Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 181/13
Data wyroku: 2013-03-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Sławomir Jamróg, Andrzej Struzik
Słowa kluczowe: Kara Umowna
Podstawa prawna: 484 par. 1 i 2 k.c.

Sygn. akt I ACa 181/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 marca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Andrzej Struzik

Sędziowie:

SSA Grzegorz Krężołek (spr.)
SSA Sławomir Jamróg

Protokolant:

st.sekr.sądowy Barbara Piaszczyk

po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2013 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwa(...)spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wG.

przeciwko(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.
o zapłatę
na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Gospodarczego w Krakowie z dnia 21 września 2012 r. sygn. akt IX GC 495/10
oddala apelację i zasądza od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 1.800zł ( jeden tysiąc osiemset złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt : i ACa 181/13

UZASADNIENIE

(...)- spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wG.w pozwie skierowanym przeciwkospółce z ograniczoną odpowiedzialnością (...)wK.domagała się zasądzenia kwoty 147 399, 40 zł z ustawowymi odsetkami oraz kosztów procesu.
Wskazując , iż dochodzona pozwem kwota stanowi należność z tytułu kary umownej za 314 dni zwłoki w realizacji przedmiotu umowy , podnosiła , że strony były związane umową zawartą w dniu 26 sierpnia 2008r. Na jej podstawie pozwana była obowiązana zdemontować budynek starej hali , postawić ją na nowo , a także wnieść w jego sąsiedztwie zupełnie nowy obiekt oparty na konstrukcji stalowej.
Zgodnie z ustaleniami umownymi roboty miały być zakończone do 31 października 2008r. W czasie jej realizacji wykonawca nie zwracał się o jego przedłużenie. Ostatecznie przedmiot umowy został oddany zamawiającej dopiero 11 września 2009r , kiedy strony podpisały protokół odbioru końcowego.
Podchodzona pozwem kwota stanowi należność z tytułu kary umownej , obliczona zgodnie z § 9 ust 1 B/ lit a, została pomniejszona o należność wzajemną pozwanej wobec powódki wynikającą zfaktury nr (...)w wysokości 36 480 złotych.

Odpowiadając na pozewspółka (...)domagała się oddalenia powództwa całości i obciążenia przeciwniczki procesowej kosztami sporu.
W swoim stanowisku procesowym wskazywała przede wszystkim na okoliczność , że powierzone jej prace wykonała do 30 stycznia 2009r , a wydłużenie czasu ich realizacji, biorąc pod uwagę termin ich zakończenia oznaczony w umowie, powstało wyłącznie z przyczyn za których powstanie odpowiada jej kontrahentka .
Strona powodowa bowiem nigdy formalnie nie przekazała wykonawcy placu budowy , nie przygotowała obiektu starej hali do demontażu , mimo , że taki obowiązek ją obciążał. W czasie realizacji robót okazało się , iż stan faktyczny na miejscu istotnie odbiega od założonego w projekcie , a powódka nie przekazała wszystkich danych technicznych / w tym geodezyjnych / , które były niezbędne dla prowadzonych prac. Spowodowało to , że konieczne było wykonanie szeregu prac dodatkowych , uprzednio nie przewidzianych , jakie zrealizowała spółka wykonawca , ponosząc nieprzewidziane uprzednio koszty.
Podnosiła także pozwana , iż zamawiająca nie współpracowała z nią podczas procesu inwestycyjnego oraz na to , że wcześniej niż przed 11 września 2009r wielokrotnie wyzywała spółkę zG.do odbioru przedmiotu umowy , ta jednak odmawiała powołując się czy to na wady wykonawcze robót czy też niekompletność dokumentacji w szczególności dziennika montażu.
Strona pozwana na wypadek mnie uwzględnienia tych zarzutów , które w jej ocenie wykluczały zasadność roszczenia zamawiającej domagała się miarkowania świadczenia z tytułu kary umownej.

