Sąd Okręgowy w Warszawie
XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumenta
Sygnatura akt: XVII AmC 485/09
Data wyroku: 2010-03-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Maciejewska

Sygn. Akt XVII AmC 485/09

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 marca 2010 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
w składzie:
Przewodniczący: SSR del. Ewa Maciejewska
Protokolant: Łukasz Wychowaniec
po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2010 r., w Warszawie na rozprawie
sprawy z powództwaStowarzyszenie (...)z siedzibąwP.
przeciwkoBank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.
o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone

I uznaje za niedozwolone i zakazuje wykorzystywaniaBankowi (...) Spółce Akcyjnejw obrocie z konsumentami postanowień wzorca umowy o nazwie „Regulamin ogólnego otwierania i prowadzenia rachunków bankowych dla osób fizycznych wBanku (...) Spółka Akcyjna” o treści:
„ Bank nie odpowiada za straty spowodowane okolicznościami niezależnymi od Banku takimi jak (…) wadliwe działanie bankomatów i innych urządzeń akceptujących karty.”

II zasądza od pozwanegoBanku (...) Spółka Akcyjnana rzecz powodaStowarzyszenia (...)z siedzibą wP.kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego
III nakazuje pobranie od pozwanegoBanku (...) Spółka AkcyjnawW.na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Sądu Okręgowego w Warszawie) kwoty 600 zł (sześćset złotych) tytułem nie uiszczonych kosztów sądowych,
IV zarządza publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt pozwanegoBanku (...) Spółka Akcyjna.

/-/ SSR del. Ewa Maciejewska
Sygn. akt XVII Amc 485 /09

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 20 kwietnia 2009r. (data stempla pocztowego) powódStowarzyszenie (...)z siedzibą wP.wniósł o uznanie za niedozwolone postanowienia zawartego w stosowanym przez pozwanegoBank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.wzorcu umowy o nazwie ,,Regulamin ogólny otwierania i prowadzenia rachunków bankowych dla osób fizycznychBanku (...) Spółka Akcyjna” o treści: ,, Bank nie odpowiada za straty spowodowane okolicznościami niezależnymi od Banku takimi jak (...) wadliwe działanie bankomatów i innych urządzeń akceptujących karty.”
(§ 70ust.1) oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że pozwany jako spółka akcyjna prowadzi bank. W ramach swojej działalności gospodarczej pozwany posługuje się wzorcem umowy-,, Regulamin ogólny otwierania i prowadzenia rachunków bankowych dla osób fizycznychBanku (...) Spółka Akcyjna’’, zawierającym m. in. zakwestionowane postanowienie. Postanowienie to- zdaniem powoda - stanowi klauzulę niedozwoloną w rozumieniuart.3851k.c., jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszające interesy konsumentów. Postanowienie to ponadto wyłącza odpowiedzialność przedsiębiorcy względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie ,co stanowi niedozwoloną klauzulę w myślart.3853pkt 2 k.c.Zapis ten narusza równieżart.52 ust.2 pkt 10 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe( Dz.U. z 2002 r., Nr 72, poz. 665 ze zm., „Prawo bankowe” ), ponieważ niezgodnie z prawem ogranicza odpowiedzialność pozwanego za niewykonanie lub nieprawidłowe wykonanie umowy o świadczenie usługi bankowej. Powołany przepisPrawa bankowegonie może bowiem być interpretowany w ten sposób, że wprowadza on ustawowe zezwolenie na ograniczenie odpowiedzialności banku w stosunku do zasad ogólnych. Dodatkowo powód podniósł, iż pozwany Bank nie może wyłączyć swojej odpowiedzialności w przypadku posługiwania się osobami trzecimi w wykonaniu zawartej umowy ani w przypadku gdy szkoda powstała wskutek wadliwego działania bankomatu . W sytuacji gdy przy korzystaniu z bankomatu klientowi została zabrana z konta większa kwota niż faktycznie pobrana z bankomatu, pełną odpowiedzialność ponosi wyłącznie bank, który nie może wyłączyć tej odpowiedzialności, co przewiduje ustawa o elektronicznych środkach płatniczych. (pozew k.1-4, pismo k.61).
PozwanyBank (...) Spółka Akcyjnawniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu , w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Motywując swoje stanowisko strona pozwana podniosła, że roszczenie powoda jest bezzasadne.
Sporna klauzula prawidłowo potwierdza jedynie brak odpowiedzialności Banku za okoliczności pozostające poza jego kontrolą . Jeżeli okoliczność, z której wynikła strata klienta Banku, daje się powiązać ze sferą zależną-pozostającą pod kontrolą Banku, Bank będzie za to odpowiedzialny –o ile wiąże się to z naruszeniem standardów starannego działania wymaganych od profesjonalisty. Przedmiotowa klauzula odpowiada więc sposobowi ukształtowania odpowiedzialności Banku na zasadach ogólnych prawa cywilnego, zatem nie prowadzi do ograniczenia odpowiedzialności Banku w rozumieniuart. 3853pkt 2 k.c., nie narusza przy tym wymogówart. 52 ust.2 pkt 10 Prawa bankowego. Bank nie ponosi odpowiedzialności jedynie za okoliczności od niego niezależne, co pozostaje w zgodzie z kodeksowymi przesłankami odpowiedzialności określonymi wart.471 i nast. K.c.
Zakwestionowana klauzula nie spełnia ponadto przesłanek abuzywności przewidzianych wart.3851k.c.Sporny zapis nie jest w szczególności sprzeczny z dobrymi obyczajami i nie narusza rażąco interesów konsumentów. Powód w żaden sposób nie wykazał spełnienia wskazanych przesłanek, które muszą pozostawać ze sobą w adekwatnym związku przyczynowym. Powód nie określił zwłaszcza jaki konkretnie dobry obyczaj miałby zostać naruszony w analizowanym przypadku oraz jak to naruszenie należałoby oceniać w kontekście specyfiki tej działalności gospodarczej , jaką jest otwieranie i prowadzenie rachunków bankowych dla osób fizycznych.
Powód nie przedstawił ponadto żadnych okoliczności świadczących o tym , iż sporna klauzula w jakikolwiek sposób narusza interesy konsumentów (odpowiedź na pozew k.20-32).

