Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1267/12
Data wyroku: 2013-03-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Irena Mazurek, Mirosław Szwagierczak, Ewa Madera
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt

III AUa 1267/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia13 marca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Irena Mazurek

Sędziowie:

SSA Ewa Madera (spr.)
SSA Mirosław Szwagierczak

Protokolant

sekr. sądowy Anna Kuźniar

po rozpoznaniu w dniu13 marca 2013 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuA. S.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o emeryturę
na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawcęA. S.

od wyrokuSądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia29 października 2012 r.sygn. aktIV U 110/12

oddala apelację

Sygn. akt III AUa 1267/12

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.decyzją z 13 grudnia 2011 r. roku odmówił wnioskodawcyA. S.prawa do emerytury stwierdzając brak spełnienia warunków wskazanych w rozporządzeniu Rady Ministrów
z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionychw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz wymienionych wart. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż wnioskodawca nie wykazał co najmniej piętnastoletniego okresu pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie organu rentowego do stażu pracy w szczególnych warunkach nie może zostać zaliczony wykazywany przezA. S.świadectwem pracy w szczególnych warunkach z 19 listopada 2010 r. okres od 1 lutego 1982 r. do 1 listopada 1984 r. oraz od 11 listopada 1984 r. do 31 grudnia 1998 r.,w którym pracował on na stanowisku kierownika, gdyż nie dowiódł on, aby w tym czasie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przebywał w środowisku pracy, w którym zatrudnieni są pracownicy wykonujący pracę w szczególnych warunkach. Końcowo zaznaczył, iż z pisma pracodawcy z 29 listopada 2011 r. wynika, że w dowodzonym okresie wnioskodawca wykonywał również prace administracyjno – biurowe.
Skarżąc powyższą decyzję odwołaniemA. S.wniósł o jej zmianę i przyznanie prawa do emerytury oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu naprowadził, że w zakwestionowanym przez organ rentowy okresie zatrudnienia wK.(...)Fabryce (...)wykonywał pracę o której mowaw wykazie A dziale XIV poz. 24 załącznika dorozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a to pozostając w zatrudnieniu kolejno na stanowiskach : kierownika oddziału produkcji narzędzi, kierownika wydziału narzędziowego oraz kierownika wydziału produkcji śrub. Zaznaczył, że wykonywane wówczas przez niego czynności biurowe były ściśle związane ze sprawowanym dozorem inżynieryjno – technicznym, a pomieszczenia administracyjne znajdowały się bezpośrednio przy wydziałach produkcyjnych.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyrokiemz 29 października 2012 roku oddalił odwołanie wnioskodawcy.
Sąd I instancji ustalił żeA. S.(ur. (...)) od 5 września 1968 r. do 5 marca 1983 r. odbywał wstępny staż w zawodzie frezera w(...)Fabryce (...), po którym został przyjęty do pracy na stanowisko frezera. 25 listopada 1970 r. został przeniesiony na stanowisko szlifierza, gdzie pracował do 25 sierpnia 1971 r.W okresie od 28 sierpnia 1971 r. do 4 stycznia 1972 r. pracował wSpółdzielni (...). Od 5 stycznia 1972 r. powrócił do pracy w(...)Fabryce (...)na stanowisko mistrza w wydziale narzędziowym, zaś 1 lipca 1980 r. został przeniesiony na stanowisko mistrza – kierownika zmiany(...)4. 1 lutego 1982 r. powierzono wnioskodawcy stanowisko kierownika oddziału produkcji narzędzi(...)1, zaś od 1 sierpnia 1984 r. do 1 listopada 1984 r. i od 11 listopada 1984 r. do 31 stycznia 1990 r. kierownika wydziału narzędziowego, po czym od 1 lutego 1990 r. do 30 września 2004r. powierzono mu obowiązki kierownika wydziału produkcji śrub. 19 listopada 2010 r. umowa o pracę została rozwiązana.
