Sąd Apelacyjny w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 618/12
Data wyroku: 2012-12-31 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Lauber-Drzazga, Ewa Popek, Alicja Surdy
Podstawa prawna: art. 189 kpc

Sygn. akt I ACa 618/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 31 grudnia 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący - Sędzia

SA Ewa Popek

Sędziowie:

SA Alicja Surdy
SA Ewa Lauber-Drzazga (spr.)

Protokolant

sekretarz sądowy Dorota Kabala

po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. w Lublinie na rozprawie sprawy
z powództwaJ. P.
przeciwkoJ. K.,J. G.,P. K.iT. K.
o ustalenie nieważności umowy sprzedaży

na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia26 czerwca 2012 r. sygn. akt I C 1094/11

I
oddala apelację;

II
zasądza od pozwanychJ. K.,J. G.,P. K.T. K.na rzecz powódkiJ. P.kwoty po 675 (sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych od każdego z nich tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

I ACa 618/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z 26 czerwca 2012r. Sąd Okręgowy w Siedlcach ustalił, że nieważna jest umowa sprzedaży zawarta w formie aktu notarialnego w dniu(...). miedzyK. H.iE. H., aE. K.i orzekł o kosztach procesu.
Wyrok Sądu Okręgowego został oparty na następujących ustaleniach:
Rodzice powódkiJ. P.,K.iE. H., byli właścicielami nieruchomości położonej wS., której część nabyli w drodze zakupu, a część w drodze zasiedzenia.
Początkowo rodzice powódki byli współwłaścicielami w 9/18 części nieruchomości nr(...)położonej wS.o powierzchni 694 m(
      2 )dla której była prowadzona dawna księga wieczysta pn.(...)oraz współwłaścicielami w 9/18 części sąsiedniej nieruchomości składającej się zdziałek numer (...)o łącznej powierzchni 1.939m(
      2 ), dla której była prowadzona dawna księga wieczysta(...), następnie Kw nr(...), później Kw nr(...). Obecnie dla gruntu, który pozostał zdziałek numer (...)prowadzona jestksięga wieczysta (...). Po nabyciu udziału we współwłasności powyższych nieruchomości pod koniec lat 30-tych XX wieku małżonkowieH.objęli w posiadanie całądziałkę nr (...)o powierzchni 694m(
      2 )oraz częśćdziałki nr (...)i zabudowali je murowanym budynkiem mieszkalnym (kamienica) oraz budynkami gospodarczymi.
Postanowieniem z(...). Sąd Rejonowy wO.stwierdził, iż małżonkowieH.nabyli z dniem(...)na własność przez zasiedzenie nieruchomość położoną wS.M.o powierzchni 1.187m(

      2 ). Powierzchnia nabyta przez małżonkówH.obejmowała całość dawnejdziałki nr (...)(694m(

      2)) oraz część dawnejdziałki numer (...)(493m(

      2)).
W dniu(...). rodzice powódki zawarli zE. K.umowę sprzedaży w formie aktu notarialnego w którym oświadczyli, że są współwłaścicielami nieruchomości o obszarze 1939m(
      2), położonej wS., oznaczonej jakodziałki nr (...), dla której prowadzona jest KW nr(...)i ¼ tej nieruchomości wraz z prawami do połowy zabudowań z tytułu ich wybudowania sprzedają mu za cenę 500.000zł.
W niniejszej sprawie powódka jako spadkobierczyni małżonkówH.wystąpiła z powództwem przeciwko spadkobiercomE. K.domagając się ustalenia na podstawieart. 189 kpc, że powyższa umowa jest nieważna.
Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo stojąc na stanowisku, iż powódka ma interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy albowiem treść aktu notarialnego budzi wątpliwości co do zgodności czynności z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jej zawarcia, a także co do przedmiotu sprzedaży.
Zdaniem Sądu Okręgowego wystąpienie powódki z roszczeniem o uzgodnienie treści księgi wieczystej nie usunie istniejącego stanu niepewności ponieważ małżonkowieH.po uzyskaniu tytułu własności na skutek zasiedzenia do części nieruchomości będącej przedmiotem umowy objętej sporem nie ujawnili nowego stanu prawnego wksiędze wieczystej nr (...). Księga ta, po odłączeniu do nowej księgi wieczystej części nieruchomości jest prowadzona obecnie dla gruntu o powierzchni 629mkw, podczas gdy w spornej umowie sprzedaży jest mowa o powierzchni 1193m2.
Sąd Okręgowy uwzględnił zarzut powódki, iż objęta sporem umowa była sprzeczna z obowiązującymi w dacie jej zawarcia przepisami regulującymi gospodarkę nieruchomościami tj. zart. 29 i 30 ustawy z dnia 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach(Dz.U. z 1969r. Nr 22, poz. 159). Przepisy te w odniesieniu do terenów położonych w granicach miast i osiedli dawały Skarbowi Państwa prawo pierwokupu, natomiast przedmiotowa umowa nie zawiera postanowień o dokonaniu sprzedaży pod warunkiem niewykonania przez Skarb Państwa prawa pierwokupu. W tej sytuacji i stosownie doart. 599 § 2 kcczynność objęta tym aktem, jako dokonana bezwarunkowo jest nieważna.
Sąd Okręgowy stwierdził również, iżE. K., jako siostrzeniecK. H.nie należał do kręgu spadkobierców ustawowych sprzedających, a zatem nie wystąpiło wyłączenie prawa pierwokupu przewidziane w art. 32 pkt 1 powyższej ustawy.
Od tego wyroku pozwani spadkobiercyE. K.wnieśli apelację zarzucając naruszenie:

1
art. 934 kcw zw. zart. 32 pkt 1 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlachw brzmieniu obowiązującym w 1981r. przez przyjęcie, że syn siostry (siostrzeniec) nie jest osobą uprawnioną do dziedziczenia ustawowego;

2
art. 58 kciart. 599 § 2 kcw zw. zart. 29 ust. 1 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlachprzez przyjęcie, że umowa sprzedaż z dnia 2 czerwca 1981r. jest sprzeczna z prawem ponieważ została zawarta z naruszeniem ustawowego prawa pierwokupu;

3
art. 189 kpcprzez przyjęcie, że powódka miała interes prawny w wytoczeniu powództwa;

4
art. 244 kpcprzez pominięcie treści decyzji Starosty Powiatowego wM.z dnia(...). i decyzji(...)z dnia 26.04.2012r.

