Sąd Okręgowy w Szczecinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1099/12
Data wyroku: 2013-02-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Tomasz Sobieraj
Słowa kluczowe: Bezpodstawne Wzbogacenie
Podstawa prawna: art. 405 i 410 kc

Sygn. akt I C 1099/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 lutego 2013 roku
Sąd Okręgowy w Szczecinie Wydział I Cywilny
w składzie następującym :
Przewodniczący:Sędzia Sądu Okręgowego Tomasz Sobieraj
Protokolant:Anna Domozych
po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013 roku w Szczecinie
na rozprawie
sprawy z powództwa:R. R. (1)
przeciwko:Spółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.
o zapłatę 229.520 zł

I
oddala powództwo;

II
zasądza od powodaR. R. (1)na rzecz pozwanegoSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.kwotę 7217 zł [siedmiu tysięcy dwustu siedemnastu złotych] tytułem zwrotu kosztów procesu.

UZASADNIENIE
W dniu 11 września 2012 roku powódR. R. (2)wniósł pozew przeciwko pozwanejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS., domagając się zasądzenia od pozwanej na jego rzecz kwoty 229.520 złotych wraz z ustawowymi odsetkami:

-

od kwoty 50.000 złotych od dnia 30 maja 2006 roku do dnia zapłaty,

od kwoty 50.000 złotych od dnia 31 października 2006 roku do dnia zapłaty,

od kwoty 65.817 złotych od dnia 31 maja 2007 roku do dnia zapłaty,

od kwoty 65.817 złotych od dnia 20 września 2007 roku do dnia zapłaty.

Nadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu pozwu powód podał, iż w dniu 18 maja 2006 roku pozwanaSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.zawarła zS.R.– małżonką powoda umowę o budowę lokalu mieszkalnego o powierzchni 76,7 m2w nieruchomości położonej wS.przyul. (...). Według powoda - pozwany nie był ani stroną umowy, ani też członkiem pozwanej spółdzielni. Powód wskazał, że z własnego majątku odrębnego wpłacił na rzecz spółdzielni kwotę 229.520 złotych, działając w przekonaniu, iż przeznaczone są na wybudowanie lokalu użytkowego – garażu, który będzie tylko jego własnością. Powód podał, iż w ten sposób tłumaczył w spółdzielni fakt dokonywanych wpłat i takie potwierdzenia wpłat otrzymał – na jego nazwisko. Powód podniósł, że pozwana spółdzielnia po dokonanych wpłatach wystawiła na nazwisko powoda faktury VAT. Według powoda - wpłacone środki pochodziły z darowizny uczynionej przez jego ojcaM. R. (1). Powód wskazał, iż jego intencją nie było dokonywanie wpłat na rzecz byłej małżonki, albowiem wówczas podawałby imię i nazwiskoS. R. (1), jak również jego intencją nie było również dokonywanie wpłat na majątek wspólny, gdyż wówczas podawałby nazwisko i imię swoje i swojej małżonki. Powód podniósł, że dopiero teraz dowiedział się o fakcie, że własność wybudowanego lokalu mieszkalnego zostanie przeniesiona na byłą małżonkę, gdyż z nią zawarta jest umowa z dnia 18 maja 2006 roku. Powód wskazał, iż za pośrednictwem pełnomocnika wezwał pozwaną do zwrotu nienależnie wpłaconych kwot, jednakże pozwana odmówiła zwrotu środków. W ocenie powoda - pozwana w oczywisty sposób uzyskała bez podstawy prawnej korzyść majątkową o łącznej wartości 229.520 złotych. Jako podstawę prawną żądania pozwu powód wskazałart. 405 k.c.[k. 2 – 8 akt].

