Sąd Okręgowy w Szczecinie
VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VI U 227/13
Data wyroku: 2013-05-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Monika Miller-Młyńska
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawt o emeryturach i rentach z fus

Sygn. akt VI U 227/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 maja 2013 r.

Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Monika Miller-Młyńska

Protokolant:

St. sekr. sądowy Katarzyna Herman

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2013 r. wS.
sprawyS. D. (1)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wS.
o prawo do emerytury
na skutek odwołaniaS. D. (1)
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.
z dnia 21 grudnia 2012 roku nr(...)

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznajeS. D. (1)prawo do emerytury poczynając od dnia 13 listopada 2012 roku;

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.na rzeczS. D. (1)kwotę 60 (sześćdziesięciu) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

UZASADNIENIE
Decyzją z 21 grudnia 2012 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.odmówiłS. D. (1)prawa do emerytury po osiągnięciu 60 roku życia, z uwagi na nieudowodnienie przez niego okresu 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Organ rentowy uznał za udowodnione przez ubezpieczonego wyłącznie 14 lat, 9 miesięcy i 24 dni wykonywania takiej pracy, odmawiając doliczenia do niego okresu zatrudnienia ubezpieczonego od 4 października 1982 r. do 31 grudnia 1984 r. wPrzedsiębiorstwie (...)wC., a to z uwagi na brak świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych za ten okres.
S. D. (1)zaskarżył powyższą decyzję, wnosząc o jej zmianę i przyznanie mu prawa do emerytury. Wskazał, że będąc zatrudnionym na stanowisku mechanika samochodowego pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w kanale remontowym, jednak z uwagi na likwidację zakładu pracy nie może przedłożyć stosownego dokumentu potwierdzającego tę okoliczność; wniósł zatem o przesłuchanie świadków.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie w całości, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 19 marca 2013 r. pełnomocnik ubezpieczonego sprecyzował dodatkowo, że ubezpieczony wnosi o przyznanie prawa do emerytury od dnia 13 listopada 2012 r., tj. od ukończenia wieku emerytalnego.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

S. D. (1)urodził się w dniu(...)roku. Jego łączny staż ubezpieczeniowy (udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe) na dzień 1 stycznia 1999 r. wynosił 25 lat.
Ubezpieczony przystąpił do Otwartego Funduszu Emerytalnego, jednakże złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE na dochody budżetu państwa. Ubezpieczony nie pozostaje w zatrudnieniu (prowadzi działalność gospodarczą).
Wniosek o emeryturę złożył w organie emerytalnym w dniu 2 października 2012 roku.
Okoliczności niesporne, a nadto dowody:
- wniosek o ustalenie prawa do emerytury – k. 1-2 plik I akt ZUS O/S.;
- oświadczenie - k. 4 plik I akt ZUS O/S.;
- kwestionariusz dot. okresów składkowych i nieskładkowych - k. 5 plik I akt ZUS O/S.;
- świadectwa pracy - k. 17, 19, 21 plik I akt ZUS O/S.;
- karta przebiegu zatrudnienia – k. 49 plik I akt ZUS O/S.;
- raport ustalenia uprawnień do świadczenia – k. 49 plik I akt ZUS O/S..

S. D. (1)pracował w warunkach szczególnych w okresach: od 5 lutego 1976 r. do 17 sierpnia 1976 r. wPaństwowym Ośrodku (...)wC.na stanowisku kierowcy ciągnika; od 15 kwietnia 1981 r. do 14 czerwca 1982 r. wKombinacie (...)wP.na stanowisku kierowcy ciągnika; od 1 stycznia 1985 r. do 28 lutego 1998 r. wPrzedsiębiorstwie (...)wC.na stanowisku maszynisty kruszarki - co dało łącznie 14 lat, 9 miesięcy i 24 dni stażu pracy w warunkach szczególnych.
Niesporne, a nadto dowody:
- świadectwa wykonywania prac w warunkach szczególnych – k. 18, 20, 22 plik I akt ZUS O/S.;
- raport ustalenia uprawnień do świadczenia – k. 49 plik I akt ZUS O/S..

