Sąd Okręgowy w Białymstoku
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 1024/13
Data wyroku: 2013-12-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Renata Tabor, Urszula Wynimko, Sławomir Kuczyński
Słowa kluczowe: Umowa Pożyczki

Sygn. akt II Ca 1024/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 grudnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Urszula Wynimko (spr.)

Sędziowie:

SSO Renata Tabor
SSR del. Sławomir Kuczyński

Protokolant:

st. sekr. sąd. Ewa Bagieńska

po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2013 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwa Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo - Kredytowej im.Z. C.wL.
przeciwkoP. J. (1),P. D. (1),K. Z.,Z. Z. (1)iA.Z.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanychK. Z.iZ. Z. (1)
od wyroku Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim
z dnia 7 maja 2013 r. sygn. akt I C 276/13

I
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że ogranicza odpowiedzialność pozwanychZ. Z. (1)iK. Z.do wartości stanu czynnego spadku po zmarłymM. Z.;

II
oddala apelację pozwanych w pozostałym zakresie;

III
zasądza od powoda na rzecz pozwanychZ. Z. (1)iK. Z.solidarnie kwotę 300 złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych w postępowaniu odwoławczym;

IV
nakazuje pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim kwotę 1358 złotych tytułem brakującej części kosztów sądowych w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE
Powód Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo – Kredytowa im.Z. C.wL.wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanychP. J. (2),P. D. (1),A.Z.,Z. Z. (1)iK. Z.kwoty 33 154,63 zł z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP wynoszącej na dzień wniesienia powództwa 22% w stosunku rocznym od dnia 5 lutego 2013 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanych kosztów procesu.
Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym w dniu 26 lutego 2013 roku Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim uwzględnił powództwo w całości.
Sprzeciw od nakazu zapłaty wnieśli pozwaniK. Z.iZ. Z. (1)domagając się oddalenia powództwa i zasądzenia od powoda kosztów procesu. PozwaniA. Z.,P. J. (1),P. D. (1)nie zajęli stanowiska w sprawie.
Wyrokiem (zaocznym w stosunku doP. J. (1),P. D. (1),A.Z.) z dnia 7 maja 2013 roku Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim zasądził solidarnie od pozwanychP. J. (1),P. D. (1),A.Z.,Z. Z. (1)iK. Z.na rzecz powoda Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej im.Z. C.wL.kwotę 33 154,63 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości 22% w stosunku rocznym, nie wyższymi niż czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP od dnia 5 lutego 2013 roku do dnia zapłaty (punkt I wyroku); zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 1 658 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (punkt II wyroku), a wyrokowi w punkcie I w stosunku do pozwanychP. J. (1),P. D. (1)iA.Z.nadał rygor natychmiastowej wykonalności (punkt III wyroku).
Z ustaleń Sądu Rejonowego wynikało, że w dniu 2 października 2008 roku powód zawarł zM. Z.umowę pożyczki nr (...), której przedmiotem była kwota 40 000 zł, a jako zabezpieczenie spłaty należnościP. J. (1)iP. D. (1)udzielili poręczenia.M. Z.nie spłacił całości pożyczki i odsetek od niej naliczonych zgodnie z postanowieniami umowy, w związku z czym w dniu 26 czerwca 2010 roku powód wypowiedział umowę i postawił w stan natychmiastowej wymagalności kwotę niespłaconego kapitału z odsetkami oraz wszelkimi kosztami z niej wynikającymi.
Z dalszych Sądu I instancji ustaleń wynikało, żeM. Z.zmarł w dniu 15 marca 2011 roku, a spadek po nim na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyli: ojciecK. Z., matkaZ. Z. (1)w częściach po ¼ każde z nich oraz żonaA. Z.w ½ części.
Powołując się następnie na przepisyart. 876 § 1 k.c.orazart. 881 k.c.Sąd Rejonowy wyjaśnił, że stosownie do złożonych w dniu zawarcia umowy pożyczki oświadczeńP. J. (1)iP. D. (2)odpowiadają oni solidarnie z następcami prawnymi dłużnika. Z tego względu, powództwo przeciwko nim Sąd uznał za zasadne. Wskazując dalej na przepisart. 922 § 1 k.c.Sąd I instancji wyjaśnił, że wśród dziedziczonych przez spadkobierców obowiązków majątkowych znajdują się również niespłacone przez spadkodawcę należności wynikające, m.in. z umowy pożyczki. SkoroM. Z.nie spłacił swego zobowiązania wobec powoda, obowiązek ten wskutek dziedziczenia przeszedł na jego spadkobierców, czyli:K. Z.,Z. Z. (1)iA.Z.. Jednocześnie, skoro dział spadku nie został jeszcze dokonany, to odpowiedzialność ta jest solidarna. Sąd I instancji nie podzielił twierdzeń pozwanychK. Z.iZ. Z. (1), że powództwo w sprawie było przedwczesne, ponieważ nie miał wątpliwości, co do wymagalności dochodzonego pozwem roszczenia. Jednocześnie, Sąd zaznaczył, że okoliczność, iżK. Z.,Z. Z. (1)iA. Z.nabyli spadek z dobrodziejstwem inwentarza spowodowała, iż ich odpowiedzialność za długi spadkodawcy pozostaje ograniczona do wysokości stanu czynnego spadku. Powoduje to niemożność wytoczenia powództwa przeciwko spadkobiercom, a tym bardziej jego uwzględnienia, uprawniając ich do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na tę ograniczoną odpowiedzialność.
W przedstawionych okolicznościach Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w całości.
O kosztach procesu Sąd I instancji orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.
Wobec tego, że pozwaniP. J. (1),P. D. (1)iA. Z.nie zajęli stanowiska w sprawie wyrok wydany w stosunku do nich był zaoczny. Stosownie do treściart. 333 § 1 pkt 3 k.p.c.Sąd I instancji nadał przy tym rygor natychmiastowej wykonalności w stosunku do tych pozwanych.
Apelację od powyższego wyroku wnieśli pozwaniZ. Z. (1)iK. Z., zaskarżając go w części, co do punktu I i II odnośnie ich odpowiedzialności. Orzeczeniu zarzucili:

1
naruszenie prawa materialnego:

-art. 1031 § 2 zd. 1 k.c.poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż pozwaniK.iZ. Z. (1)ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe po zmarłymM. Z.w pełnej wysokości;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego:
-art. 217 k.p.c.,art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego w celu ustalenia faktów mających znaczenie dla sprawy i prowadzących do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, tj.
-  pominięcie przez Sąd okoliczności, iż pozwani jako spadkobiercy dziedziczący spadek z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłymM. Z., ponoszą ograniczoną odpowiedzialność za długi spadkowe;
-art. 177 § 1 ust. 1 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ustalenie zakresu odpowiedzialności pozwanych zależne jest od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego, tj. postępowania w przedmiocie ustalenia spisu inwentarza po zmarłymM. Z..
Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o zmianę punktu I i II zaskarżonego wyroku poprzez ograniczenie odpowiedzialności pozwanychK.iZ. Z. (1)co do wysokości stanu czynnego spadku, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych kosztów procesu.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja w części zasługuje na uwzględnienie.
Z niewadliwych ustaleń Sądu Rejonowego wynika, żeM. Z.w dniu 2 października 2008 roku zawarł z powodemumowę pożyczki nr (...)na kwotę 40 000 zł. W dniu 15 marca 2011 rokuM. Z.zmarł. Za Sądem I instancji przyjąć trzeba, że kwota z tytułu udzielonej pożyczki nie weszła w skład stanu czynnego spadku, stanowiąc długi spadkowe, do zaspokojenia których zobowiązani są spadkobiercy. Tymczasem, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim z dnia 18 sierpnia 2011 roku wydanym w sprawie sygn. akt I Ns 885/11 spadek poM. Z.na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyli: ojciecK. Z., matkaZ. Z. (1)w częściach po ¼ każde z nich oraz żonaA. Z.w ½ części.
W przedstawionych okolicznościach, zarzut apelacji dotyczący ograniczonej odpowiedzialności za długi spadkowe pozwanych jest uzasadniony. Wprawdzie, jak wynika z lektury uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji dostrzegł ten aspekt sprawy, ale pomijając w wyroku wzmiankę o ograniczeniu odpowiedzialności pozwanych niewątpliwie uchybił przepisowiart. 319 k.p.c.Sąd Odwoławczy rozpoznający przedmiotową sprawę podziela bowiem ugruntowany w judykaturze pogląd, że przewidziane wart. 319 k.p.c.zastrzeżenie, iż pozwanemu przysługuje prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczoną odpowiedzialność, odnosi się również do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a Sąd jest zobowiązany zamieścić w wyroku to zastrzeżenie z urzędu (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1971 roku, I PR 426/70, Lex 1337; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1977 roku, II CR 335/77, Lex 2229). Nieprawidłowość ta mogła przy tym zostać usunięta na etapie postępowania odwoławczego, stąd Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że ograniczył odpowiedzialność pozwanychZ. Z. (1)iK. Z.do wartości stanu czynnego spadku po zmarłymM. Z..
W ocenie Sądu Okręgowego, pozostałe zarzuty apelacji są chybione. Przede wszystkim nie sposób podzielić stanowiska skarżących, że ustalenie zakresu ich odpowiedzialności uzależnione jest od wyniku innego toczącego się postępowania w przedmiocie ustalenia spisu inwentarza po zmarłymM. Z.. Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że kwestia, czy długi spadkowe przekraczają czynny stan spadku - wobec jego przyjęcia z dobrodziejstwem inwentarza -nie podlega badaniu w ramach postępowania rozpoznawczego. Ustalenie, czy istnieje spadek (majątek) pozwalający na zaspokojenie przypadającej od dłużnika należności, należy do postępowania egzekucyjnego (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7 marca 2013 roku, V ACa 1007/12, Lex 1313246). Brak jakiegokolwiek związku między tymi sprawami czyni więc zarzut naruszenia przepisuart. 177 § 1 ust. 1 k.p.c.bezzasadnym. Z tego samego względu nie mógł przynieść oczekiwanego przez pozwanych rezultatu zarzut dotyczący przedwczesności zgłoszonego przez powoda roszczenia, który skarżący również wywodzili z kontynuowania postępowania w przedmiocie sporządzenia spisu inwentarza.
W ocenie Sądu Okręgowego, rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego o kosztach postępowania jest prawidłowe. Znajduje ono oparcie w przepisieart. 98 k.p.cw zgodzie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania. Pozwani przegrali sprawę, wobec czego powinni solidarnie zwrócić powodowi poniesione przez niego koszty postępowania przed Sądem I instancji, do których należy opłata od pozwu.
Wobec powyższego, apelacja w pozostałym zakresie jako bezzasadna na podstawieart. 385 k.p.c.została oddalona przez Sąd Okręgowy.
O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.Jednocześnie, na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. z 2010 roku, Nr 90, poz. 594, z późn. zm.) Sąd Okręgowy nakazał pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim kwotę 1 358 zł tytułem brakującej części kosztów sądowych w postępowaniu odwoławczym.