Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 781/12
Data wyroku: 2013-01-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Zajączkowski, Ewa Naze, Lucyna Guderska
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt: III AUa 781/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 stycznia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Jacek Zajączkowski
Sędziowie:SSA Ewa Naze
SSA Lucyna Guderska (spr.)
Protokolant: sekr. sądowy Patrycja Stasiak

po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2013 r. w Łodzi
sprawyS. M.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddziałowi wŁ.
o emeryturę,
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Sieradzu
z dnia 20 marca 2012 r., sygn. akt: IV U 554/11;

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.

Sygn. akt III AUa 781/12

UZASADNIENIE
Decyzją z 12.05.2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wŁ.odmówiłS. M.prawa do emerytury na podstawie ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS w związku z przepisamirozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzez uwagi na nieudokumentowanie przez wnioskodawcę na dzień 31.12.1998 r. stażu ogólnego w wymiarze 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych oraz nieudowodnienie 15 lat pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Organ rentowy nie uwzględnił w stażu ogólnym wnioskodawcy okresu zatrudnienia od 1966 r. do 1970 r. wM.(...)wZ.z uwagi na brak dokumentów potwierdzających zatrudnienia w tym okresie oraz nie zaliczył do stażu pracy w warunkach szczególnych okresów zatrudnienia: od 10.02.1970 r. do 2.05.1972 r. wM.(...)wZ.na stanowisku traktorzysty, od 5.05.1972 r. do 31.12.1991r. wSpółdzielni (...)wZ.na stanowisku kierowcy oraz od 4.05.1995 r. do 31.10.1997 r. wFirmie (...)wŁ.na stanowisku kierowcy samochodów ciężarowych powyżej 3,5 tony z uwagi na brak świadectw na okoliczność wykonywania pracy w warunkach szczególnych we wskazanych okresach.
W odwołaniu od tej decyzjiS. M.wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie odwołującemu emerytury w wieku obniżonym. W toku postępowania pełnomocnik odwołującego się wniósł ostatecznie o zaliczenie do ogólnego stażu pracy wnioskodawcy okresu zatrudnienia od 16.06.1998 r. do 31.12.1999 r. uD. B.prowadzącego usługi transportowe oraz zaliczenie do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia od 5.05.1972 r. do 31.12.1991 r. wSpółdzielni (...)wZ..
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Sieradzu zmienił decyzję organu rentowego i przyznałS. M.prawo do emerytury od 1 kwietnia 2011 r.
Sąd I instancji ustalił, żeS. M.,ur. (...)z zawodu kierowca, kategorię prawa jazdy „T" uzyskał w dniu 22.12.1969 r., kategorię prawa jazdy „B" i „C" uzyskał 31.03.1973 r. natomiast kategorię „CE" - 10.03.1980 r. Odwołujący wniosek o emeryturę złożył 20.04.2011 r., nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego i nie jest zatrudniony w ramach umowy o pracę.

S. M.od 5 maja 1972 r. do 31 grudnia 1991 r. był zatrudniony wSpółdzielni (...)wZ.. Z treści zaświadczenia wystawionego przez(...), która przejęła dokumenty pracownicze po zlikwidowanej Spółdzielni wynika, że zajmował on stanowisko kierowcy. Ze znajdujących się w aktach osobowych wnioskodawcy angaży wynika, że pracował jako kierowca kategorii ciągnikowej oraz kierowca samochodów ciężarowych, w tym z przyczepami, a w okresie od 18.06.1983 r. do 31.12.1984 r. jako ładowacz. Odwołujący w okresie od 23.04.1974 r. do 25.04.1976 r. odbywał służbę wojskową a od 10.04.1991 r. do 31.12.1991 r. przebywał na urlopie bezpłatnym.