W odpowiedzi na pozew pozwanaSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwana wskazała, że w dniu 05 maja 2006 roku powód wraz zS.R.zwrócili się do niej o zawarcie umowy o ustanowienie na ich rzecz spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego – będącego w trakcie budowy – położonego wS.przyul. (...). Według pozwanego - wówczas powód, który nie był członkiem pozwanej Spółdzielni, złożył oświadczenie, że powyższy lokal będzie nabywał na majątek wspólny z małżonkąS.R., która była członkiem pozwanej Spółdzielni. Pozwana wskazała, że pozwana, z uwagi na treśćart. 173obowiązującej wówczasustawy z dnia 15.12.2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowychmogła zawrzeć umowę o budowę lokalu mieszkalnego tylko z członkiem spółdzielni, w tym przypadkuS. R. (1). Pozwana podała, że zawarcie umowy nastąpiło w dniu 18 maja 2006 roku, zaś z treści umowy wynika wprost, że po wybudowaniu lokalu, strony zawrą umowę o ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu na rzecz pozwanego i jego żonyS. R. (1). Pozwana wskazała, że z uwagi na zmianęustawy o spółdzielniach mieszkaniowychw dniu 16 sierpnia 2007 roku zawarty zostałaneks nr (...)do umowy, w której strony potwierdziły, że ustanowienie prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego położonego wS.przyul. (...)ma nastąpić na rzeczS. R. (1)iR. R. (2). Pozwana wskazała, iż w dniu 11 września 2007 roku powód złożył pozwanej deklarację przystąpienia do spółdzielni i uchwałą zarządu pozwanej z dnia 20 września 2007 roku nr(...)został przyjęty w poczet jej członków i wpisany do rejestru członkowskiego pod numerem C-(...). Pozwana podniosła, że w dniu 01 września 2007 roku powód złożył wniosek o uwzględnienie zmiany umowy o budowę lokalu przyul. (...)i wpisanie go do umowy jako strony w związku z przystąpieniem do spółdzielni i zgodnie z tym wnioskiem w dniu 20 września 2007 roku strony podpisałyaneks nr (...)do umowy o budowę lokalu mieszkalnego, z którego wynika że stronami umowy z dnia 18 maja 2006 roku sąS. R. (1)iR. R. (2). Pozwana wskazała, że lokal mieszkalny przyul. (...)wS.został przekazany na rzeczR.iS. R. (1)w dniu 21 września 2007 roku, a protokół odbioru został podpisany przez powoda. W tym dniu pozwana wydała również powodowi zaświadczenia o przysługującej powodowi i jego żonie ekspektatywie odrębnej własności lokalu przyul. (...)wS.. Według pozwanej - wolą powoda iS. R. (1)była nabycie lokalu mieszkalnego na majątek wspólny, o czym świadczą dokonywane dobrowolnie wpłaty, niezależnie od statusu członkowskiego, na poczet wkładu budowlanego związanego z przedmiotowym lokalem. Pozwana podkreśliła, że powód w żadnym ze swoich pism kierowanych do pozwanej nie wskazywał na zamiar nabycia przedmiotowego lokalu na swój majątek osobisty, jak też nie twierdził, że środki finansowe wpłacone przez niego na wkład budowlany pochodzą z jego majątku osobistego [k. 55 – 57 akt]

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W 1996 roku powódR. R. (2)zawarł zS.R.związek małżeński.
Dowody:przesłuchanie strony powodowej – k. 115 akt.

W czasie trwania tego związku małżeńskiego powódR. R. (2)iS. R. (1)na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej nabyli udział we współwłasności nieruchomości gruntowej, które współwłaścicielami byli także rodzice powoda. Na tej nieruchomości zostały wybudowane dwa budynki mieszkalne – jeden przez powodaR. R. (1)iS.R., drugi przez rodziców powoda. Następnie doszło do zniesienie współwłasności powyższej nieruchomości gruntowej poprzez jej fizyczny podział na dwie odrębne nieruchomości gruntowe zabudowane budynkami mieszkalnymi, z których jedna przypadła na własność powodaR. R. (1)iS. R. (1)– na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej. W związku ze zniesieniem współwłasności nieruchomości współwłaściciele nie domagali się żadnych spłat lub dopłat.
Dowody:

-

przesłuchanie strony powodowej – k. 115 akt;

zeznania świadkaM. R. (2)– k. 90 – 91 akt.

PowódR. R. (2)iS. R. (1)następnie zbyli powyższą nieruchomość.
Dowody:

-

przesłuchanie strony powodowej – k. 115 akt;

zeznania świadkaM. R. (1)– k. 90 – 91 akt.

PowódR. R. (2)i jego ówczesna żonaS. R. (1)w dniu 5 maja 2006 roku zwrócili się do pozwanejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.o zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego wS.przyul. (...)o powierzchni użytkowej 76,7 m2. We wniosku wyżej wymienione osoby oświadczyły, że zaliczkę na wstępnie wymagany wkład budowlany związany z przedmiotowym lokalem mieszkalnym w kwocie 50.000 złotych zobowiązują się wnieść w terminie do dnia 31 maja 2006 roku, zaś pozostałą część wstępnie wymaganego wkładu budowlanego wniosą w wysokościach i terminach określonych w umowie o budowę lokalu.
Dowody:wniosek o zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego z dnia 05 maja 2006 roku - k. 67 akt.

Na odwrotnej stronie wniosku z dnia 05 maja 2006 roku powódR. R. (2)złożył oświadczenie, według którego mieszkanie przyul. (...)wS.nabywane jest na majątek wspólny z żonaS. R. (1).
Dowody:wniosek o zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego z dnia 05 maja 2006 roku - k. 67 akt.

W tym czasie członkiemSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.była jedynieS. R. (1).
Dowody:umowa o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku –k. 9-11 akt.

W dniu 18 maja 2006 rokuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.zawarła zS.R.umowę o budowę lokalu mieszkalnego.
Dowody:umowa o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku –k. 9-11 akt.

