Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 396/13
Data wyroku: 2013-12-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Rzeźniowiecka., Ewa Naze, Lucyna Guderska
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia Społeczne
Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 9 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt: III AUa 396/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 grudnia 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Ewa Naze (spr.)
Sędziowie: SSA Lucyna Guderska
SSO del. Dorota Rzeźniowiecka.
Protokolant: st. sekr. sądowy Patrycja Stasiak

po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 r. w Łodzi
sprawyS. B.przy udziale zainteresowanego Powiatowego Inspektoratu Weterynarii wP.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wO.
o ustalenie ubezpieczenia,
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu
z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt: V U 1826/12;
1. oddala apelację;
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wO.na rzecz  Powiatowego Inspektoratu Weterynarii wP.kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję.

Sygn. akt III AUa 396/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 04.09.2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.W.. stwierdził, żeS. B.jako osoba wykonująca na rzecz płatnika - Powiatowego Inspektoratu Weterynarii wP.umowy zlecenia, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym - emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresach od dnia 30.04.2006r. do 30.03.2008r. oraz od dnia 01.04.2008r. do 02.01.2011 r.
Z decyzją powyższą nie zgodził sięS. B., który ostatecznie, na rozprawie w dniu 21.12.2012r. podniósł, że zaskarża ją w całości, gdyż jako emeryt prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą nie powinien podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu umów zlecenia realizowanych na rzecz Inspektoratu Weterynarii, zważywszy że przedmiotem tychże umów było wykonywanie czynności mieszczących się w ramach uskutecznianej działalności.
OdwołanieS. B.poparł wezwany w charakterze zainteresowanego Powiatowy Inspektorat Weterynarii wP..
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Wyrokiem z 18 stycznia 2013 roku Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ten sposób, że ustalił, iż odwołujący z tytułu umów zlecenia realizowanych na rzecz Powiatowego Inspektoratu Weterynarii wP.w okresie od dnia 30.04.2006r. do 30.03.2008r. oraz od dnia 01.04.2008r. do 02.01.2011 r. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu.
Sąd Okręgowy ustalił, że:S. B., z zawodu lekarz weterynarii, od dnia(...). jest uprawniony do emerytury. Ostatnim miejscem jego pracy byłWojewódzki Zakład (...)wK.- Oddział Terenowy wP., gdzie pracował do 30.11.1990 r.
Dalej Sąd ustalił, że od dnia 01.12.1990r. wnioskodawca prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług weterynaryjnych. Powiatowy Lekarz Weterynarii wyznaczył wnioskodawcę do wykonywania czynności z zakresu działania inspekcji weterynaryjnej. Określenie zakresu i miejsca ich wykonywania, jak również ustalenie wysokości wynagrodzenia następowało w formie umów zlecenia zawieranych kolejno od roku 2004 poczynając. W umowach tych odwoływano się do ustawy o „Inspekcji Weterynaryjnej” oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi „w sprawie warunków i wysokości wynagrodzenia za wykonywane czynności przez lekarzy weterynarii i inne osoby wyznaczone przez Powiatowego Inspektora Weterynarii,,. Z tytułu realizacji tych umów, zleceniodawca, zgłaszał odwołującego do ubezpieczenia zdrowotnego za okres od dnia 01.09.2004 do 30.03.2008r. oraz od 01.04.2008r. do 02.01.2011 r. Odwołujący z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu i z tego źródła przychodu opłaca stosowną składkę.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy, powołując się na treśćart. 6 ust. 1 pkt 5w związku zart. 9 ust. 2, 2a i 5 ustawy z 13.10.1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku Nr 205, poz. 1585, ze zmianami)orazart. 10 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz art. 13 ust. 8 ustawy z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku Nr 361), uznał odwołanieS. B.za zasadne.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy z tytułu zawartych umów zlecenia,S. B.podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom, to jest emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu, a w związku z tym, czy Powiatowy Inspektorat Weterynarii był zobowiązany do opłacenia z tego tytułu stosownych składek.
Sąd doszedł do przekonania, że dochody, jakie osiągał odwołujący z tytułu realizacji zawieranych z Inspektoratem Weterynarii umów zlecenia, należy traktować jako wynikające z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Zawierane umowy stanowiły część składową procesu, jakim jest działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę i nie stanowiły odrębnego od niej tytułu ubezpieczenia.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy, działając na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji.

Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżył organ rentowy apelacją w całości, zarzucając mu:
1) naruszenie prawa materialnego, a to:

-

art. 6 ust. 1 pkt. 5w związku zart. 9 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych( Dz. U. Nr 137 poz. 887 ze zm.) przez niewłaściwe ich zastosowanie i przyjęcie, że odwołującyS. B.z tytułu(...)00 umów zlecenia realizowanych na rzecz Powiatowego Inspektora Weterynarii wP.nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, gdyż wykonywał te umowy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej;

art. 6 ust. l pkt. 4w związku zart. 9 ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. Nr 137 poz. 887 ze zm.) poprzez błędne ich niezastosowanie i przyjęcie, że odwołującyS. B.w spornych okresach z tytułu umów zlecenia realizowanych na rzecz Powiatowego Inspektor Weterynarii wP.nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu, podczas gdy z całokształtu okoliczności sprawy bezsprzecznie wynika, iż przedmiotowe umowy zlecenia stanowiły odrębny tytuł ubezpieczenia społecznego, a nie - jak uznał Sąd - były „częścią" prowadzonej działalności gospodarczej;

2) naruszenie przepisów postępowania, a to:

-

art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego(Dz.U. z 1964 Nr 43 poz. 296 ze zm.) statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów poprzez błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na arbitralnym, dowolnym, bezpodstawnym przyjęciu, iż odwołującyS. B.w spornych okresach, umowy zlecenia realizował na rzecz Powiatowego Inspektora Weterynarii wP.w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a nie obok niej, podczas gdy z całokształtu okoliczności sprawy bezsprzecznie wynika, iż przedmiotowe umowy zlecenia nie były „częścią" prowadzonej działalności gospodarczej i wobec tego winny stanowić odrębny, obowiązkowy tytuł ubezpieczenia społecznego;

art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego(Dz.U. z 1964 Nr 43 poz. 296 ze zm.) statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na dowolnym, bezpodstawnym przyjęciu, iż dochody jakie osiągał odwołujący z tytułu umów zlecenia zawartych z Powiatowym Inspektorem Weterynarii wP.należy traktować jako wynikające z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie tylko nie uzasadnia, ale w całości przeczy takim twierdzeniom;

art. 47714§ 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964r kodeks postępowania cywilnego(Dz.U. z 1964 Nr 43 poz. 296 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie i bezzasadne przyjęcie, że istnieją podstawy do uwzględnienia odwołania wobec błędnego ustalenie, że odwołujący w spornych okresach realizował zlecenia na rzecz Powiatowego Inspektora Weterynarii wP.w ramach prowadzonej działalności gospodarczej;

477§ 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r kodeks postępowania cywilnego(Dz.U. z 1964 Nr 43 poz. 296 ze zm.) poprzez jego zastosowanie i zmianę decyzji organu rentowego pomimo istnienia uzasadnionych podstaw do jego oddalenia tj. przyjęcia, że odwołujący podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu zawartych umów zlecenia.

