Sąd Okręgowy w Elblągu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 3/13
Data wyroku: 2013-01-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Teresa Zawistowska, Aleksandra Ratkowska, Krzysztof Nowaczyński
Słowa kluczowe: Nieważność Umowy
Podstawa prawna: art. 58§1 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

Sygn. akt I Ca 3/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 stycznia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Elblągu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący: SSO Krzysztof Nowaczyński
Sędziowie:  SO Aleksandra Ratkowska /spr./
SO Teresa Zawistowska
Protokolant:  st. sekr. sąd. Danuta Gołębiewska

po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2013 r. w Elblągu
na rozprawie
sprawy z powództwaM. K.iH. K.
przeciwkoL. F.iI. F.
o zapłatę

na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Rejonowego w Elblągu
z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt IX C 1006/12

1
oddala apelację;

2
zasądza od powodówM. K.iH. K.solidarnie na rzecz pozwanychL. F.iI. F.solidarnie kwotę 1.200 zł (jeden tysiąc dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję.

UZASADNIENIE
M.iH. K.domagali się zasądzenia odI.iL. F.kwoty 46.809,71 zł z tytułu nie zawarcia przez pozwanych umowy sprzedaży boksu handlowego nr 93 w Hali(...)wE.w formie aktu notarialnego, a nadto żądali zasądzenia od pozwanych na ich rzecz kosztów procesu. Wskazali, iż na żądanie pozwu składa się kwota 23.000 zł tytułem uiszczonej za boks ceny oraz odszkodowanie związane z poniesieniem przez powodów kosztów zaciągnięcia kredytu bankowego na dokonanie tego zakupu.
Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanych solidarnie kosztów procesu. Pozwani podnieśli zarzut potrącenia z roszczeniem powodów kwoty 8.300 zł z tytułu przysługującego im roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie przez powodów z boxu nr 93 za okres od 09.11.2010 roku do 09.09.2012 roku.
Pismem z dnia 08 października 2012 roku powodowie rozszerzyli żądanie pozwu o kwotę 1000 zł z tytułu wynagrodzenia za sporządzenie operatu szacunkowego dotyczącego wyceny boxu.

Sąd Rejonowy w Elblągu wyrokiem z dnia 23 października 2012r.zasądził od pozwanychL. F.iI. F.na rzecz powodówM. K.iH. K.kwotę 21.153,28 zł i oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz zasądził od powodów solidarnie na rzecz pozwanych kwotę 312,06 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, a ponadto nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Elblągu tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od powodów kwotę 27,88 zł i od pozwanych kwotę 22,12 zł
Wyrok zapadł na podstawie następujących ustaleń, wniosków i przepisów prawa:
W dniu 09 listopada 2010 rokuM. K.iH. K.zawarli zL. F.iI. F.umowę sprzedaży boxu handlowego nr 93 wCentrum Handlowym (...)wE., stanowiącego odrębny lokal użytkowy, dla którego Sąd Rejonowy w Elblągu prowadziksięgę wieczystą nr (...). Umowa została sporządzona w zwykłej formie pisemnej, chociaż strony wiedziały, że powinna zostać ona zawarta w formie aktu notarialnego i umówiły się , że potwierdzą umowę w formie aktu notarialnego po zakończeniu problemów związanych z wpisami prawa własności w księgach wieczystych. W dniu 09 listopada 2010 roku zapłacona została cała cenę sprzedaży w wysokości 23.000 zł. Od dnia 09 listopada 2010 roku obie strony uważały, żeM. K.iH. K.są właścicielami boxu nr 93.M. K.nie uiszczała czynszu najmu za box nr 93.M. K.prowadziła w boxie działalność handlową przez rok tj. do dnia 31 października 2012 roku, w tym czasie uważała go za swoją własność i opłacała wszelkie opłaty związane z eksploatacją boxu. Od dnia 01 listopada 2011 rokuM. K.nie uiszczała opłat eksploatacyjnych za box nr 93 na rzecz(...)wE.i na dzień 31 sierpnia 2012 roku zaległość wynosiła 3.011,52 zł. Strony prowadziły rozmowy na temat zawarcia umowy w formie aktu notarialnego, jednak bez rezultatów.M. K.wynajmowała od pozwanych dwa boxy nr 91, 92. W okresie od 01 lipca 2010 roku do 31 grudnia 2010 roku wysokość czynszu najmu wynosiła 200 zł miesięcznie za jeden boks, natomiast od stycznia 2011 roku wynosił 150 zł miesięcznie za jeden boks.
