Sąd Apelacyjny w Katowicach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 190/13
Data wyroku: 2013-07-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Alicja Bochenek, Michał Marzec, Małgorzata Niementowska
Słowa kluczowe: Uzasadnienie Orzeczenia
Podstawa prawna: art. 6 kpk
Teza: Choć w obowiązujących przepisach polskiej procedury karnej brak przepisów, które 
w wypadku nie sporządzenia przez sąd orzekający w I instancji pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku nakazywałyby automatyczne uchylenie sprawy do ponownego rozpoznania, to jednak zaistnienie takiej sytuacji, tylko w wyjątkowych wypadkach umożliwia odmienne rozstrzygniecie. Chodzi o takie wypadki, w których można stwierdzić, iż brak uzasadnienia nie ma wpływu na treść orzeczenia, co może mieć z pewnością miejsce w wypadku spraw, w których ocena materiału dowodowego nie budzi wątpliwości oraz kiedy nie narusza to prawa do obrony oskarżonych, w szczególności nie uniemożliwia merytorycznego odniesienia się do wyroku, co najczęściej będzie wynikało z treści apelacji.

Sygn. akt : II AKa 190/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 lipca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący

SSA Michał Marzec (spr.)

Sędziowie

SSA Alicja Bochenek
SSA Małgorzata Niementowska

Protokolant

Agnieszka Przewoźnik

przy udziale Prokuratora Prok. Okręg. Wandy Ostrowskiej (del.)
po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2013 r. sprawy

1
Z. Z.s.R.iJ.,ur. (...)wC.

oskarżonego zart. 18 § 3 kkw zw. zart. 286 § 1 kkiart. 297 § 1 kkprzy zast.art. 11 § 2 kkw zw. zart. 12 kki inne,

2
A. Z.s.P.iA.,ur. (...)wC.

oskarżonego zart. 296 § 1 kk

3
W. B.s.J.iS.,ur. (...)wR.

4
E. F.s.L.iH.,ur. (...)wK.

5
W. S.s.S.iH.,ur. (...)wO.

oskarżonych zart. 296 § 1, 2, 3 kk

6
L. C.s.(...),ur. (...)wB.

oskarżonego zart. 296 § 1, 2 kk
na skutek apelacji prokuratora co do oskarżonegoZ. Z.i obrońców oskarżonych
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 1 marca 2013 r.
sygn. akt. V K 265/08

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Katowicachdo ponownego rozpoznania.
Sygn. akt II AKa 190/13