Na podstawie zeznań świadków, opinii biegłego sądowego specjalisty do spraw organizacji i zarządzania przemysłem Sąd Okręgowy ustalił, że zajmując stanowisko kierownika obowiązkiem wnioskodawcy było zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Zajmował się on również sprawami technicznymi, ustalał technologię, zamawiał materiały, ustalał priorytety prac jak również nadzorował pracę pracowników. Szereg jego obowiązków jako kierownika związanych było z czynnościami administracyjno – biurowymi, logistycznymi, obrotem materiałowym oraz reprezentacją kierowanego wydziału. Odpowiadał on za sprawozdawczość, materiały statystycznei inne informacje związane z działalnością podległych jednostek. Bezpośrednio podlegali mu mistrzowie, brygadziści, pracownicy administracyjni, jak również referenci techniczni. Nie sprawował zaś bezpośredniego nadzoru nad stanowiskami produkcyjnymi, na których praca kwalifikowana jest jako wykonywana w szczególnych warunkach. Nie przebywał także każdego dnia w pełnym wymiarze czasu pracy w bezpośrednim sąsiedztwie takich stanowisk.
Sąd Okręgowy ustalił również, iż wnioskodawca wykazał ogólny staż pracy wynoszący 30 lat, 3 miesiące i 21 dni.
W tym stanie faktycznym Sąd I instancji przyjął, iżA. S.zajmując stanowiska kierownicze, nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy kontroli międzyoperacyjnej, kontroli jakości produkcji i usług oraz dozoru inżynieryjno – technicznego na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione wrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lubw szczególnych charakterze. Nie sprawował on bowiem bezpośredniego nadzoru nad procesem produkcji na kierowanym oddziale, gdyż taki sprawowany był przez mistrza i brygadzistów, których pracą odwołujący kierował. Mając na uwadze, powyższe, Sąd uznał, iż wnioskodawca nie spełnia przewidzianych w art. 184 ustawy emerytalno – rentowej warunków nabycia prawa do emerytury. Dlatego też na podstawieart. 47714§1 kpcwniesione odwołanie oddalił.
W wywiedzionej od powyższego orzeczenia apelacjiA. S.skarżąc wyrok ten w całości zarzucił, iż Sąd nie dokonał oceny faktycznie wykonywanych przez niego czynności w spornym okresie zatrudnienia oraz warunków ich wykonywania. Zarzucił również, że Sąd błędnie przyjął, że dozór nad procesem produkcji na kierowanych przez niego oddziałach sprawowany był przez mistrzów i brygadzistów, a dalej, że Sąd dokonał dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyłart. 233 §1 kpc.
W uzasadnieniu skarżący naprowadził, iż w jego ocenie Sąd Okręgowy zaniechał wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, gdyż pominął zeznania świadków, z których wynika że nadzorował on pracę pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a dalej,że zajmował się sprawami technicznymi ściśle związanymi z tym nadzorem. Stąd też konkluzja Sądu, iż dozór ten był sprawowany przy pomocy brygadzisty i mistrza jest błędna. Zaznaczył, że w sprawie winny zostać przesłuchane osoby zajmujące wskazane stanowiska, na okoliczność iż faktycznie dozór inżynieryjno – techniczny wykonywany był osobiście przez wnioskodawcę. Jego akta osobowe nie obrazują bowiem charakteru faktycznie świadczonej przez niego pracy.
W konkluzji apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie prawa do emerytury, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie zważył, co następuje :

