Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 349/13
Data wyroku: 2013-05-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Czaja, Marcjanna Górska, Barbara Hejwowska
Słowa kluczowe: Wznowienie Postępowania
Podstawa prawna: art. 401 1 kpc.

Sygn. akt III AUa 349/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 maja 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Elżbieta Czaja (spr.)

Sędziowie:

SA Barbara Hejwowska
SA Marcjanna Górska

Protokolant: sekr. sądowy Bożena Karczmarz

po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2013 r. w Lublinie
sprawyT. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wB.
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 26 kwietnia 2012 roku w sprawieIV U 1456/11
o wypłatę emerytury
na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych OddziałuwB.
od wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu
z dnia 25 lutego 2013 r. sygn. akt IV U 1761/12

I
uchyla zaskarżony wyrok w punkcie II w części dotyczącej odseteki przekazuje wniosekT. B.o wypłatę odsetek Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wB.do rozpoznania;

II
oddala apelację w pozostałym zakresie.

Sygn. aktIII AUa 349/13

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.decyzją z dnia 11 października 2011 r., od dnia 1 października 2011 r. wstrzymał wnioskodawcyT. B.wypłatę emerytury, ponieważ - jak przyjął, wnioskodawca kontynuuje zatrudnienie.
Wnioskodawca w odwołaniu od powyższej decyzji, kwestionując jej rozstrzygnięcie, wniósł o jej uchylenie.
Sąd Okręgowy w Zamościu wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2012 r., oddalił odwołanie wnioskodawcy. Wyrok uprawomocnił się w dniu 17 maja 2012 r. (akta IV U 1456/11).
W dniu 14 grudnia 2012 r. wnioskodawca złożył skargę o wznowienie postępowania. Powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., wniósł o zmianę wyroku Sądu Okręgowego, uchylenie decyzji organu rentowego i wypłatę zaległych świadczeń emerytalnych wraz z należnymi odsetkami.
Organ rentowy w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie. Podniósł m.in., że utrata mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny zKonstytucją, następuje dopiero z chwilą wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a nie wcześniej.
Wyrokiem z dnia 25 lutego 2013 roku sąd Okręgowy w Zamościu wznowił postępowanie w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem tego sądu z dnia 26 kwietnia 2012 r. wydanym w sprawie sygn. akt IV U 1456/11 (pkt I) oraz zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wB.z dnia 11 października 2011 roku i wznowiłT. B.wypłatę emerytury od dnia 1 października 2011 r. z ustawowymi odsetkami od dnia 26 października 2011 r.
Podstawą wyroku były następujące ustalenia:
WnioskodawcaT. B.,ur. (...), od dnia 1 sierpnia 1974 r., pozostaje w zatrudnieniu, w pełnym wymiarze czasu pracy.
Decyzją z dnia 31 marca 2009 r., organ rentowy - od dnia 1 marca 2009 r. przyznał mu prawo do emerytury. Do dnia 30 września 2011 r. organ rentowy kontynuował wpłatę przyznanej emerytury. Decyzją z dnia 11 października 2011 r. - od dnia 1 października 2011 r. organ rentowy wstrzymał wnioskodawcy dalszą wypłatę emerytury, wskazując na nierozwiązanie stosunku pracy.
Sąd Okręgowy uznał , że skarga wnioskodawcy o wznowienie postępowania, zasługuje na uwzględnienie.
Sąd wskazał, że od dnia 1 stycznia 2011 r. doustawy o emeryturach i rentach z Funduszu ubezpieczeń Społecznychzostał wprowadzony, przez art. 6 pkt.2 ustawy zmieniającej, przepis art. 103a. Przepis ten stanowił, że prawo do emerytury ulega zawieszeniu, bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta, w razie kontynuowania zatrudnienia, bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przez dniem nabycia prawa do emerytury.
W stosunku do emerytów, którzy nabyli prawo do świadczenia przed dniem 1 stycznia 2011 r. zaczął on obowiązywać od dnia 1 października 2011 r.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt K 2/12 orzekł, że przepisart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw– cytowanej wyżej - w związku z art. 103a ustawy o FUS w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 22 listopada 2013 r.
