Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 2690/11
Data wyroku: 2012-10-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Piotrowska, Maria Małek-Bujak, Jolanta Ansion
Słowa kluczowe: Podleganie Ubezpieczeniom Społecznym
Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 kpt. 4 ustawy z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009/205/1585)

Sygn. akt III AUa 2690/11

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 października 2012 r.

Sąd Apelacyjny w KatowicachWydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Ewa Piotrowska (spr.)

Sędziowie

SSA Jolanta Ansion
SSA Maria Małek - Bujak

Protokolant

Sebastian Adamczyk

po rozpoznaniu w dniu 30 października 2012 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaPrzedsiębiorstwa (...)
Spółki z o.o. wB.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
przy udziale zainteresowanegoŁ. P.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym i podstawę wymiaru składek
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Katowicach z dnia 2 września 2011 r. sygn. akt XI U 85/11

1
zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołania,

2
zasądza odPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o.wB.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych OddziałuwS.kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje.

/-/ SSA J. Ansion   /-/ SSA E. Piotrowska  /-/ SSA M. Małek-Bujak

Sędzia    Przewodnicząca    Sędzia

Sygn. akt III AUa 2690/11

UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 23 listopada 2010 rokuZakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.stwierdził, że zainteresowanyŁ. P.podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu oraz wypadkowemu w okresie od1 czerwca 2007 roku do 31 lipca 2007 roku z tytułu wykonywania umowy zlecenia u płatnika składekPrzedsiębiorstwa (...) Spółka z o.o.wB., a drugą decyzją z tej samej daty organ rentowy ustalił miesięczną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne zainteresowanego z tytułu umowy zlecenia.
W uzasadnieniu organ rentowy stwierdził, że płatnik składek nie dokonał poprawnego zgłoszenia zainteresowanego i wyrejestrował go z ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie umowy zlecenia. Następnie zawarł z zainteresowanym umowęo dzieło na wskazane w zaskarżonych decyzjach okresy w zakresie paletyzacji bloczków, prac remontowo - budowlanych bądź prac zastępczych. Zainteresowany dokonywał określonych czynności na rzecz płatnika i nie wykonywał określonego dzieła. Organ nie uwzględnił zastrzeżeń płatnika do ustaleń protokołu kontroli i dokonał przekwalifikowania umowyo dzieło na umowę zlecenia.
W odwołaniu od decyzjipłatnik składek zarzucił decyzjom oparcie na wadliwych ustaleniach faktycznych co do treści łączących ubezpieczonego i skarżącą spółkę umowy, wadliwą ocenę prawną łączącej strony umowy skutkującą bezpodstawnym uznaniem,iż umowy te stanowią umowy o świadczenie usług, do których stosować należy przepisy dotyczące umowy zlecenia, naruszenieart. 91 ust.5w zw. zart. 83 ust.1 pkt 4, art.12 ust.1, art.13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,a takżeart. 627, 743 § 1 i art.750 k.c.
Zdaniem odwołującego organ rentowy zaniechał ustalenia, na czym w rzeczywistości polega przedmiot umowy, a wiec „paletyzacja polegająca na wykonaniu pełnego opakowania zespołu bloczków z betonu komórkowego przy użyciu palety oraz specjalnej taśmy spinającej oraz kaptura z tworzywa sztucznego, zabezpieczającego towar w trakcie transportu”. Przedmiotowe opakowanie stanowiło element dodatkowy, niezwiązany z zasadniczym produktem. Płatnik składek zarzucił, że wskazane w decyzji umowy nie mogą zostać zakwalifikowane jako umowy zlecenia, jak również nie można uznać tej umowy za umowęo świadczenie usług, ponieważ przedmiotem zawieranych umów nie było wykonywanie określonych czynności, nieprowadzących do powstania odrębnego od wykonawcy rezultatu, ale stworzenie konkretnego rezultatu w postaci prawidłowego opakowania zestawu bloczków komórkowych umożliwiającego ich przewiezienie i rozładunek. Podstawą obliczeniai wypłaty była weryfikacja ilościowa i jakościowego wykonywanego dzieła, nie zaś czasi sposób wykonywanej czynności.
