Sąd Okręgowy w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 161/12
Data wyroku: 2013-10-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Zofia Homa
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 24 k.c.

Sygn. akt I C 161/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 października 2013 r.

Sąd Okręgowy w Lublinie I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący:Sędzia SO Zofia Homa
Protokolant: Joanna Malena
po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013r. w Lublinie
na rozprawie
sprawy z powództwa:Y. A.
przeciwko: Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Komendanta Miejskiego Policji wL., Prokuraturę RejonowąP.wW., Komendę Stołeczną Policji wW.
o zapłatę

I
zasądza od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Komendanta Miejskiego Policji wL., Prokuraturę RejonowąP.wW., Komendę Stołeczną Policji wW.na rzecz powódkiY. A.kwotę 50 000 ( pięćdziesiąt tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 17 kwietnia 2012 roku do dnia zapłaty;

II
w pozostałym zakresie powództwo oddala;

III
nieuiszczone koszty sądowe od których powódka była zwolniona przejmuje na rachunek Skarbu Państwa.

Sygn. akt I C 161/12

I.UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 2 marca 2012 roku, powódkaY. A.wniosłao zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Komendanta Miejskiego Policji wL., Prokuraturę RejonowąP.wW.oraz Komendę Stołeczną Policji solidarnie na rzecz powódki kwoty 205.000,00zł z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia odpisu pozwu do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz naruszenie dóbr osobistych. Ponadto powódka wniosła o zasadzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu wskazano, iż mąż powódkiM. D.zmarł w niejasnych okolicznościach wW.dokąd udał się w dniu28 września 2007 roku w poszukiwaniu pracy. Zwłoki zmarłego zostały znalezione w dniu 29 września 2007 roku. Z uwagi na miejsce ujawnienia zwłok czynności dochodzeniowo-śledcze prowadził Komisariat Kolejowy PolicjiwW.pod nadzorem Prokuratury RejonowejW.P.. Zaznaczono, iż powódka zgłosiła zaginięcie męża w Komisariacie(...)PolicjiwL.w ciągu 3 dni od jego wyjścia z domu. Mimo licznych próśb i ponagleń powódki czynności poszukiwawcze Komisariatu(...)Policji wL.zostały podjęte dopiero w dniu 8 października 2007 roku. Podkreślono, iż nie występowały żadne przeszkody, które uzasadniałyby Policji podjęcie czynności poszukiwawczych wobec osoby zaginionego męża powódki ze zwłoką bądź odmowę ich podjęcia. Ponadto, na prośbę powódki poszukiwań podjęły się także jej rodzina i znajomy, którzy przy splocie przypadkowych zdarzeń odnaleźli ciało męża powódki w Zakładzie Medycyny Sądowej wW.. Jednakże o znalezieniu ciała męża powódka nie została poinformowana zarówno przez funkcjonariuszy Komisariatu(...)policji wL., Prokuraturę RejonowąP.wW.jak też funkcjonariuszy Komisariatu(...)Policji wW.mimo, że w chwili odnalezienia miał on przy sobie paszport i przepustkę z Ośrodka dla Cudzoziemców, w której była wpisana powódka jako jego żona. Ponadto wskazano, iż Prokuratura nie powiadomiła powódki o śmierci męża, powódka nie została poproszona o zgodę na przeprowadzenie sekcji zwłok męża ani też nie powiadomiono powódkio wynikach sekcji zwłok męża. Wskazano, iż dopiero w dniu 15 kwietnia 2009 roku, a więc po upływie okresu dwóch lat, zarządzeniem Prokuratora Prokuratury Rejonowej Praga-Północ wW.powódka została uznana za stronę postępowania karnego. W dniu 1 października 2007 rokuz Komisariatu Policji(...)wW.wysłane zostało pismo wrazz kserokopią paszportu do Ambasady(...)o ustaleniei zawiadomienie rodziny zmarłego, a następnie podjęcie decyzji co do miejsca pochowania zwłok. Powódka wskazała, iż zarzuca funkcjonariuszom działaniai zaniechania niezgodne z prawem poprzez ujawnienie danych objętych tajemnicą, nieprzestrzeganie i niestosowanie procedur poszukiwania zaginionego, nie podjęcie współpracy z powódką, zaniechanie podjęcia poszukiwania osoby zaginionego męża powódki, nie zawiadomienie powódkio zgodnie jej męża, ponadto powódka nie została poproszona o zgodę na przeprowadzenie sekcji zwłok męża, ani tez nie została powiadomionao wynikach sekcji. W ten sposób naruszone zostały dobra osobiste powódkiw postaci godności, a także prawa strony postępowania do rzetelnego procesu, prawo uchodźcy do bezpieczeństwa osobistego na terytorium państwa schronienia. Wskazano, iż powódka w związku z zachowaniem pozwanych doznała ciężkiego rozstroju zdrowia psychicznego, które oddziaływuje na jej zdrowie fizyczne między innymi w postaci stanów lękowych oraz depresji( pozew wraz z uzasadnieniem k. 2-7 ).
W odpowiedzi na pozew( k. 39-50 )pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie pozwany zgłosił zarzut przedawnienia roszczenia powódkiw całości.