W ocenie Sądu Okręgowego wstrzymanie wypłaty emerytury dla wnioskodawcy nastąpiło na podstawie przepisu który w stosunku do niego utracił moc. Dlatego decyzja organu rentowego wstrzymująca wypłatę jej emerytury, jako wydana bez podstawy prawnej, nie może się ostać i z tej przyczyny podlegała zmianie.
Powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 1995 r. II UZP 28/94 sąd pierwszej instancji przyjął, że błąd organu rentowego obejmuje także błąd niezawiniony przez ten organ, także wtedy gdy u podstaw tego błędu leży błąd ustawodawcy. Wstrzymanie wypłaty emerytury dla ubezpieczonej było takim właśnie błędem i dlatego skutkuje odpowiedzialność odsetkową pozwanego organu rentowego.
Sąd wskazał także , że wprawdzie w decyzji z dnia 1 października 2011 r. organ rentowy nie zawarł rozstrzygnięcia o odsetkach ale skoro wstrzymał wypłatę świadczenia to tym samym odmówił ubezpieczonemu odsetek. Stąd Sąd Okręgowy zawarł w swoim wyroku rozstrzygnięcie o odsetkach.
Apelację od wyroku Sądu Okręgowego, zaskarżając go w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt. II, wywiódł Zakład Ubezpieczeń społecznych oddział wB.wnosząc o jego zmianę przez oddalenie skargi o wznowienie postępowania, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego – przepisu art.103a ustawy o FUS w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt K 2/12 przez zmianę decyzji pozwanego z dnia 11 października 2011 r. i wznowienie wnioskodawczyni wypłaty emerytury od dnia 1 października 2011 r. wraz z odsetkami.
W uzasadnieniu apelacji podnoszona jest kwestia wpływu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego na stosunki prawne ukształtowane pod rządem niekonstytucyjnej normy prawnej. W ocenie apelującego utrata mocy obowiązującej niekonstytucyjnej normy prawnej następuje dopiero z datą wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Za takim rozwiązaniem przemawia także respekt dla pewności obrotu prawnego. Dlatego według organu rentowego nie było podstaw do wznowienia wypłaty emerytury dla wnioskodawcy od dnia 1 października 2011 r.
T. B.w złożonej odpowiedź na apelację wnosił o jej oddalenie. Wnioskodawca podnosi, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, że stwierdzenie niekonstytucyjności danej regulacji normatywnej następuje ex tunc, to jest od początku wejścia w życie tej regulacji. Dlatego należało przyjąć, że w stosunku do wnioskodawcy, niekonstytucyjność art. 28 ustawy zmieniającej w związku z art. 103a ustawy o FUS nastąpiła od wprowadzenia tego przepisu do porządku prawnego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna.
Wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 roku w sprawie K 2/12, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że „art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 roku, Nr 291, poz. 1707) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227 ze zm.), dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 roku bez konieczności rozwiązywania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą, jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury, nie będzie miał zastosowania do osób, które nabyły to prawo w okresie od 8 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2010 roku.
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy poza sporem pozostawał fakt, że wnioskodawca należy do kręgu osób objętych przedmiotowym orzeczeniem albowiem prawo do emerytury nabył w dacie 1 kwietnia 2009 roku, a więc w okresie, kiedy realizacja prawa do tego świadczenia nie wymagała rozwiązania stosunku pracy.
W świetleart. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejorzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
