Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 703/12
Data wyroku: 2012-09-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Piotr Rusin, Paweł Szewczyk
Słowa kluczowe: Dobra Osobiste
Podstawa prawna: art. 23, 24 i art. 448 k.c., art. 13 ust. 2 prawa procesowego i art. 81 prawa autorskiego

Sygn. akt I ACa 703/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 września 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Piotr Rusin

Sędziowie:

SSO del. Paweł Szewczyk
SSA Grzegorz Krężołek

Protokolant:

st.sekr.sądowy Katarzyna Wilczura

po rozpoznaniu w dniu 5 września 2012 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaP. S.
przeciwko(...) Spółce z o.o.
wZ.,B. Z.iP. P.
o ochronę dóbr osobistych i o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z dnia 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt I C 533/11
I. zmienia zaskarżony wyrok przez nadanie mu treści:
„1.a) zobowiązuje stronę pozwaną(...) Spółkę z o.o.wZ., aby umieściła na pierwszej stronie(...)oświadczenie zatytułowane(...)o następującej treści:
(...) Spółka z o.o.wZ.jako wydawca(...)przeprasza PanaP. S.za opublikowanie w tym czasopiśmie w wydaniu z dnia 12 sierpnia 2010 roku na stronach 1 i 13 oraz w wydaniu z dnia 2 września 2010 roku na stronie 5 jego wizerunku i danych osobowych bez jego zgody” z formatowaniem tytułu i tekstu przeprosin jak w artykule

(...)dnia 12 sierpnia 2010 roku na 1 stronie Tygodnika i w miejscu, w którym został umieszczony wyżej wymieniony artykuł, bez dopisków i komentarzy w terminie dwóch tygodni od uprawomocnienia się wyroku;

1
b) zobowiązuje pozwanąB. Z.by umieściła na 1 stronie(...)informację o przeprosinach zatytułowaną(...)o następującej treści:

„ JaB. Z., jako redaktor naczelny(...)przepraszam PanaP. S.za opublikowanie w tym czasopiśmie w wydaniu z dnia 12 sierpnia 2010 roku na stronach 1 i 13 oraz w wydaniu z 2 września 2010 roku na stronie 5 jego wizerunku i danych osobowych bez jego zgody” z formatowaniem tytułu i tekstu przeprosin jak w artykule(...)z dnia 12 sierpnia 2010 roku na 1 stronie Tygodnika w miejscu, w którym został umieszczony ten artykuł, bez dopisków i komentarzy w terminie dwóch tygodni od uprawomocnienia się wyroku;

1
c) zobowiązuje pozwanegoP. P., aby umieścił na 1 stronie(...)oświadczenie o przeprosinach zatytułowane(...)o następującej treści:

„ JaP. P.jako autor artykułu(...)opublikowanego w(...)z dnia 12 sierpnia 2010 roku przepraszam PanaP. S.za podanie danych osobowych oraz jego wizerunku bez jego zgody” z formatowaniem tytułu i tekstu przeprosin jak w artykule(...)z dnia 12 sierpnia 2010 roku na 1 stronie Tygodnika w miejscu w którym został umieszczony wyżej wymieniony artykuł, bez dopisków i komentarzy w terminie dwóch tygodni od uprawomocnienia się wyroku;

1.d) zobowiązuje wszystkich pozwanych do umieszczenia pełnego tekstu przeprosin o podanej wyżej treści przez okres jednego miesiąca, bez przerw, na stronie internetowej   z zastrzeżeniem, że przeprosiny mają być umieszczone na stronie głównej w górnej jej części, bez reklamowego tła, nie mogą być publikowane w systemie pop-up – tak by każdy kto będzie korzystał z tej strony internetowej mógł w pełni i bezpośrednio, bez dokonywania dodatkowych czynności zapoznać się z treścią przeprosin;

1.e) zobowiązuje wszystkich pozwanych do dokonania edycji artykułu „Kwity nadal pod stołem”, a pozwanych(...) Spółkę z o.o.wZ., do dokonania edycji artykułu(...)udostępnianych przez stronę internetową , w tym również w archiwum, poprzez dodanie przed tytułem artykułu(...)tekstu przeprosin jak w punktach 1.a), 1.b), 1.c), a przed tytułem artykułu(...)tekstu przeprosin jak w punktach 1.a) i 1.b) oraz przez usunięcie fragmentów, które naruszają dobra osobiste powoda;

