Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 625/13
Data wyroku: 2013-06-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agnieszka Leżańska
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art.103 a ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt VU 625/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 czerwca 2013 roku

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący SSR del. Agnieszka Leżańska
Protokolant Cezary Jarocki

po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2013 roku w Piotrkowie Trybunalskim

sprawy z wnioskuJ. R. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.

o prawo do wypłaty emerytury

na skutek odwołaniaJ. R. (1)
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
z dnia 25 marca 2013 r. sygn.(...)

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, iż zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.do podjęcia wypłaty należnej ubezpieczonemuJ. R. (1)emerytury od dnia 01 października 2011 roku do dnia 21 listopada 2012 roku;

2
żądanie ubezpieczonegoJ. R. (1)w zakresie wypłaty odsetek od świadczenia emerytalnego za okres od dnia 01 października 2011 roku do dnia 21 listopada 2012 roku przekazuje do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT..

Sygn. akt VU 625/13

UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 25 marca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.odmówił uchylenia decyzji z dnia 28 września 2011r. w części, w jakiej decyzja ta zawiesza wnioskodawcyJ. R. (1)prawo do emerytury za okres od dnia 1 października 2011r. do dnia 21 listopada 2012 r.
W dniu 22 kwietnia 2013 r.J. R. (1)wniósł odwołanie od tej decyzji, w którym wniósł o wypłatę zaległej emerytury za okres od dnia 1 października 2011 r. W uzasadnieniu skargi wnioskodawca powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 roku w sprawie K 2/12, którym orzeczono, że art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 257, poz. 1726) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 z późń. zm.), dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 roku, w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 roku, bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 KonstytucjiRPW uzasadnieniu skargi wnioskodawczyni powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego wskazała, że przepis ustawy nie stał się niekonstytucyjny w dniu ogłoszenia go przez Trybunał konstytucyjny za niezgodny z prawem, ale w dniu jego wejścia w życie
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.wniósł o jego oddalenie.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił następujący stan faktyczny:

J. R. (1),urodzony w dniu (...), wystąpił w dniu 28 maja 2009 roku z wnioskiem o przyznanie emerytury. Wnioskodawca był wówczas zatrudniony wSpółdzielczym Zakładzie (...)wC..
Decyzją z dnia 15 czerwca 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwT.przyznałJ. R. (1)prawo do emerytury od dnia 1 maja 2009 r.
(dowód: wniosek o emeryturę – k. 1-3 akt emerytalnych, zaświadczenie o  zatrudnieniu i wynagrodzeniu– k. 15-18 akt emerytalnych, decyzja z dnia 15.06.2009r. – k. 45-46 akt emerytalnych)
Decyzją z dnia 28 września 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.wstrzymał wnioskodawcyJ. R. (1)wypłatę emerytury od dnia 1 października 2011 roku z powodu kontynuowania zatrudnienia bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.
(dowód: decyzja - k. 121 akt emerytalnych)
W dniu 30 listopada 2012 r.J. R. (1)wniósł o wypłatę zawieszonej emerytury oraz o wypłatę świadczeń zaległych.
(dowód: wniosek – k. 137 akt emerytalnych)
Decyzją z dnia 14 stycznia 2013r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.z dniem 22 listopada 2012 r. wznowił wnioskodawcy wypłatę emerytury tj. uchylił decyzję z dnia 28 września 2011 roku w części, w jakiej dotyczy zawieszenia wypłaty emerytury od dnia 22 listopada 2012 roku.
(dowód: decyzja z dnia 10.01.2013r. – k. 83-84 akt emerytalnych)
Decyzją z dnia 25 marca 2013 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.odmówił uchylenia decyzji z dnia 28 września 2011 roku w części w jakiej decyzja ta zawiesza prawo do emerytury za okres od dnia 1 października 2011 roku do dnia 21 listopada 2012 roku.
(dowód: decyzja z dnia 14.01.2013 r. k. 142 akt emerytalnych i załącznik do tej decyzji k. 145 akt emerytalnych)
J. R. (2)nadal zatrudniony jest wSpółdzielczym Zakładzie (...)wC..
(okoliczność bezsporna)