W § 1 i 2 umowy z dnia 18 maja 2006 rokuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.oświadczyła, iż na gruncie położonym wS., obrębD., oznaczonym w ewidencji gruntów jakodziałki nr (...)o powierzchni 18.290 m2, dla których Sąd Rejonowy w Szczecinie XII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą Kw nr (...), wybuduje 9 budynków mieszkalnych wielorodzinnych wraz z infrastrukturą towarzyszącą, w tym równieżbudynek nr (...), orazlokal nr (...)położony na pierwszej kondygnacji budynku przyul. (...)wS., o powierzchni 76,7 m2, składający się z trzech pokoi, pokoju z aneksem kuchennym, przedpokoju, łazienki i wc.
Dowody:umowa o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku –k. 9-11 akt.

W § 3 umowy z dnia 18 maja 2006 rokuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.iS. R. (1)zobowiązali się do zawarcia, po wybudowaniu lokalu, umowy o ustanowienie na rzeczS. R. (1)i jej małżonkaR. R. (2)spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.
Dowody:umowa o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku –k. 9-11 akt.

W § 4 umowy z dnia 18 maja 2006 rokuS. R. (1)zobowiązała się do pokrycia w całości faktycznych kosztów budowy lokalu realizowanego w ramach zadania inwestycyjnego określonego w § 5 ust. 3 umowy, w części przypadającej na lokal, poprzez wniesienie wkładu budowlanego, zgodnie z obowiązującymi przepisamiustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowychoraz zgodnie z obowiązującymi postanowieniami statutu spółdzielni i postanowieniami niniejszej umowy. W § 6 ust. 2 umowy ustalono, iż wstępny koszt budowy lokalu wynosi: 231.634 złotych, przy czymS. R. (2)zobowiązała się do wniesienia zaliczki na poczet wkładu budowlanego przeznaczonego na pokrycie wstępnego kosztu budowy lokalu w kwocie 50.000 złotych w terminie do dnia 31 maja 2006 roku. Druga rata wkładu budowlanego przeznaczonego na pokrycie wstępnego kosztu budowy lokalu w kwocie 50.000 złotych miała zostać wniesiony do 31 października 2006 roku. Trzecia rata wkładu budowlanego przeznaczonego na pokrycie wstępnego kosztu budowy lokalu w kwocie 65.817 złotych miała zostać wniesiona do dnia 31 maja 2007 roku. Pozostała część wkładu budowlanego przeznaczonego na pokrycie wstępnego kosztu budowy lokalu w kwocie 65.917 złotych miała zostać wniesiona w terminie do dnia 31 maja 2007 roku.
Dowody:umowa o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku –k. 9-11 akt.

PowódR. R. (1)w dniu 30 maja 2006 roku wpłacił osobiście w kasieSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.kwotę 50.000 złotych tytułem wpłaty wkładu budowlanego. Z tego tytułuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.wystawiła na jego imię i nazwisko dowód wpłaty i fakturę VAT.
Bezsporne, a nadto dowody:

-

dowód wpłaty z dnia 30 maja 2006 roku – k. 18 akt;

faktura VAT z dnia 30 maja 2006 roku – k. 19 akt.

PowódR. R. (1)w dniu 31 października 2006 roku wpłacił osobiście w kasieSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.kwotę 50.000 złotych tytułem wpłaty wkładu budowlanego. Z tego tytułuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.wystawiła na jego imię i nazwisko dowód wpłaty i fakturę VAT.
Bezsporne, a nadto dowody:

-

dowód wpłaty z dnia 31 października 2006 roku – k. 20 akt;

faktura VAT z dnia 31 października 2006 roku – k. 21 akt.

PowódR. R. (1)w dniu 31 maja 2007 roku wpłacił osobiście w kasieSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.kwotę 65817 złotych tytułem wpłaty wkładu budowlanego. Z tego tytułuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.wystawiła na jego imię i nazwisko dowód wpłaty i fakturę VAT.
Bezsporne, a nadto dowody:

-

dowód wpłaty z dnia 31 maja 2007 roku – k. 22 akt;

faktura VAT z dnia 31 maja 2007 roku – k. 23 akt.

W dniu 16 sierpnia 2007 rokuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.zawarła zS.R.aneks nr (...)do umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku.
Bezsporne, a nadto dowody:aneks numer (...)do do umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku – k. 15 – 16 akt.

W powyższym aneksie zmieniono § 2 ust. 1 umowy z dnia 18 maja 2006 roku w zakresie powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego na 76,0 m2.
Bezsporne, a nadto dowody:aneks numer (...)do do umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku – k. 15 – 16 akt.

