Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1109/12
Data wyroku: 2012-12-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosław Szwagierczak, Barbara Gonera, Ewa Madera
Słowa kluczowe: Podleganie Ubezpieczeniom Społecznym
Podstawa prawna: art. 8 ust. 2a s.u.s.

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 grudnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:

SSA Mirosław Szwagierczak (spr.)

Sędziowie:

SSA Ewa Madera
SSA Barbara Gonera

Protokolant

st.sekr.sądowy M. Piekiełek

po rozpoznaniu w dniu18 grudnia 2012 r.
na rozprawie
sprawyz wnioskuSzpitala (...)wJ.
z udziałem zainteresowanejK. R.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wJ.
o ustalenie podstawy wymiaru składek
na skutek apelacjiSzpitala (...)wJ.
od wyrokuSądu Okręgowego w Krośnie
z dnia2 sierpnia 2012 r.sygn. aktIV U 618/12

u c h y l a zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wJ.z 19 marca 2012r.

i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania bezpośrednio temu organowi rentowemu.

Sygn. akt III AUa 1109/12

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie oddalił odwołanieSzpitala (...)wJ.od decyzji z dnia 19.03.2012 r. Oddziału wJ.Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – wydanej na podstawieart. 83 ust. 1 p. 3 w zw. zart. 91 ust. 5, art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1 i art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychoraz art. 81 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej – stwierdzającej, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczneK. R., podlegającej ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składekSzpitala (...)wJ.wynosi: za czerwiec 2006 r. ubezpieczenie emerytalne i rentowe, ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie wypadkowe – po 5.087,75 zł, ubezpieczenie zdrowotne – 4.135,84 zł, za lipiec 2006 r. ubezpieczenia emerytalne i rentowe, ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie wypadkowe – po 5.552,68 zł, a ubezpieczenie zdrowotne – 4.513,78 zł, za sierpień 2006 r. ubezpieczenie emerytalne i rentowe, ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie wypadkowe – po 5.114,66 zł, a ubezpieczenie zdrowotne 4.157,71 zł, za wrzesień 2006 r. ubezpieczenia emerytalne i rentowe, ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe – po 6.556,35 zł, a ubezpieczenie zdrowotne – 5.329,66 zł, za październik 2006 r. – ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe i wypadkowe – po 4.309,53 zł, a ubezpieczenie zdrowotne – 3.503,22 zł, za listopad 2006 r. ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe i wypadkowe – po 5.324,37 zł, a ubezpieczenie zdrowotne 4.328,18 zł.
W uzasadnieniu wskazano, żeK. R.w okresie objętym decyzją była zatrudniona na podstawie umowy o pracę wSzpitalu (...)wJ.i z tego tytułu została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego, a jednocześnie zawarła umowę zleceniaz NZOZ(...), zgodnie z którą świadczyła pracę na rzecz własnego pracodawcy, tj.Szpitala (...)wJ., co uzasadnia zgodnie z art. 8 ust. 2a s.u.s. – wliczenie do podstawy wymiaru składek jej wynagrodzenia uzyskanego za realizację umowy zlecenia (art. 4 p. 10 w zw. z art. 18 ust. 1 s.u.s. oraz art. 17 ust. 1 s.u.s.).

W wywiedzionej w terminie apelacjiSzpital (...)wJ.zaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając naruszenie art. 8 ust. 2a s.u.s. – poprzez jego błędną wykładnię oraz zastosowanie – i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku lub jego uchylenie.

Organ rentowy ani zainteresowanaK. R.nie odnieśli się do apelacji.

Rozpoznając sprawę Sąd Apelacyjny ustalił i rozważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna – o ile domaga się wyeliminowania zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji z obrotu prawnego, jako przedwczesnych.

1. ZainteresowanaK. R.była w styczniu i lutym 2006 r. zatrudniona na podstawie umowy o pracę wSzpitalu (...)wJ.i z tego tytułu była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Jako pracownica rzeczonego Szpitala zawarła umowę z Niepublicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej(...)J. K., zaś jej przedmiotem było świadczenie pracy na rzeczSzpitala (...)wJ., który z NZOZ(...)łączyła umowa o świadczenia zdrowotne.K. R., w ramach umowy z(...), rzeczywiście świadczyła pracę na rzecz Szpitala wJ..
Niniejsze okoliczności – w świetle prezentowanych stanowisk stron – można uznać za niekwestyjne.

