Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 529/12
Data wyroku: 2012-10-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Feliksa Wilk, Maria Szaroma, Iwona Łuka-Kliszcz
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 w zw. z art.32 ustawy o emeryturach i rentach

Sygn. akt III AUa 529/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 października 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Feliksa Wilk

Sędziowie:

SSA Iwona Łuka-Kliszcz
SSA Maria Szaroma (spr.)

Protokolant:

st.sekr.sądowy Dorota Stankowicz

po rozpoznaniu w dniu 9 października 2012 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuJ. M.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wT.
o emeryturę
na skutek apelacji wnioskodawcyJ. M.
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie Wydziału IV Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 8 lutego 2012 r. sygn. akt IV U 974/11

o d d a l a apelację.

Sygn. akt III AUa 529/12

UZASADNIENIE
wyroku z dnia 23 października 2012 r.

Wyrokiem z dnia 8 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnowie oddalił odwołanie od decyzji z dnia 17 października 2011 r., którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.odmówiłJ. M.prawa do emerytury, gdyż nie spełnił wymogów określonych wart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).
Sąd Okręgowy stwierdził, że bezspornym w sprawie jest, iżJ. M.,urodzony (...), na dzień 1 stycznia 1999 r. udokumentował okres ubezpieczenia wynoszący 27 lat, 4 miesiące i 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Z tytułu zatrudnienia wFabryce (...)wT.od 13 stycznia 1973 r. do 28 lutego 1983 r. w charakterze spawacza odwołujący legitymuje się stażem pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 10 lat, 1 miesiąca i 19 dni. Od dnia 4 września 2001 r. ubezpieczony był uprawniony do zasiłku przedemerytalnego.
Sąd I instancji ustalił, że od 1 marca 1983 r. do 31 grudnia 1998 r.J. M.był zatrudniony w Spółdzielni(...)wS., przekształconej następnie w(...) Spółdzielnię Kółek Rolniczych, w ramach łączącego go ze spółdzielnią stosunku członkostwa w charakterze: od 1 marca 1983 r. mechanika, od 31 marca 1984 r. brygadzisty w(...)od 2 maja 1986 r. brygadzisty- mechanika, od 30 marca 1988 r. brygadzisty w(...)od 1 grudnia 1988 r. operatora maszyn ceramicznych- brygadzisty, od 22 marca 1989 r. mechanika maszyn ceramicznych, od 22 lutego 1993 r. mechanika maszyn ceramicznych- brygadzisty, od 4 kwietnia 1995 r. pracownika(...), od 2 lutego 1996 r. mechanika, pracownika(...)i od 2 maja 1998 r. pracownika(...)Za wyjątkiem angaży z dnia: 30 października 1989 r., 2 maja 1990 r., 4 kwietnia 1995 r. i 2 lutego 1996 r., odwołującemu przysługiwał w spornym okresie dodatek brygadzistowski. Od początku tego zatrudnienia, tj. od 1 marca 1983 r., ubezpieczony był członkiem spółdzielni. Z chwilą przystąpienia do niej wniósł wkład pieniężny i oprócz normalnego wynagrodzenia przysługiwało mu prawo do udziału w zysku. Kolejną deklarację członkowstwa odwołujący złożył w dniu 3 listopada 1992 r. w związku z przekształceniem Spółdzielni(...)w(...) Spółdzielnię Kółek Rolniczych. W spornym okresie wszyscy stali pracownicy spółdzielni byli jej członkami. Do spółdzielni nie należeli jedynie pracownicy sezonowi i osoby zatrudnione na krótki okres czasu, tj. 2-3 miesiące. W dniu 4 maja 2001 r. odwołujący złożył oświadczenie o wypowiedzeniu członkostwa z wnioskiem o zwrot udziałów i wkładów. Kartoteki wynagrodzeń odwołującego z lat 1983-1986 zawierają rubryki „okresy obrachunkowe”.
