Sąd Okręgowy we Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1753/12
Data wyroku: 2013-02-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krzysztof Rudnicki
Słowa kluczowe: Samorząd Terytorialny, Czyny Niedozwolone
Podstawa prawna: art. 417 k.c., art. 11 ust. 1 pkt 4 prawa wodnego

Sygn. akt I C 1753 / 12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 lutego 2013 r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:SSO Krzysztof Rudnicki
Protokolant:Leszek Matuszek

po rozpoznaniu w dniu 22.02.2013 r.
weW.
na rozprawie
sprawy z powództwaM. S. (1)iM. S. (2)
przeciwkoSkarbowi Państwa – Marszałkowi Województwa(...)
o zapłatę 152 636 zł

I.oddala powództwo;

II.nie obciąża powodów kosztami zastępstwa procesowego pozwanego.

UZASADNIENIE
PowodowieM. S. (1)iM. S. (2)wnieśli o zasądzenie na ich rzecz od pozwa-nego Skarbu Państwa – Marszałka Województwa(...)152 636 zł wraz z odsetka-mi ustawowymi od dnia 15.07.2011 r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu.
Powodowie podali, że zgodnie zart. 16.ust. 3 prawa wodnegowłaścicielowi gruntów zala-nych podczas powodzi w wyniku nieprzestrzegania przepisów przez właściciela wody lub właściciela urządzenia wodnego przysługuje odszkodowania. Powodowie są właścicielami nieruchomości rolnej –działki nr (...). Działki rolnicze powodów sąsiadują bez-pośrednio z Rowem(...). W myślart. 10 ust. 1a prawa wodnegowody morza terytoria-lnego, morskie wody wewnętrzne, śródlądowe wody powierzchniowe płynące (Rów(...)jest kanałem sztucznym o szerokości dnia pow. 1,5 m, mieści się zatem w zakresie pojęcia wód płynących) oraz wody podziemne stanowią własność Skarbu Państwa.Art. 21 prawa wodnegookreśla, że utrzymanie wód stanowi obowiązek ich właściciela i odnosi się on w je-dnakowym stopniu do wszystkich właścicieli wód. Do obowiązków właściciela śródlądowych wód powierzchniowych należy zapewnienie swobodnego spływu wód powodziowych (art. 26 prawa wodnego). Zgodnie z art. 22 ustawy utrzymywanie śródlądowych wód powierzchnio-wych polega na zachowaniu lub odtworzeniu stanu ich dna lub brzegów oraz na konserwacji lub remoncie istniejących budowli regulacyjnych w celu zapewnienia swobodnego spływu wód oraz lodów, a także właściwych warunków korzystania z wody. Zadania te zgodnie zart. 11 ust. 1 pkt 4 prawa wodnegooraz zał. nr 2 l.p. 454 rozporządzenia z dnia 17.1.2002 r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części stanowiący własność publiczną, należą do Marszałka Województwa(...),(...)Zarząd Melioracji i Urzą-dzeń WodnychweW.jako wojewódzka samorządowa jednostka organizacyjna pod-legła Zarządowi Województwa(...)wykonuje zadania Marszałka Województwa w zakresie praw i obowiązków określonych przepisamiustawy z dnia 18.07.2001 r. – Prawo wodne.
W związku z powyższym w stosunku do Rowu(...)prawa właścicielskie wykonuje za Skarb Państwa Marszałek Województwa(...)i jako właściciel wody jest odpo-wiedzialny za stwierdzony brak utrzymania Rowu(...)w należytym stanie –art. 21 prawa wodnego, a także za ochronę gruntów sąsiadujących z takim rowem przed zalaniem. W przypadku zalania gruntów i powstałych zniszczeń na skutek nieprzestrzegania ww. obo-wiązków w myślart. 16.ust. 2 prawa wodnegowłaścicielowi gruntów przysługuje odszkodo-wanie.
Bezsporny jest fakt zalania gospodarstwa powodów w dniach od 23.06.20009 r. do 30.06. 2009 r. warstwą wody wypływającą z koryta Rowu(...)w wyniku powodzi. Powodzią jest takie wezbranie wody w ciekach naturalnych, zbiornikach wodnych, kanałach (Rów(...)jest kanałem sztucznym) lub na morzu, podczas którego woda po przekroczeniu stanu brzegowego zalewa doliny rzeczne albo tereny depresyjne i powoduje zagrożenie dla ludzi lub mienia.
O skali zalania świadczą sporządzone protokoły szkód, korespondencja z organami admi-nistracji, w tym zaświadczenie potwierdzające udział zastępów(...)Państwo-wej Straży Pożarnej w akcji ratowniczej w dniach 28.06.2009 r. – 02.07.2009 r. wK.przyul. (...)w celu odpompowania wody z gospodarstwa rolnego powo-dów. Wątpliwości nie wzbudza również związek przyczynowy pomiędzy długotrwałym wy-pełnieniem profilu glebowego przez wodę a powstaniem deficytu tlenowego i obumieraniem systemu korzeniowego roślin, tj. przerwaniem ich wegetacji i w rezultacie powstaniem szkód w gospodarstwie rolnym powodów. Zalanie gruntów powodów miało charakter długotrwały (ok. 1 miesiąca) i spowodowało znaczne szkody w prowadzonych uprawach rolnych, sadow-niczych i szkółkarskich. Długotrwały charakter zalania gospodarstwa rolnego powodów wyni-ka z faktu, iż Rów(...)był w okresie tego zalania tak zaniedbany, że nie miał zdolności do zabezpieczenia gospodarstwa przed powodzią i odprowadzania wylanej z niego na sąsie-dnie grunty wody. Rów ten był zaniedbany już w 2006 r. w takim stopniu, że zalanie sąsiadu-jącychz nim gruntów było nieuchronne w razie wystąpienia większych opadów deszczu. Stan rowu był(...)znany, ponieważ już kilka lat przed powodzią powodowie powiadamiali właściciela Rowu(...)oraz Urząd Gminy o wynikających ze stanu tego rowu zagroże-niach dla nieruchomości sąsiednich. Przed powodzią rów był zarośnięty korzeniami traw, trzciny, turzycy oraz korzeniami drzew rosnących w korycie rowu i na skarpie, a warstwa za-mulenia sięgała ok. 1 m, co spowodowało niemożność odprowadzenia wody i zalanie powo-dujące straty w uprawach.
Mimo wniosków o podjęcie przez właściciela rowu działań zmierzających do zapobieżenia ewentualnym szkodom. Marszałek Województwa(...)i działający w jego imieniu(...)nie podjął żadnych działań w tym kierunku. Burmistrz GminyK.wskazywał konserwację Rowu(...)jako zadanie priorytetowe do wykonania.
Dopiero w IV kwartale 2009 r. zaczęto wykonywać prace polegające m.in. na wykoszeniu i wygrabieniu porostów ze skarp brzegowych oraz dnia cieku, usunięciu z koryta zakrzaczeń i samosiejek drzew utrudniających przepływ, hakowaniu porostów z dna cieku, usunięciu za-torów tamujących przepływ wody, odmuleniu dna, udrożnieniu rurociągu. Prace polegające na udrożnieniu Rowu(...)zostały odebrane dopiero we wrześniu 2010 r.
Powodowie wskazali, że należyte utrzymanie Rowu(...)przez jego właściciela za-pobiegłoby szkodzie. Rów(...)przy prowadzeniu standardowych zabiegów konserwacyj-nych (odmulanie dna, usuwanie roślinności, itp.) wystarczające sprawnie odprowadzałbywo-dę do rzekiS.. Tak jest również teraz po dokonaniu częściowych zabiegów konser-wacyjnych.
Komisja powołana przez Wojewodę(...)oszacowała straty w uprawach rolnych w gospodarstwie powodów na kwotę 152 636 zł, której zapłaty dochodzą powodowie.

