Sąd Apelacyjny w Gdańsku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 823/12
Data wyroku: 2013-02-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Arina Perkowska, Mirosław Ożóg, Małgorzata Idasiak – Grodzińska
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art 417 § 1 kc, art 24 § 1 kc

Sygn. akt I ACa 823/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 lutego 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Mirosław Ożóg
Sędziowie: SA Arina Perkowska

SA Małgorzata Idasiak – Grodzińska
Protokolant: Stażysta Małgorzata Pawlak

po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2013 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwaE. N.
przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście(...)
o ochronę dóbr osobistych
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku
z dnia 27 lipca 2012 r. sygn. akt XV C 849/12

I
oddala apelację;

II
zasądza od powódki na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z siedzibą wW.kwotę 3110 (trzy tysiące sto dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Na oryginale właściwe podpisy.

I ACa 823/12

UZASADNIENIE
PowódkaE. N.w pozwie przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście(...)wniosła o nakazanie pozwanemu usunięcia naruszeń dóbr osobistych powódki przez publikację na pierwszych stronach gazet regionalnych(...)i(...)oświadczenia w ramce o parametrach technicznych i treści opisanych w petitum pozwu. Powódka wnosiła także o jej przeproszenie poprzez przesłanie na jej adres listu zawierającego wskazaną treść przeprosin i zasądzenie kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę za naruszenie dóbr osobistych.
Pozwany Skarb Państwa – Starosta(...)w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa podnosząc zarzut braku biernej legitymacji procesowej. Starosta i wicestarosta są członkami organu wykonawczego powiatu jakim jest zarząd zgodnie zart. 8 ust.2 i art.2 ustawy o samorządzie powiatowym. Do ustawowych zadań zarządu powiatu należy zatrudnianie i zwalnianie kierowników jednostek organizacyjnych powiatu. Zatem zachowanie starosty, wicestarosty i pracowników starostwa powiatowego bezpośrednio naruszające dobra osobiste innego podmiotu mogą powodować odpowiedzialność powiatu z tytułu naruszenia tych dóbr. Natomiast Skarb Państwa mógłby ponosić taką odpowiedzialność wyłącznie w sytuacji, gdyby działania powiatu z których wywodzone jest roszczenie o ochronę dóbr osobistych były podjęte w ramach realizacji zadań z zakresu administracji rządowej zleconych ustawowo bądź na podstawie porozumienia ( art. 4 ust.1 i art.5 ust.1 ustawy ). Zadania z zakresu edukacji publicznej są zadaniami własnymi powiatu, które powiat wykonuje na własną odpowiedzialność.
Wyrokiem z dnia 27 lipca 2012 roku Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił powództwo i rozstrzygnął o kosztach procesu.