2. W „Poradniku ZUS z 2008 roku” (Rozdział III „Zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych- umowa zlecenia i inne tytuły) Zakład wyjaśnia: „Również osoby, które w ramach umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż własny pracodawca, wykonują pracę na rzecz swojego pracodawcy, podlegają z tytułu umowy zlecenia ubezpieczeniom społecznym, tak jak z umowy o pracę, tj. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu, z tym, że w takim przypadku zleceniodawca dokonuje zgłoszenia zleceniobiorcy do tych ubezpieczeń na druku ZUS ZUA, z kodem tytułu ubezpieczenia właściwym dla pracownika (01 XX XX)”.

3. Tymczasem za ugruntowany w judykaturze (patrz np. uchwała SNz 2 IX 2009 r. – II UZP 6/09 czy wyrok S.A. w Rzeszowie z 23.08.2012 III AUa 647/12) należy przyjąć pogląd, iż płatnikiem składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu umowy cywilnej zawartejz osobą trzecią (jak umowa o dzieło czy zlecenie) jest pracodawca, którego pracownik wykonuje pracę na jego rzecz w ramach tej umowy.Art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychrozszerza pojęcie pracownika i zgodnie z literalną wykładnią tego przepisu należy przyjąć, że wówczas płatnikiem składek, za tego pracownika, jest pracodawca (art. 4 pkt 2 lit. a) oraz art. 18 ust. 1a– s.u.s.).

Inaczej mówiąc; w rezultacie uznania za pracownika osoby, z którą zawarto umowę zlecenia (lub inną umowę o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia), jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje ona pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostajew stosunku pracy, powstaje obowiązek pracodawcy opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne: emerytalne i rentowe (z których jest zwolniona umowa zlecenia występująca obok umowy o pracę) oraz chorobowe (które jest dobrowolne dla umowy zlecenia) i wypadkowe (także obowiązkowe dla umowy zlecenia).

4. W świetle treści art. 8 ust. 2a s.u.s., wbrew supozycjom apelanta, nie ma problemu czyim pracownikiem jest osoba uznana za „pracownika”. Nie ma też wątpliwości kto w takim wypadku ma opłacić należne składki.
Jednak apelacja słusznie podnosi, iż organ rentowy przede wszystkim nie rozstrzygnął sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczenia p.K. R.– z racji umowy zawartej z NZOZ(...)(v. – apelacja k. 29). Co z natury rzeczy winno być pierwotne względem wymiaru składek.
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) wRozdziale 2reguluje podleganie ubezpieczeniom społecznym, zaś wRozdziale 4zasady zgłaszania do ubezpieczenia i rozliczania składek. Normodawca wart. 83 ust. 1 p. 1 s.u.s. wprost nakłada na Zakład obowiązek wydania decyzji w zakresie indywidualnej sprawy dotyczącej zgłoszenia do ubezpieczenia.
Powoływanie się przez Zakład na rozstrzygnięcia zapadłe w innej sprawie (jak to uczyniono) może być argumentem na rzecz wykładni czy też stosowania prawa ale bynajmniej jednak nie zwalnia organu rentowego od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania w rozpoznawanej sprawie – a to z następujących zasadniczych powodów:

- po pierwsze; w tym postepowaniu o objęcie ubezpieczeniami społecznymii zdrowotnym zbadany powinien być charakter umowy zawartej przezK. R.i NZOZ(...)Co (jak powiedziano wyżej) będzie decydować o tytule do objęcia zainteresowanej obowiązkowymi ubezpieczeniami (ale i o wysokości składek),

- po drugie; strony rzeczonej umowy cywilnej, jak również pracodawca –Szpital (...)wJ., mają interes prawny udziału w tym postepowaniuo ustalenie podlegania ubezpieczeniom, gdyż bezpośrednio dotyka ono ich istotnych interesów indywidualnych – wymagających ochrony prawnej (zwłaszczaw sytuacji rozbieżnego stanowiska(...)wJ.i NZOZ(...)oraz kontrowersyjnej praktyki prezentowanej w poradnikach ZUS jeszcze w 2008 roku (v. – uwagi przedstawione w pkt 2),

