Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1498/12
Data wyroku: 2013-04-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Goss-Kokot, Iwona Niewiadowska-Patzer, Hanna Hańczewska-Pawłowska
Podstawa prawna: art 4 pkt 9, art. 18 usta 1 i art. 20 ust 1 SUS

Sygn. akt III AUa 1498/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 kwietnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Dorota Goss-Kokot

Sędziowie:

SSA Hanna Hańczewska-Pawłowska (spr.)
SSA Iwona Niewiadowska-Patzer

Protokolant:

st.sekr.sądowy Agnieszka Perkowicz

po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2013 r. w Poznaniu
sprawy z odwołaniaPrzedsiębiorstwa Usług (...) Sp. z o.o.wZ.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
przy udziale zainteresowanych:M. G.,P. P.,M. S.,J. S.,P. S.,S. S.,H. S.

o składki
na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 21 marca 2011 r. sygn. akt IV U 2425/09

1
zmienia zaskarżony wyrok w pkt I-VII i oddala odwołania;

2
zmienia zaskarżony wyrok w pkt VIII i zasądza od odwołującej spółki na rzecz pozwanego kwotę 420 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

3
zasądza od odwołującej spółki na rzecz pozwanego kwotę 1.680 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym.

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 20 kwietnia 2009r., znak(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.wymierzyłPrzedsiębiorstwu Usług (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwZ.składki na ubezpieczenie społeczne za jej pracownikaS. S..
Decyzją z dnia 17 kwietnia 2009r. znak(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.wymierzyłPrzedsiębiorstwu Usług (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwZ.składki na ubezpieczenie społeczne za jej pracownikaM. S..
Decyzją z dnia 17 kwietnia 2009r. znak(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.wymierzył Przedsiębiorstwu Usług(...)Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wZ.składki na ubezpieczenie społeczne za jej pracownikaP. S..
Decyzją z dnia 17 kwietnia 2009r. znak(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.wymierzyłPrzedsiębiorstwu Usług (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwZ.składki na ubezpieczenie społeczne za jej pracownikaJ. S..
Decyzją z dnia 17 kwietnia 2009r. znak(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.wymierzył Przedsiębiorstwu Usług(...)Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wZ.składki na ubezpieczenie społeczne za jej pracownikaH. S..
Decyzją z dnia 17 kwietnia 2009r. znak(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.wymierzyłPrzedsiębiorstwu Usług (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwZ.składki na ubezpieczenie społeczne za jej pracownikaP. P..
Decyzją z dnia 17 kwietnia 2009r. znak(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.wymierzył Przedsiębiorstwu Usług(...)Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wZ.składki na ubezpieczenie społeczne za jej pracownikaM. G..
Na podstawie powyższych decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.wymierzył Spółce dodatkowe składki na ubezpieczenie społeczne za jej pracowników. Podstawą dodatkowych składek było włączenie przez organ rentowy do podstawy wymiaru składek kwot - wartości pieniężnej z tytułu wypłacanych diet oraz ryczałtów za noclegi pracowników delegowanych do pracy poza granicami kraju.

Odwołanie od powyżej wskazanych decyzji złożyłoPrzedsiębiorstwo Usług (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwZ., zarzucając zaskarżonym decyzjom błędne ustalenia faktyczne oraz obrazę przepisów prawa materialnego, a w szczególnościart. 775 k.p., § 2 ust. 1 pkt 15, 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonych decyzji poprzez wyłączenie z podstawy wymiaru składek należności związanych z noclegami delegowanych pracowników poza granicami kraju i dietami. W uzasadnieniu każdego odwołania wskazano, że zaskarżone decyzje są niezasadne. Pracownicy byli bowiem delegowani z siedziby spółki w Polsce do okresowego wykonywania pracy na budowach znajdujących się poza ta siedzibą tj. na terenie Belgii.
Sprawy zawisłe przed Sądem Okręgowym w Zielonej Górze Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z odwołańPrzedsiębiorstwa Usług (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwZ.Sąd Okręgowy połączył do jednego postępowania, a nadto powyżej wskazanych pracowników odwołującego wezwał do udziału w sprawie, w charakterze zainteresowanych.
ZainteresowaniS. S.,M. S.,P. S.,J. S.,H. S.,P. P.iM. G.nie zajęli stanowiska w procesie.

