Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1603/12
Data wyroku: 2013-08-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Feliksa Wilk, Marta Fidzińska-Juszczak, Iwona Łuka-Kliszcz

Sygn. akt III AUa 1603/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 sierpnia 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Marta Fidzińska - Juszczak

Sędziowie:

SSA Iwona Łuka-Kliszcz (spr.)
SSA Feliksa Wilk

Protokolant:

st.sekr.sądowy Mariola Pater

po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2013 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuR. S.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wK.
o emeryturę
na skutek apelacji organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wK.
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach Wydziału VI Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 3 października 2012 r. sygn. akt VI U 320/12

z m i e n i a zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.

Sygn. akt III AUa 1603/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 3 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział VI Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną przezR. S.decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.z dnia 7 lutego 2012 r. i przyznał mu emeryturę od dnia 14 stycznia 2012 r.
Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawcaR. S.,ur. (...), od dnia 13 stycznia 2012 r. nie pozostaje w stosunku pracy, nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego i w dniu 9 stycznia 2012 r. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do emerytury. Organ rentowy uznał mu na dzień 1 stycznia 1999 r. okres zatrudnienia w wymiarze 26 lat, 2 miesięcy i 25 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym żadnego okresu pracy w warunkach szczególnych.
Ustalił też Sąd Okręgowy, że w okresie od dnia 1 września 1980 r. do 12 maja 2003 r. wnioskodawca był zatrudniony wOdlewniach (...) Sp. z o.o.wO.na stanowisku kierowcy suwnicy rozlewniczej. Pracę na tym stanowisku wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W dniu 5 maja 2013 r. były pracodawca wydał mu świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych.
W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy powołując się na treśćart. 32w zw. zart. 184 ust. 1w zw. zart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) wywiódł, że ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego m.in. wart. 32, jeżeli w dniu wejścia w życia ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 1999 r.) osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn (tj. co najmniej 15 lat ) oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (tj. co najmniej 25 lat). Wnioskodawca powyższe przesłanki spełnia, a w szczególności legitymuje się ponad 15-letnim stażem pracy w szczególnych warunkach. W ocenie Sądu Okręgowego, do takiego stażu należało bowiem zaliczyć sporny okres jego zatrudnienia wOdlewniach (...) sp. z o.o.od dnia 1 września 1980 r. do 31 grudnia 1998 r. Jakkolwiek wykonywana przez niego praca nie odpowiada pracą wymienionymrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. nr 8 poz. 43 ze zm.) w wykazie B, to jednak sporne stanowisko zostało uszczegółowione w załączniku nr 1 do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dz. Urz. z 1985 roku Nr 1-3 poz. 1) jako praca operatora suwnicy rozlewniczej i zalewowej – wykaz B, dział III, poz. 86, pkt 12. W ocenie Sądu pierwszej instancji istotna jest faktycznie wykonywana przez wnioskodawcę praca, a nie sama nazwa zajmowanego stanowiska. Zatem wnioskodawca spełnił również warunek posiadania stażu co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach wymagany do nabycia prawa do emerytury w trybie art. 32 w zw. z art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca spełnił przesłanki do nabycia prawa do emerytury.
Apelacjęod powyższego wyroku Sądu Okręgowego wywiódł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.. Zaskarżając go w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to art. 184 w zw. zart. 32 oraz art. 100 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227, ze zm.) w zw. z regulacjami prawnymi zawartymi wrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U z 1983 r. Nr 8 poz. 43 ze zm.) i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.