Sąd Okręgowy ustalił, że Spółdzielnia(...)wS., przekształcona w(...) Spółdzielnię Kółek Rolniczych, świadczyła usługi mechanizacyjne, rolnicze i transportowe. Należała do niej również(...), w której pracował odwołujący.(...)mieściła się pod stojącym na słupach zadaszeniem, pokrytym blachą. Pod zadaszeniem tym znajdowały się maszyny do wyrobu surówki, zaś w centralnym miejscu piec do wypalania cegły.(...)zatrudniała około 17 pracowników, w tym trzech palaczy. Wszystkie te osoby pracowały przy produkcji cegły w systemie trójzmianowym, tj. od 7.00 do 15.00, od 15.00 do 23.00 i od 23.00 do 07.00, za wyjątkiem palaczy, którzy pracowali tylko na trzeciej zmianie. Produkcja cegły wyglądała w ten sposób, że z placu, gdzie składowano ziemię, ziemia ta była ładowana przez pracowników na taśmociąg, który przenosił ją do zasilacza, potem do rozdrabniacza, a następnie przez taśmociąg do gniotownika. Następnie, ziemia ta przez taśmociąg dostawała się do walców rozdrabniających, później po raz kolejny przez taśmociąg transportowana była do mieszalnika, a z mieszalnika na prasę. Na prasie pojawiała się już surówka sformowana na ucinacz. Przy ucinaczu stało 2 pracowników, którzy odbierali cegły i układali je na tzw. łaty. Tak uformowana cegła przekładana była na wózek elektryczny i przewożona do szopy do wysuszenia. Po wysuszeniu następował proces jej wypalania.
Z uwagi na warunki atmosferyczne, w zimie nie zajmowano się produkcją cegły. W okresie tym zatrudnieni w cegielni pracownicy dokonywali remontów i czyszczenia pieca.
Jako mechanik maszyn ceramicznych odwołujący zajmował się ich naprawą. Spawał poszczególne części, wymieniał paski klinowe i sprawdzał czy poszczególne urządzenia są sprawne czy też wymagają remontu. W zależności od potrzeb napraw tych dokonywał w cegielni bądź w warsztacie mechanicznym. Jako mechanik doglądał też całej produkcji przy taśmociągach i przy maszynach. Od momentu, w którym został brygadzistą, poza dotychczasowymi obowiązkami, organizował pracę w cegielni i nadzorował jej wykonywanie przez wszystkich pracowników, tj. wydobywaczy, osoby obsługujące spychacz, a nawet palaczy. Poza tym, odwołujący obsługiwał znajdujące się w cegielni maszyny, takie jak ucinacz, mieszadło, prasę. Prace fizyczne wykonywał jedynie w zastępstwie innych pracowników.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów w postaci dokumentów, jak również wiarygodnych zeznań odwołującego się i świadków:J. C.,S. G.iJ. A.. Sąd Okręgowy za niewiarygodne uznał przedłożone przez wnioskodawcę świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia: 26 sierpnia 2001 r., 4 października 2011 r., 30 września 2011 r. i 12 października 2011 r., z uwagi na liczne sprzeczności w ich treści.
Sąd Okręgowy powołując się na liczne orzeczenia Sądu Najwyższego podkreślił, że członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie może pozostawać z tą spółdzielnią w pracowniczym stosunku zatrudnienia. Statusu prawnego członka nie może także zmienić uchwała walnego zgromadzenia rolniczej spółdzielni produkcyjnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2008 r., III UK 92/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 80). Zatem wnioskodawca w spornym okresie nie pozostawał w stosunku pracy, lecz wykonywał zatrudnienie w ramach łączącego go ze spółdzielnią stosunku członkostwa. Sprawia to, że okresu od 1 marca 1983 r. do 31 grudnia 1998 r., nie można mu zaliczyć do okresu, od którego zależy nabycie prawa do wcześniejszej emerytury z art. 32 cyt. ustawy.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy powołując się na art. 184 w zw. z art. 32 cyt. ustawy oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.) stwierdził, że wnioskodawcy prawo do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w szczególnych warunkach nie przysługuje, gdyż nie legitymuje się co najmniej 15- letnim okresem pracy w szczególnych warunkach. Z tych względów Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji orzeczenia na zasadzieart. 