Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 376/12
Data wyroku: 2012-12-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Frańczak, Feliksa Wilk, Jadwiga Radzikowska
Słowa kluczowe: Wysokość Emerytury
Podstawa prawna: art. 111 ust. 1 ustawy z 17.XII.1998r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 376/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 grudnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jolanta Frańczak

Sędziowie:

SSA Jadwiga Radzikowska (spr.)
SSA Feliksa Wilk

Protokolant:

st.sekr.sądowy Monika Ziarko

po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuA. R.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wK.
o wysokość emerytury
na skutek apelacji wnioskodawcyA. R.
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach Wydziału VI Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt VI U 793/11

I
zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i od dnia 15 kwietnia 2011 r. przeliczaA. R.emeryturę przyjmując wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia wynoszący 47,89% wyliczony z 20 najkorzystniejszych lat;

II
nie stwierdza odpowiedzialności organu rentowego za niewyjaśnienie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji;

III
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wK.na rzeczA. R.kwotę 150 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sygn. akt III A U a 376/12

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Kielcach VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 9 grudnia 2011 r., oddalił odwołanieA. R.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wK.z dnia 6 maja 2011r. odmawiającej wnioskodawcy przeliczenia podstawy wymiaru emerytury.
Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawcaA. R.urodził się w dniu(...). Decyzją pierwszorazową z dnia 14 czerwca 2010r. organ rentowy przyznał wnioskodawcyA. R.prawo do emerytury od dnia 1 kwietnia 2010r. Do ustalenia podstawy wymiaru świadczenia organ rentowy uwzględnił wynagrodzenie z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu ubezpieczenia. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia wyniósł 47,27%. Uznał również staż pracy wnioskodawcy w wymiarze 25 lat, 4 miesięcy okresów składkowych i 10 miesięcy okresów nieskładkowych. W dniu 15 kwietnia 2011r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne przeliczenie podstawy wymiaru emerytury dołączając kartoteki zarobkowe z okresu pracy w(...) Przedsiębiorstwie Budownictwa (...)wT.gdzie w okresie od 7 grudnia 1982r. do 3 maja 1985r. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy jako spawacz. Zaskarżoną decyzją z dnia 6 maja 2011r. organ rentowy odmówił przeliczenia świadczenia, zgodnie z żądaniem wnioskodawcy, albowiem kserokopie kart wynagrodzeń nie mają opisanych poszczególnych składników wynagrodzenia, nadto nie można ustalić czy od wszystkich składników wynagrodzenia były odprowadzone składki na ubezpieczenie społeczne.
W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, Sąd Okręgowy przyjął, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy, odwołując się do treściart. 111 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku Nr 153,poz. 1227 ze zm.) oraz przepisu § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) podkreślił, iż na gruncie niniejszej sprawy brak było podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji organu rentowego, albowiem analiza akt osobowych wnioskodawcy z(...) Przedsiębiorstwa BudownictwawT.nie daje podstaw do bezspornego ustalenia wysokości osiąganego wynagrodzenia przez wnioskodawcę w tym przedsiębiorstwie w okresie od 7 grudnia 1982r. do 3 maja 1985r. Dokumentacja płacowa wnioskodawcy jest nieczytelna, niekompletna, zawiera poprawki i skreślenia. Odnośnie zatrudnienia w okresie od 12 grudnia 1984r. do 3 maja 1985r. na eksporcie Sąd Okręgowy wskazał, iż stosownie do§ 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent(Dz. U. z 1989r. nr 11 poz. 63) jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru, pracownik był zatrudniony za granicą, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się za okresy tego zatrudnienia:1/ kwoty, od których za te okresy opłacono składkę na ubezpieczenie społeczne w kraju, albo 2/ jeżeli okres zatrudnienia za granicą przypada przed dniem 1 stycznia 1991r.- kwoty wynagrodzenia przysługującego w tych okresach pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę. Wnioskodawca nie przedłożył zarobków zastępczych. Kierując się rozważaniami dokonanymi powyżej Sąd Okręgowy oddalił odwołanie na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.jako nieuzasadnione.