W okresie od 4 października 1982 r. do 31 marca 1999 r. ubezpieczony był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy wPrzedsiębiorstwie (...)wC., kolejno na stanowiskach: mechanika samochodowego/mechanika warsztatowego w okresie od dnia 4 października 1982 r. do 31 grudnia 1984 r.; maszynisty kruszarki (operatora kruszarki/maszynisty maszyn do produkcji grysu) w okresie od 1 stycznia 1985 r. do 28 lutego 1998 r. oraz dozorcy – w pozostałym okresie.
Organ rentowy uwzględnił w stażu pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych wyłącznie okres jego zatrudnienia na stanowisku maszynisty kruszarki od 1 stycznia 1985 r. do 28 lutego 1998 r.
W czasie przedmiotowego zatrudnienia w warunkach szczególnych ubezpieczony pracował również w okresie zatrudnienia na stanowisku mechanika samochodowego/mechanika warsztatowego. Do obowiązków ubezpieczonego należało wówczas wykonywanie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (w godzinach 7.00-15.00) napraw pojazdów mechanicznych (samochodów i maszyn drogowych) w warsztacie - w kanale remontowym. W warsztacie w spornym okresie były dwa kanały remontowe. Sporadycznie zdarzało się, że ubezpieczony dokonywał napraw poza kanałem remontowym, na terenie warsztatu lub w terenie. Większość remontów wymagała jednak pracy w kanale remontowym, w przedsiębiorstwie remontowano bowiem duże maszyny drogowe, piaskarki,S., ciągniki,Ż.. W przedsiębiorstwie było 10Ż., które wymagały smarowania co 1500, 2000 km - czynności te musiały być wykonane w kanale remontowym. Same przeglądyŻ.zajmowały około pół miesiąca.
Jeżeli ubezpieczony rano wchodził do kanału remontowego, to do końca dnia pracował wyłącznie w tym kanale remontowym.
Dowody:
- świadectwo pracy z 31.03.1999 r. - k. 21 plik I akt rentowych ZUS O/S.;
- dokumentacja pracownicza ubezpieczonego w pliku I akt rentowych ZUS O/S.: umowa o pracę - k. 24, angaże - k. 28-29;
- akta osobowe ubezpieczonego - koperta k.34 akt sądowych: angaże z 29.12.1983 r., z 1.03.1983 r., umowa o pracę;
- zeznania ubezpieczonego - k. 37 w zw. z k. 40-41 akt sądowych;
- zeznania świadkaJ. L.- k. 38 akt sądowych;
- zeznania świadkaZ. D.- k. 39-40 akt sądowych;
- zeznania świadkaM. J.- k. 62v-63 akt sądowych.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie okazało się uzasadnione.
Stosownie do treści przepisówustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz.1227 z późn. zm.), prawo do wcześniejszej emerytury jest szczególnym prawem ubezpieczonego, uwarunkowanym istnieniem dodatkowych okoliczności życiowych i tylko w przypadku ich zaistnienia możliwe jest odstąpienie od osiągnięcia powszechnie obowiązującego wieku emerytalnego. Zgodnie z przepisemart. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego, wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniemart. 46, 47, 50, 50a i 50e i 184.
W myśl przepisu art. 184 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej - ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku 65 lat - dla mężczyzn oraz
2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (co najmniej 25 lat dla mężczyzn).
Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Z dniem 1 stycznia 2013 r. art. 184 ust. 2 został zmieniony przez art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, otrzymując brzmienie: emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.". Aktualnie - od dnia 1 stycznia 2013 r. - ustawodawca nie uzależnia zatem możliwości przyznania prawa do wcześniejszej emerytury od rozwiązania stosunku pracy.
Wykaz prac zaliczanych do prac w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze zamieszczony został w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.). W myśl przepisu § 2 powołanego aktu prawnego, okresami pracy uzasadniającymi prawo do emerytury są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy, o którym mowa stwierdza przy tym zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 cytowanego rozporządzenia lub w świadectwie pracy.
W załączniku do powyższego rozporządzenia, w wykazie A w dziale XIV, dotyczącym prac różnych pod pozycją 16 wskazano, że pracami w warunkach szczególnych są również „prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych”.

