Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 96/12
Data wyroku: 2012-03-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Witkowski, Elżbieta Kunecka, Jarosław Błaszczak
Słowa kluczowe: Zwrot Nienależnie Pobranych Świadczeń Z Ubezpieczenia
Podstawa prawna: art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 96/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 marca 2012 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu Wydział III
Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jacek Witkowski

Sędziowie:

SSA Jarosław Błaszczak
SSA Elżbieta Kunecka (spr.)

Protokolant:

Magdalena Krucka

po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2012 r. we Wrocławiu
sprawy z wnioskuJ. S.
przeciwko  Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia
na skutek apelacjiJ. S.
od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu
z dnia 23 listopada 2011 r. sygn. akt VIII U 2115/11

oddala apelację.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 23 listopada 2011 r. sygn. akt VIII U 2115/2011 Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił odwołanieJ. S.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.z dnia 19 sierpnia 2011 r., którą organ rentowy zobowiązał wnioskodawcę do dokonania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 lipca 2011 r. do dnia 31 lipca 2011 r. w kwocie 1270,41 zł, z tytułu świadczenia za lipiec 2011 r. po zmarłej w dniu w dniu 29 czerwca 2011 r. żonie wnioskodawcyW. S..
Rozstrzygnięcie Sąd wydał w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny sprawy:
WnioskodawcaJ. S., (ur.(...).), jest emerytem i świadczenie emerytalne w wysokości ok. 1.337 zł otrzymuje do 15-tego dnia każdego miesiąca. Żona wnioskodawcy -W. S.na podstawie decyzji z dnia 13 sierpnia 1993 roku również miała ustalone prawo do emerytury, przy czym emeryturę w wysokości 1.270,41 zł. otrzymywała ona w tym samym czasie, co wnioskodawca, tj. do 15-tego dnia każdego miesiąca. Oboje posiadali też wspólne konto w banku.
Emerytury wnioskodawcy oraz jego żony za czerwiec 2011 r. wpłynęły zgodnie z harmonogramem.
W dniu 22 czerwca 2011 r. żona wnioskodawcy uległa wypadkowi, w wyniku czego doznała(...)zmarła w szpitalu w dniu 29 czerwca 2011 r.
W dniu 30 czerwca wnioskodawca zlecił czynności związane pochówkiem żony Firmie pogrzebowej(...)weW., która to w dniu 11 lipca 2011 r. złożyła do organu rentowego wniosek o przyznanie zasiłku pogrzebowego.
Następnie w dniu 12 lipca 2011 r. organ rentowy przekazał, zgodnie z harmono­gramem przetwarzania za lipiec 2011 r., na konto wnioskodawcy emeryturę jego żony za lipiec 2011 r. w wysokości 1.270,41 zł. Z uwagi na fakt, iż zawiadomienie o zgonie żony wnioskodawcy nastąpiło dopiero w dniu 11 lipca 2011 r., a więc zaledwie na dzień przed przekazaniem kwoty emerytury na rachunek bankowy wnioskodawcy, nie było już możliwe wstrzymanie wypłaty nienależnego świadczenia za lipiec 2011 r.
Wobec powyższego w dniu 19 sierpnia 2011 r. została wydana decyzja, o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń przez osobę inną niż wskazaną w decyzji organu rentowego, tj. wnioskodawcę.
Na wnioskodawcy ciążą zobowiązania finansowe:

-

kredyt w banku, płatny w ratach, przy czym wysokość 1 raty wynosi ok. 617 zł,

opłaty za energię elektryczną w wysokości od 46,76 zł do 130,37 zł,

opłata za mieszkanie w kwocie 204,54 zł.