W uzasadnieniu strona pozwana wskazała, iż zdarzenia, z którymi powódka wiąże powstanie krzywdy czyli rzekome nieprawidłowościw postępowaniu jednostek organizacyjnych pozwanego związanychz poszukiwaniem i późniejszym odnalezieniem ciała męża powódki miały miejsce w 2007 roku zatem w całości zdarzenia te miały miejsce trzy lata przed wystąpieniem przez powódkę z niniejszym pozwem. Odnosząc się merytorycznie do żądania pozwu podniesiono, iż powódka nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów na zaistnienie naruszenia jej dóbr osobistych. Działaniom pozwanego nie można przypisać znamion bezprawności. Wskazano, iż w dniu 8 października 2007 roku powódka powiadomiła Komisariat(...)Policji wL.o tym, że jej mążD. M.wyszedł z Ośrodka dla Uchodźców wL.przyul. (...)w dniu 28 września 2007 rokuo godzinie 12.45 i do chwili zgłoszenia nie powrócił. Powódka podała rysopis oraz ubiór męża. Wskazano, iż treści pisma Komendanta Komisariatu(...)Policji wL.wynika, że funkcjonariusze tej jednostki nie mieli wiadomościo zaginięciuD. M.przed oficjalnym przyjęciem zgłoszenia. Niezwłocznie po przyjęciu zawiadomienia o zaginięciu osoby został sporządzony telefonogram do Wydziału Informatyki Komendy Wojewódzkiej Policji wL.o tym zgłoszeniu oraz zarejestrowano je w bazie danych. Tego samego dnia dokonano sprawdzeń w izbach przyjęć szpitali na terenie miastaL.dotyczących ewentualnego przyjęcia zaginionego do tych placówek. Przeprowadzono również sprawdzenia pomieszczeń dla osób zatrzymanych Komendy Miejskiej Policji wL.oraz w bazie danych Krajowego Systemu Informacji Policji z wynikiem negatywnym. Zaznaczono, że w dniu 29 września 2007 roku ( kiedy jeszcze nie zgłoszono zaginięcia męża powódki ) na terenie dworca kolejowegoW. W.przy zwłokachD. M.ujawniony został paszport stąd też ze względu na ustaloną tożsamość, nie został przez Komisariat Kolejowy Policji wW.zarejestrowany w bazie poszukiwanych. Z tego powodu sprawdzeniew Krajowym Systemie Informacji Policji, w dniu zgłoszenia zaginięcia, przyniosło rezultat negatywny. W związku z tym, że zaginiony posiadał przy sobie, według zgłoszenia o zaginięciu, telefon komórkowy, zwrócono się do Wydziału Techniki Operacyjnej Komendy Wojewódzkiej Policji wL.z prośbą o ustalenie czy z telefonu tego wykonywane były połączenia orazo ewentualnie ustalenie z jakiego miejsca. Następnego dnia funkcjonariusz prowadzący poszukiwania udał się do miejsca pobytu zaginionego, tj. Ośrodka dla Uchodźców wL.przyul. (...), gdzie przeprowadził rozpytania na temat osoby męża powódki. Wskazano, iż w dniu 16 października 2007 roku do Komisariatu(...)Policji wL.zgłosiła się rodzina zaginionego, która powiadomiła, że nie nawiązał on dotychczas żadnego kontaktu. W dniu 23 października 2007 roku prowadzący czynności poszukiwawcze, udał się ponownie naul. (...)wL.do Ośrodka dla Uchodźców, gdzie w rozmowie z kierowniczką tej placówki ustalił,że zwłoki poszukiwanegoD. M.zostały odnalezione w dniu29 września 2007 roku na terenie dworcaW. W., a rodzina zmarłego dowiedziała się o tym fakcie i udała się doW.celem załatwiania formalności związanych z jego pogrzebem. Powyższą informację funkcjonariusz zweryfikował w rozmowie z policjantem Komisariatu(...)wW., a następnie w rozmowie z pracownikiem firmy pogrzebowej, a potwierdził ostatecznie w rozmowie z prokuratorem Prokuratury RejonowejW.P., która nadzorowała postępowanie przygotowawcze prowadzone w kierunku nieumyślnego spowodowania śmierci. Mając dostateczną pewność, że to zwłoki poszukiwanego zostały odnalezione,a jego rodzina, w tym żona, wie o tym i jest w trakcie załatwiania formalności pogrzebowych, funkcjonariusz wykonał czynności związane z odwołaniem zaginięcia osoby. W ocenie strony pozwanej, analiza powyższych czynności przeprowadzonych w sprawie zgłoszenia zaginięciaD. M., nie daje podstaw do przyjęcia, iż doszło do jakichkolwiek naruszeń proceduralnych( odpowiedź na pozew k. 39-50 ).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 29 września 2007 roku, o godzinie 17.25 Komisariat Kolejowy Policji wW.został powiadomiony, że w jednej z toalet na terenie dworca PKPW. W.znaleziono ciało mężczyzny. Na miejsce zdarzenia wysłano patrol Policji, grupę operacyjno-dochodzeniową wrazz technikiem kryminalistyki. Wezwany na miejsce lekarz Pogotowia Ratunkowego stwierdził zgon mężczyzny i wystawił kartę informacyjną na dane:,,M. D.L 34’’,z zapisem:,,zgon przed przybyciem Zespołu, okoliczności zgonu niejasne’’.Następnie poinformowano o zaistniałym zdarzeniu Prokuraturę RejonowąW.-P.i pod nadzorem przybyłego na miejsce Prokuratora przeprowadzono oględziny miejsca zdarzenia i zwłok oraz sporządzono protokół przesłuchania świadka – pracownicy toalety publicznej na dworcu PKPW. W.. Po wykonaniu czynności, ciałoM. D.przekazano do Zakładu Medycyny Sądowej przyul. (...)wW.( notatka urzędowa k. 1 dołączonych akt 2Ds 693/07/I, protokół oględzin k. 2-4 dołączonych akt 2Ds 693/07/I, protokół oględzin k. 5-6 dołączonych akt 2Ds 693/07/I, karta informacyjna k. 7 dołączonych akt 2Ds 693/07/I, protokół przesłuchania świadka k. 10-11 dołączonych akt 2Ds 693/07/I ).