2. zasądza solidarnie od wszystkich pozwanych na rzecz powoda tytułem zadośćuczynienia kwotę 10 000zł (dziesięć tysięcy złotych);
3. zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 2 660zł (dwa tysiące sześćset sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu”;
II. zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 2 240zł (dwa tysiące dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn.akt I A Ca 703/12

UZASADNIENIE
PowódP. S.w pozwie z dnia 11 maja 2011 r. wniósł o zobowiązanie pozwanych-B. Z.,P. P.i(...) Towarzystwo (...)-Spółkę z o.o. wZ.do złożenia przez każdego z nich na łamach(...)informacji o przeprosinach o treści wskazanej w pozwie , a także wszystkich pozwanych do umieszczenia tej informacji na stronie internetowej w/w czasopisma przez okres jednego miesiąca bez przerw w sposób bliżej określony przez powoda , zobowiązanie wszystkich pozwanych do dokonania edycji artykułu(...), a pozwanychB. Z.i(...) Towarzystwo (...)-Spółkę z o.o. wZ.do dokonania edycji artykułu(...)poprzez portal internetowy(...)przez dodanie przed tytułem artykułu „(...)tekstu przeprosin złożonych przez wszystkich pozwanych , a przed artykułem(...)tekstu przeprosin złożonych przez(...) Towarzystwo (...)- Spółkę z o.o. wZ.iB. Z.,oraz o zasądzenie od pozwanych jako dłużników solidarnych na rzecz powoda tytułem zadośćuczynienia kwoty 10.000 zł. i kosztów procesu.
W uzasadnieniu pozwu podał, że w sprawach o wykroczenia toczących się przed Sądem Rejonowym w Zakopanem przeciwkoA. R.((...)) iJ. M.występował w charakterze pokrzywdzonego i oskarżyciela posiłkowego w pierwszej oraz przedstawiciela pokrzywdzonego i oskarżyciela posiłkowego(...) Spółki z o.o.wZ.w drugiej sprawie , a poza tym w obu sprawach zeznawał jako świadek. W wydaniu(...)z dnia 12 sierpnia 2010 r. ukazał się artykuł autorstwaP. P.zatytułowany(...)relację z postępowania toczącego się przeciwkoJ. M., w którym podano nazwisko i imię powoda , a ponadto zamieszczono jego zdjęcie mimo że powód nie wyrażał na to zgody. Analogiczna sytuacja miała miejsce w wydaniu z dnia 2 września 2010 r., gdzie ukazała się relacja z postępowania sądowego przeciwkoA. R.w artykule zatytułowanym(...). Odpowiedzialność za podanie danych osobowych powoda i umieszczenie jego zdjęcia w obu publikacjach ponosi(...) Towarzystwo (...)-Spółka z o.o. wZ.jako wydawca(...)i jego redaktor naczelnaB. Z.
,a w artykule(...)jego autor-P. P.. Jako podstawę prawną tej odpowiedzialności powód powołał unormowania wynikające z przepisówart. 13 ust. 2 i art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r.-Prawo prasowe( Dz.U.Nr.5 , poz.84 ). Powód dodał, że zakazu z art. 13 ust. 2 tej ustawy, zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia „Prawo prasowe" nie uchyla ograniczenie ochrony wizerunku zart. 81 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych( Dz.U.z 2006 r. Nr. 90 , poz. 631 -jednol.tekst ), zwanej w skrócie „ Prawo autorskie".
Wszyscy pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu i zarzucili że powód na terenieZ.iP.jest osobą powszechnie znaną , uchodzi za osobę publiczną , gdyż był jednym z założycieli i aktorem TeatruW., a później działał na tym terenie jako przedsiębiorca , dyrektorRadia (...). Oba postępowania przed sądem(...)były jawne, monitorowane przez Helsińską Fundację Praw Człowieka i wielokrotnie poprzednio na łamach(...)umieszczane były zdjęcia powoda i ujawniane jego dane , a mimo to powód nie wywodził z tej przyczyny roszczeń o ochronę dóbr osobistych.
Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt IC 553/11 Sąd Okręgowy w Nowym Sączu oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanych kwotę 1.560 zł. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy ustalił, że w wydaniu(...)Nr.(...)dnia 12 sierpnia 2010 r. na stronach 1 i 13 ukazał się artykułP. P.pod tytułem(...)zawierający relację z postępowania w sprawie o wykroczenie z art. 26 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przeciwko burmistrzowiZ.
J. M.obwinionemu przezP. S..P. S.w sprawie tej, zawisłej przed Sądem Rejonowym wZ.do sygn..akt II W 743/09 , zarzucał burmistrzowi że podczas sesji Rady Miasta w styczniu 2009 r. rozpowszechniał nieprawdziwe i wprowadzające w błąd wiadomości dotyczące finansowaniaRadia (...)prowadzonego przez z budżetu miasta. Oskarżycielem w tej sprawie była Komenda Powiatowa Policji wZ., a w charakterze oskarżyciela posiłkowego występowałaA. M.reprezentowana przez powoda jako prezesa zarządu. Powód w sprawie tej był przesłuchiwany w charakterze świadka w postępowaniu przygotowawczym i sądowym.P. S.został ujawniony jako oskarżyciel posiłkowy, a nad treścią artykułu na stronie 13 umieszczone zostało jego zdjęcie oraz burmistrza na korytarzu sądowym.
W wydaniu(...)nr.35/1075 z dnia 2 września 2010 r. na stronie 5 ukazał się artykułJ. J. J.pod tytułem(...)dotyczący postępowania w sprawie o wykroczenie zart. 26 ust. l ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencjitoczącego się przeciwko dziennikarce(...)
A. S.przed Sądem Rejonowym wZ.do sygn..akt II W 366/10. Oskarżycielem publicznym w tej sprawie była Komenda Rejonowa Policji wW., oskarżycielem posiłkowym powód z niniejszego procesuP. S., a pokrzywdzonymFirma (...). Postępowanie w tej sprawie toczyła się na skutek doniesienia złożonego przezP. S., że dziennikarkaA. S.na łamach(...)rozpowszechniła nieprawdziwe i wprowadzające w błąd informacje o osobie kierującej tą Firmą w celu szkodzenia jej jako przedsiębiorcy. W postępowaniuP. S.składał zeznania w dniu 2 czerwca 2009 r. na Komendzie Powiatowej Policji wZ., a w dniu 31 sierpnia 2010 r. przez Sądem. W artykule(...)także podane zostały dane osobowe powoda , a ponad nim zdjęcie powoda i oskarżonej. Podczas rozprawy w dniu 31 sierpnia 2010 r. na sali sądowej obecny był takżeJ. J., który został przesłuchany w charakterze świadka , oraz przedstawicielka Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Na stronie internetowej tej Fundacji ukazał się raport z rozprawy i relacja z przebiegu całego postępowania. W artykuleJ. J.podał, żeP. S.oskarżyłA. S., a także przytoczył treść wyjaśnień oskarżonej i oskarżyciela posiłkowegoP. S.. Postępowanie w tej sprawie zakończyło się wyrokiem uniewinniającym.
Przed opublikowaniem wymienionych wyżej artykułów żaden z dziennikarzy nie zwracał się do powoda o wyrażenie zgody na ujawnienie jego wizerunku i danych osobowych, uznając że jest on osobą publiczną i rozpoznawaną naP..
Powód jest osobą znaną na tym terenie z racji prowadzenia działalności gospodarczej, a mianowicierozgłośni radiowej Radio (...)orazA. M.-Spółki z o.o. z siedzibą wZ.. Wcześniej był aktorem TeatruW., a następnie udzielał się społecznie, będąc członkiemKlubu (...).
Dlatego też sprawy sądowe z jego udziałem oraz władz miasta , w tym burmistrza, wzbudzały na tym terenie powszechne zainteresowanie oraz zainteresowanie mediów.
Poczyniwszy powyższe ustalenia Sąd Okręgowy powiada , że dochodząc roszczeń o ochronę dóbr osobistych zart. 24w związku zart. 23 k.c., powód powołuje się na naruszenie w wymienionych wyżej wydaniach(...)norm prawnych wynikających zart. 13 Prawa prasowegoi art. 81 Prawa autorskiego.