Waneksie numer (...)zmieniono także § 6 umowy z dnia 18 maja 2006 roku w którym:

1
ustalono, że wstępny koszt budowy 1 m2lokalu wynosi 3.020 złotych

2
ustalono, że wstępny koszt budowy lokalu wynosi: 231.634 złotych;

3
potwierdzono wniesienie zaliczki na poczet wkładu budowlanego przeznaczonego na pokrycie wstępnego kosztu budowy lokalu w kwocie 165.817 złotych;,

4
ustalono, że pozostałą część wkładu budowlanego przeznaczonego na pokrycie wstępnego kosztu budowy lokalu w kwocie 63.703 złotych członek spółdzielni wniesie w ciągu 30 dni licząc od dnia wysłania przez spółdzielnię listem poleconym zawiadomienia o zakończeniu budowy i postawieniu lokalu do dyspozycji członka Spółdzielni.

Bezsporne, a nadto dowody:aneks numer (...)do do umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku – k. 15 – 16 akt.

Waneksie numer (...)zmieniono także § 3 umowy z dnia 18 maja 2006 roku w ten sposób, że nadano mu brzmienie, zgodnie z którym: „Spółdzielnia i (...)zobowiązują się do zawarcia umowy, formie aktu notarialnego, o ustanowienie na rzecz członka Spółdzielni i jego współmałżonka,R. R. (2), prawa odrębnej własności lokalu, po wniesieniu przez Członka Spółdzielni w całości wkładu budowlanego związanego z lokalem na warunkach określonych w § 6 niniejszej umowy”.
Bezsporne, a nadto dowody:aneks numer (...)do do umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku – k. 15 – 16 akt.

Waneksie numer (...)zmieniono również § 8 umowy z dnia 18 maja 2006 roku w ten sposób, że ustalono, że z chwilą zawarcia umowy powstaje roszczenie o ustanowienie odrębnej własności lokalu.
Bezsporne, a nadto dowody:aneks numer (...)do do umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku – k. 15 – 16 akt.

W dniu 11 września 2007 roku powódR. R. (1)złożył doSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.wniosek o „uwzględnienie zmiany do umowy o budowę lokalu przyul. (...)wS.i wpisanie go do w/w umowy jako strony w związku z przystąpieniem do spółdzielni”
Bezsporne, a nadto dowody:wniosekR. R. (1)z dnia 11 września 2007 roku - k. 69 akt.

W dniu 11 września 2007 roku powódR. R. (1)złożył deklarację przystąpienia doSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.w związku z ubieganiem się o nabycie lokalu mieszkalnego.
Bezsporne, a nadto dowody:deklaracja przystąpienia do Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 11 września 2007 roku - k. 68 akt.

Uchwałą ZarząduSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.z dnia 20 września 2007 roku nr(...)powódR. R. (2)został przyjęty w poczet jej członków i wpisany do rejestru członkowskiego pod numerem C-(...).
Bezsporne, a nadto dowody:uchwała ZarząduSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.z dnia 20 września 2007 roku nr(...)– k. 70 akt.

W dniu 20 września 2007 rokuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.zawarła z powodemR. R. (2)orazS.R.aneks nr (...)do umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku i doaneksu nr (...)z dnia 16 sierpnia 2007 roku do umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku. W tym aneksie ustalono, że stronami umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku ianeksu nr (...)z dnia 16 sierpnia 2007 roku do umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku sąS. R. (1)iR. R. (2)– wpisani do rejestru członkowskiego odpowiednio pod nr C-(...)i C-(...). Jednocześnie ustalono, że pozostałe postanowienia umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku i doaneksu nr (...)z dnia 16 sierpnia 2007 roku do umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku pozostawały bez zmian.
Bezsporne, a nadto dowody:aneks nr (...)roku z dnia 20 września 2007 roku – k. 17 akt.

PowódR. R. (1)w dniu 20 września 2007 roku wpłacił osobiście w kasieSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.kwotę 65817 złotych tytułem wpłaty wkładu budowlanego. Z tego tytułuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.wystawiła na jego imię i nazwisko dowód wpłaty i fakturę VAT.
Bezsporne, a nadto dowody:

-

dowód wpłaty z dnia 20 września 2007 roku – k. 24 akt;

faktura VAT z dnia 20 września 2007 roku – k. 23 akt.

Środki pieniężne przeznaczone na nabycie lokalu mieszkalnego położonego wS.przyulicy (...)pochodziły ze sprzedaży nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnegoR. R. (2)iS. R. (1).
Dowody:

-

przesłuchanie strony powodowej – k. 115 akt;

zeznania świadkaM. R. (2)– k. 90 – 91 akt.

W dniu 21 września 2007 rokuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.przekazała lokal mieszkalny przyul. (...)wS.na rzeczR. R. (2)iS. R. (1).
Dowody:protokół odbioru z dnia 21 września 2007 roku – k. 73 akt.

W dniu 21 września 2007 rokuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.wydała powodowiR. R. (2)zaświadczenie o przysługującej powodowi i jego żonieS. R. (1)ekspektatywie odrębnej własności lokalu przyul. (...)wS..
Dowody:

-

zaświadczenie z dnia 21 września 2007 roku - k. 71 akt;

zaświadczenie z dnia 21 września 2007 roku - k. 72 akt.