W uzasadnieniu apelujący zakwestionował uznanie przez Sąd pierwszej instancji, iż w spornym okresie zatrudnienia wOdlewniach (...) Sp. z o.o.wO.na stanowisku kierowcy suwnicy rozlewniczej wnioskodawca pracował na stanowisku wymienionym w wykazie prac wykonywanych w szczególnych warunkach. Stanowisko operatora suwnicy rozlewniczej i zalewowej wymienione jest jedynie w wykazie A dział III poz. 86 pkt 12 zarządzenia resortowego (zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego – Dz. Urz. MHiPM z 1985 r. Nr 1-3, poz. 1). Nie jest ono jednak ujęte w wykazie B stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., które uprawnia do niższego wieku emerytalnego. Zdaniem apelującego, Sąd pierwszej instancji w sposób dowolny przekwalifikował stanowisko pracy wnioskodawcy i uznał, że uprawnia ono do wcześniejszej emerytury w obniżonym wieku. Uznanie spornego zatrudnienia wnioskodawcy jako pracy w szczególnym charakterze ujętej w wykazie A dział III poz.86 pkt 12 zarządzenia resortowego, uprawniałoby go do emerytury dopiero po ukończeniu 60 roku życia.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu Apelacyjnego błędnie są ustalenia i wywody prawne Sądu pierwszej instancji, iż w ramach spornego zatrudnienia wnioskodawca od dnia 1 września 1980 r. do 31 grudnia 1998 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach na stanowisku pracy wymienionym w wykazie B prac w szczególnych warunkach.
Jak wynika z dokumentacji pracowniczej wnioskodawcy ( nadesłanej w toku postępowania apelacyjnego ), a w szczególności z kart zaszeregowania, był on zatrudniony wHucie (...)początkowo jako formierz i oczyszczacz ceramiczny, zaś od 1980 r. jako kierowca suwnicy magnesowej oraz operator suwnicy manipulacyjno-transportowej, a dopiero od 2000 r. jako kierowca suwnicy lejniczej. Zatem nie odpowiadają prawdzie dane poświadczone w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach, wystawionymR. S.przez syndyka w dniu 5 maja 2003 r., iż od dnia 1 września 1980 r. do 12 maja 2003 r. wykonywał on pracę na stanowisku kierowcy suwnicy lejniczej, które to stanowisko miało być wymienione w wykazie B dział I poz. 14 załącznika do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dz. Urz. MHiPM z 1985 r. Nr 1-3, poz. 1).
Zwrócić uwagę należy, iż świadectwo pracy ( wykonywania pracy w szczególnych warunkach ), nie jest dokumentem urzędowym, lecz dokumentem prywatnym, wystawionym przez pracodawcę (a w niniejszej sprawie nawet przez syndyka działającego w imieniu pracodawcy), a zatem wyłącznie oświadczeniem wiedzy tego pracodawcy, które może być podważane w każdy sposób przed sądem w postępowaniu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sąd nie jest w żaden sposób związany oceną charakteru zatrudnienia pracownika dokonaną przez pracodawcę w wystawionym pracownikowi świadectwie pracy czy w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Ma ono służyć jedynie celom dowodowym. Dokument ten podlega co do swojej wiarygodności i mocy dowodowej takiej samej ocenie, jak każdy inny dowód (tylko dokumenty wystawione przez organy państwowe albo organy wykonujące zadania z zakresu administracji państwowej stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone; por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 24/09, LEX nr 518067 oraz z dnia 23 listopada 2005 r., I UK 15/04, OSNAP 2005 nr 11, poz. 161). Zatem nawet wtedy, gdy pracodawca uznał pracę na danym stanowisku za pracę w szczególnych warunkach, to dany pracownik może nie otrzymać emerytury w wieku obniżonym, jeżeli praca ta nie była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku wymienionym wykazie takich prac (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze). Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach na danych stanowiskach pracy uważa się jedynie pracowników zatrudnionych przy konkretnych pracach objętych wykazem stanowisk pracy w szczególnych warunkach, którzy taką pracę rzeczywiście świadczą stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. O uprawnieniach pracownika do emerytury na warunkach przewidzianych w cytowanych wyżej przepisach decyduje zatem obiektywne wykonywanie pracy w szczególnych warunkach, czyli na enumeratywnie wymienionych stanowiskach pracy, a nie przekonanie pracownika lub oświadczenie pracodawcy, że charakter lub warunki pracy wystarczają do uznania jej za wykonywaną w szczególnych warunkach.
