Sąd Apelacyjny w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 729/12
Data wyroku: 2013-02-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bożena Oworuszko, Jolanta Terlecka, Jerzy Nawrocki
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art.991 § 2 k.c.

Sygn. akt I ACa 729/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 lutego 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Jerzy Nawrocki

Sędzia:
Sędzia:

SA Jolanta Terlecka
SA Bożena Oworuszko (spr.)

Protokolant

sekr. sądowy Maciej Mazuryk

po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2013 r. w Lublinie na rozprawie
sprawy z powództwaA. A.
przeciwkoK. K.,A. P. (1),I. P. (1)
iI. P. (2)
o zachowek
na skutek apelacji powódkiA. A.i pozwanejI. P. (1)
od wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu
z dnia 16 kwietnia 2012 r. sygn. akt I C 1217/08

oddala obie apelacje, zaś koszty postępowania apelacyjnego pomiędzystronami wzajemnie znosi.

I A Ca 729/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Zamościu zasądził od pozwanychK. K.,A. P. (1),I. P. (1)iI. P. (2)na rzecz powódkiA. A.kwotę 21 229 zł.z ustawowymi odsetkami od dnia 3 grudnia 2008 r. w odniesieniu doI.P., od dnia 5 grudnia 2008 r. w odniesieniu doA. P. (1),od dnia 9 grudnia w odniesieniu doI. P. (1)i od dnia 27 grudniaw odniesieniu doK. K., oraz kwotę 200 zł tytułem kosztów procesu, z tym zastrzeżeniem, że zapłata tej kwoty przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z obowiązku zapłaty.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło wobec następujących ustaleńi wniosków:
PowódkaA. A.(rodoweP.) jest wnuczkaR.iM. P..R. P.zmarł w dniu 13 grudnia 1986 r.i spadek po nim na podstawie testamentu odziedziczyły w częściach równych jego dzieci:K. K.,A. P. (2)iZ. P., ojciec powódki.M. P.zmarła w dniu 8 grudnia 2005 r. Spadek po niej na podstawie testamentu odziedziczyły jej dzieci –K. K.,A. P. (2)i wnukA. P. (1)w częściach równych.
Z. P.zmarł w dniu 25 listopada 1993 r. i spadek po nim na podstawie ustawy nabyły w częściach równych jego dzieci – powódka iA. P. (1).
Gdyby nie sporządzony testament, spadek poM. P.dziedziczyliby: córkaK. K.w 1/3, wnuki po zmarłym synuZ.– powódka iA. P. (1)oraz wnuki po zmarłym synuS. I.P.iI. P. (2)- po 1/6 części.
Tak więc udział spadkowy powódki po jej babce wyniósłby 1/6 części.
W skład spadku poR.iM.małżonkachP.wchodziładziałka nr (...)położona wZ.przyul (...), o pow. 0,9070 ha., obecnie podzielona na nieruchomości oznaczone nr(...). Jej wartość wg stanu na dzień śmierciM. P.i cen obecnych wynosi 382 120 zł. Zatem udział w wysokości ½, który wszedł do spadku poM. P., jako jedyny składnik spadku po niej wynosi ½ z tej kwoty – 191 060 zł. 1/6 z tej kwoty to 31 843,33 zł., zaś 2/3 (z racji trwałej niezdolności do pracy) do jakiej ogranicza się zachowek należny powódce to kwota 21 228,66 zł. zasądzona wyrokiem, do czego uprawniona jest powódka na podstawieart. 1001 § 1 kc.Powódka nie otrzymała żadnej darowizny od spadkodawcy swego ojca ani od babkiM. P.. Nie został też na jej rzecz uczyniony żaden zapis.
Przed swą śmierciąM. P.uczyniła darowiznę po 2/12 części całego należącego do niej majątku na rzeczK. K.iA. P. (1)oraz po 1/12 na rzeczI. P. (1)iI. P. (2).A. P. (2)zaś darowała swoim córkomI. P. (1)iI. P. (2)po 1/12 części udziału w nieruchomości odziedziczonejna podstawie testamentu poR. P..

