Sąd Apelacyjny w Katowicach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKz 34/13
Data wyroku: 2013-02-20 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Elżbieta Mieszczańska, Gwidon Jaworski, Michał Marzec
Słowa kluczowe: Przestępstwo Przeciwko Mieniu
Podstawa prawna: art. 286§1 kk

Sygn. akt II AKz 34/13

POSTANOWIENIE
Dnia 20 lutego 2013 roku

Sąd Apelacyjny w Katowicach II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący-Sędzia: SA  Elżbieta Mieszczańska (spr.)
Sędziowie:  SA  Gwidon Jaworski
SA Michał Marzec

Protokolant:   Magdalena Baryła

przy udzialeProkuratora Prok. Apel. Małgorzaty Bednarek
po rozpoznaniu w sprawie przeciwkoJ. P.i innym
oskarżonym o przestępstwo zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 §1 k.k.iart. 270 § 2 k.k.przy zastosowaniuart. 11 § 2 k.k.
zażaleń pełnomocników oskarżyciela subsydiarnegoR. W.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 13 grudnia 2012 roku, sygn. akt V K 6/12
w przedmiocie umorzenia postępowania
na podstawieart. 437 § 1i 2 k.p.k.orazart. 438 pkt 2 k.p.k.

postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać
Sądowi Okręgowemu w Katowicach do merytorycznego rozpoznania.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 grudnia 2012 roku Sąd Okręgowyw Katowicach na podstawieart. 339 § 3 pkt 1 k.p.k.iart. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.umorzył postępowanie zainicjowane subsydiarnym aktem oskarżenia wniesionym przez oskarżyciela subsydiarnegoR. W.przeciwkoJ. P.,K. B.,M. J. (1),J. K.,K. K.orazM. S., w którymR. W.oskarżył wyżej wymienionych o to, że od dnia29 października 2008 roku do dnia 26 lutego 2009 roku działając wspólnie i w porozumieniu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej za pomocą wprowadzenia w błąd Sądu OkręgowegowK.Wydział II Cywilny, co do zasadności występowania nieistniejącego roszczenia wynikającego ze złożonego w tym Sądzie blankietu dokumentu opatrzonego podpisemR. W., to jest weksla In blanco wypełnionego przez inną nieustaloną osobę niezgodnie z wolą osoby podpisanej na tym dokumencie oraz wystawionego w innym celu niż określono to w pozwie, doprowadzili wyżej wymieniony Sąd do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości pozwanegoR. W.poprzez wydanie w dniu 10 marca 2009 roku w sprawie sygn.(...)nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym odnośnie zapłacenia na rzecz(...) Finanse Sp. z o.o.kwoty 3.453.994, - złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wymagalności do dnia zapłaty oraz kwoty 32.217,00 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, działając w ten sposób na szkodę wyżej wymienionego, to jest o czyn zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 §1 k.k.iart. 270 § 2 k.k.przy zastosowaniuart. 11 § k.k
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli pełnomocnicy oskarżyciela subsydiarnegoR. W.. I tak adwokatŁ. C.zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a toart. 7 k.p.k.skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego, polegającym na przyjęciu, iż oskarżeni posłużyli się blankietem weksla In blanco wystawionym przez pokrzywdzonegoR. W.zgodnie z jego wolą na zabezpieczenie roszczeńSpółki (...) S.A.wobecR. W., a następnie złożyli wypełniony weksel w Sądzie Okręgowym wK.i na podstawie którego Sąd ten w sprawie o sygn. akt(...)wydał nakaz zapłaty przeciwko pokrzywdzonemu, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż oskarżeni posłużyli się wekslem blankietowym wystawionym przezR. W.niezgodnie z jego wolą oraz naruszenieart. 92 k.p.k.polegające na oparciu rozstrzygnięcia nie na wszystkich okolicznościach ujawnionych w postępowaniu, skutkujące błędnym przyjęciem przez Sąd, iż oskarżeni nie dopuścili się zarzucanych im czynów.
Drugi z pełnomocników oskarżyciela subsydiarnego adwokatM. J. (2)zarzucił:

-

naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienie, a toart. 339 § 3 pkt 1 k.p.k.iart. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.poprzez dokonanie oceny dowodów na posiedzeniu poprzedzającym rozprawę;

naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, to jestart. 167 k.p.k.iart. 2 § 1 i 3 k.p.k.w związku zart. 17 § 1 pkt 1 k.p.k.poprzez dokonanie w sposób wybiórczy i niepełny oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz odstąpienie od przeprowadzenia wszystkich wnioskowanych dowodów, co doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznychi przyjęcia, że czyny w kształcie przedstawionym przez oskarżyciela subsydiarnegow akcie oskarżenia nie mogą wypełniać znamion czynów zabronionych, o których mowa wart. 286 § 1 k.k.w związku zart. 294 §1 k.k.iart. 270 § 2 k.k.przy zastosowaniuart. 11 § k.k.;

naruszenie przepisów prawa materialnego –art. 10 ustawy Prawo Wekslowepoprzez jego błędna wykładnię i utożsamianie porozumienia wekslowego oraz deklaracji wekslowej oraz przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie istniało porozumienie wekslowe określające warunki dochodzenia świadczenia ze zobowiązania wekslowego, a przez to naruszenie przepisu prawa materialnego –art. 270 § 2 k.k.poprzez jego właściwe zastosowaniei przyjęcie, że blankiet weksla nie został wypełniony niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę.

W konkluzji zażaleń obaj skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowieniai przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Katowicach do merytorycznego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zażalenia pełnomocników oskarżyciela subsydiarnego zasługują na uwzględnienie.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd Okręgowy przyjął, iż do przedmiotowego weksla in blanco, czyli niezupełnego w rozumieniu przepisówPrawa wekslowego, nie była sporządzona deklaracja wekslowa, co dawało posiadaczowi weksla prawo do wypełnienia go zgodnie z własną wolą i wykorzystania do dochodzenia należnych mu roszczeń wobec wystawcy weksla, skoro ten nie dołożył należytej starannościw prowadzeniu stosownej ewidencji weksli wychodzących i w przechowywaniu kopii tych dokumentów łącznie z porozumieniami wekslowymi. Takie zaś ustalenia nie pozwalają,w ocenie Sądu I instancji na przypisanie oskarżonym przestępstwa zart. 270 § 2 k.k.,a w konsekwencji również zart. 286 § 1 k.k.w postaci tzw. oszustwa procesowego.
Z tak uproszczonym rozumowaniem trudno się zgodzić. Weksel własny in blanco to dokument zawierający co najmniej podpis wystawcy złożony w zamiarze zaciągnięcia zobowiązania wekslowego. Nie jest on jeszcze wekslem w rozumieniuPrawa wekslowego, bo nie zawiera wszystkich elementów wymaganych dla ważności weksla, ale jest dokumentem, skoro wystawca złożył na nim swój podpis właśnie w zamiarze zaciągnięcia zobowiązania wekslowego. W takim też znaczeniu pozostaje on pod ochroną z jednej stronyart. 10 Prawa wekslowego, a z drugiej stronyart. 270 § 2 k.k.Zamachy skierowane przeciwko takiemu wekslowi w rozumieniuart. 270 § 2 k.k.mogą polegać na:

-

podrobieniu weksla in blanco łącznie z nakreśleniem falsyfikatu podpisu wystawcy;

uzupełnieniu weksla in blanco w sposób niezgodny z upoważnieniem udzielonym przez wystawcę;

uzupełnieniu weksla in blanco przez osobę trzecią nie dysponującą upoważnieniem wystawcy.

