Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 870/12
Data wyroku: 2013-02-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Małek-Bujak, Krystyna Merker, Jolanta Ansion
Słowa kluczowe: Wysokość Świadczenia
Podstawa prawna: art. 15 ust. 2a w zw. z art. 6 ust. 1 pkt. 10 FUS

Sygn. akt III AUa 870/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 lutego 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Maria Małek - Bujak (spr.)

Sędziowie

SSA Jolanta Ansion
SSA Krystyna Merker

Protokolant

Sebastian Adamczyk

po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2013 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaA. W.(A. W.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
o wysokość emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Bielsku-Białej

z dnia 24 lutego 2012 r. sygn. akt VI U 49/12
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej do ponownego rozpoznania.

/-/ SSA J. Ansion   /-/ SSA M. Małek-Bujak  /-/ SSA K. Merker

Sędzia    Przewodnicząca    Sędzia

Sygn. akt III AUa 870/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 16 grudnia 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwB.przyznał ubezpieczonemuA. W.emeryturę od 1 grudnia2011r., na mocy art. 27 ustawy z dnia l7 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS(DZ. U. Nr 153, poz. 1227 z 2009r. ze zm.) w miejsce emerytury przyznanej na podstawieart. 28 tej ustawy, doliczając do stażu pracy okres od 1 października 1982r. do 15 grudnia 1987r., który w ten sposób uległ zwiększeniu do 21 lat okresów składkowych i 6 lat nieskładkowych. Decyzją tą organ rentowy przyznał odwołującemu prawo do emeryturyw kwocie najniższej emerytury, tj. w kwocie 728,18 zł.
W odwołaniu ubezpieczony domagał się jej zmiany poprzez uwzględnienie okresu składkowego od 1 października 1982r. do 15 grudnia 1987r. kiedy to świadczył pracę na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989r., co zostało potwierdzone decyzją Kierownika Urzędu(...)z dnia 14 listopada 2011r., do wyliczenia wysokości świadczenia na mocy art. 15 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturachi rentach z FUS. Wskazał, że jest niezrozumiałe przyznanie świadczenia w najniższej kwocie bez ustalenia podstawy wymiaru emerytury w oparciu o uznany przez Zakład okres składkowy 21 lat.

Wyrokiem z dnia 24 lutego 2012r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do wyliczenia emerytury ubezpieczonegoA. W.z uwzględnieniem okresu od 1 października 1982r. do 15 grudnia 1987r. - jako okresu składkowego zarówno przy ustalaniu prawa do emerytury jak i obliczeniu jej wysokości zgodnie z art. 15 ust. 1-6 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r.o emeryturach i rentach z FUS ( Dz. U. Nr 153, poz. 1227 z 2009r. z późn. zm.).