Rozpoznając sprawę Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

PozwanyBank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.w ramach prowadzonej działalności gospodarczej posługuje się wzorcem umowy -,,Regulamin ogólny otwierania i prowadzenia rachunków bankowych dla osób fizycznychBanku (...) Spółka Akcyjna”.
W treści tego wzorca - w § 70ust.1pkt 6- zawarty jest zapis: ,, Bank nie odpowiada za straty spowodowane okolicznościami niezależnymi od Banku takimi jak (...) wadliwe działanie bankomatów i innych urządzeń akceptujących karty ”
/okoliczności bezsporne/

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd rozważył co następuje:
W ocenie Sądu powództwo zasługuje na uwzględnienie.
W myślart. 3851§ 1 k.c.niedozwolonymi są takie postanowienia umowy, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, o ile nie zostały uzgodnione indywidualnie i nie są postanowieniami określającymi główne świadczenia stron w sposób jednoznaczny.
Uznanie postanowienia umownego za niedozwolone i wyeliminowanie go z obrotu wymaga zatem łącznego spełnienia następujących przesłanek:
- postanowienie umowy zawieranej z konsumentem nie zostało uzgodnione indywidualnie, tj. konsument nie miał rzeczywistego wpływu na jego treść, nie podlegało negocjacjom, lecz zostało ono narzucone konsumentowi,
- prawa i obowiązki konsumenta zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami , rażąco naruszając jego interesy,
- postanowienie umowne nie odnosi się do określonych jednoznacznie głównych świadczeń stron.
W niniejszej sprawie bezsporny jest zarówno fakt stosowania przez stronę pozwaną wzorca umownego zawierającego sporną klauzulę, jak i okoliczność , iż klauzula ta była narzucana konsumentowi i nie podlegała indywidualnym uzgodnieniom. Postanowienie to nie dotyczy przy tym jednoznacznie określonych głównych świadczeń stron w ramach umowy zawieranej w oparciu o krytyczny wzorzec .
Powyższe oznacza, że przesądzenia wymaga jedynie kwestia czy zakwestionowany zapis o treści: ,, Bank nie odpowiada za straty spowodowane okolicznościami niezależnymi od Banku takimi jak (...) wadliwe działanie bankomatów i innych urządzeń akceptujących karty ”, kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami , rażąco naruszając jego interesy i istotnie ogranicza odpowiedzialność pozwanego względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, w rozumieniuart. 3853pkt 2 k.c.
Należy wskazać, że ,, dobre obyczaje” to reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami.
Ukształtowanie praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami w zakresie treści stosunku obligacyjnego, wyraża się w tworzeniu klauzul godzących w równowagę kontraktową stron (vide: wyrok SN z 13 lipca 2005r.I CK832/04, Lex nr 159111). Za sprzeczne z dobrymi obyczajami uznać trzeba działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub braku doświadczenia, a więc działania traktowane powszechnie za nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych reguł, standardów postępowania.
Zaznaczyć należy, wbrew temu na co powołuje się pozwany, że przyjęcie, iż postanowienie wzorca umowy narusza dobre obyczaje , nie wymaga wskazania jaki „dobry obyczaj ” został in casu naruszony, wystarczające jest uzasadnienie takiej oceny poprzez odwołanie się do reguł etycznych, uczciwego i lojalnego postępowania w obrocie (vide: wyrok SN z 3 lutego 2006 r. I CK 297/2005 . Lex Polonica 393979 ).
