Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 268/13
Data wyroku: 2013-04-23 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Małgorzata Klesyk, Marek Boniecki, Cezary Klepacz
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 k.c.

Sygn. akt II Ca 268/13

POSTANOWIENIE
Dnia 23 kwietnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Małgorzata Klesyk (spr.)
Sędziowie: SSO Marek Boniecki
SSO Cezary Klepacz
Protokolant: protokolant sądowy Beata Wodecka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2013 r. sprawy

z wnioskuJ. B. (1)
z udziałemS. B.,M. F.,J. B. (2),K. B.

o dział spadku
na skutek apelacji uczestnikaS. B.
od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego w Starachowicach
z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I Ns 585/10

postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w całości i stwierdzić, żeJ.synP.iH.orazK.córkaJ.iE.małż.B.nabyli przez zasiedzenie z dniem 18 września 2008 roku na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej udział w wysokości 1/3 (jedna trzecia) we współwłasności nieruchomości położonej we wsiD.gminaP.o powierzchni 1,29 ha składającej się zdziałek oznaczonych numerami (...)objętej aktem własności ziemi numer(...)wydanym w dniu 17 października 1974 roku przez Naczelnika Miasta i Powiatu wS., oddalić wniosek i apelację w pozostałej części.

Sygn. akt II Ca 268/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem wstępnym z dnia 15 listopada 2012 r. Sąd Rejonowy w Starachowicach stwierdził, żeJ., synP.iH.orazK.córkaJ.iE.małżonkowieB.nabyli przez zasiedzenie z dniem 18 września 2008 r. na współwłasność na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej nieruchomość objętą aktem własności ziemi(...)wydanym w dniu 17 października 1974 r. przez Naczelnika Miasta i Powiatu wS..
Sąd Rejonowy ustalił, że objęta wnioskiem o zasiedzenie jest nieruchomość rolna położona wD.gm.P.składająca się z działek oznaczonych numerami: 38, 153, 205 o łącznej powierzchni 1,29 ha. Nieruchomość ta stanowiła własność ojca wnioskodawcy i uczestnikówP. B.na podstawie aktu własności ziemi z dnia 17 października 1974r.(...).P. B.zmarł 3 kwietnia 1977 r., a spadek po nim nabyły dzieci: wnioskodawcaJ. B. (1)i uczestnicyJ. B. (2),S. B.orazM. F.po ¼ części każde z nich. Gospodarstwo rolne pozostałe w spadku poP. B.nabyli synowie:J. B. (1),J. B. (2)iS. B.po 1/3 części każdy z nich. Wszystkie dzieciP. B.za wyjątkiem wnioskodawcyJ. B. (1)wyprowadziły się z domu rodzinnego jeszcze przed jego śmiercią .S. B.wyprowadził się od ojca w roku 1973 lub 1974 i zamieszkał wraz z żoną wG., a w latach 1975 – 1990 odbywał karę pozbawienia wolności. Po śmierciP. B.wnioskodawca i jego żonaK.objęli w posiadanie pozostałą po nim nieruchomość wraz z zabudowaniami. W dniu 17 września 1978 r.J.iK. B.dokonali spłaty na rzeczJ. B. (2)iM. B.obecnieF.w kwotach po 25000 zł. Na tę okoliczność została sporządzona umowa. Od śmierciP. B.tylko wnioskodawca i jego żona posiadali nieruchomość, korzystali z zabudowań, użytkowali rolniczo ziemię, dokonywali remontów domu mieszkalnego i zabudowań.S. B.w czasie pobytu w zakładzie karnym prosił wnioskodawcę o zameldowanie w pozostałym po ojcu, a ten odmówił. Po opuszczeniu zakładu karnegoS. B.przebywał przez pół roku u wnioskodawcy i pomagał mu w tym czasie w pracy a później zamieszkał wŁ..
W tym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że wniosek w świetleart.172 k.czasługuje na uwzględnienie , bowiem wnioskodawca dowiódł, że wraz z żonąK.posiadali i nadal posiadają nieruchomość poP. B.jako posiadacze samoistni. Władają fizycznie nieruchomością i mieszkają w domu mieszkalnym, korzystają z zabudowań, czynią niezbędne remonty oraz manifestują wolę władania jak właściciele na zewnątrz. Samoistnego posiadaniaJ. B. (1)dowodzi okoliczność, że nie pozwolił siostrzeM. F.na zamieszkanie w domu pozostałym po ojcu, gdy ta wróciła z Czechosłowacji oraz nie zgodził się na zameldowanie w tym domuS. B.kiedy ten prosił go o to przebywając w zakładzie karnym. W ocenie tego Sądu brak spłaty dlaS. B., mimo spłaty na rzecz pozostałego rodzeństwa nie jest przeszkodą do uzyskania zasiedzenia jego części nieruchomości, podobnie jak okoliczność złożenia przez wnioskodawcę wniosku o dział spadku świadczyć może jedynie o tym, że wnioskodawca pragnął uregulować problem własności nieruchomości, a nie, że nie czuł się jej samoistnym posiadaczem.