Na rozprawie w dniu 22.02.2013 r. pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powodów kosztów zastępstwa procesowego.
Pozwany zarzucił w pierwszej kolejności brak legitymacji procesowej biernej. Podniósł, iż Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za działania i zaniechania Marszałka Wojew.-dztwa(...). Marszałek województwa wykonuje zadania samorządu województwa wynikającego z przepisówprawa wodnego. W konsekwencji pozwanym w sprawie mógłby być samorząd województwa(...).
Pozwany zarzucił nadto, iż podstawą powództwa nie może byćart. 417 kc, gdyż realizacja zadań związanych z utrzymywaniem wód lub urządzeń wodnych ciąży na podmiotach wyko-nujących prawa właścicielskie. Skarb Państwa obowiązany jest zatem podejmować działania określone w przepisachprawa wodnegonie w ramach wykonywania władzy publiczne, lecz w ramach obowiązków wynikających z prawa własności.
Pozwany zarzucił także niewskazanie przez powodów przesłanek odpowiedzialności wska-zanych wart. 417 kc.Nie istnieje żaden związek pomiędzy wykonywaniem obowiązków wła-ściciela wody przez samorząd województwa(...)a zalaniem gospodarstwa powo-dów w dniach 23.06. – 30.06.2009 r. Przyczyną zalania nie było wystąpienie wody z cieku Rów(...), lecz bardzo niekorzystne warunki meteorologiczne, które wystąpiły w tym rejo-nie w postaci deszczu nawalnego.

Sąd ustalił w sprawie następujący stan faktyczny.

PowodowieM. S. (1)iM. S. (2)są właścicielami nieruchomości rolnej –nie-zabudowanejdziałki nr (...), o pow. 4, 3264 ha, położonej w(...), gm.K., objętejksięgą wieczystą nr (...)prowadzoną przez Sąd Rejono-wy wŚ., oraz nieruchomości rolnej –działek nr (...), o pow. 8, 6095 ha, położonej w(...), gm.K., objętejksięgą wieczystą nr (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Środzie Śląskiej.
Działka nr (...)obejmuje grunty orne RV i RVI,działki nr (...)użytki rolne zabudo-wane oraz grunty orne

/ dowód: wydruki z elektronicznych ksiąg wieczystych – k. 28-26; wypisy z rejestru gruntów – k.
37-38 /

Działki powodów przylegają do cieku wodnego – Rowu(...).

/ dowód: mapa – k. 39-40 /

W 1964 r. Rów(...)przewidziany był do poddania rozbudowie w celu stworzenia z nie-go głównego cieku odwadniającego tereny położone w zlewni rzekiS.na obszarze(...).

/ dowód: projekt – k. 45-53 /

Pismem z dnia 06.12.2007 r., złożonym dnia 10.12.2007 r.,W. W.,M. S. (1)prowadzącyGospodarstwo (...)orazP.iB. W.prowadzącyGospodarstwo (...)wystąpili do Urzędu Miasta i Gminy wK.o wykonanie robót dotyczących Rowu(...)w celu udrożnienia zarośniętego odcinka Rowuod wylotu rurociągu z polderu zalewowego do wylotu rzekiS., usu-nięcia powalonych drzew i wycięcia zakrzaczenia na wale p/powodziowym oddzielającym polder zalewowy od odkrytego odcinka Rowu(...)i innych prac.

/ dowód: pismo – k. 87-88 /

Pismem z dnia 02.01.2008 r. Burmistrz Miasta i GminyK.w odpowiedzi na pismo z dnia 06.12.2007 r. poinformował, że ciek Rów(...)jest własnością Skarbu Pa-ństwa w administrowaniu(...)Zarządu Melioracji i Urządzeń WodnychweW.i do niego należy utrzymywanie cieku i urządzeń przeciwpowodziowych.