Przy zmarłym znaleziono między innymi dowód tożsamości wydanyw dniu 16 lipca 2003 roku przez(...)–T.Miejski Urząd Spraw Wewnętrznych ObwoduT., seria(...), nr(...)( notatka urzędowa k. 1v dołączonych akt 2Ds 693/07/I, dowód osobisty k. 8 dołączonych akt 2Ds 693/07/I)oraz zaświadczenie wydane przez Placówkę Straży Granicznej wT.informujące, że paszport 62-(...)wystawionyw dniu 10 maja 2006 roku na nazwiskoD. M.,urodzony (...)wJ., został odebrany w dniu 10 października 2006 rokui przesłany został do Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i CudzoziemcówwW.( zaświadczenie k. 22 dołączonych akt 2Ds 693/07/I ).
O przedmiotowym zdarzeniu powiadomiono Oficera Dyżurnego Komendy Stołecznej Policji oraz w dniu 29 września i ponownie w dniu 1 października 2007 roku powiadomiono faxem Ambasadę(...)wW.z prośbą o ustalenie i powiadomienie rodziny zmarłego, a następnie podjęcia decyzji co do miejsca pochowania zwłok( pismo k. 9 i k. 16 dołączonych akt 2Ds 693/07/I ).
W dniu 1 października 2007 roku w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte śledztwo przez Prokuraturę RejonowąW.–P.wW.w sprawie sygn. akt 2Ds-693/07/I w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierci Ob.R.M. D.( postanowienieo wszczęciu śledztwa k. 12 k. dołączonych akt 2Ds 693/07/I ).Zarządzeniemz dnia 1 października 2007 roku Prokuratura RejonowaW.–P.wW.powierzyła prowadzenie śledztwa w przedmiotowej sprawie Komisariatowi Kolejowemu Policji wW.( zarządzenie k. 13 dołączonych akt 2Ds 693/07/I ).Postanowieniem Prokuratury RejonowejW.P.wW.z dnia 1 października 2007 roku powołano biegłego lekarza z zakresu medycyny sądowej z Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej wW.przyul. (...)celem dokonania zewnętrznych i wewnętrznych oględzin zwłokM. D.( postanowienie k. 14-15 dołączonych akt 2Ds 693/07/I ).W dniu 3 października 2007 roku zostały przeprowadzone oględziny i otwarcie zwłokM. D., podczas których nie stwierdzono obecności obrażeń świadczącycho tym aby do jego śmierci przyczyniła się doznany uraz mechaniczny. Sekcyjnie stwierdzono cechy ostrej niewydolności krążeniowo – oddechowej oraz różnoczasowe ślady po wkłuciach igieł lekarskich( protokół k. 24 i k. 55-59 dołączonych akt 2Ds 693/07/I ).Ujawnione przy zwłokachM. D.dwa zawiniątka folii aluminiowej z zawartością proszku koloru brunatnego oraz kapsel metalowy z zawartością proszku koloru brunatnego – wykazały obecność heroiny, zaliczanej do środków odurzających grupy I-N( protokół k. 42 dołączonych akt 2Ds 693/07/I, wykaz k. 43 dołączonych akt 2Ds 693/07/I, postanowienie k. 50 dołączonych akt 2Ds 693/07/I ).
W toku dalszych czynności mających na celu ustalenie okoliczności śmierciM. D.jak również ustalenia krewnych pokrzywdzonego, dopiero w dniu 19 października 2009 roku przesłuchano szwagrówM. D., tj.A. A.orazA. B., którzy ponadto uczestniczyli w czynności okazania zwłokM. D.w Zakładzie Medycyny Sądowej wW.( protokoły przesłuchań k. 28-31 dołączonych akt 2Ds 693/07/I ).
W trakcie trwania powyższego postępowania, w dniu w dniu8 października 2007 roku powódka zgłosiła się do Komisariatu(...)PolicjiwL.i powiadomiła o tym, że jej mążD. M.wyszedłz Ośrodka dla Uchodźców wL.przyul. (...)w dniu 28 września 2007 roku o godzinie 12.45 i do chwili zgłoszenia nie powrócił. Powódka podała rysopis oraz ubiór męża. Niezwłocznie po przyjęciu zawiadomienia o zaginięciu osoby został sporządzony telefonogram do Wydziału Informatyki Komendy Wojewódzkiej Policji wL.o tym zgłoszeniu oraz zarejestrowano je w bazie danych. Tego samego dnia dokonano sprawdzeń w izbach przyjęć szpitali na terenie miastaL.dotyczących ewentualnego przyjęcia zaginionego do tych placówek. Przeprowadzono również sprawdzenia pomieszczeń dla osób zatrzymanych Komendy Miejskiej Policji wL.oraz w bazie danych Krajowego Systemu Informacji Policji z wynikiem negatywnym(zawiadomienie o zaginięciu k. 51-54, telegram k. 55-56, telegram k. 59 i k. 60 ).
