Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 472/13
Data wyroku: 2013-12-03 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Barbara Białecka, Beata Górska
Słowa kluczowe: Nieważność Postępowania
Podstawa prawna: art. 379 pkt 2, 4 kpc

Sygn. akt III AUa 472/13

POSTANOWIENIE
Dnia 3 grudnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Urszula Iwanowska (spr.)

Sędziowie:

SSA Barbara Białecka
SSO del. Beata Górska

Protokolant:

st. sekr. sądowy Katarzyna Kaźmierczak

po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2013 r. na rozprawie
sprawyR. T.iL. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
przy udziale zainteresowanejPrzedsiębiorstwa Produkcyjno Handlowego (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.
o przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania składkowe
na skutek apelacji ubezpieczonegoR. T.
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt VII U 1374/10
p o s t a n a w i a :

uchylić zaskarżony wyrok, znieść postępowanie przeprowadzone w dniu 22 marca 2013 roku i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Szczecinie VII Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

SSo del. Beata Górska  SSA Urszula Iwanowska  SSA Barbara Białecka

III A Ua 472/13

UZASADNIENIE
Decyzjami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.z dnia 3 marca 2005 r., znak(...)i(...), stwierdzono, żeL. B.iR. T.jako członkowie zarządu(...)Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wS.odpowiadają całym swoim majątkiem za jej zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami do dnia 3 marca 2005 r., za okres od czerwca 2002 r. do grudnia 2003 r., w łącznej kwocie:L. B.- 76.049,67 zł, zaśR. T.- 182.561,66 zł. Uzasadniając decyzje organ rentowy podniósł, że wskazana spółka nie dopełniła obowiązku zapłaty należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP oraz FGŚP. Zadłużenie spółki za okres od grudnia 1999 r. do grudnia 2003 r. z odsetkami na dzień 3 marca 2005 r. wynosi 258.611,33 zł. Dalej organ wskazał, że obowiązki członka zarząduR. T.pełnił od 27 lipca 1995 r. do 12 lipca 2002 r., aL. B.od 12 lipca 2002 r. Postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko spółce z uwagi na bezskuteczności egzekucji zostało umorzone, nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie upadłości, ani nie wszczęto postępowania układowego.

Odwołania od powyższych decyzji złożył zarównoR. T., jak iL. B..
WedługR. T.zaskarżona decyzja narusza szereg przepisówkodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący podniósł, że nie został w ogóle poinformowany o postępowaniu toczącym się przed organem rentowym, tym samym pozbawiono go możliwości wykazania istnienia przesłanek uwalniających od odpowiedzialności za zobowiązaniaspółki (...). Zdaniem odwołującego organ rentowy niedokładnie ustalił stan faktyczny i obciążył go należnościami z tytułu składek za okres, w którym nie sprawował funkcji członka zarządu. W dalszej kolejnościR. T.podkreślił, że z jego wniosku toczyło się postępowanie układowe z udziałemspółki (...), które zakończyło się oddaleniem wniosku. Ponadto wskazał komornikowi nieruchomość należącą do przedmiotowej spółki (należność z jej sprzedaży wystarczyłaby na pokrycie należności spółki wobec ZUS), jednak organ rentowy nie wziął udziału w podziale kwoty uzyskanej z tytułu sprzedaży tejże nieruchomości.
L. B.wskazał natomiast, że w okresie sprawowania przez niego funkcji członka zarząduspółki (...), upoważnieniem do dysponowania rachunkiem bankowym spółki legitymował się wyłącznieR. T., wobec czego nie miał on możliwości regulowania zobowiązań spółki. Poza tym spółka ta była objęta programem restrukturyzacyjnym, którego zakończenie nastąpić miało w styczniu 2004 r., czyli po zakończeniu przez ubezpieczonego pracy w spółce i nie miał on wpływu na zapłatę rat restrukturyzacyjnych. Z tych względów wyłącznie odpowiedzialnym za zobowiązania spółki powinien byćR. T..

