Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 70/13
Data wyroku: 2013-10-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Zajączkowski, Dorota Rzeźniowiecka, Maria Padarewska-Hajn
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt: III AUa 70/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 października 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Jacek Zajączkowski
Sędziowie: SSA Maria Padarewska - Hajn (spr.)
del. SSO Dorota Rzeźniowiecka
Protokolant: sekr. sądowy Aleksandra Słota
po rozpoznaniu w dniu 8 października 2013 r. w Łodzi
sprawyW. S.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wT.
o emeryturę,
na skutek apelacjiW. S.
od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt: V U 333/12;

1
zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przyznajeW. S.prawo do emerytury poczynając od 11 stycznia 2012 roku;

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wT.na rzeczW. S.kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za II instancję.

Sygn. akt III AUa 70/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 31 stycznia 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówiłW. S.prawa do emerytury podnosząc, że nie udowodnił on wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach.
W odwołaniu od powyższej decyzjiW. S.wniósł o jej zmianę i przyznanie prawa do żądanego świadczenia, podnosząc że w okresie zatrudnienia wkopalni (...)pracował w warunkach szczególnych, dodał nadto, że pracował w takich warunkach zarówno przed odbyciem służby wojskowej, jak i po jej zakończeniu, zatem także okres odbywania służby winien być mu zaliczony do tego 15 -letniego okresu.
Organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania.
Zaskarżonym wyrokiem z 13 listopada 2012r. oddalił odwołanie.
Sąd Okręgowy ustalił, żeW. S.ur. (...), złożył w dniu 11 stycznia 2012r. wniosek o przyznanie mu emerytury wcześniejszej. Na dzień 1 stycznia 1999 r. udowodnił on staż pracy wynoszący 27 lat, 1 miesiąc i 21 dni okresów składkowych i 2 lata, 3 miesiące i 12 dni okresów nieskładkowych – łącznie 29 lat, 5 miesięcy i 3 dni.
W okresie od 6 lipca 1968r. do 30 czerwca 1984r. zatrudniony był wKopalni (...)- obecnie(...) Sp. z. o.o.
W tym okresie zatrudnienia wykonywał on pracę w warunkach szczególnych: - od 6 lipca 1968r. do 22 kwietnia 1970r. - na stanowisku robotnika torowego,
- od 21 kwietnia 1972r. do 31 maja 1974r. - na stanowisku pomocnika maszynisty spycharki,
- od 1 czerwca 1974r. do 30 czerwca 1984r. - na stanowisku maszynisty spycharki.
Od 23 kwietnia 1970r. do 11 kwietnia 1972r.W. S.odbywał zasadniczą służbę wojskową. Przed wojskiem pracował jako robotnik torowy, zaś po powrocie z wojska otrzymał angaż na pomocnika maszynisty.
W. S.posiada okres pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 14 lat. Gdyby doliczono mu do tego okresu czas odbywania służby wojskowej to wówczas legitymowałby się okresem prawie 16 lat.
W piśmie z 19 czerwca 2012r.(...)Kopalnie (...)przesłały do Sądu szczegółowy wykaz okresów i pracy wykonywanej w szczególnych warunkach podnosząc, że osoby zatrudnione w tym zakładzie pracy w zakresie prac wykonywanych w warunkach szczególnych podlegały Zarządzeniu Nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987r.
Z treści wystawionego świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach zakład pracy zaświadczył, żeW. S.był zatrudniony w w/w zakładzie pracy od 6 lipca 1968 r. do 30 czerwca 1984r. W okresie tym stale i w pełnym wymiarze czasu wykonywał prace:
- 6.07.1968r. - 22.04.1970r. - prace zakładowych służb kolejowych bezpośrednio związane z utrzymaniem ruchu pociągów - wykaz Adział VIII poz. 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników mych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterzena stanowisku robotnika torowego wymienionego w wykazie A dział VIIIpoz. 13 pkt 17;
- 21.04.1972 r. - 31.05. 1974r. - wydobywanie, obróbka i przeróbka surowców skalnych - wykaz A dział I poz. 3 w/w rozporządzenia na stanowisku pomocnika maszynisty spycharki wymienionym w wykazie A dział I poz. 3 pkt 54;
- 1.06.1974 r. - 30.06. 1984 r. - wydobywanie, obróbka i przeróbka surowców skalnych - wykaz A dział I poz. 3 w/w rozporządzenia na stanowisku maszynisty spycharki wymienionym w wykazie A dział I poz. 3 pkt 54.
