Sąd Okręgowy w Siedlcach
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 622/12
Data wyroku: 2013-11-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Katarzyna Antoniak
Słowa kluczowe: Nienależne Świadczenie
Podstawa prawna: art. 28 ust. 1, 3, 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników
Teza: pobrana przez ubezpieczonego renta rolnicza nie jest świadczeniem nienależnym, gdyż w spornym okresie ubezpieczona nie prowadziła działalności rolniczej

Sygn. akt IV U 622/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 listopada 2013r.

Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSO Katarzyna Antoniak

Protokolant

st. sekr. sądowy Marzena Mazurek

po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 r. w Siedlcach na rozprawie
odwołaniaW. K.
od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
z dnia 31 maja 2012 r. Nr(...)-2/10
w sprawieW. K.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o zwrot nienależnie pobranej renty rolniczej

I
zmienia zaskarżona decyzję w ten sposób, że ustala, żeW. K.nie jest zobowiązana do zwrotu kwoty 21 157,72 (dwadzieścia jeden tysięcy sto pięćdziesiąt siedem 72/100) zł tytułem świadczenia rentowego wypłaconego jej w okresie od01 maja 2009r. do 31 grudnia 2011r.;

II
przyznaje z sum Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego w Siedlcach) na rzecz adw.S. Z.kwotę 147,60 (sto czterdzieści siedem 60/100) zł, w tym należny podatek VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, świadczonejz urzędu na rzeczW. K..

Sygn. akt: IV U 622/12UZASADNIENIE

Decyzją z 31 maja 2012r. znak:(...)-2/10 Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, działając na podstawieart.28 ust.3 i 6 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolnikówstwierdził, żeW. K.pobrała nienależnie rentę rolniczą w związku z nabyciem gospodarstwa rolnego na podstawie postanowienia sądowego z 18 lutego 1991r. i zobowiązał ubezpieczoną do zwrotu kwoty pobranej w okresie od 1 maja 2009r. do 31 grudnia 2011r. w wysokości 28 308,86 złotych, ustalając jednocześnie potrącenia z renty poczynając od 1 lipca 2012r. kwocie po 385,46 złotych miesięcznie.
Odwołanie od w/w decyzji złożyłaW. K.wnosząc o jej zmianę poprzez ustalenie, że nie ma obowiązku zwrotu wskazanej kwoty, gdyż w okresie którego dotyczy decyzja nie prowadziła działalności rolniczej, a jedynie formalnie nabyła udział w gospodarstwie rolnym w drodze dziedziczenia po ojcu. Faktycznie jednak nie użytkowała nawet części tego gospodarstwa. W gospodarstwie tym zamieszkiwała matka ubezpieczonej, ale i ona go nie użytkowała. Zostało ono wydzierżawioneT. K.. Pozostawanie właścicielem gospodarstwa rolnego nie jest równoznaczne z prowadzeniem działalności rolniczej prowadzącej do zawieszenia wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Ponadto ubezpieczona z uwagi na stan zdrowia nie była w stanie prowadzić działalności rolniczej (odwołanie k.1-3).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, przywołując przepisy wskazane w zaskarżonej decyzji, podnosząc dodatkowo, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu pobranej renty, gdyż ubezpieczona nabyła gospodarstwo rolne w drodze dziedziczenia przed ustaleniem prawa do renty rolniczej (odpowiedź organu rentowego na odwołanie k.9-10).

Sąd ustalił, co następuje:

Od 4 listopada 1993r.W. K.uprawniona jest do renty rolniczej, przy czym z uwagi na kontynowanie działalności rolniczej wypłacie podlegała część składkowa i 50% części uzupełniającej (pierwsza decyzja o przyznaniu renty rolniczej z 31 grudnia 1993r. k.13-14 akt rentowych). W związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej (wydzierżawieniem nieruchomości rolnych) decyzją z 10 kwietnia 2001r. organ rentowy podjął wypłatę na rzecz ubezpieczonej pełnej kwoty renty rolniczej (decyzja z 10 kwietnia 2001r. k.95 akt rentowych). W późniejszym czasie doszło do rozwiązania umowy dzierżawy nieruchomości, a następnie do zbycia nieruchomości rolnych przez ubezpieczoną na rzecz synaA. K.i synowejJ. K.(akt notarialny umowy darowizny z 1 września 2006r. k.141-143 akt rentowych i decyzja z 12 września 2006r. o podjęciu wypłaty renty na rzecz ubezpieczonej w pełnej wysokości k.148 akt rentowych).(...)rolne, który właścicielką była ubezpieczona położone były w miejscowościK.gminaM., powiatM..