/ dowód: pismo – k. 89 /

Pismem z dnia 15.01.2008 r. w odpowiedzi na pismo z dnia 03.01.2008 r.(...)Za-rząd Melioracji i Urządzeń WodnychweW.poinformowałW. W.,M.S.,P.iB. W., a także Urząd Miasta i GminyK., iż brak konserwacji Rowu(...)i prawostronnego obwałowania rzekiS.wynika z nie-wystarczających środków finansowych na utrzymanie i konserwację rzek i urządzeń meliora-cyjnych znajdujących się w ewidencji Zarządu, Zarząd ujmie w planach robót konserwacyj-nych udrożnienie Rowu(...)na wnioskowanym odcinku oraz przeprowadzenie konse-rwacji wałuW., jednak wykonanie prac będzie uzależnione od otrzymanych środ-ków finansowych na utrzymanie urządzeń melioracyjnych w 2008 r.

/ dowód: pismo – k. 90 /

Pod koniec czerwca 2009 r. gospodarstwo powodów zostało zalane.
W akcji ratowniczej prowadzonej w dniach od 28.06.2009 r. godz. 11:11 do 02.07.2009 r., godz. 00:57 przyul. (...)wK.brały udział zastępy(...)Państwowej Straży Pożarnej weW.. Przyczyną interwencji było zalanie wodą Gospo-darstwa Rolnego(...)na pow. ok. 6 ha. Działania ratownicze po-legały na:
- zabezpieczeniu miejsca zdarzenia,
- wypompowaniu wody z terenu(...)przy użyciu motopomp szlamowych,
- układaniu wałów z worków z piaskiem celem niedopuszczenia do ponownego zalania wodą zagrożonego terenu.

/ dowód: pismo(...)k. 54 /

Komisja powołana zarządzeniem Wojewody(...)nr(...)z dnia 15.07.2009 r. dokonała oszacowania szkód w gospodarstwie powodów i określiła wysokość strat:
- wartość odtworzeniowa zniszczonych środków trwałych (4 400 drzewek jabłoni) – 88 000 zł,
- szkody w uprawach rolnych – 85 136 zł,
- koszty z powodu niekorzystnych zjawisk atmosferycznych – 23 500 zł,
- koszty obniżenia dochodu z powodu niekorzystnych zjawisk atmosferycznych – 85 136 zł.

/ dowód: opinie i protokoły – k. 55-62 /

Powód wystąpił dnia 16.07.2009 r. do Zarządu Melioracji i Urządzeń WodnychweW., GminyK.i Starostwa(...)o pokrycie strat materialnych wynik-łych z braku konserwacji cieku Rów(...).
Postanowieniem nr(...)z dnia 22.07.2009 r. Starosta Powiatu(...)prze-kazał tenże wniosek Marszałkowi Województwa(...).
Pismem z dnia 04.08.2009 r.(...)Zarząd Melioracji i Urządzeń WodnychweW.poinformował powoda, że realizuje powierzone ustawowo Marszałkowi Województwa zadania administracji rządowej oraz zadania własne wynikające z przepisów ustawy z dnia 18.077.2001 r. –Prawo wodne. Do tych zadań należy m. in. utrzymanie wód, w tym Rowu(...). Budżet Zarządu zaspokaja potrzeby konserwacyjne tylko w ok. 10 % stanu ewi-dencyjnego wód oraz urządzeń melioracji wodnych podstawowych. W celu zwiększenia zak-resu utrzymania(...)stara się pozyskiwać środki finansowe również z innych źródeł, w tym Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i samorządów lo-kalnych.
Zarząd podniósł, że treść pisma powoda dotyczy rekompensaty szkód spowodowanych intensywnymi opadami deszczu, brakiem odpływu i wezbraniem wód Rowu(...)w czerwcu i lipcu 2009 r.(...)dokonuje wskazane wyżej obowiązki także wobec tego cieku. Nie kwestionując z góry zasadności roszczeń odszkodowawczych podniósł potrzebę udokumentowania rozmiarów zaistniałej szkody i faktycznych jej przyczyn.
Zarząd podniósł, że obowiązujący stan prawny daje podstawy odszkodowawcze tylko w sytuacjach, gdy poszkodowany udowodni i udokumentuje, że jednostka zobowiązana do utrzymania wód nie wykonywała należycie swoich obowiązków – art. 16. ust. 3 prawa wod-nego.
Postanowieniem z dnia 13.08.2009 r. Marszałek Województwa(...)zwrócił wniosek wnioskodawcy.

/ dowód: postanowienia – k. 10, 12-13; pismo – k. 43-44; pismo – k. 102-103 /

Pismem z dnia 07.09.2009 r. powód wystąpił do(...)Zarządu Melioracji i Urzą-dzeń Wodnycho niezwłoczne udrożnienie Rowu(...).
Powód ponowił wezwanie pismem z dnia 13.10.2009 r.

/ dowód: pisma – k. 104, 106 /

Pismem z dnia 03.09.2009 r. Burmistrz poinformowałP.iB. W.orazM. S. (1), że zgodnie z ustaleniami poczynionymi na spotkaniu w dniu 18.08.2009 r. ponowił prośbę do(...)Zarządu Melioracji i Urządzeń WodnychweW.o złożenie do Gminy wniosku o dofinansowanie przez Gminę prac melioracyjnych na ciekach podsta-wowych, których zarządcą jest(...), wskazując na konserwację cieku Rów(...)jako zadania najbardziej priorytetowego do wykonania.