W dniu 04 listopada 2010 rokuM. K.zawarła z(...) Bankiem (...) S.A.wW.umowę pożyczki nr (...)na łączną kwotę 30.147,37 zł; spłata została rozłożona na 96 rat miesięcznych.
Powyższe ustalenia faktyczne oparto na dowodach z dokumentów oraz na zeznaniach świadkaR. P., jak również na zeznaniach stron w zakresie w jakim pozostawały bezsporne. Kwestią sporną w zeznaniach stron była jedynie przyczyna, dla której nie doszło do późniejszego zawarcia umowy u notariusza oraz okres, w jakimM. K.prowadziła działalność gospodarczą w spornym boxie. W tym zakresie Sąd oparł się na zeznaniach świadkaR. P., który zeznał, iż zarówno powódka, jak i pozwany chcieli umówić się u notariusza. W ocenie Sądu nie doszło do tego, bo jak sama powódka zeznała, działalność gospodarcza, którą prowadziła w boxie przynosiła wysokie straty. Nie miała ona zatem szczególnej motywacji w umówieniu się z pozwanymi w sposób konkretny na zawarcie umowy w wymaganej formie.
Powodowie domagali się zwrotu ceny, którą zapłacili za box nr 93 na podstawie umowy sprzedaży z dnia 09 listopada 2010 roku oraz odszkodowania z tytułu poniesionych przez nich kosztów związanych z zawarciem tejże umowy w postaci odsetek umownych od kredytu w kwocie 23.809,71 zł oraz kwoty 1000 zł za sporządzenie operatu szacunkowego z dnia 05 października 2010 roku.
Zgodnie zart. 158 Kodeksu cywilnegoumowa przenosząca własność nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Przy czym, zgodnie zart. 73 § 2 kcczynność dokonana bez zachowania takiej formy jest nieważna. Z uwagi zatem na niezachowanie formy aktu notarialnego umowę z dnia 09 listopada 2010 roku zawartą przez strony należy uznać za nieważną. Nie można uznać, iż umowa ta stanowiła wyłącznie umowę przedwstępną w rozumieniuart. 389 kc.Strony wyraźnie zeznały, iż traktowały umowę jako przenoszącą własność boxu na powodów. Świadczyć o tym miał fakt, iż powódka od 09 listopada 2010 roku nie uiszczała pozwanym czynszu najmu za box, bowiem właściciel nie ma takiego obowiązku, a nadto powodowie w dniu 09 listopada 2010 roku zapłacili całość ceny za box tj. 23.000 zł. Powódka dokonała przelewów na konto pozwanych i w tytule określiła, iż wpłaty dokonuje „za wykup lokalu na(...) nr (...)” , zatem oczywistym jest, iż jej wolą było nabycie własności tegoż boxu.
W świetle powyższych rozważań należy uznać umowę z dnia 09 listopada 2010 roku za nieważną. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1973 roku (III CRN 33/73, Lex nr 7231) nieważność czynności prawnej uzasadnia zwrot nienależnych świadczeń stosownie do zasad zart. 410 kcw zw. zart. 405 kc.Według tych przepisów w przypadku spełnienia świadczenia nienależnego może żądać jego zwrotu od osoby, która jego kosztem to świadczenie uzyskała. W takim wypadku powodom należy się od pozwanych zwrot uiszczonej ceny za box tj. kwoty 23.000 zł.
