Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 347/12
Data wyroku: 2012-12-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Żłobińska, Adam Wrzosek, Paweł Rysiński
Słowa kluczowe: Czyn Ciągły
Podstawa prawna: art.12 kk

Sygn. akt II AKa 347/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 grudnia 2012r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący: SSA – Paweł Rysiński

Sędziowie: SA – Adam Wrzosek

SA – Maria Żłobińska (spr.)

Protokolant: – st. sekr. sąd. Anna Grajber

przy udziale oskarżyciela posiłkowegoF. U.i Prokuratora Jerzego Mierzewskiego
po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2012 r.
sprawyM. K.
oskarżonego zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
na skutek apelacji, wniesionych przez obrońcę oskarżonego i prokuratora

od wyroku Sądu Okręgowegow. W.

z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt  XVIII K 148/10

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

A
ogranicza czas popełnienia przez oskarżonegoM. K.czynu ciągłego do okresu od 31 maja 2004 r. do9 lipca 2004 r. a wyłudzoną łącznie kwotę pieniędzy do - co najmniej 305.800 złotych;

B
podstawę prawną wymiaru kary uzupełnia oart. 33 § 2i 3 k.k.;

C
uchyla orzeczenie o środku karnym zart. 46 § 1 k.k.;

2
utrzymuje w mocy tenże wyrok w pozostałej części;

3
wymierza oskarżonemu 1500 (jeden tysiąc pięćset) złotych opłaty za II instancję, ustalając, iż opłata w I instancji także wynosi 1500 (jeden tysiąc pięćset) złotych, zwalnia oskarżonego od pozostałych kosztów sądowych w I instancji oraz od przypadających na niego pozostałych kosztów sądowych w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowyw. W.skazał
M. K.
za to, że:
- w okresie od 28 kwietnia do 9 lipca 2004 roku wW., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, doprowadziłF. U.do niekorzystnego rozporządzenia pieniędzmi w kwocie nie mniejszej niż 391 800 złotych, wprowadzając go przy tym w błąd co do okoliczności, że działał w imieniuPrzedsiębiorstwa Produkcyjno- Usługowego (...)Sp. z o.o z siedzibą wW., podczas gdy nie miał takiego prawa i kondycji finansowej spółki,to jest za czyn zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.i na podstawieart. 294 § 1 k.k.wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności i karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych po 30 złotych każda;
na podstawieart. 69 k.k.iart. 70 § 1 pkt. 1 k.k.wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszono na okres próby wynoszący 5 lat;
na podstawieart. 46 § 1 k.k.Sąd zasądził od oskarżonego na rzecz pokrzywdzonegoF. U.kwotę 391 800 złotych tytułem naprawienia szkody w całości,
z mocyart. 627 k.p.k.zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w kwocie 630 złotych.

Od powyższego wyroku wnieśli apelacje obrońca i prokurator.

Obrońca oskarżonegozaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając Sądowi:
- obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść wyroku, a toart. 4 k.p.k.art. 5 § 2 k.p.k.,art. 7 art. 167 k.p.k.iart. 424 k.p.k.orazart. 442 § 3 k.p.k.poprzez nieuwzględnienie okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonego, zastąpienie zasady domniemania niewinności zasadą domniemania winy, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów przez dokonanie ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym sprawy, zasadami logiki i doświadczenia życiowego, nieprzeprowadzenie koniecznych dowodów z urzędu oraz niewykazanie, dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych wskazywanych przez oskarżonego a nadto niezastosowanie się do zapatrywań i wskazań Sądu Apelacyjnego zawartych w wyroku z dnia 24 marca 2010 r. sygn. akt. II AKa 47/10
w konsekwencji prowadzących do
- błędu w ustaleniach faktycznych wyrażającym się w przyjęciu mimo braku dowodów, iż oskarżony działał w zamiarze wprowadzenia w błądF. U.w celu doprowadzenia go do niekorzystnego rozporządzenia mieniem.
Z tzw. ostrożności procesowej obrońca podniósł naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanieart. 46 § 1 k.k.z oczywistym naruszeniem zakazu ustalonego wart. 415 § 5 k.p.k.zdanie drugie.
Wnosił o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania.

