Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 260/12
Data wyroku: 2013-11-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Matyja
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: Art. 255 k.c., art. 230 k.c.

Sygn. akt I C 260/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 listopada 2013r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący– SSO Maria Matyja

Protokolantsek. sąd. Joanna Kotowska
po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2013r. w Olsztynie
na rozprawie
sprawy z powództwaW. B.
przeciwko(...) S.A.wG.Oddział wO.
o zapłatę

I
Zasądza od pozwanego(...) S.A.wG.Oddział wO.na rzecz powodaW. B.kwotę 150,-zł (słownie sto pięćdziesiąt złotych) z ustawowymi odsetkami od 17 kwietnia 2012r. do dnia zapłaty

II
oddala powództwo w pozostałym zakresie

III
zasądza od powodaW. B.na rzecz pozwanego(...) S.A.wG.Oddział wO.kwotę 9.217,-zł (słownie dziewięć tysięcy dwieście siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu

IV
nie obciąża powoda pozostałymi kosztami (wydatkami) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Olsztynie .

UZASADNIENIE
PowódW. B.pozwem wniesionym dnia 17 kwietnia 2012r. (data stempla pocztowego k 37) wniósł o zasądzenie od pozwanego(...) S.A.wG.Oddziału wO.kwoty 295.200,-zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz należnych kosztów procesu.
W uzasadnieniu pozwu podał, że jest właścicielemdziałek gruntu nr (...)położonych w obrębie(...)Ł.jednostka ewidencyjna(...)gminaP..
W latach 80 –tych ubiegłego wieku pozwany bez dostarczenia powodowi jakiejkolwiek decyzji posadowił na gruntach powoda 9 słupów elektroenergetycznych na których została zawieszona linia elektroenergetyczna 15  kV o długości 287 metrów.
Według powoda powierzchnia gruntów z której korzysta pozwany to 1.230 m2
Trakcja elektroenergetyczna przebiegająca przez grunt powoda wpływa niekorzystnie na uprawy rolne, zwierzęta, a także na zdrowie ludzkie.
Posadowienie linii energetycznej na nieruchomości pozbawiło też powoda możliwości korzystnej sprzedaży działek gruntu. Kupujący po ich obejrzeniu rezygnują z ich kupna
Wskazał też, że pozwany bez zgody powoda pozwany w zależności od potrzeb wchodzi lub wjeżdża na nieruchomość celem wykonania prac konserwatorskich.
Powód wielokrotnie zwracał się do pozwanego o ugodowe rozwiązanie sporu, ale jego oczekiwania nie były traktowane poważnie, gdyż pozwany nie zamierzał uregulować tej nieprawidłowości.
Pozwany(...) S.A.wG.Oddział wO.wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jego rzecz należnych kosztów procesu.
Wskazał , że nadziałce nr (...)znajduje się linia niskiego napięcia 0,4 kV wybudowana w 1978r. w ramach powszechnej elektryfikacji miejscowości. Linia ta i jej przebieg jest podyktowany tylko i wyłącznie zapotrzebowaniem na energię elektryczną gospodarstwa powoda, a na dostawę energii elektrycznej strony łączy umowa. Taka sama linia tj. 0,4 kV znajduje się nadziałce nr (...)również wybudowana w 1978r. podczas powszechnej elektryfikacji miejscowościŁ.oraz w celu zasilenia w energię elektryczną okolicznych gospodarstw.
Zarzucił, iż poprzednik pozwanego wybudował sporne urządzenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1950r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli (tj. Dz. U. z 1954r. Nr 32 poz. 135). Powołał też się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, że posiadanie służebności gruntowej polegającej na korzystaniu z trwałych i widocznych urządzeń posadowionych na nieruchomości przez przedsiębiorstwo energetyczne może być uznane za posiadanie w dobrej wierze z chwilą jego objęcia na podstawie przepisów w/w ustawy.
Zakwestionował też wysokość roszczenia oraz wyliczenie powierzchni z której powód faktycznie nie może korzystać. Podniósł ponadto, że przedmiotowa nieruchomość w czasie dochodzonego roszczenia miała i ma charakter rolny, a jest powszechne na terenie całego kraju prowadzenie gospodarki rolnej pod przewodami linii energetycznych. Brak jest też jakichkolwiek badań potwierdzających negatywny wpływ linii energetycznych na uprawy rolne.
Pismem z dnia 31 sierpnia 2012r. powód sprecyzował swoje roszczenie, wskazując iż wynika ono z bezumownego posiadania służebności przesyłu.
(pismo powoda k 82-83)

