Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 55/13
Data wyroku: 2013-05-27 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Anna Polak, Zofia Rybicka – Szkibiel
Słowa kluczowe: Umorzenie Postępowania
Podstawa prawna: art. 391 w zw. z art. 469 i 203 § 1 k.p.c.

Sygn. akt III AUa 55/13

POSTANOWIENIE
Dnia 27 maja 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Anna Polak

Sędziowie:

SSA Urszula Iwanowska
SSA Zofia Rybicka – Szkibiel

po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wniosku
(...)Narodowego wS.

przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
przy udziale zainteresowanychD. H.iH. B.
o ubezpieczenie społeczne i składki
na skutek apelacji płatnika składek
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 8 listopada 2012 r. sygn. akt VII U 500/12

p o s t a n a w i a :

1
umorzyć postępowanie apelacyjne,

2
zasądzić od(...)Narodowego wS.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

Sygn. akt III AUa 55/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 20 października 2011 roku, nr(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.stwierdził, żeH. B., jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek(...)Narodowe wS., podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od 1 sierpnia 2007 roku do 31 sierpnia 2007 roku oraz od 3 września 2007 roku do dnia 30 września 2007 roku.
Decyzją z tego samego dnia nr(...)organ rentowy stwierdził, że płatnik(...)Narodowe wS.zobowiązany jest do opłacania składek na Fundusz Pracy zaH. B., a w decyzji nr(...)organ rentowy stwierdził, że płatnik ten zobowiązany jest do opłacania składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za ww. osobę.
Decyzją nr(...), wydaną w tym samym dniu, organ rentowy stwierdził, żeD. H., jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek(...)Narodowe wS., podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od 1 sierpnia 2007 roku do 31 sierpnia 2007 roku oraz od 3 września 2007 roku do dnia 30 września 2007 roku.
Z kolei decyzją(...)organ rentowy stwierdził, że płatnik(...)Narodowe wS.zobowiązany jest do opłacania składek na Fundusz Pracy zaD. H., a w decyzji nr(...)organ rentowy stwierdził, że płatnik ten zobowiązany jest do opłacania składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za ww. osobę.
W uzasadnieniu wydanych decyzji organ rentowy podniósł, iż zawartych przez strony umów nie można zakwalifikować jako umowy o dzieło, gdyż nie przynosiły ona konkretnego, indywidualnego rezultatu, co więcej prace świadczone przezH. B.iD. H.obejmowały czynności proste, były pozbawione twórczego charakteru. Podejmowane były w ramach starannego działania, czyli umowy zlecenia rodzącej obowiązek w zakresie składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz opłacania składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Pracy.
Powyższe decyzje zaskarżył płatnik(...)Narodowe wS., podnosząc trzymując, że sporne umowy były umowami o dzieło. Ich celem było osiągnięcie określonego, mierzalnego rezultatu w postaci usunięcia gruntu rolnego ze wskazanej przestrzeni, utworzenia powierzchni do badań, przeszukania ziemi i uzyskania zabytków oraz utworzenia hałd i właśnie w oparciu o ten rezultat płatnik dokonał odbioru dzieła (tj. szacunkowej oceny powierzchni, gdyż dokładniejsze badanie polegające na ocenie głębokości czy wysokości nie było możliwe ze względu na zmianę objętości ziemi po jej wzruszeniu), a w konsekwencji wypłaty wynagrodzenia. Podniósł, że brak twórczego charakteru dzieła nie może przesądzać o niezakwalifikowaniu danej umowy jako umowy o dzieło, które winno jedynie odpowiadać indywidualnym potrzebom zamawiającego. Nadto, każdy z ubezpieczonych posiadał określone kwalifikacje i umiejętności niezbędne do wyszukiwania konkretnych wytworów archeologicznych, wiedział jak one wyglądają i z czego są wykonane. Odbiór dzieła polegał na autopsji i szacunkowej ocenie powierzchni do badań archeologicznych, a częściowo także odbiorze materiału. Podkreślił także, że zleceniobiorcy nie byli kontrolowani w czasie wykonywania dzieła, które przybrało postać hałdy na określonej powierzchni lub też oznaczonej powierzchni przygotowanej do sfotografowania oraz odnalezienia materiałów archeologicznych. W związku z powyższym płatnik wniósł o zmianę zaskarżonych decyzji oraz o zasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
W odpowiedzi na odwołania, organ rentowy wniósł o ich oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podtrzymując przy tym dotychczasową argumentację.
Postanowieniami z dnia 10 lutego 2012 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie połączył sprawy ze wszystkich powyższych odwołań do wspólnego rozpoznania i wyrokowania pod aktualną sygnaturą VII U 500/12. Wydanym tego samego dnia postanowieniem Sąd wezwał także do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanych:H. B.iD. H..
Wyrokiem z dnia 8 listopada 2012 roku Sąd Okręgowy oddalił odwołanie (punkt I) oraz zasadził od(...)Narodowego wS.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach prawnych.

