Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1194/13
Data wyroku: 2013-12-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Beata Piwko, Magdalena Bajor-Nadolska, Cezary Klepacz
Słowa kluczowe: Zasiedzenie

Sygn. akt II Ca 1194/13

POSTANOWIENIE
Dnia 30 grudnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:
Sędziowie:SSO Magdalena Bajor-Nadolska (spr.)
SO Beata Piwko
SO Cezary Klepacz
Protokolant: protokolant sądowy Iwona Cierpikowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu16 grudnia 2013 r.
sprawy z wnioskuA. T.
z udziałemZ. H. (1),J. W.,C. W.,E. W.,H. U.,D. S.,K. S.,E. S. (1),E. S. (2),A. M.,B. K.,A. H. (1),Z. H. (2),G. H. (1),Z. H. (3),H. H. (1),W. H.,A. H. (2),I. H.,G. H. (2),D. H.,J. H.,S. H.,K. H.,M. G. (1),C. G.,H. G.,S. G.,R. G.,M. G. (2),I. G.,D. F. (1),J. D.,E. B.iH. B.
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie
na skutek apelacji uczestnikaZ. H. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Starachowicach
z dnia 1 marca 2013 r., sygn. akt I Ns 902/12

postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie I (pierwszym) w całościi wniosek oddalić, orzec, że uczestnicy ponoszą koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.

II Ca 1194/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z 1 marca 2013 roku Sąd Rejonowy w Starachowicach stwierdził, żeA. T.nabyła z dniem 7 czerwca 2008 roku przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej wP., oznaczonej numerem(...), o powierzchni 0,5639 ha.
Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny, z którego wynika, że na podstawie aktu własności ziemiF. H.nabyładziałkę oznaczoną numerem (...), a następnie numerem(...). W drodze nieformalnej umowy przekazała synowiH. H. (2), który był ojcem wnioskodawczyni, część tej działki o powierzchni 0,5639 ha, odpowiadającej obecniedziałce (...). Władał on działką aż do śmierci w dniu 30 września 1996 roku, był uważany przez sąsiadów za jej właściciela.F. H.zmarła 5 czerwca 1978 roku. Darowizną z 25 października 1995 roku sporządzoną w formie aktu notarialnegoH.iH.małżonkowieH.przekazali córceA.wszystkie posiadane przez siebie nieruchomości. Po śmierci ojca wnioskodawczyni objęła działkę w wyłączne posiadanie. orząc ją i uprawiając oraz decydując o jej przeznaczeniu. Rok po śmierci ojca wnioskodawczyni wyjechała do Hiszpanii, gdzie przebywała kilkanaście lat. W tym czasie za jej zgodą działkę uprawiał wujZ. H. (1), który zasiedział sąsiedniądziałkę nr (...)na mocy postanowienia z dnia 17 grudnia 2009 roku.
W ocenie Sądu Rejonowego spójne są zeznania świadków i wnioskodawczyni,a wynika z nich, że wcześniej właścicielskie władanie działką wykonywałH. H. (2)a po jego śmierci córkaA. H. (3), także wtedy gdy wyjechała z kraju. Ona bowiem wyraziła wujkowiZ. H. (1)zgodę na obsiewanie podczas jej nieobecności jak i dzwoniła, przyjeżdżała i interesowała się polem. W ocenie Sądu Rejonowego nie są natomiast konsekwentne zeznaniaZ. H. (1)świadków przez niego zgłoszonych. Twierdzenia uczestnika były nielogiczne i wewnętrznie sprzeczne, w szczególności w zestawieniu z jego stanowiskiem wynikającym ze sprawy INs 255/09, w której ograniczył on swój wnioseko zasiedzenie tylko dodziałki (...). Sąd Rejonowy przyjął, że skoro nie można ustalić daty darowania działki przezF. H.na rzeczH. H. (2), to początek biegu zasiedzenia na rzeczH. H. (2)należy przyjąć na dzień 5 czerwca 1978 roku, czyli na datę śmierci jego matki. Po nim posiadanie samoistne kontynuowała wnioskodawczyni, której należy zaliczyć czas posiadania ojca i w konsekwencji 30 letni termin wymagany do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie upłynął z dniem 7 czerwca 2008 roku.