Spółdzielnia (...)zajmowała się przewozem towarów masowych i spożywczych, miała na stanie około 55 samochodów ciężarowych oraz 2 ciągniki rolnicze z cyklopami do rozładunków wagonów a nadto jednegoŻ.przypisanego do działu zaopatrzenia. Zatrudnieni w Spółdzielni kierowcy przewozili cement, węgiel, zboże, żywność oraz maszyny. Praktyką w tej Spółdzielni było, iż każdy kierowca był przypisany do swojego samochodu. Odwołujący na początku zatrudnienia w Spółdzielni pracował jako kierowca ciągnika i ciągnika z cyklopem przy rozładunku wagonów, zaś po zdobyciu w dniu 31.03.1973 r. prawa jazdy kat. C zaczął pracować jako kierowca samochodu ciężarowego powyżej 3,5 tony typu Star lub Jelcz, a w razie potrzeby brał udział w rozładowywaniu ciągnikiem z cyklopem wagonów kolejowych. Jako kierowca samochodu ciężarowego jeździł wywrotkami i samochodami skrzyniowymi, woził różne materiały: węgiel, wapno, nawozy, cement. Materiały częściowo były workowane a częściowo luzem. Ciągnikiem z cyklopem rozładowywał z wagonów kolejowych węgiel, wapno czy nawozy przywożone luzem. Ponadto odwołujący pełnił też dodatkowo rolę ładowacza, w zależności od sytuacji. Bywało tak, że jeśli był skierowany do rozwozu towarów do sklepów, to jeździł z pracownikiem fizycznym i razem z nim w sklepie rozładowywał towar w workach, skrzyniach, czy na paletach. Praca kierowców była ciężka, gdyż odbywała się w ciągłym hałasie, zimnie i wysokiej, bądź niskiej temperaturze. W samochodach ciężarowych nie było klimatyzacji - dla wentylacji kierowcy otwierali okno, natomiast dla ogrzania samochodu otwierali silnik. Praca odbywała się przez cały rok bez przerw sezonowych. Kierowcy mieli zadaniowy system pracy a wynagrodzenie było akordowe lub liczone w systemie akordowo - premiowym. Na wysokość wynagrodzenia miała wpływ ilość przewiezionego towaru i czas jego przewozu.