47714§ 1 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku złożył wnioskodawca wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa do emerytury, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił Sądowi I instancji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż był członkiem spółdzielni, podczas gdy deklarację członkowską złożył dopiero w dniu 3 listopada 1992 r., ponadto naruszenie prawa procesowego, tj.art. 232 k.p.c.oraz prawa materialnego, w szczególnościart. 22§ k.p.,art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw zw. z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a takżeart. 2a ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychorazart. 112k.p.w zw. zart. 32.ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu wnioskodawca podniósł, że nie był członkiem Spółdzielni(...)wT.z siedzibą wS., a członkiem(...) Spółdzielni Kółek RolniczychwS.stał się dopiero 3 listopada 1992 r., czego dowodem jest złożona deklaracja. Nadmienił jedynie, że stosownie do statutu Spółdzielni(...)
(...)wT.z siedzibą wS.jej członkami nie mogły być osoby fizyczne. Możliwość przystąpienia osób fizycznych do spółdzielni przewidywał dopiero zmodyfikowany statut(...) Spółdzielni Kółek RolniczychwS.. Wnioskodawca podkreślił, że z zeznań świadków nie wynika jednoznacznie, czy mieli na myśli Spółdzielnię(...)wT.z siedzibą wS., czy(...) Spółdzielnię Kółek RolniczychwS., a ponadto ich zeznania stoją w opozycji do przedłożonej deklaracji członkowskiej oraz zawnioskowanego statutu. Powyższe sprawia, że podstawą zatrudnienia w okresie od 1 marca 1983 r. do 3 listopada 1992 r., nie był stosunek członkowstwa, lecz stosunek pracy, co pozwala zaliczyć sporny okres do stażu pracy w warunkach szczególnych. Z ostrożności procesowej wnioskodawca wskazał, że nawet gdyby przyjąć, iż świadczył na rzecz spółdzielni pracę jako jej członek, to niezaprzeczalnym jest, iż wykonywał ją w reżimie ściśle takim jak w stosunku pracy, co przemawia za uwzględnieniem tego okresu. Odmienne rozstrzygnięcie narusza konstytucyjną zasadę równego traktowania w prawach jak i w obowiązkach, osób z tytułu wypełniania takich samych obowiązków, tj. uiszczania składek na ubezpieczenie w wysokościach analogicznych do składek uiszczanych przez pracowników.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest bezzasadna.
W przedmiotowej sprawie rozważane było zrealizowanie przesłanek, od których zależy nabycie prawa do tzw. wcześniejszej emerytury w związku z pracąw szczególnych warunkach. Przesłanki te bezpośrednio zostały zdefiniowanew przepisie § 4 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 rokuw sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43, ze zm.), zgodniez którym pracownik, który wykonywał pracę w szczególnych warunkach wskazanąw wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący dla kobiet 55 lat i dla mężczyzn 60 lat, jak też posiada wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracyw szczególnych warunkach.
Sąd I instancji opierając się na stosownych przepisach oraz na wynikach postępowania dowodowego uznał, że wnioskodawcy prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych nie przysługuje, gdyż nie wykazał on co najmniej 15 – letniego zatrudnienia w warunkach szczególnych.
Zarzuty podniesione w wywiedzionej przez wnioskodawcę apelacji nie zasługują na uwzględnienie. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2005 r. (I UK 142/04 OSNP 2005/17/272) wyraził pogląd, iż „praca w charakterze członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie daje prawa do przejścia na emeryturę w wieku niższym niż podstawowy wiek emerytalny z uwagi na zatrudnienie w szczególnych warunkach, o których mowa wart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.)”