Z kolei za zaliczeniem umowy do umowy o dzieło przemawia zdaniem płatnika charakter umowy rezultatu, wyłączenie jakiegokolwiek podporządkowania względem zamawiającego, a także ponoszenie ryzyka nieprawidłowego wykonania przez wykonawcę,a nie przez spółkę. Odwołujący podkreślił, że wykonujący odpowiadał za wady fizyczne dzieła, w przypadku wadliwości opakowania zgłaszane były usterki, które miał obowiązek naprawić. ZainteresowanyŁ. P.otrzymywał wynagrodzenie jedynie za wykonane prawidłowo opakowania, weryfikowane pod względem jakości i prawidłowości wykonania. Odwołujący wywodził również, że pomimo nazwy umowy o dzieło, o której mowa jestwKodeksie cywilnym, nie odnosi się ona jedynie do działań twórczych sensu stricte, ale do wszystkich działań - usług, które mają na celu osiągnięcie określonego celu - rezultatu.
Zobowiązanie do osiągnięcia określonego celu czynności jest cechą pozwalającą zakwalifikować te umowy jedynie jako umowy o dzieło, a nie umowy zlecenie lub umowyo świadczenie usług.
W odpowiedzi na odwołanieorgan rentowy wniósł o jego oddalenie, twierdząc,że wszystkie osoby realizujące zawartą zeSpółką (...)umowę o dzieło, świadczyły oznaczoną w tej umowie określoną co do tożsamości usługę, która z kolei kwalifikowała tę umowę jako umowę zlecenia, co w konsekwencji pociągało za sobą obowiązek ubezpieczenia społecznego. Jego zdaniem zawarte umowy określają pewien proces techniczny, zbiór czynności oznaczonych ogólnym pojęciem „paletyzacja bloczków”, zaś „paletyzacji bloczków” nie sposób uznać za dzieło. Organ rentowy podniósł również,żeSpółka (...)na wykonanie tej samej czynności, czyli paletyzacji bloczków, zawierała z jednymi osobami umowy o dzieło, a z innymi umowy zlecenia, przy czym od tych drugich odprowadzała składki na ubezpieczenie społeczne. Tym samym wszelkie argumenty prezentowane przez odwołującą w odwołaniu, a związane z różnicami pomiędzy umowąo dzieło a umową zlecenia są bezzasadne i bezprzedmiotowe, skoro ta sama czynność (paletyzacja bloczków) była kwalifikowana przez Spółkę raz jako dzieło, a innym razem jako usługa. W opinii organu takie działanie Spółki miało na celu wyłącznie ograniczenie kosztów związanych z zatrudnianiem pracowników oraz jest działaniem na szkodę osób wykonujących pracę, albowiem z tytułu tej pracy na koncie nie są ewidencjonowane żadne składki.
Wyrokiem z dnia 2 września 2011 rokuSąd Okręgowy w Katowicach - Sąd Pracyi Ubezpieczeń Społecznych XI Wydział Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżone decyzje i ustalił, że zainteresowany w okresach objętych zaskarżonymi decyzjami nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, emerytalnemu, rentowemui wypadkowemu z tytułu umowy o dzieło i zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.na rzecz odwołującej Spółki kwotę 60 zł tytułem zwrotu koszów zastępstwa procesowego.
Sąd I instancji na podstawie odpisu z KRS odwołującej Spółki, akt ZUS, dokumentacji finansowej zrealizowanych umów, zestawienia wykonanych palet, oraz zeznań świadków oraz zeznań w charakterze stronyI. C.- prezesa zarządu odwołującej spółki stwierdził, że zainteresowany obowiązki wynikające z umowy wykonywał w miejscu prowadzonej działalności przez Spółkę (w zakładzie odwołującej Spółki w magazynie wyrobów gotowych).
Odpłatność za wykonanie przedmiotu umowy została określona przez strony w stawce kwotowej za wykonanie palety.
Rozstrzygając kwestię sporną w niniejszej sprawie, a więc zakwalifikowanie umowy, na podstawie której zainteresowany wykonywał pracę dla odwołującej spółki jako umowao dzieło, czy też jako umowa zlecenia, Sąd Okręgowy ustalił, że sposób układania poszczególnych rodzajów bloczków na palety, tworzenia opakowań ułożonych z bloczków palet i ich oznakowania jest w Spółce określany jako „paletyzacja”. Za wykonanie opakowania jednej palety bloczków Spółka ustalała wynagrodzenie kwotowe. W okresie spornym wynosiło ono 3,50 - 4,00 zł brutto za wykonanie opakowania jednej palety.