Apelację od wyroku wywiódł wnioskodawcaA. R., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez przyjęcie, że nie udowodnił wysokości zarobków uzyskiwanych w okresie zatrudnienia w(...) Przedsiębiorstwie BudownictwawT..
Wskazując na powyższe wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz wnioskodawcy od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wywodów apelacji skarżący zaakcentował w pierwszej kolejności, iż w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy zupełnie pominął dowody wskazujące na wysokość jego wynagrodzenia osiąganego w wybranym przez niego okresie w(...) Przedsiębiorstwie BudownictwawT.. Z oryginalnych umów o pracę znajdujących się w aktach osobowych wynika, że od 1 stycznia 1983r. otrzymywał wynagrodzenie w kwocie(...)które zostało podwyższone z dniem 1 lipca do kwoty(...)a z dniem 1 lipca 1984r. do kwoty(...)zł. Nadto wskazał iż w okresie od 12 grudnia 1984r. do 3 maja 1985r pracował na budowieS.S.(...). Zdaniem skarżącego stanowisko prezentowane w niniejszej sprawie przez Sąd Okręgowy w sposób nieuzasadniony pozbawia go możliwości ponownego, korzystniejszego sposobu ustalenia podstawy wymiaru emerytury.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności podkreślić należy, iż stosownie do treściart. 15 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2009 roku Nr 153, poz. 1227 ze zm.), podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony wart. 4 i 5przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych, poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę z uwzględnieniem ust. 6, który stanowi, że na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu.
W myślart. 111 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wysokość emerytury lub renty oblicza się ponownie, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, od podstawy wymiaru ustalonej w myślart. 15, jeżeli do jej obliczenia wskazano podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe na podstawie przepisów prawa polskiego: z liczby kolejnych lat kalendarzowych i w okresie wskazanym do ustalenia poprzedniej podstawy wymiaru świadczenia (pkt 1), z kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych z 20 lat kalendarzowych, poprzedzających bezpośrednio rok kalendarzowy, w którym zgłoszono wniosek o przyznanie emerytury lub renty albo o ponowne ustalenie emerytury lub renty, z uwzględnieniemart. 176(pkt 2), z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu, przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury lub renty (pkt 3), a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jest wyższy od poprzednio obliczonego.
W niniejszej sprawie organ rentowy przyjął, że nie jest możliwe udowadnianie wysokości wynagrodzenia, stanowiącego podstawę wymiaru emerytury wnioskodawcy innymi dowodami niż dokumenty wymienione w § 20 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.), a zatem zaświadczeniami zakładów pracy wystawionymi według wzoru ustalonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych albo legitymacją ubezpieczeniową, zawierającą wpisy dotyczące okresów zatrudnienia i wysokości osiąganych zarobków. Przepisy regulujące postępowanie o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym nie mają jednak zastosowania w postępowaniu sądowym, które regulowane jest przepisamikodeksu postępowania cywilnego. Ewentualne ograniczenia dowodowe mogą zatem wynikać jedynie z przepisów tego kodeksu, przy czym przepisy regulujące postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 4778i następnek.p.c.) nie zawierają dodatkowych ograniczeń w stosunku do przepisów ogólnych regulujących postępowanie dowodowe (art. 235-309 k.p.c.). Powyższe oznacza, iż fakty, od których uzależnione jest prawo do renty bądź emerytury oraz wysokość tych świadczeń, mogą być wykazywane wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi wkodeksie postępowania cywilnego, co znajduje bezpośrednie odzwierciedlenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wielokrotnie akcentował, że w postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia, co do środków dowodowych stwierdzających wysokość zarobków lub dochodów stanowiących podstawę wymiaru emerytury lub renty (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 sierpnia 2006 roku, I UK 27/06, OSNP 2007/15-16/235, z dnia 2 lutego 1996 roku, II URN 3/95, OSNAPiUS 1996 nr 16, poz. 239, z