Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1223/12
Data wyroku: 2013-03-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Piotrowska, Maria Małek-Bujak, Jolanta Ansion
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 32 w zw. z art. 184 z FUS

Sygn. akt III AUa 1223/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 marca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Jolanta Ansion (spr.)

Sędziowie

SSA Ewa Piotrowska
SSA Maria Małek - Bujak

Protokolant

Sebastian Adamczyk

po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2013 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaT. K.(T. K.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
o prawo do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w GliwicachOśrodka Zamiejscowego w Rybniku
z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt IX U 177/12

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.

/-/ SSA E. Piotrowska/-/ SSA J. Ansion/-/ SSA M. Małek - Bujak
Sędzia    Przewodnicząca    Sędzia

Sygn. akt III AUa 1223/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 29 grudnia 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwR., powołując się naustawę z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) odmówił ubezpieczonemuT. K.(prawa do emerytury z powodu nie udokumentowania wymaganych 15 lat pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.
Organ rentowy wskazał, że ubezpieczony udowodnił wymaganą ilość okresów składkowych i nieskładkowych, jednak udowodnił tylko 8 lat, 6 miesięcy i 29 dni pracy wymienionej w wykazie A stanowiącym załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U.Nr 8 poz. 43 ze zm.).

Ubezpieczony odwołał się od powyższej decyzji.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012r., sygn.. akt IX U 177/12, Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, iż przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury, począwszy od 12 grudnia 2011r.
Sąd Okręgowy ustalił, iż w dniu 14 listopada 2011r. ubezpieczony,urodzony (...), złożył wniosek o emeryturę w wieku niższym niż 65 lat z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach. W zaskarżonej decyzji stwierdzono, że ubezpieczony udowodnił na dzień 1 stycznia 1999r. 27 lat, 8 miesięcy i 1 dzień okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 8 lat, 6 miesięcy i 29 dni pracyw warunkach szczególnych.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uznał, jako pracy w warunkach szczególnych, zatrudnienia w(...)od 8 listopada 1982r. do 15 stycznia 1994r., gdyż z dokumentacji wynika, że ubezpieczony był członkiem tej spółdzielni.
Ubezpieczony domagał się zaliczenia na prawo do emeryturypowyższego okresu zatrudnienia w charakterze kierowcy samochodu ciężarowego powyżej 3,5 tony.
Z poczynionych ustaleń faktycznych wynika, że ubezpieczony w okresie od 8 listopada 1982r. do 15 stycznia 1994r. pracował w(...)jako kierowca samochodu ciężarowegoS., o całkowitym ciężarze powyżej 5 ton. Ubezpieczony był przypisany do jednego samochodu i przez okres 12 lat pracował jako kierowca tegoS.. Z uwagi na to, że ubezpieczony ma wyuczony zawód mechanika, wpisane ma w świadectwie pracy, że pracował w(...)jako mechanik. Ubezpieczony pracował w(...)w pełnym wymiarze czasu pracy, tylko jako kierowcaS.we wszystkich dniach roboczych, w których pracowali wszyscy pracownicy spółdzielni. Świadectwo pracy w warunkach szczególnych wystawił ubezpieczonemu w styczniu 2012r. likwidator spółdzielni. Likwidatorem spółdzielni jest były prezes tej spółdzielni -J. M..
Sąd Okręgowy wskazał na zeznania świadkaJ. M., który podał, że wszyscy pracownicy(...)byli też członkami spółdzielni,co wynikało ze statutu spółdzielni. Wszyscy pracownicy spółdzielni mieli umowyo pracę, świadectwa pracy. Ubezpieczonemu również w dniu 17 grudnia 1993r. zostało wystawione świadectwo pracy przez(...).