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w dniu 23 listopada 2011r. odwołujący się złożył do Zakładu decyzję Kierownika Urzędu(...)z dnia 14 listopada 2011r.nr(...)potwierdzającą, żeA. W.w okresie od1 października 1982r. do 15 grudnia 1987r. świadczył pracę na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989r. Decyzją z dnia 2 grudnia 2011r. Zakład przeliczył emeryturę odwołującego się, doliczając do stażu pracy okres od 1 października 1982r. do 15 grudnia 1987r. ustalając łączny staż pracy na 21 lat okresów składkowych oraz 6 lat okresów nieskładkowych. Pismem z dnia 7 grudnia 2011r. Zakład poinformował ubezpieczonego, że po przeliczeniu stażu pracy spełnia warunki do przyznania mu emerytury na podstawie art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS (Nr 153, poz. 1227 z 2009r. ze zm.).
12 grudnia 2011r. ubezpieczony zastąpiony przez pełnomocnika ustanowionego notarialnie wniósł o przyznanie mu powyższej emerytury. Zaskarżoną decyzją z dnia16 grudnia 2011r. organ rentowy przyznałA. W.emeryturę od 1 grudnia 2011r. , przysługująca w kwocie najniższej - 728,18 zł. Świadczenie przyznano na mocyart. 27 cyt. ustawy, zaliczając do stażu pracy okresy od: 1 października 1965r. do 31 lipca 1981r., od 1 października 1982r. do 15 grudnia 1987r. okresów składkowych, tj. 21 lat i 15 dni oraz okresy nieskładkowe od 1 października 1959r. do 30 września 1965r., tj. 6 lat.
Powołując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. l5 ust. 1-6 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 10 i art. 27 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS(Dz. U. Nr 153, poz. 1227 z 2009r. ze zm.) Sąd I instancji wywiódł, że art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy statuuje tzw. okres składkowy bez składki, który to termin odnosi się do okresów zaliczanych do składkowych, choć bez opłaconej składki na ubezpieczenie społeczne. Fikcyjne okresy składkowe wymienione w art. 6 ust. 1 cyt. ustawy mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń z całego okresu zatrudnienia (działalności) zarówno przed, jak i po dniu 15 listopada 1991r. Okresy te traktuje się jak okresy składkowe zarówno przy ustalaniu prawa do emerytury, jak i obliczaniu ich wysokości.
Sąd I instancji uznał, że organ rentowy w zaskarżonej decyzji ustalił prawo do emerytury dla odwołującego się, zaliczając do stażu pracy okres, o którym mowaw powołanym art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy, jednakże niekonsekwentnie pominął ten okres do obliczenia wysokości świadczenia. Powołany w odpowiedzi na odwołanie organu rentowego przepis art. 15 cyt. ustawy w ust. 2 a wskazuje sposób ustalenia podstawy wymiaru. Podkreślił, że z dniem 1 stycznia 2009r. weszła w życie ustawa z dnia 4 września 2008r.o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. Nr 192, poz. 1180), która m.in. dodała do art. 15 ustęp 2 a. Unormowanie powyższe złagodziło problem braku faktycznych możliwoci ustalenia podstawy wymiaru składek u niektórych pracowników, przy bezspornym pozostawaniu w zatrudnieniu. W takich przypadkach za podstawę wymiaru składek należy przyjąć kwotę minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w okresie pozostawaniaw stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury.
Zdaniem Sądu I instancji, nie ulega wątpliwości, że odwołujący się posiada 21 lati 15 dni okresów składkowych, który to okres Zakład zaliczył mu w zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 15 ust. 6 cyt. ustawy, na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury (...) może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowew okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu.
W ocenie Sądu, okres od 1 października 1982r. do 15 grudnia 1987r. winien zostać zaliczony nie tylko jako okres składkowy do stażu pracy, ale także uwzględniony do wyliczenia wysokości emerytury według zasad wskazanych w powołanym wyżej przepisie art. 15 ust. 6 cyt. ustawy, poczynając od dnia 1 grudnia 2011r., tj. od daty (miesiąca) złożenia wniosku o emeryturę w wieku powszechnym (art. 27 pkt 1 i 2 ustawy). Z tych względów, przy zastosowaniuart. 477 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji.

Apelację od wyroku złożył organ rentowy.

Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił mu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności art. 15 ust. 2 a w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS w drodze przyjęcia, iż okres składkowy wymieniony w art. 6 ust. 1 pkt 10, tj. okres świadczenia pracy po 1956r. na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnychw rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989r., podpada pod dyspozycję unormowania art. 15 ust. 2 a cyt. ustawy.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania, względnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy temuż Sądowi do ponownego rozpoznania, z pozostawieniem mu orzeczenia o kosztach za obydwie instancje.
Uzasadniając swoje stanowisko, organ rentowy podniósł, że zgodnie z art. 15 ust. 2 a ustawy emerytalno-rentowej - jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emeryturyi renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tymokresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy.
Zdaniem apelującego, należy mieć na względzie, iż u podłoża powyższej regulacji legła niekorzystna sytuacja wielu ubezpieczonych, spowodowana brakiem dokumentacji płacowej z okresów, w których bezspornie pozostawali w stosunku pracy, jednakże z uwagi na likwidację dokumentów płacowych, nie byli w stanie udowodnić wysokości swoich zarobków z tego okresu. Sytuacja ta powodowała przyjmowanie do obliczania emerytury lub renty tzw. „miejsc zerowych”, co zdecydowanie zaniżało wysokość tych świadczeń. Tym samym, osoby te - nie ze swojej winy - pozbawione zostały możliwości wyliczenia wyższego świadczenia. Tak więc zakres podmiotowy w/w przepisu obejmuje wyraźnie tylko osoby pozostające w stosunku pracy.
Organ rentowy podkreślił, że okoliczność, iż konkretny okres, za który nie były opłacane składki, ustawodawca zalicza do okresów składkowych, nie przesądzao zastosowaniu do niego unormowania art. 15 ust. 2 a. Innymi słowy, nie każdy okres składkowy podpada pod dyspozycję tego przepisu. Możliwość uwzględnienia w podstawie wymiaru składki minimalnego wynagrodzenia dotyczy tylko tych okresów składkowych, które stanowią stricte okres zatrudnienia pracowniczego. Tym samym okres wymienionyw art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy emerytalnej, tj. świadczenia pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989r., mimo iż ustawodawca zaliczył go do okresów składkowych, nie podpada pod dyspozycję uregulowania art. 15 ust. 2 a, ponieważ nie jest to okres pozostawania w stosunku pracy.
W ocenie apelującego, Sąd w sposób nieuprawniony uznał, iż w/w okres należy potraktować za składkowy zarówno przy ustalaniu prawa do emerytury, jak i przy ustalaniu jej wysokości, przypisując mu w sposób fikcyjny minimalne wynagrodzenie. Sąd pominął istotę unormowania art. 15 ust 2 a, które odnosi się wyłącznie do osób zarabiającychw ramach stosunku pracy, oraz przyświecające temu unormowaniu podstawowe założenie ustawodawcy, iż żaden z zatrudnionych nie mógł zarabiać mniej niż obowiązujące w danym okresie minimalne wynagrodzenie.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja organu rentowego zasługuje na uwzględnienie.