Do chwili obecnej nie doszło do zawarcia umowy o ustanowienie odrębnej własności lokalu mieszkalnego położonego wS.przyul. (...)na rzecz powodaR. R. (2)iS. R. (1).
Bezsporne, a nadto dowody:

-

przesłuchanie strony powodowej – k. 115 akt;

przesłuchanie strony pozwanej – k. 92 akt.

PowódR. R. (2)iS. R. (1)nie składali doSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.wniosku o ustanowienie odrębnej własności lokalu mieszkalnego położonego wS.przyul. (...)na ich rzecz.
Bezsporne, a nadto dowody:

-

przesłuchanie strony powodowej – k. 115 akt;

przesłuchanie strony pozwanej – k. 92 akt.

W 2009 roku doszło do rozwiązania związku małżeńskiego łączącego powodaR. R. (2)iS.R..
Dowody:

-

przesłuchanie strony powodowej – k. 115 akt;

zeznania świadkaM. R. (1)– k. 90 – 91 akt.

Obecnie toczy się postępowanie sądowe o podział majątku wspólnego powodaR. R. (2)iS. R. (1). Przedmiotem postępowania o podział majątku jest między innymi prawo ekspektatywy do lokalu mieszkalnego przyul. (...)wS.. Powód w ramach tego postępowania nie domaga się odS. R. (1)zwrotu nakładów z majątku osobistego na powyższy przedmiot majątkowy.
Dowody:przesłuchanie strony powodowej – k. 115 akt.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo okazało się bezzasadne.