Sąd Okręgowy stwierdził, że wykonywanie takich opakowań Spółka powierzała osobom, które doraźnie zatrudniała na podstawie umów o dzieło. Z osobami tymi Spółkaw zasadzie nie zawierała umów na piśmie. Osoby chętne do pakowania bloczków same zgłaszały się do kadr Spółki, gdzie były informowane, że mogą wykonywać opakowania bloczków gazobetonowych na podstawie umowy o dzieło a za poprawne, zgodne z normamii odebrane przez Spółkę jedno opakowanie otrzymają wynagrodzenie w wysokości ustalonej przez Spółkę.
Osoby zainteresowane taką pracą były kierowane do kierownika magazynu wyrobów gotowych. Kierownik informował o wymaganiach jakościowych odbioru należycie wykonanego opakowania bloczków. Każdy zainteresowany wykonywał pracę samodzielnie,a wykonane przez nich opakowania bloczków były odbierane przez pracowników kontroli jakości Spółki. Tylko opakowanie wykonane zgodnie z normami było przedmiotem odbiorui zapłaty. Opakowanie nie odpowiadające normom jakości nie było odbierane przez Spółkę,a zainteresowany nie miał prawa do wynagrodzenia. Dla stron nie było istotne ile opakowań zainteresowany wykona i w jakim czasie. Zapłata za odebrane opakowania była wypłacana przez Spółkę po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy na podstawie dziennych zestawień wykonanych palet przez każdego z zainteresowanych. Czynności paletyzacji miały charakter sezonowy.
Z ustaleń Sądu I instancji wynika również, że zainteresowany wykonywał wyłącznie opakowania bloczków gazobetonowych według umowy o dzieło zawartej ustnie według powyższych zasad.
Pisemna umowa, na której organ rentowy oparł swoje ustalenia co do treści łączącego strony stosunku prawnego, została sporządzona na potrzeby kontroli ZUS i nigdy faktycznie nie została podpisana przez zainteresowanego, a zainteresowany nigdy nie kwestionował charakteru umowy ze spółką.
Dokonując rozważań prawnych Sąd Okręgowy porównał kodeksową regulację umowy o dzieło (art. 627 k.c.), będącą umową rezultatu do umów zlecenia (art. 734 k.c.) do umowyo świadczenie usług (art. 750 k.c.) zaliczanych do umów starannego działania. Stwierdziłm. in., że do cech istotnych umowy o dzieło należy uprawnienie zamawiającego do udzielania wskazówek dotyczących sposobu wykonywania dzieła.
W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że zgodne z naturą stosunku o dzieło było udzielanie wskazówek przez Spółkę, dotyczących sposobu wykonywania palet. Za tym,że umowa odwołującej spółki z zainteresowanym nie była umową starannego działania, ma przemawiać również fakt, że wynagrodzenie było należne zainteresowanemu tylko za odebrane przez spółkę palety - czyli tylko po osiągnięciu konkretnego umówionego rezultatu. W wypadku braku realizacji takiego skutku, nawet przy zachowaniu najwyższej staranności, świadczenie wzajemne spółki - zapłata - nie należało się, gdyż świadczenie wzajemne zainteresowanego nie zostało spełnione. Zainteresowany odpowiadał zatem za nieosiągnięcie rezultatu i ponosił ryzyko wykonania i jakości usługi.
Sąd Okręgowy podkreślił, że zgodnym celem i zamiarem stron było wykonanie gotowych do transportu, dobrych jakościowo palet z bloczków gazobetonowych, zatem osiągnięcie konkretnego, indywidualnego rezultatu materialnego.
Stosownie do przepisuart. 734 § 1 k.c.umowa zlecenia jest umową o dokonanie określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Ponieważ przedmiotem umowy stron nie były usługi w szerokim tego słowa znaczeniu polegające na układaniu bloczków na paletach, ich opakowywaniu i oznakowaniu w celu przygotowania do transportu należy przyjąć, że zobowiązania zainteresowanego nie dotyczyły świadczenia usług. Umowy stron nie można zakwalifikować zatem do umów zlecenia ani w grę nie może wchodzić przepisart. 750 k.c., w myśl którego, do umów o świadczenie usług, nie uregulowanych innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.
Pozwala to traktować umowy stron jako umowy o dzieło, do których mają zastosowanie przepisyart. 627 - 646 k.c.