. Mając na uwadze ugruntowane w tym względzie orzecznictwo, należy podkreślić, iż art. 32 cyt. ustawy obejmuje jedynie pracę wykonywaną w ramach stosunku pracy, a nie stosunku członkostwa (podobny pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 2003 r., SA/Łd 2276/01, Prawo Pracy 2003, nr 9, s. 42). Powyższe orzeczenie znajduje zastosowanie także do kółek rolniczych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 1994 r., sygn. akt I ACr 614/94, OSA 1995/2/7). Sąd podziela powyższy pogląd. Stosownie bowiem doart. 1 pkt 2 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin(Dz.U. z 1976 r. Nr 10, poz. 54 ze zm.), ubezpieczenie społeczne określone dekretem, zwane dalej „ubezpieczeniem” obejmuje członków spółdzielni kółek rolniczych zrzeszonych wKrajowym Związków (...), którzy wykonują pracę w zespołowych gospodarstwach rolnych tych spółdzielni.
Wyodrębnienie przez ustawodawcę odrębnej gałęzi prawa, jaką jest prawo pracy uzasadnia stwierdzenie pewnej odrębności stosunków pracy wśród różnych stosunków prawnych, w ramach których wykonywana jest praca. Należy podkreślić, iż stosunek pracy i praca świadczona w jego ramach uzasadnia szczególne uregulowanie sytuacji osób (pracowników), które ją świadczą. Status pracownika, w ramach stosunku pracy daje podstawę wyodrębnienia określonej grupy osób i usprawiedliwia inne ich traktowanie w regulacjach prawa pracy aniżeli osób, które statusu takiego nie mają, choć mogą również wykonywać pracę w ramach określonego stosunku prawnego (zatrudnienia), między innymi w ramach stosunku członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Wobec powyższego należy podkreślić, iż w sensie formalnym praca wykonywana w ramach stosunku pracy, a praca świadczona w ramach stosunku członkostwa w spółdzielni kółek rolniczych nie jest tożsama, stąd okres pracy wnioskodawcy w spornym okresie nie może zostać uznany, gdyż art. 32 cyt. ustawy wprost ogranicza zastosowanie instytucji wcześniejszej emerytury do pracowników, legitymujących się stażem pracy, odbytym w ramach stosunku pracy (art. 22 k.p.). Wszelkie twierdzenia co do braku różnic, pomiędzy zakresem obowiązków wynikających ze świadczonej pracy w ramach stosunku członkowstwa spółdzielni kółek rolniczych wobec pracy świadczonej w ramach umowy o pracę nie mają znaczenia dla istoty sprawy, gdyż praca ta (członkostwo w spółdzielni kółek rolniczych), wykazuje właściwości jakościowo różne (do pracy wykonywanej przez członków tych spółdzielni zastosowanie mają tylko niektóre, nieliczne (ochronne) przepisy prawa pracy).
W niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, iż świadczona przez wnioskodawcę praca była w istocie realizacją stosunku pracy w rozumieniuart. 22 k.p.. Wnioskodawca nie wykazał, zgodnie z zasada ciężaru dowodu wyrażoną wart. 6 k.c., okoliczności świadczących za przyjęciem, iż w rzeczywistości strony umowy łączył stosunek pracy. Wręcz przeciwnie, wnioskodawca na rozprawie w dniu 8 lutego 2012 r. oświadczył, że od 1983 r., czyli od chwili podjęcia pracy w cegielni, był udziałowcem w zyskach Spółdzielni. Jednocześnie wskazał, że nie pamięta, czy po przekształceniu(...)w(...)(...)czy składał kolejną deklarację. Powyższe pozwala ponad wszelką wątpliwość, przyjąć, że wnioskodawca był członkiem spółdzielni kółek rolniczych, a zatem nie pozostawał w pracowniczym stosunku zatrudnienia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 listopada 2000 r. I CKN 311/00, zresztą stwierdził, iż pomiędzy członkiem rolniczej spółdzielni pracy, a spółdzielnią nie zachodzi odrębny od stosunku członkostwa stosunek pracy.
Reasumując należy podkreślić, iż brak jest w niniejszej sprawie podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca świadczył w spornym okresie pracę w oparciu o umowę o pracę, umożliwiając tym samym, przyznanie w oparciu o art. 32 ustawy o emeryturach i rentach prawa do świadczenia emerytalnego, z uwagi na niespełnienie wymogu 15 letniego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny oddalił apelację wnioskodawcy, o czym orzekł jak w sentencji zasadzieart. 385 k.p.c.