W odpowiedzi na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 12 października 2006 r. oddalono oba odwołania. Na skutek apelacji wniesionej przezR. T.Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 22 czerwca 2010 r. uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Szczecinie VII Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku sąd odwoławczy wskazał, że w niniejszym postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki, spółka jest podmiotem zainteresowanym. W przypadku nie wezwania spółki do udziału w sprawie przed organem rentowym, Sąd winien wezwać ją do udziału w postępowaniu bądź z urzędu, bądź na jej wniosek lub na wniosek jednej ze stron. Zaniechanie wezwania przez Sąd Okręgowyspółki (...)do udziału w postępowaniu w charakterze zainteresowanego spowodowało, że postępowanie to dotknięte jest nieważnością.
Postanowieniem z dnia 14 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie wezwał do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanegoPrzedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe (...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnościąwS..
Po ponownym rozpoznaniu sprawy wyrokiem z dnia 27 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołania.
Sąd pierwszej instancji, na podstawieart. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowaw związku zart. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychustalił i uznał, że w sprawie zostały spełnione przesłanki do przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania składkowespółki (...)na członków jej zarządu za okresy i w wysokości określonych w zaskarżonych decyzjach.

Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie w całości nie zgodziłR. T., który działając przez pełnomocnika, w wywiedzionej apelacji zarzucił mu:
1) nieważność postępowania poprzez prowadzenie postępowania i orzekanie w sytuacji w której, uczestnik postępowania(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąnie posiada organu uprawnionego do jego reprezentowania - tj. orzekanie w ramach nieważności postępowania określonej wart. 379 pkt. 2 k.p.c.
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 pkt. 1 a) poprzez bezzasadne przyjęcie, że zobowiązanyR. T.nie wszczął we właściwym czasie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości,
3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 pkt. 2 poprzez bezzasadne przyjęcie, że zobowiązanyR. T.nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części;
4) naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 174 § 1 pkt. 2)k.p.c.poprzez prowadzenie postępowania w sytuacji, w której(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąnie mogła działać w związku z brakiem organu powołanego do jej reprezentacji,
5) dokonanie błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że wskazany przez zobowiązanegoR. T.majątekspółki (...)- nieruchomość położona wR.gm.S., dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w Wałczu prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...)o wartości 24.000.000 zł nie wystarczał na zaspokojenie roszczeń organu rentowego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne;
6) nierozpoznanie istoty sprawy, zaniechanie ustalenia czy w okresie pełnienia przez zobowiązanegoR. T.funkcji członka zarząduPrzedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.zachodziły przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, a także nierozpoznanie zarzutów dotyczących tego, że w okresie, kiedy prowadzone było postępowanie egzekucyjne z nieruchomości, opisanej powyżej,R. T.nie był członkiem zarządu, a tym samym nie mógł odpowiadać za zaniechania spółki oraz ZUS w zakresie zaskarżenia opisu i oszacowania nieruchomości, która została wyceniona jako grunt rolny, a nie jako grunt zawierający złoża kopalin.
Wskazując na powyższe podstawy apelujący wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części poprzez uwzględnienie odwołania zobowiązanegoR. T.i umorzenie postępowania w zakresie jego odpowiedzialności za zobowiązaniaPrzedsiębiorstwa Produkcyjno- Handlowego (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
względnie:
- uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje:

