Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1397/12
Data wyroku: 2013-02-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Aleksandra Marszałek, Sławomir Jurkowicz, Jolanta Solarz
Słowa kluczowe: Członek Spółdzielni
Podstawa prawna: art. 15 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych

Sygn. akt I ACa 1397/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 lutego 2013 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Sławomir Jurkowicz

Sędziowie:

SSA Aleksandra Marszałek (spr.)
SSO del. Jolanta Solarz

Protokolant:

Katarzyna Stalewska

po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2013 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwaK. Z.
przeciwko
Spółdzielni Mieszkaniowej (...)wM.

o nakazanie złożenia oświadczenia woli
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu
z dnia 7 listopada 2012 r. sygn. akt I C 350/12

1. oddala apelację;
2. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 7 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Opoluoddalił powództwoK. Z.o nakazanie pozwanejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wM.złożenia oświadczenia woli o przyjęciu powoda w poczet członków spółdzielni i złożenia oświadczenia woli o przyznaniuna rzecz powoda spółdzielczego lokatorskiego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego przyulicy (...)wM.(k. 112 żądanie).
Sąd I instancji ustalił następujący stan faktyczny:
Budynek przyul. (...)wM.należał doHuta (...)wM.i zasiedlony został jej pracownikami, z którymi zawierane były umowy najmu.J. Z.– ojciec powoda objął w posiadanie nrlokal mieszkalny nr (...)w tym budynku w dn. 30.07.1974 r. i zajmował go na podstawie kolejnych umów najmu zawieranychHutą (...)wM.w dn. 12.08.1974 r., 10.02.1975 r., 01.10.1983 r.
Aktem notarialnym z dn. 30.12.1993 r.(...)Huta (...)wM.przekazała nieodpłatnie zakładowe budynki mieszkalne na rzeczSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wM..Strony oświadczyły, że opisane lokale mieszkalne będące przedmiotem tej umowy są zajęte przez najemców na podstawie umów najmu zawartych zHutą (...)wM., a obowiązki wynajmującego, wynikającez tych umów i prawa z nich wynikające w całości przejmuje spółdzielnia mieszkaniowa. Spółdzielnia przejęła 13 lokali mieszkalnych, w tym mieszkanie
J. Z., oznaczone w akcie pod literą(...)nr(...)