/ dowód: pismo – k. 91 /

Pismem z dnia 21.09.2009 r.(...)Zarząd Melioracji i(...)weW.poinformowałM. S. (1), że w związku z pozyskaniem dodatkowych środków fi-nansowych na utrzymanie rzek i urządzeń melioracji podstawowych rozpoczęto procedurę przetargową dla zadania(...).
Dnia 02.10.2009 r.(...)Zarząd Melioracji i Urządzeń WodnychweW.ogło-sił przetarg nieograniczony na udrożnienie cieków i kanałów , w tym udrożnienie(...)na dł. 5, 690 km.
Pismem z dnia 16.10.2009 r.(...)Zarząd Melioracji i Urządzeń WodnychweW.poinformował powoda o rozpoczęciu procedury przetargowej i wyłonieniu wykonawcy.
Dnia 19.10.2009 r.(...)Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnychogłosił o wyborze ofert.

/ dowód: pismo – k. 101; ogłoszenia – k. 107-113; specyfikacja – k. 114-115; informacja – k. 116;
pismo – k. 117 /

W dniu 08.12.2009 r. został dokonany odbiór Udrożnienia Rowu(...)z udziałem przedstawicieli(...)oraz(...)K..

/ dowód: protokół odbioru – k. 127-128 /

W dniu 22.01.2010 r. powód zgłosił do Marszałka Województwa(...)zastrzeże-nia wobec robót dotyczących Rowu(...).
Pismem z dnia 17.02.2010 r. wicemarszałek Województwa(...)poinformował powoda o zakresie wykonanych prac w ramach Udrożnienia Rowu(...)realizowane-go w IV kwartale, których odbiór odbył się 08.12.2009 r.

/ dowód: pismo – k. 118-120; pismo – k. 129-131 /

W dniu 18.03.2010 r. została przeprowadzona wizja lokalna na wysokościdziałki nr (...)z udziałem przedstawicieli wykonawcy robót,(...),(...)iP. W..
W dniu 13.04.2010 r. została przeprowadzona wizja lokalna na wysokości działki powodów na ich wniosek z udziałem przedstawicieli wykonawcy robót,(...),(...),P. W.iW. W.jako pełnomocnika powoda.

/ dowód: notatka – k. 133; pismo – k. 134; notatka – k. 135-136/

Kolejne roboty zostały przeprowadzone w 08.2009 r.

/ dowód: pismo – k. 137 /

Na zlecenieM. S. (1)orazB.iP. W.dr inż.T. K.i dr inż.W. O.sporządzili ekspertyzę dotyczącą ustalenia przyczyn podtopienia użytków rolnych położonych w zlewni Rowu(...)w rejonieul. (...)w czerwcu i lipcu 2009 r.
W opinii wskazali, że pod koniec czerwca i na początku lipca 2009 r. woda wystąpiła z brzegów Rowu(...)oraz rowów bocznych, co spowodowało zalanie gruntów ornych nadziałce nr (...)ok. 0, 5 m warstwą wody oraz zatopienie użytków nadziałkach nr (...). Główną przyczyną tego zdarzenia był brak należytej przepustowości systemu wodno-melioracyjnego, a przede wszystkim zamulenie i zarośnięcie koryta Rowu(...)oraz znaczne ograniczenie drożności jego zarurowanego fragmentu. Zły stan systemu wodnome-lioracyjnego wpływał również na trwałe utrzymywanie się podwyższonego poziomu wód gru-ntowych na terenach przyległych, co znacznie zredukowało możliwości gromadzenia wody w tym rejonie i pogłębiło zagrażający roślinności deficyt tleniu w profilu glebowym. Systemwo-dno-melioracyjny zapewnia utrzymanie właściwych stosunków wodnych w zlewni(...)pod warunkiem prowadzenia jego regularnej konserwacji. Przy założeniu, że Rów(...), a w szczególności jego zarurowany odcinek, są właściwe utrzymane, woda z opa-dów nawalnych, które wystąpiły w czerwcu 2009 r., powinna zostać odprowadzona do rzekiS.w czasie zbliżonym do jego tygodnia. Po wykonaniu konserwacji koryta Rowu(...)był on zdolny do sprawnego odprowadzenia wody z intensywnych opadów atmo-sferycznych występujących w maju, sierpniu i wrześnie 2010 r.

/ dowód: ekspertyza – k. 138-176 /

Powodowie wystąpili do Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Śródmieścia z wnioskiem o za-wezwanie pozwanego do próby ugodowej.
Próba ta nie przyniosła rezultatu, gdyż pozwany odmówił zawarcia ugody.