Od 04.05.1995 r. do 31.10.1997 r.S. M.był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy wFirmie (...)wS.w charakterze kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. Macierzysty pracodawca wydał wnioskodawcy świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, z którego wynika, że wnioskodawca w okresie od 4.05.1995 r. do 31.10.1997 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę kierowcy samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym pow. 3,5 tony, tj. na stanowisku wymienionym w wykazie A dziale VIII, poz. 2 pkt 5 wykazu stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Komunikacji Nr 64 z 29 czerwca 1983 r. w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładzie pracy resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego (..).
Odwołujący od 16.06.1998 r. do 31.12.1999 r. zatrudniony był na podstawie umowy o pracę jako kierowca samochodu ciężarowego w firmie świadczącej usługi transportowe należącej do jego zięciaD. B., której siedziba znajdowała się wmiejscowości S.(...)w gminieŁ.. Usługi wykonywane były samochodem ciężarowym typu(...)200 z przyczepą, należącym doD. B., który zatrudnił wnioskodawcę, gdyż sam posiadał jedynie prawo jazdy kat. B.D. B.opłacał do ZUS składki z tytułu zatrudnienia odwołującego. Firma wykonywała zlecenia z zakładów pracy wZ., czyT.. Kursy ciężarówką odbywały się z różną częstotliwością, bywało, że dwa razy na tydzień a wynagrodzenie w-cy uzależnione było od ilości kursów.
Sąd Okręgowy uznał za wiarygodne zeznaniaświadkówJ. B.iT. C.jako spójne, logiczne oraz oparte na bezpośredniej ich wiedzy. Jednocześnie Sąd uznał za wiarygodny zapis w zaświadczeniu(...)o przebywaniu przezS. M.w okresie od 10.04.1991 r. do 31.12.1991 r. na urlopie bezpłatnym oraz rozpoczęciu odbywania w dniu 23.04.1974 r. służby wojskowej. Z uwagi na brak danych dotyczących zakończenia odbywania służby wojskowej Sąd w oparciu o znajdujące się w aktach rentowych listy płac ustalił, iż odwołujący wrócił do pracy najpóźniej 26 kwietnia 1976 r. Ponadto Sąd dał wiarę zeznaniom odwołującego co do jego zatrudnienia w okresie od 16.06.1998 r. do 31.12.1999 r. w firmie należącej doD. B.. Sąd podkreślił, że zeznania odwołującego w tym zakresie są zgodne z zeznaniamiD. B., który potwierdził, iż zatrudniał wnioskodawcę na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego.
W poczet materiału dowodowego Sąd I instancji zaliczył również złożone poza rozprawą świadectwo wykonywania przez odwołującego pracy w warunkach szczególnych wfirmie (...)w okresie od 4.05.1995 r. do 31.10.1997 r., które w ocenie Sądu potwierdza szczególny charakter pracy wnioskodawcy w tym okresie.
W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że odwołanieS. M.jest zasadne.
Przywołując treść art. 184 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ust. 1 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz§§ 1-4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeSąd Okręgowy wskazał, że według wykazu A działu VIII poz. 1 i 2, 3 załącznika do w/w rozporządzenia pracami w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do ubiegania się o emeryturę w niższym wieku, są m.in. ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe, prace kierowców ciągników i prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony.
Podkreślił, że spór w niniejszej sprawie dotyczył ostatecznie tego, czy odwołujący posiada co najmniej 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych na datę 1.01.1999 r. oraz czy zatrudnienie wnioskodawcy wSpółdzielni (...)wZ.w okresie od 5 maja 1972 r. do 31 grudnia 1991 r. było pracą w warunkach szczególnych, a co za tym idzie, czy posiada on co najmniej 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach.
Sąd stwierdził, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, żeS. M.w okresie od 5.05.1972 r. do 31.12.1991 r. był zatrudniony początkowo jako kierowca ciągnika, następnie kierowca samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony oraz ciągnika z cyklopem a nadto w okresie 18.06.1983 r. do 31.12.1984 r. wykonywał pracę ładowacza, która poległa na przeładowywaniu ciężkich towarów, a więc również była pracą w warunkach szczególnych w rozumieniu cytowanych. Jednocześnie Sąd wziął pod uwagę, że w spornym okresie odwołujący odbywał zasadniczą służbę wojskową (od 23.04.1974 r. do 25.04.1976 r.) oraz przebywał na urlopie bezpłatnym (od 10.04.1991 r. do 31.12.1991 r.) a z uwagi na to, że brak jest podstaw w obowiązujących przepisach do zaliczenia do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej oraz okresu urlopu bezpłatnego - nie można do stażu pracy w warunkach szczególnych zaliczyć całego wskazanego okresu.
Zdaniem Sądu Okręgowego zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy wykazał również, żeS. M.był zatrudniony i ubezpieczony w firmie należącej doD. B.w okresie 16.06.1998 r. do 31.12.1998 r. w charakterze kierowcy samochodu ciężarowego. Ponieważ nie wykazano, że ta praca wykonywana była w pełnym wymiarze czasu pracy, wskazany okres nie może być zaliczony do okresów pracy w warunkach szczególnych, a jedynie uwzględniony w ogólnym stażu pracy skarżącego.
Ponadto, zdaniem tego Sądu, do okresów prac wykonywanych w warunkach szczególnych należy zaliczyć również okres zatrudnienia odwołującego od 4.05.1995 r. do 31.10.1997 r. wFirmie (...)na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, co zostało udokumentowane świadectwem wykonywania prac w warunkach szczególnych wydanym przez tego pracodawcę.
Reasumując, Sąd Okręgowy uznał, żeS. M.wykonywał pracę w szczególnych warunkach w okresach:od 5.05.1972 r. do 22.04.1974 r. oraz 26.04.1976 r. do 9.04.1991 r.(zatrudnienie wSpółdzielni (...)wZ.z wyłączeniem okresu odbywania służby wojskowej i urlopu bezpłatnego), oraz od4.05.1995 r. do 31.10.1997 r.(zatrudnienie wFirmie (...)), co łącznie sprawia, iż warunek 15 - letniego zatrudnienia w szczególnych warunkach spełnił. Ponadto Sąd uznał, że okres zatrudnienia wfirmie (...)jest niewątpliwie okresem składkowym (art. 6 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy), podlegającym uwzględnieniu w ogólnym stażu pracy, a co za tym idzie uznał, że odwołujący spełnił również kwestionowany warunek posiadania co najmniej 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych.
Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił decyzję ZUS i przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w warunkach szczególnych od 1 kwietnia 2011 roku, tj. od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie.
Apelację od powyższego rozstrzygnięcia złożył organ rentowy,zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 32 w związku zart.184 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związku z§2-§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, poprzez przyjęcie, iż odwołujący na datę 1.01.1999 r. legitymuje się stażem ogólnym 25 lat, co w konsekwencji doprowadziło do przyznania mu prawa do emerytury w wieku obniżonym, mimo nie spełniania przez niego warunku koniecznego do nabycia prawa tj. nie posiadania łącznie 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych.
Wskazując na powyższe organ rentowy wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie odwołania.
Skarżący, nie kwestionując okoliczności, iż odwołujący podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia wfirmie (...)w okresie od 16.06.1998 r. do 31.12.1999 r., podniósł, że - po uwzględnieniu okresu zatrudnienia od 16.06.1998 r.do 31.12.1998 r.do ustalonego zaskarżoną decyzją ogólnego stażu pracy w wymiarze 23 lat 5 m-cy i 22 dni - nie można stwierdzić, iżS. M.udowodnił wymagane przepisami ustawy 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Zgodnie bowiem z treścią art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS spełnienie przesłanki dotyczącej stażu pracy, tj. 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 15 lat pracy w szczególnych warunkach wymagane jest do dnia wejścia w życie ustawy, tj. do dnia 1.01.1999 r. Pozostałe warunki wskazane powyżej wynikające z przepisów ustawy mogą zostać zrealizowane po tej dacie.
Dodatkowo organ rentowy podniósł, iż do pracy w szczególnych warunkach Sąd zaliczył także okres od 1.03.1974 r. do 22.04.1974 r. (tj. okres przed służbą wojskową), podczas gdy z analizy kart wynagrodzeń wynika, iż jest to okres w którym odwołujący nie wykonywał pracy.
W odpowiedzi na apelację odwołujący wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od ZUS na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest uzasadniona i prowadzi do zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie odwołania.
Jak słusznie podnosi skarżący, warunkiem nabycia uprawnień emerytalnych na podstawieart. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(jednolity tekst: Dz. U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.), tj. przez ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., jest spełnienie przesłanki stażu ubezpieczeniowego, o którym mowa w art. 27 ustawy, tj. 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych dla mężczyzn, oraz stażu 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na dzień wejścia w życie tej ustawy, tj. 1 stycznia 1999 r. Pozostałe przesłanki nabycia prawa do emerytury określone w w/w przepisie mogą zostać spełnione po tej dacie.
Odnosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy należy zgodzić się z organem rentowym, że Sąd Okręgowy błędnie przyjął, iżS. M.na dzień 1 stycznia 1999 r. spełnił przesłankę określoną w art. 184 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tj. udowodnił wymagany 25-leni staż ogólny. Jakkolwiek prawidłowo Sąd ten przyjął, że zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na ustalenie, że do stażu ubezpieczeniowego odwołującego należy również zaliczyć – poza uwzględnionym przez organ rentowy okresem 23 lat 5 miesięcy i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych – okres zatrudnienia wfirmie (...)od 16 czerwca 1998 r. do 31 grudnia 1999 r., jako okres składkowy, to jednak z powyższego okresu tylko okres do 31 grudnia 1998 r. (tj. 6 miesięcy i 16 dni) podlega zaliczeniu do stażu ogólnego uprawniającego do emerytury w niższym wieku emerytalnym w oparciu o przepis art. 184 ust. 1 powołanej wyżej ustawy. Tym samym na dzień 1 stycznia 1999 r. odwołujący udowodnił staż ogólny w wymiarze niższym niż wymagany okres 25 lat. Stosownie zaś do treści art. 100 ust. 1 tej ustawy prawo do świadczeń w niej określonych powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa, z zastrzeżeniem ust. 2. Brak zatem spełnienia przez ubezpieczonego choćby tylko jednej z przesłanek wymaganych do uzyskania emerytury skutkuje brakiem prawa do tego świadczenia. W konsekwencji uznać należy, że wobec braku legitymowania się przez odwołującego na dzień 1 stycznia 1999 r. wymaganym 25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym, nie przysługuje mu prawo do emerytury na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Wprawdzie w toku postępowania przed Sądem Okręgowym odwołujący początkowo wnosił o zaliczenie do stażu również okresu pracy przed ukończeniem 18 roku życia, tj. od marca 1976 r. do 1970 r. w(...)wZ., jednakże na okoliczność tę nie przedłożył jakichkolwiek dowodów. Reprezentujący odwołującego profesjonalny pełnomocnik wskazał w piśmie procesowym z 7.10.2011 r. (k. 22-23), że odwołujący nie dysponuje dokumentami potwierdzającymi pracę w w/w okresie, nie wnosząc przy tym o przeprowadzenie innych dowodów na tę okoliczność. Wobec zatem nie udowodnienia przez odwołującego pracy w powyższym okresie nie może on zostać zaliczony do stażu ubezpieczeniowego. Ze świadectwa pracy wystawionego przezM.(...)wZ.z 2 maja 1972 r. jednoznacznie wynika zaś, żeS. M.był zatrudniony w tej Bazie od 10 lutego 1970 r. do 2 maja 1972 r. i okres ten został uwzględniony przez ZUS w stażu ubezpieczeniowym odwołującego.
Niezależnie od powyższego za zasadny należy uznać również zarzut skarżącego o bezzasadnym zaliczeniu odwołującemu przez Sąd I instancji okresu od 1.03.1974 r. do 22.04.1974 r. do stażu pracy w warunkach szczególnych. Jak słusznie podnosi organ rentowy, z dokumentacji zawartej w aktach ZUS, w szczególności kart wynagrodzeń prowadzonych przez ówczesnego pracodawcę odwołującego, tj.Spółdzielnię (...)wZ., jednoznacznie wynika, że w w/w okresie, tj. przed służbą wojskową, którą odbywał od 23 kwietnia 1974 r.,S. M.nie wykonywał pracy.
Z powyższych względów Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

PRZEWODNICZĄCY:      SĘDZIOWIE:

L.G./A.J.