Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 259/12
Data wyroku: 2012-09-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Jerzy Andrzejewski, Grażyna Czyżak, Daria Stanek
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza, Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Sygn. akt III AUa 259/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 września 2012 r.

Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jerzy Andrzejewski

Sędziowie:

SSA Grażyna Czyżak
SSA Daria Stanek (spr.)

Protokolant:

Angelika Judka

po rozpoznaniu w dniu 27 września 2012 r. w Gdańsku
sprawyZ. Ś.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
o prawo do emerytury
na skutek apelacjiZ. Ś.
od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt VI U 1578/11

zmienia zaskarżony wyrok i przyznajeZ. Ś.prawo do emerytury od dnia 30 kwietnia 2011 roku.

Sygn. akt III AUa 259/12

Uzasadnienie:

Decyzją z dnia 27 maja 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwB.odmówił przyznania ubezpieczonemuZ. Ś.prawado emerytury.
Ubezpieczony złożył odwołanie od powyższej decyzji.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy – VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r. oddalił odwołanie ubezpieczonego.
Sąd Okręgowy orzekał na podstawie następujących ustaleń faktycznych i rozważań prawnych:
UbezpieczonyZ. Ś.(ur. dnia (...)) dnia 18 kwietnia 2011 roku złożył wniosek o przyznanie prawa do emerytury. Organ rentowy uznałza udokumentowany staż ubezpieczeniowy na dzień 31 grudnia 1998 roku w wymiarze 24 lat, 11 miesięcy i 9 dni, w tym okres zatrudnienia w warunkach szczególnych w wymiarze 9 lat,l miesiąca i 20 dni. Ubezpieczony nie jest członkiem OFE, aktualnie nie pozostajew zatrudnieniu.
Sąd I instancji przytoczył, iż zgodnie z treścią przepisuart. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 roku Nr 153, poz. 1227ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emeryturapo osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emeryturyw wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz posiadają okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (co najmniej 25 lat w przypadku mężczyzn). Zgodnie z ustępem drugim cyt. przepisu emerytura, o której mowa w ust. l, przysługuje pod warunkiem nie przystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Sąd Okręgowy podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie ubezpieczony na dzień wydania zaskarżonej decyzji (jak również na dzień wyrokowania) nie udowodnił wymaganego, co najmniej 25-letniego okresu zatrudnienia na dzień l stycznia 1999 roku, jego staż pracy na ten dzień wyniósł 24 lata, 9 miesięcy i 11 dni. Ubezpieczony nie przedłożył bowiem żadnych dowodów potwierdzających wykonywanie przez niego zatrudnieniaw innych okresach, niż uwzględnione przez pozwany organ rentowy.
Mając na uwadze, iż poczynione w sprawie ustalenia potwierdziły, iż ubezpieczony nie legitymuje się na dzień l stycznia 1999 roku wymaganym 25 - letnim okresem zatrudnienia, Sąd Okręgowy uznał, iż nie było potrzeby dokonywania oceny zasadności zakwestionowanych przez pozwany organ rentowy okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych, bowiem wobec braku 25 - letniego okresu ubezpieczenia, ocena ta nie zmieniłaby ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie.
Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy oddalił odwołanie ubezpieczonego,na podstawie przepisuart. 477 (14) § l k.p.c.
Apelację od wyroku wywiódł ubezpieczony zarzucając naruszenieart. 184 ustawyo emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Skarżący wniósł o ustalenie, że posiada wymagany 25 - letni okres zatrudnienia,w tym 15 - letni okres pracy w warunkach szczególnych, co uprawnia go do otrzymania emerytury.
W uzasadnieniu apelacji skarżący podniósł, iż nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, iż nie wykazał 25-letniego okresu zatrudnienia, w tym 15 lat w warunkach szczególnych, gdyż przeczy temu materiał dowodowy zebrany w sprawie. Przede wszystkim z zeznań ubezpieczonego wynika, że pracował od 13.09.1971 roku do 24.04.1972 rokuwZakładach (...)wB.w charakterze aparatowego, który to okresnie został uwzględniony ani przez Sąd, ani wcześniej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, pomimo odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne przez pracodawcę. Poza tym ubezpieczony pracował w tych samychZakładach (...)np. w latach 21.11.1977 -16.06.1986 i za te okresy dowody opłacania składek zachowały się. Niezrozumiałymdla ubezpieczonego jest fakt zaginięcia dowodów opłacania składek za lata 1971 -1972.
Ubezpieczony zarzucił, iż pomimo samodzielnego występowania przed Sądem nie został w prawidłowy sposób pouczony o możliwości dowodzenia powyższej, istotnej okoliczności w inny sposób niż poprzez złożenie zeznań.
Skarżący wskazał, że kilka lat wcześniej ubiegał się o rentę, a do wniosku złożył zaświadczenia dokumentujące staż pracy, między innymi właśnie za okres od 13.09.1971 r.do 24.04.1972 r. Dokumentów tych brak jest jednak aktualnie w jego aktach ubezpieczeniowych.
Apelujący podniósł, iż 15 - letni staż pracy w warunkach szczególnych wynika wprost ze świadectwa pracy z dnia 17.11.2008 r.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja wnioskodawcy zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu między stronami było, czy wnioskodawca spełnia kumulatywne przesłanki warunkujące nabycie prawa do emerytury na podstawieart. 184 ustawy z dnia17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(j. t. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.; dalej: „ustawą o emeryturach i rentach z FUS”).
Zgodnie z art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn (stosownie do przepisu§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzewymagany wiek emerytalny dla kobiet wynosi 55 lat, a dla mężczyzn – 60 lat),
2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn).
Ponadto emerytura przysługuje pod warunkiem nie przystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego oraz rozwiązania stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2 art. 184 cytowanej ustawy).
Stosownie natomiast do art. 32 ust. 2 cyt. ustawy dla celów ustalenia uprawnieńdo emerytury w wieku obniżonym z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
Rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których uprawnionym osobom przysługuje prawo do emerytury w wieku obniżonym, ustala się – jak stanowi ust. 4 art. 32 cyt. ustawy - na podstawie przepisów dotychczasowych.
Sąd Najwyższy w uchwale w składzie 7 sędziów z dnia 13 lutego 2002 r.,(III ZP 30/01, OSNP 2002 nr 10, poz. 243) wskazał jako nadal stosowane "przepisy dotychczasowe" przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Zgodnie z § 4 w/w rozporządzenia pracownik, który wykonywał wymienionew wykazie A prace w szczególnych warunkach nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1
osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn,