Sąd I instancji ustalił w toku postępowania, że pismem z dnia 13 kwietnia 2005 doręczonym powódce w dniu 18 kwietnia 2005 roku działając z upoważnienia Starosty, WicestarostaW. B.wyznaczył powódkę do pełnienia obowiązków dyrektora(...) Zespołu Szkół nr (...)wK.. Pismem z dnia 7 września 2005 roku ten sam Wicestarosta powierzył powódce pełnienie obowiązków dyrektora(...) Zespołu SzkółwK.od dnia 1 września 2005 roku do czasu powierzenia tego stanowiska kandydatowi wyłonionemu w drodze konkursu, lecz nie dłużej niż do dnia 28 lutego 2006 roku. Wyrokiem z dnia 1 września 2008 roku wydanym w sprawie VI K 298/07 Sądu Rejonowego w Kościerzynie powódka została uznana winną tego, że w okresie od 1 września do 31 grudnia 2006 roku wK.jako osoba odpowiedzialna i pełniąca obowiązki dyrektora(...) Zespołu Szkół nr (...)wK., na tereniedziałki (...)według zagospodarowania przestrzennego Starostwa Powiatowego wK.bez wymaganego pozwolenia na budowę wzniosła nowy obiekt budowlany konstrukcji murowanej jako nadbudówki do istniejącej sali gimnastycznej, pełniący funkcję zaplecza tej sali, to jest popełnienia przestępstwa zart.90w związku zart. 48 ustawy prawo budowlane.
Sąd Okręgowy ustalił ponadto, że wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2009 roku w sprawie V Ka 991/09 Sąd Okręgowy w Gdańsku rozpoznający sprawę na skutek apelacji oskarżonej zmienił zaskarżony wyrok i uniewinnił powódkę od popełnienia zarzucanego jej czynu. Pismem z dnia 8 grudnia 2008 roku powódka poinformowała dyrektora, że czuje się szykanowana i niesprawiedliwie traktowana przez niego w miejscu pracy. W odpowiedzi, pismem z dnia 19 grudnia 2008 roku dyrektorT. L.merytorycznie ustosunkował się do zarzutów powódki. Decyzją z dnia 4 sierpnia 2009 roku Dyrektor(...) Zespołu Szkół nr (...)wK.odwołał powódkę ze stanowiska wicedyrektora z dniem 1 września 2009 roku. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że z dniem 1 września 2009 roku zostało zlikwidowane stanowisko jednego wicedyrektora. Zakres obowiązków powódki jako wicedyrektora mieli przejąć dyrektor oraz pedagog szkolny.
Oceniając roszczenie powódki Sąd I instancji uznał je za bezzasadne ponieważ trafny okazał się zarzut braku biernej legitymacji procesowej Skarbu Państwa. Jak wynika z twierdzeń powódki naruszenia dóbr osobistych upatruje ona w niesłusznym oskarżeniu o popełnieniu przestępstwa samowoli budowlanej będącego wynikiem zawiadomienia przez Starostę(...)W. B.skierowanego do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego wK.. Naruszenia dóbr osobistych powódka upatruje także w decyzji Starostwa Powiatowego o likwidacji stanowiska wicedyrektora szkoły zajmowanego przez powódkę, co miało być szykaną za składanie przez powódkę zeznań obciążających ówczesne kierownictwo Starostwa Powiatowego wK.. Zdaniem Sądu Okręgowego już z twierdzeń samej powódki wynika, że pozwanym w sprawie powinien być odrębny od Skarbu Państwa podmiot jakim jest Starostwo Powiatowe wK.. Zgodnie z przepisemart. 1 ust.1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowymmieszkańcy powiatu tworzą z mocy prawa lokalną wspólnotę samorządową. Zgodnie zaś z przepisami art. 2 ust. 1-3 tej ustawy powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Zakres ustawowych zadań powiatu jako zadań publicznych o charakterze ponadregionalnym określono w przepisie art. 4 ustawy. Pośród tych zadań jest wykonywanie zadań z zakresu edukacji publicznej. W konsekwencji takiej regulacji wobec powierzenia powiatowi zadań z zakresu edukacji publicznej jako zadań własnych wszelkie decyzje zarządu powiatu dotyczące spraw szkoły w której powódka była zatrudniona są decyzjami samorządu powiatowego a nie Skarbu Państwa, którego zadania miałby realizować powiat. Ze złożonego do akt Statutu(...) Zespołu Szkół nr (...)wK.jednoznacznie wynika, że założycielem tej szkoły jest Rada Powiatu(...)a organem prowadzącym Powiat(...).
Co do drugiej okoliczności w której powódka upatruje naruszenia dóbr osobistych a mianowicie zawiadomienia przezW.W. B.o popełnieniu przez powódkę przestępstwa samowoli budowlanej , to powódka nie wykazała, że treścią zawiadomienia było popełnienie przestępstwa przez powódkę a nawet, gdyby zawiadomienie wskazywało powódkę, to działanie Starosty Powiatowego wK.nie było bezprawne, lecz zgodne z przepisemart. 304 § 2 kodeksu postępowania karnego. Ponadto powódka nie wykazała, aby zawiadomienie to zostało złożone w imieniu Skarbu Państwa na podstawie upoważnienia ustawowego lub zawartego porozumienia. Tym samym Sąd Okręgowy nie dopatrzył się żadnej bezprawności po stronie jakiejkolwiek jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa a wobec braku zlecenia zadań z zakresu władzy publicznej jednostce samorządu terytorialnego jaką jest Powiat(...)na podstawie odrębnego porozumienia, brak jest solidarnej odpowiedzialności Skarbu Państwa z tym Powiatem. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji przytoczył przepisyart. 23 k.c.,24 § 1 k.c.iart. 417 § 1 i 2 k.c.wykładanea contrario.
