Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 1043/13
Data wyroku: 2013-12-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Lessnau-Sieradzka-sprawozdawca, Danuta Lesiewska, Mariola Urbańska-Trzecka
Słowa kluczowe: Łapownictwo
Podstawa prawna: art. 438 pkt 2 k.p.k. i art. 6 k.p.k.
Teza: Naruszenie prawa oskarżonego do obrony.

Sygn. akt.IV Ka 1043/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 grudnia 2013 roku

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy IV Wydział Karny Odwoławczyw składzie:
Przewodniczący SSO Mariola Urbańska - Trzecka
Sędziowie SO Danuta Lesiewska
SO Małgorzata Lessnau-Sieradzka - sprawozdawca
Protokolant sekr. sądowy Marcin Białowąs
przy udziale Antoniny Kasprowicz-CzerwińskiejProkuratora Prokuratury Okręgowejw Bydgoszczy
po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2013 roku
sprawyS. G.
oskarżonego zart. 229§1 i 3 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy
z dnia 5 września 2013 roku sygn. akt IV K 767/05,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.

IV Ka 1043/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 5 września 2013 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt IV K 767/05, oskarżonegoS. G.uznano za winnego tego, że:
w okresie od czerwca 2001 roku do 28 kwietnia 2002roku wB., przy stacji paliw przyulicy (...), działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, udzielił korzyści majątkowejJ. C.- funkcjonariuszowi Służby Więziennej, skazanemu wyrokiem Sądu Rejonowego w Bydgoszczy IV Wydział Karny z dnia 4 listopada 2004 roku, sygn. akt IV K 1788/02, w łącznej kwocie około 5.700 zł w zamian za naruszenie obowiązku służbowego polegającego na wniesieniu co najmniej 9 telefonów komórkowych na teren Aresztu Śledczego wB.dla osób tam osadzonych, wbrew przepisomustawy o Służbie Więziennej z dnia 26.04.1996 rokuiRozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05.08.1997 roku w sprawie szczegółowego trybu działań funkcjonariuszy Służby Więziennej podczas wykonywania czynności służbowych, tj. popełnienia przestępstwa zart. 229§3 k.k.w zw. zart. 12 k.k.i za to na podstawieart. 229§3 k.k.wymierzono mu karę 2 lat pozbawienia wolności.
Obciążono oskarżonego kosztami postepowania, w tym opłatą w kwocie 300 zł.

Od powyższego orzeczenia apelację wniósł obrońca oskarżonego, skarżąc wyrok w całości, zarzucając:

-obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia a mianowicieart. 6 k.p.k.polegającą na pozbawieniu oskarżonego prawa do obrony, poprzez zamknięcie w dniu 5 września 2013 roku przewodu sądowego i udzielenie głosu stronom, pomimo tego, że ustanowiony w sprawie obrońca z wyboru w dniu 4 września 2013 roku wypowiedział oskarżonemu stosunek obrończy o czym oskarżony nie był poinformowany, a sam oskarżony nie był obecny na rozprawie,

- obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia a mianowicieart. 7 k.p.k.polegającą na dowolnym uznaniu za wiarygodne wyjaśnień oskarżonegoJ. C.i zeznań świadkaZ. W.oraz przyjęcie, iż fakt niewykonania żadnego połączenia pomiędzy numerami(...)i(...)wskazuje na to, że należą one do jednej osoby,

- obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia a mianowicieart. 167 k.p.k.w zw. zart. 172 k.p.k.polegającą na nieprzeprowadzeniu konfrontacji pomiędzy świadkiemW.a oskarżonymJ. C.pomimo sprzeczności w ich relacjach,

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia przez uznanie, że oskarżonyS. G.posiadał telefony o nr(...)oraz(...)podczas, gdy posiadanie tych samych telefonów Sąd przypisuje jednocześnieJ. C..

Nadto na podstawieart. 452§2 k.p.k.obrońca oskarżonego powołując się na brak możliwości złożenia wniosku na wcześniejszym etapie postępowania wniósł o uzupełnienie przewodu sądowego i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków:Z. P.,A. W.,A. T.,R. T.,J. K. (1),J. K. (2),A. S.,R. K.,D. K.,P. R.,Z. G.,M. R.,G. P.,R. W.na okoliczność wieloletniego konfliktu pomiędzy oskarżonymG.aS. C..

Formułując powyższe zarzuty obrońca oskarżonego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzuconego mu czynu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd odwoławczy zważył, co następuje:

Apelacja obrońcy oskarżonegoS. G.okazała się zasadna w zakresie zarzutu obrazyart. 6 k.p.k.