Sąd Okręgowy ustalił co następuje:

Na podstawie umowy z dnia 26 października 1990r. małżonkowieJ.iO. B.przekazali powodowi gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 5.75 ha położone wŁ.gminaP.. W skład przekazanego gospodarstwa wchodziły między innymi działki gruntu(...)i(...). W skład gospodarstwa wchodziły dwa murowane budynki mieszkalne trzy i czteroizbowe oraz dwie murowane obory i stodoła drewniana.
( akt notarialny RepAnr(...)k 17-20, zaświadczenie z Urzędu GminyP.k 16 , mapa ewidencyjna gruntów i budynków k 21-22, wyciąg z wykazu zmian gruntowych k 23-24, wypis z rejestru gruntów k 25- 27, odpisksięgi wieczystej KW (...)k 28-32)
W latach 1978/79 na nieruchomości powoda została wybudowana linia niskiego napięcia 15kV
(protokół odbioru technicznego i mapki przebiegu linii k 73-79)
Na w/w działkach gruntu znajduje łącznie 9 słupów elektroenergetycznych na których według wyliczeń powoda zawieszona jest linia energetyczna o długości 287 mb. Zajmowaną powierzchnię pod te urządzenia powód wyliczył na 1.230 m2, a wysokość należnego mu odszkodowania za okres 10 lat na kwotę 295.200,- zł przyjmując stawkę 2,- zł za 1 m2 .
(wyliczenia k 12 ,13 zeznania świadkaS. W. (1)protokół k 90, płyta CD k 91)
Z opinii biegłego z zakresu elektroenergetykiJ. K. (2)wynika, że nadziałce gruntu nr (...)znajdują się trzy słupy nN z linią napowietrzną nN, a nadziałce (...)znajdują natomiast dwa słupy nN z linią napowietrzą nN. Słup natomiast żelbetowy typu(...)z oprawą oświetleniową znajduje się pozadziałką nr (...). Z ustaleń biegłego wynika też, że linia napowietrzna na działce przebiegająca nadziałce nr (...)stanowi cześć składową przyłącza napowietrznego do budynku znajdującego się na tej działce. Słupy znajdujące się na tej działce gruntu to dwa słupy żelbetowe przelotowe i jeden słup żelbetowy rozkraczny. Natomiast nadziałce nr (...)znajdują się dwa słupy żelbetowe przelotowe i jeden słup rozkraczny. W oparciu o te ustalenia biegły wyliczył, że powierzchnia gruntu niemożliwa do użytkowania to nadziałce gruntu nr (...)pod linia napowietrzną zasilającą budynek mieszkalny powoda to 37,4 m2, a nadziałce nr (...)m2. Biegły ten wskazał ponadto, że linia nN nie wprowadza oddziaływania elektromagnetycznego, w związku z czym obszar pod linią i w jej pobliżu może być użytkowany na prowadzenie działalności rolniczej; uprawę roślin, pastwiska. Stanowisko wyrażone w opinii pisemnej biegły podtrzymał w ustnych wyjaśnieniach.
