Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 342/12
Data wyroku: 2012-08-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Szaroma, Iwona Łuka-Kliszcz, Marta Fidzińska-Juszczak
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: 34 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2006r.

Sygn. akt III AUa 342/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 sierpnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Iwona Łuka-Kliszcz (spr.)

Sędziowie:

SSA Maria Szaroma
SSA Marta Fidzińska - Juszczak

Protokolant:

st.sekr.sądowy Mariola Pater

po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2012 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuJ. B.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wK.
o prawo do emerytury górniczej
na skutek apelacji wnioskodawcyJ. B.
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału VII Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 10 stycznia 2012 r. sygn. akt VII U 1849/11

o d d a l a apelację.

Sygn. akt III AUa 342/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 10 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział VII Ubezpieczeń Społecznych w punkcie 1. Zmienił zaskarżone przezJ. B.decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.z dnia 9 lipca 2010 r. i z dnia 29 października 2010 w ten sposób, że przyznałJ. B.emeryturę górniczą; zaś w punkcie 2. umorzył postępowanie od decyzji z dnia 5 lutego 2010 r.
Sąd Okręgowy w oparciu o zeznania wnioskodawcy i dokumentację zalegającą w aktach rentowych ustalił, że wnioskodawcaJ. B.,ur. (...), w okresie od dnia 16 sierpnia 1955 r. do 15 września 1968 r. był zatrudniony wZakładach (...)wW., w tym w okresie od dnia 14 maja 1958 r. do 15 września 1968 r. pracował jako ślusarz konserwator urządzeń podszybia pod ziemią. W ramach tego zatrudnienia po przybyciu do pracy sztygar przydzielał mu pracę w warsztacie znajdującym się pod ziemią, a po zakończeniu dniówki (ok. godz. 14.00) odbywał się wyjazd na powierzchnię w grupach dziewięcioosobowych. W decyzji z dnia 26 stycznia 1998 r. przyznającej wnioskodawcy emeryturę od dnia 1 stycznia 1998 r. organ rentowy przyjął, że okresy pracy górniczej obliczone według przeliczników 124 miesiące razy 1,5 miesięcy, co dało łączny wymiar tej pracy 186 miesięcy. W kolejnych decyzjach organ rentowy potwierdzał, że wnioskodawca legitymuje się 186 miesiącami pracy górniczej. Nadto decyzją z dnia 9 marca 2004 r. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał wnioskodawcy uprawnienia kombatanckie z tytułu deportacji do ZSRR w okresie od lutego 1940 r. do marca 1946 r.
Wobec tych ustaleń Sąd Okręgowy powołując się na treśćart. 34 i nast. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2006 r. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy – Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 167, poz. 1397 ze zm.) uznał, że wnioskodawca spełnił wszystkie warunki uzasadniające nabycie prawa do emerytury górniczej w trybie tych przepisów. W szczególności posiada on ponad 5-cio letni okres pracy górniczej, co potwierdzał organ rentowy już od dnia 26 stycznia 1998 r. przyjmując mu 186 miesięcy takich okresów, a także udowodnił ponad 25 lat stażu pracy górniczej i zaliczalnej do pracy górniczej, a nie jak przyjmował organ rentowy jedynie 17 lat, 11 miesięcy i 4 dni. Należało mu także zaliczyć w wymiarze podwójnym okres wskazany w decyzji Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych. Ponadto zatrudnienie pod ziemią wZakładach (...)w okresie od dnia 14 maja 1958 r. do 15 września 1968 r. na stanowisku ślusarza konserwatora urządzeń podszybia pod ziemią winno być, w ocenie Sądu Okręgowego, zaliczone w wymiarze półtora krotnym. W konsekwencji Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone decyzje z dnia 9 lipca 2010 r. i 29 października 2010 r. Zaś wobec unieważnienia w toku postępowania decyzji z dnia 5 lutego 2010 r., postępowanie w tym zakresie umorzył.
Na skutekapelacjiorganu rentowego Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 czerwca 2011 r.uchyliłpowyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Krakowie.
Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji nie zostało w żadnej mierze wyjaśnione, czy wnioskodawca posiada wymagany staż pracy górniczej, w tym 5 lat pracy pod ziemią, a w szczególności, czy praca na stanowisku ślusarza konserwatora urządzeń podszybia pod ziemią wZakładach (...)wW., była pracą wykonywaną pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Stanowisko pracy ślusarza konserwatora podszybia ze swej natury nie oznacza bowiem automatycznie wykonywania pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pod ziemią, gdyż niektóre czynności należące do obowiązków ślusarza konserwatora mogą być wykonywane na powierzchni, a nie w podziemiu. Ponadto ustalenia w tym zakresie Sąd pierwszej instancji oparł jedynie na lakonicznych zeznaniach wnioskodawcy. W konsekwencji rozstrzygnięcie istoty sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Sąd Apelacyjny stwierdził też, że nie było podstaw prawnych do zaliczenia do stażu pracy wnioskodawcy w podwójnym wymiarze okresu deportacji do ZSRR. Przepis art. 38 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2006 r., za okresy zaliczalne do pracy górniczej pozwalał uznawać jedynie okresy wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 4-8, ust. 2 pkt 2, 3, 5-8 oraz w art. 7 pkt 1-7, 9 i 12, z tym że przez zatrudnienie, o którym mowa w tych przepisach, uważa się pracę górniczą oraz pracę równorzędną z praca górniczą określone w art. 36 ust. 1 lub ust. 3, jeśli było wykonywane co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy. Wśród tych okresów nie został zaś wymieniony okres deportacji lub represjonowania.
Po ponownym rozpoznaniu sprawySąd Okręgowy w Krakowie Wydział VII Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 10 stycznia 2012 r. w punkcie 1. Oddalił odwołanie od decyzji z dnia 9 lipca 2010 r. i 29 października 2010 r.; natomiast w punkcie 2. Umorzył postępowanie w części dotyczącej decyzji z dnia 5 lutego 2010 r.
Sąd Okręgowy wywiódł, że od dnia 1 stycznia 2007 r. na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy – Karta nauczyciela (Dz. U. Nr 167, poz. 1397 ze zm.) uchylone zostały przepisyart. 34-38 i 48-49 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.), po dniu 31 grudnia 2006 r. przy ustaleniu górniczych uprawnień emerytalnych nie bierze się pod uwagę daty urodzenia górnika. Nadto wart. 3 ust. 1powyższej noweli ustanowiono normę przejściową, zgodnie z którą osobom, które do dnia 31 grudnia 2008 r. spełniły warunki do emerytury górniczej określone w art. 34 lub art. 48-49 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2006 r., przysługuje emerytura górnicza na warunkach określonych w tych przepisach. Zaś w oparciu o art. 34 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, emerytura górnicza przysługuje pracownikowi urodzonemu przed dniem 1 stycznia 1949 r., który ukończył 55 lat życia oraz ma okres pracy górniczej wynoszący łącznie z okresami pracy równorzędnej i okresami zaliczalnymi do pracy górniczej co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 5 lat pracy górniczej określonej wart. 36 ust. 1. Tymczasem wnioskodawca nie spełnia powyższego warunku dotyczącego posiadania stażu pracy górniczej. Sąd Okręgowy uznał bowiem, że szczegółowa analiza akt osobowych wnioskodawcy nie pozwoliła na ustalenie, czy posiada on 5-cio letni okres pracy górniczej pod ziemią wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zaś sam wnioskodawca, na którym spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie, nie przedstawił innych dowodów pozwalających na stwierdzenie, iż posiada wymagany staż pracy górniczej, w tym 5 lat pracy pod ziemią, a w szczególności nie wykazał on, że praca na stanowisku ślusarza konserwatora urządzeń podszybia pod ziemią wZakładach (...)wW., była praca wykonywaną pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zaś w przedłożonym przez wnioskodawcę świadectwie pracy z dnia 11 czerwca 1991 r., poza podaniem nazwy stanowiska pracy, nie ma żadnych informacji o zakresie obowiązków i miejscu świadczenia pracy oraz o ilości dniówek spędzanych pod ziemią. W konsekwencji Sąd Okręgowy oddalił odwołanie w zakresie dotyczącym decyzji z dnia9 lipca 2010 r. i 29 października 2010 r., a w części dotyczącej odwołania od decyzji z dnia 5 lutego 2010 r. umorzył postępowanie.