Zdaniem Sądu Okręgowego , mimo że dane osobowe i wizerunek powoda zostały w wymienionych wyżej materiałach prasowych przedstawione bez pytania o jego zgodę, zachowanie pozwanych nie było bezprawne , gdyż powód w środowisku(...)jest osobą powszechnie znaną oba artykuły wzbudziły oraz procesy sądowe , których dotyczyły wzbudziły duże zainteresowanie społeczne, w sprawach tych powód występował przede
Pozwani wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Zarzutom apelującego nie można odmówić słuszności.
Przede wszystkim trafnie powód w apelacji podnosi, że wbrew założeniu przyjętemu przez Sąd I instancji nie powoływał jako podstawy prawnej dochodzonych pozwem roszczeń przepisu art. 81 Prawa autorskiego, a wręcz przeciwnie wskazywał że ograniczenia ochrony wizerunku przewidziane w art. 81 ust. 1 pkt. 2 tej ustawy nie mogą znajdować w niniejszej sprawie zastosowania,gdyż w publikacjach objętych powództwem doszło do naruszeniaart. 13 ust. 2 Prawa prasowego. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego wyroku zarówno w części dotyczącej ustaleń faktycznych , jak i oceny prawnej powództwa koncentruje się na konstatacji, że z racji prowadzonej działalności kulturalnej, społecznej i medialnej powód jest osobą powszechnie znaną i publiczną na terenieP., przedmiotowe publikacje prasowe pozostają w związku ze znaną powszechnie w tamtejszym środowisku działalnością powoda , a zatem w świetle art. 81 ust. 2 pkt. 1 Prawa autorskiego ochrona wizerunku powodowi nie przysługuje. Stanowisko to jednak nie zasługuje na aprobatę , gdyż rzeczywiścieart. 13 ust. 2 Prawa prasowegojest unormowaniem szczególnym w stosunku do przepisu art. 81 ust. 2 pkt. 1 Prawa autorskiego , wobec czego okoliczność czy powód jest osobą powszechnie znaną na terenie , gdzie(...)jest gazetą poczytną jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Przepisart. 13 ust. 2 Prawa prasowegoma zapewnić szczególną ochronę osobom występującym w postępowaniu karnym w określonych rolach procesowych ze względu na ich bezpieczeństwo , a także ochronę ich sfery prywatnej, a to celem zapewnienia im swobody wypowiedzi przed sądem , co sprzyja dokonaniu ustaleń zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy i tym ma zagwarantować wydania prawidłowego orzeczenia , co leży w interesie wymiaru sprawiedliwości i tym samym w interesie społecznym. Stąd też ustalenia czy powód jest osobą publiczną na terenie , w którym kolportowany jest(...)jest bez większego znaczenia dla oceny zasadności powództwa. Okoliczności istotne w świetleart. 13 ust. 2 Prawa Prasowego, a to fakt podania danych powoda i przedstawienie jego wizerunku bez jego zgody w przedmiotowych materiałach prasowychsąbezsporne. Istotnym jest czy powód należy do kręgu osób, których dotyczy ochrona zart.13 ust. 2 Prawa prasowego. W obu sprawach o wykroczenie był przesłuchiwany w charakterze świadka , i to zarówno w postępowaniu przygotowawczym jak i sądowym , i to daje już podstawę do dochodzenia roszczeń o ochronę dóbr osobistych , jak chociażby wizerunku czy zachowania danych osobowych , które niewątpliwie są dobrami osobistymi w rozumieniuart. 23 k.c., który co prawda tych dóbr nie wymienia , ale wyliczenie w tym przepisie ma charakter przykładowy , a nie wyczerpujący. Na ochronę wizerunku jako dobra osobistego wskazuje natomiast art. 81 Prawa autorskiego. Poza tym w sprawie, której dotyczył artykuł zatytułowany(...), powód był zarówno oskarżycielem posiłkowym jak i pokrzywdzonym , gdyżFirma (...)nie miała osobowości prawnej i była prowadzona jednoosobowa przez przedsiębiorcę , którym jest powód.