Wyrokiem z dnia 21 marca 2011r., sygn. IV U 2425/09, Sąd Okręgowy w Zielonej Górze Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych:

1
zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.z dnia 20 kwietnia 2009r. Nr(...)znak(...)dotyczącą zainteresowanegoS. S.w ten sposób, że ustalił, iż nie zachodzi obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne przezPrzedsiębiorstwo Usług (...) Spółka z o. o.wZ.;

2
zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.z dnia 17 kwietnia 2009r. Nr(...)znak(...)dotyczącą zainteresowanegoM. S.w ten sposób, że ustalił, iż nie zachodzi obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne przezPrzedsiębiorstwo - Usług (...)- (...) Spółka z o. o.wZ.;

3
zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.z dnia 17 kwietnia 2009r. Nr(...)znak(...)dotyczącą zainteresowanegoP. S.w ten sposób, że ustalił, iż nie zachodzi obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne przez Przedsiębiorstwo Usług(...)Spółka z o. o. wZ.;

4
zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.z dnia 17 kwietnia 2009r. Nr(...)znak(...)dotyczącą zainteresowanegoJ. S.w ten sposób, że ustalił, iż nie zachodzi obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne przezPrzedsiębiorstwo Usług (...) Spółka z o. o.wZ.;

5
zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.dnia 17 kwietnia 2009r. Nr(...)znak(...)/l(...)dotyczącą zainteresowanegoH. S.w ten sposób, że ustalił, iż nie zachodzi obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne przezPrzedsiębiorstwo Usług (...) Spółka z o. o.wZ.;

6
zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.z dnia 17 kwietnia 2009r. Nr(...)znak(...)dotyczącą zainteresowanegoP. P.w ten sposób, że ustalił, iż nie zachodzi obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne przezPrzedsiębiorstwo Usług (...) Spółka z o. o.wZ.;

7
zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zielonej z dnia 17 kwietnia 2009r. Nr(...)znak(...)dotyczącą zainteresowanegoM. G.w ten sposób, że ustalił, iż nie zachodzi obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne przezPrzedsiębiorstwo Usług (...) Spółki z o. o.wZ.;

8
zasądził od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.na rzecz wnioskodawcyPrzedsiębiorstwa Usług (...) Spółka z o. o.wZ.kwotę 420 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Podstawą rozstrzygnięcia Sądu I instancji były następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne.
Wnioskodawca w latach 2006-2008 zawierał umowy o pracę z osobami z różnych regionów Polski. Do osób tych należeli również zainteresowani, których łączyły z wnioskodawcą umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowiskach murarza i murarza-cieśli. W umowach tych miejsce wykonywania pracy określono „na prowadzonych przez pracodawcę miejscach budów w obrębieZ.". Po zawarciu umów o pracę zainteresowani pracowali wZ., a następnie w Belgii, na co dobrowolnie wyrazili zgodę. Praca zainteresowanych miała miejsce w następujących okresach:S. S.- od 16 czerwca 2006 r. do 12 kwietnia 2008 r., w tym od 1 sierpnia do 22 grudnia 2006 r. oraz od 8 stycznia do 23 lutego 2007 r. na terenie Belgii;M. S.- od 4 lutego do 30 listopada 2008 r., w tym na terenie Belgii od 18 lutego do 14 marca 2008 r.;P. S.- od 26 października 2005 r. do 30 kwietnia 2006 r., w tym od 7 listopada do 23 grudnia 2005 r. na terenie Belgii;J. S.- od 14 stycznia do 23 maja 2008 r.; w tym na terenie Belgii od 18 lutego do 30 kwietnia 2008 r.;H. S.- od 11 września 2006 r. do 30 kwietnia 2008 r., w tym od 8 do 31 stycznia 2007 r., od 7 do 18 stycznia 2008 r. oraz od 5 lutego do 14 marca 2008 r. na terenie Belgii;P. P.- od 16 września do 29 października 2005 r., w tym na terenie Belgii od 26 września do 28 października 2005 r.;M. G.- od 16 września 2005 r. do 31 maja 2006 r., w tym od 26 września do 27 listopada 2005 r. na terenie Belgii. Wnioskodawca uzyskiwał od zainteresowanych uprzednią zgodę na świadczenie pracy w Belgii oraz informował ich o przysługujących z tytułu skierowania do pracy poza granicami kraju świadczeniach, obejmujących zwrot kosztów przejazdu, zakwaterowanie i wypłatę diet.
W tak ustalonym stanie faktycznym i powołując się naart. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa, systemowa) oraz § 2 ust. 1 pkt 15 i 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania postawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. Nr 161, poz. 1106 ze zmianami, zwanego dalej rozporządzeniem), Sąd Okręgowy stwierdził, że pierwszy z powołanych przepisów rozporządzenia stanowi o wyłączeniu z podstawy wymiaru składek diet i innych należności z tytułu podróży służbowej pracownika, drugi natomiast zezwala na wyłączenie z podstawy wymiaru składek części wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, w wysokości równej równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu. Sąd pierwszej instancji, odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 30 maja 2001 r., I PKN 424/00, OSNAPiUS 2003 nr 7, poz. 172) i Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z dnia 4 października 2005 r., K 36/03, OTK-A 2005 nr 9, poz. 98), wskazał, że podróżą służbową jest każdy wyjazd pracownika na polecenie pracodawcy poza miejscowość, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałe miejsce pracy - w celu wykonywania zadania służbowego, a podróżą służbową poza granice kraju - wykonywanie zadania określonego przez pracodawcę, poza miejscowością, w której znajduje się stałe miejsce pracy pracownika. Sąd Okręgowy stwierdził wreszcie, że wszyscy zainteresowani byli pracownikami wnioskodawcy nie tylko w okresach pracy na terenie Belgii, ale również wcześniej i później, wykonując obowiązki pracownicze na terenie Polski. Nie można więc mówić w ich przypadku o pracy za granicą u polskiego pracodawcy. W tym wypadku mamy bowiem do czynienia z pracownikami zatrudnionymi w polskim zakładzie pracy, u polskiego pracodawcy - oddelegowanymi służbowo do pracy w Belgii. W ramach delegacji wnioskodawca zapewniał zainteresowanym nocleg i obciążały go diety, których wartość - zgodnie z § 2 pkt 15 rozporządzenia - nie stanowi podstawy wymiaru składek.

