Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 646/12
Data wyroku: 2012-08-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Kocyłowska, Bogumiła Burda, Janina Czyż
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia Społeczne Pracowników
Podstawa prawna: art. 8 ust. 2 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt

III AUa 646/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia23 sierpnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Bogumiła Burda

Sędziowie:

SSA Janina Czyż (spr.)
SSA Urszula Kocyłowska

Protokolant

st.sekr.sądowy Elżbieta Stachowicz

po rozpoznaniu w dniu23 sierpnia 2012 r.
na rozprawie
sprawyz wnioskuZakładu Opieki Zdrowotnej(...)Spółka z o.o. wL.

z udziałem zainteresowanych : Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej –J. K.wD.iB. B.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym
na skutek apelacji Zakładu Opieki Zdrowotnej(...)Spółka z o.o. wL.

od wyrokuSądu Okręgowego w Przemyślu
z dnia8 maja 2012 r.sygn. aktIII U 722/11

I

oddala apelację,

II

nie obciąża Zakładu Opieki Zdrowotnej(...)Spółki z o.o. wL.obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.za II instancję.

Sygn. akt III AUa 646/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 16 maja 2011 r. ZUS Oddział wR.stwierdził, żeB. B.podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek Zakład Opieki Zdrowotnej(...)sp. z o.o. wL.w ramach umowy zlecenia zawartej z Niepublicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej -J. K.wD.w okresie od 1 stycznia 2005 r. do 31 grudnia 2008 r. Nadto ZUS stwierdził również, że płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za w/w ubezpieczoną jest Zakład Opieki Zdrowotnej(...)sp. z o.o. wL..
W podstawie prawnej decyzji organ rentowy powołałart. 83 ust. 1 pkt. 1, art. 38, art. 6 ust.1 pkt.1, art.8 ust. 2a, art. 11 art.12, art.13, art. 18 ust.1 i ust. 1a oraz art. 20 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zmianami).
W odwołaniu od powyższej decyzji Zakład Opieki Zdrowotnej(...)sp. z o.o. wL.wniósł o jej zmianę i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. W uzasadnieniu odwołania wnioskodawca zarzucił organowi rentowemu popełnienie błędów w toku postępowania administracyjnego skutkujących niemożnością ustosunkowania się przez skarżącego do motywów decyzji Zakładu, a także nie wyjaśnienie czy praca zainteresowanej była świadczona na rzecz jej pracodawcy.
Odpowiadając na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.wniósł o jego oddalenie, ponawiając argumenty, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 4 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy w Przemyślu wezwał do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanych: Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej -J. K.wD.orazB. B.. Pełnomocnik zainteresowanego Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej -J. K.wD.wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
Wyrokiem z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt III U 722/11 Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu oddalił odwołanie.
Sąd Okręgowy ustalił, że zainteresowanaB. B.była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w ZOZ(...)spółka z o.o. (...)od 1998 roku. Od 1 stycznia 2005 r. do 31 grudnia 2008 r. zainteresowana była także zatrudniona w Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej -J. K.wD.na podstawie umów zlecenia, których przedmiotem było pełnienie długoterminowej opieki w domu pacjenta oraz profilaktyka chorób krążenia. Z tego tytułu Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej -J. K.wD.odprowadzał za zainteresowaną składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Sąd Okręgowy ustalił również, iż prawomocnym wyrokiem z dnia 29 grudnia 2010 r. (sygn. III U 955/10) Sąd Okręgowy w Przemyślu uznał, żeB. B.nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik zatrudniony w Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej -J. K.wD.w okresie od 1 stycznia 2005 r. do 31 grudnia 2008 r.
Mając na uwadze tak ustalony stan faktyczny Sąd I instancji przyjął, iż pracaB. B.w ramach zawartych z(...)wD.umów zlecenia była rzeczywiście świadczona na rzecz ZOZ(...)w(...) sp. z o.o., w którym zainteresowana była zatrudniona na podstawie umowy o pracę. W ten sposób, za pośrednictwem(...), wnioskodawca realizował swój kontrakt na usługi medyczne podpisany z Narodowym Funduszem Zdrowia.
Przywołując treśćart. 6 ust. 1 pkt. 1, art. 8 ust. 2a art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychoraz podzielając stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, OSNP 2010/34/46 – Sąd Okręgowy uznał, że w tych okolicznościach płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne zainteresowanej w spornym okresie winien być ZOZ(...)w(...) sp. z o.o.