Apelację od tego postanowienia wywiódł uczestnikZ. H. (1). Zaskarżył on postanowienie w całości i zarzucił: 1) naruszenie prawa procesowego tj. art. 233§1 k.p.c.w zw. z art. 328§2 k.p.c., polegające na dokonaniu dowolnych i przekraczających zasadę swobodnej oceny dowodów ustaleń w zakresie: a- ustalenia daty rozpoczęcia zasiedzenia,b- ustalenia daty przekazania posiadania wnioskodawczyni podczas biegu zasiedzenia;2) sprzeczność ustaleń faktycznych z treścią materiału dowodowego w przedmiocie rozpoczęcia biegu zasiedzenia, daty i charakteru przekazania posiadania na rzecz wnioskodawczyni w czasie biegu zasiedzenia oraz błędnego ustalenia właścicielskiego charakteru posiadania nieruchomości przez poprzednika prawnego wnioskodawczyni jaki przez samą wnioskodawczynię; 3) naruszenie art. 172§1 k.c. polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu do posiadania wnioskodawczyni pojęciasamoistny posiadacz;4) naruszenie prawa materialnego art. 172§1 k.c. polegające na błędnej wykładnii niewłaściwym zastosowaniu pojęciaposiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielemw sytuacji gdyH. H. (2)odziedziczył po matce udział w nieruchomości w ramach spadku, a więc były dwa konkurencyjne tytuły własności i to samo dotyczy wnioskodawczyni jako spadkobierczyni poH. H. (2); 5) naruszenie art. 176 §1 i §2 k.c. w zw. z art. 175 k.c. polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu w zakresie pojęcia przekazania posiadania, które to przekazanie na rzeczA. T.nie nastąpiło w zakresie doliczania czasu posiadania poprzednika.
Skarżący wniósł o zmianę postanowienia i oddalenie wniosku lub o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Starachowicach.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja uczestnikaZ. H. (1)jest zasadna.
W szczególności podzielić należy zarzut naruszenia prawa procesowego – art. 233§1 k.p.c.  Postawienie zarzutu naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów i dokonaniaw związku z tym błędnych ustaleń rodzi konieczność dokonania przez sąd odwoławczy własnej oceny dowodów. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przepisu art. 233§1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy dowodów tj. regułom logicznego rozumowania, zasadom doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów. Sąd I instancji jest powołany do oceny wiarygodności dowodów z uwagi na zasadę bezpośredniości. Jednakże sąd odwoławczy ma nie tylko uprawnienie ale i obowiązek rozważenia na nowo całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i jego własnej oceny, oczywiście w granicach zaskarżenia. W szczególności dokonanie własnej oceny dowodów i odmiennych ustaleń jest dopuszczalne i uzasadnione wówczas gdy ocena sądu I instancji jest oczywiście błędna (por. wyroki SN z 16.12.2002r, IIICKN 314/05, Lex 172176 i z 21.10.2005r, IIICKN 73/05, Lex 187032). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie.