W związku z tym, że zaginiony posiadał przy sobie, według zgłoszenia o zaginięciu, telefon komórkowy, zwrócono się do Wydziału Techniki Operacyjnej Komendy Wojewódzkiej Policji wL.z prośbą o ustalenie czy z telefonu tego wykonywane były połączenia orazo ewentualnie ustalenie z jakiego miejsca. Następnego dnia funkcjonariusz prowadzący poszukiwania udał się do miejsca pobytu zaginionego, tj. Ośrodka dla Uchodźców wL.przyul. (...), gdzie przeprowadził rozpytania na temat osoby męża powódki(notatka służbowa k. 57, pismo k. 58 ).
W dniu 16 października 2007 roku do Komisariatu(...)Policji wL.zgłosiła się rodzina zaginionego, która powiadomiła, że nie nawiązał on dotychczas żadnego kontaktu. Poszukiwań zaginionego podjęły się także rodzina powódki i znajomy, którzy odnaleźli ciało męża powódki w Zakładzie Medycyny Sądowej wW.. O znalezieniu ciała męża powódka nie została poinformowana przez funkcjonariuszy Komisariatu(...)policji wL., Prokuraturę RejonowąP.wW.jak też funkcjonariuszy Komisariatu(...)Policji wW.( notatka służbowa k. 61, pismo k. 64, odwołanie zaginięcia osoby k. 65 ).
W tym czasie powódka nie miała żadnych wieści o losie swojego męża. Powódka od roku znajdowała się w obcym kraju o obcej kulturze, słabo władała językiem polskim. Niepowiadomienie powódki od razu o śmierci męża i niepewność co do jego losu spowodowały niej wystąpienie ostrej reakcji na stres, stanowiącej formę zaburzeń adaptacyjnych – stanowiących rozstrój zdrowia. Zaburzenia w tej postaci trwały do czasu uzyskania przez nią informacji o losie męża .
W dniu 22 października 2007 roku powódka upoważniłafirmę (...)z siedzibą wW., zajmującą się usługami pogrzebowymi do załatwienia wszelkich formalności związanych z przetransportowania ciała mężaM. D.z Polski doI.( upoważnienie k. 46 dołączonych akt 2Ds 693/07/I ).
W dniu 23 października 2007 roku prowadzący czynności poszukiwawcze, udał się ponownie naul. (...)wL.do Ośrodka dla Uchodźców, gdzie w rozmowie z kierowniczką tej placówki ustalił,że zwłoki poszukiwanegoD. M.zostały odnalezione w dniu29 września 2007 roku na terenie dworcaW. W., a rodzina zmarłego dowiedziała się o tym fakcie i udała się doW.celem załatwiania formalności związanych z jego pogrzebem. Powyższą informację funkcjonariusz zweryfikował w rozmowie z policjantem Komisariatu(...)wW., a następnie w rozmowie z pracownikiem firmy pogrzebowej, a potwierdził ostatecznie w rozmowie z prokuratorem Prokuratury RejonowejW.P., która nadzorowała postępowanie przygotowawcze prowadzone w kierunku nieumyślnego spowodowania śmierci. Uzyskując potwierdzenie, że to zwłoki poszukiwanego zostały odnalezione,a jego rodzina, w tym żona, wie o tym i jest w trakcie załatwiania formalności pogrzebowych, funkcjonariusz wykonał czynności związane z odwołaniem zaginięcia osoby( notatka służbowa k. 61, pismo k. 64, odwołanie zaginięcia osoby k. 65 ).
Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2007 roku Prokuratura RejonowaW.P.wW.umorzyła śledztwo w sprawie ujawnienia nieumyślnego spowodowania śmierci ob.R.M. D.w dniu 29 września na terenie dworca PKP(...)– ubikacja męska tunel środkowy, tj. o czyn zart. 155kk, wobec braku cech przestępstwa( postanowienie k. 51-52 dołączonych akt 2Ds 693/07/I ).
W dniu 10 lutego 2009 roku( data stempla pocztowego k. 73 dołączonych akt 2Ds 693/07/I ),powódkaA. Y.złożyła w Prokuraturze RejonowejW.P.wW.wnioseko doręczenie jej jako stronie reprezentującej prawa zmarłegoM. D., odpisu postanowienia o umorzeniu postępowania bowiem – jak wskazała – nie była jako żona zmarłego, a więc jako strona postępowania, właściwie informowana o toku oraz o wynikach postępowania( wniosek k. 69 dołączonych akt 2Ds 693/07/I ).
W dniu 15 kwietnia 2009 roku Prokuratura RejonowaW.P.wW.wydała zarządzenie o uznaniuA. Y.za stronę postępowania karnego w sprawi 2 Ds. 693/07/I i doręczeniu jej postanowieniaz dnia 21 grudnia 2007 roku o umorzeniu śledztwa( zarządzenie k. 79 dołączonych akt 2Ds 693/07/I ).