Powód zakwestionował opinię biegłego z zakresu elektroenergetyki o tyle, że zarzucił jej brak wyliczenia stref ochronnych.
(opinia na piśmie k 112- 124, pismo powoda k 144-145, ustne wyjaśnienia biegłego do opinii k 282 i odwrót , płyta CD k 285)
Z opinii biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomościA. R. (1)wynika, że nieruchomości powoda to grunty zadrzewione i pastwiska trwałe (działka nr (...)) oraz grunty orne, użytki rolne zabudowane pastwiska trwałe i niewielkim procencie nieużytki (działka nr (...)). Działki te stanowią cześć gospodarstwa rolnego położonego we wsiŁ.około 8 km od siedziby gminyP.przy drodzeP.–B.. Wieś jest niewielka zamieszkała przez rolników prowadzonych indywidualne gospodarstwa rolne. Biegły podkreślił, ze fakt zaopatrzenia gospodarstwa rolnego w energię elektryczną wpływa na podwyższenie jego wartości. Następnie stosując porównawczą metodę wyliczeń cen transakcyjny nieruchomości na terenie gminyP.i gmin okolicznych wyliczył wysokość należnego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwanego z nieruchomości powoda w zakresie całkowitego jej wyłączenia z korzystania na kwotę 150,-zł.
Poczynione przez siebie ustalenia biegły podtrzymał w ustnych wyjaśnieniach.
(opinia na piśmie k 163 - 187, ustne wyjaśnienia biegłego k 240, płyta CD k 242)
Powód zakwestionował opinię biegłego z zakresu wyceny nieruchomości przedstawiając własną wycenę sporządzoną przezS. W. (1). Wniósł również o dopuszczenie dowodu z przesłuchaniaS. W.na okoliczność błędów w wyliczeniach biegłego z zakresu wyceny nieruchomości, a nadto o zlecenie biegłemuA. R.wyliczenie obszaru stref ochronnych.
(pismo powoda wraz z opiniąS. W.k 211-235)
Sąd oddalił powyższe wnioski dowodowe powoda. Oddalił też wniosek powoda o powołanie kolejnego biegłego z zakresu elektroenergetyki celem ustalenia ochronnej strefy ochronnej wzdłuż linii przebiegającej przez działki powoda.
(protokół (...)odwrót, płyta CD k 242, k 283 ,płyta CD k 285)
Powód przesłuchany w charakterze strony zeznał na swojej nieruchomości hoduje bydło, którego ma obecnie ma tylko 8 sztuk, uważa, linia elektroenergetyczna na jego nieruchomości jest źle zabezpieczona, przewody nie są wkopane do gruntu. Boi się jej. Jak zakładano w miejscowości w której mieszka telefony kabel został zakopany i za to otrzymał wynagrodzenie.
(protokół k 240 odwrót i 241,płyta CD k 242.)