Wyrokiem z dnia 21 września 2012r Sąd Okręgowy – Sąd Gospodarczy w Krakowie zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 29 479, 88 złotego z ustawowymi odsetkami od dnia 15 października 2009r. W pozostałym zakresie powództwo oddalił.
Zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 2 007, 90 zł tytułem kosztów procesu, a także nakazał ściągnąć od powódki na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 5 390, 11 złotego tytułem wydatków tymczasowo przez niego wyłożonych.

Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
W dniu 26 sierpnia 2008r pomiędzy stronami doszło do zawarcia umowy na podstawie którejspółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...)wK.miała dokonać demontażu budynku starej hali, ponownego jej montażu , a także wzniesienia obok nowej , o konstrukcji stalowej w systemie(...). Wykonawca - jak wynikało ze stanowiącego załącznik nr 1 do umowy projektu technicznego – miał również zrealizować obudowę dachu i ścian płytami warstwowymi , konstrukcję antresoli jak również obróbki blacharskie wyżej wymienionych elementów. Strony wyraźnie natomiast wyłączyły z zakresu robót wyposażenie budynku nowej hali.
Za wykonanie przedmiotu umowy spółka zK.miała otrzymać wynagrodzenie w kwocie 480 000 złotych netto.
Uzgodniono, że prace zostaną zakończone w dniu 31 października 2008r przy czym mógł on ulec wydłużeniu , pozostając dla wykonawcy nie wiążący wówczas , gdy zamawiająca nie przekaże mu placu budowy w odpowiednim terminie , co było warunkowane m. in tym , że fundamenty budynków / realizowane przez odrębny podmiot -spółkę (...)/ będą odpowiadały założeniom technicznym , przy uwzględnieniu właściwych pomiarów geodezyjnych.
Możliwość wydłużenia czasu realizacji umowy mógł być wywołany także koniecznością wykonania robót dodatkowych.
Prace mogły być odbierane częściami na podstawie częściowych protokołów odbioru, a odbiór całości miał być oparty na protokole końcowym. O gotowości do odbiorów wykonawca miał powiadamiać zamawiającą na piśmie , a ta była zobligowana przystąpić do czynności odbiorowych w terminie pięciu dni. Obowiązkiem wykonawcy było złożenie zamawiającemu dokumentacji technicznej , w tym dziennika montażu, atestów i certyfikatów dotyczących użytych materiałów, jak również przeprowadzić przed obiorem wymagane próby techniczne.
Za jego niewykonanie w terminie umowa przewidywała uprawnienie dla zamawiającej uprawnienie do naliczenia kary umownej w wysokości 0, 1 % wynagrodzenia umownego za każdy dzień zwłoki.
Z dalszych ustaleń Sądu Okręgowego wynika , że już po podpisaniu umowy , a przed dniem przystąpienia do jej rzeczywistej realizacji(...)przekazała wykonawcy zmiany projektowe dotyczące wymiaru okien w nowej hali. Wtedy także spółka zK.rozpoczęła produkcje elementów stalowych jej konstrukcji.
Faktycznie objęła ona plac budowy - bez formalnego przekazania przez zamawiającą - w dniu 22 września 2008r , a w cztery dni później zaczęła dostarczać na plac elementy konstrukcji. Proces ten zakończył się 22 października tego roku.
Mimo , że to nie było obowiązkiem umownym pozwanej wykonała ona demontażu tzw. akcesoriów starej hali , której elementy przeszklenia później wykorzystano w nowym budynku. Demontaż starej hali zakończył się 1 października 2008r , a przez kolejne osiem dni prowadzono inwentaryzację fundamentów. Na jej podstawie stwierdzono , że stan faktyczny nie odpowiada założeniom istniejącej dokumentacji. Ponadto nie było właściwych pomiarów geodezyjnych. Wady te wymagały nie tylko zmiany w zakresie konstrukcji fundamentów [ konieczności ich nadlania ] ale także wykonania nowych zamocowań [ kotew ] gwarantujących stabilność montowanych przy ich użyciu elementów konstrukcji. Wszystkie te prace wstrzymywały możliwość pełnego realizowania przedmiotu umowy , a przez to wydłużały okres jakim inwestycja mogła być zrealizowana.