Takie umowy nie rodziły, zdaniem Sądu I instancji, obowiązku ubezpieczenia społecznego na podstawieustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Mając na względzie powyższe, Sąd ten na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżone decyzje organu rentowego ustalając, że zainteresowany w okresie objętym zaskarżoną decyzją nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, o kosztach postępowania sądowego orzekając na podstawieart. 98 k.p.c.oraz na podstawie§ 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ).
Apelację od wyroku wniósł organ rentowy.
Zaskarżył on wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, a toart. 6 ust. 1 pkt 4, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 66 ust. 1 lit.e ustawy z dnia 27 kwietnia 2004r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przy zastosowaniuart. 734 § 1 k.c.w zw. zart. 750 k.c.poprzez ich nie zastosowanie i uznanie,że zainteresowani wPrzedsiębiorstwie (...) Sp. z o.o.wykonywali czynności paletyzacji w ramach umowy o dzieło i nie podlegali obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu, a także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu przez Sąd Okręgowy, iżSpółka (...)zatrudniała osoby wykonujące czynności paletyzacji wyłącznie w ramach umowy o dzieło, podczas gdy postępowanie dowodowe wykazało, że na te same czynności zawierane były umowy zlecenia, zaś Spółka nie udowodniła, że w ramach zlecenia oprócz paletyzacji wykonywane były także inne czynności.
Podnosząc te zarzuty, skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołań od decyzji.
W uzasadnieniu środka odwoławczego organ rentowy stwierdził, że nadzór nad wykonywaniem czynności paletyzacji bloczków z gazobetonu sprawowany był przez pracowników Spółki i polegał on na weryfikowaniu zgodności wykonanej pracy z przyjętymi przez Spółkę normami. Był to nadzór techniczny oraz nadzór z zakresu bhp. Przed przystąpieniem do pracy zainteresowany przechodził instruktaż, jakie bloczki i w jakiej ilości należy umieścić na palecie oraz jak paletę foliować. Podejmowane przez niego czynności były zatem pozbawione cechy indywidualności (musiał się stosować do określonego wzorui nie miał swobody w kształtowaniu swoich czynności). Według skarżącego, czynności dokonywane w ramach paletyzacji cechuje ciągłość wykonywanych zadań. Ciągłość rozumiana jako zapotrzebowanie ze strony Spółki, jak i powtarzalność wykonywania tych samych czynności przez te same osoby powoduje, że ostateczny finał pracy w postaci kompletnej palety pozbawiony jest jakichkolwiek cech indywidualności. Ponadto, czynności polegające na układaniu w stosy bloczków gazowo - betonowych oraz oplataniu ich folią nie mają charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, podlegający ocenie i ewentualnej odpowiedzialności za wady, jeśli podczas transportu taka „paczka” ulegnie rozerwaniu. Jak twierdzi apelujący, czynności te są w istocie realizowane w ramach umów starannego działania, mających charakter umów zlecenia.
W ocenie organu rentowego w umowach o dzieło zawieranych przezSpółkę (...) Sp. z o.o.z zainteresowanymi nie został określony rezultat, o jaki umawiają się strony umowy. Zawarte umowy określają pewien proces techniczny, zbiór czynności oznaczonych ogólnym mianem „paletyzacja bloczków” , którego nie sposób uznać za dzieło.
W odpowiedzi na apelacjęodwołująca Spółka wnosiła o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania drugoinstancyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Płatnik wskazał, że celem zawartej z zainteresowanym umowy było wykonanie „paletyzacji” - konkretnego, kompletnego opakowania bloczków betonowych, a więc otrzymanie konkretnego zindywidualizowanego rezultatu. Cechę indywidualności należy zdaniem odwołującej Spółki odnosić do zgodnych postanowień umowy, a nie do możliwości dowolnego kształtowania przedmiotu przez przyjmującego zamówienie. W tym przypadku strony zgodnie umówiły się na wykonanie opakowań bloczków betonowych o ściśle określonych kształtach. Odnosząc się do zarzutów apelującego, płatnik składek stwierdził,że ciągłość stosunku zobowiązaniowego nie jest charakterystyczna ani dla umowy o dzieło ani dla umowy zlecenia. Czas trwania konkretnej umowy cywilnoprawnej określany jest bowiem przez strony zobowiązania, a o wspomnianej ciągłości można mówić jedynie przy analizie stosunku pracy, jednakże organ rentowy nie podnosił, że łączący stosunek umowny miał charakter stosunku pracy. Ponadto odwołująca Spółka stwierdziła, że strony umówiły się na wykonanie konkretnego rezultatu.Wskutek dokonanego odbioru, zgodnie z normąart. 