/ dowód: wniosek – k. 14-17; protokół w sprawie IX Co 1035/11 – k. 27 /

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zostało skierowane przeciwko pod-miotowi, który nie jest biernie legitymowany.
Powodowie wystąpili z żądaniem naprawienia szkody powstałej w uprawach rolnych na przełomie czerwca i lipca 2009 r. w następstwie zalania należących do nich działek wodą po-wodziową, która wystąpiła z brzegów Rowu(...). Powodowie podnieśli, że brak nale-żytego utrzymania tego cieku wodnego w należytym stanie spowodował, że woda opadowa, która powinna zostać odprowadzona do rzekiS., znalazła ujście na tereny należą-cych do nich nieruchomości.
Powodowie dochodzą zatem roszczenia o charakterze odszkodowawczym mającego pod-stawę w nienależytym utrzymaniu wód płynących przez zarządcę tychże wód.
Powodowie wskazali, że osobą odpowiedzialną jest Skarb Państwa – Marszałek Wojewó-dztwa(...)(właściciel cieku), który realizuje swoje zadania poprzez(...)Zarząd Melioracji i Urządzeń WodnychweW..
Zgodnie zart. 10 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 18.07.2001 r. – Prawo wodnewłasność Skarbu Państwa stanowią wody morza terytorialnego, morskie wody wewnętrzne wraz z morskimi wodami wewnętrznymiZatoki G., śródlądowe wody powierzchniowe płynące oraz wody podziemne. Z kolei zgodnie zart. 11 ust. 1 pkt 4 prawa wodnegoprawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonuje marsza-łek województwa, jako zadanie z zakresu administracji rządowej wykonywane przez samo-rząd województwa – w stosunku do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na pot-rzeby rolnictwa, służących polepszeniu zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy, oraz w stosunku do pozostałych wód niewymienionych wpkt 1-3(czyli z wyłączeniem wód morskich, wód istotnych dla kształtowania zasobów wodnych oraz ochrony przeciwpowo-dziowej, w szczególności wód podziemnych oraz śródlądowych wód powierzchniowych:
a) w potokach górskich i ich źródłach,
b) w ciekach naturalnych, od źródeł do ujścia, o średnim przepływie z wielolecia równym lub wyższym od 2,0 m3/s w przekroju ujściowym,
c) w jeziorach oraz sztucznych zbiornikach wodnych, przez które przepływają cieki, o których mowa w lit. b,
d) granicznych,
e) w śródlądowych drogach wodnych,
oraz wód znajdujących się w granicach parków narodowych,
co do których prawa właścicielskie Skarbu Państwa zostały powierzone innym organom.
Rów(...)stanowiący dopływ rzekiS.został zaliczony do śródlądowych wód powierzchniowych stanowiących własność publiczną, istotnych dla regulacji stosunków wod-nych na potrzeby rolnictwa zgodnie z § 1 pkt 2 i załącznikiemnr 2 poz. 454 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17.12.2002 r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części stanowiących własność publiczną(Dz.U. z 2003, Nr 16, poz. 149) wydanego na pods-tawieart. 11 ust. 2 i 3 prawa wodnego. Rów ten nie jest ciekiem wymienionym wart. 11ust, 1 pktprawa wodnego, zatem marszałek województwa zarządza nim także w zakresie ochro-ny przeciwpowodziowej.
Organem zarządzającym wodami tego cieku jest Marszałek Województwa(...), który wykonuje to zadanie jako zadanie z zakresu administracji rządowej wykonywane przez samorząd województwa.
Marszałek województwa jest organem jednostki samorządowej szczebla wojewódzkiego.
Z kolei(...)Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnychjest jednostką organizacyjną sa-morządowego Województwa(...)utworzoną na mocy Uchwały Sejmiku Wojewó-dztwa(...)Nr(...)z dnia 29.08.2003 r. w sprawie połączenia(...)Zarządów Melioracji i Urządzeń WodnychwL.,L.,Ś.orazW.i utworzenia(...)Zarządu Melioracji i Urządzeń WodnychweW.oraz nadania mu statutu. Zgodnie z § 4 tej uchwały(...)Zarząd Melioracji i Urzą-dzeń Wodnychjest samorządową jednostką organizacyjną działającą jako jednostka budże-towa. Z kolei zgodnie ze statutem(...)Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych:
- Zarząd ten jest wojewódzką samorządową jednostką organizacyjną, finansowaną przez Sa-morząd Województwa - § 4.1,
- Zarząd jako samorządowa jednostka organizacyjna wykonuje zadania Marszałka w zakre-sie praw i obowiązków określonych przepisamiustawy z dnia 18.07.2001 r. – Prawo wodne-§ 4.2,
- nadzór nad(...)Zarządem sprawuje Zarząd Województwa(...)- § 4.3,
- Zarząd realizuje zadania własne Samorządu Województwa zgodnie zart. 14 ust. 1 pkt 6, 8 i 9 ustawy z dnia 05.06.1998 r. o samorządzie województwa, określone odrębnymi ustawami w zakresie:
1. modernizacji terenów wiejskich,
2. ochrony środowiska,
3. gospodarki wodnej, w tym ochrony przeciwpowodziowej oraz wyposażenia i utrzymania
wojewódzkich magazynów przeciwpowodziowych - § 5,
- Zarząd realizuje powierzone ustawowo Marszałkowi Województwa zadania z zakresu admi-nistracji rządowej oraz zadania własne Marszałka Województwa wynikające z przepisów us-tawy z dnia 18.07.2001 r. –Prawo wodnemiedzy innymi w zakresie własności wód, gospo-darki wodnej i melioracji oraz spółek wodnych -§ 6.1,
- w szczególności do zadań(...)Zarządu należy - § 6.2:
1. wykonywanie praw właścicielskich w stosunku do wód stanowiących własność Skarbu
Państwa istotnych dla rolnictwa oraz do pozostałych wód nie wymienionych wart. 11ust.1 pkt 1-3 Prawa wodnego,
2. gospodarowanie gruntami pokrytymi wodami wymienionymi w pkt 2 a.,
(…),