Już po postawieniu konstrukcji nowej hali , na przełomie października i listopada 2008r odbyło się spotkanie przedstawicieli stron na którym uzgodniono , że wykonawca zrealizuje inny , niż przewidziany w założeniach projektowych , typ stropu nad antresolą z wykorzystaniem blachy trapezowej. Wymagało to zmiany projektu , której dokonał wykonawca .
Od 28 listopada konstrukcja nośna nowej hali była gotowa , trwały tylko prace przy jej obudowie oraz przeszkleniu , które na zlecenie zamawiającej także wykonywałaspółka (...). Materiał do tego procesu strona pozwana pozyskiwała ze starego budynku , co wymagało także zaślepienia otworów po wyjęciu szkła. Prace te spółka zK.zakończyła 30 stycznia 2009r.
W tym tez dniu wykonawca w prowadzonym przez siebie dzienniku montażu dokonał wpisu o zakończeniu robót i zgłoszeniu ich do odbioru, a następnie dokumentami datowanymi na 31 stycznia i 20 lutego 2009r dokonał jednostronnego odbioru prac nie wzywając jednak zamawiającej do dokonania odbioru zgodnie postanowieniami umowy. W okresie stycznia i lutego 2009r strona pozwana montowała elementy ozdobne attyki na budynku nowej hali , ujętej jako element obróbek blacharskich ścian i dachu w jej projekcie. Pierwsze, formalnie dokonane wezwanie do przeprowadzenia odbioru , wobec zamawiającej miało miejsce w dniu 22 czerwca 2009r , aspółka (...)wyznaczyła tę czynność na dzień 1 lipca 2009r. Nie doszła ona do skutku wobec tego , że(...)nie przedłożyła na ten dzień dziennika montażu. Do wydania go zamawiającej doszło 27 lipca 2009r wraz z wnioskiem o dokonanie przez nią jednostronnego odbioru , którego powódka nie przeprowadziła.
Ostatecznie odbiór końcowy nastąpił 11 września 2009r.
W rozważaniach prawnych Sad Okręgowy stanął na stanowisku , że co do zasady roszczenie strony powodowej jest usprawiedliwione albowiem przedmiot umowy nie został zrealizowany w terminie określonym umową , a powstanie zwłoki można przypisać przyczynom za które odpowiada spółka - wykonawca. To kwalifikowane opóźnienie nie obejmuje jednak całego okresu , w którym powódka upatruje źródła swojego roszczenia [ 314 dni zwłoki ] a jedynie :
- czas pomiędzy 6 a 22 października 2008r kiedy pozwana zupełnie zaniechała prac z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości w konstrukcji ław fundamentowych , mimo, iż nie było przeszkód by prace te kontynuować na części inwestycji,
- pomiędzy 1 , a 27 lutego 2009r , kiedyspółka (...)wykonywała attykę na budynku nowej hali,
- od 27 lutego 2009 r do 27 lipca 2009r kiedy pozwana złożyła ostatni brakujący dokument związany z realizacją inwestycji - dziennik montażu - i zwróciła się do zamawiającej o przeprowadzenie jednostronnego odbioru , którym to aktem powódka mogła zakończyć proces przejmowania przedmiotu umowy.
Jednocześnie jednak Sąd I instancji , odwołując się do zaniechań ze strony zamawiającej , jak nie przekazanie w sposób formalny placu budowy , braku współpracy ze spółka wykonawcą w procesie inwestycyjnym , oraz nieprawidłowe realizowanie własnych obowiązków umownych , jak chociażby brak demontażu akcesoriów w budynku starej hali czy brak właściwej dokumentacji fundamentów czy nie dostarczenie na czas pomiarów geodezyjnych wskazał , że właściwym jest ażeby , w odwołaniu się do instytucji miarkowania świadczenia z tytułu kary umownej uznać , że kwota należna powódce nie może być wyższa aniżeli 20 % dochodzonego przez nią pozwem roszczenia.
Podstawa rozstrzygnięcia o kosztach sporu była normaart. 100 kpc.

