Sąd Okręgowy w Nowym Sączu
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 572/13
Data wyroku: 2013-09-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Kwilosz-Babiś, Urszula Kapustka-sprawozdawca, Zofia Klisiewicz
Słowa kluczowe: Alimenty
Podstawa prawna: art. 138 kro

Sygn. akt III Ca 572/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 września 2013 r.

Sąd Okręgowy w Nowym Sączu – Wydział III Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący: SSO Zofia Klisiewicz
SSO Urszula Kapustka - sprawozdawca
SSO Katarzyna Kwilosz - Babiś
Protokolant prot. sąd Ewelina Konieczny
po rozpoznaniu w dniu 18 września 2013 r.
na rozprawie
sprawy z powództwaA. P.
przeciwkoH. P.i małoletniejK. P.reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową – matkęE. P.
o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego
na skutek apelacji pozwanegoH. P.
od wyroku Sądu Rejonowego w Gorlicach
z dnia 29 kwietnia 2013 r., sygn. akt III RC 278/11

1
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że uchyla obowiązek alimentacyjny powodaA. P.w stosunku do pozwanegoH. P.wynikający z wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 30.01.2009 r., sygn. akt I C 1256/07, za okres od dnia 1.09.2011 r. do dnia 30.06.2012 r. i od dnia 15.11.2012 r. do dnia 24.01.2013 r. oraz obniża – począwszy od dnia 25.01.2013 r. – wysokość alimentów należnych pozwanemuH. P.od powoda, wynikających z w/w wyroku, z kwoty 600 zł do kwoty 400 zł miesięcznie, z tym że orzeka, iż alimenty te będą płatne do rąk pozwanegoH. P., do dnia 10 – tego każdego miesiąca, z ustawowymi odsetkami na wypadek uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat, a w pozostałej części powództwo w stosunku do pozwanegoH. P.oddala;

2
oddala apelację w pozostałym zakresie;

3
znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt III Ca 572/13

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 20.09.2011 r. powódA. P.domagał się uchylenia swojego obowiązku alimentacyjnego wobec pozwanegoH. P.oraz obniżenia alimentów należnych od niego pozwanejK. P.z kwoty 500 zł do kwoty 300 zł miesięcznie.
Sąd Rejonowy w Gorlicach wyrokiem z dnia 29.04.2013 r. uchylił z dniem 1.09.2011 r. wynikający z wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 30.01.2009 r., sygn. akt I C 1256/07, obowiązek alimentacyjny powodaA. P.w stosunku do pozwanegoH. P.(pkt I sentencji), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II sentencji) i zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu (pkt III sentencji).
Sąd Rejonowy ustalił, że wyrokiem z dnia 30.01.2009 r., sygn. akt I C 1256/07, Sąd Okręgowy w Nowym Sączu obciążył rodzicówE. P.iA. P.obowiązkiem utrzymania małoletnich dzieciH. P.iK. P.i zasądził odA. P.na rzeczH. P.alimenty w kwotach po 600 zł miesięcznie, a na rzeczK. P.alimenty w kwotach po 500 zł miesięcznie, a nadto ustalił miejsce pobytu małoletnich dzieci przy matce.H. P.miał wówczas 14 lat i był uczniem trzeciej klasy gimnazjum, aK. P.miała 7 lat i była uczennicą pierwszej klasy szkoły podstawowej.E. P.pracowała jako nauczycielka z wynagrodzeniem 2 100 zł miesięcznie.A. P.nigdzie wówczas nie pracował, utrzymywał się z oszczędności, mieszkał wraz z konkubiną i ich 15 – miesięcznym synem.