641 § 1w zw. zart. 478 k.c., na zamawiającego przechodzi ryzyko przypadkowej utraty lub uszkodzenia dzieła. Natomiast, odpowiadając na zarzuty apelującego co do zawierania na te same czynności umów o dzieło i umów zlecenia, Spółka stwierdziła, że przyczyną zawierania z niektórymi osobami umów zleceń była chęć sprawdzenia przydatności do przyszłego zatrudnienia w ramach umowy o pracę. Wskazała też, że gdyby opisywana przez organ rentowy sytuacja miała miejsce, to oznaczałaby wyłącznie wadliwość zawierania umów zlecenia.
Zainteresowany nie zajął stanowiska w sprawie.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego okazała się zasadna i spowodowała zmianę zaskarżonego wyroku.
Stan faktyczny przedmiotowej sprawy, w szczególności zawarcie umowyz zainteresowanym oraz charakter wykonywanej przez zainteresowanego czynności byłw istocie bezsporny. Ustalenia poczynione w tym zakresie przez Sąd Okręgowy zostały podzielone przez Sąd drugiej instancji przyjęte przez niego za własne.Sąd Apelacyjny dokonał natomiast odmiennej oceny stanu faktycznegoniż Sąd I instancji. Praca wykonywana przez zainteresowanego na rzecz(...)nie została prawidłowo zakwalifikowana przez Spółkę i Sąd I instancji jako umowa o dzieło, bowiem zdaniem Sądu Apelacyjnego nosi ona znamiona umowy o świadczenie usług wskazanej wart.750 k.c., która w konsekwencji rodzi stosunek ubezpieczenia społecznego.
Analizując kodeksową regulację umowy o dzieło, należy w pierwszym rzędzie wskazać, że zgodnie zart. 627 k.c.istotnymi elementami tej umowy odróżniającymi ją od innych umów nazwanych należą zobowiązanie się przyjmującego zamówienie do wykonania oznaczonego dzieła oraz zobowiązanie się zamawiającego do zapłaty wynagrodzenia. W myślart. 636 § 1 k.c.jeżeli przyjmujący zamówienie wykonywa dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zamawiający może wezwać go do zmiany sposobu wykonaniai wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu zamawiający może od umowy odstąpić albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie.Z kolei niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia materiału na wykonanie dzieła obciąża zgodnie zart. 641 § 1 k.c.tego, kto materiału dostarczył.
Kodeks cywilnynie definiuje samego pojęcia „dzieła”. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że określenie skutku wykonania umowy przez przyjmującego zamówienie przybierającego postać oznaczonego dzieła może nastąpić przez wskazanie w treści umowy, w postanowieniach zawartych we wzorcach, takich elementów, które pozwolązindywidualizować przyszły rezultat. Indywidualizacji dzieła można też dokonać przez odwołanie się do obowiązujących norm czy też standardów (por. (red.) E. GniewekKomentarz do art. 627 k.c.[w:] Kodeks cywilny. Komentarz,2010).
Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem umowy o dzieło jest zindywidualizowanyi konkretny (czyli oznaczony przez strony) rezultat pracy i umiejętności ludzkich. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziływ przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Zakłada się przy tym,że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Dzieło musi przy tym istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. BrzozowskiKomentarz do art. 627 k.c[w:] K. Pietrzykowski,Komentarz do art. 450 - 1088, t. II, 2005, s. 351 - 352).
Kodeks cywilnynie określa natomiast cech umowy o świadczenie usług, wskazując jedynie, że do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.).