Rodzice ubezpieczonejK. D. (1)iK. D. (2)zamieszkiwali w miejscowościT.gminaM.odległej od miejscowościK., gdzie zamieszkiwała ubezpieczona o około 10 km. Posiadali tam gospodarstwo rolne o powierzchni 5.1500 ha. W dniu 30 grudnia 1990r. zmarłK. D. (1). Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 18 lutego 1991r. w sprawie I Ns 123/91 wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nabyli żona zmarłegoK. D. (2)i córka zmarłegoW. K.po połowie (wypis z rejestru gruntów należących doK.iK. D. (2)oraz postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku poK. D. (1)k.169 i 171 akt rentowych – II tom).
Po nabyciu udziału w powyższej nieruchomości rolnej w wymiarze ¼ części ubezpieczona w żadnym okresie nie użytkowała przedmiotowej nieruchomości. Nie doszło również do wydzielenia fizycznej części z tytułu przypadającego jej udziału. Nieruchomością tą zarządzała matka ubezpieczonejK. D. (2), która w drodze ustnych uzgodnień przekazała przedmiotowe nieruchomości rolne do użytkowania swojej siostrzeA. T.i jej mężowi.A. T.użytkowała przedmiotowe nieruchomości przez około 10 laty licząc od przeprowadzenia sprawy spadkowej poK. D. (1). Następnie w dniu 12 listopada 2001r.K. D. (2)oddała swój udział w nieruchomości w wymiarze 3/4 części w dzierżawęT. K.na okres 10 lat ,tj. do 12 listopada 2011r. Ubezpieczona nie zawarła zT. K.pisemnej umowy dzierżawy przypadającego jej udziału, ale umówiła się z nim, aby użytkował również jej udział, gdyż fizycznie nieruchomości te stanowiły całość. Po upływie okresu dzierżawy na rzeczT. K., w dniu 18 stycznia 2012r. ubezpieczona wydzierżawiła swój udział w nieruchomości bratuJ. D.na okres 10 lat (umowa dzierżawy zawarta międzyK. D. (2)iT. K.k.197-199 akt rentowych, umowa dzierżawy zawarta międzyW. K.aJ. D.k.177 akt rentowych, oświadczeniaA. T.iT. K.składane w postępowaniu przed organem rentowym k.190-192 akt rentowych, zeznania świadków:K. D. (2)k.22,S. G.k.22v,S. M.k.22v,T. K.k.22v-23,H. S.k.27v – minuty od 4 do 10 nagrania,B. A.k.28,A. T.k.42, zeznania ubezpieczonej k.50 v – minuty od 3 do 10 nagrania).
Wobec ustalenia, że ubezpieczona nabyła udział w nieruchomości rolnej w drodze dziedziczenia poK. D. (1), zaskarżoną decyzją z 31 maja 2012r. organ rentowy zobowiązał ubezpieczoną do zwrotu kwoty pobranej tytułem części uzupełniającej renty rolniczej w wysokości 28 308,86 złotych za okres od 1 maja 2009r. do 31 grudnia 2011r. (zaskarżona decyzja z k.206 akt rentowych).

Sąd zważył, co następuje:

OdwołanieW. K.okazało się uzasadnione.
Zgodnie zart.28 ust.1 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz.U. z 2008r., Nr 50, poz. 291 ze zm.) wypłata renty rolniczej z ubezpieczenia ulega częściowemu zawieszeniu na zasadach określonych wust.2-8, jeżeli rencista prowadzi działalność rolniczą. Zgodnie zaś zustępem 3powołanego przepisu wypłata ulega zawieszeniu w całości, jeżeli rencista nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, z zastrzeżeniemust.5-7 i 9-11. W myślustępu 4powyższego przepisu uznaje się, że rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego.
Analizując okoliczności sprawy Sąd doszedł do przekonania, że organ rentowy dokonał błędnej wykładni przepisuart.28 ust.3 i 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówi doszedł do niewłaściwego wniosku, że ubezpieczona jako rencistka, nie zaprzestała po nabyciu prawa do renty prowadzenia działalności rolniczej. W ocenie Sądu przepis art.28 ust.4 ustawy nie reguluje wyczerpująco sytuacji, w których uzasadnione jest przyjęcie, że rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, ale wskazuje jedno z kryteriów, kiedy należy uznać, że rencista nie prowadzi już działalności rolniczej. Z przepisu tego nie wynika natomiast, że przez sam fakt, iż rencista jest właścicielem gospodarstwa rolnego, uzasadnione jest przyjęcie, że rencista ten nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. W ocenie Sądu o tym, czy rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej decyduje każdorazowo stan faktyczny, a zatem fakt, czy dana osoba rzeczywiście prowadzi działalność rolniczą i pracuje w gospodarstwie rolnym, zarządza tym gospodarstwem. Na stanowisku takim stoi również Sąd Najwyższy (vide: uchwała SN z 6 maja 2004r., II UZP 5/06, OSNP 2004/22/389), a także Sąd Apelacyjny w Lublinie, który w wyroku z 1 sierpnia 2012r. w sprawie III AUa 615/12 (LEX nr 1216343) wskazał, że wypłata części uzupełniającej świadczenia rolnika, który będąc właścicielem (tu współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego faktycznie nie prowadzi w nim działalności rolniczej w rozumieniu art.6 pkt 3 ustawy z 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie ulega zawieszeniu na podstawie art.28 ust.1 i 3 w związku z ust.4. Z przedstawionych wyżej ustaleń Sądu wynika, żeW. K.po nabyciu udziału w gospodarstwie rolnym na skutek dziedziczenia po ojcu, nigdy nie podjęła działalności rolniczej na nabytej nieruchomością.(...)tej nie uprawiała ani przed nabyciem prawa do renty, ani po ustaleniu prawa do świadczenia. W szczególności działalności tej nie prowadziła, w okresie którego dotyczy zaskarżona decyzja. Z przedstawionych wyżej ustaleń faktycznych wynika, że nieruchomość położona wT.będąca przedmiotem dziedziczenia poK. D. (1)była użytkowana, dzierżawiona przez osoby trzecie. Wprawdzie ubezpieczona nie zawierała pisemnej umowy dzierżawy, niemniej logiczne i korespondujące z zeznaniami świadków są jej twierdzenia, żeT. K.jako dzierżawca udziału w nieruchomości przysługującego jej matce faktycznie użytkował całość nieruchomości, gdyż udział ubezpieczonej nie był fizycznie wydzielony. Ponadto na użytkowanie nieruchomości nie pozwalał ubezpieczonej stan zdrowia, który dokumentują akta rentowe oraz dokumentacja z leczenia szpitalnego załączona do odwołania (k.5 akt sprawy). W latach 2009-2011 ubezpieczona nie była już właścicielką nieruchomości położonych wK., które wcześniej uprawiała wraz z mężem i wiarygodne jest jej twierdzenie, że w swoim stanie zdrowia (choroba serca, nadciśnienie tętnicze) nie uprawiała działalności rolniczej na nieruchomości położonej 10 km od miejsca zamieszkania, w której przysługujący jej udział wynosił 1/4 części, a dodatkowo nie był wydzielony fizycznie. W tych okolicznościach renta pobrana przez nią w okresie objętym decyzją nie może być uznana jako świadczenie nienależne.
Mając na uwadze powyższe okoliczności i na podstawieart.477.14§2 kpcSąd zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iżW. K.nie ma obowiązku zwrotu kwoty 21 157,72 złotych pobranej tytułem renty w okresie od 1 maja 2009r. do 31 grudnia 2011r.
Z uwagi na to, że ubezpieczona była reprezentowana w procesie przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu Sąd przyznał adw.S. Z.kwotę 147,60 złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawej świadczonej z urzędu w wysokości podwójnej stawki minimalnej obowiązującej w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego, powiększonej o należny podatek VAT.