Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 552/12
Data wyroku: 2012-12-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Piotrowska, Maria Małek-Bujak, Jolanta Ansion
Słowa kluczowe: Ubezpieczenie Społeczne
Podstawa prawna: art. 9 ustawy z dnia 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 552/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 grudnia 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Ewa Piotrowska (spr.)

Sędziowie

SSA Jolanta Ansion
SSA Maria Małek - Bujak

Protokolant

Sebastian Adamczyk

po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2012 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaK. K.(K. K.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
przy udziale zainteresowanego:(...)Spółki z o. o wK.

o podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę nakładczą
na skutek apelacji ubezpieczonegoK. K.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Katowicach z dnia 16 stycznia 2012 r. sygn. akt XI U 2513/11

oddala apelację.

/-/ SSA J. Ansion   /-/ SSA E. Piotrowska  /-/ SSA M. Małek-Bujak

Sędzia    Przewodnicząca    Sędzia

Sygn. akt III AUa 552/12

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16.01.2012 r. w sprawie XI U 2513/11 Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach oddalił odwołanieK. K.od decyzji ZUS Oddz. wC.z dnia 5.07.2011 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że zaskarżoną decyzją organ rentowy stwierdził, że odwołujący nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę nakładczą z płatnikiem(...)Sp. z o.o. wK.w okresach od 1.01.2007 r. do 30.06.2008 r., od 1.08.2008 r. do 31.10.2008 r. i od 1.12.2008 r. do 28.02.2009 r. Prowadzący jednocześnie działalność pozarolniczą ubezpieczony osiągałz tytułu zawartej umowy podstawę wymiaru składek od 0,00 zł do 105,00 zł. Tylkow miesiącach lipcu 2008 r. i listopadzie 2008 r. płatnik wykazał podstawę wymiaru składek wynoszącą po 565,00 zł w związku z czym organ rentowy uznał w tych miesiącach podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę nakładczą.
Ubezpieczony w odwołaniu podał, że zawierając umowę o pracę nakładczą zamierzał uzyskiwać dodatkowy dochód i zarzucił, że sam fakt świadczenia pracy nakładczej w ilości niższej niż wynikająca z przepisów nie stanowi samoistnej podstawy uznania umowy o pracę nakładczą za niezgodną z zasadami współżycia społecznego.

Sąd I instancji ustalił, że ubezpieczony prowadzi działalność gospodarczą w postaci produkcji i sprzedaży lodów. Zgłosił się do firmy(...)., gdyż chciał uzyskiwać dodatkowy dochód wykonując oferty marketingowe z dostarczanego materiału.
Sąd powołał się na przepisyart.13 pkt 2 i 4, art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychoraz§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31.12.1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładcząi stwierdził, że warunkiem koniecznym każdej umowy o pracę nakładczą jest wymóg osiągania co najmniej połowy najniższego wynagrodzenia za pracę, który odróżnia tę umowę od innych umów cywilno-prawnych i zbliża do umowy o pracę. Sąd I instancji powołując się na utrwalone orzecznictwo dotyczące tego zagadnienia stwierdził,że umowa zawarta między stronami nosiła cechy pozorności, a zatem jest nieważna z mocyart. 83 § 1 kcz wyjątkiem 2 miesięcy. Sąd wyraził też pogląd, że celem zawarcia umowy było uniknięcie opłacania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

Apelację złożył ubezpieczony przez pełnomocnika zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego:art. 83 § 1 kc, oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31.12.1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych…, naruszenie przepisów prawa procesowego -art. 328 kpc.
Ubezpieczony powołując się na zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyrokui poprzedzającej go decyzji i ustalenie, że podlegał ubezpieczeniom społecznym w spornych okresach lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania orazo zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację zważył, co następuje: Apelacja jest nieuzasadniona.