dnia 25 lipca 1997 roku, II UKN 186/97, OSNAPiUS 1998 nr 11, poz. 342 oraz z dnia 14 czerwca 2006 roku, I UK 115/06, OSNP 2007/17-18/257). Oczywistym jest przy tym, że muszą to być środki dowodowe, które pozwolą na wiarygodne ustalenie okoliczności faktycznych. Przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych są bowiem normami bezwzględnie obowiązującymi i nie zawierają unormowań, które pozwalałyby na ustalenie wynagrodzenia, będącego bazą do wyliczenia podstawy wymiaru w sposób przybliżony lub prawdopodobny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2007 roku I UK 36/07, LEX nr 390123 oraz  wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2007 roku, III A U a 482/07, OSA 2009/1/1).
Na gruncie niniejszej sprawy podkreślić jednak należy, że w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci akt osobowych wnioskodawcy z(...) Przedsiębiorstwa BudownictwawT.zasadnym było przyjęcie, że wnioskodawca w ramach zatrudnienia w tym przedsiębiorstwie z dniem 7 grudnia 1982r na stanowisku spawacza otrzymał wynagrodzenie zasadnicze(...)miesięcznie. Z dniem 1 stycznia 1983r. wynagrodzenie podwyższono do kwoty(...)zł, które zostało podwyższone z dniem 1 lipca 1983r. do kwoty(...)Od 1 lipca 1984r.do 11 grudnia 1984r.miesięczne wynagrodzenie zasadnicze wnioskodawcy wynosiło(...)zł. Premia miała być wypłacana za zasadach określonych w obowiązującym w przedsiębiorstwie regulaminie premiowania i była całkowicie zależna od wykonania zadań premiowych. Jednocześnie należy zaznaczyć , iż zalegająca w aktach osobowych wnioskodawcy umowa o pracę, jak też późniejsze dokumenty zmiany zaszeregowań wystawione na nazwisko wnioskodawcy nie precyzują poza wynagrodzeniem zasadniczym, innych składników wynagrodzenia wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy wobec braku jakichkolwiek dokumentów, wskazujących na podstawę nabycia i wysokość pobieranych przez wnioskodawcę innych składników wynagrodzenia (premii) oczywistym było zatem ustalenie wynagrodzenia wnioskodawcy w latach 1982-1984 wyłącznie na podstawie płacy zasadniczej. Natomiast wynagrodzenie z okresu zatrudnienia za granicą ( 12 XII 1984-3.V.1985r) winno być ustalone stosownie do § 10 powołanego wyżej Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985r ( Dz. U. z1989r. Nr 11 poz.63) na podstawie tzw. wynagrodzenia zastępczego tj. wynagrodzenia przysługującego w tym okresie pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim samym lub podobnym charakterze , w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę. W tym miejscu podkreślić należy, że obowiązek udowodnienia faktów spoczywa na osobie, która wywodzi z nich skutki prawne ( art. 232k.p.c.), stąd też to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedstawienia dowodów dla udowodnienia spornych okoliczności.
W związku z powyższym Sąd Apelacyjny zobowiązał organ rentowy do hipotetycznego przeliczenia przysługującej apelującemu emerytury( celem wyboru najkorzystniejszego wariantu) z uwzględnieniem wynagrodzenia za lata 1982 - 1984 wynikającego z angaży znajdujących się w aktach osobowych nadesłanych przez(...) Sp. z o.o.wS.. W oparciu o w/w zalecenia Sądu Apelacyjnego organ rentowy ustalił, iż wysokość wynagrodzenia wnioskodawcy wyniosła odpowiednio: za rok 1982-(...)zł., za rok 1983 –(...)zł., i za rok 1984 –(...)zł. Jednocześnie organ rentowy podał, że wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury ustalony z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania przez odwołującego ubezpieczeniu przy uwzględnieniu wynagrodzeń za lata 1982-1984wyniósł 47,89 %. Tak obliczony wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury (47,89%) był wyższy od dotychczas zastosowanego przez organ rentowy (47,24%), w następstwie czego został spełniony uzasadniający przedmiotowe przeliczenie wymóg zart. 111 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny na zasadzieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego w ten sposób, że od dnia 15 kwietnia 2011 r. przeliczył emeryturęA. R., przyjmując wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wynoszący 47,89%, wyliczony z 20 najkorzystniejszych lat (pkt I) i nie stwierdził odpowiedzialności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji na podstawie art. 118 ust. 1a ustawy (pkt II).
O kosztach postępowania apelacyjnego (pkt III) orzeczono na podstawieart. 108 k.p.c.w zw. zart. 98 § 1 i 3 k.p.c.oraz§ 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2002 roku Nr 163, poz. 1349 ze zm.).