Za błędne należy uznać ustalenie Sądu Rejonowego dotyczące przekazania działkio powierzchni 0,5639 ha, odpowiadającej obecniedziałce (...)przezF. H.na rzeczH. H. (2). Sąd Rejonowy ustalił ten fakt na podstawie zeznań wnioskodawczyni, jej matkiH. H. (1)i siostryD. F. (1). Analiza ich zeznań nie pozwala jednak na wyprowadzenie wniosku do jakiego doszedł Sąd Rejonowy. Przede wszystkim zeznania wnioskodawczyni i uczestniczek są sprzeczne. Każda z nich mówi o przekazaniu działki na rzeczH. H. (2)przez jego matkę, aleH. H. (1)wskazuje datę 1955 rok, czyli po jej ślubie zH. H. (2)(k.552v),D. F. (1)wskazuje lata sześćdziesiąte (k.555), a wnioskodawczyni powołuje się na to co miała słyszeć od swojego ojca, który mówił, że dostał to od matki. Nie wynika też fakt przekazania objętej wnioskiem działki, z zenan świadka zgłoszonego przez wnioskodawczynię,G. A., której zeznania są wewnętrznie sprzeczne ponieważ raz twierdzi ona, żeF. H.daładziałkę (...)arową dwóm synom, a innym razem, że nie dzieliła polem (k.388).W przeciwieństwie do tych zeznań spójne i konsekwentne są zeznania uczestnikaZ. H. (1)o przekazaniu spornej działki dla brata po śmierci matki. Z tymi zeznaniami zgodne są zeznania świadkaM. K.(k.392 i k. 498), który pamiętałF. H.oraz fakt przyjazduZ. H. (1)z zachodu kraju doP.w celu podjęcia pracy na polu matki. Z zeznań tego świadka oraz uczestnikaZ. H. (1)wynika, żeF. H.za życia nie dzieliła swojego pola, co pozostaje w zgodzie z faktem, że na całą działkę oznaczoną wówczas numerem 36 otrzymała ona tytuł własności na mocy aktu własności ziemi wydanego 30 czerwca 1976 roku. Właśnie fakt uzyskania przezF. H.,w trybie ustawy z 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, tytułu własności na nieruchomość obejmującą także obszar objęty wnioskiem o zasiedzenie, wskazuje jednoznacznie, że nie mogą być prawdziwe zeznania uczestniczek o samoistnym posiadaniu tej części działki przezH. H. (2)przed datą 7 listopada 1971 roku.
UczestnikZ. H. (1)potwierdził fakt przekazania bratuH.częścidziałki (...), po śmierci ich matki, która zmarła latem 1978 roku. Od jesieni tego rokuH. H. (2)mógł już uprawić tę działkę samodzielnie i mógł uważać się za jej właściciela z racji pochodzenia działki ze spadku po matce, do którego miał określone uprawnienia jako jej spadkobierca. Złożone do akt dokumenty w postaci oświadczenia o stażu w zawodzie oraz akt notarialny obejmujący umowę darowizny z 25 października 1995 roku (oryginały złożone na rozprawie apelacyjnej k.781, 783-784), potwierdzają fakt władania objętą wnioskiem działką przezH. H. (2). Wobec twierdzeń uczestnikaZ. H. (1)o czasie przekazania tej działki na rzecz brata oraz twierdzeń wnioskodawczyni, że za właściciela działki uważała ojca aż do jego śmierci, należy przyjąć, iż był on samoistnym posiadaczemdziałki (...)od drugiej połowy 1978 roku do 30 września 1996 roku.
Z twierdzeniem wnioskodawczyni o prowadzeniu gospodarstwa rolnego przez ojca aż do jego śmierci pozostaje w sprzeczności ustalenie Sądu Rejonowego dotyczące przekazania spornej działki na rzecz wnioskodawczyni umową darowizny z 25 października 1995 roku zawartą przed notariuszemJ. S.(k.783-784). Z § 3. Tej umowy wynika, że małżonkowieH.iH.H., przekazali na rzecz córkiA. H. (3)gospodarstwo rolne opisane w § 1. tego aktu, a tam wskazane zostałydziałki o numerach (...)położone wP.oznaczone w chwili dokonywania darowizny numerami(...)i(...). W § 1. nie było zatem wymienione pole o powierzchni 50 arów, będące wówczas częściądziałki (...), o tej działceH. H. (2)zeznał do aktu jako o działce …”użytkowanej przez niego bez tytułu prawnego”... Z treści tego aktu nie można było wyprowadzić wniosku o darowaniu tym aktem dla wnioskodawczyni takżedziałki (...). Nie ulega natomiast wątpliwości, żeH. H. (2)jak i jego żona swoją następczynią w gospodarstwie rolnym chcieli uczynić córkęA. H. (3), a zatem można przyjąć, że chcieli przekazać wszystkie posiadane przez siebie grunty orne. Skoro jednak wnioskodawczyni zeznała, że za właściciela gruntów do końca życia uważała ojca, to objęcie przez nią w samoistnedziałki (...)mogło nastąpić dopiero po jego śmierci, czyli po 30 września 1995 roku.