Powodowie dochodzili również odszkodowania z tytułu szkody, jaką ponieśli na skutek niezawarcia przez pozwanych umowy w formie aktu notarialnego w łącznej kwocie 24.809,71 zł. Wskazywali na wadę prawną boxu, co spowodowało odstąpienie przez nich od umowy z dnia 09 listopada 2010 roku. Umowa ta była jednak od początku niemożliwa do wykonania, a zatem zachodziła tzw. niemożliwość świadczenia pierwotna (art. 387 § 1 kc). W takiej sytuacji odszkodowanie przysługuje wyłącznie na warunkach określonych wart. 387 § 2 kczgodnie, z którym strona, która w chwili zawierania umowy wiedziała o niemożliwości świadczenia, a drugiej strony z błędu nie wyprowadziła, obowiązana jest do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o niemożliwości świadczenia. Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie zachodzi, albowiem powodowie w chwili zawierania umowy wiedzieli, iż powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Nie przysługuje im zatem roszczenie o naprawienie szkody w postaci odsetek od kredytu oraz kosztów poniesionych z tytułu konieczności sporządzenia operatu szacunkowego (punkt 2 wyroku). Powodowie powoływali na podstawę dochodzonej szkody rękojmię z tytułu wady prawnej sprzedanej rzeczy (art. 556 § 2 kc). Przepis ten nie ma jednak zastosowania jako dotyczący ważnej umowy sprzedaży. Po drugie, wada prawna występuje gdy rzecz sprzedana stanowi własność osoby trzeciej albo jeżeli jest obciążona prawem osoby trzeciej (nie osoby sprzedającej). Ponadto, zgodnie zart. 557 § 1 kc, sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy. Powodowie niewątpliwie wiedzieli w dniu 09 listopada 2010 roku, iż umowa jest zawierania w niewłaściwej formie.
Dodatkowo wskazano, iż powodowie nie wykazali, jakoby umowa pożyczki została zawarta na powyższy cel, faktu zapłaty rat kapitałowo – odsetkowych oraz faktu oraz wysokości poniesionych kosztów sporządzenia operatu szacunkowego (operat dołączony do sprawy dotyczy trzech boksów tj. nr 91,92 i 93).
Mając na uwadze powyższe roszczenie powodów należało uwzględnić wyłącznie co do ceny jaką zapłacili tj. co do kwoty 23.000 zł.
Pozwani jednak w sprawie podnieśli zarzut potrącenia z roszczeniem powodów kwoty 8.300 zł z tytułu przysługującego im roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie przez powodów z boxu nr 93 za okres od 09.11.2010 roku do 09.09.2012 roku, gdzie stawka miesięczna wynagrodzenia wyniosła 200 zł miesięcznie stanowiąca równowartość czynszu najmu boxu oraz kwoty 3500 zł z tytułu nieopłaconych przez powodów opłat administracyjnych na rzecz(...)wE., tj. łącznie kwoty 8300 zł.tj. zarzut zart. 498 kc.
Za bezpodstawny uznano zarzut co do kwoty 3.500 zł wskazanej w piśmie procesowym pozwanych z dnia 12 września 2012 roku , gdyż należność ta przysługiwała(...)wE.. Niewątpliwie natomiast pozwanym przysługiwało w stosunku do powodów roszczenie zart. 224 § 2 kc, to jest wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z boxu nr 93, stanowiącego własność pozwanych. Powodowie, wiedząc o niezachowaniu formy aktu notarialnego przy zawieraniu umowy, wiedzieli także, iż formalnie nie przeszła na nich własność lokalu użytkowego. Czuli się właścicielami (nie płacili czynszu najmu pozwanym), ale wiedzieli, że dla zachowania formalności konieczne jest podpisanie umowy u notariusza. Należy ich zatem uznać za samoistnych posiadaczy w złej wierze. Pozwani potrącają wynagrodzenie w wysokości czynszu najmu 200 zł za okres od 09.11.2010 roku do 09.09.2012 roku. Kwota czynszu, jaką pozwani mogliby uzyskać za wynajem boxu była w sprawie bezsporna do wysokości 200 zł za listopad oraz grudzień 2010 roku oraz do wysokości 150 zł miesięcznie w dalszym okresie (w pozostałym zakresie nie została udowodniona przez stronę pozwaną na podstawieart. 6 kc). Sporny był okres, za jaki należy się w/w wynagrodzenie. ŚwiadekR. P.zeznał, iż powódkaM. K.prowadziła działalność handlową w boxie nr 93 przez rok. Potwierdza to zeznania powódki, iż korzystała z boxu nr 93 do końca października 2011 roku. W pozostałym zatem zakresie zarzut potrącenia należy uznać za nieudowodniony przez stronę pozwaną. Zarzut potrącenia był zatem zasadny za okres od 09 listopada 2010 roku do 30 października 2011 roku po 200 zł miesięcznie za listopad i grudzień 2010 roku oraz po 150 zł miesięcznie za pozostałe miesiące, tj. co do kwoty 1846,72 zł (10 miesięcy po 150 zł = 1500 zł, jeden miesiąc pełny miesiąc tj. grudzień 2010 roku - 200 zł oraz 22 dni listopada 2010 roku = 146,72 zł). Zgodnie zart. 498 § 2 kcwskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się wzajemnie do wysokości wierzytelności niższej. Powodom przysługiwała zatem kwota 21.153,28 zł (23.000 zł – 1.846,72zł = 21.153,28zł), o czy orzeczono w punkcie 1 wyroku. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu (punkt 2 wyroku).