5. administrowanie wodami (rzeki, kanały, potoki) i urządzeniami melioracji podstawowych (wały przeciwpowodziowe, przepompownie, zbiorniki retencyjne, budowle hydrotechniczne, rurociągi i inne), dokonywanie uzgodnień związanych z kolizjami obcych urządzeń z adminis-trowanymi wodami oraz urządzeniami melioracji wodnych (podstawowych i szczegółowych), systematyczne przeglądy i oceny stanu technicznego urządzeń, ochrona urządzeń przed ni-szczeniem i zanieczyszczeniem,
6. utrzymywanie (remonty, konserwacje i udrożnienia) wód i urządzeń melioracji wodnych podstawowych, planowanie i nadzorowanie tych prac oraz ich rozliczanie, sporządzanie do-kumentacji technicznych robót konserwacyjno-remontowych,
7. programowanie, planowanie, określanie potrzeb terenowych i koncepcji rozwiązań techni-cznych inwestycji gospodarki wodnej i melioracji wodnych,
8. sprawowanie funkcji inwestora bezpośredniego zamierzeń (zadań) inwestycyjnych i remo-ntowych gospodarki wodnej i melioracji wodnych (podstawowych i szczegółowych)poprzez:
- kompleksowe przygotowanie dokumentacyjne i formalno-prawne,
- zabezpieczanie wykonawstwa i zawieranie umów o roboty,
- nadzorowanie wykonywania robót oraz ich odbiory,
- rozliczenia finansowe i rzeczowe,
- ochrona województwa przed powodziami administrowanymi wodami i urządzeniami pop-rzez:
- działania profilaktyczne,
- prowadzenie magazynów przeciwpowodziowych,
- sterowanie urządzeniami w czasie akcji powodziowych,
- udział w akcjach powodziowych prowadzonych przez służby samorządów terytorialnych i
służby wojewody,
- zlecanie wykonywania robót interwencyjnych i zabezpieczających,
- szacowanie szkód w administrowanych wodach i urządzeniach melioracji wodnej,
- organizowanie usuwania skutków powodzi i ich rozliczanie,
- współpracę i współdziałanie z organami administracji publicznej w zakresie ochrony przed powodzią i suszą oraz budowy i modernizacji obiektów hydrotechnicznych zabezpieczenia przeciwpowodziowego,
- organizowanie i sprawowanie nadzoru nad realizacją „Programów małej retencji wodnej”, e-ksploatacja administrowanych urządzeń piętrzących i retencyjnych, pomoc techniczna zain-teresowanym w budowie i wykonywaniu obiektów retencyjnych,
- realizację projektu w zakresie wynikającym z umowy pożyczki miedzy Rzeczpospolitą Pols-ką a Międzynarodowym Bankiem Odbudowy i Rozwoju oraz umowy kredytu z BankiemRoz-woju Rady Europynaczęściowe sfinansowanie Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej Do-rzeczaO.,
- przygotowywanie materiałów do wydania decyzji o wykonaniu urządzeń melioracji szczegó-łowych na koszt Skarbu Państwa oraz o wysokości opłat melioracyjnych,
- sprawowanie nadzoru merytorycznego nad działalnością związków spółek wodnych oraz u-dzielanie pomocy technicznej i organizacyjnej (doradczej) spółkom wodnym i ich związkom,
- współpracę i współdziałanie z administracją rządową, samorządami gminnymi i powiatowy-mi ,jednostkami gospodarki wodnej ((...)i(...)), instytucjami naukowo-badawczymi, słu-żbami ochrony środowiska, sąsiednimi województwami,
- współpracę przygraniczną w zakresie gospodarki wodnej i melioracji, ochrony środowiska i
rozwoju obszarów wiejskich,
- prowadzenie obowiązującej sprawozdawczości resortowej i GUS-owskiej,
-(...)Zarząd realizuje również inne zadania powierzone przez Marszałka Wojewódz-twa.
Powodowie skierowali swoje roszczenie przeciwko Skarbowi Państwa zamiast przeciwko jednostce samorządu terytorialnego – samorządowemu Województwu(...)dzia-łającemu przez swoją jednostkę organizacyjną (statio regionis) –(...)Zarząd Melio-racji i Urządzeń Wodnych.
Podstawę roszczenia zgłoszonego przez powodów i odpowiedzialności wskazanego pod-miotu stanowić będzieart. 417 kc.
Zgodnie zart. 417 § 1 kc, za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mo-cy prawa. Zgodnie zaś zart. 417 § 2 kc, jeżeli wykonywanie zadań z zakresu władzy publicz-nej zlecono, na podstawie porozumienia, jednostce samorządu terytorialnego albo innej oso-bie prawnej, solidarną odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę ponosi ich wykonawca oraz zlecająca je jednostka samorządu terytorialnego albo Skarb Państwa.
Przepisykodeksu cywilnegoregulujące odpowiedzialność organów administracji publicznej (państwowej i samorządowej) za działania i zaniechania funkcjonariuszy tych organów zosta-ły gruntownie znowelizowane ustawą z dnia 17.06.2004 r. o zmianiekodeksu cywilnegoi nie-których innych ustaw z dniem 01.09.2004 r. Znowelizowanyart. 417 kcwprowadził zasadę jednolitej, własnej odpowiedzialności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego za wykonywanie władzy publicznej z naruszeniem prawa. Z dniem 01.09.2004 r. uchylony został natomiastart. 4202kc, który stanowił, że jeżeli szkoda została wyrządzona przez fun-kcjonariusza jednostki samorządu terytorialnego przy wykonywaniu określonych ustawami zadań z zakresu administracji rządowej lub zleconych przez ustawy albo powierzonych, od-powiedzialność za szkodę ponoszą Skarb Państwa i jednostka samorządu terytorialnego so-lidarnie.