Aktualnie powódA. P.mieszka w domu swoich rodziców wU.razem z konkubiną i ich wspólnym pięcioletnim synem. Razem z nimi od dnia 1.09.2011 r. zamieszkał pozwanyH. P., który uczęszczał wówczas do szkoły zawodowej wN.. Powód pokrywał koszty utrzymania pozwanegoH., na które składały się wydatki na wyżywienie, zakup odzieży, przyborów szkolnych, biletu miesięcznego na dojazd do szkoły oraz kieszonkowe. Zarówno powód, jak iE. P.dawali pozwanemuH.prezenty typu telefon komórkowy, czy też gotówkę. W czerwcu 2012 r. pozwanyH. P.ukończył szkołę zawodową i zdobył zawód mechanika pojazdów samochodowych. Od września 2012 r. pozwanyH. P.jest słuchaczem(...)Technikum Zawodowego wD., w którym nauka odbywa się w systemie zaocznym, dwa razy w tygodniu, z tym że uczniowie nie mają obowiązku uczestniczenia we wszystkich zajęciach – jeżeli są nieobecni mogą droga mailową wysłać pracę pisemną na zaliczenie. W miesiącach lipiec, sierpień i do połowy września 2012 r. pozwanyH. P.mieszkał z matką wD., następnie mieszkał z powodem do 8.03.2013 r., po czym w okresie od 8.03.2013 r. do 3.04.2013 r. znowu z matką, a od 3.04.2013 r. ponownie z powodem. Od połowy września 2012 r. do połowy stycznia 2013 r. pozwanyH. P.pracował wraz z powodem w firmie prowadzonej przez konkubinę powoda i otrzymywał z tego tytułu wynagrodzenie. W grudniu 2012 r. powód opłacił pozwanemu koszt kursu na prawo jazdy. Od połowy stycznia 2013 r. pozwanyH. P.nigdzie nie pracuje, nie szuka pracy w zawodzie mechanika samochodowego, pomaga wujkowi przy pracach w lesie i w gospodarstwie, za co otrzymuje pieniądze, które przeznacza na papierosy. Wieczory spędza w towarzystwie kolegów, a potem odsypia w ciągu dnia.
Powód jest zatrudniony w firmie swojej konkubiny i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1 200 zł miesięcznie. Konkubina powoda osiąga dochód w wysokości około 1 900 zł miesięcznie. Syn powoda z konkubinatu uczęszcza do przedszkola, za które odpłatność wynosi 115 zł miesięcznie. Powód i jego konkubina wspólnie z rodzicami powoda ponoszą koszty utrzymania domu płacąc miesięcznie 150 zł z tytułu partycypowania w opłatach za energię elektryczną i gaz oraz ponoszą sezonowo koszt zakupu opału w wysokości 1 500 zł. Powód i jego konkubina spłacają kredyty w ratach wynoszących łącznie 900 zł miesięcznie.
K. P.ma 12 lat i zamieszkuje z matką.
E. P.pracuje jako nauczyciel z wynagrodzeniem 2 500 zł netto. Wynajmuje pokój wU.płacąc z tego tytułu czynsz w kwocie 600 zł miesięcznie. Ponadto wynajmuje mieszkanie wD.i płaci za nie czynsz w wysokości 1 000 zł miesięcznie.
Sąd Rejonowy uznał, że pozwanyH. P.od dnia 1.09.2011 r. pozostawał na utrzymaniu powoda, który zapewniał mu mieszkanie, wyżywienie, przekazywał pieniądze na podręczniki i pomoce szkolne, płacił za bilet miesięczny, dawał kieszonkowe i stan taki trwał do ukończenia przez pozwanego szkoły i uzyskania zawodu mechanika pojazdów samochodowych. Sąd wskazał, że po ukończeniu szkoły zawodowej pozwany nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się, bowiem nie szuka pracy w zawodzie mechanika, spędza czas z kolegami, a w ciągu dnia śpi. Zdaniem Sądu Rejonowego taka postawa pozwanego nie zasługuje na aprobatę i uzasadnia uchylenie się przez powoda od świadczeń alimentacyjnych względem pozwanego w oparciu o przepisart. 133 § 3 k.r.o.
W ocenie Sądu Rejonowego nie zachodzą natomiast przesłanki zart. 138 k.r.o.do obniżenia wysokości alimentów zasądzonych na rzecz pozwanejK. P..
Z przytoczonych względów Sąd Rejonowy uchylił z dniem 1.09.2011 r. obowiązek alimentacyjny powoda względem pozwanegoH. P.i oddalił powództwo o obniżenie alimentów na rzecz pozwanejK. P.. Z uwagi na częściowe uwzględnienie żądań Sąd Rejonowy zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu.