Sąd rozstrzygnął o kosztach procesu na podstawie 98§ 1 i 3 kpcw zw. zart. 100 kpc. Strona powodowa wygrała sprawę w 44,24 %, a zatem w tym zakresie należał im się zwrot poniesionych przez nich kosztów procesu od strony pozwanej. Powodowie uiścili w sprawie opłatę w kwocie 2341 zł, a zatem przysługiwał im zwrot kosztów procesu w wysokości 1035,65 zł (2341 zł x 44,24 % = 1035,65 zł). Pozwani wygrali sprawę w 55,76 % i w tym zakresie mogą żądać od powodów zwrotu poniesionych kosztów, na które składają się: 2400 zł wynagrodzenie adwokata oraz 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Przysługuje im zatem od powodów żądanie zwrotu kosztów w wysokości 1347,71 zł (2417 zł x 55,76 % = 1347,71 zł). Po potrąceniu tychże kwot pozwanym przysługuje od powodów kwota 312,06 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (1347,71 zł – 1035,65 zł = 312,06 zł), o czym orzeczono w punkcie 5 wyroku.
Na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) rozstrzygnięto o nieuiszczonych kosztach sądowych.
Powodowie wnieśli apelację od tego wyroku w części oddalającej powództwo, zarzucając niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a także przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na przyjęciu, że nie wykazali oni, abyumowa pożyczki nr (...)zawarta 4 listopada 2010r. zBankiem (...) SAdotyczyła kupna boksu nr 93, wobec czego nie przysługuje powodom zwrot kosztów zaciągnięcia tez pożyczki w postaci odsetek umownych, a także że powodowie podpisali nieformalną umowę kupna sprzedaży boksu mając świadomość, że forma umowy jest niezgodna z obowiązującym przepisami i nie zawierając umowy w formie aktu notarialnego z winy powódkiM. K..
W uzasadnieniu apelacji skarżący akcentowali, iż powódka wielokrotnie zwracała się do pozwanych o zawarcie umowy notarialnej , ale pozwanyL. F.odmawiał wskazując na problemy z wpisem prawa własności do księgi wieczystej. Podnieśli, iż zawarli umowę pożyczki bankowej na zakup boksu na niekorzystnych warunkach, ponieważ zależało im na czasie, a na związek tej pożyczki z zakupem boksu nr 3 wskazuje zbieżność daty zawarcia umowy pożyczki z datą uiszczenia ceny za boks.
Skarżący domagali się zmiany zaskarżonego wyroku i zasadzenie od pozwanych na ich rzecz dodatkowo kwoty 26.656,43 zł oraz zasądzenia kosztów procesu, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i skierowania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sądem Rejonowym w Elblągu.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw nie zasługiwała na uwzględnienie.
Wskazać należy, iż Sąd Rejonowy w Elblągu dokonał w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego i wyciągnął z tych ustaleń słuszne wnioski, bez naruszania zasady swobodnej oceny dowodów określonej przepisemart. 233 § 1 k.p.c.oraz wyjaśnił wszystkie okoliczności mające wpływ na rozstrzygnięcie. Dokonane w ten sposób ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy aprobuje, przyjmując za podstawę własnego rozstrzygnięcia.