W apelacji powódka zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego a mianowicie art. 2 ust.1 w związku zart. 4 ust.1 pkt 1w związku zart.5 ust.1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowympoprzez niezasadne uwzględnienie zarzutu braku legitymacji biernej pozwanego Skarbu Państwa – Starostwa(...); naruszenie przepisów prawa materialnego, to jestart. 417 § 1 k.c.poprzez niezasadne uwzględnienie zarzutu braku legitymacji biernej pozwanego Skarbu Państwa – Starosty(...)orazart. 24 § 1i 2 k.c.w związku zart.23 k.c.poprzez niezasadne przyjęcie, że działanie Starosty(...)polegające na wskazaniu w zawiadomieniu kierowanym do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego wK.na powódkę jako na osobę popełniającą przestępstwo nie było bezprawne oraz poprzez przyjęcie, że działanie Starosty(...)polegające na zlikwidowaniu stanowiska wicedyrektora wZespole Szkół nr (...)wK.nie było bezprawne ; naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jestart. 299 k.p.c.poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania powódki pomimo, że po wyczerpaniu środków dowodowych pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Na podstawieart. 380 k.p.c.powódka wnosiła o rozpoznanie postanowienia Sądu Okręgowego w przedmiocie oddalenia wniosku o przesłuchanie w charakterze świadkaT. L.jakkolwiek przeprowadzenie tego dowodu miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazując na przytoczone podstawy apelacji powódka wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja powódki nie jest zasadna. Chybiony jest zarzut naruszenia przepisówart. 2 ust.1w związku z przepisamiart. 4 ust.1 i art.5 ust.1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym( t.j. Dz.U. 2001, nr 142, poz. 1592, ze zm.). Powódka wywodzi swoje roszczenia z tytułu ochrony dóbr osobistych ze zdarzeń polegających na zachowaniu Starosty(...), który zawiadomił Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o samowoli budowlanej – wzniesieniu obiektu budowlanego jako nadbudówki do istniejącej sali gimnastycznej bez wymaganego pozwolenia na budowę a następnie zlikwidował stanowisko wicedyrektora(...) Zespołu Szkół nr (...)wK.zajmowane przez powódkę, przy czym pozbawienie powódki zajmowanego stanowiska pracy nastąpiło – według powódki - jako reakcja na ujawnienie przez nią faktów przemawiających przeciwko kierownictwu Starostwa Powiatowego wK., w procesie karnym w którym powódka zeznawała jako świadek. Dokonując oceny podstawy faktycznej powództwa sprecyzowanej ostatecznie przez powódkę na rozprawie w dniu 19 lipca 2012 roku zważyć należy, że dotyczy ona wyłącznie działań podejmowanych przez Starostę(...)jako przewodniczącego Zarządu Powiatu będącego organem wykonawczym powiatu i wykonującego zadania publiczne w zakresie edukacji publicznej (art. 4 ust.1 cytowanej ustawy o samorządzie powiatowym). Starosta będąc kierownikiem starostwa powiatowego i zwierzchnikiem służbowym kierowników jednostek organizacyjnych powiatu powołuje i odwołuje kierowników tych jednostek a także wykonuje wobec nich czynności w sprawach z zakresu prawa pracy. Starosta upoważniony był zatem do podejmowania decyzji na wniosek Dyrektora(...) Zespołu Szkół nr (...)wK.o utworzeniu lub likwidacji stanowiska zastępcy dyrektora zatwierdzając coroczne orzeczenie organizacyjne stosownie do postanowień § 12 statutu Zespołu. Zgodnie z postanowieniami § 6 statutu tego Zespołu organem prowadzącym(...) Zespół Szkół nr (...)wK.jest Powiat(...). Powiat(...)wykonuje zatem zadania publiczne w zakresie edukacji publicznej w imieniu własnym i posiada osobowość prawną (art. 2 ust.1 i 2 ustawy o samorządzie powiatowym). Wykonując zadania publiczne z zakresu edukacji Starosta(...)jako przewodniczący Zarządu - organu wykonawczego Powiatu może dowiedzieć się o możliwości popełnienia przestępstwa polegającego na wzniesieniu na terenie szkoły lub zespołu szkół obiektu budowlanego bez wymaganego pozwolenia i w takiej sytuacji – jak trafnie zauważył Sąd I instancji – miał nie tylko uprawnienie, lecz i obowiązek wynikający z przepisuart. 304 § 2 k.p.k.zawiadomić policję lub prokuraturę o popełnieniu przestępstwa.