Należy zauważyć, że w sprawie zasięgnięto opinii biegłych sądowych z zakresu psychiatrii psychologii. W ramach kontroli merytorycznej i formalnej opinii biegłych, nie dopatrzył się Sąd nieprawidłowości pozwalających na odebranie złożonym opiniom przymiotu pełnowartościowego źródła dowodowego. Biegli wskazali bowiem wszelkie przesłanki przyjętego rozumowania, przedstawili także jego tok. Wnioski płynące z opinii przedstawione są klarownie i logicznie wynikają z przyjętych podstaw. Sąd nie dopatrzył się błędów logicznych, niezgodności z życiowym doświadczeniem bądź też niespójności z pozostałym materiałem dowodowym. W tych warunkach opinia posłużyła za pełnowartościową podstawę dokonanych ustaleń faktycznych.
Sąd uwzględnił także zeznania powódki oraz świadków w zakresie w jakim ustalił powyższy stan faktyczny, gdyż są zgodne z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie.
Prawdziwość zgromadzonych w sprawie dokumentów urzędowych i prywatnych nie była przedmiotem zarzutów stron, a także nie wzbudziła wątpliwości Sądu.
Przywołane wyżej dowody w takiej konfiguracji tworzą łańcuch dowodów niesprzecznych wewnętrznie, wzajemnie, logicznie się dopełniających. Zgodnie z treściąart. 328 § 2 k.p.c.Sąd jest zwolniony ze wskazywania przyczyn, dla których dał wiarę dowodom stanowiącym podstawę ustaleń faktycznych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie powódkaY. A.domagała się zasądzenia na jej rzecz kwoty 205.000,00zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz naruszenie dóbr osobistych, wiążąc swoje roszczenie z nieprawidłościami w działaniu Komendy Stołecznej Policji, Prokuratury RejonowejW.–P.wW., Komendanta Miejskiego Policji wL.związanymi z czynnościami poszukiwania i późniejszym odnalezieniem ciała męża powódkiM. D..
Zgodnie z treściąart. 23 k.c.dobra osobiste człowieka, takie jakw szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.
W świetle art.art. 24 § 1 i § 2 k.c.ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chybaże nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.
Powołany na wstępie rozważań przepisart. 24kc, wskazuje na następujące elementy uprawniające do podjęcia działań celem ochrony dóbr osobistych:
- istnienie dobra osobistego;
- bezprawność wynikająca z cudzego działania, wymierzonego przeciwko dobru osobistemu;
- zagrożenie dobra osobistego wywołane cudzym działaniem;
- bezprawność działania osoby trzeciej, która przejawia się w naruszeniu dobra osobistego.
Wskazać należy, iż nie jest konieczne dla określenia istoty ochrony dóbr osobistych ustalenie mierników naruszenia poszczególnych dóbr. Przedmiotem skierowanego erga omnes obowiązku nie jest bowiem tylko zakaz ,,skutecznego naruszenia’’ pewnego stanu rzeczy, lecz znacznie szerszy ogólny zakaz samego jego ,,naruszania’’, czyli podejmowania – jako generalnie bezprawnych – zachowań wkraczających w sferę cudzego dobra osobistego. Ochronie, wyrażonej w szczególności konstrukcją domniemania bezprawności podlega już pewna bariera wyznaczająca granicę zagrożenia chronionego stanu rzeczy, której to granicy przekraczać z zasady nie wolno, niezależnie od tego, czy znajdujące się za tą granicą dobro zostanie ,,skutecznie naruszone’’ ponieważ zgodnie zart. 24§1kcwystarczy już tylko samo zagrożenie.
Przy ocenie czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydujące znaczenie ma nie tyle subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ale to, jaką reakcję wywołuje w społeczeństwie to naruszenie. Ocena ta musi być dokonana przy stosowaniu kryteriów obiektywnych (por. wyrok SN z dnia 17 września 2004r., sygn. akt V CK 69/04, LEX nr 197661; wyrok SN z dnia 26 października 2001r., sygn. akt V CKN 195/01, LEX nr 53107). Stanowisko takie potwierdzają także poglądy doktryny. Naruszenie dóbr osobistych ma zatem nastąpić zarówno w formie subiektywnej, tj. osoba, której dobra osobiste naruszono ma mieć takie odczucie jak i formie obiektywnej, tj. wskazane działanie ma stanowić naruszenie dóbr osobistych także w ogólnej ocenie społecznej. Należy mieć także na uwadze wskazanie Sadu Najwyższego, który w wyroku z dnia 19 maja 2004r. o sygn. akt I CK 636/2003 wskazuje iż, przy ocenie czy doszło do naruszenia dobra osobistego, nie można zupełnie wykluczyć subiektywnego odczucia osoby żądającej ochrony prawnej.
W doktrynie podkreśla się, iż dobro to jest dobrem szczególnie chronionym: „Związki istniejące pomiędzy poszczególnymi dobrami osobistymi pozwalają na wykazanie grupy dóbr pierwotnych oraz grupy norm pochodnych od tych pierwszych. Dobrami pierwotnymi są w ścisłym ujęciu tylko życie i godność …”. (T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, LEX 2009). Ponadtoart. 30 Konstytucji RPstanowi, iż: „Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych”.