ŚwiadekM. G.potwierdził codzienne wykonywanie przez ubezpieczonego pracy w spółdzielni jako kierowcy samochodu ciężarowego powyżej 3,5 tony. Świadek ten pracował w spółdzielni jako traktorzysta- kombajnista.
Sąd I instancji ustalił również, że ubezpieczony nie jest członkiem OFE, nie pozostaje w zatrudnieniu. Pobiera z ZUS rentę z tytułu niezdolności do pracy.
W ocenie sądu Okręgowego, odwołanie ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie.
Sąd ten powołał się na przepisart. 184 i 32 ust. l ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U.z 2009r. Nr 153, poz. 1227) w związku z§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionychw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze( Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), wskazując, iż pracownik - mężczyzna, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w Wykazie A załącznika do rozporządzenia, nabywa prawo do emerytury, jeżeli:
- ukończył wiek 60 lat,
- na dzień 1 stycznia 1999r. osiągnął wymagany okres 25 lat zatrudnieniai udowodnił co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy,
- nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego,
- rozwiązał stosunek pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Z kolei, w myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w tym akcie prawnym są okresy,w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
Zgodnie z wykazem A, dział VIII poz. 2, stanowiącym załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, praca kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, specjalistycznych (specjalnych) pojazdów członowychi ciągników samochodowych balastowych, autobusów o liczbie miejsc powyżej 15, samochodów uprzywilejowanych w ruchu, w rozumieniu przepisów o ruchu na drogach publicznych, trolejbusów i motorniczych tramwajów, jest pracąw szczególnych warunkach, uprawniającą do niższego wieku emerytalnego.
W ocenie Sądu Okręgowego, ubezpieczonyT. K.stale i w pełnym wymiarze wykonywał pracę w warunkach szczególnych jako kierowca samochodu ciężarowego powyżej 3,5 tony (S.) w(...)od 8 listopada 1982r. do 15 stycznia 1994r.
Ubezpieczony bowiem pracując na powyższym stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego powyżej 3,5 tony, wykonywał prace w warunkach szczególnych wymienione w wykazie A dziale VIII poz. 2 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r.
Sąd I instancji zaznaczył, iż powyższe wynika jednoznacznie z zeznań świadków:J. M.iM. G., które Sąd uznał za wiarygodne, gdyż są spójne, jednoznaczne, wzajemnie się uzupełniają i znajdują odzwierciedlenie w dokumentacji zebranej w sprawie. Świadkowie ci potwierdzili, że ubezpieczony pracował stale w całym spornym okresie jako kierowca samochodu ciężarowego powyżej 3,5 tony.
Sąd dał też wiarę zeznaniom świadkaJ. M., wedle których wszyscy pracujący w spółdzielni - oprócz tego, że byli faktycznie członkami spółdzielni - mieli też zawarte umowy o pracę ze spółdzielnią, co uzasadnia zaliczenie tej pracy do zatrudnienia w szczególnych warunkach.
Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, po doliczeniu spornego okresu od 8 listopada1982r. do 15 stycznia 1994r. do lat pracy w szczególnych warunkach uznanych przez ZUS w ilości 8 lat, 6 miesięcy i 29 dni, legitymuje się wymaganym15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach.
Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd I instancji na mocyart. 47714§ 2 k.p.c., przyznał ubezpieczonemu prawo do spornego świadczeniam poczynając od 12 grudnia 2011r., tj. od(...)