W świetle dotychczas zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oczywistym jest jedynie to, że przedmiotowy weksel in blanco nie został podrobiony, ponieważ został on własnoręcznie podpisany przez jego wystawcę, czyli oskarżyciela subsydiarnegoR. W.. Natomiast kwestie dotyczące uzupełnienia tego weksla w sposób zgodny bądź niezgodny z upoważnieniem udzielonym przez wystawcę, jak i uzupełnienia go przez osobę dysponująca lub nie upoważnieniem wystawcy, w świetle dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego, nie jest już oczywiste, albowiem dowody zaprezentowane w sprawie, w tym łącznie z zeznaniami oskarżyciela, nie pozwalają na obecnym etapie, bez precyzyjnej oceny ich wiarygodności na stwierdzenie, że przedmiotowy weksel in blanco został wypełniony zgodnie z upoważnieniem udzielonym przez jego wystawcę i przez osobę dysponującą jego upoważnieniem.
W tym miejscu należy podnieść, że abstrakcyjność weksla in blanco nie polega na jego oderwaniu od woli wystawcy, a wola ta jest zawsze wyrażona w porozumieniu zawartym między wystawcą weksla a osobą, której ten weksel zostaje wręczony. Zawarcie tego porozumienia następuje zawsze z chwilą wystawienia weksla in blanco i wręczenia go wierzycielowi wekslowemu, a porozumienie to określa sposób uzupełnienia weksla.
Jest to zatem umowa zawierana pomiędzy wystawcą a odbiorcą weksla, do którejw całości stosuje się przepisy prawa cywilnego, te zaś, jak i przepisyPrawa wekslowego, nie stawiają wymogu, aby była to umowa zawarta w szczególnej formie. Porozumienie wekslowe może być zatem pisemne lub ustne, wyraźne lub dorozumiane. Wprawdzie dla celów dowodowych wskazanym byłoby spisanie oświadczenia woli wystawcy weksla w postaci tzw. deklaracji wekslowej w tylu jednobrzmiących egzemplarzach, ile jest osób podpisanych na wekslu, ale brak takiej pisemnej deklaracji, wbrew twierdzeniom Sądu Okręgowego, nie może stanowić podstawy do uznania, że weksel in blanco został uzupełniony zgodnie z wolą wystawcy i przez osobę przez niego upoważnioną. Przeciwnie, jeżeli dłużnik wekslowy wydał weksel in blanco nawet bez żadnych wskazówek, co do jego wypełnienia, to domniemywa się, że zaufał on uczciwości wierzyciela i bez zastrzeżeń zgodził się na wypełnienie weksla przez tego ostatniego, przy założeniu, że zawsze weksel in blanco składany jest na zabezpieczenie konkretnych wierzytelności lub na zabezpieczenie konkretnych roszczeń mogących powstać w przyszłości z tytułu ewentualnych szkód i strat, jakie może spowodować wystawca weksla, bowiem tylko w tym znaczeniu wystawca weksla in blanco składając swój podpis miał zamiar zaciągnąć zobowiązanie wekslowe.
Niewątpliwie abstrakcyjność i samodzielność zobowiązania wekslowego stawia dłużnika wekslowego w trudnej sytuacji, chcąc bowiem uwolnić się od odpowiedzialności musi on podważyć sposób wypełnienia weksla wręczonego jako niezupełny jedynie poprzez powołanie się na naruszenie uzgodnionych zasad uzupełnienia jego treści i musi wykazać, że konkretne uzgodnienie w jakiejkolwiek formie nastąpiło. W tym rozumieniu spoczywa na nim ciężar takiego dowodzenia, ale tylko w zakresie postępowania cywilnego. Natomiastw procesie karnym, w którym nie znane jest powyższe pojęcie procesowe, to Sąd w oparciuo zasady tego postępowania, a w szczególności w oparciu o przepisart. 2 § 1 pkt 1 i 3 oraz§ 2 k.p.k., jak iart. 4 k.p.k.,art. 7 k.p.k.orazart. 9 § 1 k.p.k.z urzędu jest zobowiązany do przeprowadzenia wszystkich niezbędnych dowodów oraz oceny ich wiarygodności w świetle wskazań wiedzy, doświadczenia życiowego i zasad logicznego rozumowania. Wobec zaś dotychczasowej niespójności dowodów zgromadzonych w sprawie, co do tego, czy przedmiotowy weksel został wypełniony zgodnie z wolą jego wystawcy wyrażonąw jakiejkolwiek formie i przez osobę przez niego upoważnioną, to Sąd I instancji, jak już powyżej wskazano, nie miał podstaw do uznania, że zeznania pokrzywdzonego – oskarżyciela subsydiarnego są niewiarygodne, co skutkowało przyjęciem braku podstaw do uznania, żew zarzucanym przez niego oskarżonym czynie brak jest znamion przestępstwa.
Stąd, nie przesądzając sprawy co do meritum, zdaniem Sądu Apelacyjnego winien Sąd I instancji w oparciu o przeprowadzone w postępowaniu jurysdykcyjnym dowody, dążyć do ustalenia, w jaki sposób i w jakich okolicznościach przedmiotowy weksel in blanco znalazł się w posiadaniufirmy (...) S.A., a następnie został indosowany, kto dokonał wypełnienia treści tego weksla i czy wypełnienie to było zgodne z upoważnieniem wystawcy wyrażonym w jakiejkolwiek formie w chwili jego podpisania i wręczenia odbiorcy oraz kto faktycznie był tym odbiorcą. Ustalenia wymaga także kwestia, czy weksel ten został indosowany łącznie z wierzytelnościąfirmy (...) S.A.wobec wystawcy weksla i w jakim czasie wierzytelność ta powstała. Dopiero w pełni i wyczerpująco przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwoli na podjęcie końcowych wniosków w zakresie, czy zarzucane oskarżonym zachowania wyczerpują znamiona przestępstw wskazanych w akcie oskarżenia.
Z powyższych względów orzeczono, jak w części dyspozytywnej.