Podstawą prawną żądania pozwu stanowią przepisyart. 405i następnychkodeksu cywilnego.
Zgodnie zart. 405 k.c.„kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości”. Na podstawieart. 410 § 1 k.c.przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu mają w szczególności zastosowanie do nienależnego świadczenia. Definicję nienależnego świadczenia zawieraart. 410 § 2 k.c., który stanowi, że „Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia”.
Podstawowymi przesłankami dochodzenia roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia są:
1.uzyskanie korzyści bez podstawy prawnej jakiegokolwiek rodzaju;
2.uzyskanie korzyści o wartości majątkowej;
3.uzyskanie korzyści kosztem innej osoby.
W niniejszej sprawie strona powodowa opierała swoje żądanie na twierdzeniu, iż wpłaciła na rzecz pozwanej kwotę 229.520 złotych tytułem kosztów budowy lokalu mieszkalnego położonego wS.przyulicy (...)– pomimo tego, że umowę o budowę powyższego lokalu zawarła była żona powodaS. R. (2), na której rzecz ma nastąpić przeniesienie własności tego lokalu.
Na wstępie wskazać trzeba, że pomiędzy stronami jest bezsporne, że powód w okresie od 30 maja 2006 roku do 20 września 2007 roku wpłacił na rzecz pozwanejSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.łącznie kwotę 229.520 złotych przeznaczoną na pokrycie kosztów budowy lokalu mieszkalnego położonego wS.przyulicy (...). Okoliczność ta została przyznana przez stronę pozwaną, jak również wynika z przedstawionych przez powoda dokumentów w postaci dowodów wpłat i faktur VAT.
Podkreślenia jednak wymaga, że strona pozwana wykazała, iż uiszczenie powyższego świadczenia przez powoda stanowiło formę realizacji zobowiązania powoda i jego żony wynikających z umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku, a tym samym nie nastąpiło bez podstawy prawnej.
Z dowodów z dokumentów w postaci umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku ianeksu numer (...)z dnia 16 sierpnia 2007 roku wynika bowiem, że w dniu 18 maja 2006 rokuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.zawarła z ówczesną żoną powodaS.R.umowę o budowę lokalu mieszkalnego, na podstawie którejSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.zobowiązała się do wybudowania lokalu mieszkalnego opisanego w tej umowie, natomiastS. R. (1)zobowiązała się do pokrycia w całości faktycznych kosztów budowy powyższego poprzez wniesienie wkładu budowlanego, którego wysokość wstępnie określono na kwotę 229520 złotych. JednocześnieSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.iS. R. (1)zobowiązali się do zawarcia, po wybudowaniu lokalu, umowy o ustanowienie na rzeczS. R. (1)i jej małżonkaR. R. (2)spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.
Sąd wziął pod uwagę, że stroną opisanej wyżej umowy nie był powódR. R. (1), jednak wynikało to jedynie z faktu, że nie przysługiwało mu członkostwo w pozwanej spółdzielni mieszkaniowej. W świetle przeprowadzonych dowodów nie budzi wątpliwości, że do zawarcie umowy z dnia 18 maja 2006 roku przezS.R.doszło za wiedzą i zgodą powoda. Świadczy o tym przede wszystkim fakt, że dokonanie powyższej czynności prawnej zostało poprzedzone złożeniem przez powodaR. R. (1)i jego ówczesną żonęS. R. (2)wspólnego wniosku o zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego z dnia 05 maja 2006 roku, w którego treści wprost wskazano, że lokal mieszkalny ma zostać nabyty na ich majątek wspólny, przy czym oboje małżonkowie zobowiązali się uiścić wymagany wkład budowlany.
W tym stanie rzeczy nie może budzić wątpliwości, że powód wyraził zgodę na zawarcie przez swoją żonę umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku, jak również na zaciągnięcie przez nią wynikającego z powyższej umowy zobowiązania do zapłaty wymaganego wkładu budowlanego. Z tego względu - biorąc pod uwagę, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego miało wejść do majątku wspólnego powoda i jego żony - uznać trzeba, że pozwana mogłaby zgodnie zart. 41 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczegożądać zaspokojenia swojej wierzytelności z majątku wspólnego powodaR. R. (1)i jego ówczesnej żonyS. R. (2). W konsekwencji przyjąć należy, że powód dokonując wpłat na poczet wkładu budowlanego przewidzianego w umowie z dnia 18 maja 2006 roku w istocie realizował swoje własne zobowiązanie. Do wniosku tego skłania fakt, że powód w żaden sposób nie wykazał swego twierdzenia, że środki na ten cel pochodziły z jego majątku osobistego.
Należy zwrócić uwagę, że w tym okresie powód iS. R. (2)byli małżeństwem i łączył ich ustrój ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. W związku z tym do łączących ich małżeńskich stosunków majątkowych ma zastosowanie przepisart. 31 § 1 i 2 k.r.o., który stanowi, że„Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Do majątku wspólnego należą w szczególności:
1)pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
2)dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,
3)środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków”.
Z przepisu powyższego wynika, że zasadą jest, iż przedmiot majątkowy nabyty w czasie trwania wspólności ustawowej wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków, niezależnie od tego, czy stroną czynności prawnej, której skutkiem jest nabycie przedmiotu majątkowego, są oboje małżonkowie czy jedno z nich. Decydujący jest bowiem przede wszystkim czas nabycia określonej rzeczy lub prawa majątkowego.
Przedmioty majątkowe, które tworzą majątki osobiste każdego z małżonków wymienia w sposób wyczerpujący przepisart. 33 k.r.o., który zalicza do nich dziesięć kategorii przedmiotów, mianowicie:
1/ przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
2/ przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,
