Sąd Okręgowy w Świdnicy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 900/13
Data wyroku: 2014-01-16 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Radosław Florek (), Alicja Chrzan, Barbara Nowicka
Słowa kluczowe: Służebność Przesyłu
Podstawa prawna: art. 305^1^ kc

Sygn. akt II Ca 900/13

POSTANOWIENIE
Dnia 16 stycznia 2014 r.

Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:SSO Barbara Nowicka
Sędziowie:  SO Alicja Chrzan
SR Radosław Florek (del.)
Protokolant: Bogusława Mierzwa

po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 r. w Świdnicy
na rozprawie
sprawy z wnioskuG. M.iW. M.
przy udziale(...) SAwK.
o ustanowienie służebności przesyłu
na skutek apelacji uczestnika postępowania
od postanowienia Sądu Rejonowego w Świdnicy
z dnia 22 sierpnia 2013 r., sygn. akt I Ns 837/11

p o s t a n a w i a:

uchylić zaskarżone postanowienie w pkt I b w części dotyczącej ustalenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu oraz w pkt III, IV i Vi sprawę w tym zakresie przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Świdnicy.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2013r. Sąd Rejonowy w Świdnicy ustanowił na nieruchomości wnioskodawcówW. M.iG. M.położonej wW.gminaŻ., składającej się zdziałki gruntu Nr (...)dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy prowadziksięgę wieczystą o numerze (...), na rzecz uczestnika postępowania(...) S.A, wK., służebność przesyłu polegającą na:

a
prawie korzystania przez uczestnika postępowania(...) S.A.(...)z powyższej nieruchomości w celu utrzymania, konserwacji, naprawy imodernizacji przebiegających przez tę nieruchomość urządzeń przesyłowych w postaci siecienergii elektrycznej(...), służących do przesyłu energii elektrycznej zgodnie z aktualnymprzebiegiem sieci ujawnionym na mapie sytuacyjnej w opinii biegłego z dnia 4 grudnia 2012roku stanowiącej integralną część niniejszego postanowienia;

b
ograniczeniu prawa wnioskodawcówW. M.iG. M.do korzystania z powyższej nieruchomości polegającym na niepodejmowaniu działań mogących mieć negatywny wpływ na trwałość i prawidłową eksploatację sieci energii elektrycznej w strefie kontrolowanej o szerokości 16 metrów - za jednorazowym wynagrodzeniem w wysokości 37.540,00 zł należnym solidarnie wnioskodawcom, płatnym w terminie 14 dni od dnia prawomocności postanowienia. Oddalił wnioski stron o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego oraz wniosek wnioskodawców o zwrot opłaty od wniosku. Nakazał uiścić uczestnikowi postępowania na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Świdnicy kwotę 6.403,81 zł tytułem zwrotu kosztów opinii biegłego i oględzin nieruchomości poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa oraz nakazał uiścić solidarnie wnioskodawcom na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Świdnicy kwotę2.173,58 zł tytułem zwrotu kosztów opinii biegłego poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa.

Sąd Rejonowy ustalił, że: wnioskodawcy są od 15 września 1993r. właścicielami nieruchomości gruntowej położonej wW., gminaŻ.– składającej się z działek onumerach ewidencyjnych (...)dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy prowadziksięgę wieczystą o numerze (...).
Przez nieruchomość wnioskodawców przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna(...)(wybudowana przed wojną) oraz linia napowietrzna(...)(wybudowana w 1997r)L.te służą uczestnikowi do przesyłu energii elektrycznej.
W planie zagospodarowania przestrzennegodziałka nr (...)ma przeznaczenie – zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna i uprawy ogrodnicze,działka nr (...)- zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna, zieleń niska i ulica wewnętrzna,działka nr (...)- zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna, uprawy ogrodnicze, teren zalesiony i ulica wewnętrzna.

Przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...)z dniem 20 VII 1993r. zostało przekształcone w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa o nazwieZakład (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.. Spółka wstąpiła we wszystkie prawa i obowiązkiZakładu (...)wW.(z wyłączeniem praw i obowiązków przejętych przez(...) SAwW.), w tym m.in. linię(...)wybudowaną przed 1945 rokiem. W 1997 roku nastąpił odbiór i przekazanie do eksploatacji linii(...)
W 2004r. nastąpiło połączenie poprzez przeniesienie całych majątków spółek:(...) SA,(...) SA,(...) SA,(...) SAna spółkę:Zakład (...) SA, która następnie zmieniła nazwę na(...) SA, od 30.12.2008r.– (...) SA, a od 01.09.2011r.– (...) SA, który jako spółka przejmująca wstąpił we wszystkie prawa i obowiązkiZakładu (...) SA.
Wartość jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu prądu linią energetyczną(...)wynosi 37.540 zł.
Pas służebności przesyłu jest rozumiany jako powierzchnia części nieruchomości niezbędna do prawidłowej eksploatacji urządzenia przesyłowego i wynosi 774 m2(pas kontrolowany o szerokości 16 m).
Przy takich ustaleniach Sąd Rejonowy ustanowił na rzecz uczestnika postępowania, który jest właścicielem urządzenia przemysłowego w postaci linii napowietrznej(...)służebność przesyłu w kształcie dokładniej określonym przy pomocy biegłegoW. W.na nieruchomości wnioskodawców położonej wW.–działce nr (...)uznając, że spełnione zostały przesłanki wynikające zart. 305(
    1)kc.Uczestnik postępowania nie wyraził zainteresowania ustanowieniem służebności przesyłu na podstawie umowy, stąd zainicjowanie postępowania sądowego okazało się uzasadnione i konieczne.

Ustalając przebieg, szerokość strefy ochronnej oraz wysokość wynagrodzenia Sąd oparł się na opinii biegłegoW. W.. Biegły sporządził mapę sytuacyjną, na której ujawniono przebieg linii napowietrznej, a którego to przebiegu strony nie kwestionowały.
Sąd nie podzielił zarzutu uczestnika, że biegły nie ma uprawnień do wyznaczania szerokości pasa ochronnego. Biegły w piśmie z dnia 22 marca 2013 roku ustosunkował się do zarzutów stawianych przez uczestnika i zdaniem Sądu opinia biegłego nie budzi wątpliwości. Biegły wyjaśnił w tym piśmie podstawy wyznaczenia szerokości pasa ochronnego powołując się na obowiązujące w tym zakresie przepisy.
Sąd nie zgodził się także z zarzutem uczestnika, że biegły nieprawidłowo ustalił wysokość jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, gdyż ustalił odszkodowanie zamiast wynagrodzenia. Wprawdzie biegły w końcowej części opinii użył określenia „wartość jednorazowego odszkodowania za ustanowienie służebności przesyłu” lecz z treści samej opinii wynika, że biegły ustalał wartość służebności przesyłu, nie zaś wysokość odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości. Także w piśmie z 22 marca 2013r biegły wskazał, że wysokość wynagrodzenia określono zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami.
Uczestnik po otrzymaniu tych wyjaśnień nie złożył żadnego pisma procesowego ani nie wnioskował o opinię uzupełniającą lub opinie innego biegłego.
W niniejszej sprawie nie zachodziła konieczność powołania kolejnych biegłych z urzędu, gdyż wyjaśnienia biegłego nie budziły wątpliwości Sądu.
W rozważaniach pominięto opinię biegłegoJ. Ś.wobec wyłączenia biegłego od sporządzenia opinii postanowieniem z dnia 4 czerwca 2012r.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 Kpcoddalając wnioski stron o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego oraz wniosek wnioskodawców o zwrot opłaty od wniosku, uznając, że każda ze stron ponosi w tym zakresie koszty swojego udziału w sprawie. Mając na uwadze wynik postępowania (uznając, że każdą ze stron za wygrywająca w połowie) nakazano uiścić uczestnikowi na rzecz Skarbu Państwa Sąd Rejonowy w Świdnicy kwotę 6.403,81 zł tytułem zwrotu kosztów opinii biegłego i oględzin nieruchomości poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa (1/2 kosztów opinii biegłegoJ. Ś., która dotyczyła także żądania, które zostało oddalone oraz pozostałe koszty, które dotyczyły uwzględnionej części żądania), zaś wnioskodawcom nakazano uiścić solidarnie na rzecz Skarbu Państwa Sąd Rejonowy w Świdnicy kwotę 2.173,58 zł tytułem zwrotu kosztów opinii biegłego poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa (1/2 kosztów opinii biegłegoJ. Ś., która dotyczyła także żądania, które zostało oddalone).
Powyższe postanowienie zaskarżył apelacją uczestnik postępowania w części - co do pkt I i IV (w zakresie kosztów postępowania) zarzucając mu:
1/ naruszenie prawa materialnego -art. 292 k.c,art. 3051k.corazart. 3052§ 2 k.cprzez zasądzenie tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu nadziałce nr (...)kwoty 37.540 zł, która w rzeczywistości jest odszkodowaniem, nienależnym wnioskodawcom w tej sprawie, gdyż została ustalona jako różnica wartości rynkowej strefy służebności na działce budowlanej a wartością rynkową tej samej strefy jako działki rolnej, wykorzystywanej na ten cel w dniu sporządzania opinii;
2/ naruszenie przepisów postępowania -art. 233 § 1 k.p.cw zw. zart. 278 § 1 k.p.ci oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na opinii biegłegoW. W., pomimo że biegły nie ustosunkował się merytorycznie do zarzutów uczestnika a opinia budzi poważne wątpliwości , w szczególności co do metodologii ustalenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu oraz zakresu korzystania z nieruchomości wnioskodawców;
3/ naruszenie przepisów postępowania -art. 281 k.p.c, przez pominięcie opinii biegłego sądowegoJ. Ś., która została sporządzona przed złożeniem wniosku o wyłączenie biegłego i nie była kwestionowana pod względem merytorycznym, a ustalenia tej opinii dawały podstawę do przyjęcia, że 30-krotnie wyższe wynagrodzenie za ustalone przez biegłegoW. W., nie daje podstaw do uznania jego opinii jako niebudzącej wątpliwości sądu.
Wskazując na te zarzuty uczestnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, ewentualnie o zmianę tego postanowienia i ustanowienie służebności przesyłu nadziałce nr (...)za wynagrodzeniem w kwocie 1397 zł .
Sąd Okręgowy rozpoznając apelację uczestnika postępowania zważył co następuje:
Apelacja jest uzasadniona a jej zarzuty naruszenia prawa materialnego –art. 3052§ 2 kcpoprzez niewłaściwe ustalenie wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu nadziałce wnioskodawców nr (...)wW.są trafne.
Należy zgodzić się z zarzutem skarżącego, iż opinia biegłego sądowegoW. W.nie może stanowić podstawy do ustalenia wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomości wnioskodawców z racji przyjętej przez tego biegłego metodologii, co skutkowało nie wywiązaniem się przez niego ze zlecenia Sądu Rejonowego i wyliczeniem zamiast wynagrodzenia, jednorazowego odszkodowania za ustanowienie służebności.
Tym samym Sąd ten nie mógł uznać opinii biegłego za prawidłową i niebudzącą wątpliwości w tej części i nie mógł oprzeć swojego rozstrzygnięcia wyłącznie na niej.
Biegły bowiem wyraźnie wskazał w opinii z 4 grudnia 2012r. i w odpowiedzi na zarzuty uczestnika postępowania, że ustalił wysokość odszkodowania za ustanowienie służebności przesyłu rozumianego jako należność za zmniejszenie wartości nieruchomości, obliczoną jako różnicę wartości gruntu objętego służebnością przesyłu przy jego optymalnym wykorzystaniu zgodnie z założeniami w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod zabudowę mieszkaniową a wartością tego gruntu jako działki rolnej.
Przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu należy mieć na uwadze, że służebność przesyłu nie pozbawia w zupełności faktycznego władztwa właściciela nad nieruchomością z racji specyfiki tego rodzaju służebności, gdyż winna zostać ustanowiona każdorazowo w zakresie niezbędnym do zapewnienia prawidłowej eksploatacji urządzeń przemysłowych, z jak najmniejszym obciążeniem cudzej nieruchomości.
Wprawdzie nie ma żadnych ustawowych wskazówek w jaki sposób określić wysokość tego wynagrodzenia, jednakże przede wszystkim należy uwzględnić stopień ingerencji w treść prawa własności, a co za tym idzie zakres ograniczeń właściciela w korzystaniu ze swojej nieruchomości, sposób wykorzystania nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe. Wynagrodzenie należy się właścicielowi za samo ustanowienie służebności i powinno uwzględniać cały uszczerbek właściciela nieruchomości będący następstwem jej ustanowienia, niezależnie od poniesienia przez niego szkody. Jeśli właściciel poniósł jakakolwiek szkodę to powinien to udowodnić na zasadach ogólnych (vide: postanowienie SN z 8 maja 2000r. VCKN 43/00, OSNC nr 11 poz. 206 z 2000r., postanowienie SN z 14 lutego 2008r., II CSK 517/07, Lex nr 515727, postanowienie SN z 5 kwietnia 2012r., II CSK 401/11, Lex nr 1211144 i wyrok SN z 15 września 2011 r. II CSK 681/10, Lex nr 1043999).
W każdym przypadku wysokość wynagrodzenia powinna być zindywidualizowana w zależności od zakresu obciążenia nieruchomości służebnością i powinna być proporcjonalna do stopnia ingerencji w prawo własności.
Ustalając wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności w rozpoznawanej sprawie należy wziąć pod uwagę charakter nieruchomości stanowiącejdziałkę gruntu nr (...), jej rozmiar, kształt, okoliczność, że działka ta została geodezyjnie wyodrębniona w lutym 2012r. z większejdziałki nr (...)o powierzchni 0,7100 ha.Działka nr (...)została podzielona na trzy działki nr nr:(...)powierzchni 0,1438 ha,(...)o powierzchni 0,2831 ha i(...)o powierzchni 0,2831 ha a wszystkie te działki są wykorzystywane obecnie pod uprawy rolne.
Należy też uwzględnić fakt, ze działka obciążona służebnością jest położona w sąsiedztwie gruntów rolnych niezabudowanych, na których także są usytuowane urządzenia przesyłowe, oraz fakt, iżdziałki nr (...)są również obciążone służebnością przesyłu na rzecz uczestnika postępowania z racji przebiegania przez te działki innej linii średniego napięcia(...), nabytą w drodze zasiedzenia, co może ograniczać ewentualne zamierzenia inwestycyjne wnioskodawców.
Przy ustalaniu wynagrodzenia trzeba też uwzględnić fakt, iż urządzenia przesyłowe znajdujące się na działce wnioskodawców służą zaspokojeniu i ich potrzeb w zakresie korzystania z energii elektrycznej.
Wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności zależy bezpośrednio od zakresu ingerencji przedsiębiorstwa przesyłowego w treść prawa własności. Wynagrodzenie winno zostać ustalone za ograniczenie właściciela w korzystaniu z nieruchomości w pasie służebności przesyłu.
BiegłyW. W.określił wysokość wynagrodzenia mając na uwadze szerokość strefy ochronnej wokół sieci elektroenergetycznej(...)na podstawieRozporządzenia Ministra Środowiska z 30 października 2003r. w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów sprawdzania dotrzymania tych poziomów(DZ.U. nr 192 poz.1883) i podał, że łączna powierzchnia gruntu objętego służebnością przesyłu wynosi 774 m2. Pominąwszy już to, że w wyliczeniu biegłego wystąpił błąd rachunkowy, to biegły nie rozróżnił dwóch pojęć „pasa służebności przesyłu” i „pasa strefy ochronnej”. Pas służebności obejmuje tylko tę część nieruchomości obciążonej, która jest niezbędna przedsiębiorstwu przesyłowemu do eksploatacji linii wysokiego napięcia. Natomiast strefa ochronna to część nieruchomości, w której obowiązują szczególne zasady zagospodarowania terenu w związku z przejściem przez ten teren napowietrznej linii energetycznej. Strefę ochronną ustala się w określonej odległości od osi linii energetycznej w tej strefie obowiązuje zakaz zabudowy działki. Jednakże strefa ochronna nie stanowi bezwzględnego ograniczenia dla właściciela nieruchomości obciążonej, gdyż za zgodą zarządcy sieci możliwe jest odstępstwo od zakazu zabudowy działki w tej strefie. Zatem nie ma podstaw do przyznania wnioskodawcom wynagrodzenia za ustanowienie służebności na znacznie większym obszarze działki od niezbędnego dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania urządzeń przesyłowych.
Nie ma jednak racji skarżący, że rozstrzygniecie w tej sprawie winno zapaść w oparciu o opinię biegłego sądowegoJ. Ś., którego opinii nie zakwestionowali wnioskodawcy. Biegły ten został wyłączony od wydania opinii postanowieniem Sądu z 4 czerwca 2012r., a więc sporządzonej przez niego wcześniej opinii nie można zaliczyć do materiału dowodowego i nie można na jej podstawie czynić ustaleń w sprawie.
Skoro ustalenie wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu wymaga wiadomości specjalnych i zasięgnięcia opinii biegłego, a Sąd Rejonowy wydał rozstrzygnięcie w tym zakresie w oparciu o nieprawidłowo wykonaną opinię, to istnieje konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia w tej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy przeprowadzi na powyższe okoliczności dowód z opinii innego biegłego i ewentualne inne dowody wskazane przez uczestników. Zebrany materiał dowodowy podda wnikliwej ocenie zgodnie zart. 233 § 1 kpci ustali wysokość wynagrodzenia.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy stosownie doart. 386 § 4 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpcuchylił zaskarżone postanowienie w pkt I b, w części dotyczącej ustalenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności oraz w pkt III, IV i V stanowiących rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, które muszą odpowiadać ostatecznemu merytorycznemu orzeczeniu i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Świdnicy.