ApelacjaR. T.doprowadziła do ponownego uchylenia wyroku w sprawie, bez jej merytorycznego rozpoznania, z uwagi na nieważność postępowania - i to nie tylko podniesioną przez apelującego - przed sądem pierwszej instancji.
Wprawdzie zasadą jest, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, a więc w granicach wniosków i zarzutów apelacji, jednakże w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania (art. 378 § 1 k.p.c.). Stwierdzenie zaś, że w sprawie zaszły przesłanki nieważności postępowania prowadzi obligatoryjnie do podjęcie rozstrzygnięcia o uchyleniu zapadłego wyroku i zniesieniu postępowania w zakresie w jakim został ono dotknięte nieważnością (art. 386 § 2 k.p.c.).
Wobec tego wskazać należy, żeR. T.złożył odwołanie od decyzji z dnia 3 marca 2005 r. w dniu 11 kwietnia 2005 r., aL. B.w dniu 7 kwietnia 2005 r. Sprawy zostały przekazane do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Szczecinie w dniu 29 kwietnia 2005 r. Sąd pierwszej instancji rozpoznawał sprawę w składzie ławniczym i w takim też składzie wydał wyrok w dniu 12 października 2006 r. Na skutek apelacjiR. T.Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22 czerwca 2010 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Natomiast Sąd Okręgowy ponownie rozpoznając sprawę uczynił to w składzie ławniczym na rozprawie w dniu 27 marca 2013 r., w takim też składzie wydając zaskarżony wyrok. To działanie sądu pierwszej instancji naruszyłoart. 47 § 1 k.p.c.i spowodowało nieważność postępowania określoną wart. 379 pkt 4 k.p.c.
W związku z powyższym ustaleniem należy wskazać, że do dnia 6 października 2005 r. przepisart. 47 § 1 k.p.c.stanowił, że w pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników rozpoznaje sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych oraz sprawy ze stosunków rodzinnych, z wyjątkiem spraw o alimenty. Natomiast od dnia 7 października 2005 r., na mocy ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 169, poz. 1413) przepis ten otrzymał brzmienie: W pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników rozpoznaje sprawy z zakresu prawa pracy oraz sprawy ze stosunków rodzinnych, z wyjątkiem spraw o alimenty
Z kolei, zgodnie z art. 6 ustawy zmieniającej z dnia 1 lipca 2005 r. do postępowań w sprawach wszczętych i niezakończonych prawomocnym orzeczeniem do dnia wejścia w życie ustawy, które według przepisów dotychczasowych były rozpoznawane z udziałem ławników, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Do dnia 27 lipca 2007 r. obowiązywałart. 47 § 1 k.p.c.w brzmieniu ustalonym od dnia 7 października 2005 r. Natomiast od dnia 28 lipca 2007 r., na mocy ustawy z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks podstępowania karnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 112. poz. 766) przepis ten otrzymał brzmienie: w pierwszej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Zaś zgodnie z art. 18 ust. 3 ustawy zmieniającej z dnia 15 marca 2007 r. w sprawach cywilnych wszczętych i niezakończonych prawomocnym orzeczeniem do dnia wejścia w życie ustawy, które według przepisów dotychczasowych rozpoznawane były z udziałem ławników, stosuje się przepisy dotychczasowe; w razie jednak podjęcia zawieszonego postępowania albo uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd drugiej instancji lub Sąd Najwyższy po dniu wejścia w życie ustawy, postępowanie toczy się według przepisów w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
W sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że w chwili uchylenia wyroku Sądu Okręgowego z dnia 12 października 2006 r. przez Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22 czerwca 2010 r. sprawa należała do spraw, które zgodnie zart. 47 § 1 k.p.c.w związku z art. 18 ust. 3 ustawy zmieniającej z dnia 15 marca 2007 r., winny być rozpoznawane w składzie jednoosobowym, tj. przez sędziego bez udziału ławników.
Zgodnie zart. 379 pkt 4 k.p.c.nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa.
Ponieważ sprawa została rozpoznana przez Sąd Okręgowy w składzie niezgodnym z przywołanymi wyżej przepisami prawa Sąd Apelacyjny zobligowany był do uchylenia zaskarżonego wyroku i zniesienia postępowania dotkniętego nieważnością oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Ponad powyższe, również zarzut apelującego nieważności postępowania objętejart. 379 pkt. 2 k.p.c.wobec pozbawienia zainteresowanej spółki możliwości obrony jej praw, należało uznać za uzasadniony. Skoro sąd pierwszej instancji związany wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r. wezwał do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanejPrzedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe (...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnościąwS., a następnie powziął wiadomość, że spółka w dniu rozprawy, po której doszło do wydania zaskarżonego wyroku, nie posiada organów (zeznanieR. T.k. 525), winien był doprowadzić do wyjaśnienia sytuacji. Słusznie przy tym wskazuje apelujący, że brak organu do reprezentowania uczestnika postępowania stanowi obligatoryjną przesłankę zawieszenia postępowania na podstawieart. 174 § 1 pkt. 2 k.p.c.Jednocześnie Sąd Okręgowy powinien także podjąć czynności określone wart. 70 § 1 k.p.c.
Sąd Apelacyjny zwraca także uwagę, że reprezentacja organu rentowego przez pełnomocnika w osobie radcy prawnegoA. F.przed sądem pierwszej instancji nie wynika z żadnego dokumentu pełnomocnictwa przedłożonego przez ZUS w niniejszej sprawie. Zatem i ta kwestia – prawidłowości reprezentowania organu rentowego – winna być przez Sąd Okręgowy wyjaśniona, celem uniknięcia zarzutu nieważności postępowania również z tej przyczyny.
Wobec stwierdzonej nieważności postępowania zakończonego zaskarżonym wyrokiem przedwczesnym byłoby odnoszenie się do meritum zapadłego orzeczenia oraz zarzutów i argumentów zawartych w apelacji odwołującego się.
W takim stanie sprawy koniecznym w oparciu oart. 386 § 2 k.p.c.orazart. 108 § 2 k.p.c.pozostawało uchylenie zakażonego wyroku, zniesie postępowania przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy na rozprawie w dniu 27 marca 2013 r., a wobec tego także przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.

SSO del. Beata Górska SSA Urszula Iwanowska SSA Barbara Białecka