3/prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,
4/ przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,
4/prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
5/ przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,
7/ wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,
8/ przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,
9/ prawa autorskie i prawa pokrewne,prawa własności przemysłowejoraz inne prawa twórcy,
10/ przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W rozpoznawanej sprawie powód nie wykazał, aby środki pieniężne przeznaczone na uiszczenie wkładu budowlanego pochodziły z jego majątku osobistego. Powód wprawdzie wskazał, że otrzymał powyższe środki w drodze darowizny od swojego ojca, jednak okoliczność ta nie została potwierdzona żadnym obiektywnym dowodem. Takiego waloru nie ma bowiem dowód z zeznań świadkaM. R. (1). Po pierwsze, świadek ten jako ojciec powoda nie stanowi bezstronnego i wiarygodnego źródła dowodowego. Po drugie, na podstawie zeznań tego świadka nie można ustalić w żaden sposób, że powód w istocie otrzymał od niego darowiznę i w jakiej wysokości. Jest znamienne, że świadek ten – podobnie jak powód w czasie swojego przesłuchania – wskazał, że nie przekazywał powodowi jakichkolwiek kwot pieniędzy na poczet wpłaty wkładu budowlanego, lecz jedynie znacznie wcześniej czynił nakłady na inną nieruchomość, której był współwłaścicielem wspólnie z powodem iS.R.. W ocenie sądu – niezależnie od tego, że ani powód, ani świadekM. R. (3)nie potrafili określić wysokości powyższych nakładów i ich wpływu na wartość nieruchomości – brak podstaw do zakwalifikowania powyższych wydatków świadka jako formy darowizny dla powoda. Z przesłuchania samego powoda wynika bowiem, że były to nakłady czynione przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomości na nieruchomość wspólną, które powinny zostać rozliczone zgodnie z treściąart. 207 k.c.. Biorąc pod uwagę, że doszło następnie do zniesienie współwłasności tej nieruchomości poprzez jej fizyczny podział bez obowiązku jakichkolwiek spłat i dopłat, uznać trzeba, że ewentualne roszczenieM. R. (2)jako współwłaściciela nieruchomości o zwrot poniesionych nakładów wygasło. W związku z tym nie można przyjąć, że poprzez zaniechanie domaganie się zwrotu tych nakładówM. R. (2)dokonał nieodpłatnego przysporzenia wyłącznie na swojego syna, albowiem korzyść z tego faktu odnieśli w tym samym stopniu obydwoje właściciele nowo wydzielonej nieruchomości, to jest powód i jego ówczesna żonaS. R. (2), gdyż nieruchomość ta weszła do ich majątku wspólnego. Z tego też względu środki uzyskane przez nich ze sprzedaży tej nieruchomości również stanowiły składnik ich majątku wspólnego. Biorąc pod uwagę, że sam powód przyznał, że środki pieniężne przeznaczone na nabycie lokalu mieszkalnego położonego wS.przyulicy (...)pochodziły ze sprzedaży nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnegoR. R. (1)iS. R. (1), to nie można ich zakwalifikować jako składnika majątku osobistego powoda. W konsekwencji przyjąć trzeba, że powód wpłacał na poczet kosztów budowy opisanego wyżej lokalu środki pieniężne objęte wspólnością majątkową małżeńską jego iS. R. (1). Zważając na cel tego świadczenia, jakim było nabycie prawa majątkowego mającego stanowić składnik majątku wspólnego powoda i jego żony, nie można uznać, że świadczenie uiszczane przez powoda na ten cel było dokonywane bez podstawy prawnej.
Do powyższego wniosku prowadzi także analiza kolejnych czynności prawnych dokonywanych przez strony.
Po pierwsze, należy zwrócić uwagę, że jest bezsporne, że w dniu 16 sierpnia 2007 roku pozwana zawarła zS. R.aneks numer (...)do umowy z dnia 18 maja 2006 roku. W wyniku zawarcia tego aneksu strony tej umowy zobowiązały się – po wybudowaniu lokalu - do zawarcia umowy, na podstawie której pozwana spółdzielnia ustanowi na rzeczS. R. (2)i jej współmałżonkaR. R. (1)prawa odrębnej własności lokalu stanowiącego przedmiot umowy, a jednocześnie przyznały tym osobom roszczenie o ustanowienie odrębnej własności lokalu. Podkreślenia wymaga, że powyższa ekspektatywa jako nabyta w czasie trwania związku małżeńskiego łączącegoS.R.iR. R. (1)również weszła do ich majątku wspólnego. W związku z tym świadczenia uiszczane przez powoda w celu pokrycia wkładu budowlanego związanego z tym lokalem nie tylko miały podstawę prawną w powyższej umowie, ale także prowadziły do uzyskania przez niego ekwiwalentnego świadczenia w postaci ekspektatywy prawa własności lokalu.
Po drugie zauważyć należy, że w dniu 20 września 2007 rokuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.zawarła z powodemR. R. (1)orazS.R.aneks nr (...)do umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku i doaneksu nr (...)z dnia 16 sierpnia 2007 roku do umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku. W tym aneksie wprost stwierdzono, że stronami umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku ianeksu nr (...)z dnia 16 sierpnia 2007 roku do umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku sąS. R. (2)iR. R. (1), pozostawiając bez zmian pozostałe postanowienia powyższej umowy. Należy przyjąć, że postanowieniaaneksu numer (...)z dnia 20 września 2007 roku wywołały skutki ex tunc, czyli doprowadziły do sytuacji, w której od samego początku za stronę umowy o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 18 maja 2006 roku uznać należało nie tylkoS.R., ale takżeR. R. (1). W konsekwencji wiązały go wszystkie postanowienia powyższej umowy, w tym również zobowiązanie do uiszczenia wymaganego wkładu budowlanego. Na marginesie wskazać trzeba, że gdyby nawet przyjąć, żeaneks numer (...)wywołał skutki dopiero od chwili jego zawarcia, to nie zmieniło to faktu, że w ten sposób powód stałby się zobowiązany do uiszczenia solidarnie z małżonką całości wkładu budowlanego. W tym stanie rzeczy, nawet zakładając, że przed tą datą świadczenia powoda na rzecz pozwanej spółdzielni miałyby charakter nienależny, to przez zawarcieaneksu numer (...)do umowy z dnia 18 maja 2006 roku doszłoby do nadania im cechy świadczenia należnego na podstawie umowy.