Na wstępie należy podnieść, że okres wykonywania umowy o pracę nakładczą został wymieniony wart. 6 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. nr 153/1227/2009 r. - t.j.), jako okres składkowy po spełnieniu pewnych warunków:
1) wykonywania na obszarze Państwa Polskiego pracy nakładczej:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki,
b) przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia z tego tytułu,
jeżeli w tych okresach osoba wykonująca taką pracę uzyskiwała wynagrodzenie w wysokości co najmniej połowy obowiązującego najniższego wynagrodzenia, określonego na podstawie przepisówKodeksu prac.
Umowa o pracę nakładczą stanowiła bowiem historycznie podstawę zaliczenia do „okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia”. Ratyfikowana przez Polskę w dniu 30.08.1948 r. Konwencja genewska nr 35 z dnia 29.06.1933 r. dotycząca obowiązkowego ubezpieczenia na starość pracowników najemnych zatrudnionych w przedsiębiorstwach przemysłowychi handlowych, w wolnych zawodach, jak również chałupników i pracowników gospodarstw domowych (Dz.U.R.P. z 1948 r. nr 34 poz. 233) nakładała na państwo obowiązek zapewnienia chałupnikom obowiązkowych ubezpieczeń na wypadek starości (ryzyko ubezpieczeniowe). Państwa - sygnatariusze powołanej konwencji wykonując obowiązek wynikający z jej postanowień, ustalały sposób objęcia ubezpieczeniem społecznym dostosowany do swoich systemów prawnych. W związku z powyższym przepisemart. 4 ust.2 pkt 4 dekretu z dnia 25.06.1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracownikówi ich rodzin(Dz.U. 1954/30/116) wykonano postanowienia konwencji obejmując obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalno - rentowym osoby wykonujące pracę chałupnicządla których ta praca stanowi główne źródło utrzymaniapoprzez uznanie ich za pracowników, zaś warunki podlegania sprecyzowano przepisamirozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z 1.07.1954 r. w sprawie określenia chałupników(Dz.U. 54/35/148).
W rozumieniu dekretu, za chałupników uznano osoby, które odpowiadały ściśle określonym warunkom, między innymi (§ 1 pkt 3 rozporządzenia)praca chałupnicza stanowi dla nich główne źródło utrzymania.
Konsekwentnie, w kolejnym akcie prawnym, wustawie z dnia 23.01.1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin(Dz. U. nr 3 poz. 6) ustawodawca postanowił w przepisie art. 5 ust. 2:Za pracownika w rozumieniu ustawy uważa się również (...) 2) osobę wykonującą pracę nakładczą, jeżeli spełnia warunki, które określa w drodze rozporządzenia Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac.Następnie w przepisie art. 9 ust. 1 stanowiła:Za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia uważa się okresy: (...)6) wykonywania pracy nakładczej przez osoby określone w art. 5 ust. 2 pkt 2.Innymi słowy, umowa o pracę nakładczą była zawsze, od czasu objęcia wykonawców (chałupników) systemowym obowiązkiem ubezpieczenia emerytalnego, quasi umową o pracę, a jej wykonawcy quasi pracownikami, mogącymi w odróżnieniu od pracowników wykonywać nałożone przez nakładcę zadania w domu czy własnym lokalu, regulując sobie czas pracy, bez nadzoru i kierownictwa pracodawcy jednak, podobnie jak pracowników, obowiązywała ich kontrola jakości wykonanego produktu z materiałów powierzonych przez pracodawcę - nakładcę. Wykonawca nie miał obowiązku wywiązywania się z wykonania minimum pracy określonej w umowie w każdym miesiącu pracy, ale ubezpieczeniom społecznym podlegał tylko za te miesiące, w których ilość wykonanej przez niego pracy odpowiadała wynagrodzeniu w wysokości ustalonej kolejnymi aktami wykonawczymi.
Od dnia 1.01.1976 r. obowiązujerozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31.12.1975 r.w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą(Dz.U. z 1976 r.nr 3 poz. 19) i nie zostało dotychczas uchylone będąc podstawowym aktem prawnym regulującym warunki tej umowy. Innymi słowy, rozporządzenie z 31.12.1975 r. pozwalaw ogóle na zawarcie umowy o pracę nakładczą.

