Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 823/13
Data wyroku: 2013-12-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Irena Mazurek, Barbara Gonera, Janina Czyż
Słowa kluczowe: Wznowienie Postępowania, Kapitał Początkowy
Podstawa prawna: art. 385 kpc, art. 114 ust. 1 w związku z art. 175 ust. 4 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt

III AUa 823/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia4 grudnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Irena Mazurek (spr.)

Sędziowie:

SSA Janina Czyż
SSA Barbara Gonera

Protokolant

sekr. sądowy Anna Kuźniar

po rozpoznaniu w dniu4 grudnia 2013 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. P.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o ustalenie kapitału początkowego
na skutek apelacji wniesionej przez stronę pozwaną

od wyrokuSądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia28 maja 2013 r.sygn. aktIV U 315/13

oddala apelację

Sygn. akt III AUa 823/13

UZASADNIENIE
wyroku z dnia 4 grudnia 2013r.

Decyzją z dnia 10 stycznia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.dokonał z urzędu ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego wnioskodawczyniM. P.ustalając jego wysokość na kwotę 111.198,45 zł(co stanowiło o zmniejszeniu tej wartości w odniesieniu do poprzednio ustalonej decyzją ZUS z dnia 27 marca 2009 r. o kwotę 1.331,33 zł,z uwagi na wyłączenie z okresów składkowych, okresu zatrudnienia wnioskodawczyni na podstawie umowy agencyjnej w wymiarze krótszym niż 6 miesięcy od 20 czerwca 1973 r. do 29 września 1973 r.). W podstawie prawnej decyzji powołane zostały ogólnie przepisyustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.).
WnioskodawczyniM. P.odwołała się od decyzji ZUS do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie.
W lapidarnym co do swej treści odwołaniu z dnia 21 lutego 2013 r. wnioskodawczyni wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji , poprzez zobowiązanie organu rentowego do ustalenia wartości kapitału początkowego z uwzględnieniem okresu zatrudnienia na podstawie umowy agencyjnej zarzuciła, że brak było faktyczno - prawnych podstaw do dokonania przez ZUS z urzędu ponownej oceny sprawy, wskazując przy tym na -mający potwierdzać tą tezę - wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego2012 r. w sprawie K 5/11 (opublikowany w Dz. U. z dnia 8 marca 2012 r.).

    W odpowiedzi na odwołanie z dnia 12 marca 2013 r. ,pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych wR.wnosił o oddalenie żądania wnioskodawczyni, podkreślając, że jego działania umocowane były w treściart. 173 i art. 174 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.), nie zaś wart. 114 ust. 1aktórego oceną zajął się Trybunał Konstytucyjnym w przywoływanym przez odwołującą wyroku i który na mocy tego orzeczenia derogowany zostałz porządku prawnego z dniem publikacji wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw. Jednocześnie pozwany organ rentowy naprowadzał, że w świetleart. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników(Dz. U. Nr 23 poz. 165 ze zm.) -mającego zastosowanie do zawartej przez wnioskodawczynię z(...)Oddziału wR.umowy agencyjnej poprzez § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 15 czerwca 1973 r. w sprawie ubezpieczenia społecznego osób prowadzących na podstawie umowy agencyjnej działalność na rzecz przedsiębiorstw upowszechniania prasy i książki(...) Spółdzielni (...)(...)(Dz. U. Nr 27 poz. 156)- tylko wykonywanie takiej pracy w wymiarze wynoszącym co najmniej 6 miesięcy uprawnia do uznania go za okres składkowy w rozumieniu art. 6 ust. 2 pkt 13 lit a ustawy emerytalno – rentowej, gdy tymczasem zatrudnienie wnioskodawczyni na podstawie umowy agencyjnej trwało niewiele ponad 3 miesiące.

    Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie, po rozpoznaniu odwołaniaM. P., wyrokiem z dnia 28 maja 2013 r. (sygn. akt IV U 315/13) zmienił zaskarżoną decyzję ZUS nakazując organowi rentowemu ustalenie wartości kapitału początkowego wnioskodawczyni przy uwzględnieniu okresu jej zatrudnienia na podstawie umowy agencyjnej w(...)Oddział wR.od 20 czerwca 1973 r. do 29 września 1973 r.Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy ustalił, żeM. P.złożyła w pozwanym organie rentowym w dniu 19 sierpnia 2005r. wniosek o ustalenie wartości kapitału początkowego. Do wniosku dołączone m.in. zostało świadectwo pracy z dnia 26 lutego 1993 r. potwierdzające zatrudnienie wnioskodawczyni w(...)OddziałwR.w okresie od 20 czerwca 1973 r. do 29 września 1973r. na podstawie umowy agencyjnej w pełnym wymiarze czasu pracy ,na stanowisku sprzedawcyz wynagrodzeniem prowizyjnym, jak również zaświadczenie z dnia 8 listopada2004 r.(...) S.A.wW.Oddział wR.potwierdzające powyższą treść świadectwa pracy, przy dodatkowej informacji, iż wnioskodawczyni w w/w okresie zatrudnienia nie korzystała z urlopu wychowawczego czy bezpłatnego. W dniu3 kwietnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.po raz pierwszy wydał decyzję w sprawie ustalenia wartości kapitału początkowegoM. P., w której – przy wskazaniu na jego wartość wynoszącą 112.197,47 zł – uwzględnił w wymiarze okresów składkowych wyżej wskazany okres zatrudnienia na podstawie umowy agencyjnej ,wyłączając jedynie z tych okresów, okres zatrudnienia wnioskodawczyni od 20 kwietnia 1971 r. do 31 maja 1971 r. z uwagi na zawartew świadectwie pracy nieprawidłowe imię (zamiastM.–S.). Po wyjaśnieniu jednak powyższej kwestii i złożeniu przez odwołującą w dniu 3 marca 2009 r. wniosku o ponowne ustalenie wartości kapitału początkowego ,organ rentowy decyzją z dnia 27 marca 2009 r. ustalił wartość kapitału ma kwotę 112.529,78 zł uwzględniając w okresach składkowych w/w okres zatrudnienia od 20 kwietnia 1971 r. do 31 maja 1971 r. Wydanie z urzędu kolejnej – zaskarżonej w niniejszym postępowaniu – decyzji w sprawie ustalenia wartości kapitału początkowegoM. P.z dnia 10 stycznia 2013 r. nie zostało poprzedzone ujawnieniem żadnych nowych dowodów czy okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji pierwszorazowej, zaś dokonane tą decyzją obniżenie wartości kapitału z wyłączeniem z okresów składkowych zatrudnienia odwołującej wykonywanego na podstawie umowy agencyjnej ,nastąpiło wyłącznie w drodze ponownej oceny treści -dokumentujących ten okres zatrudnienia - świadectwa pracy z dnia 26 lutego 1993 r. i zaświadczenia z dnia8 listopada 2004r. W świetle powyższych ustaleń ,Sąd Okręgowy w Rzeszowie dokonując oceny prawnej sprawy podzielił w zupełności stanowisko wnioskodawczyni co do braku podstaw faktyczno – prawnych do dokonanej przez ZUS z urzędu weryfikacji wartości kapitału początkowego. Wskazując bowiem na treśćart. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) , przy przywołaniu nadto uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2003 r. III UZ 5/03 OSNP 2003/18/442, Sąd I instancji podkreślił, że weryfikacji tej nie może stanowić wyłącznie odmienna ocena dowodów dołączonych do wniosku nie połączona z ujawnieniem jakiejkolwiek „nowości” w rozumieniu tego przepisu, a tak też postąpił pozwany ZUS wydając zaskarżoną decyzję. Sąd Okręgowy w Rzeszowie zauważał przy tym, iż działania organu rentowego miałyby swoje umocowanie wyłączniew art. 114 ust. 1a ustawy emerytalno – rentowej, nie mniej jednak przepis tenz dniem 8 marca 2012 r. derogowany został z porządku prawnego przez -przywołany przez wnioskodawczynię- wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2013 r. sygn. akt K 5/11. Niezależnie od tego – jak to ujął Sąd I instancji – jedynie marginalnie, wyrażony został pogląd, że wbrew stanowisku ZUS sporny okres zatrudnienia wnioskodawczyni bez względu na czas trwania umowy agencyjnej jest okresem składkowym w rozumieniuart. 6 ust. 2 pkt 13 lit a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U.z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.), a powyższe wynikać miało wprost z brzmienia§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 15 czerwca 1973 r. w sprawie ubezpieczenia społecznego osób prowadzących na podstawie umowy agencyjnej działalność na rzecz przedsiębiorstw upowszechniania prasy i książki(...) Spółdzielni (...)(...)(Dz. U. Nr 27 poz. 156), który w tej sytuacji uchylać miał przewidziany wart. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników(Dz. U. Nr 23 poz. 165 ze zm.) warunek wykonywania pracy przez okres co najmniej 6 miesięcy dla powstania obowiązku ubezpieczenia . W podstawie prawnej wyroku ,oprócz wyżej wskazanych przepisów prawa materialnego ,powołany został art. 477((

    14))§ 2 kpc.

    Wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 28 maja 2013 r. zaskarżony został przez pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR..W apelacji z dnia 26 czerwca 2013 r. (v. k. 28-30) pozwany organ rentowy zarzucając naruszenie prawa materialnego przez ; -z jednej strony - bezzasadną odmowę zastosowania art. 114 ust. 1 w związku zart. 175 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.), co doprowadziło do nieuprawnionego stwierdzenia o braku podstaw do dokonania z urzędu weryfikacji wartości kapitału początkowego wnioskodawczyni ,- z drugiej zaś -błędną wykładnię § 3 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 15 czerwca 1973 r. w sprawie ubezpieczenia społecznego osób prowadzących na podstawie umowy agencyjnej działalność na rzecz przedsiębiorstw upowszechniania prasyi książki(...) Spółdzielni (...)(...)(Dz. U. Nr 27 poz. 156), w związku z art. 6 ust. 2 pkt 13 lit a ustawy emerytalno – rentowej, przez uznanie za składkowy okres wykonywania przezM. P.pracyna podstawie umowy agencyjnej trwającej krócej niż 6 miesięcy, wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania wnioskodawczyni.
W uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego skarżący w szczególności podnosił – przywołując w tym względzie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2012r. II UK 264/11 LEX nr 1227968 – ,że zasada trwałości prawomocnych decyzji ustalających prawo do emerytur lub rent (deklaratoryjnych) nie obejmuje przypadków,w których okazało się, że prawo do świadczenia w ogóle nie istniało, co w odniesieniu do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy – zdaniem apelującego – uzasadniać miało wydanie zaskarżonej decyzji weryfikującej wartość kapitału początkowego wnioskodawczyni w oparciu o art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno – rentowej tu w związku z art. 175 ust. 4 tejże ustawy. Odnosząc się z kolei do wyrażonego przez Sąd I instancji poglądu o składkowym charakterze zatrudnienia odwołującejw oparciu o umowę agencyjną bez względu na czasokres trwania tej umowy , jako stanowiącej o obowiązku ubezpieczenia już od dnia jej zawarcia, skarżący zauważał, iż przywołany przez Sąd Okręgowy na uzasadnienie tego stanowiska § 3 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 15 czerwca 1973 r. w sprawie ubezpieczenia społecznego osób prowadzących na podstawie umowy agencyjnej działalność na rzecz przedsiębiorstw upowszechniania prasy i książki(...) Spółdzielni (...)(...)(Dz. U. Nr 27 poz. 156), nie uchylał przewidzianegowart. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników(Dz. U. Nr 23 poz. 165 ze zm.), wymogu wykonywania tak określonej pracy przez okres co najmniej 6 miesięcy, co wynikać miało z brzmienia§ 1 ust. 1 w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 1973 r., a co już wprost potwierdzone zostało wart. 1 ust. 3późniejszejustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na postawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia(Dz. U. Nr 45 poz. 232 ze zm.).

WnioskodawczyniM. P.wniosła o oddalenie apelacji ZUS(e-protokół 00:08:44 - oświadczenie w/w złożone na rozprawie apelacyjnej).

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie , rozpoznając apelację pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.zważył co następuje;