Powyższy wyrok zaskarżył Zakład ubezpieczeń Społecznych. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa procesowego, polegające na sprzeczności ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym w sposób wskazany w pkt. II apelacji i naruszenie prawa materialnego art.775 § 1 w zw. zart. 21 ustawy z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychi§ 2 pkt. 15 rozporządzenia z 18.12.1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowepoprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Podnosząc powyższe pozwany wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze, zmiany postanowienia w przedmiocie kosztów procesu i zasądzenie na rzecz apelującego od odwołującej kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację odwołujący wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych.
ZainteresowanyS. S.wniósł o oddalenie apelacji. Pozostali zainteresowani nie zajęli stanowiska wobec apelacji.

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2011r., sygn. akt III AUa 514/11, Sąd Apelacyjny w Poznaniu Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację oraz zasadził od pozwanego na rzecz odwołującej kwotę 840 zł. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.
Sąd II instancji podzielił ustalenia i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji dodatkowo wskazując, że z uwagi na rodzaj prowadzonej działalności wnioskodawca przewidywał możliwość wykonywania zleceń poza granicami kraju i stąd konieczność dysponowania grupą pracowników przygotowanych do wykonywania pracy poza jej stałym miejscem i wprowadzenia do umów odpowiednich klauzul. Wnioskodawca określał termin, cel oraz warunki podróży i pobytu, a także zadania do realizacji, w ramach delegacji zapewniał pracownikom noclegi i wypłacał diety, a konkretnie wartość tego świadczenia zgodnie z § 2 pkt 15 rozporządzenia. W ocenie Sądu II instancji, nawet gdyby przyjąć, że zainteresowaniS. S.iM. G.nie pracowali w Polsce, to - stosownie do poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 września 2009 r., I UK 122/09 - pracownik zatrudniony za granicą u polskiego pracodawcy nie odbywa wprawdzie podróży służbowej, ale w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne nie uwzględnia się części wynagrodzenia za pracę odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju.