Prokuratorzaskarżył wyrok „w całości na niekorzyść” oskarżonego, zarzucając:
- obrazę przepisów prawa materialnegoart. 33 § 2 k.k.polegającą na niezastosowaniu tegoż artykułu, mimo wymierzenia oskarżonemuM. K.kary grzywny w wymiarze 200 stawek dziennych po 30 złotych każda stawka.
Wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zastosowanie jako podstawę wymierzenia kary grzywnyart. 33 § 2 k.k.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja obrońcy oskarżonego zasługuje na częściowe uwzględnienie; natomiast w całości należy podzielić argumentację zawartą w apelacji prokuratora.
Odpowiadając na zarzuty podniesione w apelacji obrońcy, przypominać należy, iż zarzut obrazyart. 7 k.p.k.tylko wtedy jest uzasadniony, gdy Sąd wydając wyrok, nie rozważy wszystkich dowodów zebranych w toku przewodu sądowego albo, oceniając je, dopuści się błędu natury logicznej lub faktycznej albo przy ocenie tej pominie wskazania wiedzy lub doświadczenia życiowego. Natomiast zasadę zawartą wart. 5 § 2 k.p.k.Sąd winien zastosować dopiero wtedy, gdy ocena dowodów dokonana według powyższych reguł, nie będzie wystarczająca do poczynienia wniosków w zakresie ustaleń faktycznych w sprawie.
Odnosząc powyższe do sprawy niniejszej, stwierdzić należy, iżSąd I instancji przeprowadził wnikliwie postępowanie dowodowe a następnie zebrany materiał dowodowy poddał szczegółowej analizie w pisemnych motywach rozstrzygnięcia.
Sam oskarżony przyznał, że w okresie od kwietnia do lipca 2004 r. pożyczał kilkakrotnie pieniądze odF. U.. Ostateczne kwoty pieniędzy, będące przedmiotem kolejnych transakcji, Sąd przyjął dokonując zdecydowanie na korzyść oskarżonego interpretacji jego wyjaśnień a także zeznań pokrzywdzonego oraz dołączonych dokumentów. W sposób klarowny ustalony stan faktyczny znalazł logiczne uzasadnienie w analizie dowodów, zawartej w uzasadnieniu wyroku.
Obrońca nie przytoczył w apelacji żadnego argumentu, który podważyłby tę część ustaleń faktycznych.
Nie ulega także wątpliwości, żeM. K.nie oddał pieniędzyF. U., a więc doprowadził pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia jego mieniem.
Pozostał w tej sytuacji do rozstrzygnięcia problem, czy w momencie zaproponowaniaF. U.powyższych transakcjiM. K., mając na celu osiągnięcie korzyści majątkowej, działał z zamiarem doprowadzenia kontrahenta do niekorzystnego rozporządzenia jego pieniędzmi, a więc czy wprowadził go w błąd lub wyzyskał błędne przeświadczenie o istocie i warunkach realizacji umowy, czy działaniami swoimi oskarżony wywarł u pokrzywdzonego wrażenie o istniejącej rzeczywistości, która w istocie była inna niż przedstawił ją oskarżony; czy wyzyskał subiektywne przekonanie pokrzywdzonego o korzyściach, które wynikną z umowy, czy przedstawił nieprawdziwe informacje dotyczące transakcji albo zataił istotne informacje dotyczące swojej sytuacji majątkowej albo dotyczące przedmiotu umowy i jej realizacji; wreszcie ustalić należało, czy istniał związek przyczynowy między tym wprowadzeniem w błąd a niekorzystnym rozporządzeniem mieniem przez pokrzywdzonego.
W motywach zaskarżonego wyroku Sąd w oparciu o zebrany materiał dowodowy wykazał, iż działanie oskarżonego zawierało wszystkie powyższe elementy oszustwa.
Przede wszystkimM. K.wprowadził w błąd pokrzywdzonego co do okoliczności, komu pożycza pieniądze.F. U.był przekonany, iż oskarżony ma uprawnienia do jednoosobowej reprezentacji Spółki będącej w dobrej kondycji finansowej i zajmującej się współpracą z firmami zB.w obrocie paliwami. Ta działalność miała przynieść zysk i dawać możliwość uzyskania wysokich prowizji od zainwestowanych pieniędzy. Pokrzywdzony został przekonany przez oskarżonego, iż wpłacone pieniądze będą zainwestowane w bieżące transakcje Spółki i przyniosą w krótkim czasie znaczne kwoty zysku a na żądanie pokrzywdzonego pożyczone kwoty zostaną zwrócone. W jego przekonaniu kontrahentem umów byłoPrzedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowe (...) Sp. z o.o.