Wyrok powyższy w części obejmującej rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I wyroku zaskarżył pozwanyH. P.apelacją, w której zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego,art. 133 § 3 k.r.o.poprzez błędne uznanie, iż pozwany nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się, gdy faktycznie pozwany nadal się kształci w celu uzyskania odpowiednich kwalifikacji zawodowych oraz podejmował i podejmuje różne prace dorywcze, zarówno u ojca, jak i wujka;
2. naruszenieart. 233 § 1 i 2 k.p.c.iart. 328 § 2 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, w szczególności poprzez dokonaną wybiórczo oraz wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego ocenę zeznań pozwanego orazE. P.i w konsekwencji błędne przyjęcie, że pozwany mieszka u powoda i pozostaje na jego utrzymaniu oraz że w okresie od 1.09.2011 r. do chwili obecnej pozwany otrzymywał od powoda pomoc finansową niezbędną do utrzymania i kontynuowania nauki;
3. naruszenieart. 233 k.p.c.poprzez odmówienie mocy dowodowej zeznaniom pozwanego i jego matkiE. P.dotyczących faktycznego okresu zamieszkiwania pozwanego wraz z powodem w domu babci, dostarczaniu środków utrzymania pozwanemu przez jego matkę, uczęszczania do szkoły, poszukiwania i wykonywania pracy zarobkowej oraz spędzania przez pozwanego czasu wolnego;
4. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, polegający na:
a) mylnym i nieuzasadnionym przyjęciu, iż skoro zajęcia w szkole pozwanego nie są obowiązkowe, to nie musi on na nie uczęszczać i powinien w tym czasie pracować,
b) nieuwzględnieniu faktu, że pozwany podejmował prace zarobkowe na rzecz powoda, jak również na rzecz wujka oraz że zamieścił w Internecie ogłoszenie o poszukiwaniu pracy;
c) przyjęciu przez Sąd z urzędu, iż pozwany, pomimo młodego wieku oraz uczęszczania do płatnej szkoły jeszcze przez okres dwóch lat, powinien sam zarobić na swoje utrzymanie, a nie wymagać pomocy od ojca;
d) uznaniu za prawdziwe i wiarygodne słów pozwanego, które w rzeczywistości zostały wyrwane z kontekstu i przeinaczone, w szczególności, iż pozwany pali papierosy, noce spędza z kolegami, a w dzień śpi i nie chce mu się pracować, jak również nieuwzględnienie stanu psychicznego pozwanego, który podczas rozprawy płakał, gdyż był zdenerwowany i nieporadny, a Sąd nie przyznał mu pełnomocnika z urzędu.
Podnosząc powyższe zarzuty pozwanyH. P.wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się częściowo uzasadniona.
Sąd Rejonowy uchylił z dniem 1.09.2011 r. obowiązek alimentacyjny powodaA. P.względem pozwanegoH. P.wynikający z wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 30.01.2009 r., sygn. akt I C 1256/07, przyjmując że od dnia 1.09.2011 r. do czasu ukończenia nauki w szkole zawodowej pozwany był na wyłącznym utrzymaniu powoda, a po ukończeniu szkoły nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.
Sąd Okręgowy akceptuje ustalenie, że w okresie od 1.09.2011 r. do 30.06.2012 r. pozwanyH. P.pozostawał na utrzymaniu ojca – powodaA. P.. Okoliczność powyższa wynika nie tylko z dowodu z przesłuchania powoda, ale także z zeznań świadkaP. P.i przesłuchania pozwanego.
Za udowodniony uznał także Sąd Okręgowy fakt, iż pozwany pozostawał na utrzymaniu ojca w okresie od 15.11.2012 r. do 24.01.2013 r. Z twierdzeń pozwanego (k. 155), które Sąd Okręgowy uznał za wiarygodne wynika, że w tym okresie powód i pozwany podejmowali różne prace budowlane i powód pokrywał koszty utrzymania syna w ten sposób, że zapewniał mu wyżywienie, w połowie listopada dał mu 1 000 zł, w grudniu 2012 r. opłacił mu kurs prawa jazdy, a ponadto przekazywał mu po 100 zł na pokrycie kosztów utrzymania w czasie weekendów spędzanych przez pozwanego wD.. W tym zakresie twierdzenia pozwanego różniły się od twierdzeń powoda jedynie co do oznaczenia początkowego terminu, w którym trwał powyższy stan rzeczy. Mianowicie powód utrzymywał, że taki stan rzeczy miał miejsce począwszy od 15.09.2012 r., ale swych twierdzeń w żaden sposób nie wykazał, mimo że na nim spoczywał ciężar dowodu zgodnie zart. 6 k.c.
Co do pozostałego okresu objętego pozwem powód nie wykazał, by pozwany pozostawał na jego utrzymaniu.
Niespornym jest, że z mocy wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu dnia 30.01.2009 r., sygn. akt I C 1256/07, powód zobowiązany został do płacenia alimentów na rzecz synaH.w kwotach po 600 zł miesięcznie. Formalnie zatem powód powinien był spełniać swój obowiązek alimentacyjny wobec syna w formie pieniężnej.
W świetle poczynionych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy uznał, że w okresach od 1.09.2011 r. do 30.06.2012 r. i od 15.11.2012 r. do 24.01.2013 r. powód realizował w naturze swój obowiązek alimentacyjny wobec pozwanegoH. P.wynikający ze wskazanego wyżej wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu.