(...)Narodowe wS., mające status instytucji kultury Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Województwa(...), wpisane do rejestru(...)oraz Państwowego Rejestru(...), posiadające osobowość prawną, w 2007 roku prowadziło badania wykopaliskowe na stanowisku archeologicznym wK.narażonym na zniszczenie w czasie budowydrogi ekspresowej (...). Celem tych prac było przeprowadzenie tzw. badań ratunkowych, polegających na sprawdzeniu, czy na terenie przeznaczonym pod inwestycję, na którym wcześniej ujawniono zabytki archeologiczne, znajdują się jeszcze jakieś obiekty archeologiczne.
Teren, na którym przeprowadzane były badania został podzielony na indywidualnie oznaczone obszary (tzw. ary), dla których wymagane było sporządzenie odrębnej dokumentacji. W pierwszym etapie prac każdy z arów poddawany był wstępnym badaniom. W tym celu należało ściągnąć warstwę próchniczą ziemi (humus), czego dokonywano albo w sposób mechaniczny, a w przypadku ujawnienia ruchomych źródeł archeologicznych ręcznie przy użyciu łopaty i szpadla. Następnie, o ile we wzruszonej ziemi ujawnione zostały obiekty archeologiczne, należało je zebrać. Usunięta ziemia była wywożona i pryzmowana na wyznaczonym obszarze. Dopiero na tak oczyszczony teren wkraczali archeolodzy przeprowadzający stosowne badania i sporządzający dokumentację.
Osoby do prac związanych z usuwaniem i hałdowaniem ziemi(...)Narodowe wS.pozyskiwało za pośrednictwem wójta GminyK..
(...)Narodowe wS.zawarło zH. B.umowy: nr (...)z dnia 1 sierpnia 2007 roku na okres do dnia 31 sierpnia 2007 roku, nr(...)z dnia 3 września 2007 na okres do 30 września 2007, na mocy których ten ostatni zobowiązywał się do hałdowania ziemi w obrębie(...)- (...)za wynagrodzeniem 1.400 złotych (I umowa) oraz do usunięcia ziemi w obrębie(...)- (...)za wynagrodzeniem 1.280 złotych (II umowa) w okresie od 3 do 30 września 2007 roku.H. B.wypłacono należne mu wynagrodzenie.
(...)Narodowe wS.zawarło zD. H.umowy: nr (...)z dnia 1 sierpnia 2007 roku na okres do dnia 31 sierpnia 2007 roku, nr(...)z dnia 3 września 2007 roku na okres do 30 września 2007 roku, na mocy których ten ostatni zobowiązywał się do hałdowania ziemi w obrębie(...)- (...)za wynagrodzeniem 1.400 złotych (I umowa), usunięcia ziemi w obrębie(...)za wynagrodzeniem 1.280 złotych (II umowa).D. H.wypłacono umówione wynagrodzenie.
PracaD. H.iH. B.wykonywana była pomiędzy 8-9 rano a popołudniem, gdyż niezbędne było odpowiednie do tego światło. Pracujący korzystali przy tym ze sprzętu(...), który był przywożony i odwożony każdego dnia. Po oznaczeniu arów ubezpieczeni mieli na przydzielonym im obszarze doczyścić przydzielony fragment ziemi poprzez usunięcie ziemi ornej, a następnie poszczególne ary były fotografowane. Praca przy usuwaniu ziemi na wyznaczonym obszarze, polegała na ściąganiu warstwy humusu w celu odsłonięcia podłoża do dalszych prac archeologicznych oraz zbieraniu ujawnionych obiektów archeologicznych.
W razie braku obiektów praca na nich się kończyła i były następnie przykrywane ziemią. Przybierało to postać hałdowania, tj. ponownego rozsypywania ziemi niepróchniczej we wskazanym obszarze. Należało ją zebrać, rozwieść i zhałdować.