Rażące naruszenie interesów konsumentów polega zaś na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na ich niekorzyść (vide: wyrok SN z 13 lipca 2005 r. I CK 832/04, Lex nr 159111).
Sad podziela stanowiska powoda, iż sporne postanowienie
jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów, a
ponadto wyłącza odpowiedzialność pozwanego Banku względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.
Zgodnie z tym postanowieniem Bank nie odpowiada za straty spowodowane okolicznościami niezależnymi od Banku takimi jak (...)wadliwe działanie bankomatów i innych urządzeń akceptujących karty.
Sformułowanie tego zapisu sugeruje konsumentowi- Posiadaczowi Rachunku i może wywołać u niego przekonanie, że wadliwe działanie bankomatów i innych urządzeń akceptujących karty są zawsze okolicznościami niezależnymi od Banku. A zatem za straty spowodowane tymi okolicznościami pozwany Bank nie ponosi odpowiedzialności, co jest nie do pogodzenia z ogólnymi zasadami odpowiedzialności określonymi wart.471 i nast. K.c.Mogą wszak przy realizacji przedmiotowego zobowiązania wystąpić straty wynikające np. z
wadliwego działania bankomatów, które wiążą się z naruszeniem przez Bank reguł starannego działania wymaganych od profesjonalisty (art. 472w zw. zart.355 § 2 k.c.) . W takich sytuacjach Bank nie może być zwolniony od odpowiedzialności za powstałe w związku z tym szkodę.
Opisane przekonanie może odnieść przeciętny konsument, nie będący profesjonalistą (np. prawnikiem) po zapoznaniu się z treścią Regulaminu.
Pogląd taki- wbrew twierdzeniom pozwanego- jest uprawniony jeśli weźmie się pod uwagę całokształt brzmienia przedmiotowego wzorca umowy. Brak w tym wzorcu bowiem jednoznacznych, wyraźnych zapisów wykluczających zaprezentowane stanowisko.
Objęta sporem klauzula poprzez niedoinformowanie konsumenta może wywołać u niego błędne przeświadczenie co do przysługujących mu praw oraz obowiązków pozwanego Banku odnośnie wykonywanej przez niego usługi bankowej i okoliczności egzoneracyjnych zwalniających Bank od odpowiedzialności. Bank, chcąc uniknąć od odpowiedzialności za powstałe straty, w kontaktach z konsumentem mógłby powoływać się na to, że zaistniałe straty są wynikiem np. wadliwego działania bankomatów, niezależnie od tego czy faktycznie wadliwe działanie tych urządzeń, było przez niego zawinione czy też nie. Ocena czy okoliczności powodujące straty mieszczą się w zakresie określonym w kwestionowanym postanowieniu nie może leżeć tylko w kompetencji pozwanego.
Tym samym w ocenie Sądu sporny zapis należy uznać za sprzeczny zart. 3851§ 1 k.c.jako godzący w dobre obyczaje (rzetelne traktowanie konsumenta, szacunek, zaufanie stron) i rażąco naruszający interesy konsumenta
( dezinformacja, wykorzystanie niewiedzy konsumenta).
Omawiane postanowienie stanowi przy tym niedozwoloną klauzulę umowną w myślart. 3853pkt 2 k.c.wyłącza bowiem odpowiedzialność pozwanego Banku względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, w stosunku do zasad ogólnych przewidzianych wart.471i art. 472 k.c.w zw. zart. 355§ 2 k.c.