J. Z.nie złożył deklaracji członkowskiej i nie uzyskał spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, nie łączyła go również ze Spółdzielnią umowa najmu.
W dn. 22.02.2011 r. powódK. Z.złożył wniosek o przyjęciego w poczet członków Spółdzielni oraz oświadczenie o gotowości do zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, pozwana jednak odmówiła wskazując na brak uprawnień poprzednika prawnego powoda.
Zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej(...)wM.w dniu 28.01.2011 r. podjął uchwały: 1. o utracie tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego przezK. Z.z powodu zgonuJ. Z.głównego najemcylokalu mieszkalnego nr (...)ul. (...)wM., zarządzanym przezSpółdzielnię Mieszkaniową (...)wM., 2. o wygaśnięciu spółdzielczego lokatorskiego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)ul. (...)wM., co powoduje obowiązek opróżnienia lokalu mieszkalnego.
W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Sąd I instancji uznał,że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sadu Okręgowego powód popierając swoje roszczenia winienw pierwszej kolejności udowodnić, że jego ojciec –J. Z.- był członkiemSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wM.i że przysługiwało mu spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, tymczasem postępowanie dowodowe wykazało,że ojciec powodaJ. Z.podczas całego okresu zajmowania lokalu mieszkalnego położonego wM.przyul. (...)nie był członkiem spółdzielni. PrawoJ. Z.do zajmowania lokalu nie wynikałoz członkostwa w spółdzielni i spółdzielczego prawa do lokalu, lecz umów najmu zawieranych zHutą (...)wM..
Zdaniem Sądu Okręgowego brak kompetencji legł u podstaw podjęcie przez stronę pozwaną dwóch uchwał – nr(...)i(...). Sąd Okręgowy wskazał,że w działaniach spółdzielni można stwierdzić wiele niekonsekwencji i sprzeczności spowodowanych bałaganem i brakiem profesjonalizmu w jej działaniu, jednakże powód nie może z tego tytułu wywodzić swoich praw do lokalu.
W ocenie Sądu I Instancji pozwana Spółdzielnia nie miała obowiązku przyjęcia powoda w poczet członków i zawierania umowy ustanawiającej lokatorskie prawodo lokalu w oparciu o art. 15 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.
Powyższe orzeczenie zaskarżył powód wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez nakazanie pozwanejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wM.złożenia oświadczenia woli o następującej treści:Spółdzielnia Mieszkaniowa(...)" wM.z siedzibą przyul. (...),(...)-(...) M., działając w trybieart. 15 Ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych z dnia 15 grudnia 2000 r.(Dz. U. 2001, nr 4, poz. 27 ze zm.) przyjmuje w poczet członkówPanaK. Z.i ustanawia na jego rzecz lokatorskie spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego po jego zmarłym ojcuJ. Z.,na co PanK. Z.wyraża zgodę i oświadcza, że prawa te przyjmujei nabywa”.
Skarżący rozstrzygnięciu Sądu I instancji zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego w postaciart. 65 Kodeksu cywilnegopoprzez wadliwe przyjęcie przez Sąd I instancji, z pominięciem woli stron umowy, wyrażonej podczas kształtowania umownego stosunku prawnego, że ojciec powoda korzystał z przedmiotowego lokalu bez tytułu prawnego,
2. naruszenie prawa materialnego w postaciart. 204 ustawy z dnia16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze, w stanie obowiązującym dnia1 stycznia 1994 r., poprzez wadliwe przyjęcie przez Sąd I instancji,że przywołany przepis nie ma zastosowania w zaistniałym stanie faktycznym,
3. naruszenie prawa procesowego w postaciart. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez niewłaściwe jego zastosowanie - błędną, nie opartąo zasady prawidłowego i logicznego rozumowania, oraz wszechstronne rozważenie materiału dowodowego ocenę dowodów, skutkującą przyjęciem przez Sąd I instancji, że ojciec powoda nie był członkiem pozwanej spółdzielni i korzystał z przedmiotowego lokalu bez tytułu prawnego.
4. naruszenie prawa materialnego w postaciart. 5 Kodeksu cywilnegopoprzez pominięcie przez Sąd I instancji zasad współżycia społecznego przy ocenie czynności prawnych dokonywanych przez pozwaną i ojca powoda.
Wniósł o zmianę wyroku i nakazanie pozwanej złożenia oświadczenia wolio przyjęciu powoda w poczet członków i ustanowieniu na jego rzeczlokatorskiego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego „po zmarłym ojcu(..),na coK. Z.wyraża zgodę i oświadcza, że prawa te przyjmujei nabywa”.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu.
Sąd Apelacyjny podziela w pełni ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji, dotyczące losów spornego lokalu i podstaw zamieszkiwania w nim ojca powoda, poza zastrzeżeniem, o którym poniżej.
Sporny lokal przed przejęciem przez pozwaną Spółdzielnie był lokalem przedsiębiorstwa państwowego. Sytuacje najemców takiego lokalu reguluje obecnie art. 48 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, który w pierwotnym brzmieniu nakazywał do najemców takich lokali stosować art. 12 i 46 ustawy i stanowiło obowiązku uiszczenia wkłady (lub braku takiego obowiązku przy nieodpłatnym nabyciu budynku). Począwszy od zmiany, która weszła w życie w styczniu 2003 r.w artykule 48 zapisano, że ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawado lokalu jest uwarunkowane złożeniem przez najemcę deklaracji członkowskieji przyjęciem w poczet członków spółdzielni.