Utrata mocy obowiązującej przepisu z powodu jego niezgodności zKonstytucjąoznacza, że przepis ten nie może być stosowany poczynając od daty jego uchwalenia. Wyrok Trybunału ma skutki retroaktywne, a przez to zachodzi konieczność ponownego rozpoznania sprawy z pominięciem już niekonstutywnego przepisu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2008 r. V CO 43/08 LEX nr 564856, wyrok z dnia 21 listopada 2006 r. II PK 42/06 LEX nr 950622).
W sytuacji więc, gdy wstrzymanie wnioskodawcy wypłaty emerytury od dnia 1 października a 2011 roku nastąpiło na podstawie przepisu prawnego niezgodnego zKonstytucją- przysługuje mu prawo do tego świadczenia od daty wstrzymania jego wypłaty.
Niemal całe uzasadnienie swojej apelacji skarżący poświęcił obronie tezy, że utrata mocy obowiązującej niekonstytucyjnej normy prawnej następuje dopiero z datą wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Za takim rozwiązaniem, według niego, przemawia także respekt dla pewności obrotu prawnego. Poglądu tego nie można zaakceptować. W państwie prawa nie mogą obowiązywać niekonstytucyjne normy prawne. W sprawie niniejszej, jak wspominano wyżej niekonstytucyjność art.28 ustawy zmieniającej w związku z art.103a ustawy o FUS została stwierdzona tylko na rzecz ściśle określonej grupy emerytów i bez żadnych innych warunków. Zatem usunięcie tego przepisu z porządku prawnego, w stosunku do osób uprawnionych, następuje od początku jego prawnego bytu.
Przyjęcie stanowiska apelującego przekreśliłoby sens instytucji wznowienia postępowania (którego celem jest przecież wydanie orzeczenia zgodnego z prawem) w sytuacji, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zawiera wiążące stwierdzenie, iż akt normatywny pozostaje w sprzeczności z aktem prawnym wyższego rzędu.
W nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo jednostki. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 stycznia 2006 roku, I PK 116/05 (LEX nr 214272), realizację reguły określonej wart. 190 ust. 4 Konstytucji, stanowi na gruncie postępowania cywilnego przepisart. 4011k.p.c., nakazujący wznowienie postępowania sądowego w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, umową międzynarodową, lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.
W konsekwencji, po wznowieniu postępowania na podstawieart. 4011k.p.c.sąd stwierdzając, iż orzeczenie zostało wydane na podstawie obowiązującego aktu prawnego, ma jednocześnie przesłankę do innego rozstrzygnięcia sprawy, uznając, że choć akt ten obowiązywał, to jednak nie powinien był zostać w sprawie zastosowany, co okazało się dopiero po wydaniu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny.
W tej sytuacji chybione są zarzuty apelacji w zakresie skargi o wznowienie wypłaty emerytury dla ubezpieczonego od dnia 1 października 2011 r. przez co apelacji w tym zakresie, należało odmówić słuszności. W tym zakresie więc apelacja podlegała oddaleniu.
Odmiennie ocenić należy roszczenia ubezpieczonego o zapłatę odsetek i rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji w tym zakresie.
Przypomnieć należy, że postępowanie sądowe ma charakter kontrolny w stosunku do decyzji organu rentowego (art. 4779kpc). Oznacza to, że o roszczeniu ubezpieczonej w pierwszej kolejności powinien orzekać i o nim rozstrzygać organ rentowy. Dotyczy to również odsetek. Do sprawy niniejszej zastosowanie znajdują normy postępowania odrębnego, a te nie pozwalają na orzekanie bez uprzedniej decyzją organu rentowego. Wskazują na to wyraźnie przepisyart. 2 § 3, art. 47710§ 2 i art 47714§ 3 kpc– zob. także pkt. 2 tezy do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2010 r. II UK 165/09 – LEX 583807. Dlatego wniosekT. B.należało przekazać organowi rentowemu do rozpoznania według właściwości, nie było bowiem dopuszczalne merytoryczne orzekanie o tym roszczeniu w obecnej sprawie.
W tym zatem zakresie apelacja pozwanego jest uzasadniona w tym sensie, że kwestionowała poprawność omawianego rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku mimo braku stosownej argumentacji merytorycznej.
Z tych zatem względów i z mocyart. 385 i art. 47710§ 2 k.p.cSąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.