Sąd Okręgowy zważył:

Roszczenie powoda w zakresie roszczenia dotyczącego zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwanego z gruntów co do zasady jest usprawiedliwione.
Bezsporny bowiem jest między stronami fakt posadowienia na nieruchomości stanowiącej własność powódki urządzeń, które wchodzą w skład pozwanego przedsiębiorstwa.
Twierdzenia pozwanego iż jego urządzenia energetyczne zostały legalnie posadowione na gruntach powodów są całkowicie gołosłowne. Pozwany co prawda wskazuje swojego poprzednika w postaci działającego w latach 1978Zakładu (...)wG.Rejon wE., ale nie wykazuje w żaden sposób, aby jego poprzednik prawny był uprawniony do korzystania z nieruchomości której obecnie właścicielem jest powód, a do czasu przekazania mu w dnia 26 października 1990r. gospodarstwa byli nimi małżonkowieJ.iO. B..
Z przedłożonych przez pozwanego dokumentów w postaci ogólnej charakterystyki stacji elektroenergetycznej, protokoły przekazania-przyjęcia środka trwałego oraz dokumenty inwentaryzacyjne dotyczące przebiegu linii przesyłowych, oraz mapki z naniesionym przebiegiem linii nie wynika w żaden sposób aby urządzenia energetyczne wchodzące w skład pozwanego Przedsiębiorstwa zostały zainstalowane na nieruchomości stanowiącej obecnie własność powodów i powódki w trybie mogącym stanowić podstawę do legalnego korzystania z cudzej nieruchomości wbrew woli właściciela.
Problematyka budowy i korzystania z linii energetycznej na cudzym gruncie i możności domagania się stosownego wynagrodzenia czy odszkodowania została obszernie przedstawiona w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2005 III CZP 80/05 OSNC 2006/9/146 , gdzie w pierwszej kolejności przypomniano, że własność w znaczeniu prawnym wyraża się formą korzystania z rzeczy przez osobę, która legitymuje się tytułem właścicielskim i stosownie doart. 140 k.c.właścicielowi służy na zasadzie wyłączności prawo do posiadania, używania, pobierania pożytków i innych przychodów, przetwarzania, zużywania albo zmieniania rzeczy.
Poza ograniczeniami płynącymi z woli właściciela, prawo własności może być poddane ograniczeniom z woli ustawodawcy lub przez wzgląd na zasady współżycia społecznego, przy czym katalog ograniczeń ustawowych podyktowany jest ciążącymi na organach władzy obowiązkami w zakresie realizacji celów publicznych.
Pozwany co prawda powołuje na przepisy prawne obowiązujące w dacie instalowania słupów energetycznych a mianowicie na art. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1950r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli (Dz. U. z 1954 Nr 32 poz. 135) w myśl którego osoby mające odpowiednie upoważnienie właściwego zjednoczenia energetycznego i wykonujące obowiązki objęte zarządzeniem o powszechnej elektryfikacji, wyposażone zostały w prawo wstępu na posesje i do budynków, dokonywania tam oględzin i pomiarów oraz wykonywania robót i zakładania urządzeń bez jakichkolwiek warunków, ale stosownej decyzji administracyjnej nie przedstawia. Pozwany nie wykazał też aby taką decyzję uzyskał na podstawieart. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości(Dz. U. z 1974r. Nr 10 poz. 654) ustanawiającego szczególny tryb wywłaszczania nieruchomości w razie zakładania i przeprowadzania na nieruchomości m.in. przewodów służących do przesyłania elektryczności pod warunkiem jednak, że nieruchomość straciła dla właściciela przydatność do racjonalnego wykorzystania.
Zainstalowane przewody i urządzenia na gruncie z natury są nieusuwalne i stanowią część infrastruktury technicznej przedsiębiorstwa przesyłowego. Nawet jeśli zainstalowanie tych urządzeń nie powoduje degradacji gruntu albo nie niweczy dotychczasowego jego przeznaczenia, z reguły oznacza obniżenie walorów użytkowych gruntu, co dla właściciela jest równoznaczne z uszczerbkiem majątkowym mogącym wystąpić w zróżnicowanej postaci. Powstałe w takich okolicznościach roszczenia w przypadku budowy obiektów budowlanych na gruncie, do którego inwestor nie ma tytułu prawnego, mogą być co do zasady dochodzone od inwestora.