Powód, który roszczenie swoje wywodził z art. 15 ust. 2 u.s.m., stanowiącego, że „w wypadku wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na podstawie art. 11 lub niedokonania czynności, o których mowaw art. 14, roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego przysługują małżonkowi, dzieciom i innym osobom bliskim” i praw swego ojca w żaden sposób nie wykazał jednak, by spełnił on powyższe wymogi i został przyjęty w poczet członków Spółdzielni. Przeciwnie, dołączył do akt jedynie umowy najmu zawierane zhutą (...)oraz pisma Spółdzielni, które do uregulowania sytuacji prawnej początkowo wzywały. Brak jednak jakiegokolwiek dowodu na to, że do tego doszło.Nie ma żądnego dowodu na piśmie, który potwierdzałby złożenie deklaracji,jak również dowodu na to, ze została ona złożona w innej formie, nie ma też przede wszystkim dowodu na to, że zapadła uchwała o przyjęciu ojca powoda w poczet członków. Faktów takich nie można domniemywać w oparciu o pisma Spółdzielni, które dotyczyły spraw związanych z zamieszkiwaniem w ich lokalu i określałyczy traktowałyJ. Z., tak jak członka Spółdzielni.W żadnym razie nie mogło to doprowadzić do zmiany statusuJ. Z.,bez dochowania przez niego obowiązku złożenia deklaracji i podjęcia stosownej uchwały przez Spółdzielnię. Na zmianę taką nie mogło też wpłynąć postępowania Spółdzielni, która błędnie czy przez przeoczenie traktowałaJ. Z.jak członka, czy też świadomie tolerowała zaistniałą sytuacje i tytuł jego zamieszkiwania. Członkostwo w spółdzielni powstaje - poza szczególnymi unormowaniami - wyłącznie w drodze przyjęcia danej osoby w poczet członkówna podstawie złożonej przez tę osobę deklaracji (art. 16 i 17 ustawy z dnia16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze, jedn. tekst: Dz. U. z 1995 r.Nr 54, poz. 288 ze zm.). (wyrok SN z dnia 28 lutego 1996 r. I CRN 222/95OSNC 1996/6/87).
Rację ma natomiast skarżący, że wadliwie uznał Sąd, byJ. Z.zamieszkiwał bez tytułu prawnego, skoro łączyła go umowa najmu zHutą (...),a pozwana spółdzielnia, jako jej następca wstąpiła w prawa i obowiązki wynajmującego, brak też dowodów na to, by umowa ta za życiaJ. Z.została rozwiązana. Jej treść, podobnie jak treść umowy między Hutą(...)a pozwana Spółdzielnią jest jednoznaczna.
W sprawie nie doszło też do naruszeniaart. 204 prawa spółdzielczegow brzmieniu obowiązującym w dacie 1 stycznia 1994 r., jak wskazuje apelacja. Rzeczywiście, przepis ten wskazywał, że spółdzielnia może realizować swoje zadania przez przydzielanie m. in. lokali mieszkalnych swoim członkom.Uszło jednak uwadze skarżącego, że Spółdzielnia nie przydzielała lokaluJ. Z., korzystał on z umowy najmu z jej poprzednikiem, a jego uprawnienia regulowała początkowo ustawa z 12 października 1994 r. o zasadach przekazywania budynków mieszkalnych przez przedsiębiorstwa państwowe(Dz. U. 1994. 119, poz. 567) a potemustawy o spółdzielniach mieszkaniowychz 15 grudnia 2000 r.(Dz.U. 2003, nr 119, poz. 1116 – tekst jednolity ze zmianami).J. Z.z przewidzianych tam uprawnień nie skorzystał, zamieszkiwałw spornym lokalu bez zmiany swego statusu lokatora.Nie ma więc podstaw, by powód mógł powoływać się na uprawnienia członkowskie ojca, skoro takich on nie posiadła.
Począwszy do lipca 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. nr 125, poz. 873)art. 48prawao spółdzielniach mieszkaniowych przewiduje dla najemcy lokalu, który przed przejęciem przez spółdzielnię był mieszkaniem przedsiębiorstwa państwowego inne uprawnienie. Na jego pisemne żądanie Spółdzielni jest obowiązana zawrzeć z nim umowę prze niesienia własności lokalu. Żądanie takie przysługuj również osobie bliskiej najemcy. Wprawdzie na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia14 lutego 2012 r. (P 17/10, OTK _A 2012/2/14), w którym stwierdzono, że omawianyart. 48 ust. 1w zakresie, w jakim przyznaje najemcy roszczenie o przeniesienie własności lokalu mieszkalnego, który był mieszkaniem przedsiębiorstwa państwowego powiązane wyłącznie z obowiązkiem spłaty zadłużenia z tytułu świadczeń wynikających z umowy najmu jest niezgodny zart. 64 ust. 1 Konstytucji RPi przepis ten traci moc 23 lutego bieżącego roku, to jednak do tej daty uprawnienia te były niezwykle korzystne, bo pozwalały w ostatnim okresie lokalten nabyć pod tytułem dartym, a obecnie uprawnienia te nadal najemcy i osobom bliskim przysługują, ustawowego wyjaśnienie będą wymagały jedynie warunki przeniesienia własności. Takie żądanie, o jakim aktualnie mowa wustawieo spółdzielniach mieszkaniowych, nie zostało w niniejszym procesie zgłoszone.
Za bezzasadny należało uznać również zarzut dotyczący naruszeniaart. 5 k.c., albowiem przepis ten nie może być traktowany jako źródło roszczeń materialnoprawnych. Służy on jedynie ochronie przed nadużyciem prawa podmiotowego przejawiającego się działaniem sprzecznym z zasadamiwspółżycia społecznego lub społeczno - gospodarczym przeznaczeniem prawa.W żadnym zaś razie nie może stanowić uzasadnienia dla nabycia prawa podmiotowego. W realiach niniejszej sprawy, przepisart. 5 k.c.nie może uzasadniać nabycia przez powoda roszczenia o przyjęcie do Spółdzielni i zawarcia umowyo ustanowieniu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.
Na marginesie dodać możne, że w świetle brzmienia art. 9 ustawyo spółdzielniach mieszkaniowych zgodnie z którym spółdzielcze lokatorskie prawodo lokalu powstaje  przez umowę o jego ustanowieniu w której spółdzielnia zobowiązuje się oddać członkowi lokal mieszkalny do używania, a członek zobowiązuje się wnieść wkład mieszkaniowy oraz uiszczać opłaty określonew ustawie i w statucie spółdzielni, wątpliwości budzi sformułowanie żądania pozwu, nie mówić już o jego modyfikacji na etapie postępowania apelacyjnego i objęciu oświadczeniem Spółdzielni tam zaproponowanym, także oświadczenia powoda.
Sąd Apelacyjny mając na względzie całokształt powyższych rozważań uznał apelację powoda za bezzasadną, co po myśli przepisuart. 385 k.p.c.skutkowało koniecznością jej oddalenia.
Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 sentencji wyroku wydano w oparciuo dyspozycję przepisuart. 102 k.p.c., z uwagi na charakter sporu i sytuacje powoda.

MW