Ze względu na charakter prac(...)zatrudniało doświadczonych robotników rolnych, którzy byli w stanie prawidłowo wykonać powierzone im prace, w tym przede wszystkim kopać ziemię niedużymi warstwami, systematycznie. Osoby wykonujące prace były wstępnie przeszkolone pod względem archeologicznym. Informowano je zarówno o oczekiwaniach i właściwym sposobie wykonywania pracy oraz rodzaju materiału, który należy zbierać.
Efektem każdej z umów o usuwanie ziemi miało być przygotowanie obszaru do prac archeologicznych, zaś umów o hałdowanie – obszar przykryty ziemią usypaną w pryzmy. Dodatkowym efektem tych prac był uzyskany w czasie ich wykonywania materiał zabytkowy. Kontrola wykonanych prac odbywała się dwustopniowo.
H. B.iD. H.nie zostali zgłoszeni przez(...)Narodowe wS.do ubezpieczeń emerytalnego, rentowych oraz wypadkowego. Płatnik nie odprowadził również za ubezpieczonych składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na Fundusz Pracy.
W oparciu o tak poczynione ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy uznał, że odwołania wywiedzione przez płatnika(...)Narodowe wS., nie zasługują na uwzględnienie
W niniejszej sprawie przedmiotem, sporu było ustalenie, czy praca wykonywana przezH. B.iD. H.w ramach umowy generowała obowiązek objęcia tych osób obligatoryjnymi ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowymi i wypadkowym, a także uiszczania składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Zgodnie zart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(t. jedn. Dz. U. z 2009 roku, Nr 205, poz. 1585 ze zm.) ubezpieczenia społeczne obejmują:

1
ubezpieczenie emerytalne,

2
ubezpieczenia rentowe,

3
ubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa (ubezpieczenie chorobowe),

4
ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (ubezpieczenie wypadkowe).

W myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 cytowanej ustawy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej wykonują pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4. Ten ostatni przepis przewiduje, że osoby określone w ust. 1 pkt 4 nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli są uczniami gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych lub studentami, do ukończenia 26 lat.
Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
Dyspozycja przepisuart. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychwskazuje, iż obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę (...) zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Z powyższego, zwłaszcza zaś a contrarioart. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychwynika, że obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowymi i wypadkowym nie są objęte osoby wykonujące prace na podstawie umów o dzieło.
Stosownie do treści przepisuart. 9 ustawy z dnia 13 lipca 2006 roku o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy(t. jedn. Dz. U. Nr 158, poz. 1121 ze zm.) przedsiębiorca obowiązany jest opłacać składki za pracowników na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Stosownie do treściart. 10ww. ustawy pracownikiem, o którym mowa wart. 9, jest osoba fizyczna, która, zgodnie z przepisami polskiego prawa, pozostaje z pracodawcą w stosunku pracy lub jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę nakładczą albo wykonuje pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o umowie zlecenia zgodnie z przepisamikodeksu cywilnego. Pojęcie pracownika w rozumieniu ww. ustawy obejmuje zatem wszystkich pracowników zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia.
Na podstawieart. 104 ust. 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy(t.j. Dz.U. z 2008r., nr 69, poz. 415 ze zm.) obowiązkowe składki na Fundusz Pracy w wysokości określonej wust. 1powyższego przepisu, opłacają pracodawcy m.in. za osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisamikodeksu cywilnegostosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
W oparciu o przytoczone przepisy Sąd Okręgowy przyjął, że warunkiem uznania za prawidłowe decyzji wydanych przez organ rentowy jest ustalenie, czy pomiędzyH. B.a(...)Narodowym wS.oraz pomiędzyD. H.a(...)Narodowym wS.została zawarta umowa o świadczenie usług. Tylko w takim przypadku objęcie ubezpieczonych obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowymi, wypadkowym oraz nałożenie na płatnika obowiązku opłacania składek na Gwarantowany Fundusz Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Pracy można uznać za zgodne z prawem. Dla właściwego zakwalifikowania zawartych pomiędzy(...)Narodowym wS.a zainteresowanymi umów niezbędne jest prawidłowe rozumienie obydwu pojęć:
Z mocyart. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przedmiotem umowy jest zatem zobowiązanie do wykonania określonego dzieła, które może mieć charakter materialny jak i niematerialny, zaś sama umowa jest umową rezultatu. W wypadku wskazanej umowy cywilnoprawnej niezbędne jest, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu jako koniecznego do osiągnięcia. Cechą konstytutywną dzieła jest samoistność rezultatu, która wyraża się przez niezależność powstałego rezultatu od dalszego działania twórcy oraz od osoby twórcy. Jednocześnie, w wypadku umowy o dzieło bez znaczenia pozostaje rodzaj i intensywność świadczonej w tym celu pracy i staranności, przy czym wykonanie dzieła zwykle wymaga określonych kwalifikacji, umiejętności i środków.
Od umowy o dzieło Sąd Okręgowy odróżnił umowę o świadczenie usług (art. 750 k.c.), do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Umowa o świadczenie usług jest umową starannego działania, zatem jej celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu. Spełnieniem świadczenia jest samo działanie w kierunku osiągnięcia danego rezultatu.
W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że umowę której przedmiotem są usługi w szerokim tego słowa znaczeniu nie można uznać za umowę o dzieło, lecz umowę o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2008 roku, I PK 315/07, Lex nr 470956). W wyroku z dnia 19 marca 2008 roku (sygn. akt I ACa 83/08, Lex nr 466437) Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyjaśnił natomiast, że wykonywanie powtarzalnych czynności - usług w pewnym przedziale czasowym, nie może zostać zakwalifikowane jako umowa o dzieło z uwagi na ciągłość czynności. Nadto, w orzeczeniu Sądu Najwyższego z 28 marca 2000 roku, II UKN 386/99, publ. OSNP 2001/16/522 wskazano, że czynności polegające na przemieszczaniu i układaniu w stosy drewna, przy pomocy własnego środka transportu, bez nadzoru ze strony zamawiającego i bez wymagania osobistego świadczenia pracy, nie mają charakteru czynności przynoszących konkretny, indywidualny rezultat materialny i są realizowane w ramach starannego działania, a więc w ramach umowy zlecenia (art. 734i następneKC), a nie umowy o dzieło (art. 627 KC). W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy uznał, że ww. czynności nie przynosiły konkretnego materialnego rezultatu, podlegającego ocenie i ewentualnej odpowiedzialności za wady.