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zważył co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie organ rentowy w trybie przepisówkodeksu postępowania administracyjnegozaskarżoną decyzją wznowił postępowanie w przedmiocie zawieszenia wypłaty emerytury wnioskodawcy na podstawie prawomocnej decyzji z dnia 28 września 2011 r., co oznacza możliwość badania prawidłowości tej decyzji w niniejszym postępowaniu. Jednocześnie organ rentowy odmówił uchylenia tej decyzji w zakresie zawieszenia prawa do emerytury za okres od dnia 1 października 2011r. do 21 listopada 2012 r., podnosząc że decyzja została wydana na podstawie obowiązującego wówczasart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tj. Dz. U. z 2009r. nr 153, poz. 1227 ze zm), który został wyeliminowany z obrotu prawnego - jako niezgodny zKonstytucja RP- wobec osób które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011r., dopiero z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r. w sprawie K2/12, czyli z dniem jego ogłoszenia, co nastąpiło 22 listopada 2012r. Oznacza to zdaniem organu rentowego konieczność stosowania przepisu art. 103a ustawy od dnia jego wejścia w życie, aż do dnia ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K2/12 czyli do dnia 22 listopada 2012r.
Stanowisko organu rentowego jest błędne.
Należy podkreślić, iż wnioskodawca nabył prawo do emerytury - decyzją z dnia 15 czerwca 2009 r. -z dniem 1 maja 2009r.W okresie od dnia 8 stycznia 2009r. do dnia 31 grudnia 2010r. ( a zatem w dacie nabycia prawa do emerytury przez wnioskodawcę) treścią ryzyka emerytalnego było osiągnięcie wieku emerytalnego i posiadanie odpowiedniego stażu pracy (art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tj. Dz. U. z 2009r. nr 153, poz. 1227 ze zm). Wypłata emerytury w tym okresie nie była uzależniona od uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą.
Dopiero z dniem wejścia w życie przepisuart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czyli z dniem 1 stycznia 2011 r. prawo do wypłaty emerytury zostało uzależnione przez ustawodawcę od rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury. Jednocześnie na podstawieart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291, poz. 1707) przepis art. 103a ustawy od dnia 1 października 2011 r. miał zastosowanie także do emerytur przyznanych przed dniem 1 stycznia 2011r. Od tego momentu warunkiem podjęcia wypłaty emerytury było uprzednie rozwiązanie stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia13 listopada 2012r. w sprawie K2/12(opublikowanym w Dzienniku Ustaw w dniu 22 listopada 2012 roku )stwierdził, żeart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291, poz. 1707) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), dodanym przezart. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 r., w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy (a zatem w okresie od dnia 8 stycznia 2009r. do 31 grudnia 2010r.), jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Trybunału rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w art. 28 w/w ustawy spowodowało, że osoby które skutecznie nabyły i realizowały prawo do emeryturyw okresie od dnia 8 stycznia 2009r. do 31 grudnia 2010r.zostały objęte nową, mniej korzystną dla nich treścią ryzyka emerytalnego – a mianowicie ich prawo do pobierania emerytury po dniu 1 października 2011r. zostało uzależnienie od rozwiązania stosunku pracy. Treść ryzyka emerytalnego w określeniu, którego wnioskodawca ma swobodę, nie powinna zdaniem Trybunału być zmieniana w stosunku do osób, które już nabyły i zrealizowały prawo do emerytury. Jeśli ubezpieczony już raz spełnił warunki, od których zależało nabycie prawa do emerytury, to zdaniem Trybunału niedopuszczalnym jest, nakazanie mu zastosowania się do nowej treści ryzyka emerytalnego, czyli nakazanie mu ponownego zrealizowania już raz skutecznie zrealizowanego prawa do emerytury.
Te w/w niezgodne zKonstytucją RPprzepisy były podstawą zawieszenia przez organ rentowy wypłaty emerytury wnioskodawcy z dniem 1 października 2011r. z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia z dotychczasowym pracodawcą bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy (decyzja z dnia 28 września 2011r.).
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ustęp 1 Konstytucji RP). Stosownie do treściart. 190 ustęp 3 Konstytucji RPorzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia (w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony), jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.
Z treściart. 190 ustęp 3 Konstytucji RPorgan rentowy wyciągnął wniosek, że niezgodny zKonstytucją RPprzepis prawa można stosować aż do momentu ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, czyli do dnia 22 listopada 2012r..
Należy podnieść, że przepisart. 190 ustęp 3 Konstytucjiokreśla jedynie moment utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego aktu normatywnego (ogłoszenie orzeczenia Trybunału), co nie jest równoznaczne z jego stosowaniem. W świetle przepisówart. 190 ust 3 i ust 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejwyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy zKonstytucją, wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku w trybieart. 190 ust 2 Konstytucjizakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy w postępowaniu sądowym (tak por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2009-04-16, I OSK 586/08). Przepis ustawy niezgodny zKonstytucjąco do zasady nie może być bowiem źródłem praw i obowiązków, a zatem przepis taki, choć obowiązujący przed ogłoszeniem wyroku Trybunału , nie powinien być stosowany także do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału.