Apelację od wyroku wniósł organ rentowy.
Zaskarżył on wyrok w całości, zarzucając mu:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego:
-art. 233 § 1 k.p.c., tj. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, a przez to błędną jego ocenę prowadzącą do przyjęcia, iż ubezpieczony spełnił warunki do nabycia świadczenia emerytalnego;
2. naruszenie prawa materialnego:
-art. 184w zw. zart. 32 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009r., nr 153, poz. 1227z późn. zm.) oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkachlub szczególnym charakterze (Dz. U. z 1985r. nr 7, poz. 21 z późn. zm.), przez niewłaściwe zastosowanie i konstatację, iż ubezpieczony był pracownikiem świadczącym pracę w ramach stosunku pracy.
W oparciu o powyższe zarzuty, organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie orzeczenia Sądu I instancjii przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu apelacji skarżący podniósł, iż z przytoczonych w motywach wyroku unormowań ustawy emerytalnej oraz rozporządzenia z 7 lutego 1983r. wynika jednoznacznie, że uprawnienie do świadczeń w nich przewidzianych przysługuje osobie będącej pracownikiem. Fakt świadczenia pracy jako członka spółdzielni nie oznacza jeszcze posiadania statusu pracownika, w rozumieniu przepisów emerytalnych.
Organ rentowy podkreślił, iż zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, zachodzi zasadnicza różnica między pracą wykonywaną w ramach stosunku pracya pracą świadczoną w ramach stosunku członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej. W tym drugim wypadku prawo i obowiązek świadczenia pracy wynika ze stosunku członkostwa w spółdzielni, z którym wiąże się między innymi prawo udziału w jej zarządzaniu poprzez jej organy i inne rozwiązania instytucjonalne, właściwe ruchowi spółdzielczemu, co ma określony wpływ na sposób organizacji pracy i podporządkowania w procesie jej świadczenia. Status prawny członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej w zasadniczy sposób różni się od statusu pracownika zatrudnionego w tej samej spółdzielni, choćby ich wynagrodzenie, miejsce i czas pracy były identyczne, a w konsekwencji fakt wykonywania pracy na takich samych warunkach jak pracownicy, nie może zmienić charakteru prawnego zatrudnienia członka spółdzielni (postanowienie z 9 stycznia 2008r. III UK 92/07).
W ocenie apelującego, ubezpieczony nie będąc pracownikiem w rozumieniu ustawy emerytalnej, nie mógł nabyć prawa do emerytury na podstawie art. 184w zw. z art. 32 tej ustawy oraz § 4 rozporządzenia z 7 lutego 1983r.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego jest uzasadniona.
Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, lecz na ich podstawie wywiódł nietrafne wnioski.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, zasadnie organ rentowy nie uznał jako pracyw warunkach szczególnych zatrudnienia w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej od8 listopada 1982r. do 15 stycznia 1994r.
Zgodnie z art. 184 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emeryturapo osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy, czyli 1 stycznia 1999r., osiągnęli: okres zatrudnienia w szczególnych warunkach wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat - dla mężczyzn (pkt 1) oraz okres składkowy i nieskładkowy,o którym mowa w art. 27 (pkt 2). Z kolei, po myśli ust. 2 tego przepisu, emerytura,o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Z kolei, po myśli art. 32 w/w ustawy w zw. z§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948r., będącemu pracownikiem, o którym mowa wust. 2-3, zatrudnionemuw szczególnych warunkach, przysługuje emerytura, jeżeli osiągnął wiek emerytalny (60 lat) oraz posiada 25-letni okres zatrudnienia, a w tym, co najmniej 15 lat pracyw warunkach szczególnych.
W okolicznościach sprawy, spór dotyczy ustalenia czy okres zatrudnienia ubezpieczonego wRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)od 8 listopada 1982r. do 15 stycznia 1994r. może zostać zaliczony jako praca w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.
Zgodnie z utrwalonym poglądem Sądu Najwyższego, członek spółdzielni pracy nie może pozostawać z nią w pracowniczym stosunku pracy, a okres wykonywania pracy w charakterze członka spółdzielni nie może zostać zaliczony do okresów pracy w szczególnych warunkach, o którym mowa w art. 32 ww. ustawy (vide: wyrok z dnia 25 kwietnia 2012r., sygn. akt I UK 384/11, wyrok z dnia 21 października 2009r., sygn. akt I UK 115/09, wyrok z dnia 8 grudnia 2009r., sygn. akt I UK 186/09, wyrok z dnia 25 stycznia 2005r., sygn. akt I UK 142/04, wyrok z dnia 5 maja 1999r., sygn. aktI PKN 677/98).
Jak ustalił Sąd Okręgowy, ubezpieczony był członkiemspółdzielni (...), gdzie wykonywał pracę kierowcy samochodu ciężarowego.
Przepisyustawy z 16 września 1982r. Prawo spółdzielcze(Dz. U. z 2003r.,nr 188, poz. 1848) nakładają na członków spółdzielni obowiązek pracy przydzielanej zgodnie z ich kwalifikacjami zawodowymi i osobistymi. Z istoty członkostwa wynika obowiązek członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej zespolonego działania przy prowadzeniu wspólnego gospodarstwa rolnego oraz działalności na rzecz indywidualnych gospodarstw rolnych członków (art. 138 Prawa spółdzielczego),a wynagrodzenie za pracę stanowi udział w dochodzie podzielnym, stosownie do wkładu ich pracy.
W tym stanie rzeczy, skoroT. K.w okresie od dnia 8 listopada 1982r. do 15 stycznia 1994r. świadczył pracę na podstawie stosunku członkostwaw rolniczej spółdzielni produkcyjnej, to okres ten nie podlegał zaliczeniu do stażu pracy w warunkach szczególnych, a co za tym idzie, ubezpieczony nie spełnił przesłanek zart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznychwarunkujących przyznanie mu prawa do emerytury. Nie ulega bowiem wątpliwości, że okres zatrudnienia w rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie jest zaliczany do pracy w szczególnych warunkach wymaganych do uzyskania wcześniejszej emerytury. Jej członek nie jest bowiem pracownikiem, a tylko pracownik ma prawo do takiego świadczenia.
Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na mocyart. 386§ 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

/-/ SSA E. Piotrowska/-/ SSA J. Ansion/-/ SSA M. Małek - Bujak
Sędzia Przewodnicząca Sędzia

JR