Apelacjęod powyższego wyroku Sądu Okręgowego wywiódł wnioskodawcaJ. B.zaskarżając go w części oddalającej jego odwołanie od decyzji z dnia 9 lipca 2010 r. i 29 października 2010 r., tj. pkt 1. zaskarżonego wyroku. Zarzucił naruszenie prawa materialnego wskutek błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowaniaart. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) – brzmieniu obowiązującym do dania 31 grudnia 2006 r. poprzez przyjęcie, że nie posiada on 5-cio letniego okresu pracy górniczej pod ziemią w rozumieniu art. 36 ust. 1 tej ustawy. Apelujący zarzucił też naruszenie przepisów postępowania, a toart. 233 § 1 k.p.c.poprzez pominięcie istotnej części dowodów w postaci świadectwa pracy z dnia 16 sierpnia 2011 r. oraz pisma Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 13 września 2011 r., a nadto naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z doświadczeniem życiowym i zebranym w sprawie materiałem dowodowym, prowadzących Sąd pierwszej instancji do stwierdzenia, że szczegółowa analiza akt osobowych nie pozwala na ustalenie, czy wnioskodawca posiada 5-cio letni okres pracy pod ziemią wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wskazując na tak sformułowane zarzuty apelujący wniósł o zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji w zaskarżonym zakresie i przyznanie mu prawa do emerytury górniczej, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu apelujący podniósł, że celem wykazania charakteru zatrudnienia w spornym okresie, przedłożył świadectwo pracy z dnia 16 sierpnia 2011 r., a także dla potwierdzenia możliwości zaliczenia do stażu pracy okresu deportacji do ZSRR, pismo Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 13 września 2011 r. W ocenie apelującego, dokumenty te wskazują jednoznacznie, iż w spornym okresie pracy wZakładach (...)wW.wykonywał pracę górniczą pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zaś okres deportacji do ZSRR podlega zaliczeniu w wymiarze podwójnym do okresu, od którego zależy przyznanie emerytury lub renty. Tymczasem Sąd pierwszej instancji pominął te dowody, a dodatkowo nie wyjaśnił dlaczego odmówił im wiarygodności i mocy dowodowej.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu Apelacyjnego zaskarżonym wyrokiem nie doszło do naruszeniaart. 233 §1 k.p.c.poprzez przekroczenie przez Sąd Okręgowy granic swobodnej oceny dowodów. Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się bowiem do oceny czy przedstawiona przez wnioskodawcę dokumentacja, w szczególności w postaci świadectw pracy z dnia 11 czerwca 1991 r. i z dnia 16 sierpnia 2011 r. wskazująca, iż w spornym okresie od dnia 14 maja 1958 r. do 15 września 1968 r. był zatrudniony wZakładach (...)wW.na stanowisku ślusarza konserwatora urządzeń podszybia pod ziemią, przy braku innych dowodów wskazujących na charakter tej pracy, a w szczególności miejsce jej wykonywania, może stanowić podstawę do stwierdzenia, iż pracę tą wnioskodawca wykonywał pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko Sądu Najwyższego zawarte m.in. w wyroku z dnia 25 lipca 1997 r. (II UKN 186/97, OSNP 1998 nr 11, poz. 342), zgodnie z którym w postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia co do środków dowodowych na okoliczność ustalenia charakteru zatrudnienia (por. też uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 r. III UZP 6/84, LEX nr 14625, z dnia 21 września 1984 r. III UZP 48/84, LEX nr 14630 oraz z dnia 27 maja 1985 r. sygn. akt III UZP 5/85, LEX nr 14635 odnoszące się do wymagań dowodowych przy ustalaniu charakteru pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze) oraz pogląd, iż pracownik ubiegający się o świadczenie z ubezpieczenia społecznego może w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń wszelkimi dowodami wykazywać okoliczności, od których zależą jego uprawnienia także ponad osnowę dokumentu (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 września 1995 r., III URN 23/95, OSNP 1996 nr 5, poz. 77). Należy jednak mieć na uwadze, iż ustalenie rzeczywistego charakteru zatrudnienia, musi wynikać z materiału dowodowego pozwalającego w wysokim stopniem prawdopodobieństwa graniczącym z pewnością ustalić nie tylko nazwę stanowiska zajmowanego w spornym okresie zatrudnienia, ale także wszystkie okoliczności warunkujące przypisanie mu danego charakteru zatrudnienia. Tyczy się to w szczególności ustaleń, czy sporne zatrudnienie należy zakwalifikować do stażu pracy górniczej pod ziemią na potrzeby nabycia uprawnień do emerytury górniczej w trybieart. 34 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.), w brzemieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2006 r. w zw. z przepisami ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy – Karta nauczyciela (Dz. U. Nr 167, poz. 1397 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 36 tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2006 r.) za pracę górniczą pod ziemią uznaje się pracę wykonywaną pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatem, jak zauważył Sąd Apelacyjny w Krakowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 czerwca 2011 r., konieczne są stosowne ustalenia nie tylko potwierdzające fakt wykonywania pracy górniczej pod ziemią, ale także charakteru tej pracy, a w szczególności rzeczywistego miejsca jej wykonywania, ile czasu w ramach pracy pracownik spędzał pod ziemią, a ile na powierzchni, a także ilości dniówek przepracowanych pod ziemią (przodkowych) – por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2005 r., II UK 32/05 ( OSNP 2006/9 – 10/161 ). Zaś ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa na ubezpieczonym zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodu wynikającą zart. 6 k.c.
Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie dysponował żadnymi dokumentami odnoszącymi się bezpośrednio do wnioskodawcy, pozwalającymi ustalić zakres jego obowiązków w ramach spornego zatrudnienia i rzeczywiste miejsce świadczenia pracy (ilość dniówek spędzanych pod ziemią). W dokumentacji pracowniczej wnioskodawcy znajduje się co prawda karta pracy górniczej, jednakże jest to jedynie pusty formularz nie zawierający (poza imieniem i nazwiskiem wnioskodawcy) żadnych wypełnionych rubryk. Nie może więc potwierdzać, iż wnioskodawca wykonywał wtedy prace górniczą pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, ani stanowić wykazu zjazdów pod ziemię lub dokumentacji, na podstawie której sporządza się takie wykazy. Natomiast przedłożone przez wnioskodawcę świadectwa pracy obejmujące okres zatrudnienia wZakładach (...)wW., poza podaniem nazwy stanowiska pracy, nie zawierają żadnych informacji o zakresie obowiązków i miejscu świadczenia pracy, czy ilości dniówek spędzanych pod ziemią. Sama nazwa stanowiska zawierające określenie „pod ziemią” (jak w przypadku wnioskodawcy ślusarz konserwator podszybia pod ziemią) nie może być automatycznie utożsamiana z pojęciem pracy górniczej wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pod ziemią, co powierza treść art. 36 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2006 r.). Mając na względzie wyżej przedstawioną ocenę dowodów słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, iż wnioskodawca nie udowodnił, że w spornym okresie wykonywał pracę górniczą pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Nie wykazał też aby zwracał się do komisji weryfikacyjnej w trybie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki socjalnej z dnia 6 lutego 2004 r. w sprawie ewidencjonowania przez pracodawców okresów zatrudnienia na stanowiskach, na których okresy pracy górniczej zalicza się w wymiarze półtora krotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury oraz na niektórych innych stanowiskach pracy górniczej ( Dz.U. nr. 40, poz. 358 z 2004 r.) o ustalenie ilości przepracowanych w spornym okresie dniówek i liczby zjazdów pod ziemię w poszczególnych miesiącach w danym roku kalendarzowym.To zaś oznacza, że nie było podstaw do przyznania mu prawa do emerytury górniczej, albowiem nie posiada on co najmniej 5 lat pracy górniczej pod ziemią, jak tego wymaga art. 34 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2006 r.
Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty apelacji odnośnie zaliczenia do stażu pracy wnioskodawcy w podwójnym wymiarze okresu deportacji do ZSRR w okresie od lutego 1940 r. do marca 1946 r., kiedy wnioskodawca był kilkuletnim dzieckiem. Zgodnie z treścią art. 38 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2006 r., za okresy zaliczalne do pracy górniczej uważa się okresy wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 4-8, ust. 2 pkt 2, 3, 5-8 oraz w art. 7 pkt 1-7, 9 i 12, z tym że przez zatrudnienie, o którym mowa w tych przepisach, uważa się pracę górniczą oraz pracę równorzędną z pracą górniczą określone w art. 36 ust. 1 lub ust. 3, wykonywane co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy. Wśród powyższych okresów nie został wymieniony okres deportacji lub represjonowania. Ponadto w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że ani samo urodzenie się dziecka w czasie wykonywania przez jego rodziców pracy przymusowej, ani przebywanie kilkuletniego dziecka z rodzicami w czasie wykonywania przez nich pracy przymusowej (zob. wyrok SąduA.wB.z dnia 30 września 1997 r., III AUa 333/97, OSA 1998, z. 9, poz. 32), ani też dorywcza pomoc kilkuletniego dziecka w wykonywaniu prac w gospodarstwie udzielana własnej rodzinie deportowanej do pracy przymusowej w czasie II wojny światowej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 1998 r., II UKN 176/98, OSNAPiUS 1999, nr 16, poz. 525) lub zesłanej do pracy na północnych terenach byłego ZSRR (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 31 stycznia 1994 r., II AKr 24/94, OSA 1994, z. 11-12, poz. 82) nie stanowi okresu ubezpieczenia dla celów emerytalno-rentowych takiego dziecka. Tak więc mimo niekwestionowanego okresu apelującego deportacji do ZSRR w spornym okresie od lutego 1940 r. do marca 1946 r., a więc od 4 do 10 roku życia, zaliczonego do uprawnień kombatanckich, poświadczonego pismem Urzędu d.s. Kombatantów o Osób Represjonowanych z dnia 13 września 2011 r., do którego w istocie w uzasadnieniu nie odniósł się Sąd pierwszej instancji, to brak jest podstaw prawnych do zaliczenia tego okresu do stażu w podwójnym wymiarze.
Z powyższych względów Sąd Apelacyjny uznał, iż zaskarżony wyrok odpowiada prawu, natomiast apelacja nie zawiera uzasadnionych podstaw, dlatego orzekł jak w sentencji na podstawieart. 385 k.p.c.