Przepisart. 138 k.r.o.stanowi, że w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.
W okolicznościach niniejszej sprawy – na podstawie w/w przepisu – uzasadniona była zmiana wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 30.01.2009 r. w części dotyczącej alimentów zasądzonych odA. P.na rzeczH. P.polegająca na zniesieniu nałożonego naA. P.obowiązku zapłaty rat alimentacyjnych w okresach od 1.09.2011 r. do 30.06.2012 r. i od 15.11.2012 r. do 24.01.2013 r., a to z uwagi na zmianę stosunków polegającą na spełnianiu przez zobowiązanego tego obowiązku w naturze.
Powyższemu rozstrzygnięciu nie sprzeciwia się podnoszona przez matkę pozwanegoE. P.okoliczność, iż w w/w okresach również ona ponosiła koszty utrzymania pozwanego w ten sposób, że kupiła mu spodnie, dresy, bieliznę oraz leki, a także utrzymywała pozwanego w czasie, gdy ją odwiedzał. W odpowiedzi na pozewE. P.podała, że syn przebywał u niej od 28.10.2011 r. do 4.11.2011 r. i od 12.12.2011 r. do 5.01.2012 r. (k. 25). Jeśli bowiemE. P.w taki właśnie sposób przyczyniała się do pokrycia usprawiedliwionych potrzeb syna, czyniła to w wykonaniu własnego obowiązku alimentacyjnego, spoczywającego na niej na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 30.01.2009 r., którym orzeczono, że obowiązkiem utrzymaniaH. P.obciążeni zostali oboje rodzice.
Zdaniem Sądu Okręgowego brak było natomiast podstaw do zastosowania w sprawie przepisuart. 133 § 3 k.r.o., który stanowi, że rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.
Sąd Rejonowy uznał, że po ukończeniu szkoły pozwanyH. P.nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się i w związku z powyższym przyjął, że począwszy od ukończenia przez pozwanego szkoły spełnione zostały przesłanki zart. 133 § 3 k.r.o.do uchylenia obowiązku alimentacyjnego powoda.
Sąd Okręgowy nie podziela powyższego stanowiska. Na marginesie zauważyć należy, że ani w pozwie, ani w pismach procesowych powód zastępowany począwszy od dnia 28.11.2011 r. przez profesjonalnego pełnomocnika domagając się uchylenia obowiązku alimentacyjnego nie powoływał się na przesłanki zart. 133 § 3 k.r.o.Natomiast jako okoliczności uzasadniające uwzględnienie powództwa podawał pozostawanie pozwanego na jego wyłącznym utrzymaniu oraz pogorszenie się jego sytuacji majątkowej.
W ocenie Sądu Okręgowego zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że pozwany uzyskał w pełni możliwość samodzielnego utrzymania się. Z akt sprawy wynika, że w czerwcu 2012 r. pozwany ukończył wprawdzie szkołę zawodową, ale nie zdał kończącego tę szkołę egzaminu praktycznego (pismoE. P.z dnia 10.07.2012 r. – k. 101), co uniemożliwia przyjęcie, że uzyskał konkretny zawód dający możliwość zatrudnienia. Bezpośrednio po zakończeniu nauki w szkole zawodowej pozwany podjął dalsze kształcenie. Od września 2012 r. jest słuchaczem(...)Technikum Zawodowego wD., w zawodzie technik mechanik, w którym nauka odbywa się w systemie zaocznym, tj. dwa razy w tygodniu, a termin zakończenia nauki przewidziany jest na 31.08.2015 r.
Zdaniem Sądu Okręgowego nie można w takiej sytuacji odmówić pozwanemu prawa do dalszego kształcenia się celem podniesienia kwalifikacji.
W świetle powyższego Sąd Okręgowy uznał, że pozwany nie usamodzielnił się jeszcze w pełni. Podjęta przez niego nauka powoduje, że jego możliwości zarobkowe są ograniczone, aczkolwiek niewykluczone. W sytuacji, gdy nauka w szkole odbywa się dwa razy w tygodniu, możliwe jest – zdaniem Sądu Okręgowego – połączenie nauki z pracą zarobkową, co zresztą pozwany udowodnił swoim zachowaniem podejmując prace budowlane wraz ze swoim ojcem, czy pracując dorywczo w swego wujka.