Skutki tego rodzaju obciążenia dotykają właściciela, który legitymuje się tytułem własności.
W tym względzie brak jest regulacji we wskazanych wyżej ustawach. Z braku zatem szczególnego uregulowania rozpoznawanie sporów o należność za bieżące korzystanie przez Przedsiębiorstwo(...)z cudzej nieruchomości należy do drogi sądowej, zaś ich materialnąprawną podstawę stanowią przepisykodeksu cywilnegodotyczące wynagrodzenia czy też odszkodowania na podstawieart. 223i następnek.c.
Niewątpliwym jest, że w niniejszej sprawie chodzi o trwałe następstwo w postaci obciążenia nieruchomościdziałek gruntu nr (...)należących do powoda .
Na nieruchomościach tych jest posadowionych zgodnie z ustaleniami biegłego sądowego z zakresu energetykiJ. K. (2)trzy słupy nN z linią napowietrzną nN, nadziałce nr (...), a nadziałce (...)dwa słupy nN z linią napowietrzą nN. Natomiast słup żelbetowy typu(...)z oprawą oświetleniową znajduje się pozadziałką nr (...). Z ustaleń biegłego wynika też, że linia napowietrzna na działce przebiegająca nadziałce nr (...)stanowi cześć składową przyłącza napowietrznego do budynku mieszkalnego powoda znajdującego się na tej działce. Słupy znajdujące się na tej działce gruntu to dwa słupy żelbetowe przelotowe i jeden słup żelbetowy rozkraczny. Natomiast nadziałce nr (...)znajdują się dwa słupy żelbetowe przelotowe i jeden słup rozkraczny. W oparciu o te ustalenia biegły wyliczył, że powierzchnia gruntu niemożliwa do użytkowania to nadziałce gruntu nr (...)pod linią napowietrzną zasilającą budynek mieszkalny powoda to 37,4 m2, a nadziałce nr (...)m2. Biegły ten wskazał ponadto, że linia nN nie powoduje oddziaływania elektromagnetycznego, w związku z czym obszar pod linią i w jej pobliżu może być użytkowany na prowadzenie działalności rolniczej; uprawę roślin, pastwiska.
Powód domaga się wynagrodzenia od pozwanego za okres 10 lat poprzedzających wniesienie niniejszego powództwa, przyjmując, że wyłączona jest możliwość korzystania nie tylko z powierzchni zajętej pod słupami ale i całym pasie działki na którym przebiega linia energetyczna. Powód wylicza tę powierzchnie na 1.230 m2, a wysokość należnego mu odszkodowania za okres 10 lat na kwotę 295.200,- zł przyjmując stawkę 2,- zł za 1 m2 .
Przedmiotowa nieruchomość w dacie wytoczenia powództwa była nieruchomością rolną na której zgodnie z zeznaniami powodaW. B.prowadzi on hodowlę bydła ostatnio w ograniczonym zakresie, bo zaledwie ośmiu sztuk. Oznacza to, że grunty powoda to głównie pastwiska.
W tych okolicznościach przyjęte przez biegłego z zakresu energetykiJ. K. (2)wyliczenia, że trwale wyłączony z możliwości użytkowania jest grunt bezpośrednio znajdujący się pod urządzeniami pozwanego o łącznej powierzchni 66,25 m(2) należy uznać za uzasadnione. Sąd ustalenia biegłego z zakresu elektroenergetyki w tym zakresie podziela w całości. Nie znajduje racjonalnego bowiem w sytuacji gdy grunty powoda są wykorzystywane jako pastwiska przyjmowanie jakiejkolwiek strefy ochronnej, tym bardziej że jak biegły w swojej opinii wskazał, pole elektromagnetyczne wytwarzane wokół i pod liniami elektroenergetycznymi napowietrznymi Nn nie stanowi zagrożenia ze względu na małą wartość natężenia tego pola, które nie przekracza dopuszczalnych wartości granicznych. Mając na to uwadze Sąd oddalił wniosek powoda o powołanie kolejnego biegłego z zakresu elektroenergetyki celem ustalenia ograniczonej strefy ochronnej wzdłuż linii przebiegającej przez działki powoda. Biegły bowiem w ustnych wyjaśnieniach do opinii sporządzonej na piśmie w sposób jednoznaczny wskazał, iż takie strefy wylicza się ze względów na przepisy BHP przy pracach budowlanych, na składowiskach lub podczas prac sprzętem budowlanym zmechanizowanym.