Materiał zgromadzony w niniejszej sprawie wykazał, iż doszło do naruszenia dobra osobistego powódki w postaci czci, godności, zdrowia, w tym spokoju psychicznego. Naruszona została zarówno cześć wewnętrzna, jak i część zewnętrzna. Rozróżnienia tych pojęć dokonał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 maja 1971r. w sprawie II PZP 33/70 opubl. w OSNCP 1971 z.11 poz. 188. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje: „W literaturze cywilistycznej odróżniano w związku z tym „cześć zewnętrzną” w postaci dobrej sławy, dobrego imienia, szacunku od „czci wewnętrznej” w znaczeniu godności osobistej, wyobrażenia o własnej wartości”.
Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 29 października 1971 r., (sygn. akt II CR 455/71 opubl. ONSC 1972 /4/77), wskazał, iż naruszenie dóbr osobistych może powodować ujemne skutki w każdej dziedzinie życia pokrzywdzonego.
Ze wskazanych wyżej przepisów wynika, że podstawową przesłanką uwzględnienia roszczeń o ochronę dóbr osobistych jest bezprawny charakter naruszenia bądź zagrożenia dobra osobistego.
Na podstawieart. 417 § 1 k.c.za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Dodatkowo na podstawieart. 4172k.c., jeżeli przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej została wyrządzona szkoda na osobie, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego jej naprawienia oraz zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, gdy okoliczności, a zwłaszcza niezdolność poszkodowanego do pracy lub jego ciężkie położenie materialne, wskazują, że wymagają tego względy słuszności.
Powódka została poszkodowana działaniem funkcjonariuszy pozwanego Skarbu Państwa i doznała negatywnych skutków naruszenia jej dóbr osobistych. Wskazane działania i zaniechania ujemnie wpłynęły na powódkę i zadały jej cierpień natury moralnej. Naruszone zostały godność, cześć powódki zarówno zewnętrzna jak i wewnętrzna oraz spokój psychiczny. Działanie pracowników pozwanego Skarbu Państwa wpłynęło bardzo szkodliwe na życie osobistei rodzinne powódki. Funkcjonariusze państwowi nie przestrzegali zasady rzetelności i staranności w prowadzonych czynnościach. Powyższe okoliczności wskazują na niedbalstwo pracowników pozwanego Skarbu Państwa.
Bezspornym w sprawie jest fakt, iż w dniu 29 września 2007 roku na terenie dworca PKPW. W.wW.ujawniono zwłoki męża powódki –M. D., obywatela(...), narodowości(...).
Śledztwo w sprawie 2Ds. 693/07 zostało wszczęte i było prowadzonew kierunku podejrzenia nieumyślnego spowodowania śmierci, tj.art. 155kk. Kwalifikacja prawna zart. 155kkstanowi podstawę prawną przyjmowaną rutynowo, natomiast prowadzone w tym przedmiocie postępowanie przygotowawcze przybiera formułę ustalenia przyczyn i okoliczności śmierci,a zwłaszcza ustalenia, czy do zdarzenia przyczyniły się, umyślnie bądź nieumyślnie, osoby trzecie. Na marginesie wskazać w tym miejscu należy, iż na podstawie przeprowadzonych w sprawie dowodów wykluczono wersję o udziale innych osób w spowodowaniu śmierciM. D., natomiast wynik oględzin zewnętrznych i otwarcia zwłok oraz badań chemiczno – histopatologicznych dał podstawę do przyjęcia, iż przyczyną śmierci pokrzywdzonego było ostre zatrucie opiatami ( heroiną ).
Tożsamość wymienionego ustalono na podstawie znalezionego przy zwłokach dowodu osobistego(...)– i na tej podstawie Komisariat Kolejowy Policji wW.prowadzący czynności w sprawie po raz pierwszy w dniu 29 września 2009 roku przesłał stosowną informację do Ambasady(...)wW.. W dniu 1 października 2009 roku Komisariat Kolejowy Policji wW.po raz drugi przesłał stosowną informację do Ambasady(...)wW.z prośbą o ustaleniei powiadomienie rodziny zmarłego, a następnie podjęcia decyzji co do miejsca pochowania zwłok.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż stosownie do art. 39 Konwencji konsularnej między Rzeczpospolitą Polską a Federacją Rosyjską z dnia 22 maja 1992 roku ( Dz.U. nr 140, poz. 687), właściwe organy państwa przyjmującego powiadamiają niezwłocznie urzędnika konsularnego o zgonie obywatela Państwa wysyłającego i przekazują mu bezpłatnie odpis aktu zgonu.