Podkreślić trzeba, że po dniu 20 września 2007 roku nie doszło do jakiekolwiek zdarzenia prawnego, który powodowałby możliwość uznania świadczenia uiszczonego przez powoda na rzecz pozwanej spółdzielni za świadczenie nienależne w rozumieniuart. 410 k.c.Sąd wziął pod uwagę, że do chwili obecnej nie doszło do zawarcia umowy o ustanowienie odrębnej własności lokalu mieszkalnego położonego wS.przyul. (...)na rzecz powodaR. R. (1)iS. R. (2), jednak wynika to wyłącznie z faktu, że wyżej wymienione osoby do chwili obecnej nie wystąpiły do pozwanej spółdzielni o zaspokojenia ich roszczenia w tym zakresie.
Bez istotnego znaczenia pozostaje okoliczność, że doszło do rozwiązania związku małżeńskiego łączącegoR.R.iS.R.. Wyżej wymienionym osobom nadal bowiem przysługuje roszczenie o ustanowienie odrębnej własności lokalu, z tym, że obecnie prawo to nie może zostać ustanowione na ich rzecz na zasadzie współwłasności łącznej, lecz jedynie w formie współwłasności w częściach ułamkowych – chyba, że w wyniku podziału majątku wspólnego prawo to zostanie przyznane jednemu z byłych małżonków. Sąd wziął pod uwagę, że obecnie toczy się postępowanie o podział majątku wspólnegoR. R. (1)iS. R. (2), które dotyczy także ekspektatywy do lokalu mieszkalnego przyul. (...)wS.. Zauważyć jednak trzeba, że z punktu widzenia pozwanej spółdzielni okoliczność ta nie ma znaczenia prawnego, gdyż ewentualne rozliczenia związane z powyższym prawem majątkowym – w tym także z tytułu nakładów na budowę spornego lokalu – powinny zostać dokonane wyłącznie pomiędzy byłymi małżonkami. Pozwana spółdzielnia wykonała bowiem swoje zobowiązanie wynikające z umowy, to jest wybudowała i przekazał powodowi i jego żonie sporny lokal i w związku tym kwoty uiszczone przez powoda na poczet wkładu budowlanego były świadczeniem w pełni jej należnym. Odmienna sytuacja zaistniałaby wówczas, gdyby pozwana odmówiła realizacji roszczenia powoda i jego byłej żony o ustanowienie odrębnej własności lokalu, jednak w rozpoznawanej sprawie do takiego zdarzenia nie doszło, gdyż powód i jego była żona do chwili obecnej nie podjęli żadnych czynności zmierzających do zawarcia umowy o ustanowienie odrębnej własności lokali.
Konkludując, uznać trzeba, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka dochodzenia roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, jakim jest uzyskanie korzyści bez podstawy prawnej, albowiem świadczenie spełnione przez powoda na rzecz pozwanej znajdowało oparcie w treści łączącego ich stosunku prawnego.
W tym stanie rzeczy roszczenie powoda nie zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd czyniąc ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie wziął pod uwagę, że część okoliczności faktycznych pomiędzy stronami związana z dokonywanymi przez nich czynnościami prawnymi była bezsporna, zaś w pozostałym zakresie dla ich ustalenia wystarczające było oparcie na dowodach z dokumentach przedstawionych przez strony, których autentyczność i wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron, a także częściowo na dowodach z przesłuchania stron i zeznaniach świadkaM. R. (2). Sąd nie dał im wiary jedynie w tym zakresie, w jakim powód i świadekM. R. (2)twierdzili, że ojciec powoda dokonał na jego rzecz darowizny, z której zostały pokryty wymagany wkład budowlany – z przyczyn, które zostały omówione w poprzedniej części uzasadnienia. Sąd nie uznał ponadto za wiarygodne dowodu z przesłuchania strony powodowej w części, w której wskazywał on na to, że został przymuszony do zawarciaaneksu numer (...)z dnia 20 września 2007 roku. Powyższe twierdzenia powoda są bowiem całkowicie niewiarygodne z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego, w szczególności, jeżeli się weźmie pod uwagę, że treść dokumentów wskazuje na to, że od początku wolą powoda i jego żony było wspólne nabycie przez nich budowanego przez pozwaną spółdzielnię lokalu mieszkalnego i temu służyły podejmowane przez nich czynności prawne, zaś odmienna interpretacja tych zdarzeń przez powoda wynikała wyłącznie z faktu rozwiązania związku małżeńskiego łączącego go zS. R..

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności powództwo jako bezzasadne należało oddalić, co znalazło odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu zawartym w punkcie I sentencji.

O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu wyrażoną wart. 98 § 1 k.p.c.strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić stronie przeciwnej na jej żądanie poniesione przez nią koszty procesu niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Zważając na to, że w rozpoznawanej sprawie powództwo zostało oddalone w całości, uznać należy, że pozwany wygrał sprawę w całości i tym samym przysługuje mu zwrot wszystkich poniesionych przez niego kosztów procesu.
Koszty procesu poniesione przez pozwanego wyniosły 7217 złotych, na którą to kwotę składały się:

-

wynagrodzenie adwokata w wysokości 7200 złotych ustalone na podstawie§ 6 pkt. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu[Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.];

-

17 złotych tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa;

Z tego względu orzeczono jak w punkcie II sentencji.

Sędzia Sądu Okręgowego Tomasz Sobieraj

Zarządzenie:

1
Odnotować;

2
Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powoda;

3
Przedłożyć za 15 dni lub z apelacją

19.03.2013 r. SSO Tomasz Sobieraj