Apelacjeod powyższego wyroku wniosła powódkaA. A.i pozwanaI. P. (1).

Powódkazaskarżyła wyrok w całości, zarzucając, że Sąd I instancji nie zajął się kwestią dziedziczenia gospodarstwa rolnego poR. P.oraz czyM. P.faktycznie posiadała w dacie śmierci połowę tego majątku. Wywodziła, że wyłącznie jej ojciec mógł dziedziczyć gospodarstwo rolne po swym ojcu. Domagała się także ponownej weryfikacji postanowień stwierdzających nabycia spadku po swych dziadkach, postanowienia o zniesieniu współwłasności, a także unieważnienia darowizny dokonanej przezM. P..
Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

PozwanaI. P. (1)zaskarżyła wyrok z części dotyczącej odsetek, zarzucając brak uzasadnienia w tym zakresie oraz wywodząc, że skoro powódka wielokrotnie zmieniała żądanie pozwy, występując z różnymi kwotami, to odsetki powinny być zasądzone od dnia wyroku.
Wskazując na powyższe domagała się zmiany wyroku i zasądzenia odsetek od dnia 16 kwietnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Obydwie apelacje są bezzasadne.

Odnośnie apelacji powódki

Na wstępie zaznaczyć należy, że aktualnie procedura cywilna przewiduje uchylenie zaskarżonego wyroku jedynie w przepadku nierozpoznania istoty sprawy, kiedy wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 kpc),w razie nieważności postępowania (art. 386 § 2 kpc) oraz w przypadku, jeżeli pozew ulega odrzuceniu albo w przypadku gdy zachodzi podstawado umorzenia postępowania (art. 386 § 3 kpc). Żadna z wymienionych wyżej podstaw nie jest przez skarżącą powoływana. Nie zachodzi też brana pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania (art. 378 § 1 kpc).
Podnoszone zarzuty mogą więc być oceniane jedynie w kontekście wniosku o zmianę zaskarżonego orzeczenia. Nie jest on jednak ani usprawiedliwiony, ani zasadny.
Brak jest podstaw by podzielić zarzuty formułowane przez skarżącą powódkę, skupiające się na kwestiach dotyczących ponownego badaniaw niniejszym postępowaniu „ważności” postanowień dotyczących nabycia spadku poR. P.iM. P., jak również postanowienia o zniesieniu współwłasności nieruchomości, jakie toczyło się pomiędzy stronami w sprawie I Ns 1091/01 Sądu Rejonowego w Zamościu. Tego rodzaju postępowanie nie jest możliwe. Sąd Okręgowy, jaki Sąd Apelacyjny rozpoznający niniejszą sprawę, związane są prawomocnymi rozstrzygnięciami, jakie zapadły w tych wszystkich sprawach (art. 365 § 1 kpc).
Postanowienia wydawane w trybie nieprocesowym podlegają regułomzart. 524 kpc, a obejmujące stwierdzenie nabycia spadku –art. 679 kpc. Mogą być też w odpowiednim trybie uzupełniane, np. przez rozstrzygnięcieo wchodzącym w skład spadku gospodarstwie rolnym.
Możliwe jest też ewentualne zastosowanie trybu przewidzianego wart. 399 kpci nast., dotyczących wznowienia postępowania, w zależnościod powoływanych przesłanek, odnośnie kwestionowanej umowy darowizny zawartej przezM. P..
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy niewątpliwym pozostaje krąg spadkobierców testamentowych dziedziczących spadek poR. P., jak i fakt, że nie rozstrzygano w postępowaniu dotyczącym dziedziczenia po nim o gospodarstwie rolnym (por. k. 347).
Niezależnie od powyższego, skoro pozostająca we współwłasnościM.iR. P.działka zamykała się powierzchnią 0,922 ha,to w dacie jego śmierci nie mogła być traktowana jako gospodarstwo rolne, gdyż udział spadkodawcy nie przekraczał ona 0,5 ha, a poza sporem jest,że poza dawnądziałką nr (...)(obecnie podzieloną) inne nieruchomości,w szczególności rolne w skład spadku po żadnym z dziadków skarżącej powódki nie wchodziły.
Nawet gdyby tak było, to skład spadku poR. P.nie ma znaczenia dla wysokości zachowku należnego powódce poM. P.. Jej babka bowiem nie dziedziczyła żadnego majątku po swym mężu, z racji dziedziczenia testamentowego po nim.
Zatem ostatecznie nie przekłada się też na prawidłowość rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Skład spadku poM. P., a to, że była ona współwłaścicielką w 1/2działki nr (...)położonej wZ., także nie budzi wątpliwości, a wynika z treści księgi wieczystej prowadzonej natę nieruchomość. Niczego innego też nie wywodzi sama apelująca powódka. Nie twierdzi bowiem, by cokolwiek poza ustalonym przez Sąd I instancji majątkiem wchodziło do spadku po niej, a co miałoby ostatecznie wpływ na wysokość należnego jej zachowku.
Także wywodzone nieprawidłowości, jakie miały mieć miejsce w sprawie o zniesienie współwłasności nie mogą odnieść zamierzonego skutkuw rozpoznawanej sprawie.
Te wszystkie względy prowadzą do wniosku, że skład spadkupoM. P., jego wartość, udział jaki przypadałby powódcez racji dziedziczenia ustawowego i ostatecznie wysokość zachowku określonego jako 2/3 udziału spadkowego (art. 991 § 1 kc).
Prawidłowo tez Sąd I instancji ustalał skład spadku poM. P.na datę jej śmierci i wg cen aktualnych.
Prawidłowo też zostały ustalone i obliczone okoliczności mogące skutkować ewentualnym obniżeniem należnego powódce zachowku,a wynikające z regulacji wart. 999 kciart. 1000 § 1 i 2 kc.