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 1 marca 2013 roku skazał oskarżonych:
Z. Z.za czyny zart. 18 § 3 kkw zw. zart. 286 § 1 kkiart. 297 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kkwzw. zart. 12 kk,art. 18 § 3 kkw zw. zart. 296 § 1 kkiart. 271 § 1 i 3 kkw zw. zart. 11 § 3 kkwzw. zart. 12 kkiart. 286 § 1 kkiart. 294 § 1 kkiart. 273 kkw zw. zart. 12 kkna karę łączną 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 5 lat i 250 stawek grzywny po 75 złotych każda, z zasądzeniem obowiązku naprawienia szkody;
A. Z.za czyn zart. 296 § 1 kkna karę 6 miesięcy pozbawienia wolnościz warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 3 lat i 170 stawek grzywny po100 złotych każda, z zobowiązaniem do naprawienia szkody;
W. B.za czyn zart. 296 § 1, 2 i 3 kkna karę 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 4 lat i 220 stawek grzywny po 120 złotych każda, z zobowiązaniem do naprawienia szkody;
E. F.za czyn zart. 296 § 1, 2 i 3 kkna karę 1 roku i 1 miesiąca pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 4 lat i 200 stawek grzywny po 180 złotych każda, z zobowiązaniem do naprawienia szkody;
W. S.za czyn zart. 296 § 1, 2 i 3 kkna karę 1 roku i 1 miesiąca pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 4 lat i 200 stawek grzywny po 100 złotych każda, z zobowiązaniem do naprawienia szkody;
L. C.za czyn zart. 296 § 1 i 2 kkna karę 1 roku pozbawienia wolnościz warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 3 lat i 110 stawek grzywny po 120 złotych każda, z zobowiązaniem do naprawienia szkody;
Apelacje od tego wyroku wnieśli prokurator i obrońcy oskarżonych.
Obrońca oskarżonychE. F.iW. S.zaskarżył wyrok w całości. Zarzucił obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść wyroku,art. 423 § 2 kpkw zw. zart. 6 kpkpoprzez nie doręczenie uzasadnienia wyroku, co ograniczyło prawo do obrony oskarżonego. Wniósł o uchylenie sprawy do ponownego rozpoznania.
Obrońca oskarżonychW. B.iL. C.zaskarżył wyrokw całości. Zarzucił obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść wyroku,art. 424 § 1 kpkpoprzez nie sporządzenie pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku,
co skutkuje niemożnością merytorycznej kontroli wyroku. Wniósł o uchylenie sprawy do ponownego rozpoznania.
Obrońca oskarżonegoA. Z.zaskarżył wyrok w całości. Zarzucił obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść wyroku,art. 423 § 1 i 2 kpkorazart. 424 § 1 i 2 kpkpoprzez nie sporządzenie pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, co skutkuje niemożnością kontroli instancyjnej wyroku,art. 410 kpkiart. 7 kpkpoprzez dowolna ocenę materiału dowodowego,art. 4 kpkpoprzez pominięcie dowodów korzystnych dla oskarżonego,art. 5 § 2 kpkpoprzez jego nie zastosowanie oraz błąd w ustaleniach faktycznych. Wniósło uchylenie sprawy do ponownego rozpoznania.
Obrońca oskarżonegoZ. Z.zaskarżył wyrok w całości. Zarzucił obrazę przepisów postępowaniaart. 424 § 1 kpkpoprzez nie sporządzenie pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, co skutkuje niemożnością polemiki z wyrokiem. Z ostrożności procesowej obrazę prawa materialnego poprzez przyjęcie, że oskarżony wypełnił przesłanki przypisanego mu czynu. Wniósł o uchylenie sprawy do ponownego rozpoznania.
Prokurator zaskarżył wyrok w części dotyczącejZ. Z.. Zarzucił obrazę przepisów prawa materialnegoart. 11 § 2 i 3 kkpoprzez ich pominięcie w pkt 3 wyroku, rażąco niesłuszne zastosowanie warunkowego zawieszenia wykonania kary wobec oskarżonegoi niezastosowanie środka karnego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej oraz obrazę przepisów postępowaniaart. 424 § 1 kpkpoprzez nie sporządzenie pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, co skutkuje niemożnością poznania motywów sądu. Wniósł o uchylenie sprawy w zaskarżonym zakresie do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Konsekwencją wniesionych apelacji musiało być uchylenie wyroku do ponownego rozpoznania.
W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją rzadko spotykaną w praktyce orzeczniczej sądów. Sąd I instancji orzekając w składzie jednoosobowym, wydał wyrok, który został zaskarżony przez strony postępowania, lecz sąd ten nie sporządził pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Fakt nie sporządzenia tego uzasadnienia ma charakter nieodwracalny, jako, że sędzia, który winien ten dokument sporządzić nie pełni już służby w sądownictwie powszechnym.
