Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 19/13
Data wyroku: 2013-02-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Aleksandra Marszałek, Małgorzata Lamparska, Ewa Głowacka
Słowa kluczowe: Skarga Pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 k.c.

Sygn. akt I ACa 19/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 lutego 2013 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Ewa Głowacka

Sędziowie:

SSA Małgorzata Lamparska
SSA Aleksandra Marszałek (spr.)

Protokolant:

Małgorzata Kurek

po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2013 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwaJ. P.
przeciwkoM. W.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu
z dnia 24 października 2012 r. sygn. akt I C 196/12

1
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że opisaną w nim czynność prawną uznaje za bezskuteczną wobec powódki w zakresie wierzytelności wynikającej z postanowienia Sądu Rejonowego w Opoluz dnia 15 czerwca 2011 r. sygnatura I Ns 555/07;

2
oddala apelację w pozostałym zakresie;

3
zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 2.862 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 października 2012 r. Sąd Okręgowyw Opolu uznał czynność prawną dłużnikaL. K.w postaci darowizny własnościowego spółdzielczego lokalu mieszkalnego położonegowO.przyul. (...)dokonanej 16 marca 2012 r. na rzecz pozwanejM. W.za bezskuteczną wobec powódkiJ. P..
Sąd I instancji ustalił: postanowieniem z dnia 15.06.2011r. Sąd Rejonowyw Opolu w sprawie o podział majątku dorobkowego i zniesienie współwłasności dokonał podziału majątku dorobkowegoL. K.iJ. P.w ten sposób, że prawo własności udziału w nieruchomości położonej wO., zapisanej w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Opolunr(...)przyznałJ. P.zaś własnościowe prawo do lokalu spółdzielczego położonego wO.przyul. (...)przyznałL. K.i zasądził od niego na rzecz powódki kwotę 155.445,80 zł tytułem wyrównania przysługującego powódce udziału w majątku dorobkowym, płatną w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.Sąd nie przyznałL. K.żadnych kwot od powódki tytułem wyrównania dokonanego podziału. Postanowienie uprawomocniło się w dniu 30.11.2011r.
L. K.nie zapłacił kwoty 155.455,80 zł uznając, iż posiada względem powódki wierzytelność w wysokości 157.229,20zł tytułem 2/5 czynszu miesięcznego za okres od kwietnia 1998 r. do kwietnia 2008 r. za lokal użytkowy położony wO., zapisany w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Opolunr(...)przyznanyJ. P.w wyniku podziału majątku dorobkowego, którego we wskazanym okresie korzystała ona samodzielnie.
Na wniosek powódki wszczęto postępowanie egzekucyjne przeciwkoL. K..
L. K.w dniu 16.03.2012 r. podarował własnościowe prawo do lokalu spółdzielczego położonego wO.przyul. (...)pozwanejM. W., która jest córka stron. Pozwana wiedziała o wierzytelności powódki.
Na skutek zawiadomienia powódki o przestępstwie, postanowieniem Prokuratora Rejonowego wO.z dnia 1.06.2012 r., sygn. akt Ds. 570/12/Sp(c) wszczęto śledztwo w sprawie o czyn zart. 300 §1kk.
W tej sytuacji Sąd I instancji uznał, że powództwo zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy stwierdził, że dłużnik wyzbywając się istotnego składnikamajątku - nieruchomości, wkrótce po sądowym określeniu jego zobowiązaniawobec powódki, działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela – powódki.Nie posiadając innego majątku, z którego mógłby zaspokoić roszczenie powódki, świadomie działał na jej szkodę, co podkreśla fakt, iż wyzbył się nieruchomości nieodpłatnie, zatem nie uzyskał w ten sposób żadnego dochodu, który mógłby służyć dla spłaty jego zadłużenia. Sąd uznał również, że z powodu nieodpłatnego charakteru umowy przenoszącej własność na stronę pozwaną odpadła konieczność badania czy wiedziała ona iż dłużnik działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela.
W ocenie Sądu I instancji spełniły się przesłanki określone wart. 527 kc.
Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżyła w całości pozwana. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
- wadliwe zastosowanieart. 618 k.p.c., które w konsekwencji doprowadziłydo nierozpoznanie zarzutu wygaśnięcia wierzytelnościJ. P.;
- naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik postępowania, a to bezzasadnego oddalenia wniosków dowodowych pozwanej;
- nierozpoznanie istoty sprawy poprzez brak rozważenia przez Sąd Okręgowyw Opolu wszystkich zgłaszanych przez pozwaną zarzutów, a w szczególności zarzutu opartego o treśćart. 5 kc.
W oparciu o powyższe zarzuty pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Opolu.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że sentencja orzeczenia wymagała zmianyw sposób nie ujęty w apelacji. Zmiana ta miała jedynie charakter uściślający. Redagując sentencję wyroku uwzględniającego skargę pauliańską, Sąd nie może poprzestać na wskazaniu osoby pokrzywdzonego wierzyciela, lecz powinien także bliżej określić wierzytelność, ze względu na którą uznaje się czynność prawną dłużnika za bezskuteczną w stosunku do danego wierzyciela.W sentencji wyroku uwzględniającego powództwo wierzytelność przysługująca powodowi powinna więc być oznaczona pod względem podmiotowymi przedmiotowym. Tego ostatniego elementu w sentencji orzeczenia sądu pierwszej instancji brak. Zaszła więc potrzeba doprecyzowania zaskarżonego orzeczenia,przy czym wierzytelność powódki w świetle zgromadzonego materiału nie budziła wątpliwości, a zakres zmiany nie naruszaart. 384 k.p.c.