Apelację od tego postanowienia wniósł uczestnikS. B.zaskarżając je w całości. Zarzucił:
- naruszenie przepisu prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.art. 233 §1 kpc, polegające na dokonaniu przez Sąd wadliwej oceny dowodów zebranych w toku postępowania i uznaniu w sposób dowolny a nie swobodny oraz niezgodny z zasadami doświadczenia życiowego, że dowody te wskazują, żeJ.iK.małżonkowieB.od dnia 18 września 2008 r. samodzielnie i nieprzerwanie posiadali nieruchomość będącą przedmiotem postępowania;
- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, która miała istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia polegającą na uznaniu, żeJ.iK.małżonkowieB.od 18 września 1978 r. do dnia 18 września 2008 r. samodzielnie i nieprzerwanie posiadali nieruchomość będącą przedmiotem postępowania, a 6 miesięczny okres zamieszkiwania na rzeczonej nieruchomości przez Stanisława Bidzińskiego w roku 1990 nie przerwał terminu zasiedzenia.
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wnioskuJ. B. (1)o stwierdzenie zasiedzenia na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej własności nieruchomości położonej we wsiD.gminyP.o pow. 1,29 ha składającej się zdziałek o nr (...).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja zasługuje na częściowe uwzględnienie.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że wnioskodawca domagał się stwierdzenia nabycia przez zasiedzenie własności jedynie 2/3 udziału w nieruchomości położonej wD.gm.P.składającej się zdziałek nr (...). Na mocy bowiem postanowienia Sądu Rejonowego w Starachowicach z dnia 26 marca 2010r. w sprawie I Ns 585/10 nabył w wyniku spadkobrania poP. B.1/3 gospodarstwa rolnego.
Stwierdzenie zatem przez Sąd Rejonowy nabycia przez zasiedzenie własności całej nieruchomości już tylko z tej przyczyny jest wadliwe , jako że wykracza poza zawarte we wniosku żądanie.
Istota zarzutu apelacji sprowadza się do błędnych ustaleń Sądu , iż wnioskodawca i jego żona byli samoistnymi posiadaczami nieruchomości również w zakresie udziału we współwłasności skarżącego.
Niewątpliwie, w drodze zasiedzenia możliwe jest nabycie także prawa współwłasności rzeczy, obejmującego idealny udział w prawie własności. Konieczną przesłanką zasiedzenia udziału w prawie własności jest samoistne posiadanie, którego ustawową definicję zawieraart. 336 k.c.Samoistnym posiadaczem według tego przepisu jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Z charakteru współwłasności wynika uprawnienie do współposiadania w zakresie nie wyłączającym pozostałych współwłaścicieli (art. 206 k.c.). Uprawnienie to wynika z prawa współwłasności jako prawa własności przysługującego niepodzielnie kilku osobom (art. 195 k.c.). Prawo to cechuje jedność przedmiotu własności, wielość podmiotów i niepodzielność samego prawa. Niepodzielność prawa wyraża się w tym, że każdy ze współwłaścicieli ma prawo do całej rzeczy. Posiadanie rzeczy przez współwłaściciela jest zatem posiadaniem właścicielskim i samoistnym, stanowi bowiem realizację jego niepodzielnego prawa do rzeczy. Oznacza to, że z faktu posiadania rzeczy przez współwłaściciela wynika jedynie, iż korzysta on z tej rzeczy zgodnie z przysługującym mu prawem. Niewykonywanie prawa posiadania przez innego współwłaściciela nie uprawnia do wniosku, że współwłaściciel posiadający przejął rzecz w samoistne posiadanie w zakresie jego uprawnień. Inaczej mówiąc, jeżeli inny współwłaściciel nie wykonywał swojego współposiadania, nie oznacza to, że posiadacz całości wykonywał swoje prawo do przysługującej mu idealnej części nieruchomości, a w stosunku do pozostałej był posiadaczem samoistnym. Takiemu traktowaniu stosunku współwłasności sprzeciwia się wspomnianyart. 206 k.c.