Apelacja wnioskodawcyA. S.jest nieuzasadniona i dlatego podlega oddaleniu. W ocenie tutejszego Sądu orzekającego, zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z 29 października 2012 r. zawiera trafne i odpowiadające prawu rozstrzygnięcie.
W niniejszej sprawieA. S.(ur. (...)) dochodził ustalenia prawa do emerytury w obniżonym wieku, o której mowa wart. 184 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227). Przypomnieć wypadnie, że prawo do oznaczonego świadczenia przysługuje ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r. po osiągnięciu przez nich wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40 powołanej ustawy emerytalno – rentowej (a to, wieku 55 lat dla kobiet oraz 60 lat dla mężczyzn), o ile przed 1 stycznia 1999 r. spełnili przesłanki stażowe – a to wykazali łączny staż ubezpieczenia wynoszącym odpowiednio dla mężczyzn co najmniej 25 lat, a dla kobiet 20 lat , w tym co najmniej 15 – letni staż pracy w warunkach szczególnych (wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na danym stanowisku), oraz którzy nie przystąpili do OFE, ewentualnie złożyli wniosek o przekazanie zgromadzonych na rachunku tego Funduszu środków na dochody budżetu państwa. Nadto do 31 grudnia 2012 r. wymagane było rozwiązanie stosunku pracy przez pozostających w zatrudnieniu (zob. uchwałę SN z 8 lutego 2007 r, II UZP 14/06, omówienie: "Rz" z 9 lutego 2007 r., s. C1). Podkreślić należy, iż prawo do tej emerytury przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia warunki określone w tym przepisie, niezależnie od tego, kiedy osiągnął przewidziany ustawą wiek.
W rozpoznawanej sprawie niekwestionowanym było, iżA. S.do 31 grudnia 1998 r. wykazał ogólny staż ubezpieczenia przenoszący 25 lat, a dalej, że nie przystąpił do OFE oraz rozwiązał stosunek pracy. Spornym natomiast pozostawało, czy przed oznaczoną datą legitymował się wymaganym przepisami prawa okresem pracy w szczególnych warunkach a w szczególności, czy będąc zatrudnionym na kolejno zajmowanych stanowiskach kierowniczych w(...) Sp. z o.o.wykonywał on pracę kwalifikowaną jako praca w szczególnych warunkach. Dowodząc tej okoliczności wnioskodawca powołał się na treść świadectwa pracy w szczególnych warunkach wystawionego przez ówczesnego pracodawcę 19 listopada 2010 r. z treści którego wynikało, iż w okresie od 1 lutego 1982 r. do 1 listopada 1984r. i od 11 listopada 1984 r. do 30 września 2004 r. zajmując kolejno stanowiska kierownika oddziału produkcji narzędzi, kierownika wydziału narzędziowego, i kierownika wydziału produkcji śrub, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace wymienione w Wykazie A dziale XIV poz. 24 pkt. 1 stanowiącym załącznik do zarządzenia Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego Nr 3 z 30 marca 1985 r.w sprawie stanowisk pracy na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego.
Odnosząc się do powyższej okoliczności, w pierwszej kolejności zauważyć przyjdzie, iż pomimo, że świadectwo pracy w szczególnych warunkach wystawione przez zakład pracy jest środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnieniaw tak określonych warunkach, to jednak, jak każdy dokument nieurzędowy w rozumieniuart. 244 § 1 i 2 kpc, podlega ono kontroli zarówno co do prawidłowości wskazanych w nim faktów, jak i co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej. Uprawnionymi do jego weryfikacji jest nie tylko Sąd ale również organ rentowy. Stąd też sama treść świadectwa pracy nie przesądza jeszcze o uznaniu, iż wskazany w nim okres był okresem, w którym pracownik wykonywał pracę w szczególnych warunkach. Podkreślić należy, że ocena, czy dana praca wykonywana jest w szczególnych warunkach winna nastąpić w oparciu o przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. 8 poz. 43). To bowiem powołane rozporządzenie jest podstawowym aktem prawnym ustalającym warunki wcześniejszej emerytury, w tym kwalifikującym oznaczoną pracę jako pracę w szczególnych warunkach, której stałe wykonywanie w pełnym wymiarze czasu pracy może rodzić uprawnienia emerytalne. Ewentualne zaś zarządzenia resortowe, w tym również to powołane w treści wystawionego 19 listopada 2010 r. świadectwa pracy w szczególnych warunkach, których wydanie przewidziano w§ 1 ust. 2wskazanego rozporządzenia, winny być zgodne z jego zapisami. Zauważyć bowiem przyjdzie, iż wykonywanie pracy na stanowiskach określonych w zarządzeniach resortowych (aktach branżowych), których nie wymieniono w oznaczonym wyżej wykazie A nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20.10.2005 r. sygn. I UK 41/05 OSNP 2006/19-20/306).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, podzielić należy przyjętą przez Sąd Okręgowy cenę faktyczną jak i prawną.