Wniesiony przez pozwany organ rentowy środek odwoławczy nie może wywrzeć pożądanego skutku.
W świetle bowiem niekwestionowanego przez ZUS przebiegu postępowaniaw sprawie ustalenia wartości kapitału początkowego wnioskodawczyniM. P., w tym okoliczności w jakich doszło do wydania z urzędu zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji weryfikującej tą wartość, wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 28 maja 2013r. uznany być musi za trafny i odpowiadający prawu.
Przede wszystkim w zupełności podzielić należy wyrażony przez Sąd I instancji pogląd co do braku przewidzianych wart. 114 ust. 1tu w związku zart. 175 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.), przesłanek do wydania zaskarżonej decyzji. Jak słusznie bowiem skonstatował to Sąd Okręgowy w Rzeszowie podstawy tej w żadnym razie nie mogła stanowić wyłącznie odmienna ocena przedłożonych przez wnioskodawczynię wcześniej dowodów (w tym wypadku świadectwa pracy z dnia 26 lutego 1993 r. i zaświadczenia z dnia 8 listopada 2004 r. precyzyjnie określających już w chwili złożenia wniosku o ustalenie wartości kapitału początkowego zarówno czasokres jak i podstawę zatrudnienia odwołującej – umowa agencyjna trwająca krócej niż 6 miesięcy). Taka zaś sytuacja wystąpiła niewątpliwe w okolicznościach przedmiotowej sprawy, skoro pozwany ZUS przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie ujawnił żadnych nowych okoliczności, czy nie wszedł w posiadanie nieznanych mu dotąd dowodów, które mogłyby podważyć dokonaną w pierwszorazowej decyzji ocenę charakteru tego zatrudnieniaM. P.jako okresu składkowego. Tak więc niezależnie od tego czy ocena ta była prawidłowo czy też błędna, nie było – tak jak trafnie uznał to Sąd I instancji– podstaw do dokonania z urzędu ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego odwołującej. Oczywiście tut. Sądowi znane są rozliczne orzeczenia Sądu Najwyższegow których za podstawę takiej weryfikacji przyjmuje się już samo istnienie obiektywnej wadliwość uprzedniej decyzji, niezależnie od przyczyn ją wywołujących ,w tym więc również w zakresie stosowania prawa przez ZUS – i tu przywołać można m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2006 r. II UK 30/06 OSNP 2007/19-20/289 – nie mniej jednak ,w świetle choćby argumentacji jaką posłużył się Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 lutego 2012 r. w sprawie K 5/11, poglądy te nie są aktualnie podzielane przez tut. Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę. Podkreślić bowiem należy, że dokonując analizy art. 114 ust. 1 a ustawy emerytalno – rentowej ,Trybunał Konstytucyjny słusznie zauważył, żez uwagi na brak precyzyjnego rozróżnienia przez ustawodawcę w ust. 1 omawianego przepisu między „nowymi dowodami” a „ ujawnionymi okolicznościami”, dozwala on na dokonywanie w pewnych wypadkach dowolnej rekwalifikacji okoliczności i dowodów stanowiących podstawę wzruszenia prawomocnych decyzji, co może również przemawiać za uznaniem niekonstytucyjności art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno – rentowej z uwagi na nieprawidłowość legislacji (art. 2 Konstytucji). Tym samym aktualnie – zdaniem Sądu Apelacyjnego- nie można generalnie uznawać aby wszelkie błędy czy uchybienia organu rentowego mogły być naprawiane w omawianym trybie wznowienia postępowania, a powyższe znajduje swoje potwierdzenie także w ewoluującym właśnie w tym kierunku najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego ,czego dobitnym przykładem mogą być chociażby wyroki tego Sądu z dnia 5 kwietnia 2011r. III UK 93/10 LEX nr 966818 ,czy nie publikowany dotąd z dnia 26 listopada 2012r. III UK 13/12.
Akceptacja z naprowadzonych wyżej względów stanowiska Sądu I instancji co do braku formalno - prawnych podstaw do wydania zaskarżonej decyzji zwalnia tut. Sąd z obowiązku oceny prawidłowości wyrażonego marginalnie przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie poglądu o uznaniu zatrudnienia wnioskodawczyni wykonywanegow oparciu o umowę agencyjną trwającą krócej niż 6 miesięcy za okres składkowyw rozumieniuart. 6 ust. 2 pkt 13 lit a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.). Odnotować jedynie w tym miejscu przyjdzie ,że tożsame stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 30 maja 2006 r. III AUa 157/05 Biul. SAKa 2007/1/34, nie mniej jednak podkreślenia wymaga , że zarówno organ rentowy jak i Sąd I instancji nie zwrócili uwagi, iż umowa agencyjnaM. P.została zawarta w dniu 20 czerwca 1973 r. ,a w tej dacie nie obowiązywało jeszczerozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 1973 r.w sprawie ubezpieczenia społecznego osób prowadzących na podstawie umowy agencyjnej działalność na rzecz przedsiębiorstw upowszechniania prasy i książki(...) Spółdzielni (...)(...)(Dz. U. Nr 27 poz. 156).
Tak czy inaczej powyższe pozostaje bez wpływu na końcowy wynik sprawy , zaś wyrażony na wstępie pogląd o bezprawności działań weryfikujących ZUS, ostatecznie uzasadnia oddalanie apelacji organu rentowego , o czym orzeczono jakw sentencji ,na podstawieart. 385 kpc.

(...)
(...)
(...)