W tak ustalonym stanie faktycznym sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania, uznając że wnioskodawca nie spełnia warunków do przyznania mu emerytury na podstawieart. 184 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż w ocenie tego sądu nie wykazał wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Sąd Okręgowy nie zaliczył do okresów pracy w szczególnych warunkach służby wojskowej odbywanej przez wnioskodawcę od 23 kwietnia 1970 roku do 11 kwietnia 1972 roku, podzielając w tym zakresie stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z 25 lutego 2010 roku w sprawie II UK 215/09.
Wyrok sądu pierwszej instancji zaskarżony został apelacją wnioskodawcy w całości. Apelacja zarzuca zaskarżonemu wyrokowi:
a) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, ze zm.) poprzez wadliwe przeliczenie okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach wskutek niezaliczenia do okresu pracy w warunkach szkodliwych okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej;
b) naruszenie przepisów prawa procesowego tj.art. 233 § 1 k.p.c.przez przyjęcie wbrew zgromadzonemu materiałowi dowodowemu, że wnioskodawca nie spełnia warunku 15 lat pracy w warunkach szkodliwych, podczas gdy po zaliczeniu okrę­cania zasadniczej służby wojskowej wnioskodawca ma łączny okres pracy w warunkach szkodliwych przekraczający wymagane 15 lat.
Apelujący wniósł o zmianę wyroku i uwzględnienie odwołania, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
W uzasadnieniu apelacji skarżący podniósł, że Sąd Okręgowy oparł swoje rozważania w niniejszej sprawie na orzeczeniu Sądu Najwyższego z 25 lutego 2010 r. (II UK 215/09), jednakże od czasu wydania w/w orzeczenia, tj. od lutego 2010 r. kwestia zaliczenia okresu służby wojskowej do zatrudnienia z zachowaniem wszelkich wynikających z tego uprawnień była przedmiotem wielu rozważań. Obecnie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego okres zasadniczej służby wojskowej zalicza się - z zachowaniem ciągłości pracy - do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień uzależnionych od pracy w danym zakładzie pracy lub danej gałęzi pracy oraz w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie, a zatem okres zasadniczej służby wojskowej jest okresem pracy na takich samych warunkach jak przed powołaniem do służby Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2012 r. I UK 399/11). Natomiast w wyroku z 9 marca 2009r. (IUK 333/09) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że żołnierzowi zatrudnionemu przed powołaniem do zasadniczej służby wojskowej w warunkach szczególnych, który po zakończeniu tej służby podjął zatrudnienie w tych samych warunkach, czas odbywania wojskowej wlicza się do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem przed powołaniem do służby wojskowej oraz w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie. Oznacza to, że w powyższych okolicznościach taki okres służby wojskowej jest nie tylko okresem służby w rozumieniuustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychale także okresem pracy w warunkach szczególnych. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.04.2012 r. I UK347/12).
Skarżący pracował w warunkach szczególnych od 6 lipca 1968r. do 22 kwietnia 1970r. na stanowisku robotnika torowego; od 21 kwietnia 1972r. do 31 maja 1974r. - na stanowisku pomocnika maszynisty spycharki; od 1 czerwca 1974r. do 30 czerwca 1984r. - na stanowisku maszynisty spycharki. Następnie w okresie w okresie od 25 kwietnia 1970r. do 11 kwietnia 1972r. odbywał zasadniczą służbę wojskową. W dniu 21 kwietnia 1972 r. powrócił do pracy i nadal ją świadczył w warunkach szkodliwych. Oczywiste jest zatem, że okres ten powinien być zaliczony do pracy w warunkach szczególnych uprawniających do obniżenia wieku emerytalnego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest uzasadniona. Kwestią sporną w niniejszej sprawie w zakresie niekwestionowanych ustaleń Sądu I instancji, co do wykonywania przez wnioskodawcę w okresie jego zatrudnienia wKopalni (...)w latach 1964-1984 pracy w szczególnych warunkach jest jedynie nie zaliczenie do pracy w szczególnych warunkach, okresu odbywania przezW. S.służby wojskowej od 23 kwietnia 1970r. do 11 kwietnia 1972r.
Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, w oparciu o przeprowadzone dowody, w szczególności złożone przed tym Sądem przez prokurenta w/w zakładów, świadectwo pracy w szczególnych warunkach, iż w okresie tym zarówno przed powołaniem do wojska jak i po powrocie z wojska wnioskodawca wykonywał w latach od 6 lipca 1968r. do 22 kwietnia 1970r. pracę w szczególnych warunkach na stanowisku robotnika torowego, wymienioną w wykazie A dział VIII poz. 13 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. oraz w wykazie A dział VIII poz. 13 pkt 17 zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego , którego przepisy miały zastosowanie do pracowników przedmiotowej kopalni zgodnie z informacją uzyskaną od pracodawcy oraz że wykonywał taką pracę w okresie od 21 kwietnia 1972r., a więc po powrocie z wojska do 31 maja 1974r., wymienioną w wykazie A dział I poz. 3 pkt 54 na stanowisku pomocnika maszynisty spycharki, które to prace są zaliczane do prac wykonywanych w szczególnych warunkach.
Z ustaleń Sądu wynika, że nie zaliczenie do pracy w szczególnych warunkach okresu odbywania służby wojskowej powoduje, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanki posiadania 15 lat takiej pracy, gdyż zaliczenie pozostałego okresu daje staż wynoszący 14 lat.
Z analizy dotychczasowego orzecznictwa sądowego w tym Sądu Najwyższego wynika, iż kwestia zaliczania do okresu pracy w szczególnych warunkach okresu odbywania podczas trwania takiej pracy, służby wojskowej budziła szereg wątpliwości i orzecznictwo sądowe w tym zakresie nie było jednolite.
Oceniając natomiast rozstrzygniecie Sądu I instancji w zakresie zarzutów apelacji i nie zaliczenie do pracy w szczególnych warunkach okresu odbywania przez wnioskodawcę na początku lat 70 –tych służby wojskowej wskazuje na nie trafność stanowiska Sądu.
Sąd Najwyższy w orzeczeniach z 6 kwietnia 2006 r. III UK 5/06, OSNP 2007/7-8/108, z 25 lutego 2010 r. II UK 219/09, LEX nr 590248, z 12 kwietnia 2012 r. I UK 347/12 (niepubl.) i z 17 maja 2012 r. I UK 399/11, LEX nr 1211140, stwierdził że okres zasadniczej służby wojskowej odbytej w czasie trwania stosunku pracy w szczególnych warunkach zalicza się do stażu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym jeżeli pracownik w ustawowym terminie zgłosił swój powrót do tego zatrudnienia.
Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w w/w orzeczeniach odnośnie zaliczania okresu służby wojskowej jako okresu pracy w warunkach szczególnych należy obecnie uznać za ugruntowane w szczególności w związku z podjętą w dniu 16 października 2013r. uchwałą 7 sędziów w sprawie II UZP 6/13, nie publikowaną, w której uznał, iż czas zasadniczej służby wojskowej odbytej w okresie obowiązywaniaart. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej(Dz. U. Nr 44 poz. 220 ) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1974r. zalicza się na warunkach wynikających z tego przepisu – do okresu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym (art. 184w zw. z art. 32 ustawy emerytalnej).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy uznać, że wnioskodawca odbywający służbę wojskową w latach 1970-1972 odbywał ją w okresie obowiązywania w/w przepisu wskazanej ustawy a po odbyciu tej służby podjął on zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym był zatrudniony przed powołaniem do służby w dniu 21 kwietnia 1972r., czyli przed upływem 30 dni od zakończenia służby.