Był to fałszywy obraz rzeczywistości, który skłoniłF. U.do przekazaniaM. K.kwot przyjętych w ustaleniach faktycznych.
W oparciu o prawidłowo oceniony materiał dowodowy w postaci dokumentów oraz zeznań niezainteresowanych w sprawie świadków Sąd ustalił, iżM. K.nie miał uprawnień do jednoosobowej reprezentacji Spółki; nie miał prawa do zaciągania w jej imieniu jakichkolwiek zobowiązań finansowych. Pieniędzy uzyskanych od pokrzywdzonego nie przekazał do Spółki, co wynika nie tylko z dokumentów księgowych ale także z zeznań wspólników oraz księgowego Spółki. Wcześniej zaciągnięte pożyczki dają podstawę do przyjęcia, że oskarżony wiedział o tym, iż z kolejnych zobowiązań nie będzie mógł wywiązać się.
Wbrew twierdzeniom skarżącego, to, czy pokrzywdzony zbyt pochopnie zaufał oskarżonemu a także to, że liczył na znaczny zysk z zainwestowanych pieniędzy, nie przekreśla oceny zamiaru oskarżonego. Skoro oskarżony przedmiotowych pieniędzy nie przekazał do Spółki, to powoływanie biegłego „do oceny działalności(...), o którym wspomina obrońca w apelacji, byłoby nieprzydatne do poczynienia ustaleń faktycznych. Dla rozstrzygnięcia w sprawie nie było konieczne ustalenie także, co oskarżony zrobił z pieniędzmi uzyskanymi odF. U.i innych pokrzywdzonych, choć w aktach sprawy są dokumenty rozstrzygające tę kwestię. Decydujące znaczenie mają tu dokumenty księgowe Spółki, z których jasno wynika, że umowy zawarte zF. U.nie zostały włączone do dokumentów Spółki a w okresie od kwietnia do lipca 2004 r. kwoty będące przedmiotem transakcji nie zostały wpłacone przez oskarżonego na konto Spółki.
Przedstawiona w tej sytuacji przez oskarżonego intratna działalność firmy, której oskarżony był prezesem, miała na celu jedynie skłonićF. U.do przekazania mu pieniędzy; pieniądze te zaś oskarżony przeznaczył na cele nie mające związku z przedmiotem działalności Spółki.
Odpowiadając na zarzuty apelacji, przypomnieć należy także, iż do wypełnienia znamion oszustwa nie jest wymagane ustalenie podejmowania przez sprawcę szczególnych, spektakularnych czynności. Wystarczające jest bowiem ustalenie jakiegokolwiek działania, które może spowodować błędne wyobrażenie o rzeczywistości u osoby rozporządzającej mieniem a przedmiotem ochrony wart. 286 § 1 k.k.jest nie tylko świadczenie majątkowe objęte ochroną prawną, ale także każde inne, jeżeli zostało spełnione wskutek wprowadzenia w błąd (postanowienie Sądu Najwyższego z 26 czerwca 2003 r. V KK 324/02 – Lex Nr 80291, wyrok Sądu Najwyższego z 10 marca 2004 r. II KK 381/03 – OSNwSK 2004/1/523).
Słusznie w tej sytuacji Sąd I instancji ustalił, iżM. K., działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w krótkich odstępach czasu doprowadziłF. U.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości [biorąc pod uwagę treśćrozporządzenia Rady Ministrów z 9 września2003 r.(Dz. U. Nr 167, p.(...)) w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2004 r. oraz treśćart. 115 § 5 k.k.].
Kwalifikacja prawna czynu ciągłego zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.nie budzi wątpliwości.
Zmianie natomiast winien ulec zakres działania oskarżonego objęty powyższym czynom ciągłym.
Przypomnieć należy, iżM. K.został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowegow. W.z dnia 17 grudnia 2009 r. w sprawie VIII K 77/09 za szereg przestępstwart. 286 § 1 k.k.polegających na wyłudzeniu pożyczek w latach 2003 – 2005.