Późniejsza ustawa regulująca ubezpieczenia społeczne pracowników (art. 11 ustawy z dnia 14.12.1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin- Dz.U. nr 40 poz. 267 ze zm.) kontynuowała zasady ustanowione we wcześniejszych ustawach, a następnie od wejścia w życie przepisówustawy z dnia 17.10.1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent,o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw(Dz.U. nr 104 poz. 450 ze zm.) okresy wykonywania pracy nakładczej zaliczone zostały do „okresów składkowych”, przy czym warunek osiągania wynagrodzenia w wysokości co najmniej połowy obowiązującego najniższego wynagrodzenia pracownika nie uległ zmianie od okresu obowiązywaniarozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 17.04.1974 r. w sprawie określenia, które osoby wykonujące pracę nakładczą uważa się za pracownikóww rozumieniu ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin(Dz. U nr 16 poz. 91), które zostało uchylone przezrozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31.12.1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą(Dz.U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19) obowiązujące do chwili obecnej i precyzujące obowiązkii uprawnienia nakładców.
Między innymi w § 3 rozporządzenia ustalona została minimalna ilość pracy, której wykonanie ma zapewnić uzyskanie co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej  na podstawieart. 774pkt 1 Kodeksu pracy, zwanego dalej „najniższym wynagrodzeniem”.

Reasumując, umowa o pracę nakładczą rodziła następstwo w postaci zaliczenia okresu jej wykonywania do okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia, a następnie, od czasu reformy ubezpieczeń społecznych, w postaci obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, czy wreszcie ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym - tylko wówczas, gdy wykonawca osiągał 50 % najniższego wynagrodzenia w danym miesiącu. Pozostałe miesiące, za które wykonawca uzyskiwał niższe wynagrodzenie lub nie uzyskiwał go wcale, nie podlegały zaliczeniu do okresów zrównanych z zatrudnieniem pracowników i nie powstawał obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym czy emerytalnym i rentowym.
Unormowanie zatem z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy systemowej o obowiązkowym podleganiu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osób wykonujących pracę nakładczą nie może być rozpatrywane w oderwaniu od przepisów powołanych wyżej, gdyż bez zachowania warunku określonego w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 31.12.1975 r. powołanego wyżej, umowa o pracę nakładczą nie rodzi obowiązku podlegania ubezpieczeniom, a zatem osoba prowadząca pozarolniczą działalność nie ma możliwości dokonania wyboru tytułu ubezpieczenia (dot. stanu prawnego obowiązującego do dnia 28.02.2009 r.).
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 9.01.2008 r. w sprawie III UK 73/07 stwierdził, iż przepis § 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31.12.1975 r.w sprawie uprawnień pracowniczych ... stanowi „warunek konieczny (konstrukcyjny) umowy o pracę nakładczą, odróżniający ją w sposób zdecydowany od pozostałych umów cywilnoprawnych - właśnie z uwagi na cel normodawcy - upodobnienia sytuacji prawnej wykonawców do sytuacji prawnej pracowników. Zatem istotnym elementem umowy o pracę nakładczą jest określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia.”
Niedotrzymanie tego warunku, zdaniem Sądu Apelacyjnego, bez względu na zamiar stron zawierających umowę powoduje, że nie powstaje obowiązek podlegania ubezpieczeniomw oparciu o art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o s.u.s. i tym samym prawo wyboru tytułu ubezpieczenia. Uznanie przez organ rentowy, że w 2 miesiącach umowa o pracę nakładczą stanowiła tytuł ubezpieczeń społecznych oznacza tym samym, że umowa ta była ważna, jednak jej realizacja zapewniała warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi tylkow tych 2 miesiącach, w tej części zatem uwagi podniesione w pkt 2 apelacji są zasadne,co jednak nie zmienia oceny, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy.

Sąd Apelacyjny stwierdził zatem, że apelacja nie zawiera uzasadnionych zarzutów i orzekł jak w sentencji na mocy przepisuart. 385 kpc.

/-/ SSA J. Ansion   /-/ SSA E. Piotrowska  /-/ SSA M. Małek-Bujak

Sędzia    Przewodnicząca    Sędzia

JM