Posiadanie "właścicielskie" całej rzeczy przez współwłaściciela niezbędne do zasiedzenia wymaga, żeby współwłaściciel żądający stwierdzenia zasiedzenia idealnego udziału innego współwłaściciela dał wyraz temu, że zmienił (rozszerzył) zakres swego samoistnego posiadania ponad realizację uprawnienia zart. 206 k.c.Skuteczność takiej zmiany wymaga, aby uczynił to jawnie, czyli zamanifestował ją w sposób widoczny dla współwłaściciela i otoczenia. Sama natomiast świadomość posiadania samoistnego ponad realizację uprawnienia zart. 206 k.c.nie może być uznana za wystarczającą, a co za tym idzie - jest prawnie bezskuteczna.
Surowe wymagania wobec współwłaściciela zmieniającego zakres posiadania samoistnego uzasadnione są bezpieczeństwem stosunków prawnych i ochroną własności, która narażona byłaby na uszczerbek, gdyby współwłaściciel, jak wskazano wyżej, uprawniony do współposiadania całości mógł łatwo doprowadzić do utraty praw pozostałych współwłaścicieli, powołując się na zmianę swojej woli, a więc elementu subiektywnego. Wymagania te muszą znaleźć swoje odbicie w postępowaniu dowodowym. Ciężar udowodnienia, przez jednego ze współwłaścicieli, że zmienił zakres posiadania samoistnego i kiedy do tego doszło, spoczywa na nim wraz z niekorzystnymi skutkami, jakie wiążą się z niewykazaniem w sprawie o zasiedzenie tego przymiotu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2012 r., sygn. IV CSK 117/12 .
Sąd Rejonowy uwzględniając wniosek uznał w gruncie rzeczy, że sam fakt posiadania przez wnioskodawcę całej nieruchomości jest wystarczający do wykazania zmiany zakresu posiadania samoistnego, stanowiącej przesłankę zasiedzenia udziału w nieruchomości. Uwzględniając wniosek Sąd Rejonowy niedostatecznie zważył, że uprawnienia współwłaściciela do rzeczy są bardzo szerokie, a co za tym idzie, konieczne było wykazanie przez wnioskodawcę konkretnych faktów potwierdzających rzeczywiste przejęcie praw i obowiązków skarżącego, i to w sposób, co wymaga podkreślenia, pozwalający jemu dostrzec zmianę. Niewątpliwie za taki fakt w stosunku do skarżącego można uznać fakt odmowy zameldowania w 1990 r., gdy uczestnik opuścił zakład karny. Takie zachowanie wnioskodawcy było bowiem jawnym i czytelnym zamanifestowaniem swoich praw właścicielskich również w zakresie udziału należnegoS. B..S. B.zeznał też , że po tej dacie gdy przyjeżdżał do wnioskodawcy to choć był przyjmowany dobrze to w zachowaniu wnioskodawcy dało się odczuć , że wszystko jest jego własnością (k-260). Należy więc uznać za udowodnione ,że począwszy od 1990r wnioskodawca manifestował do skarżącego posiadanie właścicielskie całej nieruchomości w tym w zakresie udziału skarżącego.