W wywiedzionej od powyższego orzeczenia apelacji ZOZ(...)w(...) sp. z o.o., podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowaną w odwołaniu, zarzucił iż zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem prawa materialnego tj.art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało oddaleniem wniesionego odwołania. Nadto zarzucił nieważność postępowania prowadzonego przed organem rentowym, wobec nie przeprowadzenia postępowania przewidzianego wart. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychw zw. zart. 7 – 10 kpa, co skutkowało pozbawieniem skarżącego i ubezpieczonej możliwości obrony ich praw w tym postępowaniu. Apelujący podkreślał, iż Zakład nie wskazał, którą z umów zlecenia zakwalifikował jako odpowiadającą dyspozycjiart. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychi nie umożliwił stronom czynnego uczestnictwa w sprawie. W ocenie apelującego, Sąd Okręgowy bezzasadnie nadał(...)wD.status zainteresowanego, naruszając dyspozycjeart. 47711§ 2 kpc. W konkluzji apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia, jak i poprzedzającej go decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawcy Zakładu Opieki Zdrowotnej(...)sp. z o.o. wL.jest nieuzasadniona i dlatego podlega oddaleniu. Wyrok, bowiem Sądu Okręgowego w Przemyślu z dnia 8 maja 2012 r. jest zgodny z prawem.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu bezzasadności nadania(...)wD.statusu zainteresowanego należy przypomnieć, iż w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych możliwa jest dopuszczalność występowania w charakterze strony procesowej wielu podmiotów. Poza ubezpieczonym i organem rentowym, stroną może być inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja jak i zainteresowany czyli ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy. Stronami są więc wszystkie podmioty materialnego stosunku ubezpieczenia społecznego. Przyjmuje się, iż wpływ zaskarżonej decyzji na sferę praw i obowiązków zainteresowanego może być także pośredni. Niezbędne zatem jest prawidłowe ustalenie kręgu podmiotów będących stronami tego postępowania, gdyż nie wezwanie któregokolwiek z nich do udziału w sprawie powoduje pozbawienie strony możliwości obrony jej praw i skutkuje nieważnością postępowania (art. 379 pkt. 5 kpc).
W okolicznościach niniejszej sprawy został ustalony prawidłowy krąg podmiotów postępowania, gdyż(...)wD.ma interes prawny w uzyskaniu konkretnego orzeczenia w sprawie, gdzie istotą sporu jest podleganie ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu przezB. B.jako pracownika wnioskodawcy – uznanego w decyzji za płatnika – w okresie obowiązywania zawartych pomiędzy(...)wD.a ubezpieczoną umów zlecenia, na mocy których ta ostatnia pełniła dyżury pielęgniarskie.
Dalej stwierdzić wypadnie, iż istotą sporu jest podleganie ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu przezB. B.jako pracownika wnioskodawcy – uznanego w decyzji za płatnika – w okresie obowiązywania zawartych pomiędzy(...)wD., a ubezpieczoną umów zlecenia, na mocy których zainteresowana wykonywała pracę.
Rozstrzygając spór, powtórzyć za Sądem I instancji należy, iż pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych, jest szersze niż w prawie pracy i wykracza poza sferę stosunku pracy. Zgodnie bowiem zart. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychza pracownika, uważa się oprócz osób pracujących na podstawie umowy o pracę, także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Rozszerzenie pojęcia pracownika dotyczy więc sytuacji, gdy pracę na podstawie jednej z wyżej opisanych umów wykonuje osoba, która umowę taką zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.
Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika, w rozumieniuustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jest to, że będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą, jednocześnie świadczy na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej, zawartej z nim lub inną osobą. Osoba taka, stosownie do treściart. 6 ust. 1 pkt 1w zw. zart. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychpodlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu tak jak pracownik. Z obowiązku tego wynikają określone przepisamiustawy o systemie ubezpieczeń społecznychzobowiązania obciążające płatnika składek, takie jak obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia (art. 36 ust. 1 i 2) oraz rozliczenia należnej składki (art. 17 ust. 1 i 2).