Przepis ten określa bowiem jedno z fundamentalnych praw oskarżonego w procesie karnym, przy czym prawo to gwarantowane jest takżeKonstytucją RP(art. 42 ust. 2) oraz umowami międzynarodowymi (art. 6 ust. 3 lit. c w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r.; art. 14 ust. 3 lit. d Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r.), a sposób jego realizacji ma wpływ na ocenę procesu karnego i wydanego orzeczenia. Jest zatem zrozumiałe, że ewentualne naruszenie tej normy procesowej, także w aspekcie korzystania z pomocy obrońcy rodzi poważne konsekwencje procesowe, poddając w wątpliwość rzetelność procesu karnego. Naruszenie przepisuart. 6 k.p.k.skarżący wiąże z prowadzeniem w dniu 5 września 2013r. rozprawy pod nieobecność oskarżonegoS. G.oraz pod nieobecność jego obrońcyadw. T. U.oraz zamknięciem przewodu sądowego i wydaniem tego dnia wyroku. Zanim jednak zostanie dokonana ocena sytuacji procesowej zaistniałej w dniu 5 września 2013 r., przypomnieć należy niektóre fakty. Oskarżony od początku rozpoczęcia ponownego procesu w tej sprawie, po uchyleniu poprzedniego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, korzystał z pomocy obrońcy z wyboruadw. T. U.. Podczas rozprawy dnia 12 lipca 2013r. oskarżony oświadczył, że wnosi, aby nie doprowadzać go na kolejny termin rozprawy, który Sąd wyznaczył na 5 września 2013r. godz. 9.00. W związku z takim wnioskiem oskarżonego Sąd nie zarządził doprowadzenia oskarżonego na termin rozprawy dnia 5 września 2013r. Tego samego dnia tuż przed rozprawą o godz. 8.30 do Sądu wpłynęło pismo obrońcy oskarżonegoadw. T. U.datowane na 4 września 2013r. zawierające oświadczenie, że z uwagi na wypowiedzenie pełnomocnictwa nie jest już obrońcą oskarżonego. W efekcie na termin rozprawy dnia 5 września 2013r. nie stawił się ani oskarżony, ani jego dotychczasowy obrońca. Na tym terminie rozprawy Sąd przeprowadził dowód z akt osobopoznawczych oskarżonego, odczytał informacje dotyczącą świadkaW.i oddalił wniosek dowodowy obrońcy oskarżonego z dnia 15 listopada 2012r., po czym zamknął przewód sądowy i udzielił głosu obecnym stronom tj. tylko prokuratorowi i wydano wyrok.
Oceniając postępowanie sądu meriti nie trudno zauważyć, że w zaistniałej sytuacji procesowej, w końcowej fazie postępowania w sprawie, decyzja sądu uniemożliwiła oskarżonemu skorzystanie z pomocy obrońcy ewentualnie osobiste uczestniczenie w rozprawie, w której nie brał udziału dotychczasowy obrońca oskarżonego. Prawdą jest, że obrońca poinformował Sąd o wypowiedzeniu oskarżonemu pełnomocnictwa dopiero w dniu rozprawy. Faktem jest również to, że oskarżony nie został doprowadzony na termin rozprawy albowiem na poprzedniej rozprawie złożył oświadczenie, że nie chce, aby go doprowadzać z zakładu karnego. W świetle powyższych okoliczności brak było na terminie rozprawy dnia 5 września 2013r. informacji, czy oskarżony w dniu rozprawy wiedział o tym, że obrońca wypowiedział jemu pełnomocnictwo. Obrońca ustanowiony przez oskarżonego nie stawił się na rozprawie dnia 5 września 2013r. a skutki tego, polegające na braku obecności obrońcy na ostatniej rozprawie w tej sprawie i niemożności przedstawienia stanowiska także w fazie głosów stron (art. 406 § 1 k.p.k.), obciążyły wyłącznie oskarżonego, pozbawiając go możliwości korzystania z pomocy obrońcy, którego sam ustanowił. Prawo oskarżonego do korzystania z pomocy obrońcy (art. 6 k.p.k.) nie może być wyłączone na skutek uchybień w wykonywaniu obowiązków przez obrońcę, który mając wyznaczony termin rozprawy winien z odpowiednim wyprzedzeniem poinformować o wypowiedzeniu pełnomocnictwa zarówno oskarżonego, jak i Sąd. W zaistniałej w niniejszej sprawie sytuacji rzeczą sądu meriti było takie postąpienie, aby oskarżony nie ponosił negatywnych konsekwencji zbyt późnego poinformowania zarówno jego, jak i Sądu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, zważywszy zwłaszcza na końcową fazę postępowania i ostatni termin rozprawy, czego sąd był przecież świadom (por. zapis w protokole rozprawy z dnia 12 lipca 2013r.). Podkreślić należy, że takie stanowisko wielokrotnie już zajmował także Sąd Najwyższy, wskazując, iż nie jest dopuszczalne, aby oskarżony ponosił negatywne konsekwencje w aspekcie prawa do korzystania z pomocy obrońcy (art. 6 k.p.k.), z powodu niewystarczającej dyscypliny po stronie obrońcy (por. np. wyroki SN: z dnia 16 grudnia 2003 r., II KK 123/03, R-OSNKW 2003, poz. 2716; z dnia 21 października 2004 r., II KK 239/04, R-OSNKW 2004, poz. 1883; z dnia 29 października 2009 r., V KK 130/09, Lex 550541).