Jedno z przypisanym przestępstw - zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart.12 k.k.- polegało na tym, iż w okresie od 26 kwietnia do 8 maja 2004 r. wW., działając ze z góry powziętym zamiarem, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził innego pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 18.000 zł za pomocą wprowadzenia go w błąd co do zamiaru spłaty zaciągniętych od niego pożyczek.
Opis powyższego działania oskarżonego świadczy o tym, że gdyby sprawy VIII 77/09 i XVIII K 148/10 Sąd Okręgowyw. W.rozpatrywał łącznie, to działanieM. K.byłoby potraktowane jako jeden czyn ciągły popełniony w okresie od 26 kwietnia do 9 lipca2004 r. Jest to tym bardziej uzasadnione, gdy uwzględni się pozostałe czyny popełnione przez oskarżonego od kwietnia 2003 r., za które został skazany w sprawie VIII K 77/09.
W tej sytuacji zachowanie oskarżonego od 26 kwietnia 2004 r. do9 lipca 2004 r. stanowi jeden czyn zabroniony. Istota czynu ciągłego i powaga rzeczy osądzonej powodują, iż nie jest możliwe ponowne skazanie za te elementy czynu ciągłego, które mieściły się w ramach czasowych czynu ciągłego, za który sprawca został już prawomocnie skazany. Skazanie bowiem za czyn ciągły popełniony w okresie od 26 kwietnia do 8 maja2004 r. pochłonęło wszystkie inne zachowania popełnione w tym okresie, stanowiące wykonanie powziętego zamiaru, spełniając w chwili obecnej przesłankę zart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.(wyrok Sądu Najwyższego z 5 stycznia 2011 r. V KK 64/10 – OSNKW 2/2011, p.14, wyrok Sądu Najwyższego z9 lipca 2008 r. II KK 81/08 Lex 578188). Dlatego z opisu czynu ciągłego przypisanegoM. K.w tej sprawie należało wyeliminować działanie podjęte w okresie przed 8 maja 2004 r., pozostawiając okres działania w czynie ciągłym od 31 maja do 9 lipca 2004 r.
Rozważając problem wymiaru kary, Sąd odwoławczy nie znalazł podstaw do korekty wyroku w zakresie wymierzonych kar zasadniczych.
Sąd I instancji rozważył wszystkie istotne okoliczności mające wpływ na wymiar kar i znalazło to należyte odzwierciedlenie w treści rozstrzygnięcia.
Rację ma natomiast prokurator, iż skoro Sąd wymierzył karę grzywny na tej podstawie, że oskarżony dopuścił się przypisanego mu czynu działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, to podstawę wymiaru kary winien stanowićart. 33 § 2 k.k.; dodać należy, że podstawę do ustalenia wysokości stawki dziennej grzywny stanowiart. 33 § 3 k.k.
Rację ma także obrońca podnosząc w apelacji zarzut obrazy prawa materialnego przez błędne zastosowanieart. 46 § 1 k.k.wbrew oczywistym przesłankom zart. 415 § 5 k.p.k.Nie ulega wątpliwości, iż kwoty będące przedmiotem czynu przypisanego oskarżonemu w tej sprawie, były także przedmiotem roszczenia w procesie cywilnym w sprawach Sądu Okręgowegow. W.XXV NC 161/07 oraz Sądu Rejonowegod. W. –. W.II Nc 9/08, w których prawomocnie zostały zasądzone kwoty odM. K.na rzeczF. U..
Z tych względów w oparciu o zasadę przyjętą zart. 415 § 5zd. IIk.p.k.nie orzeka się środka karnego zart. 46 § 1 k.k.w postaci obowiązku naprawienia szkody.
Z tych względów Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.
O kosztach sądowych należało rozstrzygnąć w oparciu o treśćart. 634 k.p.k.w zw. zart. 633 k.p.k., uwzględniając zakres obydwu apelacji; wysokość opłaty w I i II instancji ustalono zgodnie z treściąust. 2 art. 1 pkt 4 oraz art. 3 ust. 1 atakżeust. 8 ustawy z 23 czerwca 1971 r.(Dz. U. Nr 49 z 1983 r. p. 223 z póź. zm.) o opłatach w sprawach karnych.