Sąd Rejonowy uznał za udowodnione objęcie działki w posiadanie przez wnioskodawczynię po śmierciH. H. (2). Z zeznań świadków wynika, że zaorała ona pole i pracowała na nim. Wnioskodawczyni złożyła jednak niekonsekwentne zeznania. Zeznała, że po śmierci ojca na tym polu pracowała razem z matką i siostrąD.a następnie, że to ona przejęła posiadanie działki gdyż ojciec chciał aby była właścicielką całego gospodarstwa (k.502). Również uczestniczkaH. H. (1)zeznała, że po śmierci męża pracowała na polu razem z dziećmi (k.554). Z zenan uczestniczkiD. F. (2)wynika, że uważała tylko siostręA.za właścicielkę przedmiotowej działki. Zeznania wnioskodawczyni nie dają podstawy do uznania, iż w sposób jednoznaczny zamanifestowała po śmierci ojca wolę władania przedmiotową nieruchomością tylko dla siebie. Fakt ten jednak nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż bez względu na to, czy kontynuowała ona po śmierci ojca samoistne posiadanie tylko dla siebie czy też razem z pozostałymi spadkobiercamiH. H. (2)i tak nie spełnia ona przesłanek nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie z art. 172 k.c. Stan władania działką przez wnioskodawczynię nie trwał bowiem długo, skoro jesienią 1997 roku wyjechała ona do Hiszpanii gdzie przebywała 13 lat. Nawet przy doliczeniu posiadaniaH. H. (2)łącznie nie spełni on wymogu nieprzerwanego posiadania przez 30 lat.
Za zasadny należy uznać zarzut apelacji dotyczącej wadliwej oceny dowodówi uznania posiadania wnioskodawczyni za samoistnego posiadacza. Trafność tego zarzutu dotyczy w szczególności okresu posiadania wnioskodawczyni od jesieni 1997 roku, czyli od chwili gdy wyjechała ona z Polski.
Zgodnie z art. 172 k.c. do zasiedzenia prowadzi posiadanie o charakterze samoistnym, a więc wykonywane w sposób taki jak to czyni właściciel. Tylko bowiem ten kto rzeczą włada faktycznie i ma zamiar władania dla siebie jest posiadaczem samoistnym. Wola władania musi być jednoznaczna i jawna dla otoczenia, nie może być ukryta. Obok woli posiadania konieczne jest także faktyczne władanie rzeczą. Brak jednego z tych elementów wyklucza samoistne posiadanie.
Prawidłowa ocena dowodów prowadzi do wniosku, że wnioskodawczyni utraciław 1997 roku posiadaniedziałki (...), przy czym utrata nie miała charakteru przejściowego. Wadliwie Sąd Rejonowy uznał, że kontynuowała ona posiadanie nieruchomości także po wyjeździe do Hiszpanii, czego wyrazem miało być zezwolenie dlaZ. H. (1)na …”tymczasowe używanie nieruchomości’… Taki fakt nie wynika ze zgromadzonychw sprawie dowodów, poczynając od zeznań wnioskodawczyni. Zeznała ona, że na wiosnę 1998 rokuZ. H. (1)wszedł na działkę i zaczął ja uprawiać, a wnioskodawczyni z nim na ten temat nie rozmawiała, nie sprzeciwiała się. Uważała, że lepiej by działka była uprawiana niż miała leżeć odłogiem. Dalej wnioskodawczyni zeznała, że nie dysponowała tą działką i nie podejmowała żadnych decyzji w stosunku do niej, podatki opłacałZ. H. (1)(k.503). Na kolejnej rozprawie wnioskodawczyni zeznała, że nie sprzeciwiła się gdyZ. H. (1)zaczął uprawiać pole, i żeZ. H. (1)decydował o rodzajach upraw (k.548). Trudno w tych zeznaniach doszukać się twierdzenia o zezwoleniu przez wnioskodawczynię na …”tymczasowe używanie nieruchomości”… przezZ. H. (1). W ocenie Sądu Okręgowego zeznania wnioskodawczyni wskazuje nie tylko na utratę władania nieruchomością