Podstawowym kryterium odróżniającym umowę o świadczenie usług od umowyo dzieło stanowi okoliczność, że wykonawca nie jest zobowiązany do osiągnięcia konkretnego rezultatu. Dodatkowo należy wskazać, że inaczej niż w ramach umowy o dzieło, dołożenie przez zleceniobiorcę należytej staranności i mimo tego nieosiągnięcie przezeń zamierzonego skutku nie może stanowić przypadku niewykonania zobowiązania. ((red.) E. GniewekKomentarz do art. 627 k.c.).
Dokonując kwalifikacji konkretnego stosunku umownego należy badać w pierwszej kolejności, czy świadczenie będące przedmiotem zobowiązania ma cechy dzieła, a więc polega na osiągnięciu w przyszłości z góry określonego, samoistnego, obiektywnie osiągalnego i subiektywnie pewnego rezultatu ludzkiej pracy czy twórczości, mającego postać materialną lub też niematerialnego, ale ucieleśnionego w jakimś nośniku.
Przedmiotem umowy pomiędzy zainteresowanym a płatnikiem składek była „paletyzacja” polegająca na konkretnym, kompletnym opakowaniu bloczków gazobetonowych (poprzez ułożenie bloczków, a następnie ich foliowanie i opakowanie celem zabezpieczeniaw transporcie). Treść stosunku prawnego, nazwanego przez strony umową o dzieło, wynikaze znanych odwołującej się Spółce i organowi rentowemu zeznań świadków oraz wyjaśnień prezesa odwołującej się, składanych w toku rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Katowicach sprawy o sygn. akt XI U 85/11 i XI U 100/11. Również w niniejszym postępowaniu Sąd Okręgowy odwołał się do opisanego materiału dowodowego, korzystając jednak z niego wybiórczo. Tymczasem z opisanych zeznań i wyjaśnień - ocenionych przez Sąd Apelacyjny, jako rzetelne i wiarygodne - zbudować można jasny i kompletny obraz łączącego zainteresowanego z odwołującą się stosunku prawnego, odbiegający w szczegółach i całej swej istocie od ustaleń poczynionych przez Sąd Okręgowy.
Należy przede wszystkim zauważyć, że nadzór nad wykonaniem przez zainteresowanego czynności, składających się na proces wspomnianej „paletyzacji” sprawowali pracownicy Spółki. W ocenie Sądu Apelacyjnego nadzór ten nie stanowił „kontrolowania wad dzieła”, lecz jedynie weryfikację zgodności wykonanej pracyz przyjętymi przez Spółkę normami, nadzór techniczny oraz nadzór z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Wskazują na to w szczególności wyjaśnienia Prezesa odwołującej sięI. C., z których wynika, że pracujący w magazynie brygadzista wskazywał „paleciarzowi” sposób pakowania, zaś kontrolę jakości sprawowały osoby z działu technologa. Z zeznań świadkówH. D.iT. S.wynika natomiast, że wykonując pracę laboranta, brakarza kontroli jakości, zajmowały się kontrolą jakości i ilości bloczków układanych na paletach. Kontrola ta przebiegała dwuetapowo i dotyczyła każdej paczki bloczków. Pierwsza kontrola przeprowadzana była podczas układania bloczków na paletachi dotyczyła rodzaju układanego asortymentu, jego ilości i sposobu ułożenia, zaś kolejna - dotycząca jakości pakunku - przeprowadzana była po zafoliowaniu paczki i nałożeniu pasków; kończyła się umieszczeniem na pakunku kartki z nazwiskami laboranta i „paleciarza”.
Przeciwko zakwalifikowaniu umowy zainteresowanego z płatnikiem składek jako umowy o dzieło przemawia także charakter samego świadczenia będącego przedmiotem umowy. W ocenie Sądu drugiej instancji jest to czynność pozbawiona jakichkolwiek cech indywidualności. Układanie bloczków gazobetonowych, a następnie ich opakowanie było wykonywane przez zainteresowanego wg określonego przez pracodawcę wzoru,a zainteresowani nie mają swobody w kształtowaniu swoich czynności. Proces ten stanowił zespół prostych, zestandaryzowanych i powtarzalnych czynności, polegających na pakowaniu towaru.