W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił:

I
naruszenie prawa materialnego polegające na:

1) niewłaściwej wykładniart. 775§ 1 k.p.wskutek przyjęcia, że pracownicy zatrudnieni w Belgii wykonywali pracę w ramach podróży służbowej, pomimo że z istoty łączących strony stosunków prawnych wynikało, iż (nie) była to podróż służbowa, a pracownicy wyrazili zgodę na zmianę miejsca pracy przewidzianego w umowach o pracę;
2) niewłaściwym zastosowaniuart. 775§ 1 k.p.(w związku) z art. 18 ustawy systemowej w związku z § 2 pkt 15 i 16 rozporządzenia i przez to ustalenie, iż przychód osiągany przez zainteresowanych z tytułu pracy wykonywanej za granicą nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne;
II. naruszenie przepisów postępowania, tj. 378§ 1w związku zart. 328 § 2 k.p.c, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez brak ustosunkowania się do zarzutu apelacji, że zainteresowanyM. G.nie pozostawał w zatrudnieniu na ternie kraju, przez co nie można mówić o wykonywaniu zadania służbowego w ramach stosunku pracy, ale o oddelegowaniu.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, lub o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie odwołań od decyzji skarżącego.

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2012r., sygn. II UK 87/12, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania i orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy stwierdził, że skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty mogą być uznane za zasadne.
Nie jest trafny zarzut naruszeniaart. 378 § 1w związku zart. 328 § 2 k.p.c.Taka konstrukcja zarzutu kasacyjnego może być uzasadniona uchybieniem sądu drugiej instancji polegającym na nierozpoznaniu części zarzutów apelacji i nieodniesieniu się do nich w uzasadnieniu orzeczenia i na takie uchybienie skarżący wskazuje. Jednak, wbrew jego twierdzeniu, Sąd II instancji odniósł się do apelacyjnego zarzutu niepozostawania niektórych zainteresowanych w zatrudnieniu na terenie kraju, uznając, że okoliczność ta nie ma znaczenia dla wyniku sprawy, skoro - zgodnie z zaprezentowanym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 września 2009 r., I UK 122/09 (OSNP 2011 nr 9-10, poz. 136) i zacytowanym przez Sąd odwoławczy poglądem - pracownik zatrudniony za granicą u polskiego pracodawcy nie odbywa podróży służbowej, jednakże w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne nie uwzględnia się części wynagrodzenia za pracę odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju. Trafność odniesienia przez Sąd drugiej instancji tego - wyrwanego z kontekstu rozważań - poglądu do istoty sprawy, w której wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna, nie leży w płaszczyźnie przepisów, których obrazę podniesiono w ramach kasacyjnej podstawy naruszenia przepisów postępowania.
Uzasadnione okazały się natomiast zdaniem Sądu Najwyższego zarzuty naruszenia prawa materialnego.
W myśl art. 18 ust. 1 ustawy systemowej oraz § 1 rozporządzenia podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągany przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, z wyłączeniem przychodów wymienionych w § 2 ust. 1 rozporządzenia. Wyłączeniem są objęte, między innymi, określone pkt 15 tego przepisu - diety i inne należności z tytułu podróży służbowej pracownika - do wysokości określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, z zastrzeżeniem niemającym znaczenia w przedmiotowej sprawie oraz w pkt 16 - część wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, z wyłączeniem nie znajdującym w sprawie zastosowania - w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, z tym zastrzeżeniem, że tak ustalony miesięczny przychód tych osób stanowiący podstawę wymiaru składek nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy.
W ocenie Sądów obu instancji, zainteresowani wykonywali pracę w Belgii w ramach podróży służbowej poza granicami kraju, a tym samym wypłacane im z tego tytułu diety i inne należności podlegały wyłączeniu z przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stosownie do § 2 pkt 15 rozporządzenia. Istotna dla rozstrzygnięcia tej kwestii jest zatem ocena, czy - przy poczynionych w sprawie ustaleniach - podczas zatrudnienia w Belgii zainteresowani istotnie pozostawali w podróży służbowej, czy też wykonywali zatrudnienie za granicą u polskiego pracodawcy, co uzasadniałoby redukcję ich przychodu według zasad określonych w § 2 pkt 16 rozporządzenia. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że w spornych okresach zainteresowani nie pracowali w określonych w umowach o pracę miejscach pracy w Polsce („na prowadzonych przez pracodawcę miejscach budów w obrębieZ."), ale wykonywali stacjonarnie pracę w Belgii, praca ta była przez nich świadczona w zamkniętych i niekrótkich (niekilkudniowych) okresach czasu, na budowach przy wykonywaniu czynności określonych w umowach o pracę (murarza i murarza-cieśli), przy realizacji umów zawartych przez wnioskodawcę, który przed rozpoczęciem wykonywania przez zainteresowanych zatrudnienia poza granicami kraju każdorazowo i uprzednio uzyskiwał na to ich zgodę. Zdaniem Sądu Najwyższego, takie ustalenia nie pozwalają na przyjęcie, że zainteresowani pozostawali w podróży służbowej w rozumieniuart. 775§ 1 k.p.Zgodnie z tym przepisem, pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową.