Istotą obrazy przepisuart. 6 k.p.k.było to, że uchybienie w postępowaniuadw. T. U., który o tym, że przestał być obrońcą oskarżonego poinformował Sąd dopiero w dniu rozprawy, kiedy było już wiadomo, że oskarżony nie będzie w niej brał udziału skutkowało pozbawieniem oskarżonego prawa do skorzystania z pomocy obrońcy na ostatnim terminie rozprawy, co w sytuacji, gdy oskarżony nie brał udziału w tej rozprawie, wyłączało nawet prawo oskarżonego do wystąpienia jego przedstawiciela procesowego w fazie głosów stron, ostatnim etapie procesu, na którym albo on albo jego przedstawiciel procesowy mógł przedstawić własną ocenę i analizę zarówno materiału dowodowego, jak i zagadnień natury prawnej. Nie ma znaczenia w aspekcie korzystania z pomocy obrońcy fakt, że oskarżony nie stawił się na rozprawę w dniu 5 września 2013r. Prawo do korzystania z pomocy obrońcy unormowane wart. 6 k.p.k.nie jest przecież warunkowane stawiennictwem oskarżonego na rozprawie, a skoro ustawa procesowa takich ograniczeń nie wprowadza, to nie mogą być one wprowadzane w inny sposób. W taki też sposób prawo to ujmowane jest w standardach międzynarodowych. W sprawie K. przeciwko Francji (skarga 29731/96, orzeczenie z dnia 13 lutego 2001 r.) ETPCz stwierdził, że prawo każdego oskarżonego do skutecznej obrony przy pomocy adwokata, jako jedno z fundamentalnych elementów rzetelnego procesu, nie może być ograniczane z tego powodu, iż oskarżony nie jest obecny na rozprawie (M. A. Nowicki: Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999-2004, Zakamycze 2005, s. 745 i nast.).
W zaistniałej sytuacji skoro na rozprawie dnia 5 września 2013r. nie stawił się obrońca oskarżonego i nie stawił się sam oskarżony, co do, którego Sąd nie miał wiedzy, czy w tym dniu oskarżony był już świadomy wypowiedzenia mu pełnomocnictwa przezadw. T. U.sąd nie powinien był prowadzić w tym dniu rozprawy. Tym bardziej było to niewskazane w sytuacji, w której brak było jednoznacznych przesłanek faktycznych do uznania, że oskarżony posiadał wiedzę o tym, że nie będzie reprezentowany na ostatnim terminie rozprawy przez ustanowionego obrońcę.
Zważywszy na charakter tego uchybienia nie sposób wykluczyć, że mogło mieć ono istotny wpływ na treść zapadłego wyroku, chociażby z tego względu, że jak podniesiono w apelacji oskarżony miał zamiar za pośrednictwem obrońcy zgłosić nowe wnioski dowodowe i takowe wnioski w apelacji zgłosił.
Z tych powodów zarzut apelacji jest zasadny, a jego skutkiem musi być uchylenie zaskarżonego apelacją wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy albowiem to właśnie przed tym sądem doszło do naruszenia prawa do korzystania z obrońcy. Mając na uwadze, że dla wydania wyroku okazało się wystarczające rozpoznanie tylko zarzutu obrazyart. 6 k.p.k., Sąd Odwoławczy ograniczył rozpoznanie apelacji tylko do tego zarzutu (art. 436 k.p.k.), uznając, że rozpoznanie pozostałych zarzutów byłoby bezprzedmiotowe dla rozpoznania wniesionej apelacji.
W toku ponownego postępowania Sąd Rejonowy winien prowadzić postępowanie w sposób, który zagwarantuje korzystanie przez oskarżonego z pomocy obrońcy, o ile oczywiście obrońca będzie na tym etapie postępowania występował. Odnoszenie się w tej sytuacji do pozostałych uchybień z kolei byłoby przedwczesne lub bezprzedmiotowe dla dalszego toku postępowania.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy sąd rejonowy nie będzie zobowiązany do prowadzenia postępowania dowodowego w pełnym zakresie. Z uwagi na przyczyny uchylenia zaskarżonego wyroku nie ma w szczególności potrzeby bezpośredniego przesłuchiwania wszystkich świadków, za ewentualnym wyjątkiem tych, których zeznania mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym zasadny jest wniosek obrońcy oskarżonego zawarty w apelacji o konieczności bezpośredniego przesłuchania na rozprawie w charakterze świadkaJ. C.. Sąd I instancji winien również rozstrzygnąć o wnioskach dowodowych zgłoszonych przez obrońcę oskarżonego w apelacji.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Odwoławczy orzekł, jak w wyroku.