Sytuacja taka jest do tego stopnia wyjątkowa, że obowiązujące przepisy procedury karnej jej nie przewidziały. Próżno szukać w kodeksie przepisów, które taką sytuację wprost regulują. Także orzecznictwo nie daje jasnej recepty na rozwiązanie tego problemu. Z jednej strony Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 31 marca 2011 roku II KK 265/10 OSNKW 2011/7/59 stwierdził, że w przypadku orzekania wyrokiem, sporządzenie uzasadnienia /.../ jest czynnością wobec orzekania wtórną, następującą w określonych ustawowo przypadkach już po wydaniu wyroku. Z drugiej Sąd Apelacyjny w Krakowie uznał, że brak pisemnych motywów wyroku praktycznie w każdym przypadku skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku do ponownego rozpoznania, gdyż sąd odwoławczy nie ma możliwości wykonania kontroli instancyjnej zasadności oceny dowodów dokonanej przez sąd i instancji /S.A. Kraków 26.10.2011 II Aka 165/11 KZS 2011/11/60.
Podobna sytuacja zdarzyła się już w praktyce orzeczniczej tut. Sądu. Wtedy Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 7 marca 2013 roku II Aka 556/12 /niepublikowany/ stwierdził, że brak uzasadnienia orzeczenia nie tylko utrudnia jego kontrolę w postępowaniu odwoławczym, ale przede wszystkim narusza konstytucyjną zasadę materialnego prawa do obrony /art. 42 ust. 2 Konstytucji RPorazart. 6 kpk/ i uchylił sprawę do ponownego rozpoznania.
Wkodeksie postępowania karnegonie ma jednak przepisu, z którego wprost wynika jak Sąd Odwoławczy miałby w sytuacji braku uzasadnienia postąpić, w szczególności brak przepisów, że w każdym przypadku braku uzasadnienia należy podjąć decyzję o charakterze kasatoryjnym. Tym bardziej, że procedurze karnej nie jest ta sytuacja w ogóle nie znana. Brak uzasadnienia nie jest ani faktyczną, ani prawną przeszkodą do kontroli wyroku w postępowaniach uruchomionych nadzwyczajnymi środkami odwoławczymi. Także brak uzasadnieniaw odniesieniu do tych współoskarżonych, którzy nie wnieśli środka odwoławczego, w wypadku zastosowaniaart. 435 kpknie przekreśla możliwości ustosunkowania się instancji odwoławczej do tych podmiotowych części wyroku, które nie zostały zaskarżone. Sąd Najwyższy, jak i Sądy Apelacyjne wielokrotnie się jednak wypowiadały, że uzasadnienie, które nie odpowiada wymaganiom określonym wk.p.k., uniemożliwia sądowi drugiej instancji kontrolę zaskarżonego orzeczenia i prawidłowe ustosunkowanie się do zarzutów podniesionych w apelacji. Uchybienie takie powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Skoro wadliwie sporządzone uzasadnienie uniemożliwia kontrolę odwoławczą, to tym bardziej tak należy ocenić jego brak. Oceniając taką sytuacje nie można także tracić z pola widzenia charakteru sprawy, której problem dotyczy. Niniejsza sprawa jest sprawą wieloosobową o skomplikowanym stanie faktycznym, w której ocena materiału dowodowego nie jest jednoznaczna.
Także wniesione apelację obrońców oskarżonych stoją na takim stanowisku, gdyż zgodnie wnoszą o uchylenie wyroku z powodu braku jego uzasadnienia. Prawo do obrony oskarżonego zart. 6 kpkjest jednym z fundamentów polskiej procedury karnej, skoro ma oparcie wart. 42 Konstytucji RPi sytuacja, w której brak uzasadnienia uniemożliwia z punktu widzenia obrony realizację tego prawa, nie jest argumentem, który może być pominięty. Proces karny ma charakter kontradyktoryjny i zapoznanie się ze stanowiskiem stron tego procesu jest także obowiązkiem sądu odwoławczego.
Choć w obowiązujących przepisach polskiej procedury karnej brak przepisów, którew wypadku nie sporządzenia przez sąd orzekający w I instancji pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku nakazywałyby automatyczne uchylenie sprawy do ponownego rozpoznania, to jednak zaistnienie takiej sytuacji, tylko w wyjątkowych wypadkach umożliwia odmienne rozstrzygniecie. Chodzi o takie wypadki, w których można stwierdzić, iż brak uzasadnienia nie ma wpływu na treść orzeczenia, co może mieć z pewnością miejsce w wypadku spraw, w których ocena materiału dowodowego nie budzi wątpliwości oraz kiedy nie narusza to prawa do obrony oskarżonych, w szczególności nie uniemożliwia merytorycznego odniesienia się do wyroku, co najczęściej będzie wynikało z treści apelacji.
Skoro sytuacja taka nie ma miejsca w niniejszej sprawie, to należało orzec jak w wyroku. W ponownym rozpoznaniu sprawy sąd I instancji winien ponownie przeprowadzić postępowanie dowodowe, wydać wyrok i sporządzić jego pisemne uzasadnienie, o ile strony o to wniosą.