Odnośnie apelacji pozwanejI. P. (1)

Rację ma skarżąca, gdy wywodzi, że Sąd I instancji nie uzasadnił rozstrzygnięcia co do odsetek. Jednakże nie oznacza to konieczności zmiany wyroku i orzeczenia o ich wymagalności dopiero od dnia wyrokowania.
Żądanie zasądzenia odsetek od świadczenia głównego, jakim jest zachowek podlega regułom określonym wart. 455 kc, a zatem staje się wymagalne od dnia wezwania dłużnika do zapłaty. Za dzień ten przyjęty został dzień doręczenia odpisu pozwu (k. 31).
Żądana przez powódkę kwota tytułem zachowku faktycznie podlegała wielokrotnym modyfikacjom, jednakże nie była nigdy niższa niż pierwotnie żądana 30 000 zł. Ostatecznie zaś zasądzona w tej sumie się mieściła. Zatem reguły zart. 455 kcpozostają aktualne, bez potrzeby ich modyfikacji.

Niezależnie od podniesionych wyżej uwag i z urzędu należy wskazać,że Sąd I instancji niewłaściwe zasądził kwotę zachowku os wszystkich pozwanych – in solidum. Wobec tego, że działu spadku poM. P.nie było, odpowiedzialność pozwanych za dług spadkowy, jakim niewątpliwie jest należność wynikająca z zachowku, zasadza się na podstawieart. 1034 § 1 kc, a zatem jest ona solidarna. Po dokonanym zaś dziale – stosownie do wielkości udziałów (art. 1034 § 2 kc). Jest to niewątpliwe naruszenie prawa materialnego, które brane jest pod rozwagę z urzędu, jednakże nie może zostać skorygowane, gdyż jako zmiana na niekorzyść skarżącej powódki, stałoby to w sprzeczności z dyspozycjąart. 384 kpc. Druga strona zaś wniosła co prawda apelację, ale zaskarżyła wyrok jedynie częściowo, w zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego odsetek. Nie można więc uznać, by skarżąc jedynie rozstrzygnięcie o żądaniu akcesoryjnym, zaskarżyła też rozstrzygnięcieo żądaniu głównym.

Te wszystkie względy skutkowały oddaleniem obydwu apelacji jako pozbawionych uzasadnionych podstaw na zasadzieart. 385 kpc.
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu uzasadniaart. 100 kpc(zasadaich stosunkowego zniesienia) w zw. zart. 391 § 1 kpc.