- po trzecie; czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniami społecznymii zdrowotnym, a czym innym obowiązek płacenia składek na te ubezpieczenia(z punktu widzenia procesowego wypadnie przypomnieć, że o wadze spraw „o objecie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego” świadczy chociażby to, iż są to sprawy tzw. kasatoryjne – v.art. 3982§ 1 kpc),

- po czwarte; przepisy ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, oznacza to, że muszą one być stosowane przez organ rentowyw sposób ścisły. Dotyczy to nie tylko przepisów materialnych ale i formalnych, gdyż charakter procesowy przepisów ubezpieczeniowych bynajmniej nie uchyla ich deklaratoryjności i schematyzmu zastosowania oraz ochrony ubezpieczeniowej (ipso iure) wykluczającej dowolność stosowania przepisów prawa ubezpieczeń społecznych,

- po piąte; obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby, które są pracownikami w rozumieniuustawy o systemie ubezpieczeń społecznych(art. 66 ust. 1 pkt 1a–ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych– tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.). Jednak to organy Funduszu (v. – art. 109 ust. 1 i 5 oraz art. 110 cyt. wyżej ustawy), a nie ZUS, rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których niewątpliwie zalicza się sprawę o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. Dlatego też dopiero przesądzenie, że p.K. R.podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego (orazz jakiego tytułu) spowoduje, iż płatnik składki na ubezpieczenie zdrowotne zobowiązany będzie, na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach, opłacići rozliczyć składki na to ubezpieczenie (patrz również art. 85 ust. 4 tej ustawy).
W tym wypadku rola Zakładu Ubezpieczeń Społecznych sprowadza się więc li tylko do czynności technicznych, a nie merytorycznych (v. – art. 81 i 85 ust. 1 w/w ustawy oraz art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c. s.u.s.).

5. Skoro PaniK. R.w okresie objętym zaskarżoną decyzją została zgłoszona przez płatnika/pracodawcęSzpital (...)wJ.do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, dokonywanie ponownego zgłoszenia, w przypadku jedynie przedmiotowego poszerzenia zakresu tych ubezpieczeń o umowę cywilnoprawną zawartą z(...), nie byłoby konieczne. Konieczne jest jednak rozstrzygnięcie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczenia społecznego wynikającego z tej umowy, miedzy potencjalnymi płatnikami składek i przy udziale zainteresowanej – na podstawie art. 38 ust. 1 s.u.s. – skoro, co wykazano wyżej, kwestia objęcia ubezpieczeniami ma w tym wypadku znaczenie przesądzające o obowiązku opłacenia składek. Decyzja taka może być zaskarżona zgodnie z art. 83 ust. 2 s.u.s.

6. Reasumując; skoro istotą sprawy jest rozstrzygnięcie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego ubezpieczonejK. R., to przed wydaniem zaskarżonej decyzji wymiarowej koniecznym było prawomocne rozstrzygnięcie tej kwestii.
7. Decyzja z dnia 19 marca 2012 r. wymagała skasowania i dlatego, iż nie poddaje się kontroli rachunkowo – rozliczeniowej. Nie sposób dokonać weryfikacji podawanych przez ZUS wielkości podstawy wymiaru składek w sytuacji gdy nie tylko brak jakichkolwiek danych wyjściowych (źródłowych), ale nawet nie przedstawiono protokołu kontroli (v. – art. 91 ust. 5 s.u.s.), na który powołano się w uzasadnieniu decyzji. Odtworzenie sposobu wyliczenia kwot ustalonych przez ZUS jest niemożliwe (w szczególności kwoty wynagrodzenia uwzględnionej z racji umowy cywilnoprawnej zawartej przezK. R.zfirmą (...)). Podanych kwot nie tłumaczy też uzasadnienie.

Stan ten przesądza o istotnej wadliwości tejże decyzji.

Z tych wszystkich względów zarówno zaskarżony wyrok jak i poprzedzająca go decyzja nie mogły się ostać i stosownie doart. 47714akpcpodlegały uchyleniu.

W toku ponownego rozpoznania sprawy Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wJ.winien uwzględnić poczynione uwagi i wskazania; dbając o przestrzeganie procedur.