Problem intertemporalnych skutków wyroków Trybunału Konstytucyjnego, orzekających o niezgodności zakwestionowanego przepisu zKonstytucją, należy do bardzo spornych w doktrynie, nie mniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego zdecydowanie przeważa pogląd o skuteczności ex tunc wyroków Trybunału Konstytucyjnego (takie też stanowisko zajął ostatnio Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 sierpnia 2012r., V CSK 402/11). Za retroaktywnością wyroku Trybunału opowiedział się także Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 21 lutego 2013r. w sprawie III AUa 41/13 w którym podniósł, że utrata mocy obowiązującej przepisu z powodu jego niezgodności zKonstytucjąoznacza, że przepis ten nie może być stosowany, poczynając od daty jego uchwalenia, zachodzi zatem konieczność ponownego rozpoznania sprawy z pominięciem już niekonstytucyjnego przepisu.
Skutek ex nunc wyroków Trybunału Konstytucyjnego jest dopuszczalny, ale jedynie wyjątkowo. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z dnia 20 kwietnia 2011 r., I CSK 410/10 (OSNC 2021, nr 1, poz. 14) wskazał najważniejsze wyjątki od tej zasady, a mianowicie gdy:
- Trybunał w sentencji sam określa termin retroaktywności swojego orzeczenia, odnosząc go do chwili wejścia w życieKonstytucji(por. wyrok z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, OTK Zb. Urz. 2001, nr 8, poz. 256), albo wyłączając tę retroaktywność zupełnie (wyrok z dnia 31 stycznia 2001 r., P 4/99, OTK Zb. Urz. 2001, nr 1, poz. 5),
- z samej istoty kategorii orzeczeń Trybunału, w których odracza on termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, wynika, że tym samym wyłączony zostaje ich retrospektywny charakter,
- wyłączenie retroaktywności wyroku Trybunału może wynikać z rozważenia i z konieczności uwzględnienia innych ważnych konstytucyjnych wartości, takich jak np. ochrona praw nabytych (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., II CSK 335/10, OSNC 20011, nr 10, poz. 114). To ostatnie stanowisko nawiązuje w sposób pośredni do tych orzeczeń, w których Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że nie jest możliwe wskazanie uniwersalnych reguł dotyczących intertemporalnych skutków orzeczeń Trybunału. Należy je rozpatrywać indywidualnie, uwzględniając charakter przepisu, którego niekonstytucyjność została stwierdzona (por. uchwała z dnia 23 stycznia 2004 r., III CZP 112/03, OSNC 2005, nr 4, poz. 61, czy z dnia 23 czerwca 2005 r., III CZP 35/05, OSNC 2006, nr 5, poz. 81). W obu tych uchwałach Sąd Najwyższy podkreślił doniosłość m. in. rozróżnienia czy orzeczona przez Trybunał niekonstytucyjność przepisów dotyczy prawa materialnego, czy procesowego i - w wypadku tych drugich - opowiedział się za działaniem wyroku Trybunału ex nunc.
Należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żaden z przedstawionych wyjątków, akceptowanych w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który uzasadniałby odejście od przyjmowanej powszechnie zasady działania wyroków Trybunału Konstytucyjnego ex tunc. W sentencji wyrokuz dnia 13 listopada 2012r. w sprawie K2/12Trybunał nie wypowiedział się bowiem na temat intertemporalnego działania tego orzeczenia. Nie dotyczy ono kwestii procesowych, lecz materialnoprawnych (prawa do emerytury). Nie ma wreszcie powodów do uznania, że wsteczne działanie tego wyroku naruszałoby zasadę ochrony praw słusznie nabytych. Wręcz przeciwnie wsteczne działanie tego wyroku urzeczywistnia zasadę ochrony praw słusznie nabytych.
Stwierdzenie niezgodności przepisu art. 103 a ustawy o emeryturach i rentach z FUS zKonstytucją RPprzez Trybunał Konstytucyjny w w/w zakresie powoduje zatem brak podstaw prawnych do stosowania tego przepisu wobec osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011r. bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, a zatem wobec wnioskodawczyni już od wejścia tego przepisu w życie, czyli ex tunc.

Skoro zatem wnioskodawca nabył prawo do emerytury w reżimie prawnym niewymagającym rozwiązania stosunku pracy, to wejście w życie przepisu art. 103a ustawy wprowadzające taki nowy warunek ryzyka emerytalnego, nie może zmienić jego sytuacji prawnej, w szczególności nie może stanowić przesłanki uzależniającej wypłatę emerytury od rozwiązania stosunku pracy, gdyż narusza zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Z tych względów, Sąd w niniejszej sprawie odmówił zastosowania niezgodnego zKonstytucją RPprzepisuart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291, poz. 1707) w zw. z art. 103 a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Pominięcie art. 103a ustawy przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy jako niegodnego zKonstytucją RP, powoduje brak podstaw prawnych do odmowy podjęcia wypłaty emerytury przez organ rentowy za okres od dnia 1 października 2011r. do 21 listopada 2012 r..
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł jak w sentencji.
Natomiast nowe żądanie wnioskodawcy o wypłatę odsetek od zaległych świadczeń emerytalnych, Sąd Okręgowy na podstawieart. 47710§ 2 k.p.c.przekazał do rozpoznania organowi rentowemu.