2
ma wymagany okres zatrudnienia (25 lat), w tym co najmniej 15 lat pracyw szczególnych warunkach.

W myśl § 2 ust. l w/w rozporządzenia - okresami pracy uzasadniającymi prawodo świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu - są okresy, w których pracaw warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze była wykonywana stalei w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
Podkreślenia wymaga, że do ustalenia konkretnych stanowisk, na których wykonywanie pracy uprawnia do emerytury w wieku obniżonym, pomocne są zarządzenia resortowe poszczególnych ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralnych związków spółdzielczych. Jak wskazał Sąd Najwyższy - z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego, czy centralny związek spółdzielczy, w porozumieniuz Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana byław takich warunkach i odwrotnie - brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie- w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych – może stanowić negatywną przesłankę dowodową (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r., II UK 218/09, LEXnr 590247; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2010 r., II UK 124/10, LEXnr 707404).
Przechodząc do analizy spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich warunków ustalenia prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach Sąd Apelacyjny wskazuje w pierwszej kolejności, iż na etapie postępowania drugoinstancyjnego pozwany organ rentowy przyznał, iżZ. Ś.legitymuje się 25-letnim okresem składkowymi nieskładkowym – pismo pozwanego z dnia 3.08.2012r. – k. 64 a.s.. Tym samym spełnienie przez ubezpieczonego przedmiotowej przesłanki nie było już sporne między stronami.
W związku z uchyleniem się przez Sąd I instancji od ustalenia, czy skarżący posiada 15 – letni staż zatrudnienia w warunkach szczególnych, koniecznym okazało się natomiast uzupełnienie postępowania dowodowego we wskazanym powyżej zakresie tj. o ocenę spornych między stronami okresów zatrudnienia wnioskodawcy wZakładach (...)wB.przekształconych wZakłady (...) S.A.
Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w szczególnościw aktach organu rentowego, doprowadziła Sąd Apelacyjny do przekonania, iżZ. Ś.legitymuje się 15 – letnim okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych.
Jeżeli chodzi o okres zatrudnienia wnioskodawcy wZakładach (...)wB.od dnia 7 stycznia 1983 r. do dnia 16 czerwca1986 r. należy wskazać, iż w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze z dnia 14 czerwca 2011 r. (k. 5 a.e.) stwierdzono, że w okresie tym ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał praceprzy bezpośredniej obsłudze stacji sprężarek na stanowisku operatora pomp i sprężarek. Analogiczny zapis znalazł się w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze z dnia 11 maja 2011 r. (k. 24 a.e.). Bezpośrednia obsługa sprężarek wymieniona została pod poz. 9 Działu XII (Prace różne) wykazu A, stanowiącego załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze(Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.), jak również w pkt 3 poz. 9 Działu XIV (Prace różne) zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzew zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego, który wskazujena bezpośrednią obsługę sprężarek na stanowisku operatora pomp i sprężarek.