Równocześnie w związku z pogrzebem żony wnioskodawca poniósł koszty w wysokości 2.400zł.
W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy orzekł, że odwołanie wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd, wskazując na treśćart. 138 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 009 r. Nr 153, poz.1227 z późno zm.), który definiuje pojęcie nienależnego świadczenia oraz reguluje zasady zwrotu takiego świadczenia, stwierdził, że kwota pobrana przezJ. S.w wysokości 1 270,41 zł, podlega zwrotowi jako świadczenie nienależne.
Sąd wyjaśnił, że wnioskodawca pomimo ciążącego na nim obowiązku nie poinformował w terminie organu rentowego o śmierci żony, a obowiązek ten scedował na właściciela Zakładu pogrzebowego(...)a w konsekwencji pobrał nienależne świadczenie. W związku z tym jako osoba nieuprawniona, która pobrała świadczenie, zobowiązany jest do jego zwrotu w całości.
Z wyrokiem nie zgodził się wnioskodawca zaskarżając wyrok w całości i zarzucając wyrokowi naruszenieart. 233 § 1 kpc., przez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów i na tej podstawie wydanie wadliwego wyroku.
Wobec tak przedstawionych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołania ewentualnie o uchylenie wyroku i poprzedzającej go decyzji organu rentowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu.
W obszernym uzasadnieniu apelacji wnioskodawca przedstawił w sposób szczegółowo swoją obecną sytuację finansową, podnosząc, iż pobrana emerytura jego zmarłej żony została wydatkowana w związku z pogrzebem żony. Wnioskodawca wskazał na obciążenia finansowe jakie jest zobowiązany zapłacić i podniósł, że zobowiązanie go do zwrotu nienależnie pobranego świadczenie jest niezgodne z duchem humanitaryzmu i zasadami współżycia społecznego.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Apelacja wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji przeprowadził prawidłowe postępowania dowodowe w sprawie, wyprowadził trafne wnioski i wydał wyrok zgodny z obowiązującymi przepisami prawa.
Spór w sprawie wymagał ustalenia czy pobrane przez wnioskodawcę świadczenie emerytalne jego zmarłej żony, z rachunku wspólnego małżonków, było świadczeniem nienależnym w rozumieniuart. 138 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 009 r. Nr 153, poz.1227 z późno zm.), czy też nie, a w konsekwencji czy podlega ono obowiązkowi zwrotu organowi rentowemu.
Z powołanego wyżej przepisuart. 138 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychwynika bowiem, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia ciąży na osobie, która je pobrała.
Wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że śmierć osoby uprawnionej do emerytury powoduje ustanie prawa do świadczenia (art. 101 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).
Świadczenia wypłacone przez organ rentowy za miesiące przypadające po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy, mają zatem charakter wypłaconych nienależnie. Jeżeli tego rodzaju świadczenie wypłacono osobie trzeciej, to zastosowanie znajdujeart. 138 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniuart. 138 ust. 1uważa się również wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego innej osobie niż wskazana w decyzji tego organu. Do zwrotu takich świadczeń jest wówczas zobowiązana osoba, która je pobrała. Wpłata tego rodzaju świadczeń na rachunek wspólny świadczeniobiorcy i osoby trzeciej jest równoznaczna z wypłaceniem świadczenia innej osobie w powyższym rozumieniu.
Zart. 51a pkt 1 Prawa bankowegowynika bowiem, że każdy ze współposiadaczy rachunku może dysponować samodzielnie środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku, a więc nie wyłączając kwoty wpłaconych na ten rachunek przez organ rentowy za okres następujący po śmierci jednego ze współposiadaczy rachunku.
Zasady zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w takiej sytuacji regulujeart. 138 ust. 3w zw. zart. 138 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychstanowiąc, że obowiązek zwrotu ciąży na osobie, której świadczenie wypłacono.
W niniejszej sprawie doszło zatem do wypłacenia świadczenia emerytalnego osobie nieuprawnionej tj. wnioskodawcy.
Emerytura jest świadczeniem osobistym co oznacza, że przynależy konkretnej osobie i prawo do niej nie może podlegać cedowaniu na inna osobę trzecia. W związku z tym w sytuacji gdy świadczeniobiorca umiera, wygasa tym samym prawo do emerytury.
Zasady tej nie zmienia również fakt, że zmarłaW. S.była żoną wnioskodawcy i posiadali oni wspólny rachunek bankowy. Nawet gdyby wnioskodawca był pełnomocnikiem żony to i tak w chwili jej śmierci upoważnienie do pobrania emerytury w jej imieniu wygasło.
Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Natomiast z uwagi na trudną sytuacją materialną może on zwrócić się do organu rentowego z wnioskiem o rozłożenie tejże należności na raty.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na mocyart. 385 kpc. orzekł jak w sentencji wyroku.
R.S.