ale i na utratę woli posiadania jej dla siebie. Wnioskodawczyni kilkakrotnie powtarzała, że uważa i uważała się za właścicielkę ale te twierdzenia pozostająw sprzeczności z faktami które sama przytoczyła, a które świadczą o tym, że zrezygnowałaz posiadania działki dla siebie. Za takim wnioskiem przemawia brak jakiejkolwiek reakcji z jej strony na fakt wejścia na działkę przezZ. H. (1), który uprawiał działkę przez wiele lat. Nie było przejawiane ze strony wnioskodawczyni jakiegokolwiek zachowanie, które świadczyłoby, iż będąc w Hiszpanii nadal zawiaduje działką i ma wolę dalszego jej posiadania. Z zeznaniami wnioskodawczyni korelują zeznania jej matkiH. H. (1),z których wynika, że miała zamiar posiać na przedmiotowej działce owies aleZ. H. (1)się pośpieszył i zaorał pole, na co ona się nie odezwała (k.554). Uczestniczka zeznała też, ze nie wie czy córka pozwalała uczestnikowi uprawić pole (k.554). Zeznania wnioskodawczynii uczestniczkiH. H. (1)pozostają zatem w zgodzie z zeznaniami uczestnikaZ. H. (1)co do kwestii braku rozmów z wnioskodawczynią na temat przejęcia przez niego posiadania działki. SkoroH. H. (1)nie zareagowała na przejęcie działki przezZ. H. (1), ani też nie było reakcji rodzeństwa wnioskodawczyni, które miało ją uważać za właścicielkę działki, to takie zachowanie poddaje w wątpliwość twierdzenie wnioskodawczyni o jej właścicielskim władaniu działką po wyjeździe z Polski.
W ocenie Sądu Okręgowego wobec takiej treści przedstawionych wyżej dowodów,w szczególności dowodu z zenan wnioskodawczyni, nie może stanowić podstawy uznania za kontynuowanie przez nią samoistnego posiadania działki, postawaZ. H. (1)zaprezentowana w sprawie INs 255/09, w której ograniczył on swoje żądanie zasiedzeniadziałki (...). Należy zauważyć, że z twierdzeńZ. H. (1)nie wynika aby jego stanowisko procesowe wynikało z faktu samoistnego posiadania działki przezA. T.. Na rozprawie w dniu 10 grudnia 2009 roku wnioskodawcy w tamtej sprawie wyjaśnili, że działkę użytkowali małżonkowieH.iH.H.do 1996-1997 roku,a po tej dacie użytkowali ją wnioskodawcy . UczestniczkaA. H. (3)potwierdziła to oświadczenie wnioskodawców (k.107 akt sprawy INs 255/09). Wnioskodawczyni nie wyjaśniła dlaczego nie powoływała się wówczas na swoje właścicielskie posiadanie po śmierci ojca, co czyni dopiero dla potrzeb niniejszej sprawy.
Reasumując, stwierdzić należy, iż dowody zgromadzone w rozpoznawanej sprawie z wnioskuA. T.o zasiedzenie, nie dają podstawy do przyjęcia, iż spełniała ona przesłanki nabycia własnościdziałki (...)w drodze zasiedzenia, z uwagi na to, że nie była jej samoistnym posiadaczem. Poprzedni posiadacze działkiH.iH.małżonkowieH.byli posiadaczami w złej wierze, z uwagi na nieformalny sposób nabycia działki, a zatem ich czas posiadania przy przyjęciu początku jego biegu na lato 1978 roku również nie spełnił wymogu z art. 172§2 k.c.
Mając na uwadze przytoczone okoliczności Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie i oddalił wniosek na podstawie art. 386§1 k.p.c. w zw. z art. 13§2 k.p.c..
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 520§1 k.p.c.zw. z art. 391§1k.p.c. i art. 13§2 k.p.c. Pełnomocnik uczestnika nie złożył wniosku o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego ani w pisemnej apelacji ani na rozprawie apelacyjnej.

SSO B.Piwko SSO M.Bajor - Nadolska SSO C.Klepacz