Wskazując na powyższe apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu apelujący podniósł, że z zawartych umów nie wynika, aby odwołujący czynności określone w umowie wykonywał w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej gdyż umowa jako stronę wskazuje lek. wet.S. B.. W § 3 pkt 3 umowy z dnia 02.01.2010 r. zleceniobiorca oświadczył, że „posiada odrębny tytuł ubezpieczenia społecznego" co przy uwzględnieniu powyższych ustaleń prowadzi do wniosku, iż umowa zlecenia nie mogła być, jak przyjął Sąd I instancji, „częścią składową procesu, jakim jest działalność gospodarcza".
Nadto organ rentowy wskazał, że odwołujący wystawiał rachunki do umowy, a nie faktury VAT, a płatnik czyli Powiatowy Inspektor Weterynarii obliczał i potrącał składki na ubezpieczenie zdrowotne, a także zaliczkę na podatek dochodowy. Co więcej, o tym, że przedmiotowe umowy zlecenia nie były częścią składową prowadzonej przez odwołującego działalności gospodarczej przesądza fakt zgłoszeniaS. B.przez płatnika Powiatowy Inspektorat Weterynarii do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów zlecenia w okresach od 01.09.2004r do 30.03.2008r oraz od 01.04.2008r do 02.01.2011r.
Zdaniem skarżącego zgromadzone w sprawie dowody, a przede wszystkim fakt zgłoszenia odwołującego do ubezpieczenia zdrowotnego przez płatnika, w sposób jednoznaczny wskazują, iż odwołujący zawarł umowy z płatnikiem, nie w ramach lecz niejako obok prowadzonej działalności gospodarczej. Gdyby wolą stron było wykonywanie umów przez odwołującego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, to przychód z tytułu umowy rozliczałby w ramach prowadzonej przez siebie księgowości (zasady ogólne, ryczałt itp.). Przychód ten nie byłby rozliczany (obliczenie wysokości podatku, przekazanie podatku do urzędu skarbowego itp.) przez płatnika składek, płatnik nie naliczałby i potrącał składki na ubezpieczenia zdrowotne, a odwołujący wystawiałby nie rachunek lecz fakturę VAT, rozliczałby przychód tylko z działalności gospodarczej PIT-36, nie składałby oświadczeń o których mowa powyżej w pkt. 1 i 5 czy też wreszcie nie zostałby zgłoszony z tytułu umowy zlecenia do ubezpieczenia zdrowotnego.