W świetle materiału dowodowego nie można jednak uznać , by wnioskodawca wykazał, że przed tą datą i to w konkretnej dacie doszło przez niego do wyraźnego zamanifestowania zmiany posiadania i by dałS. B.wyraźnie do zrozumienia , że czuje się właścicielem również jego udziału w nieruchomości. W ogóle ani on ani jego żona nie wskazują w swych zeznaniach na taką okoliczność. Natomiast z zeznańS. B.wynika , że gdy przebywał w więzieniu nie rozmawiał z bratemJ. B. (1)na temat nieruchomości , wiedział o spłacie pozostałego rodzeństwa ale nigdy się o nią nie upominał najpierw dlatego, że był w zakładzie karnym a potem dlatego , że był szczęśliwy że w ogóle jest na wolności. Przeciwnie jego osobę bratJ.aprobował bo wiedział , że go nie spłacił i wspominał o należnej spłacie (k.209-210, k.259 ). Okoliczność braku spłaty uczestnika po części przyznał sam wnioskodawca , wskazując, żeS.nigdy nie upominał się o spłatę, a według niego spłacił go w ten sposób, że kupił mu garnitur , buty , koszulę, słał paczki do więzienia oraz opłacał adwokatów. Nawet przyjąwszy, że faktycznie wnioskodawca świadczył dobrowolną pomoc bratu , gdy ten przebywał w więzieniu, okoliczność tę należy rozpatrywać wyłącznie w kategorii zwykłej pomocy rodzinnej, a nie w kategorii spłaty za przejęty majątek . Dodatkowo z zeznań uczestnika wynika, że w sprawie karnej skarżący miał obrońcę z urzędu, co czyni wątpliwymi twierdzenia wnioskodawcy o kosztach jakie ponosił na obrońców. Również zeznania żony wnioskodawcyK. B., że między braćmi żadnych sporów nie było,S.się nie upominał o spłatę (k.231) nie dowodzą, ,że kwestia władania nieruchomością była przedmiotem ustaleń miedzy braćmi. Także zeznania występujących w sprawie świadkówB. B.,J. B. (2),M. F.,W. M.,W. K.,J. O.,M. S.nie wnoszą w tej kwestii wiele do sprawy. Nie pozwalają jednak na przyjęcie, że po śmierciP. B.doszło do takiej sytuacji, że wnioskodawca wyraźnie zamanifestowałS. B., że uważa się również za właściciela jego udziału w nieruchomości. Licząc zatem, że bieg samoistnego posiadania przezJ.iK.małż.B.udziału należnegoS. B.we współwłasności nieruchomości rozpoczął się w 1990 roku ( data odmowy meldunku uczestnika) , uznać należy, że nie upłynął jeszcze 30 letni okres wymagany dla posiadania w złej wierze, stanowiący przesłankę zasiedzenia.
Z powyższych względów Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że stwierdził, żeJ.orazK.małż.B.nabyli przez zasiedzenie z dniem 18 września 2008 r. na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej jedynie udział w wysokości 1/3 we współwłasności nieruchomości położonej we wsiD.w gm.P.o pow.1,29 ha, czyli udziałJ. B. (2).W tym zakresie apelacja jest niezasadna i podlega oddaleniu, szczególnie , że nie zawiera zarzutów co do zasiedzenia tego udziału (art 385kpcw związku zart 13§2 kpc). Co do udziału w 1/3 w jakimJ. B. (1)odziedziczył gospodarstwo rolne po ojcu, także nie może być mowy o zasiedzeniu tego udziału, skoro już w dacie otwarcia spadku po ojcu wnioskodawca stał się współwłaścicielem tego udziału jako majątku odrębnego .Wniosek o zasiedzenie nie obejmował tego udziału. Co do zasiedzenia przezJ.iK.małżonkówB.udziałuS. B.zaskarżone postanowienie także podlega zmianie przez oddalenie wniosku wobec braku upływu terminu wymaganego do zasiedzenia (art 386§1kpcw związku zart 13§2kpc).

SSO M.Boniecki SSO M.Klesyk (spr) SSO C.Klepacz