Sąd Okręgowy stwierdzenie Sądu Okręgowego , że powód w głównej mierze występował w sprawach w charakterze oskarżyciela posiłkowego , który nie należy do osób wymienionych wart. 13 ust. 2 Prawa prasowegojest więc nieprecyzyjne , gdyż w obu sprawach miał status świadka ,awco najmniej jednej także pokrzywdzonego. Okoliczność,że z innych spraw gdzie także podano dane powoda i jego zdjęcie bez jego zgody powód nie zrobił użytku , nie może uchylić bezprawności w zachowaniu pozwanych w opublikowanych artykułach i nie może uzasadniać konkluzji, że do naruszeń dóbr osobistych powoda nie doszło. Także zakres roszczeń dochodzonych przez powoda jest adekwatny do skali naruszeń jego dóbr osobistych , gdyż miało to miejsce dwukrotnie w zbliżonych czasowo wydaniach(...)kiedy jeszcze pamięć czytelników po lekturze pierwszego z artykułów była żywa.
Zebrany w sprawie materiał daje podstawę do udzielenia powodowi ochrony prawnej
wszystkim jako oskarżyciel posiłkowy, a nie pokrzywdzony , gdyż pokrzywdzonymiRadio (...), które powód jedynie reprezentował. Już z tej przyczyny nie powoływać się ze względu na własną osobę na ochronę prawną zart. 13 ust. 2 Prawa prasowego. Wyklucza to możliwość dochodzenia ochrony dóbr osobistych we własnym imieniu. Poza tym powód materiały prasowe dotyczące działalności powoda ukazywały się wcześniej na łamach(...),gdzie podawano jego dane i wizerunek bez jego zgody, a mimo to nie robił z tego żadnego użytku. Postawę jego należy więc ocenić jako selektywną , co przemawia za przyjęciem że wskazane w pozwie publikacje nie naruszyły jego dóbr osobistych . Powód z racji tego , że na terenieP.jest osobą powszechnie znaną winien się liczyć z tym , że jego dane i wizerunek w związku z pełnieniem przez niego funkcji publicznych będą publikowane nawet bez jego zezwolenia , co sprawia że w tym zakresie ochrona prawna jego wizerunku w świetle art. 81 ust. 2 Prawa autorskiego jest wyłączona.
W tym stanie rzecz Sąd Okręgowy oddalił powództwo powołując jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia przepisy art. 81 Prawa autorskiego ,art. 13 , 37 i 38 Prawa prasowegoorazart. 24 i 448 k.c.
Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu , na które składają się koszty zastępstwa procesowego pozwanych w wysokości określone w & 6pkt.4i & 10ust.l pkt.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu( Dz.U.Nr.163,poz. 1349 ze zm.), Sąd Okręgowy powołałart. 98 k.p.c.
W apelacji, opartej na zarzutach naruszenia prawa materialnego , a toart. 13 ust. 2 Prawa prasowego, oraz błędnych ustaleń okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy , powód wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu i o zasądzenie kosztów procesu za obie instancje na mocyart. 24 i 448 k.c.w związku zart.13 ust. 2 Prawa prasowegooraz art. 81 ust. 1 Prawa autorskiego. Zmiana wyroku przez orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu musiała stosownie doart. 98 k.p.c.doprowadzić do zmiany rozstrzygnięcia o kosztach procesu za pierwszą instancję i obciążyć pozwanych obowiązkiem zwrotu tych kosztów powodowi.
Na koszty te składa się opłata sądowa od pozwu w kwocie 1.100 zł. oraz koszty zastępstwa procesowego według stawek minimalnych z & 6 pkt. 4 i & 11 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie stawek za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr.163 , poz.1348 ze zm.). Podstawę prawną zmiany zaskarżonego wyroku stanowiart. 386& 1k.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego , na które składają się - opłata sądowa od apelacji w kwocie 1.100 zł. oraz koszty zastępstwa procesowego według stawek minimalnych z & 6 pkt. 4 i & 11 ust. 1 pkt. 2 w związku z & 13 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia powołanego w poprzednim zdaniu , Sąd Apelacyjny orzekł na podstawieart. 98& 1 i 3 w związku zart. 391& 1k.p.c.