Sąd Okręgowy w Szczecinie podzielając zawarte w przytoczonych wyżej orzeczeniach rozważania dotyczące rozróżnienia umowy o dzieło od umowy świadczenia usług uznał, że podnoszone przez(...)Narodowe tezy zmierzające do wykazania, że strony łączyła umowa o dzieło, nie zostały wykazane w dostatecznym stopniu.
Mając na względzie specyfikę postępowania w sprawach ubezpieczeń społecznych oraz fakt, iż w przedmiotowej sprawie pomiędzy odwołującym się, a organem ubezpieczeń społecznych powstał spór dotyczący obowiązku ubezpieczeń społecznych (na jaki wskazuje sam ustawodawca wart. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) – Sąd Okręgowy uznał, iż przy rozstrzygnięciu niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie winna znaleźć zasada wyrażona wart. 6 k.c., zastosowana odpowiednio w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie bowiem z treściąart. 6 k.c.ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Sama zasada skonkretyzowana wart. 6 k.c., jest jasna. Ten, kto powołując się na przysługujące mu prawo, żąda czegoś od innej osoby, obowiązany jest udowodnić fakty (okoliczności faktyczne) uzasadniające to żądanie, ten zaś, kto odmawia uczynienia zadość żądaniu, a więc neguje uprawnienie żądającego, obowiązany jest udowodnić fakty wskazujące na to, że uprawnienie żądającemu nie przysługuje (Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza, część ogólna. Stanisław Dmowski i Stanisław Rudnicki, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005 r., Wydanie 6). Również judykatura stoi na takim stanowisku, czego wyrazem jest wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 20 kwietnia 1982 r., I CR 79/82, w którym wyrażono pogląd, iż „Reguła dotycząca ciężaru dowodu nie może być rozumiana w ten sposób, że zawsze, bez względu na okoliczności sprawy, spoczywa na stronie powodowej. Jeżeli strona powodowa udowodniła fakty przemawiające za zasadnością powództwa, to na stronie pozwanej spoczywa ciężar udowodnienia ekscepcji i faktów uzasadniających jej zdaniem oddalenie powództwa”.
Przenosząc powyższą regułę na grunt niniejszego sporu Sąd Okręgowy przyjął, że odwołująca się instytucja, zaprzeczając twierdzeniom organu ubezpieczeniowego, który na podstawie przeprowadzonego postępowania kontrolnego dokonał niekorzystnych dla niej ustaleń, winna w postępowaniu przed sądem nie tylko podważyć trafność poczynionych w ten sposób ustaleń dotyczących obowiązku ubezpieczeń społecznych, ale również, nie ograniczając się do polemiki z tymi ustaleniami, wskazać na okoliczności i fakty znajdujące oparcie w materiale dowodowym, z których możliwym byłoby wyprowadzenie wniosków i twierdzeń zgodnych z ich stanowiskiem reprezentowanym w odwołaniach od decyzji. Zdaniem Sądu Okręgowego płatnik nie tylko nie udowodnił, iżH. B.orazD. H.świadczyli na rzecz(...)Narodowego wS.pracę na podstawie umowy o dzieło, ale co więcej, specyfika czynności wykonywanych przez ww. osoby na rzecz(...)w ogóle kłóci się z przyjęciem, że strony łączyły umowy o dzieło.
Ustalenia dokonane przez Sąd w przedmiocie charakteru pracy wykonywanej przez zainteresowanychH. B.iD. H.na rzecz płatnika poczynione były w oparciu o treść zawartych pomiędzy tymi stronami umów oraz w oparciu o zeznania świadkaK. K., kierownika działu archeologii, któremu podlegały badania ratunkowe prowadzone na terenie przygotowywanym pod budowędrogi ekspresowej (...)oraz zeznaniaL. K.– dyrektora(...)Narodowego wS.- przesłuchanego w charakterze strony.
Odnosząc się do meritum sprawy Sąd Okręgowy podkreślił, że dla potrzeb niniejszych ustaleń bez znaczenia pozostawało to, jak strony nazwały zawierane umowy. Oceniając charakter umów Sąd pierwszej instancji uwzględnił nie tylko postanowienia przyjęte przez strony (mogące celowo stwarzać pozór zawarcia innej umowy), lecz także faktyczne warunki ich wykonywania. Nazwa umowy nie może automatycznie przesądzać o jej charakterze. W tym celu zasadnym było zbadanie zarówno postanowień umownych, jak i praktycznych aspektów wykonywania zawartych umów.
