Sąd Apelacyjnyw Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 996/13
Data wyroku: 2013-10-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Kaniok, Jacek Sadomski, Marta Szerel
Słowa kluczowe: Nieruchomości
Podstawa prawna: art.222 § 1 k.c

Sygn. akt I ACa 996/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia  30 października 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie  I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący – Sędzia SA – Ewa Kaniok (spr.)
Sędzia SA – Jacek Sadomski
Sędzia SO del. – Marta Szerel
Protokolant – st. sekr. sąd. Aneta Zembrzuska

po rozpoznaniu w dniu 30 października 2013 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa(...)W.

przeciwkoJ. K.iM. K.
o wydanie nieruchomości
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie
z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II C 867/05

1

    zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I (pierwszym) w części, w ten sposób, że nakazujeJ. K., aby wydał(...)W.niezabudowaną nieruchomość oznaczoną jakodziałka ewidencyjna nr (...)o powierzchni 75 m(
      2)położoną wW.przyulicy (...)objętąksięgą wieczystą Kw (...);

2
oddala apelację w pozostałej części;

3

    zasądza odJ. K.na rzecz(...)W.kwotę 191 (sto dziewięćdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

I ACa 996/13

UZASADNIENIE

(...)W.wystąpiło przeciwkoJ. K.iM. K.o nakazanie wydania nieruchomości położonej wW.przyul. (...), oznaczonej jakodziałka ewidencyjna nr (...)w obrębie(...)o pow. 665 m(

    2), dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa - IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr KW (...)iKW (...).
W uzasadnieniu powód podniósł, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługuje stronie powodowej, natomiast strona pozwana włada nieruchomością bez tytułu prawnego.
W odpowiedzi na pozewJ. K.wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda kosztów procesu.
Podczas posiedzenia Sądu w dniu 16.09.2008 r.M. K.wniosła o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z dnia 20.03.2013 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie:
- w punkcie I. oddalił powództwo;
- w punkcie II. zasądził od(...)W.D.P.na rzecz pozwanychJ. K.iM. K.kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy wskazał:
Od dnia 21 listopada 1945 r. zgodnie z art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze(...)Warszawy właścicielem nieruchomości gruntowej położonej wW.przyul. (...)została gmina(...)W..
W dniu 21 maja 1946 r. dziadek pozwanychH. K.i ojciec pozwanychK. K.nabyli prawo własności domu znajdującego się na w/w nieruchomości gruntowej oraz wszelkie ograniczenia i prawa do tej nieruchomości wynikające z dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze(...)
W dniu 30 grudnia 1948 r.H. K.iK. K.wystąpili o ustanowienie prawa własności czasowej do w/w nieruchomości gruntowej na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze(...)Wniosek ten nie został dotychczas rozpoznany.
Na podstawie projektu zatwierdzonego w dniu 15 czerwca 1948 r. oraz wydanego w dniu 4 lutego 1952 r. pozwolenia na budowę,H. K.iK. K.wybudowali na w/w nieruchomości gruntowej budynek mieszkalny składający się z sześciu pomieszczeń mieszkalnych oraz z pomieszczeń pomocniczych o łącznej pow. 101,4 m2.
W dniu 13 kwietnia 1950 r. w/w nieruchomość gruntowa zgodnie zart. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowejstała się przedmiotem własności państwowej.
W roku 1975K. K.ponownie wystąpił o przyznanie prawa własności czasowej do w/w nieruchomości gruntowej, jednakże otrzymał decyzję odmowną ze względu na przeznaczenie nieruchomości pod zabudowę mieszkaniową wysoką.
Następnie w dniu 15 września 1995 r.K. K.wniósł o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste.
W dniu 13 kwietnia 2000 r. zmarłK. K., a spadek po nim nabyli pozwaniJ. K.iM. K..J. K.iM. K.mieszkają na nieruchomości położonej wW.przyul. (...)od urodzenia.
W dniu 22 września 2003 r.J. K.wniósł do powoda o uregulowanie stanu prawnego w/w nieruchomości gruntowej. Wniosek ten dotychczas nie został rozpoznany.
W dniu 10 sierpnia 2011 r.M. K.sprzedałaJ. K.przysługujący jej udział w spadku poK. K..
Od dnia 27 maja 1990 r. do chwili obecnej nieruchomość gruntowa położona wW.przyul. (...)jest przedmiotem prawa własności powoda, natomiast budynek znajdujący się na tej nieruchomości stanowi przedmiot własności pozwanegoJ. K..