Spór w niniejszym postępowaniu dotyczył ustalenia wymiaru emerytury ubezpieczonego. Do istoty sporu należało rozstrzygnięcie, czy okres składkowy od1 października 1982r. do 15 grudnia 1987r. można uwzględnić przy wyliczaniu wysokości świadczenia przyjmując, że w okresie tym ubezpieczony uzyskiwał minimalne wynagrodzenie, mając na uwadze unormowanie wynikające z art. 15 ust. 2 a powołanej ustawy.
Uzasadniony jest zarzut organu rentowego, że skoro przepis ten przewiduje, że jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy - to zakres podmiotowy w/w przepisu obejmuje wyraźnie tylko osoby pozostające w stosunku pracy.
Materiał dowody zebrany w sprawie nie dawał podstaw do przyjęcia, że ubezpieczony w spornym okresie był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, co zresztą nie było przedmiotem kontroli Sądu.
Decyzja Kierownika Urzędu(...)
z dnia 14 listopada 2011r. potwierdzała wprawdzie, że ubezpieczony w okresie od1 października 1982r. do 15 grudnia 1987r. świadczył pracę na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989r. Brak jest jednak uzasadnienia decyzji, bowiem na zasadzieart. 107 § 4 k.p.a., organ ten odstąpił od uzasadnienia decyzji. Brak jest kompletnych akt Urzędu(...)dotyczących ubezpieczonego. Ubezpieczony ani jego pełnomocnik nie wskazywali żadnych dowodów na tę okoliczność. Z akt sprawy nie wynika, by SądI instancji pouczył nieprofesjonalnego pełnomocnika ubezpieczonego o ciężarze dowodu, nie zakreślił terminu do złożenia wniosków dowodowych.
Pomijając istotę unormowania art. 15 ust. 2 a powołanej ustawy, które odnosi się wyłącznie do osób zatrudnionych w ramach stosunku pracy, oraz przyświecające temu unormowaniu podstawowe założenie ustawodawcy, iż żaden z zatrudnionych nie mógł zarabiać mniej niż obowiązujące w danym okresie minimalne wynagrodzenie, Sąd I instancji nie rozstrzygnął istoty sporu.
Skutkuje to koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Rozpoznając ponownie sprawę, w pierwszej kolejności Sąd Okręgowy winien zwrócić się do Urzędu(...)wW.o nadesłanie kompletnych akt ubezpieczonego, w których zapadła decyzja z 14 listopada 2011r. i na ich podstawie ustalić czy ubezpieczony wykazał, że łączyła go w spornym okresie umowao pracę. W razie potrzeby zakreśli pełnomocnikowi ubezpieczonego termin do wskazania dowodów na okoliczność na rzecz jakiej organizacji politycznej czy też jakiego związku zawodowego świadczył pracę i jaki był charakter umowy łączącej ubezpieczonego z tą(czy też z tymi) organizacjami, czy związkami i ewentualnie dopuści inne (zawnioskowane przez ubezpieczonego dowody) na okoliczność charakteru umowy łączącej go z w/w organizacjami czy też związkami.
Dopiero stwierdzenie na podstawie jakiej umowy ubezpieczony świadczył pracęw spornym okresie, stanowić będzie podstawę przeliczenia świadczenia.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawieart. 386 § 2 k.p.c., Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.

/-/ SSA J. Ansion   /-/ SSA M. Małek-Bujak    /-/ SSA K. Merker

Sędzia    Przewodnicząca    Sędzia

JR