Decydującą przesłanką odpowiedzialności podmiotu publicznego (państwowego, samorzą-dowego) jest wyrządzenie szkody przy wykonywaniu władzy publicznej. Wykonywaniem wła-dzy publicznej będzie zawsze podejmowanie działań należących do szeroko rozumianej sfe-ry administracji publicznej. Sfera ta od 1990 r. rozdzielona jest pomiędzy administrację rzą-dową i administrację samorządową (od 01.01.1999 r. na trzech szczeblach samorządu tery-torialnego: gminy, powiatu i województwa). Jednostki samorządowe mogą wykonywać zada-nia z zakresu administracji publicznej jako zadania własne, należące z mocy prawa do ich kompetencji, jako zadania ustawowo zlecone będące wyrazem zastępowania przez samo-rząd administracji rządowej w terenie bądź jako zadania powierzone – w drodze przeniesie-nia kompetencji organu administracji rządowej na organ samorządu w ramach porozumienia (umowy) administracyjnego. Z punktu widzenia relacji o charakterze cywilnoprawnym pomię-dzy organami szeroko ujętej administracji, czyli podmiotem prawa publicznego, a obywate-lem, prywatną jednostką organizacyjną, przedsiębiorcą, lub innym podmiotem prawa prywat-nego, nie zachodzi różnica w zakresie konsekwencji wykonywania przez jednostkę samorzą-du terytorialnego zadań należących do jej kompetencji z mocy przepisów ustawy jako zadań własnych lub zadań zleconych (ustawowo).Art. 417 § 1 kcuzależnia odpowiedzialność Skar-bu Państwa lub jednostki samorządowej wyłącznie od wykonywania władzy publicznej z mo-cy ustawy. Odrębnie jedynie – wart. 417 § 2– ujęte zostały odszkodowawcze konsekwencje wykonywania władzy publicznej w ramach zawartego porozumienia administracyjnego, czyli odstąpienia od reguł ustawowych i umownego przeniesienia kompetencji na inną (niższego szczebla) jednostkę administracyjną, a nawet osobę prawną prywatną.
Zadania z zakresu ochrony wód wykonywane są przez województwo samorządowe jako zadania zlecone. Nie oznacza to jednakże przeniesienia odpowiedzialności za ewentualnie wyrządzoną przez to szkodę na Skarb Państwa i zwolnienia jednostki samorządowej z tej o-dpowiedzialności. Jednostka samorządową ponosi własną, indywidualną odpowiedzialność wobec osoby poszkodowanej za skutki niezgodnego z prawem wykonywania władzy publicz-nej. Intencja ustawodawcy w zakresie nowelizacji zasad odpowiedzialności państwa za funk-cjonariuszy publicznych jest czytelna. Pozostawione zostało jedynie odrębne, szczególne u-normowanie odpowiedzialności na wypadek powierzenia czynności z zakresu władzy publi-cznej podmiotowi nie będącemu częścią aparatu państwowego czy też częścią struktury ad-ministracji publicznej. Jednostka samorządu terytorialnego odpowiada za szkodę wywołaną przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej tak samo przy wykonywaniu za-dań własnych, jak i przy wykonywaniu zadań ustawowo zleconych. Jeżeli źródłem wykony-wania zadań jest ustawa, odpowiedzialność ponosi wyłącznie jednostka samorządu teryto-rialnego – zob. G. Bieniekw:Komentarz dokodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiąza-nia. Tom I, wyd. 8 Warszawa2007, s. 300, także, J. J. Skoczylas,Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez władzę publiczną, Warszawa2005, s. 165. Zadania państwowe zlecone ustawowo jednostkom samorządowym stają się bowiem zadaniami samorządowymi.
Zarządca wód wykonuje działania stanowiące wykonywanie władzy publicznej w rozumie-niuart. 417 kc.Administrowanie wodami nie jest wykonywaniem standardowych praw właści-ciela nieruchomości w rozumieniuart. 140 kc.Zgodnie zart. 1 ust. 2, 3 i 4 prawa wodnegogospodarowanie wodami:
- jest prowadzone z zachowaniem zasady racjonalnego i całościowego traktowania zasobów wód powierzchniowych i podziemnych, z uwzględnieniem ich ilości i jakości,
- uwzględnia zasadę wspólnych interesów i jest realizowane przez współpracę administracji publicznej, użytkowników wód i przedstawicieli lokalnych społeczności tak, aby uzyskać mak-symalne korzyści społeczne,
- jest prowadzone w taki sposób, aby działając w zgodzie z interesem publicznym, nie dopu-szczać do wystąpienia możliwego do uniknięcia pogorszenia ekologicznych funkcji wód oraz pogorszenia stanu ekosystemów lądowych i terenów podmokłych bezpośrednio zależnych od wód. Zgodnie zaś zart. 2 ust. 1 prawa wodnegozarządzanie zasobami wodnymi służy zaspokajaniu potrzeb ludności, gospodarki, ochronie wód i środowiska związanego z tymi zasobami, w szczególności w zakresie:
1) zapewnienia odpowiedniej ilości i jakości wody dla ludności,
2) ochrony zasobów wodnych przed zanieczyszczeniem oraz niewłaściwą lub nadmierną eksploatacją,
3) utrzymywania lub poprawy stanu ekosystemów wodnych i od wody zależnych,
4) ochrony przed powodzią oraz suszą,
5) zapewnienia wody na potrzeby rolnictwa oraz przemysłu,
6) zaspokojenia potrzeb związanych z turystyką, sportem oraz rekreacją,
7) tworzenia warunków dla energetycznego, transportowego oraz rybackiego wykorzystania wód.
Sposób ujęcia zakresu obowiązków właściciela wód wymienionych wart. 1 i 2prawa wod-nego, w szczególności również zakresu działania marszałka województwa wskazanego wart. 11 ust. 1 pkt 4 prawa wodnego(regulacje stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, służące polepszeniu zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy) wskazuje, iż admi-nistrowanie wodami płynącymi ma służyć zaspokojeniu potrzeb społeczeństwa w zakresie dostępu do zasobów wodnych, ich wykorzystaniu w sposób prawidłowy, z uwzględnieniem potrzeb bytowych i rekreacyjnych, w szczególności na potrzeby rolnictwa (co odnosiłoby się do powodów), a także na zabezpieczeniu osób i mienia przed zagrożeniami ze strony żywio-łu wody, co wyraża się obowiązkiem ochrony przeciwpowodziowej. Zapewnienie potrzeb by-towych oraz bezpieczeństwa osobistego i majątkowego obywateli jest obowiązkiem Państwa i jego organów, na wszystkich szczeblach administracji publicznej, czy to rządowej czy sa-morządowej. Wykonywanie władzy publicznej nie polega jedynie na władczym wkraczaniu w sferę praw i obowiązków obywateli poprzez wydawanie decyzji, ale także na zabezpieczaniu potrzeb społeczeństwa. Dotyczy to infrastruktury, zasobów naturalnych, ochrony środowiska, kształtowania przestrzeni, w tym także gospodarowania wodami płynącymi. Tym samym nie-uzasadniony był zarzut pozwanego dotyczący wadliwego wskazania przez powodówart. 417 kcjako podstawy powództwa.