Nie można podzielić w pełni ustalenia Sądu Rejonowego, który podał że pozwany nie pracuje i nie szuka zatrudnienia. Wprawdzie ustalenia te zostały oparte na stwierdzeniach samego pozwanego, to jednak zauważyć trzeba, że pozwany składał zeznania w stanie wysokiego zdenerwowania i stresu, w protokole rozprawy odnotowano że „pozwany w czasie przesłuchania cały czas płacze” (k. 155). Ponadto – mimo stwierdzeń pozwanego - w rzeczywistości pozwany podejmował pracę zarobkową, pracował wraz z ojcem i u wujka, jak również poszukuje zatrudnienia, o czym świadczą ogłoszenia zamieszczone przez niego w internecie (k. 177, 178).
W sprawie brak było zatem podstaw do uwzględnienia powództwa o uchylenie obowiązku alimentacyjnego za dalsze okresy niż wskazane wyżej. Powództwo w tym zakresie należało potraktować jako za daleko idące, co nie stało na przeszkodzie przyjęciu, że stwierdzona w sprawie zmiana stosunków polegająca przede wszystkim na uzyskaniu przez pozwanego pełnoletniości i ograniczonej możliwości zarobkowania uzasadniała – na podstawieart. 138 k.r.o.- zmianę orzeczenia w przedmiocie obowiązku alimentacyjnego poprzez obniżenie dotychczasowych alimentów z kwoty 600 zł do kwoty 400 zł miesięcznie, począwszy od dnia 25.01.2013 r.
W ocenie Sądu Okręgowego koszty utrzymania pozwanego zamykają się w kwocie około 1 000 zł miesięcznie.
PowódA. P.powinien partycypować, począwszy od dnia 25.01.2013 r., w kosztach utrzymania syna kwotą 400 zł. Jest ona adekwatna do jego możliwości majątkowych i zarobkowych. Możliwości te – w porównaniu do daty wyrokowania w sprawie I C 1256/07 Sądu Okręgowego w Nowym Sączu, zmieniły się tylko o tyle, że obecnie powód nie posiada już oszczędności, którymi dysponował poprzednio. Powód oprócz pozwanego, ma na utrzymaniu małoletnie dzieci: córkęK. P., na którą płaci alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie oraz syna ze związku z konkubiną.
Obowiązek alimentacyjny wobec pozwanego spoczywa także na jego matceE. P., która jest w stanie alimentować syna kwotą około 200 zł – 300 zł miesięcznie. Sąd Okręgowy miał przy tym na uwadze, że w dacie wyrokowania w sprawie I C 1256/07 Sądu Okręgowego w Nowym SączuE. P.otrzymywała wynagrodzenie w kwocie 2 100 zł, w czasie niniejszego postępowania w wysokości 2765 zł netto, a od dnia 1.09.2013 r. w związku z ograniczeniem wymiaru zatrudnienia do 14/18 godzin tygodniowo, wynagrodzenie to zostało jej zmniejszone proporcjonalnie do zatrudnienia (zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia z dnia 7.02.2012 r. – k. 29, decyzja Dyrektora Zespołu Szkół wU.z dnia 16.05.2013 r. – k. 179). NaE. P.ciąży także obowiązek alimentacyjny wobec jej córkiK. P..
PozwanyH. P.winien – zdaniem Sądu Okręgowego – z uwagi na swoją pełnoletniość i naukę w systemie zaocznym, podjąć zatrudnienie, by wspomóc w swoim utrzymaniu rodziców i zarobić na pozostałe koszty swego utrzymania.
Reasumując Sąd Okręgowy uznał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał podstawę do uchylenia ciążącego na powodzie z mocy wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 30.01.2009 r. obowiązku zapłaty na rzecz pozwanego rat alimentacyjnych w okresach od 1.09.2011 r. do 30.06.2012 r. i od 15.11.2012 r. do 24.01.2013 r., z uwagi na zmianę stosunków polegającą na spełnianiu przez zobowiązanego tego obowiązku w naturze oraz do obniżenia – począwszy od 25.01.2013 r. – zasądzonych alimentów z kwoty 600 zł do kwoty 400 zł wobec zmiany stosunków polegającej na uzyskaniu przez pozwanego pełnoletności i uzyskaniu przez niego ograniczonych możliwości zarobkowania. Dalej idące powództwo – jako niezasadne – podlegało oddaleniu.
Z przytoczonych wyżej względów Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji na podstawieart. 138 k.r.o.,art. 386 § 1 k.p.c.iart. 385 k.p.c.Mając na uwadze fakt, że apelacja została uwzględniona częściowo, o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w oparciu o przepisart. 100 zd. 1 k.p.c.

(...)