Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 280/13
Data wyroku: 2013-10-15 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Nienależne Świadczenie
Podstawa prawna: art.410§2kc

Sygn. akt II Ca 280/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia

15 października 2013r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący

SSO Piotr Starosta

Sędziowie

SO Irena Dobosiewicz
SO Janusz Kasnowski (spr.)

Protokolant

sekr. sądowy Tomasz Rapacewicz

po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013r. w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z powództwaZ. W.

przeciwkoPowiatowiT.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy

z dnia 31 stycznia 2013r. sygn. akt. VI C 239/13

oddala apelację.

Na oryginale właściwe podpisy.

Sygn. akt II Ca 280/13

UZASADNIENIE
Powód,Z.W., wniósł o zasądzenie od pozwanego, PowiatuT., kwoty 2.125 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 19 grudnia 2012 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów procesu. Roszczenie swoje wywiódł z faktu bezpodstawnego pobrania od niego opłat za wydanie kart zarejestrowanych przez niego pojazdów. Podał, że uiścił z tego tytułu pięć opłat po 500 zł, natomiast jego zdaniem winien zapłacić każdorazowo jedynie po 75 zł.
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o jego odrzucenie i zasądzenie kosztów procesu, z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej. Wskazał, że w chwili pobierania przedmiotowych opłat obowiązywały przepisy prawa określające ich wysokość właśnie w kwocie 500 zł i nie miał on możliwości ich niezastosowania. Zatem pobrane opłaty nie mogą zostać uznane za nienależne.

Sąd Rejonowy w Świeciu VI Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Tucholi wyrokiem z dnia 31 stycznia 2013 r. zasądził od pozwanego PowiatuT.na rzecz powodaZ.W.kwotę 2.125 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 20 grudnia 2012 r. do dnia zapłaty /pkt 1/, oddalił powództwo w pozostałej części /pkt 2/ i zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 107 zł tytułem zwrotu kosztów procesu /pkt 3/.
Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji wynikało, żeZ.
W.h w 2004 r. i w 2005 r. dokonał pierwszej rejestracji w Polsce pięciu używanych pojazdów, sprowadzonych z innego kraju Unii Europejskiej markiV. (...)orazO. (...),(...)iV.. Za wydane przy tym karty pojazdów uiścił opłaty administracyjne w kwocie po 500 zł za każdy z pojazdów. W dniu 19 grudnia 2012 r. powód wezwał pozwanego do zwrotu kwoty 2 125 zł., czego pozwany nie uczynił.
W ramach oceny prawnej tych ustaleń Sąd Rejonowy uznał za nieuzasadniony podniesiony przez pozwanego zarzut niedopuszczalności drogi sądowej, gdyż powołana przez niego regulacja w postaci ustawy o finansach publicznych z 2009r. nie wyłącza drogi sądowej. Powód swoje roszczenie oparł na instytucji nienależnego świadczenia. Z tych przyczyn odmówił odrzucenia pozwu. W ocenie Sądu roszczenie powoda było zasadne i na potwierdzenie tego przywołał treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2010 r. III CZP 37/10. Wskazano tam, że rozstrzygnięcie zagadnienia zwrotu nienależnie pobranej opłaty a kartę pojazdu wymaga na wstępie odpowiedzi na pytanie, czy przepis§ 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r., na podstawie którego została od powoda pobrana opłata za kartę pojazdu zakupionego na terenie państwa należącego do Unii Europejskiej i sprowadzonego do Polski, był zgodny z prawem wspólnotowym. Wskazać bowiem należy, że zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego zobowiązuje nie tylko sąd danego kraju, ale także organ administracyjny, do stosowania prawa wspólnotowego i odstąpienia od stosowania sprzecznych z nim przepisów prawa wewnętrznego, krajowego (tak m.in. WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 832/09. Lex nr 550223), niezależnie od wyroku polskiego Trybunału Konstytucyjnego, który odroczył utratę mocy obowiązującej przepisów rozporządzenia, w drodze wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r., w sprawie o sygnaturze U 6/04. W sprawie zgodności odpowiedniego przepisu rozporządzenia z 2003 r. z prawem wspólnotowym Europejski Trybunał Sprawiedliwości w Luksemburgu w dniu 10 grudnia 2007 r. w sprawie C-134/07, zajął stanowisko, żeart. 90 akapit pierwszyWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie takiej, jak przewidziana w§ 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., która to w praktyce była nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany. Traktat WE jest umową międzynarodową, ratyfikowaną przez RP, która była w odpowiednim trybie ogłoszona w Dzienniku Ustaw. Zgodnie zaś z przepisemart. 91 Konstytucji RPratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana. Także zart. 10TWE należy wywieść zasadę pierwszeństwa, która nakłada na sąd krajowy obowiązek pominięcia normy prawa krajowego, jeśli stwierdzi, że jest ona sprzeczna z normą wspólnotową. Zasada ta została wprost sformułowana w dotychczasowym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Sąd Rejonowy podkreślił, że wspomniane postanowienie z dnia 10 grudnia 2007 r. jest skuteczne ex tunc tj. wywołuje skutek od samego początku obowiązywania niezgodnego z prawem wspólnotowym przepisem. W świetle tego nakładanie opłaty za kartę pojazdu było od samego początku sprzeczne z prawem unijnym. Oznacza to, że kupujący pojazd i rejestrujący go po raz pierwszy w Polsce, nie był w ogóle zobowiązany do uiszczenia tej opłaty. Bez znaczenia zatem na roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozostaje odroczenie obowiązywania w mocy przepisówrozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r.przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. Sąd Rejonowy jednocześnie zauważył, że wcześniej przywołane postanowienie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007 r. odnosi się do pełnej wysokości opłaty pobieranej za kartę pojazdu w kwocie 500 zł, a nie jej części czy różnicy pomiędzy kwotami pobieranymi w tym przedmiocie poprzednio i obecnie. Po pierwsze Trybunał uznał za sprzeczne z prawem wspólnotowym pobieranie opłaty w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego, przywiezionego z innego kraju członkowskiego UE w sytuacji, gdy opłata taka nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on już tam zarejestrowany. Po drugie, skoro dany przepis uznano za sprzeczny i z tego powodu nie mógł być on stosowany, to na dzień faktycznego uiszczenia przez osoby rejestrujące pojazdy w Polsce pełnej opłaty 500 zł, nie było skutecznego przepisu, który ustalałby wysokość jakiejkolwiek opłaty za tą czynność rejestracyjną. Zatem spełnione wówczas świadczenia były nienależne. W konsekwencji tej oceny Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.125 zł. O odsetkach orzekł na podstawieart. 455 kc, uwzględniając fakt doręczenia wezwania do zapłaty w dniu 19 grudnia 2012 r., co wynika z treści decyzji administracyjnej, zatem pozwany pozostawał w opóźnieniu z zapłatą od dnia następującego po tym dniu. Z tego względu w zakresie żądania zasadzenia odsetek ustawowych za okres wcześniejszy tj. od dnia 19 grudnia 2012 roku Sąd powództwo oddalił. O kosztach procesu orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawieart. 98 kpc.