Biorąc powyższe pod uwagę oraz fakt, iż w chwili odnalezienia zwłokM. D.Komisariat Kolejowy Policji wW.- jak twierdzi - nie posiadał informacji, iż zmarły ubiegał się o nadanie statusu uchodźcy oraz dodatkowo biorąc pod uwagę fakt, iż powiadomienie nastąpiło tego samego dnia co znalezienie zwłok, to uznać należy, iż pierwsze powiadomienie w dniu29 września 2009 roku Ambasady(...)wW.o znalezieniu zwłokM. D.było prawidłowe, zgodne z cyt. wyżej Konwencją. Jednakże nie można uznać, iż ponowne powiadomienie, tj. w dniu1 października 2009 roku Ambasady(...)wW.z prośbąo ustalenie i powiadomienie rodziny zmarłego, a następnie podjęcia decyzji co do miejsca pochowania zwłok było uzasadnione. Organ prowadzący postępowanie dysponował już kilkudniowym okresem czasu od dnia odnalezienia zwłokM. D.i miał możliwość poczynienia odpowiednich ustaleń. Powódka wskutek zaniedbań funkcjonariuszy pozwanego nie została powiadomiona o znalezieniu ciała męża. Informacji takiej nie uzyskała ani od funkcjonariuszy Komisariatu(...)Policji wL., ani przez funkcjonariuszy Komisariatu(...)Policji wW.ani przez nadzorującą czynności Prokuraturę RejonowąW.–P.wW., mimo, iż przy zwłokach znaleziono dowód osobisty oraz przepustkę z Ośrodka dla Cudzoziemców wL., w którym zamieszkiwał wraz z żoną.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż fundamentalne znaczenie w niniejszej sprawie ma okoliczność, iż powódka i jej mąż ubiegali się o status uchodźcy. Fakt ten został całkowicie zignorowany bowiem wbrew zapisom prawa zamiast zapewnić uchodźcom bezpieczeństwo osobiste w czasie ich pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonariusze Komisariatu(...)Policji wW.powtórnie – o czym była już mowa powyżej - w dniu 1 października 2009 roku powiadomili organ państwa obcego, wrogiego powódce i jej mężowi.
W postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy na podstawieart. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, sporządza się odciski linii papilarnych oraz na podstawie art. 119 ust. 1 pkt 1 i 6a tej ustawy prowadzi się rejestr dotyczący cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy oraz rejestr odcisków linii papilarnych. Dane z rejestrów udostępnia się organom policji i prokuratury Komendant Główny Policji za pomocą urządzeń teletransmisyjnych ( art. 123 ust. 3 i 4 ). Odciski linii papilarnych dla cudzoziemców prowadzi się w systemie informatycznym na podstawie art. 14 ust. 2, art. 93 ust. 1, art. 98 ust. 4 i art. 101 ust.3 ( art. 124 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach ).Art. 86a ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiejstanowi, iż ustalenie tożsamości cudzoziemca odbywa się poprzez sprawdzenie odcisków linii papilarnych pobranych od cudzoziemca w Wizowym Systemie Informacyjnym. Bezspornym jest, iż funkcjonariusze Komisariatu(...)Policji wW.zaniechali sprawdzenia odcisków linii papilarnych zmarłego w rejestrach w celu ustalenia jego tożsamości, czym naruszyli powyżej cyt. przepisart. 86a ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W toku dalszych czynności mających na celu ustalenie okoliczności śmierciM. D.jak również ustalenia krewnych pokrzywdzonego, dopiero w dniu 19 października 2009 roku przesłuchano szwagrówM. D., tj.A. A.orazA. B., którzy ponadto uczestniczyli w czynności okazania zwłokM. D.w Zakładzie Medycyny Sądowej wW.. Rozpoznali oni pokrzywdzonego, nadto mąż siostry zmarłego –A. B.zobowiązał się do przekazania przedmiotów znalezionych przy zmarłym oraz potwierdził, że z pomocą rodziny będzie zorganizowany pochówekM. D.. Z informacji uzyskanych od wymienionych osób wynikało, że pokrzywdzony na terenie Polski zamieszkiwał wraz z żoną –Y. A.w ośrodku dla uchodźców wL.. Uznać zatem należy, że zarówno w zakresie czynności wykonywanych przez Komisariat Kolejowy Policji wW.jak i Prokuraturę RejonowąW.P.wW.– jako organ nadzorujący postępowanie, nie dochowano maksymalnej staranności w zakresie ustalenia miejsca pobytu osób najbliższych, w tym żony zmarłego oraz przyznania jej statusu pokrzywdzonego, co skutkowało naruszeniemart. 316§1kpk, a zatem niepoinformowaniem jej o czasie i miejscu przeprowadzenia czynności oględzin i otwarcia zwłok oraz naruszeniemart. 318kpk, tj. niedoręczeniem postanowienia o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych z zakresu medycyny sądowej i podjętej decyzji merytorycznej. Zgodnie bowiem zart. 52§2kpkw wypadku gdy organ prowadzący postępowanie dysponuje informacjami o osobach najbliższych dla pokrzywdzonego, powinien pouczyć o przysługujących uprawnieniach co najmniej jedną z nich. W toku śledztwa 2 Ds. 693/07 wypełnienia przedmiotowej dyrektywy bezsprzecznie zabrakło.
Z drugiej strony zwrócić należy uwagę, że sekcja zwłok jako czynność wymagająca natychmiastowego działania, standardowo przeprowadzana jest bez zbędnej zwłoki, z reguły bez dostatecznej wiedzy odnośnie osób, które zgodnie z treściąart. 52§1kpkkorzystają z praw strony postępowania karnego. Stosownie doart. 209§1kpk, jeżeli zachodzi podejrzenie przestępnego spowodowania śmierci, przeprowadza się oględziny i otwarcie zwłok. Przepis ten nakłada na prokuratora obowiązek działania, a zatem w każdej sytuacji podejrzenia zaistnienia przestępstwa związanego ze śmiercią człowieka badanie sekcyjne jest obowiązkowe, w szczególności nie może być limitowane zgodą innych osób.
Należy zwrócić uwagę, iż powódka wnioskiem z dnia 4 lutego 2009 roku wystąpiła do Prokuratury RejonowejW.P.wW.o doręczenie jej – jako żonie pokrzywdzonego – postanowienia o umorzeniu postępowania oraz o udostępnienie akt sprawy i dopiero wówczas zarządzeniem z dnia 15 kwietnia 2009 roku nadano powódce status pokrzywdzonej, doręczono postanowienie o umorzeniu śledztwa oraz poinformowano o możliwości zapoznania się z aktami sprawy.