Zagadnienie pojęcia podróży służbowej było już wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. W jego orzecznictwie przeważa aktualnie wykładnia przyjęta w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2008 r., II PZP 11/08 (OSNP 2009 nr 13-14, poz. 166), zgodnie z którąart. 775§ 1 k.p.wskazuje na incydentalny, tymczasowy i krótkotrwały charakter podróży służbowej. Wykonywanie zadania służbowego w rozumieniu tego przepisu nie jest tym samym co wykonywanie wynikającej z zatrudnienia pracy określonego rodzaju (art. 22 k.p.), a stałe miejsce pracy w rozumieniuart. 775§ 1 k.p.nie różni się od umówionego miejsca pracy, o którym stanowiart. 29 § 1 pkt 2 k.p.Skoro tak, to traci na znaczeniu badanie, czy miejsce pracy zapisane w umowie o pracę jest adekwatne do rzeczywistego miejsca pracy pracownika. Z samego braku dostosowania miejsca pracy określonego w umowie o pracę do rzeczywistego miejsca wykonywania pracy, nie wynika, że pracownik jest w podróży służbowej tylko z tego względu, że wykonuje pracę w miejscu innym niż określona w umowie. Punktem ciężkości jest bowiem to, czy pracownik ma do wykonania zadanie w podróży służbowej (art. 775§ 1 k.p.), która w kompleksie jego obowiązków stanowi zjawisko nietypowe, okazjonalne, czy też wykonuje pracę przez niekrótki czas w innym miejscu (nawet za granicą) niż zapisane w umowie o pracę.
W wyroku z dnia 17 lutego 2012 r., III UK 54/11 (LEX nr 1157573) Sąd Najwyższy, z powołaniem się na powyższą wykładnię, stwierdził, że pracownik -zwłaszcza wykonujący prace budowlane lub remontowe - może być zatrudniony w różnych miejscach pracy, gdyż jego zatrudnienie zależy od miejsca tych prac. Nie ma przy tym przesądzającego znaczenia okoliczność, że miejsce pracy określone w umowie o pracę nie odpowiada rzeczywistemu stanowi rzeczy, gdyż z faktów (np. porozumienia) mogą wynikać inne (choćby dorozumiane) ustalenia stron w tym zakresie. Jeżeli więc pracownik umówił się z pracodawcą na wykonywanie pracy w określonym miejscu, to nie jest to niestałe (acontrańodo stałego zart. 775§ 1 k.p.) miejsce pracy. W takim przypadku nie znajdują do niego zastosowania przepisy określające należności przysługujące z tytułu podróży służbowej (por. również wyrok z dnia 22 lutego 2008 r., I PK 208/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 134, w którym stwierdzono, że podróż służbową charakteryzuje jej odbywanie, po pierwsze - poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy, po drugie - na polecenie pracodawcy, po trzecie - w celu wykonania określonego przez pracodawcę zadania, przy czym wszystkie te cechy muszą wystąpić łącznie; a także wyroki z dnia 20 lutego 2007 r., II PK 165/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 97 oraz z dnia 4 marca 2009 r., II PK 210/08, OSNP 2010 nr 19-20, poz. 233, w których stwierdzono, że o podróży służbowej można mówić jedynie w przypadku delegowania narzuconego pracownikowi w drodze polecenia zobowiązującego go do odbycia takiej podróży. Zawarte przez strony umowy o pracę porozumienie co do wykonywania przez pracownika określonej pracy w ramach delegowania przez pracodawcę prowadzi do okresowej zmiany ustalonego w tej umowie rodzaju pracy oraz miejsca jej wykonywania. W takim przypadku podjęcie się przez pracownika podróży połączonej z wykonywaniem określonej pracy na podstawie zawartego z pracodawcą porozumienia nie jest podróżą służbową w rozumieniuart. 775§ 1 k.p., do której znajdują zastosowanie przepisy określające należności przysługujące pracownikowi z tytułu takiej podróży).
Poglądów tych nie podważa stanowisko zawarte w powołanym przez wnioskodawcę w odpowiedzi na skargę kasacyjną wyroku z dnia 9 lutego 2010 r., I PK 157/09 (OSNP 2011 nr 15-16, poz. 200), gdyż zostało ono zajęte w innym stanie faktycznym i odnosiło się do potraktowania zgody pracownika na wynagrodzenie walutowe za pracę wykonywaną poza granicami kraju za prowadzącą do zmiany ustalonego w umowie miejsca świadczenia pracy. Z kolei pogląd zaprezentowany w powołanym przez Sąd drugiej instancji wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2009 r., I UK 122/09 (OSNP 2011 nr 9-10, poz. 136) odnosi się do wyłączeń określonych w § 2 pkt 16 rozporządzenia, który pozwala na redukowanie podstawy wymiaru składek nie o diety i inne należności wypłacone pracownikowi z tytułu podróży służbowej, jak czyni to § 2 pkt 15 rozporządzenia, ale o równowartość diety przysługującej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu za granicą pracownika zatrudnionego u polskiego pracodawcy.