Natomiast w świetleart. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej(tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 z późn. zm.) - w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 1974r., czas odbywania zasadniczej lub okresowej służby wojskowej wlicza się pracownikowi do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z tym zatrudnieniem, jeżeli po odbyciu tej służby podjął on zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym był zatrudniony przed powołaniem do służby. Wydane na podstawieart. 108 ust. 4powyższej ustawyrozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin(Dz. U. Nr 44, poz. 318 z późn. zm.) regulowało w sposób szczegółowy uprawnienia żołnierza, który w terminie 30 dni po zwolnieniu ze służby zgłosił powrót do zakładu pracy i w wyniku tego podjął w nim zatrudnienie. W myśl w § 5 ust. 1 tego rozporządzenia żołnierzowi wlicza się czas odbywania służby wojskowej do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym podjął zatrudnienie, w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem w tym zakładzie oraz w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie. Z przepisów tych wynika, że okres zasadniczej służby wojskowej jest okresem zatrudnienia na takich samych warunkach, jak przed powołaniem do tej służby.
Podstawę prawną dochodzonej przez ubezpieczonego emerytury stanowiart. 184 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego określonego w art. 32, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (to jest 1 stycznia 1999 r.), osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia emerytury w wieku niższym niż 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn oraz osiągnęli okresy składkowe i nieskładkowe, od których zależy prawo do emerytury na podstawie art. 27 ustawy (tekst jedn.: w tym przypadku 25 lat dla mężczyzn). Dotychczasowe przepisy, o których mowa w art. 184 ustawy, to przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43, z późn. zm.), stosowane w zakresie wskazanym w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dodatkowym warunkiem nabycia prawa jest nieprzystąpienie do otwartego funduszu emerytalnego. W rozpoznawanej sprawie sporna jest tylko przesłanka osiągnięcia przez skarżącego, według stanu na dzień 1 stycznia 1999 r., wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach, oceniana według przepisów dotychczasowych, to jest według przepisów powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów. Pozostałe przesłanki, od których zależy prawo skarżącego do emerytury są bezsporne.
W myśl § 4 ust. 1 pkt 1 i 3 pracownik będący mężczyzną, który wykonywał pracę w szczególnych warunkach, wymienioną w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, przez co najmniej 15 lat nabywa prawo do emerytury w wieku 60 lat, przy spełnieniu pozostałych warunków dotyczących ogólnego stażu zatrudnienia. Przy czym stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
Z materiału dowodowego zgromadzonego przed sądem pierwszej instancji wynika, że praca ubezpieczonego - przed powołaniem do odbycia zasadniczej służby wojskowej i po jej zakończeniu - stanowiła pracę w szczególnych warunkach określoną zarówno w załączniku dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.), jak i we wskazanym zarządzeniu resortowym a po odbyciu zasadniczej służby wojskowej ubezpieczony w terminie 30 dni zgłosił powrót do zakładu pracy i w wyniku tego podjął w nim zatrudnienie.
Wobec powyższego należało zaliczyć ubezpieczonemu do okresu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach okres odbywania zasadniczej służby wojskowej. Wskutek tego wnioskodawca spełnił wszystkie ustawowe przesłanki nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku zawarte wart. 184w zw. zart. 32 ust. 1 i 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wnioskodawca bowiem, przy uwzględnieniu okresu służby wojskowej, legitymuje się wymaganym 15-letnim okresem takiej pracy.
W tym stanie rzeczy, pogląd Sądu I instancji, w którym powołał orzecznictwo Sądu Najwyższego w zakresie braku podstaw do zaliczenia okresu służby wojskowej jako pracy w szczególnych warunkach w sytuacji już ustalonego orzecznictwa na drodze uchwały jako obecnie odosobniony jest nieuzasadniony i rozstrzygnięcie Sądu podlega zmianie.
Z tych wszystkich względów podzielając zarzuty apelacji, które głównie sprowadzają się do kwestii zakwestionowania stanowiska Sądu Okręgowego w zakresie braku podstaw do zaliczenia służby wojskowej do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, orzeczono ja w sentencji na podstawieart. 386 § 1 kpc. O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 98 § kpcw zw. zart. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r.( Dz. U. Nr 167 poz. 1398 ze zm. ).