Kwestią powyższą zajmował się Sąd Najwyższy, który w powołanej przez Sąd I instancji uchwale z dnia 2 września 2009 r. o sygn. akt II UZP 6/09 – OSNP 2010/3-4/46, stwierdził, iż płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią jest pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach tej umowy.
Jak wynika zart. 4 pkt. 2 lit a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychpłatnikiem składek za pracownika jest pracodawca. Skoro więc art. 8 ust. 2a tej ustawy rozszerza pojęcie pracownika na jego dalszą aktywność wykonywaną na podstawie m. in. umowy zlecenia czy umowy o dzieło, jeżeli w jej ramach świadczy on pracę na rzecz swojego pracodawcy to, zgodnie z wykładnią literalną tego przepisu, należy uznać, że także w zakresie czynności wynikających z zawartej umowy cywilnoprawnej należy go uznać (na potrzeby prawa ubezpieczeń społecznych ) za pracownika. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanej uchwały, a Sąd Apelacyjny w składzie orzekającym pogląd ten podziela „za taką wykładnią przemawia takżeart. 18 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, według którego, w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a, w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się również przychód z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia (…). Z przepisu tego wynika logicznie, że płatnikiem jest pracodawca, a przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej jedynie „uwzględnia się” w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy”. Takie rozwiązanie wydaje się w pełni uzasadnione w sytuacji, gdy umowa cywilnoprawna została zawarta z innym podmiotem (osobą trzecią), lecz praca w jej ramach jest wykonywana – tak jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie - na rzecz pracodawcy.
W powoływanej wyżej uchwale Sąd Najwyższy stwierdził także, iż art. 8 ust.2a dotyczy z reguły takiej pracy wykonywanej na podstawie umowy cywilnoprawnej na rzecz pracodawcy, która mogłaby być świadczona przez jej wykonawcę w ramach stosunku pracy z tym pracodawcą, z tym, że w takiej sytuacji zmuszony byłby on przestrzegać ograniczeń i obciążeń wynikających z przepisów prawa np. w zakresie godzin nadliczbowych, konieczności powierzania pracownikowi wykonywania pracy innej niż umówiona.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy stanowi o tym, iż praca zainteresowanej, w ramach umowy zlecenia była rzeczywiście świadczona na rzecz ZOZ(...)sp. z o.o. wL., z którym pozostawała w stosunku pracy. Twierdzenia apelującego, jakoby była to kwestia sporna i niedostatecznie wyjaśniona nie mają żadnych podstaw, skoro bezspornym faktem jest, że(...)wD.związany był z ZOZ(...)sp. z o.o. wL., umowami o wykonywanie świadczeń w zakresie opieki długoterminowej i wykonywanie profilaktycznych programów krążenia. Przedmiotowe umowy regulowały obowiązki stron, przewidując między innymi obowiązek przyjmującego zamówienie, czyli(...)wD., do zorganizowania dyżurów pielęgniarskich i zapewnienia wykonywania profilaktycznych programów krążenia w imieniu i na rzecz zleceniodawcy tj. ZOZ(...)sp. z o.o. wL..(...)wD.zawierając umowę zB. B., a następnie z wnioskodawcą był zatem jedynie pośrednikiem w wykonywaniu powołanych umów o współpracę. To bowiem pracodawcaB. B.korzystał z rezultatów jej pracy wykonywanej na podstawie umów zlecenia.
Tożsame ustalenia faktyczne zostały poczynione w sprawie o sygn. III U 955/10, zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Przemyślu z dnia 29 grudnia 2010 r. W sprawie tej ZOZ(...)sp. z o.o. wL.występował jako zainteresowany i nie kwestionował ich w jego trakcie - nie wniósł apelacji od powyższego orzeczenia.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy systemowej obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. Osoby podlegają ubezpieczeniom społecznym w okresie od nawiązania stosunku pracy do ustania tego stosunku (art. 13 pkt 1). W myśl art. 17 ust. 1 ustawy systemowej, składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych będących pracownikami obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do ZUS płatnicy składek, którymi stosownie o treści ustawowej definicji zawartej w ust. 4 pkt 2 lit a tej ustawy w stosunku do pracowników są pracodawcy.