Należy również podkreślić, że od „paleciarzy” nie wymagano jakichkolwiek kwalifikacji, uznając, że wystarczający będzie instruktaż dokonywany przez brygadzistę oraz opisany proces kontroli ilości i jakości. W istocie, „paleciarze” zajmowali się ostatnim etapem procesu produkcji, który mógłby być wykonywany maszynowo. „Paleciarze” otrzymywali wynagrodzenie w wysokości stałej, właściwej dla rodzaju bloczków, które zapakowali.Z przedstawionych okoliczności wynika, że od zainteresowanego wymagano starannego wykonania określonej liczby powtarzalnych czynności, co oznacza, że w spornej umowie jej efekt nie może być uznany za dzieło stanowiące konkretny, indywidualnie oznaczony rezultat, który zamawiający chce osiągnąć. Tego typu praca była wykonywana w systemie zmianowym, w sposób ciągły, co również sugeruje, iż świadczenie umowne było pozbawione cech indywidualności, a w konsekwencji do przedmiotowego stosunku umownego należy stosować przepisy dotyczące umowy o świadczeniu usług.
Sąd Apelacyjny nie podziela tezy zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku,że skoro wynagrodzenie należne zainteresowanemu było wypłacane przez spółkę za odebrane palety, to strony zawarły umowę o dzieło. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby strony zgodniez zasadą swobody umów regulowaną wart. 3531k.c.ustaliły, że za każdą świadczoną usługę, nie będącą dziełem, po jej wykonywaniu przysługuje wynagrodzenie.
Jednocześnie niezmiernie trudno przyjąć, że zgodnym zamiarem stron było zawarcie umowy o dzieło, skoro umowy były zawierane już po wykonaniu pracy. Okoliczności zawierania przedmiotowej umowy wskazują, że można nawet stwierdzić, iż była konieczność finalizowania każdej świadczonej usługi i podlegała ona kontroli w zakresie rezultatu końcowego procesu technologicznego.
Konkludując należy stwierdzić, że „paletyzacja bloczków na MWG”, a polegająca - zgodnie z twierdzeniami odwołującej się Spółki, zawartymi w odpowiedzi na apelację - na wykonaniu „konkretnego, kompletnego opakowania bloczków betonowych (poprzez ułożenie bloczków a następnie ich foliowanie i opakowanie celem zabezpieczenia w transporcie)”, stanowiła przedmiot umowy o świadczenie usługi, do której posiłkowo stosuje się przepisyo umowie zlecenia (art. 734w zw. zart. 750 k.c.), a zatem, umowa ta stanowi, na mocy art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy systemowej o świadczeniach opieki zdrowotnej, finansowanych ze środków publicznych, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.
W konsekwencji Sąd drugiej instancji uznał, że organ rentowy prawidłowo wydał zaskarżone decyzje o podleganiu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowym w spornym okresie oraz o ustaleniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne.
Mając na względzie powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie powołanych wcześniej przepisów, a także opierając się na treściart. 386 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrokw pkt 1 w ten sposób, że oddalił odwołania wniesione przez Spółkę. O kosztach zastępstwa procesowego za obie instancje orzeczono jak wpkt 2, na podstawieart. 98 k.p.c.iart. 108§ 1 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.zw.§ 12 ust. 1 pkt 2 i § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Zasądzenie kosztów zastępstwa procesowegow podwójnej wysokości jest uzasadnione faktem, że w istocie przedmiotem rozpoznania przez Sąd I i II instancji na podstawieart. 219 k.p.c.są dwie decyzje organu rentowego - ustalająca podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o świadczenie usług oraz następcza - ustalająca podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia, a połączenie spraw do jednoczesnego rozpoznania w trybieart. 219 k.p.c.ma jedynie techniczny charakter i nie oznacza powstania jednej nowej sprawy, a każda z połączonych spraw zachowuje samodzielność, wymagającą odrębnego rozstrzygnięcia.
Wprawdzie sąd wydaje jeden wyrok, ale zawierający rozstrzygnięcia co do każdejz połączonych spraw z osobna, a zamieszczenie rozstrzygnięć w jednym wyroku nie niweczy samodzielności połączonych spraw (tak Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniu z dnia 2 lipca 2009 r., III PZ 5/09, Lex nr 551888). W konsekwencji zasądzenie na rzecz organu rentowego od odwołującej się Spółki kosztów zastępstwa procesowego w obu instancjach musiało nastąpić oddzielnie dla każdej z tak połączonych spraw.

/-/ SSA J. Ansion   /-/ SSA E. Piotrowska  /-/ SSA M. Małek-Bujak

Sędzia    Przewodnicząca    Sędzia

JM