W tym miejscu uzasadnionym wydaje się odwołanie do dyspozycji normyart. 233 k.p.c., z treści której wynika, iż sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału z uwzględnieniem wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również wszelkich okoliczności towarzyszących przeprowadzaniu poszczególnych dowodów i mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ponadto podkreślenia wymaga również okoliczność, iż ramy swobodnej oceny dowodów muszą być zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego, regułami logicznego myślenia oraz pewnego poziomu świadomości prawnej, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Zdaniem Sądu Okręgowego ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie przez sąd pierwszej instancji, uznać należało za prawidłową i rzetelną, nienaruszającą w żadnym wypadku przepisów prawnych zakreślonych normąart. 233 k.p.c.Zwrócić uwagę należy również, że sama subiektywna ocena i odczucia strony skarżącej w odniesieniu do rozstrzygnięcia dokonanego przez sąd pierwszej instancji nie predestynują jej do negacji zapadłego w sprawie orzeczenia poprzez wskazywanie uchybień natury proceduralnej, w tym niewłaściwej oceny lub pominięcia określonych dowodów, której miałby dopuścić się Sąd pierwszej instancji. Tym samym skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd zasady swobodnej oceny dowodów wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem może być jedynie przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów; nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu( wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 27 kwietnia 2006 r., I ACa 1303/05, LEX nr 214251).Do naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.mogłoby dojść tylko wówczas, gdyby skarżący wykazał uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2005 r., III CK 314/05).
Odnosząc powyższe stwierdzenia do niniejszego postępowania, zaakcentować należy, iż strona skarżąca nie przedstawiła argumentów, mających przemawiać za tym, iż orzeczenie sądu pierwszej instancji opiera się na dowolności sędziowskiej oceny zebranych w sprawie dowodów i z tego też względu winno być uznane za niedopuszczalne. Co ważniejsze, przytoczone w apelacji okoliczności dotyczące motywacji stron do zawarcia umowy z dnia 9 listopada 2010r., jak i te, które miały stanowić o przyczynach niezawarcia umowy w formie notarialnej, leżą poza istotą sprawy, gdyż wbrew stanowisku powodów umowy zawartej przez nich z pozwanymi nie można uznać za umowę przedwstępną w rozumieniuart.389 kpcz przewidzianymi tam konsekwencjami niewywiązania się z umowy przez którąś ze stron. Zgodnieart.389 §1 kpcumowa przedwstępna to umowa , przez którą jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia oznaczonej umowy; umowa taka powinna określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej. Tymczasem umowa zawarta przez strony w dniu 9 listopada 2010r. nie przewidywała zawarcia żadnej kolejnej umowy, a jej przedmiotem była sprzedaż boksu handlowego. Wynika to nie tylko z literalnego brzmienia umowy, ale również tych okoliczności i zachowań stron, które przytoczył Sąd Rejonowy wskazując na wolę i przeświadczenie stron o wywołaniu skutku objętego ich zamiarem ( w szczególności zapłata ceny, nieuiszczanie opłat przez powódkę na rzecz pozwanych związanych z korzystaniem z boksu).
Oczywiście słusznie stwierdził przy tym Sąd Rejonowy, iż umowa ta z uwagi na niezachowanie formy jej zawarcia (art.158 kcw zw. zart.73§2 kc) była nieważna z mocyart.58§1 kc.Skutkowało to obowiązkiem zwrotu przez strony świadczeń, które sobie świadczyły bez podstawy prawnej, zatem rozliczenia stosownie doart.410 kc, i tylko do tego ograniczała się odpowiedzialność pozwanych wobec powodów. Jak chodzi zatem o pozwanych, to obciążał ich obowiązek zwrotu otrzymanej od powodów ceny sprzedaży, pomniejszonej o zgłoszoną do potrącenia wierzytelność z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy, która nie była kwestionowana. Niezależnie zatem od słuszności stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż dalej idące żądanie powodów formułowane jako odszkodowanie nie zostało wykazane co do zasady jak i wysokości, brak było podstawy prawnej do której to roszczenie można by odnieść.
Z tych przyczyn apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawieart.385 kpc.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono stosownie do jego wyniku na podstawieart.108§1 kpcw zw. zart.98§1 kpc.