Reasumując stwierdzić zatem należy, iż płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne względem pracowników, także tych uznanych za pracowników w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, jest pracodawca (sumując w podstawie wymiaru składek wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia oraz stosunku pracy), w tej sprawie ZOZ(...)sp. z o.o. wL..
Odnosząc się do sformułowanego w apelacji zarzutu nieważności postępowania na etapie postępowania administracyjnego przed organem rentowym wypadnie stwierdzić, iż jest on pozbawiony jakichkolwiek podstaw. Twierdzenia skarżącego jakoby Zakład w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji nie zastosował dyrektyw wynikających zart. 7 – 10 kpado czego jest zobligowany na podstawieart. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychnie mogą odnieść pożądanego skutku. Powołane przepisykpasą dyrektywami ogólnymi i nie stanowią samoistnej podstawy prawnej, w związku z czym muszą być stosowane w związku z przepisami prawa materialnego (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2012 r. o sygn. akt I OSK 1635/10, LEX nr 1107465). Nadto przepisykpaw postępowaniu przed organem rentowym są stosowane jedynie posiłkowo. Treśćart. 10 kpawynika z faktu, iż postępowanie administracyjne podlega kontroli przed sądami administracyjnymi wyłącznie pod względem proceduralnym i formalnym, zaś merytoryczna kontrola decyzji odbywa się na etapie postępowania przed organami administracyjnymi. Tymczasem od decyzji organu rentowego przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, który kontroluje ją także merytorycznie. Wnioskodawca miał możliwość odniesienia się do „merytorycznych przesłanek jakie legły u podstaw skarżonej decyzji” w toku postępowania przed Sądem Okręgowym zarówno w toku postępowania o sygn. akt III U 955/10, jak i w przedmiotowej sprawie o sygn. III U 722/11, jednakże nie wskazał na żadne okoliczności, które mogłyby podważyć ustalenia poczynione tak przez ZUS jak i przez Sąd na podstawie dowodów z dokumentów. Tym samym nie sposób mówić o nieważności postępowania, skoro mógł on bronić swoich praw w toku instancyjnej kontroli wydanej decyzji. Także podnoszona przez apelującego okoliczność nie wskazania konkretnej umowy zlecenia stanowiącej podstawę objęcia obowiązkiem ubezpieczeń społecznych nie ma wpływu na ocenę prawidłowości tak kontrolowanego wyroku, jak i poprzedzającej go decyzji, skoro istotą tej sprawy jest podleganie obowiązkowi ubezpieczeń społecznych i dla jej rozstrzygnięcia wystarczające jest ustalenie, że zainteresowana wykonywała pracę na rzecz swego pracodawcy także na podstawie umów zlecenia zawartych z podmiotem trzecim. Konkretnie zawarta w niej kwota może być istotna jedynie dla ustalenia podstawy wymiaru składek, co jest poza zakresem rozpoznania w przedmiotowej sprawie.

Z tych wszystkich względów tutejszy Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku stosownie doart. 385 kpc.
Orzeczenie o kosztach znajduje podstawę wart. 102 kpc, który stanowi odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik procesu i dozwala Sądowi na odstąpienie w szczególnie uzasadnionych wypadkach od obciążenia kosztami strony przegrywającej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, wobec niejednoznacznego stanowiska ZUS odnośnie tego, który z podmiotów jest zobowiązany do uiszczenia składek z tytułu zawieranych przez zainteresowaną z(...)wD.umów zlecenia, wynikającego z trudności interpretacyjnychart. 8 ust. 2 a ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t. jedn. Dz. U. 2009, nr 205 poz. 1585), doszło do wydłużenia postępowania. Stąd też niezgodnym z zasadami współżycia społecznego byłoby przeniesienie ciężaru kosztów procesu na Zakład Opieki Zdrowotnej(...)Spółki z o.o. wL..

Zarządzenie:
1/(...)
–(...)
-(...)

2/(...).