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zgodnie z treściąart. 222 § 1 kcwłaściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.
Powód wykazał przedłożonymi w sprawie dokumentami, że względem spornej nieruchomości przysługuje mu prawo własności. Strona pozwana nie wykazała natomiast, aby stan prawny tych nieruchomości był inny, iż wynikający z dokumentacji przedłożonej przez powoda.
Pomimo spełnienia przesłanek roszczenia windykacyjnego, Sąd Okręgowy powództwo oddalił z uwagi na treśćart. 5 kc.Zgodnie z tym przepisem nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, mimo uprawnienia skarżącego, jako właściciela przedmiotowej nieruchomości do wniesienia roszczenia windykacyjnego, wystąpiła wyjątkowa sytuacja uzasadniająca zastosowanieart. 5 kc.Przepis ten stanowi, że treść wszystkich uprawnień materialnego prawa cywilnego określają nie tylko normy prawne tworzące poszczególne uprawnienia, ale także zasady współżycia społecznego i społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa. Wskazaną normę należy stosować w sytuacji gdy w innej drodze nie można zabezpieczyć interesu osoby zagrożonej wykonaniem prawa podmiotowego drugiej osoby.
Na podstawie dekretu z 1945 r. możliwe były różne formy prawne łagodzenia jego skutków, zwłaszcza przez prawo wystąpienia o przyznanie nieruchomości zamiennych lub zawarcie umowy dzierżawy. W dniu 30 grudnia 1948 r.H.iK. K.i następnie w dniu 15 września 1995 r.K. K.wnieśli o ustanowienie prawa własności czasowej przedmiotowej nieruchomości. Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie dotychczas nie zostało zakończone. Ponownie z wnioskiem o uregulowanie stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości wystąpił do powoda w dniu 22 września 2003 r. pozwanyJ. K.. W dniu 15 września 2009 r. pozwany wystąpił do powoda z wnioskiem o przyśpieszenie rozpoznania sprawy wszczętej wnioskiem z dnia 22 września 2003 r., jednakże wniosek ten dotychczas nie został rozpoznany. W ocenie Sądu powód w niniejszej sprawie nie podjął działań koniecznych dla rozpoznania wniosku z dnia 30 grudnia 1948 r., wniosku z dnia 15 września 1995 r. oraz wniosku z dnia 22 września 2003 r., w związku z czym w postępowaniach wszczętych tymi wnioskami do chwili obecnej nie zapadła decyzja administracyjna. W następstwie wskazanych wyżej zaniechań, powód doprowadził do sytuacji, w której następcy prawniH. K.iK. K.z winy powoda nie posiadają tytułu prawnego do zajmowanej nieruchomości, wskutek czego zachodzi jedna z przesłanek roszczenia windykacyjnego. Zdaniem Sądu w przedstawionej sytuacji wytoczenie powództwa windykacyjnego przez powoda należy uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Skoro bowiem wniosek pozwanego i wnioski jego wstępnych nie zostały rozpoznane do chwili obecnej, zachowanie powoda polegające na wytoczeniu powództwa windykacyjnego narusza społeczne poczucie sprawiedliwości, w szczególności biorąc pod uwagę okoliczność, że w następstwie rozpoznania przez powoda w/w spraw administracyjnych powództwo w niniejszej sprawie byłoby bezzasadne ze względu na brak przesłanek zart. 222 § 1 k.c., co skutkuje uznaniem roszczenia powoda za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Przedmiotowa nieruchomości pozostaje we władaniu rodziny pozwanych od 30 grudnia 1948 r., natomiast pozwani zamieszkują w niej od chwili urodzenia i tam znajduje się ich centrum życiowe. W ocenie Sądu pozbawienie pozwanych nieruchomości stanowiącej od kilkudziesięciu lat miejsce ich zamieszkania byłoby sprzeczne z zasadami współżycia, a w szczególności sprzeciwiałoby się społecznemu poczuciu sprawiedliwości.
Nieruchomość nie została rozdysponowana zgodnie z celami, dla których został wydany dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze(...). Zgodnie z art. 1 w/w dekretu, miał on na celu umożliwienie racjonalnego przeprowadzenia odbudowy stolicy i dalszej jej rozbudowy. Przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cele uzasadniające nacjonalizację, według art. 1 powołanego dekretu z 1945 r., zatem żądanie jej wydania jest sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa własności uzyskanym przez(...)W.. Tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości został uzyskany przez poprzednika prawnego powoda wyłącznie w celu realizacji zadań publicznych uzasadnianych powojennymi trudnościami. Skoro zaś nieruchomość nie została nigdy zadysponowana zgodnie z celem nacjonalizacji i cały czas pozostaje w posiadaniu pozwanych, to roszczenie powoda należało uznać za sprzeczne ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem jego prawa.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 98 kpc.