Apelację od tego orzeczenia złożyła tylko strona pozwana i zaskarżając wyrok z dnia 21 września 2012r w zakresie pkt I i III jego sentencji domagała się jego zmiany poprzez oddalenie powództwa w całości oraz obciążenia przeciwniczki procesowej kosztami procesu za obydwie instancje.
Jako wniosek ewentualny sformułowała żądanie uchylenia orzeczenia w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Środek odwoławczy został oparty wyłącznie na zarzucie faktycznym w postaci błędu w ich poczynieniu przez Sąd niżej instancji , którego realizacji upatrywała apelująca w :
- braku uwzględnienia przy podejmowaniu rozstrzygnięcia , że pozwana sporządziła końcem stycznia oraz w lutym 2009r jednostronne protokoły odbioru określonych umownie prac , a zamawiający zupełnie na nie zareagował i nie podjął procedury odbiorowej , wobec czego nietrafnym było przyjecie , iż uzasadnionym jest naliczenie kary umownej , traktując jako jego datę graniczną dopiero 27 lipca 2009r.,
- nietrafnym przyjęciu , iż w okresie pomiędzy 6 a 22 października 2008r doszło do wstrzymania prac z przyczyn , których powstanie należy przypisać spółce - wykonawcy - mimo , że niemożność prowadzenia prac w tym czasie była odspółki (...)niezależna,
- wadliwym uznaniu , że w zakresie prac powierzonych umownie pozwanej było wykonanie attyki , mimo , że ten element ozdobny , pozostając poza nim , został wykonany w oparciu o życzenie oraz odrębne zlecenie zamawiającej,
- bezzasadnym uznaniu , iż spółka zK.była związana oznaczonym w czasie terminem zakończenia prac , mimo , że to przyczyny za których powstanie odpowiada(...)spowodowały , że termin ten nie był dla niej wiążący , wobec czego wywodzone z jego przekroczenia roszczenie z tytułu kary umownej w ogóle nie powstało,
- nietrafnym , bo nadmiernie ograniczonym ilościowo dokonaniu miarkowania świadczenia z tytułu kary umownej. Właściwie zastosowany jego mechanizm , wynikający z uwzględnienia ujawnionych w sprawie okoliczności faktycznych winien - zdaniem apelującej- doprowadzić do tego , iż kwota ewentualnie należna powódce z tego tytułu , nie powinna przekraczać 7 % ogólnej wysokości dochodzonego roszczenia.
W odpowiedzi na apelację strona powodowa domagała się jej oddalenia jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw , oraz obciążeniaspółki (...)kosztami za postępowanie apelacyjne.

Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny rozważył :
Środek odwoławczy pozwanej nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności zauważyć trzeba , że jakkolwiek spółka - wykonawca - powołuje w apelacji tylko zarzut faktyczny błędu w poczynionych przez Sąd I instancji ustaleniach to , zważywszy na argumenty , które wskazała by ten zarzut wesprzeć , w istocie należy traktować go nie jako środek służący do negacji poprawności samych ustaleń ile oceny tych okoliczności z punktu widzenia zasadności roszczeniaspółki (...).
Wobec tego ustalenia te , oceniane przez Sąd II instancji jako nie wadliwe , Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.
Konstrukcja apelacji strony pozwanej zmierza przede wszystkim do wsparcia oceny , że roszczenie powódki nie jest zasadne w jakimkolwiek zakresie.
Biorąc pod uwagę to, w jaki sposób ten generalny wniosek jest uzasadniany , nie można go ocenić jako trafny.
Nie ma racji bowiem wykonawca gdy twierdzi , że Sąd I instancji nie wziął pod rozwagę treści dwóch protokołów jednostronnego odbioru prac , sporządzonych przez pozwaną w dniach 31 stycznia i 20 lutego 2009r. Ich sporządzenie jest bowiem okolicznością prawnie irrelewantną dla oceny czy wykonawca pozostawał w zwłoce z zakończeniem prac. Oto bowiem zgodnie z umową stron po ich zakończeniu był obowiązany formalnie wezwać do zamawiającą do odbioru , a to [/niespornie pomiędzy stronami / uczynił dopiero pismem datowanym na 22 czerwca 2009r.
Chybiony jest także drugi argument apelującej , podważający ocenę prawna Sądu meriti co do nadania jej przymiotu pozostawania w zwłoce w oddaniu robót , wywodzony z twierdzenia , iż przestój pomiędzy 6 a 22 października 2008r nie był spowodowany przyczynami za które można przypisać jej odpowiedzialność.
Z treści opinii biegłego z zakresu budownictwaR. R., uznanej trafnie przez Sąd I instancji , za mającą walor źródła ustaleń i wniosków prawnych, jednoznacznie wynika , że także w tym czasie można było - chociaż w ograniczonym zakresie , z uwagi na stwierdzone wadliwości fundamentów pod rozebranym budynkiem starej hali, kontynuować prace na części placu budowy , a mimo tospółka (...)w zupełności ich zaniechała.
Nie można podzielić również - jako zasadnego - stanowiska autorki apelacji , iż nie przynależało do zakresu rzeczowego robót powierzonych umownie pozwanej wykonanie attyki na budynku nowej hali. Odwołując się do wniosków opracowania eksperckiegoR. R., której(...)ostatecznie nie negowała, jednoznacznie wynika , że ten element jako przynależny zgodnie z projektem budowlanym , stanowiącym załącznik do umowy, do obróbek blacharskich ścian i dachu , do zakresu tych robót w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości należał i jak pisze ekspert , został pominięty przez spółkę wykonawcę , pierwotnie najpewniej przez przeoczenie./k. 368 akt/, tym bardziej , że na podstawie tego projektu spółka zK.opracowała projekt wykonawczy.
Nietrafne jest także twierdzenie mające się sprowadzać do tezy , że skoro sposób realizacji obowiązków umownych przez zamawiającego nie był właściwy, [ co rzeczywiście wynika z treści niekwestionowanych ustaleń Sądu I instancji ] , to w istocie spółkę - wykonawcę - nie wiązał żaden termin końcowy wykonania robót .
Jest to stanowisko nietrafne , szczególnie gdy zważyć ,że apelująca nigdy formalnie nie zwracała się do zamawiającej o jego wydłużenie , sama twierdząc w swoim stanowisku procesowym w toku postępowania rozpoznawczego , a także w innym fragmencie uzasadnienia środka odwoławczego , że dochowała terminu , kończąc powierzone prace w dniu 30 stycznia 2009r.
Nie można uznać za trafne także i tego stanowiska apelującej w którym przedstawia ona sposób w jaki należało dokonać miarkowania świadczenia dochodzonego pozwem.
Zastosowanie instytucji miarkowania zostało w swojej realizacji , tak co do zasady jak sposobu ograniczenia za jej pośrednictwem świadczenia należnego stronie czynnej procesu, powierzone uznaniu sędziowskiemu mającemu mieścić się w granicach wyznaczonych przez kryteria określone w§2 art. 484 kc
W ramach żadnego z tych kryteriów nie można umieścić mechanizmu ograniczenia tego świadczenia , na jaki wskazała apelująca, polegającym na prostym przeliczeniu skali zwłoki twierdzonej przez powódkę w wykonaniu przedmiotu umowy w odniesieniu do ilości dni w czasie których tego rodzaju kwalifikowane opóźnienie zdaniem podmiotu domagającego się miarkowania , rzeczywiście miało dojść.
Nie złożenie apelacji przez stronę przeciwną powoduje , że Sąd II instancji nie może przeprowadzić oceny czy ograniczenie świadczenia nie powinno było mieć mniejszego, niż przyjęty przez Sąd Okręgowy , zakresu.
Z podanych wyżej przyczyn , w uznaniu apelacji za niezasadną , Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawieart. 385 kpc
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd II instancji orzekł na podstawieart. 98 §1 kpcw zw zart. 108 §1 i 391 §1 kpc, stosując , jako zasadę ich wzajemnego rozliczenia pomiędzy stronami regułę odpowiedzialności za wynik sprawy.
Na kwotę należną z tego tytułu powódce złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego jej pełnomocnika , będącego adwokatem , ustalone na podstawie § 6 pkt 5 i § 13 b ust.1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z dnia 28 września 2002r [ DzU Nr 163 poz. 1348 z późn. zm ]