W sprawie poza sporem pozostawał fakt, że ubezpieczony ukończył 60 lat w dniu(...)roku, na dzień 31 grudnia 1998r. posiadał łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 25 lat, złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa, nie pozostaje w zatrudnieniu. Organ rentowy zakwestionował jedynie możliwość przyjęcia na podstawie przedłożonych przez ubezpieczonego dokumentów, iż przez co najmniej 15 lat do 1999r. ubezpieczony pracował w warunkach szczególnych. Organ rentowy uznał, że w niniejszej sprawie można było uznać za udowodnione przez ubezpieczonego wyłącznie 14 lat 9 miesięcy i 24 dni pracy w warunkach szczególnych. Bezspornym było również, że w okresie od dnia 4 października 1982 r. do 31 grudnia 1984 r. ubezpieczony zatrudniony był w pełnym wymiarze czasu pracy wPrzedsiębiorstwie (...)wC.na stanowisku mechanika samochodowego. Przedmiotem sporu pozostawało natomiast, czy okres ten można uznać za okres pracy w szczególnych warunkach.
Mając na uwadze powyższe, Sąd w pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że nie przedstawienie świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych nie przesądza o konieczności odmówienia ubezpieczonemu prawa do uznania powyższego okresu zatrudnienia za pracę w warunkach szczególnych. Faktem wprawdzie jest, że zgodnie z§ 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. 1983 r. Nr 8 poz. 43 ze zm.), okresy pracy w warunkach szczególnych stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy, jednak zarazem trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z utartą praktyką i orzecznictwem w postępowaniu przed sądem okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przewidzianerozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r.mogą być ustalane także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia z zakładu pracy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 r., III UZP 6/84 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 r. III UZP 48/84), a więc wszelkimi dopuszczalnymi przez prawo środkami dowodowym. W tym miejscu podkreślenia bowiem wymaga, iż wydanie lub niewydanie przez pracodawcę świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie rodzi żadnych skutków materialnoprawnych. Zaświadczenie to jest bowiem jedynie dokumentem prywatnym (art. 245 k.p.c.), wydawanym dla celów dowodowych, a okoliczności w tym dokumencie potwierdzone przez pracodawcę podlegają weryfikacji zarówno w postępowaniu sądowym, jak i w postępowaniu przed organem rentowym. Określenie stanowiska pracy i jej charakteru wskazane w wystawionym przez pracodawcę świadectwie pracy nie wiąże zatem Sądu, który na podstawie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ocenia, czy ubezpieczony pracował – stale i w pełnym wymiarze czasu pracy – w warunkach szczególnych. Samodzielnie Sąd ustala również, jak zakwalifikować pracę wnioskodawcy w odniesieniu do wykazu prac określonych w załączniku dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma bowiem istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy, w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