Mając natomiast uwadze opinię biegłego z zakresu(...), który jednoznacznie wskazuje na to, że nieruchomość powoda to grunty zadrzewione i pastwiska trwałe (działka nr (...)) oraz grunty orne, użytki rolne zabudowane pastwiska trwałe i niewielkim procencie nieużytki (działka nr (...)). Działki te stanowią cześć gospodarstwa rolnego położonego we wsiŁ.około 8 km od siedziby gminyP.przy drodzeP.–B.. Wieś jest niewielka zamieszkała przez rolników prowadzonych indywidualne gospodarstwa rolne. Biegły podkreślił, ze fakt zaopatrzenia gospodarstwa rolnego w energię elektryczną wpływa na podwyższenie jego wartości. Biegły określił lokalizację przedmiotowych działek jako średnio dobrą. Przyjmując do wyliczeń wynagrodzenia powierzchnię gruntu trwale wyłączoną z użytkowania ze względu na posadowione na niej słupy tj. 66, 25 m2oraz ceny stosowane przy transakcjach podobnymi gruntami za 1 m2biegły wyliczył wynagrodzenie należne powodowi za bezumowne korzystanie z gruntu na kwotę 150,-zł.
Sąd podzielił opinię biegłego z zakresu wyceny nieruchomości w całości. Jest ona bowiem wyczerpująca, bezstronna i rzeczona, a przede wszystkim oparta na realiach rynku w zakresie obrotu nieruchomościami.
W tych okolicznościach całkowicie niewiarygodne są zeznania świadkaS. W. (1), że to powód zwrócił się do niego aby pomógł mu przekształcić gospodarstwa w bardziej dochodowe między innymi przez zmianę przeznaczenia choćby części gruntów na działki budowlane lub rekreacyjne. Wątpliwości Sądu budzą też zeznania tego świadka co przyjętego sposobu kwalifikowania charakteru gruntów a w związku z tym i wyliczenia należnego wynagrodzenia.
W taki sam sposób należy ocenić złożone przez powoda uwagi do opinii biegłego z zakresu(...)sporządzone przez(...)S. W. (1)Są one konsekwencją wyliczeń roszczenia powódki i w ocenie Sądu są całkowicie oderwane od realiów rynkowych w zakresie obrotu nieruchomościami rolniczymi.
Nie został też uwzględniony wniosek powoda o powołanie kolejnego biegłego z zakresu wyceny nieruchomości. Okoliczność że strona nie zgadza się z opinią nie oznacza że jest ona wadliwa. Przekonanie strony o nieprawidłowym jej zdaniem zaniżonym wyliczeniem przez biegłego wynagrodzenia za bezumowne korzystnie przez pozwaną z gruntów zajętych pod urządzenia elektroenergetyczne nie uzasadnia przeprowadzania dowodu z kolejnych biegłych. Sąd nie jest bowiem zobowiązany do uwzględniania kolejnych wniosków dowodowych tak długo, aż strona udowodni korzystną dla siebie tezę i oddala te wnioski od momentu dostatecznego wyjaśnienia okoliczności spornych sprawy (por wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 sierpnia 2012r III AUa 330/12 LEX 1216321, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 28 sierpnia 2011r IACa 316/11 LEX 1095795).
Mając na uwadze powyższe oraz postanowieniaart. 225 k.c.iart. 230 k.c.zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 150,-zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 17 kwietnia 2012r. .,oddalając powództwo w części pozostałej jako niezasadnego.
O kosztach postępowania orzeczono po myśliart. 98 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Powód wygrali sprawę w 0,05 %, co uprawnia do przyjęcia iż ponosi on odpowiedzialność za całość kosztów procesowych. Na kwotę tę składa się wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 7.200,-zł (§ 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(tj. Dz. U. z 2013r. poz. 490) plus zwrot uiszczonej przez niego zaliczki na wynagrodzenie biegłego w kwocie 2000,-zł i kwota 17,-zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Z uwagi na częściowe zwolnienie powoda od kosztów sądowych Sąd nie obciążał go dalszymi kosztami opinii biegłych ponad uiszczoną na poczet tych wydatków kwotą 1000,-zł.