Wskazując na powyższe pozwani wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest niezasadna.
Ustosunkowując się do poszczególnych zarzutów podniesionych w apelacji należy stwierdzić, iż Sąd Okręgowy nie naruszył żadnego ze wskazanych w niej przepisów.
Przede wszystkim, zgodnie ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, powódka ma interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy sprzedaży z dnia 2 czerwca 1981r. w oparciu oart. 189 kpc.
Wystąpienie przez powódkę z roszczeniem o uzgodnienie treściksięgi wieczystej (...)nie usunie istniejącego stanu niepewności co do prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Powyższa księga (wcześniejKW (...)) prowadzona jest obecnie dla gruntu o powierzchni 629m(

      2 ), który pozostał z dawnychdziałek nr (...)po odłączeniu do nowej księgi wieczystej nieruchomości o powierzchni 1310m(

      2), nabytej w drodze zasiedzenia przezL.iK.małżonkówK.. W umowie sprzedaży z 2 czerwca 1981r. jest mowa o gruncie o powierzchni 1193m(

      2 )na który składa się częśćdziałki nr (...)o powierzchni 493m(

      2 )nabyta przez rodziców powódki przez zasiedzenie jak teżdziałka nr (...)dla której prowadzona była księga wieczysta(...)i po zamknięciu której nowej księgi nie założono. Budynek mieszkalny, do którego pozwani roszczą pretensje został natomiast posadowiony w głównej mierze nadziałce nr (...).
Apelacja w istocie nie kwestionuje faktu, iż objęta sporem umowa jest sprzeczna zart. 29 ust 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach(Dz.U. z 1969r. Nr 22, poz. 159 ) w brzmieniu obowiązującym w 1981r., zgodnie z którym Prezydium miejskiej rady narodowej służy prawo pierwokupu w przypadku sprzedaży nieruchomości, nie stanowiących własności Państwa, położonych na terenach określonych w art. 1 ust. 1 pkt 1 ( położonych w granicach administracyjnych miast i osiedli). Stosownie natomiast do art. 30 tej ustawy właściciel nieruchomości określonej wart. 29może sprzedać ją osobie trzeciej tylko pod warunkiem, że prezydium rady narodowej, któremu służy prawo pierwokupu, prawa tego nie wykona. Jest faktem, iż sporna umowa została zawarta bezwarunkowo.
Pozwani podnoszą jedynie, iż w okolicznościach niniejszej sprawyart. 29 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlachnie miał zastosowania z uwagi na treść art. 32 ustawy zgodnie z którym  prawo pierwokupu przewidziane wart. 29nie ma zastosowania m.in. w przypadku gdy sprzedaż następuje na rzecz osób uprawnionych do dziedziczenia ustawowego po osobie dokonywającej sprzedaży zaś kupującyE. K.był siostrzeńcemK. H..
Stanowisko to nie znajduje uzasadnienia.E. K.w dniu zawarcia umowy nie był osobą uprawnioną do dziedziczenia ustawowego poK. H.albowiem w dniu 2 czerwca 1981r. żyły dzieci zbywców (powódka i jej rodzeństwo).
Zgodnie zart. 931 § 1 kcw pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dopiero w przypadku braku zstępnych spadkodawcy powołani do spadku z ustawy byliby jego małżonek, rodzice i rodzeństwo (art. 932 § 1 kcw brzmieniu obowiązującym w 1981r.)).
E. K.jako potencjalny spadkobierca ustawowy nie był w dacie zawarcia spornej umowy objęty dyspozycjąart. 32 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach.
Stosownie zatem doart. 599 § 2 kcskoro prawo pierwokupu przysługiwało Skarbowi Państwa z mocy ustawy, sprzedaż dokonana bezwarunkowo jest nieważna.
Decyzja Starosty Powiatowego wM.z dnia(...)., na którą powołują się pozwani w apelacji nie ma żadnego wpływu na rozstrzygniecie w niniejszej sprawie.
Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji Starostwo Powiatowe wprowadziło na wniosek pozwanych zmiany w rejestrze ewidencji gruntów i budynków m.in. na podstawie spornej umowy sprzedaży. Nastąpiło to po uprzednim ustaleniu, że postępowanie w niniejszej sprawie nie zostało zakończone, brak jest prawomocnego orzeczenia sądu o stwierdzeniu nieważności aktu notarialnego z 2 czerwca 1981r.. Akt ten zatem, w dacie wydawania decyzji był nadal w obrocie prawnym i stanowi łpodstawę do ujawnienia go w rejestrze gruntów i budynków.
Decyzja(...)z(...). została wydana na skutek odwołania od powyższej decyzji Starosty Powiatowego i z tych samych względów nie ma znaczenia dla niniejszego sporu.

Z tych względów i na podstawieart. 385 kpciart. 108 § 1 kpcSąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.