Skoro zaś nie było podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawca wykonywał pracę na stanowisku kierowcy suwnicy lejniczej od dnia 1 września 1980 r. do 12 maja 2003 r. (pracę na tym stanowisku świadczył dopiero od 2000 r., a więc po 1 stycznia 1999 r.), to nieuprawnione było stwierdzenie, że posiada on staż ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach na stanowisku wymienionym w wykazie B załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. lub wykazie B zarządzenia resortowego. Aż do 2000 r. wykonywał on pracę na stanowisku kierowcy suwnicy magnesowej oraz operatora suwnicy manipulacyjno-transportowej, a te stanowiska ujęte są w wykazie A Dział III poz. 86 oraz w wykazie A będącym załącznikiem do wyżej powołanego zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. – Dział III poz. 86 pkt 10 i 11. Nawe jeśliby w tym zarządzeniu resortowym było wymienione w wykazie B stanowisko kierowcy suwnicy, co sugerował wnioskodawca, to i tak nie uprawniałoby to uznania pracy wykonywanej na tym stanowisku jako pracy w szczególnych warunkach uprawniającej do emerytury w obniżonym wieku 55 lat. Decydującą rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego jest możliwość zakwalifikowania jej pod którąś z pozycji zamieszczonych wykazie będącym załącznikiem do powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Bez znaczenia jest przy więc, czy omawiane stanowisko pracy mogłoby być zakwalifikowane pod którąś z pozycji zamieszczonych wykazie będącym załącznikiem do zarządzenia Nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 13 lutego 2002 r. (III ZP 30/01, OSNP 2002 nr 10, poz. 243) zawarta w § 1 ust. 2-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. regulacja zobowiązującą właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze do ustalenia w podległych i nadzorowanych przez nich zakładach pracy wykazów stanowisk pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, jak też zawarte w art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS odesłanie do tychże przepisów nie upoważnia do tworzenia wykazów obejmujących stanowiska pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Wspomniane upoważnienie dla właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralnych związków spółdzielczych nie stwarzało ani podstawy prawnej do wydawania aktów nie pozostających w zgodności z powszechnie obowiązującym prawem, ani nie przewidywało możliwości wykraczania poza wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 czerwca 2010 r. (II UK 21/10,LEX nr 619638), dodatkowo podkreślając, że wykazy resortowe muszą być dostosowane do treści załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., w którym zawarty jest kompletny wykaz stanowisk pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Gdy zatem określają one tego rodzaju stanowiska pracy niezgodnie z załącznikiem do powołanego rozporządzenia, nie wywołują skutków przewidzianych w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny uznał, że dokonując niewłaściwej kwalifikacji wykonywanej przezR. S.pracy w spornym okresie, Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i załącznika do tego rozporządzenia, a w konsekwencji naruszył także art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, odsyłający do rozporządzenia przy ustalaniu szczegółowych przesłanek nabycia prawa do emerytury z obniżonego wieku, o jakim stanowi ust. 1 tego artykułu. W ramach spornych okresów zatrudnienia wnioskodawca nie świadczył bowiem pracy w szczególnych warunkach na stanowiskach wymienionych w wykazie B stanowiącym załącznik do powołanego wyżej rozporządzenia. W konsekwencji nie nabył prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach na stanowisku wymienionym w wykazie B. A skoro nie osiągnął on wieku 60 lat, to nie jest również uprawniony do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach na stanowiskach wymienionych w wykazie A. Przedwczesne było więc przyznania mu prawa do świadczenia emerytalnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny uznając zarzuty apelacji za uzasadnione, ponieważ zaskarżony wyrok narusza w istocie prawo materialne, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i orzekł jak w sentencji.