Podkreślić należy , iż sporny zapis jest także sprzeczny zart.57 ustawy z dnia 12.09. 2002 r. o elektronicznych instrumentach płatniczych( Dz. U. Nr 169, poz. 1385 ze zm. ). Zgodnie z tym przepisem umowa o instrument pieniądza elektronicznego (a taka umową jest m.in. umowa , której dotyczy krytyczny wzorzec umowy ) nie może ograniczać odpowiedzialności banku wobec posiadacza za utratą pieniądza elektronicznego lub szkodę wynikłą wskutek nieprawidłowego wykonania operacji zleconych przez posiadacza, jeżeli przyczyną utraty pieniądza elektronicznego lub nieprawidłowego wykonania operacji będzie wadliwe funkcjonowanie urządzenia ( np. bankomatu),na którego używanie bank wyraził zgodę.
Za trafny uznać należy pogląd powoda, że w sytuacji gdy przy korzystaniu z bankomatu klientowi została zabrana z konta większa kwota niż faktycznie pobrana z bankomatu, pełną odpowiedzialność ponosi wyłącznie bank, który nie może wyłączyć tej odpowiedzialności.
Skoro sporna klauzula w ocenie Sądu ogranicza odpowiedzialność pozwanego Banku względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, w stosunku do zasad ogólnych , za niezasadne traktować trzeba stanowisko pozwanego, że klauzula ta prawidłowo realizuje wymogiart. 52 ust.2 pkt 10 Prawa bankowego. Według tego przepisu umowa rachunku bankowego powinna określać w szczególności zakres odpowiedzialności banku za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych oraz wysokość odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku.’’ Przepis ten nie może być interpretowany w ten sposób, iż wprowadza on ustawowe zezwolenie na ograniczenie odpowiedzialności banku w stosunku do zasad ogólnych. Trudno wskazać jakiekolwiek racje do wykładni tego przepisu jako podstawy ograniczenia odpowiedzialności banku, skoro-jako profesjonalista- tym bardziej powinien gwarantować wykonanie swojego zobowiązania umownego zgodnie z jego treścią (art. 355 § 2 k.c.).Omawiany przepis należałoby odczytywać wręcz odwrotnie , jako sugestię zaostrzenia odpowiedzialności w stosunku do zasad ogólnych, w żadnym natomiast razie jako dozwolenie, czy nakaz jej ograniczenia.’’- ( tak: Dominika Rogoń[w:] Fryderyk Zoll-red., Prawo bankowe. Komentarz, Zakamycze 2005).
Sąd oddalił wniosek dowodowy pozwanego dotyczący przeprowadzenia dowodu z umowy zawartej w dniu 2.12.2008 r. pomiędzy pozwanym a operatorem sieci jego bankomatów tj.(...) Spółka z o.o.na okoliczność odpowiedzialności tego operatora za sprawność i poprawność działania bankomatów i zobowiązania operatora do zapewnienia szybkiego i efektywnego serwisu obsługiwanych urządzeń. Okoliczności mające zostać stwierdzone tym dowodem nie mają bowiem znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W postępowaniu o uznanie wzorca umowy za niedozwolony Sąd dokonuje abstrakcyjnej oceny wzorca. Ocena ta prowadzona jest w oderwaniu od konkretnego stosunku umownego, jej przedmiotem jest badanie tylko zakwestionowanych klauzul wzorca , a nie praktyki i konsekwencji ich stosowania w umowach z konsumentami.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawieart. 3851§1 k.c.w zw. zart. 3853pkt.2 k.c.uznał postanowienia wzorca umowy za niedozwolone, zaś na podstawieart. 47942zakazał ich wykorzystywania w obrocie.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.
O publikacji prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt pozwanej zarządzono na podstawieart.47944kpc