W niniejszej sprawie w ramach postępowania dowodowego Sąd dopuścił dowód z dokumentów zawartych w aktach emerytalnych oraz w aktach osobowych ubezpieczonego. Autentyczność dokumentów nie była przez strony kwestionowana i nie budziła wątpliwości Sądu. Zostały one sporządzone w sposób zgodny z przepisami prawa, przez uprawnione do tego osoby i w ramach ich kompetencji, stąd też Sąd ocenił je jako wiarygodne. Prymat wiarygodności przyznał Sąd także zeznaniom świadków oraz korespondującym z nimi zeznaniom ubezpieczonego. Oceniając zeznania świadków Sąd miał na względzie, że przesłuchane osoby są osobami obcymi dla ubezpieczonego i nie mają żadnego interesu w tym by nieprawdziwie zeznawać na korzyśćS. D., narażając się jednocześnie na odpowiedzialność karną. Ich zeznania były przy tym spójne, konsekwentne i zbieżne ze sobą wzajemnie, nie budząc jakichkolwiek wątpliwości Sądu co do ich wiarygodności. Dodatkowo dając wiarę wyjaśnieniom ubezpieczonego w tym zakresie, Sąd wziął pod uwagę, że ubezpieczony zeznając nie zatajał okoliczności mogących niekorzystnie wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy (wskazując np. że zdarzało się że w spornym okresie pracował również poza kanałem remontowym – w razie nagłych awarii). Co więcej, dowód z zeznań jednego ze świadków -M. J.- został przeprowadzony przez Sąd z urzędu, tym samym brak jest zatem w ocenie Sądu podstaw do uznania, że świadek ten miałby jakikolwiek interes aby zeznawać nieprawdziwie na korzyść ubezpieczonego, jak również brak jest podstaw do uznania, że ewentualnie ubezpieczony mógł uzgodnić z tym świadkiem korzystną dla ubezpieczonego wersję wydarzeń jaka miałby przedstawić świadek przed sądem. ŚwiadekM. J.w pełni potwierdził jednak twierdzenia ubezpieczonego oraz pozostałych dwóch świadków odnośnie zakresu obowiązków mechaników samochodowych zatrudnionych w(...)wC., w tym dotyczące stałego wykonywania prac w kanałach remontowych. Świadek ten pracował przy tym w(...)wC.we wskazywanym przez ubezpieczonego okresie na tożsamym jak on stanowisku, a zatem miał bezpośrednią wiedzę na temat obowiązków mechaników samochodowych, jak również widział ubezpieczonego przy pracy.
W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia, że w warunkach szczególnych ubezpieczony był zatrudniony co najmniej przez 15 lat (łącznie z okresem uwzględnionym przez ZUS). Koniecznym było bowiem przyjęcie, że w warunkach szczególnych ubezpieczony pracował również w okresie zatrudnienia na stanowisku mechanika samochodowego/mechanika warsztatowego wPrzedsiębiorstwie (...)wC.w latach 1982-1984, bowiem pracę w tym czasie wykonywał w kanałach remontowych. Powyższe wynika zarówno z twierdzeńS. D., jak i z zeznań świadków, którzy zbieżnie zeznali że ubezpieczony dokonywał napraw pojazdów samochodowych w kanałach remontowych w warsztacie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (w godzinach 7.00-15.00). Jeżeli ubezpieczony rano wchodził do kanału remontowego, to do końca dnia pracował wyłącznie w tym kanale remontowym. Nie uszło przy tym uwadze Sądu, że świadkowie, jak i sam ubezpieczony wskazywali, że zdarzało się, że w danym dniu ubezpieczony dokonywał części napraw poza kanałem remontowym, na terenie warsztatu lub w terenie, jednocześnie jednak podkreślili, że zdarzało się to sporadycznie. Sąd dał wiarę wyjaśnieniom przesłuchanych osób w tym zakresie, m.in. dlatego, iż jak wynika z ich zeznań, ale także z ogólnej wiedzy na temat specyfiki funkcjonowania tego rodzaju przedsiębiorstw w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku, większość tego rodzaju remontów wymagała bowiem od mechaników pracy właśnie w kanale remontowym, bowiem naprawiano tam przede wszystkim duże maszyny drogowe, piaskarki, stary, ciągniki, ewentualnie mniejszeŻ.. Jak jednak zaznaczył jeden ze świadków, w przedsiębiorstwie było 10Ż., które wymagały smarowania co 1500, 2000 km, wobec czego czynności te musiały być wykonane w kanale remontowym, z dość dużą częstotliwością. Ustalony zakres prac wykonywanych przez ubezpieczonego można było zatem w ocenie Sądu zakwalifikować jako wykonywanie pracy w warunkach szczególnych o której mowa w wykazie A dział XIV poz. 16 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. tj. pracwykonywanych w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych.
Nie uszło również uwadze Sądu, że z zeznań świadków jak i samego ubezpieczonego wynikało, że zdarzały się -przede wszystkim w okresie letnim -sytuacje, że ubezpieczony w kanale remontowym pracował jedynie przez część miesiąca. Sąd uznał jednak, że w analizowanym postępowaniu okoliczność, że ubezpieczony nie w każdym miesiącu w spornym okresie przez cały miesiąc wykonywał prace wyłącznie w kanałach remontowych, nie podważała ustalenia, że ubezpieczony w warunkach szczególnych przepracował co najmniej 15 lat (łącznie z okresem uznanym przez ZUS). Nawet bowiem przy przyjęciu, że zdarzały się sytuacje, żeS. D.pracował jedynie przez część miesiąca, to miały one miejsce przede wszystkim w okresie letnim, gdyż wówczas częściej jeździł w teren. Jednocześnie należało jednak mieć na uwadze, że ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w kanale remontowym pracował w okresie zimowym, kiedy dokonywano napraw i przeglądów piaskarek. W tej sytuacji, po przeanalizowaniu rodzaju czynności wykonywanych przez ubezpieczonego, Sąd doszedł do przekonania, że w kwestionowanym okresie pracy (od 4 października 1982 r. do 31 grudnia 1984 r.), z całą pewnością więcej niż przez brakujące do 15 lat 2 miesiące i 6 dni, ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracował w szczególnych warunkach.
Biorąc wszystkie powyższe względy pod uwagę, koniecznym było uznanie, że ubezpieczony legitymuje się okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych (łącznie z okresem uznanym przez organ za pracę w warunkach szczególnych) przekraczającym 15 lat.
W myśl przepisu art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej - świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust. 2. Ubezpieczony wniosek o emeryturę złożył w październiku 2012 roku, zaś 60 lat ukończył w dniu 13 listopada 2012 r.
W tym stanie rzeczy, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.Sąd zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w ten sposób, że przyznałS. D. (1)prawo do emerytury od osiągnięcia wieku emerytalnego, tj. od 13 listopada 2012 r.

W punkcie II. wyroku – w oparciu o przepisyart. 98 § 1 i 3w zw. zart. 99 k.p.c.oraz § 11 ust. 2 w zw. z§ 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349) – Sąd zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.