Zebrany bowiem w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do ustalenia, żeA. S.będąc zatrudniony w dowodzonym okresie kolejno na stanowiskach kierownika oddziału produkcji narzędzi(...)1 (od 1 lutego 1982 r.), kierownika wydziału narzędziowego (od 1 sierpnia 1984 r. do 1 listopada 1984 r. i od 11 listopada 1984 r. do 31 stycznia 1990 r.), i kierownika wydziału produkcji śrub (od 1 lutego 1990 r. do 30 września 2004 r.) stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał kontrolę międzyoperacyjną, kontrolę jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno – techniczny, a więc pracę w warunkach szczególnych ujętą w Wykazie A Dział XIV, poz. 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Pracując bowiem, na tych stanowiskach nie sprawował bezpośredniego nadzoru nad pracownikami wykonującymi prace kwalifikowane jako praca w szczególnych warunkach. Analizując rodzaj czynności wykonywanych przez wnioskodawcę, mając na uwadze charakter zajmowanych przez niego w spornym okresie stanowisk oraz ich umiejscowienie w strukturze organizacyjnej zakładu, stwierdzić przyjdzie, że w spornym okresie sprawował on jedynie ogólny – pośredni nadzór nad pracownikami wykonującymi pracę w szczególnych warunkach, a to poprzez podległych pracowników – mistrzów i brygadzistów, na którą to okoliczność wskazywali zarówno zeznającyw sprawie świadkowie jak i wyznaczony biegły sądowy. Zaakcentować należy, że z zakresu obowiązków odwołującego- znajdującego się w jego aktach osobowych – do którego odniósł się biegły w wydanej opinii, nie wynika, żeA. S.wykonywał stale pracę polegającą jedynie na dozorze inżynieryjno - technicznym, lecz jak wskazano powyżej, w zakres tych obowiązków wchodził szereg czynności niezwiązanych bezpośrednio z dozorem, które biegły szczegółowo wymienia w wydanej opinii, uznanej następnie przez Sąd Okręgowy za miarodajny dowód w sprawie. Nadto funkcjonowanie w zakładzie zatrudniającym wnioskodawcę w spornym okresie dwuszczeblowego nadzoru : bezpośredniego sprawowanego przez majstrów i brygadzistów oraz pośredniego, wykonywanego przez kierowników poszczególnych wydziałów - które to stanowiska w dowodzonym okresie wnioskodawca piastował - wyklucza przyjęcie, że sprawował on kontrolę międzyoperacyjną, kontrolę jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno – techniczny, o jakim mowa w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Przypomnieć należy, że w wyroku z 6 grudnia 2007 r.,III UK 62/07 (LEX nr 375653) Sąd Najwyższy przyjął, iż czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji wykonywanej w tych wydziałach i oddziałach, w których zatrudnieni są pracownicy wykonujący pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia z 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, objęte poz. 24 działu XIV Wykazu A, to wyłącznie te czynności, które wykonywane są w warunkach bezpośrednio narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a więc polegające na bezpośrednim nadzorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy na stanowiskach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawcy w dowodzonym okresie podlegało od około 100 do 200 osób. W tych okolicznościach, przy uwzględnieniu zakresu czynności, trudno przyjąć, iż mógł on osobiście nadzorować pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych, w rozumieniu powołanych wyżej przepisów.
Mając powyższe na uwadze przyjąć należało, że prawidłowo Sąd I Instancji nie uwzględnił omawianego okresu zatrudnienia jako okresu pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zaznaczyć w tym miejscu wypadnie, że subiektywne przekonanie wnioskodawcy o tym, iż świadczona w spornych okresach praca była pracą w szczególnych warunkach, nie skutkuje możliwością dokonania - na tej podstawie, ustaleń. Końcowo zauważyć należy, że podnoszone w apelacji sugestie związane z koniecznością kontynuowania postępowania dowodowego przez przesłuchanie mistrza i brygadzisty pracujących z odwołującym,w sytuacji braku inicjatywy dowodowej w tym zakresie są nieskuteczne. Podkreślenia wymaga, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania faktów z których wywodzi skutki prawne (art. 232 kpc.). Co prawda Sąd może również dopuścić dowód nie wskazany przez stronę, ale powyższe nie może prowadzić do przejęcia inicjatywy dowodowej za stronę, zwłaszcza w sytuacji, gdy jest ona reprezentowana przez fachowego pełnomocnika. Przypomnieć również należy, że w postępowaniu apelacyjnym uzupełnienie postępowania dowodowego jest możliwe o ile strona nie mogła wnioskowanego dowodu powołać w postępowaniu przed pierwszą instancją, chyba że potrzeba powołania się na niego wynikła później (art. 381 kpc).
W ocenie tutejszego Sądu w rozpoznawanej sprawie brak było przeszkód do złożenia przez stronę wskazanego wniosku dowodowego. Zauważyć przyjdzie, że z treści protokołu rozprawy prowadzonej przed Sądem pierwszej instancji 29 października 2012 r., na której zapadł zaskarżony wyrok, wynika, że strony nie wnosiły o uzupełnienie postępowania dowodowego w sprawie. Stąd, też nawet przy przyjęciu, że rozpoznawaną apelacją strona wnioskuje o uzupełnienie postępowania dowodowego w zakresie sugerowanym w treści tego środka zaskarżenia, uznać należałoby wniosek taki za spóźniony.
Podzielając więc zarówno dokonane przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne, jak i ocenę prawną sprawy, sprowadzającą się do stwierdzenia, żeA. S.nie wykazał co najmniej 15 - letniego okresu pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, warunkującego nabycie prawa do emerytury określonej wart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. U z 2009r. Nr 153, poz. 1227) wniesioną apelację należało oddalić, a to na podstawieart. 385 kpc.

(...)
(...)
(...)