Konsekwencje powyższych uchybień popełnionych przez Komisariat Kolejowy Policji wW.oraz Prokuraturę RejonowąW.P.wW.były dla powódki dość poważne. Powódka nie została bowiem poinformowana o zgonie swojego męża, nie posiadała wiedzy o toczącym się postępowaniu przygotowawczym, organach je prowadzących i miejscu wykonywanych czynności procesowych. Powódka powzięła informację o śmierci męża oraz o przeprowadzonej sekcji zwłok od swoich krewnych. Potwierdzeniem tego jest między innymi upoważnienie z dnia 22 października 2007 roku podpisane przez powódkę, z treści którego wynika upoważnienie firmy zajmującej się usługami pogrzebowymi do przetransportowania ciała męża.
Jednoznacznie stwierdzić należy, iż powódka pozbawiona została rzetelnego postępowania karnego.
Dla udzielenia ochrony nie jest konieczne wykazywanie winy sprawcy czynu zagrażającego lub naruszającego cudzym dobrom osobistym, czy też nawet świadomości, wystarczy obiektywna ocena wadliwości zachowania z punktu widzenia szeroko rozumianego porządku prawnego i reguł postępowania obowiązujących w danym społeczeństwie (wyrok Sądu Najwyższego z 19 lipca 1982r., I CR 255/82 niepublikowany; wyrok Sądu Najwyższego z 25 października 1982r., I CR 239/82 niepublikowany). Odpowiedzialnymi za naruszenie dóbr osobistych powódki są reprezentujący Skarb Państwa funkcjonariusze państwowi Komisariatu(...)Policji wW., Prokuratury RejonowejW.–P.wW.oraz Komisariatu(...)Policji wL.. Wskazane osoby pogwałciły obowiązki wynikające ze standardów ich pracy.
Żądanie zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego znajduje swoje oparcie w treściart. 448 k.c.i 4172k.c.Jak słusznie zważył Sąd Najwyższy, poczucie krzywdy i związane z tym cierpienie psychiczne, wywołane zwłaszcza rażącym naruszeniem czci, mogą być co do nasilenia (intensywności) znacznie większe i bardziej dotkliwe, aniżeli przeżycia wynikłe z uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia. (E. Gniewek, Kodeks cywilny. Komentarz. C.H. Beck 2008). Jak wskazuje doktryna zadośćuczynienie pieniężne jest najbardziej efektywnym środkiem ochrony dóbr osobistych. Zasądzoną tytułem zadośćuczynienia sumę pieniężną przyznaje się bezpośrednio poszkodowanemu. Zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny, choć niewątpliwie nie można powiedzieć, że wyrównuje, jak to ma miejsce w przypadku odszkodowania, doznaną przez poszkodowanego szkodę niemajątkową. W doktrynie wskazuje się, że zasada pełnego naprawienia szkody nie odnosi się do szkody niemajątkowej, ponieważ jest to taki rodzaj uszczerbku, jakiego nie da się naprawić. Bardziej zasadne w przypadku zadośćuczynienia jest posługiwanie się sformułowaniem „wynagrodzenie wyrządzonej szkody niemajątkowej”. Jednak o wynagrodzeniu doznanej przez poszkodowanego szkody niemajątkowej można mówić w sytuacji, gdy suma pieniężna przyznana tytułem zadośćuczynienia jest w odpowiedniej wysokości. Zadośćuczynienie powinno złagodzić poczucie krzywdy, negatywne odczucia powstałe w wyniku naruszenia dóbr osobistych” .(J. Balcarczyk, Dobra osobiste w XXI wieku, wyd. WolterKluwer Polska, str. 38).
Okoliczności niniejszej sprawy w postaci skutków dla powódki wynikłych w bezpośrednim związku z naruszeniem przez pozwanego jej dóbr osobistych w pełni uzasadniają przyznanie zadośćuczynienia w kwocie 50.000,00zł., w pozostałym zakresie powództwo podlega oddaleniu.Wymiar naruszenia dóbr osobistych powódki, waga naruszonych praw oraz zasad przez pracowników pozwanego reprezentujących władzę państwową obiektywnie szkodzi powódce jak również ogółowi społeczeństwa.
Ustalając wysokość zadośćuczynienia na rzecz powódki Sąd miał na uwadze rozmiar ujemnych następstw w sferze psychicznej powódki. Niewątpliwie powódce towarzyszyły obawy związane z powiadomieniem o śmierci męża ambasadyR., obawy te dotyczyły reperkusji wobec niej i jej dziecka. Obawy te były obiektywne. Powódka cały czas korzysta z ochrony przewidzianej dla cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawieustawy z dnia 13 czerwca 2003r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej( Dz. U. 2012.680). Ochrona ta jest udzielana tylko w uzasadnionych przypadkach obawy przed prześladowaniami w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej.
Nieuiszczone przez powódkę koszty sądowe w postaci opłaty sądowej od pozwu oraz wydatki na opinie biegłych, Sąd przejął na rachunek Skarbu Państwa ( punkt III wyroku ).
Z tych względów orzeczono jak w wyroku.