Zatem podmiotem zobowiązanym do naprawienia doznanej przez powodów szkody jest samorządowe Województwo(...), albowiem roszczenie powodów wynika z działań oraz zaniechań jednostki organizacyjnej Województwa – Zarządu Melioracji i Urządzeń Wo-dnych. Wszystkie cywilnoprawne aspekty i skutki działań i zaniechań(...)Zarzą-du Melioracji i Urządzeń Wodnychnależy bowiem zawsze przypisywać Województwu(...), którego tenże Zarząd ten jest jednostką organizacyjną. Co najwyżej, jeżeli zobo-wiązanie do wypłaty odszkodowania jest konsekwencją realizacji zadań z zakresu administ-racji rządowej, środki na ten cel zostaną faktycznie wyłożone ze środków Skarbu Państwa przeznaczonych na realizację tego zadania, albowiem zgodnie z § 14.1 statutu(...)Zarządu Melioracji zadania z zakresu administracji rządowej (w tym między innymi: utrzy-manie wód, budowa i utrzymanie urządzeń melioracyjnych, ochrona przed powodzią oraz u-suwanie szkód powodziowych) realizowane przez(...)Zarząd finansowane są z bu-dżetu państwa za pośrednictwem budżetu Samorządu Województwa(...).
Stąd też możliwe jest kierowane roszczeń o odszkodowanie związanych z wykonywaniem zadań z zakresu administracji wodnej, utrzymania urządzeń wodnych, prowadzonych prac dotyczących wód wyłącznie wobec Województwa(...)Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych. Powoduje to oddalenie powództwa w stosunku do Skarbu Państwa.
Sąd oddalił wniosek powodów o przesłuchanie świadków wskazanych w pozwie, albowiem wobec skierowania powództwa przeciwko podmiotowi nielegitymowanemu biernie niecelowe byłoby prowadzenie tego dowodu.
Sąd oddalił wniosek pozwanego zawarty w piśmie z dnia 18.01.2013 r. o uchylenie posta-nowienia z dnia 08.01.2013 r., gdyż dnia 08.01.2013 r. sąd nie wydawał żadnego postano-wienia. Zawodowy pełnomocnik występujący w imieniu pozwanego powinien wiedzieć, że zwrot pisma procesowego następuje zarządzeniem przewodniczącego, i odróżniać zarzą-dzenie od postanowienia. Na marginesie można zauważyć, że wniosek o przedłużenie ter-minu do złożenia odpowiedzi na pozew powinien zostać doręczony pełnomocnikowi drugiej strony, która ma prawo wiedzieć, że przeciwnik nie wykonuje zobowiązania sądu i ubiega się o złagodzenie tego zobowiązania.
Mając na uwadze, iż pozwany w pierwszej kolejności zgłosił zarzut braku legitymacji bier-nej, który w tym wypadku był zarzutem dość oczywistym, należy dojść do przekonania, że nic nie stało na przeszkodzie złożeniu odpowiedzi na pozew w terminie pierwotnie przez sąd zakreślonym. Zatem wszelkie wnioski zgłoszone na rozprawie dotyczące zwrócenia się przez sąd o dokumentację do instytucji wskazanych przez pozwanego podlegały oddaleniu jako spóźnione i prowadzące do przedłużenia postępowania –art. 207 § 6 kpciart. 217 § 2 kpc. Tego rodzaju wnioski służą bowiem przygotowaniu rozprawy –art. 208 § 1 pkt 2 kpc. Należy zresztą zwrócić uwagę, że pozwany w ogóle nie uzasadnił przyczyn, dla których sam nie może przedłożyć dokumentów znajdujących się we władaniu(...)Zarządu Melioracji, które zresztą mogły zostać przez pozwanego przygotowane, albowiem powodo-wie występowali wcześniej z zawezwaniem do próby ugodowej, czyli pozwany powinien był spodziewać się procesu i mógł zgromadzić dokumentację.
Wreszcie trzeba podnieść, że pozwany próbuje ominąć obowiązki związane ze złożeniem odpowiedzi na pozew. Pełnomocnik pozwanego złożył na rozprawie w dniu 22.02.2013 r. pi-smo mające stanowić załącznik do protokołu, jednakże pismo to zostało oznaczone jako od-powiedź na pozew i datowane na 20.02.2013 r. Zatem pismo to było w istocie odpowiedzią na pozew, nie zaś załącznikiem do protokołu. Tym samym zawarte w nim wnioski mogły zo-stać wcześniej zgłoszone i podlegały oddaleniu.
Sąd oddalił powództwo jako skierowane przeciwko niewłaściwemu pozwanemu.
Mając natomiast na uwadze postawę procesową pozwanego, który mógł złożyć prostą od-powiedź na pozew w zakreślonym pierwotnie terminie 14 dni, co powodowało zbędność obe-cności pełnomocnika na rozprawie, a także próbę ominięcia uchybienia zobowiązaniu do zło-żenia tejże odpowiedzi poprzez złożenie wadliwego załącznika do protokołu, sąd uznał, że zachodzą szczególne okoliczności w rozumieniuart. 102 kpcoraz nierzetelne postępowanie w rozumieniuart. 103 kpcw zw. zart. 3 kpcuzasadniające odstąpienie od obciążenia powo-dów kosztami zastępstwa prawnego pozwanego. Można zresztą dodać, że skoro w odpowie-dzi na zawezwanie do próby ugodowej pozwany jedynie odmówił zawarcia ugody, ale nie po-dniósł w ogóle, że nie jest legitymowany, to powodowie mogli upewnić się, że adresat rosz-czenia został przez nich prawidłowo oznaczony. Z tych przyczyn sąd nie obciążył powodów kosztami zastępstwa procesowego pozwanego.
Mając powyższe okoliczności na uwadze sąd podjął rozstrzygnięcia zawarte w sentencji wyroku.