Przechodząc do zatrudnienia skarżącego wZakładach (...) S.A.w okresie od dnia 22 września 1987 r. do dnia 22 maja 1989 r. Sąd odwoławczy wskazuje,że świadectwo pracy w szczególnych warunkach z dnia 2 lutego 2009 r. (k. 7 a.e.), świadectwo pracy z dnia 12 maja 2011 r. (k. 29 a.e.), świadectwo wykonywania pracw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze z dnia 11 maja 2011 r. (k. 27 a.e.), świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 17 listopada 2008 r. (k. 8 a.r.), jak również wpis w legitymacji ubezpieczeniowej (k. 23 a.s.) określają stanowisko wnioskodawcy jako stanowisko zestawiacza mieszanek. Świadectwo pracy wystawionew dniu 2 lutego 2009 r. (koperta - k. 3 a.s.) precyzuje w pkt 8, iż praca na stanowisku zestawiacza mieszanek miała miejsce przy produkcji esterów, alkoholi, aldehydów, ketonów, eterów, tlenków organicznych i chlorowcopochodnych organicznych, produkcji kwasów organicznych i bezwodników kwasów organicznych oraz produkcji soli kwasów organicznych, produkcji i przetwórstwie związków aromatycznych, produkcji płynów hamulcowych i chłodniczych. Taki rodzaj zatrudnienia wymieniony został pod poz. 33 Działu IV (W chemii) wykazu A rozporządzenia z 1983 r. W przepisie pkt 2 poz. 33 Działu IV(W chemii) zarządzenia resortowego uściślono natomiast, iż pracą w warunkach szczególnych jest praca przy w/w produkcjach na stanowisku zestawiacza mieszanek i roztworów.
Odnosząc się do zatrudnieniaZ. Ś.wZakładach (...) S.A.w okresie od 1 czerwca 1983 r. do 31 grudnia 1998 r. wskazania wymaga,że w świadectwie pracy w szczególnych warunkach z dnia 2 lutego 2009 r. (k. 7 a.e.), świadectwie pracy z dnia 12 maja 2011 r. (k. 29 a.e.), świadectwie wykonywania pracw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze z dnia 11 maja 2011 r. (k. 27 a.e.) oraz świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 17 listopada 2008 r. (k. 8 a.r.) stanowisko pracy wnioskodawcy zakwalifikowane zostało jako praca hydraulika. Nadto, z wyjaśnień zakładu pracy z dnia 11 maja 2011 r. (k. 28 a.e.) wynika, iż zatrudnienie ubezpieczonego w latach 1993 – 2002 na stanowisku hydraulika, a następnie w latach 2003 – 2009 na stanowisku montera sieci wodno – kanalizacyjnych wiązało się z wykonywaniem pracy montera – konserwatora sieci kanalizacyjnej i oczyszczalni ścieków – kanalarza. Stanowisko to zostało wymienione pod poz. 1 Działu IX (Gospodarka komunalna) rozporządzenia z 1983 r. – prace w kanałach ściekowych, jak również w pkt 3 poz. 1 Dział IX (Gospodarka komunalna) w/w zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego – prace w kanałach ściekowych – monter – konserwator sieci kanalizacyjnej i oczyszczalni ścieków – kanalarz.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż zarzut pozwanego organu rentowego odnośnie braku zgodności stanowisk pracy zainteresowanego wymienionych w świadectwach pracy ze stanowiskami wskazanymi w zarządzeniu Ministra Przemysłu Chemicznegoi Lekkiego Nr 7 z dnia 7 lipca 1987 r. jest chybiony.
Sumując powyższe okresy zatrudnienia, uznane przez Sąd odwoławczy za okresy pracy w szczególnych warunkach, wynoszące odpowiednio: 3 lata, 5 miesięcy i 11 dni; 1 rok, osiem miesięcy i 1 dzień oraz 5 lat i 7 miesięcy (łącznie 10 lat, 8 miesięcy i 12 dni)z okresami bezspornymi wynoszącymi 9 lat, 1 miesiąc i 20 dni, nie ulega wątpliwości,iżZ. Ś.legitymuje się przesłanką ustalenia prawa do emerytury z tytułu pracyw szczególnych warunkach w postaci przebycia co najmniej 15 – letniego zatrudnieniaw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Wobec niekwestionowanego przez ZUS legitymowania się przezZ. Ś.pozostałymi przesłankami koniecznymi do ustalenia jego prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury od dnia 30 kwietnia 2011 r.tj. od ukończenia 60 roku życia.