Chybiony jest także zarzut naruszenia przepisuart. 417 § 1 k.c.poprzez uwzględnienie zarzutu braku legitymacji biernej pozwanego Skarbu Państwa – Starosty(...). W niektórych sytuacjach może zachodzić wątpliwość, czy Starosta jako przewodniczący Zarządu Powiatu działa w imieniu Powiatu realizując zadania wynikające z przepisuart. 4 ust.1 ustawy o samorządzie powiatowym, czy też w imieniu Skarbu Państwa wykonując zadania publiczne z zakresu administracji rządowej na podstawie zawartego porozumienia z organami administracji rządowej, zgodnie z przepisem art. 5 ust.1 cytowanej ustawy. W okolicznościach rozstrzyganego przypadku , którego podstawę faktyczną zakreśliła powódka nie ulega wątpliwości, że Starosta(...)akceptując wniosek Dyrektora(...) Zespołu (...)wK.o likwidację stanowiska zastępcy dyrektora wykonywał zadania własne powiatu z zakresu edukacji publicznej w zespole szkół dla którego Powiat(...)był organem prowadzącym. Zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie wskazuje także, aby Starosta(...)dowiedział się o prowadzeniu budowy bez wymaganego pozwolenia na terenie zespołu szkół w którym zatrudniona była powódka wykonując zadania publiczne z zakresu administracji rządowej na podstawie porozumienia zawartego z organami tej administracji. Logicznie uzasadniony jest natomiast wniosek, że o prowadzeniu budowy bez wymaganego pozwolenia na tereniezespołu szkół (...)dowiedział się wykonując jako przewodniczący Zarządu Powiatu zadania Powiatu z zakresu edukacji publicznej, jakkolwiek ocena co do źródła powzięcia tego rodzaju wiadomości nie miała istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy wobec trafnego poglądu Sądu I instancji o braku bezprawności działania polegającego na zawiadomieniu Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego wK.o prowadzeniu budowy bez pozwolenia i to niezależnie od tego, czy Starosta wskazywał powódkę jako osobę podejrzaną o popełnienie takiego przestępstwa. Sąd Apelacyjny podziela w tym zakresie w całości ocenę Sądu I instancji przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Chybiony był zatem – w tym zakresie – zarzut naruszenia przepisuart. 24 § 1i 2 k.c.w związku zart. 23 k.c.
Nietrafny okazał się także zarzut naruszenia przepisuart. 24 § 1i 2 k.c.w związku zart. 23 k.c.przez przyjęcie, że działanie Starosty(...)polegające na zlikwidowaniu stanowiska wicedyrektora szkoły nie było bezprawne. Oceny takiej nie zawiera uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia. Sąd I instancji zważył natomiast, że nawet, jeżeli uznać, że powódka swoje roszczenie o ochronę dóbr osobistych wywodzi z wadliwości decyzji z dnia 20 lipca 2009 roku o zatwierdzeniu arkusza organizacji szkoły na rok szkolny 2009/2010 lub decyzji Dyrektora szkoły z dnia 4 sierpnia 2009 roku o odwołaniu jej ze stanowiska wicedyrektora uważając odwołanie za szykanę wobec wcześniejszej postawy powódki w prowadzonych postępowaniach karnych, to za skutki tych decyzji ponosi odpowiedzialność Powiat(...)jako jednostka samorządu terytorialnego a nie Skarb Państwa. Wymienione decyzje podejmowane były bowiem w Zespole szkół dla których Powiat(...)był organem prowadzącym i mieściły się w zakresie działania powiatu wykonującego zadania z zakresu edukacji publicznej.
Chybiony jest również zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisuart. 299 k.p.c.poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania powódki w charakterze strony a także zarzut naruszenia przepisuart. 227 k.p.c.wskutek oddalenia wniosku o przesłuchanie w charakterze świadkaT. L.. Wobec sprecyzowania przez powódkę podstawy faktycznej powództwa na rozprawie w dniu 19 lipca 2012 roku przez wskazanie faktów z którymi powódka łączy naruszenie jej dóbr osobistych ,trafny okazał się zarzut pozwanego Skarbu Państwa co do braku legitymacji procesowej Starosty reprezentującego Skarb Państwa. W tej sytuacji zbędne było prowadzenie postępowania dowodowego celem ustalenia, czy przy wykonywaniu czynności z zakresu edukacji publicznej Starosta(...)bądź podlegli mu kierownicy jednostek organizacyjnych powiatu, np. dyrektor zespołu szkół, naruszyli dobra osobiste powódki. Stroną pozwaną w takiej sprawie powinien być bowiem Powiat(...)realizujący zadania w zakresie edukacji publicznej i organ prowadzący zespołu szkół w którym zatrudniona była powódka.
Mając na uwadze przytoczone okoliczności Sąd Apelacyjny, na podstawie przepisuart. 385 k.p.c.oddalił apelację. O kosztach procesu orzeczono zgodnie z przepisemart. 98 § 1 i 3 k.p.c.według przedłożonego spisu kosztów oceniając, że wskazane w spisie wynagrodzenie i zwrot wydatków zostały wyliczone zgodnie z powołanymi w tym dokumencie przepisami prawa.