Zdaniem Sądu Okręgowego analiza stosunku prawnego, który wywiązał się między płatnikiem a zainteresowanymi, już na poziomie treści zawartych umów cywilnoprawnych, skłania do wniosku, że ich przedmiot został określony na tyle ogólnie i dotyczył prac na tyle standardowych i w istocie swej nieskomplikowanych, że niemożliwym jest uznanie, że stanowił dzieło w rozumieniukodeksu cywilnego.
W ocenie Sądu Okręgowego płatnik i ubezpieczeni zawarli klasyczne umowy o świadczenie usług. Przy tym, wbrew twierdzeniom odwołującego się płatnika, przedmiot tych umów nie miał charakteru na tyle zindywidualizowanego, by móc uznać, że stanowił dzieło w rozumieniu ustawy. W tym zaś kontekście Sąd orzekający podkreślił, że indywidualizacja taka zastępuje w istocie projekt dzieła, a często wprost projekt takiego dzieła stanowi. W przypadku zainteresowanych do względnego dookreślenia charakteru pracy doszło dopiero na etapie postępowania sądowego. Na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 roku (oraz na rozprawie z 26 września 2012 roku w sprawie o takim samym przedmiocie sporu z udziałem innych zainteresowanych) świadekK. K.wyjaśnił, że praca zainteresowanych polegała w istocie na przygotowaniu określonego terenu do prowadzenia badań wykopaliskowych. Opisał szczegółowo, na czym polegało zarówno usuwanie ziemi, jak i hałdowanie. Zadaniem zainteresowanych było usunięcie przy pomocy łopaty warstwy humusu, w celu odsłonięcia podłoża i umożliwienia oceny, czy na badanym terenie znajdują się obiekty archeologiczne, a nadto wybranie ujawnionych w toku tych prac ziemnych obiektów archeologicznych. Z kolei hałdowanie polegało na ponownym rozsypaniu ziemi niepróchniczej we wskazanym obszarze. Należało ją zebrać, rozwieść i zhałdować. Z powyższego jednoznacznie wynika, że w umowach tych mowa była ogólnie o usuwaniu ziemi, a także jej hałdowaniu, czyli o pracach rodzajowych, niemających charakteru zindywidualizowanego. Sąd Okręgowy podkreślił, że umowy te nie wspominały o powoływanych przez płatnika pracach związanych z wyszukiwaniem obiektów archeologicznych.
Zdaniem Sądu Okręgowego przeprowadzana przez zleceniodawcę kontrola jakości wykonanych pracy nie jest równoznaczna z zakwalifikowaniem zawartych umów jako umów o dzieło. Wykonujący usługi (art. 471 k.c.) również odpowiadają za należyte wykonanie zobowiązania. Nawet wykazanie przez(...), że taka kontrola została przeprowadzona (poprzez przedłożenie protokołów odbioru prac, nie zaś za pomocą twierdzeń pracownika o dokonywaniu oględzin) nie mogłoby zostać uznane za równoznaczne ze sprawdzianem na istnienie wad fizycznych. Sprawdzian ten obejmować może jedynie takie dzieła, co do których – przed zawarciem umowy – określone zostały parametry ich wykonania. W przypadku prac przygotowawczych stanowisk archeologicznych parametry nie były z góry ustalone – i z racji charakteru prac – nie mogły być ustalone.
Tak argumentując, Sąd orzekający nie podzielił stanowisko odwołującego się płatnika, który twierdził, że łączące go z zainteresowanymiD. H.iH. B.umowy były umowami o dzieło.
Skoro ustalono, że powierzone przez płatnika prace wykonywane były przez ubezpieczonych w ramach umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, wobec tego zaskarżone decyzje musiały się ostać, jako wydane prawidłowo, a zainteresowani jako zleceniobiorcy podlegali z tytułu zawarcia tych umów obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu. Płatnik był także, w świetle wyżej przytoczonych przepisów i uznania ubezpieczonych za wykonujących usługi na rzecz(...)Narodowego wS., zobowiązany do opłacania składek zaH. B.iD. H.na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych we wskazanych w decyzjach okresach.
W tym stanie rzeczy, stosownie do treściart. 47714§1 k.p.c., Sąd Okręgowy oddalił odwołania jako bezzasadne.
Orzeczenie o kosztach postępowania Sąd oparł o przepisyart. 98 § 1 i 3w zw. zart. 99 k.p.c.oraz§ 11 ust. 2w zw. z§ 2 ust. 1 i 2 oraz § 4 ust. 1 i § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) i zasądził od odwołującej się na rzecz organu rentowego kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (stawka minimalna 60 zł od każdej z zaskarżonych decyzji).
Z rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego nie zgodził się płatnik składek, zaskarżył wyrok w całości, wniósł o jego zmianę poprzez orzeczenie, że płatnik składek nie jest zobowiązany do opłacania składek na Fundusz Pracy zaH. B.iD. H.oraz wyżej wymienione osoby nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w spornych okresach. Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Apelujący zarzucił wyrokowi następujące uchybienia:

1
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegającą na przyjęciu, że zawarte umowy nie są umowami o dzieło, podczas gdy, między stronami m.in. nastąpiło poddanie umówionego rezultatu sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, odbiór dzieła, ustne dookreślenie umowy zawartej na piśmie przed przystąpieniem do wykonania prac, zindywidualizowanie przedmiotu umowy, ustne dookreślenie charakteru pracy zainteresowanego oraz zastrzeżenie odpowiedzialności wykonujących dzieło na wypadek nieprawidłowego wykonania dzieła, przeprowadzenie kontroli jakości dzieła przez(...),

2
naruszenie prawa materialnego, tj.art. 627 k.c.przez całkowite pominięcie charakteru stosunków zobowiązaniowych łączących strony.

Apelujący wniósł o zwrot kosztów procesu według norm przypisanych.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.wniósł o oddalenie apelacji oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego.
W piśmie procesowym z dnia 25 kwietnia 2013 r. płatnik reprezentowany przez pełnomocnika oświadczył, że cofa apelację, podnosząc że(...)Narodowe uiściło na rzecz ZUS należność główną objętą postępowaniem.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z dyspozycjąart. 391 § 2 zdanie pierwsze k.p.c.w razie cofnięcia apelacji Sąd II instancji umarza postępowanie apelacyjne i orzeka o kosztach jak przy cofnięciu pozwu.W sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych dopuszczalność cofnięcia apelacji określa nadto treśćart. 469 k.p.c.wraz – z odpowiednio stosowanym -art. 203 § 4 k.p.c.(vide: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2011 r., I UK 385/10, LEX nr 811836; i z dnia 4 lutego 2011 r., I UK 366/10, LEX nr 794784).
Stosownie do brzmieniaart. 203 § 4 k.p.c.sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa. Zart. 469 k.p.c.wynika natomiast, że sąd uznaje za niedopuszczalne cofnięcie środka odwoławczego także wtedy, gdy czynność taka naruszałaby słuszny interes ubezpieczonego.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego w rozpoznawanej sprawie brak jest okoliczności, które sprzeciwiałyby się cofnięciu apelacji przez płatnika. Sąd Okręgowy w szczegółowy sposób wypowiedział się co do zasadności żądań płatnika. Natomiast uzasadniając oświadczenie o cofnięciu apelacji płatnik podniósł, że uiścił już na rzecz ZUS należność objętą sporem. Oddalenie odwołań, choć z jednej strony spowodowało obciążenie finansowe płatnika, to z drugiej strony faktycznie zabezpiecza interes ubezpieczonych (ewentualnie ich następców prawnych) przez to, że potwierdziło obowiązek podlegania przezH. B.iD. H.ubezpieczeniom społecznym w okresie objętym sporem.
Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny na podstawieart. 391 § 2 zdanie pierwsze k.p.c., wobec skutecznego cofnięcia apelacji, umorzył postępowanie apelacyjne zgodnie z punktem 1. sentencji postanowienia.
Co do zasady stronę cofającą środek zaskarżenia uznaje się za przegrywającą sprawę (art. 391 § 1 i art. 203 § 2 k.p.c.). Uwzględniając powyższe i stosownie do treściart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w związku zart. 99 k.p.c.oraz § 12 ust. 1 pkt 2 w związku z § 2 ust. 1 i 2 oraz § 4 ust. 1 i § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu Sąd Apelacyjny za zasadne uznał przyznanie organowi rentowemu od płatnika kwoty 480 zł (która obejmuje wynagrodzenie od wszystkich połączonych spraw do wspólnego rozpoznania) tytułem zwrotu poniesionych kosztów zastępstwa procesowego, o czym orzekł w punkcie 2 postanowienia.

SSA Urszula Iwanowska SSA Anna Polak SSA Zofia Rybicka-Szkibiel