S. B.złożył odpowiedź na apelację, w której wniósł o oddalenie apelacji ZUS w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego nie odnosi skutku, gdyż Sąd Okręgowy wydał prawidłowy wyrok, który znajduje uzasadnienie w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w treści obowiązujących przepisów.
Zgodnie z przyjętymi w sprawie ustaleniamiS. B.poczynając od 30 kwietnia 2006 roku jest uprawniony do emerytury. Równocześnie prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług weterynaryjnych. Powiatowy Lekarz Weterynarii wyznaczył odwołującego do wykonywania czynności z zakresu działania inspekcji weterynaryjnej. Określenie zakresu i miejsca ich wykonywania, jak również ustalenie wysokości wynagrodzenia, następowało w formie umów zlecenia zawieranych kolejno poczynając od 2004 roku. W umowach tych odwoływano się doustawy o Inspekcji Weterynaryjnejoraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie warunków i wysokości wynagrodzenia za wykonywane czynności przez lekarzy weterynarii i inne osoby wyznaczone przez Powiatowego Inspektora Weterynarii.
Sąd Okręgowy trafnie zauważył, że spór w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy z tytułu zawartych umów zleceniaS. B.podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom, to jest emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu, a w konsekwencji, czy Powiatowy Inspektorat Weterynarii był zobowiązany do opłacenia z tego tytułu stosownych składek.
Analizując powyższe zagadnienie należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że uprawnienie Powiatowego Lekarza Weterynarii do wyznaczania lekarzy weterynarii niebędących pracownikami Inspekcji do wykonywania ustawowych zadań Inspekcji wynika zart. 16 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku o Inspekcji Weterynaryjnej(tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r. Nr 112, poz. 744, ze zmianami).Wyznaczenie do wykonywania następuje w drodze decyzji administracyjnej określającej rodzaj i zakres przekazanych do wykonania czynności. Wykonywanie tych czynności następuje po zawarciu przez powiatowego lekarza umowy z wybranymi osobami (w niniejszej sprawie: lekarzami weterynarii).
Mając na uwadze powyższe regulacje prawne stwierdzić należy, że decyzja wyznaczającaS. B.do wykonywania czynności w imieniu Powiatowego Lekarza Weterynarii uprawniała go do wykonywania czynności z zakresu inspekcji weterynaryjnej. Natomiast zawierane w jej następstwie umowy określały rodzaj czynności zleconych odwołującemu, ich zakres oraz miejsce wykonywania, jak również wysokość wynagrodzenia i termin jego zapłaty.
Przechodząc do kwestii rodzaju składek, jakie winien odprowadzić Powiatowy Inspektorat Weterynarii od przedmiotowych umów wskazać należy, że zgodnie zart. 6 ust. 1 pkt 5w związku zart. 9 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku Nr 205, poz. 1585, ze zmianami)osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają dobrowolnie ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym. Z kolei przepisart. 6 ust. 1 pkt 4stanowi, że obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają osoby fizyczne, które wykonują pracę na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zkodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia. W rozpoznawanej sprawie szczególną uwagę należy zwrócić na treśćart. 9 ust. 2 i 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym sytuacja jest odmienna, gdy przedmiot umowy zlecenia pokrywa się z zakresem prowadzonej działalności, czyli gdy praca jest wykonywana w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, pod warunkiem, że przychód uzyskiwany z umowy zlecenia i działalności gospodarczej jest traktowany przez przepisy podatkowe jako przychód z działalności gospodarczej. W myślart. 10 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku poz. 749, ze zmianami)źródłem przychodów jest działalność wykonywana osobiście oraz pozarolnicza działalność gospodarcza. Z kolei zgodnie z art. 13 ust. 8 cytowanej ustawy można traktować jako przychód z działalności innej niż wykonywana osobiście, przychód uzyskany na podstawie umów zawieranych przez podatnika w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.
W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z taką właśnie sytuacją. Chybiony jest zarzut apelującego, że czynnościS. B.z tytułu umowy zlecenia nie mogły być realizowane w ramach działalności gospodarczej z uwagi na sposób rozliczania przez odwołującego przychodu z tytułu tychże umów. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 czerwca 2009 roku (III UK 24/09) wskazuje, że poszukiwanie uzasadnienia twierdzenia skarżącego o tym, że rozważane czynności zainteresowanego nie mogły być wykonywane w ramach działalności gospodarczej wustawie o podatku dochodowym od osób fizycznychjest bezpodstawne, ponieważ ustawa podatkowa nie określa podstaw podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, gdyż samodzielnie reguluje toustawa o systemie ubezpieczeń społecznych– wyrok SN z 11 sierpnia 2009 r., III UK 27/09, LEX nr 533671. Sąd Apelacyjny w pełni podziela zaprezentowany wyżej pogląd. Powyższą regułę o pierwszeństwieustawy o systemie ubezpieczeń społecznychnależy odnieść także do argumentu apelującego, który podnosi, że zgłoszenieS. B.do ubezpieczenia zdrowotnego przez Powiatowy Inspektorat Weterynarii świadczy o tym, iż wykonywanie czynności w ramach inspekcji weterynaryjnej stanowi samodzielną podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym. Tym samym niesłuszne jest stanowisko organu rentowego, który wydziela umowy zlecenia zawarte przez odwołującego z organem Inspekcji Weterynaryjnej z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej zważywszy, że przedmiot tej działalności pokrywa się z przedmiotem tychże umów.
Konkludując, Sąd Okręgowy nie popełnił błędu w subsumcji stosując powołane wyżej przepisy, gdyż ustalony stan faktyczny odpowiada ich hipotezie. Zwrócić należy skarżącemu uwagę, że naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie, to - jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 marca 1999 roku, III CKN 206/98(OSNC 1999, nr 10, poz. 183)- kwestia prawidłowego odniesienia normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego, sprawa właściwego skonfrontowania okoliczności stanu faktycznego z hipotezą odnośnej normy prawnej i poddanie tego stanu ocenie prawnej na podstawie treści tej normy. Sąd nie popełnia bowiem błędu w subsumcji, jeżeli przyjęte ustalenia faktyczne „podkłada” pod prawidłowo dobrany przepis prawa.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił stan faktyczny i dokonał trafnej oceny dowodów, którymi są przede wszystkim dowody z przedłożonych do akt sprawy dokumentów w postaci między innymi umów zawartych międzyS. B.a Powiatowym Lekarzem Weterynarii czy też dokumentów zawartych w aktach organu rentowego. Nie ma racji skarżący, że Sąd Okręgowy naruszył dyrektywy płynące z treściart. 233 § 1 k.p.c.uznając w oparciu o przedstawione dowody, że przedmiot umów zawartych przez odwołującego z organem Inspekcji Weterynaryjnej pokrywa się z przedmiotem prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.S. B.prowadzi bowiem działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług weterynaryjnych i takie też usługi wykonywał na podstawie umów zlecenia zawartych z Powiatowym Lekarzem Weterynarii wP..
W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny w Łodzi, działając na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu wyrażoną w treściart. 98 § 1 k.p.c.ustalając je zgodnie z§ 2 ust. 1 – 2 oraz § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(tekst jednolity: Dz. U. z 2013 roku poz. 490).