W piśmie procesowym z dnia 25 marca 2013r. odwołująca Spółka podtrzymała odwołanie i wskazała na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-115/11.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Sąd Apelacyjny stwierdza, że apelacja organu rentowego z dnia 12 kwietnia 2011r., była zasadna, a zatem wyrok Sądu I instancji należało w całości zmienić. W tym zakresie Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie w pełni podziela rozważania Sądu Najwyższego, który rozstrzygał skargę kasacyjną w niniejszej sprawie.

Trafnie wskazał Sąd Najwyższy, w zakresie sporu i ustalonego stanu faktycznego, że w spornych okresach zainteresowani pracownicy nie pracowali na wskazanym w umowie o pracę miejscu, ale wykonywali stacjonarnie pracę poza granicami kraju – Belgia. Istotne jest to, że nie był to okres krótkotrwały, incydentalny. Jednocześnie kwestię delegacji pracownika dyskwalifikuje porozumienie pomiędzy nim, a pracodawcą, które zmieniało w umówionym okresie miejsce pracy, a co za tym idzie nie ma mowy o delegacji. Porozumienie takie dezaktualizuje trzy podstawowe cechy podróży służbowej: 1) przebywanie pracownika poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy, 2) polecenie pracodawcy, 3) wykonywanie określonych ściśle poleceń pracodawcy. Szczegółowe rozważania w zakresie braku przesłanek podróży służbowej w niniejszej sprawie wynikają wprost z akceptowanych przez Sad Apelacyjny w niniejszym składzie wyroków i uchwał Sądu Najwyższego powołanych w uzasadnieniu sprawy o sygnaturze II UK 87/12.
Wobec zatem bezspornego w sprawie stanu faktycznego trafne okazały się zarzuty apelacji naruszenia przez Sąd I instancjiart. 775§ 1 Kodeksu pracy. Wyjazdy wszystkich zainteresowanych pracowników do pracy w Belgii nie mogą być zakwalifikowane jako podróż służbowa, a co za tym idzie wyłączone na podstawie § 2 pkt. 15 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998r. w sprawie szczególnych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

W zakresie wskazania przez odwołującą Spółkę w piśmie procesowym z dnia 25 marca 2013r. na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-115/11, Sąd Apelacyjny wskazuje, zakres rozstrzygnięcia wskazanego wyroku nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Wyrok TS UE w żaden sposób nie dotyczył delegacji w rozumieniuart. 775 § 1 Kodeksu pracy, a w tym właśnie zakresie spór toczył się w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji niemniejszego wyroku.

W punkcie drugim sentencji wyroku Sąd II instancji orzekł na podstawie art.art. 386 § 1 k.p.c.w związku zart. 397 § 2 k.p.c.w zw. z§ 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzęduw zw. zart. 98 k.p.c., mając na uwadze wielość zainteresowanych.

W punkcie trzecim sentencji wyroku Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach sądowych, w tym kosztach zastępstwa procesowego, za postępowanie przed Sądem Najwyższym oraz Sądem II instancji, na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.Wysokość kosztów sądowych Sąd oparł na § 12 ust. 1 pkt. 2 w zw. zart. 98 k.p.c., w przypadku postępowania apelacyjnego oraz na § 12 ust. 4 pkt. 1 w zw. zart. 89 k.p.c., w przypadku postępowania kasacyjnego,rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, mając na uwadze wielość zainteresowanych.

/SSA Iwona Niewiadowska-Patzer/ /SSA Dorota Goss-Kokot/ /SSA Hanna Hańczewska-Pawłowska/