Rozstrzygnięcie, co do zasady jest prawidłowe, a zatem apelacje uznać należy za bezzasadną.
W ocenie Sądu Apelacyjnego powódka skutecznie wykazała wszystkie przesłanki zart. 527 k.c.Na podstawie postanowienia o podziale majątku wspólnego (k. 9-10) powódka posiada w stosunku do byłego mężaL. K.nieuregulowaną wierzytelność, a ten wyzbywając się istotnego składnika majątku, pozbawił powódkę możliwości wyegzekwowania przysługującej jej należności. Pozwana – córka dłużnika uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, co zwalniałood konieczności wykazywania jej świadomości o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycielki (art. 528 k.c.).
Zarzut dotyczący potrącenia trafnie został uznany przez Sad I instancjiza nieuzasadniony, albowiem potrącenie takie nie było możliwe.Przede wszystkim wskazać należy, że powódka iL. K.byli małżeństwem i w tym okresie żadne rozliczenia z uwagi na bezudziałową wspólność małżeńską nie były możliwe. Po ustaniu małżeństwa stali się oni współwłaścicielami spornej nieruchomości w częściach ułamkowych. Zgodnie zart. 206 k.c.każdyze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnejoraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzićze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Egzekwowanie takich uprawnień przez współwłaściciela jest więc jest wiec możliwei dopuszczalne. Brak natomiast prawnych podstaw do wystąpienia między współwłaścicielami z roszczeniem zapłaty za korzystanie z rzeczy.Nie ma więc jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że wierzytelność, którąL. K.potrącił z wierzytelnością powódki rzeczywiściemu przysługiwała, jego oświadczenie o potrąceniu nie mogło więc odnieść skutku.
Wskazać też trzeba, na treść artykułuart. 618 k.p.c., zgodnie z którymw postępowaniu o zniesienie współwłasności Sąd rozstrzyga także wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy, a po zapadnięciu postanowienia o zniesieniu współwłasności uczestnik nie może dochodzić tego rodzaju roszczeń (§ 3). Z mocyart. 567 § 3, który stanowi o stosowaniu do sprawo podział majątku przepisów dotyczących działu spadku iart. 688 k.p.c., który z kolei stanowi o stosowaniu do spraw o dział spadku przepisów o zniesieniu współwłasności, powołany przepisart. 618 § 3 k.p.c.ma zastosowanie takżew sprawach o podział majątku dorobkowego. Podnoszona w apelacji okoliczność,że dłużnik nie był stroną postępowania o zniesienie współwłasności, skoro udziałw nieruchomości wchodził w skład majątku wspólnego i objęty został jego podziałem poprzedzającym zniesienie współwłasności między wierzycielką i osobą trzecią,jest więc chybiony.
Wyłączność dochodzenia roszczeń, o których mowa w postępowaniuo zniesienie współwłasności ma charakter prekluzyjny. bowiem, po uprawomocnieniu się postanowienia o zniesieniu współwłasności, uczestnik nie może dochodzić roszczeń przewidzianych w paragrafie pierwszym, chociażby nie były one zgłoszone w tym postępowaniu. Ze sformułowania "nie może dochodzić" wynika, że uczestnik traci te roszczenia, co oznacza, że w tej mierze przepis ten ma charakter materialnoprawny.
W konsekwencji, nawet, gdyby uznać, że jakiekolwiek wierzytelnościze wskazywanych przez dłużnika powodów powstał, to i tak powinnybyć ona rozliczona w postępowaniu o podział majątku wspólnego.Tym samym zarzut potracenia nie mógłby odnieść w przedmiotowej sprawie skutku, bo roszczenie dłużnika, nawet przy przyjęciu, że kiedykolwiek istniało, zostało utracone.
Chybione są również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania przez oddalenie wniosków dowodowych pozwanej. Wskazani w odpowiedzina pozew świadkowie powołani zostali na okoliczności nieistotne w świetle już tylko omawianego wyżejart. 618 § 3 k.p.c., (brak opłat na rzecz dłużnika, okoliczności zamieszkania pozwanej w spornym lokalu) bądź bezsporne, jak udziaływe współwłasności nieruchomości wO.czy złożenie oświadczenia o potrąceniu i wzywaniu do zapłaty, co poza zeznaniami powódki potwierdzone zostało złożonymi dokumentami prywatnymi.
Nie sposób również dopatrzeć się podstaw do stwierdzenia naruszeniaart. 5 k.c.Zasady współżycia społecznego w rozumieniuart. 5 k.c.są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy. Istotną podstawę stwierdzenia o wystąpieniu nadużycia prawa stanowić powinna analiza zachowania uprawnionego (wyrok SN z dnia 15 kwietnia 2011 r. II CSK 494/10LEX nr 1027172). Powódka korzysta z przysługującego jej uprawnienia dążąc do wyegzekwowania prawomocnego orzeczenia. Natomiast kwestie pokrewieństwa pomiędzy stronami oraz ich wzajemnych relacji pozostają bez znaczeniadla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Powoływanie się na obowiązki rodziców względem dzieci w kontekście wieku pozwanej (32 lata) i sposobu,w jaki obowiązek ten w niniejszej sprawie miałby być realizowany(darowizna mieszkania) wydaje się nieporozumieniem.
Z tych przyczyn apelacja, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw, z mocyart. 385 kpc, podlega oddaleniu.
O kosztach postępowania orzeczono stosownie do wyniku apelacji,na podstawiart. 98 kpc.

MW