    Apelację od powyższego wyroku wniósł powód zaskarżając go w części oddalającej powództwo o wydanie niezabudowanej działki ew. nr(...)
w obrębie(...)o pow. 75 m(
    2)przyul. (...)wW., objętejksięgą wieczystą Kw (...)oraz w zakresie zasądzonych od powoda na rzecz pozwanych kosztów procesu.
Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i nakazanie pozwanym wydania powodowi niezabudowanej działki ew. nr(...)w obrębie(...)o pow. 75 m(
    2)przyul. (...)wW., objętejksięgą wieczystą Kw (...)oraz zasądzenie kosztów procesu od pozwanych na rzecz powoda za obie instancje.
Powód zarzucił kwestionowanemu orzeczeniu naruszenieart. 5 k.c.iart. 222 § 1 k.c.poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, jak też niewłaściwą ocenę materiału dowodowego, na skutek dokonania błędnych ustaleń faktycznych i przyjęcia, że:

⚫

nieruchomość składająca się z działek ew. nr(...), objętaksięgą wieczystą Kw (...), jest zabudowana,

działka ew. nr(...), objętaksięgą wieczystą Kw (...), jest przedmiotem postępowań administracyjnych, w tym postępowania w trybie art. 7 dekretu z 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie(...)

w świetleart. 5 k.c.powód nadużywa swego prawa w dochodzeniu wydania mu działki ew. nr(...), w sytuacji, gdy działka ew. nr(...)o pow. 75 m(
    2)nie jest przedmiotem postępowania o zwrot na rzecz byłego właściciela, ani też innych postępowań administracyjnych,

poprzednicy prawni pozwanych nie nabyli praw do działki ew. nr(...)na podstawie umowy - aktu notarialnego Rep. Nr(...)

działka ew. nr(...)jest niezabudowana i pozostaje w granicachulicy (...),

pozwani nie podnieśli zarzutu nadużycia prawa podmiotowego ani zasiedzenia, - brak jest podstaw do zastosowaniaart. 5 k.c.w odniesieniu do działki ew. nr(...).

J. K.wniósł o oddalenie apelacji oraz o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi Południe sprawy z jego wniosku o stwierdzenie zasiedzeniadziałki nr (...)o pow. 75m2.

Sąd Apelacyjny zważył:
apelacja jest uzasadniona.
Uszło uwadze sądu I instancji, że zgodnie z treścią aktu notarialnego z 21.05.1946r.H. K.iK. K.nabyli prawa do nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...)o pow. 589,80 m(

    2). objęta księgą wieczystąK.(...)parcela(...)rej. hip nr(...)(k.17 i 112 i 116), która obecnie oznaczona jest jako działki nr(...)pow. 0,0571 m(

    2 )i nr(...)o pow. 0,0019m(

    2 )(k.5 i 6), natomiast działka oznaczona aktualnie numerem(...)o pow. 75 m(

    2)nie była objęta treścią w/w aktu notarialnego, nie jest zabudowana ( k.8 ) i nie toczy się wobec niej postępowanie administracyjne w trybie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze(...)Tytuł prawny do w/w nieruchomości przysługuje powodowi, zaś pozwanyJ. K.włada tą nieruchomością bez tytułu prawnego.
Ponieważ w/w działka nie została objęta treścią aktu notarialnego z 21.05.1946r. rep nr(...), brak jest podstaw do przyjęcia, że występując o jej wydanie, powód czyni ze swego prawa użytek sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa. Sąd Okręgowy w tym zakresie wadliwie zastosowałart. 5 k.c.przyjmując go za podstawę oddalenia powództwa.
Skoro aktem notarialnym(...)nie została objętadziałka (...)poprzednicy prawni pozwanego nie byli uprawnieni do złożenia wniosku o przyznanie im prawa własności czasowej do tej działki w trybie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze(...)( wniosek taki mógł złożyć tylko właściciel nieruchomości lub osoba reprezentująca prawa właściciela, tymczasemH.iK. K.takiego przymiotu nie posiadali). Dawny właściciel tej działki nie został ustalony, nie ma podstaw do przyjęcia, żeP. P.była jej właścicielem i że swe prawa przeniosła na w/w osoby).
Pozwani mieli świadomość, iż nie posiadają tytułu prawnego do władania w/w działką i nie władali nią jak właściciele. Wielokrotnie składali wnioski o ustanowienie na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego w/w nieruchomości, przez co dawali wyraz, iż nie czują się samoistnymi posiadaczami owej nieruchomości, brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że nabyli jej własność w drodze zasiedzenia a tym samym brak jest podstaw do zwieszenia niniejszego postępowania do czasu rozpoznania przez Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi Północ wnioskuJ. K.o stwierdzenie zasiedzenia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny z mocyart. 386 par. 1 k.p.c.zmienił wyrok w zaskarżonej części w stosunku doJ. K.nakazując mu, aby wydał nieruchomość właścicielowi.
Powództwo w stosunku doM. K.uległo oddaleniu mocyart. 385 k.p.c.gdyż 10.08.2011 r. zbyła ona swój udział w spadku poK. K.( k.122) i nie włada przedmiotową nieruchomością.
Brak było podstaw do zmiany orzeczenia o kosztach procesu wydanego przez sąd I instancji, gdyżJ. K.uległ w nieznacznej części żądania.
O kosztach procesu za II instancję Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z wynikiem sporu w oparciu oart. 98 par. 1 i 3 k.p.c.Na koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika od wartości przedmiotu sporu wynoszącej 877 zł. i opłata od apelacji w kwocie 71zł.