Pozwany zaskarżył powyższy wyrok apelacją w części zasądzającej na rzecz powoda dochodzone roszczenie, a więc punkcie 1 (pierwszym) uwzględniającym częściowo powództwo, a także w punkcie 3 (trzecim) rozstrzygającym o kosztach postępowania w sprawie.
Skarżący postawił kilka zarzutów, a mianowicie naruszenia:
-art. 199 § 1 pkt 1 kpcpoprzez jego nie zastosowanie;
-art. 410 § 2 kcpoprzez jego niewłaściwe zastosowanie;
-art. 2 § 1 kpcpoprzez jego niewłaściwe zastosowanie orazart. 2 § 3 kpcpoprzez jego niezastosowanie.
Wskazując na powyższe pozwany wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i odrzucenie pozwu w tym zakresie, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za pierwszą i drugą instancję według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie jest uzasadniona. Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne w zakresie istotnym w sprawie, których apelujący nie kwestionował. Zatem Sąd Okręgowy przyjął te ustalenia także za podstawę swego orzeczenia.
W pierwszej kolejności rozpoznał zarzut nieważności postępowania z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej (art. 379 pkt 1 kpcw zw. zart. 199 §1 kpcorazart. 2 kpc). Pozwany podnosił, że z dniem 1 stycznia 2010 r. weszła w życieustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych(Dz. U. z 2009 roku, nr 157, poz.1240), która wart. 60zawiera definicję środków publicznych stanowiących nie podatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym, a w punkcie 7 art. 60 mieści się opłata objęta żądaniem pozwu, gdyż stanowiła dochód pobierany przez samorządową jednostkę budżetową na podstawie odrębnych przepisów. Jednocześnie w art. 67 tej ustawy przewidziano, że do spraw dotyczących należności, o których mowa wart. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisyustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnegoi odpowiednio przepisydziału III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Natomiast zgodnie z art. 115 ustawy z dnia 27.8.2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych, do spraw dotyczących nie podatkowych należności budżetowych, o których mowa wart. 60 ustawy o finansach publicznych, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
W ocenie Sądu Okręgowego powyższa regulacja nie wyłącza drogi sądowej, którą zgodnie zart. 2 kpcnależy domniemywać i jest ona rozumiana szeroko, a jej granicą jest wyraźny przepis prawa, który wprost przewiduje dla konkretnej kategorii spraw jedynie drogę administracyjną. W tym miejscu przywołać należy pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2010 r. w sprawie IV CSK 554/09, że nie jest uzasadnione odrzucenie pozwu ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej nawet w sprawie nie mającej cech sprawy cywilnej, jeżeli powód przedstawił okoliczności i zdarzenia, które mogą stanowić cywilnoprawne źródło jego żądań. Powód w pozwie jako podstawę faktyczną swojego żądania wskazywał pobranie przez pozwanego bez podstawy prawnej opłaty, wskutek czego pozwany stał się bezpodstawnie wzbogacony, czyli roszczenia o zwrot tej kwoty od pozwanego upatrywał w przepisach prawa cywilnego,art. 405 i nast. kc.Natomiast przytoczone przez pozwanego przepisyustawy o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r.regulują kwestię pobierania opłat. W tej kwestii Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 czerwca 2012r. w sprawie III CZP 24/12, na pytanie Sądu Okręgowego w Bydgoszczy zadane w analogicznej sprawie zajął stanowisko, że wejście w życie z dniem 1 stycznia 2010 r.ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych(Dz. U. z 2009 roku, nr 157, poz. 1240), która wart. 60 pkt 7, jako środki publiczne stanowiące niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym wymienia: „dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie innych ustaw", a wart. 67do spraw dotyczących należności, o których mowa wart. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą przewiduje stosowanie przepisówustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego(Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) i odpowiednio przepisówdziału III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa(Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.6), nie spowodowało niedopuszczalności drogi sądowej w sprawach o zwrot nienależnie pobranych opłat za karty pojazdu na podstawierozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu(Dz. U. z 2003 roku, nr 137, poz. 1310). Z powyższego względu zarzut niedopuszczalności drogi sądowej uznać należy za niezasadny.
Odnośnie kolejnego zarzutu apelacji, a więc naruszenia w wyrokuart. 410 § 2 kcwskazać należy, że w kwestii zgodności § 1 ust. l rozporządzenia z 2003 r. z prawem wspólnotowym wypowiedział się na pytanie prejudycjalne Sądu Rejonowego w Jaworznie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który postanowieniem z dnia 10 grudnia 2007r., sygn. akt C-134/07 (Dz. U. UE C 64, poz. 15), orzekł, że art.90 akapit pierwszy WE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie, takiej jak ta przewidziana w§1 ust. l rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany. Postanowienie to ma skutek ex tunc, tj. wywołuje skutek retroaktywny. W świetle tego postanowienia nakładanie opłaty za kartę pojazdu było sprzeczne z prawem unijnym i było z nim sprzeczne od samego początku. Oznacza to, że kupujący nie był w ogóle zobowiązany do uiszczenia tej opłaty. Bez wpływu zatem na rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozostaje odroczenie obowiązywania mocy przepisów rozporządzenia z 2003 r. o opłacie za wydanie karty pojazdu przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04. Podkreślić należy, że postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odnosi się do pełnej wysokości opłaty za kartę pojazdu w kwocie 500 zł, a nie jedynie do różnicy 425 zł pomiędzy kwotami określonymi w rozporządzeniach z 2003 r. i 2006 r. Trybunał Sprawiedliwości uznał bowiem za sprzeczną z prawem unijnym (wspólnotowym) opłatę nakładaną w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego w sytuacji, w której opłata taka nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany. Zważyć jednocześnie należy, że sprzeczność przepisów rozporządzeń krajowych z prawem wspólnotowym, wywoływało skutek nieważności tych rozporządzeń ex tunc, dlatego odroczenie przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, nie ma znaczenia dla ich nieważności od samego początku.
Powód zgłoszone w pozwie żądanie zapłaty określonej kwoty oparł na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu. To pozostaje w zgodności ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 czerwca 2010r. w sprawie III CZP 37/10. Podzielając powyższą ocenę wyrażoną przez Sąd Najwyższy, Sąd Okręgowy uznał, że powód wykazał zaistnienie przesłanek domagania się zwrotu nienależnie pobranych opłat od pozwanego PowiatuT.na podstawieart. 410 kcwraz z odsetkami ustawowymi od daty opóźnienia. Zgodnie zart. 98 § 1 i 3 kpcpowód mógł także domagać się zwrotu kosztów procesu.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy oddalił apelację PowiatuT., jako niezasadną (na podstawieart. 385 kpc).