Sąd Okręgowy we Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 45/12
Data wyroku: 2013-11-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Rudkowska – Ząbczyk
Słowa kluczowe: Posiadanie
Podstawa prawna: art. 226 § 1 k.c.

Sygn. akt I C 45/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 listopada 2013 r.
Sąd Okręgowy we Wrocławiu – Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący:SSR del. Ewa Rudkowska – Ząbczyk
Protokolant:Marcin Guzik
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2013 r. we Wrocławiu
sprawy z powództwaA. N.iR. M.
przeciwkoM. K.
ozapłatę

I
oddala powództwo;

II
zasądza od powódekA. N.iR. M.na rzecz pozwanegoM. K.kwoty po 3 608,50 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania;

III
nie obciąża powódek obowiązkiem uiszczenia brakujących kosztów sądowych.

Sygnatura akt I C 45/12

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 10 stycznia 2012 r. powódkiR. M.iA. N.wniosły o zasądzenie solidarnie od pozwanegoM. K.kwoty 400 000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Jednocześnie wniosły o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.
W uzasadnieniu powyższego żądania powódki podniosły, że są siostrzenicami zmarłejH. K., której spadkobiercą testamentowym jest pozwany. Ojciec powódekB. N.w latach siedemdziesiątych wybudował na gruncie należącym do jego siostryH. K.wB.(...)kurnik i dom pozostając w przekonaniu, że zgodnie z obietnicami siostry stanie się współwłaścicielem budowanego kurnika i właścicielem domu.B. N.miał przy tym środki na budowę domu i zainwestowanie w budowę kurnika albowiem w tym czasie prowadził własną owczarnię, z której pozyskiwał znaczne dochody. Z uwagi na atrakcyjne warunki kredytowaniaB. N.wraz z siostrąH. K.utworzyliZespół (...)wB.i uzyskali kredyt na częściowe sfinansowanie budowy oraz zezwolenie na produkcję brojlerów. Powódki podniosły, że ich ojciec załatwiał wszelkie formalności związane z pozwoleniami na budowę, materiałami budowlanymi, pozwoleniami na przyłącza mediów, pracami wykończeniowymi, wyposażeniem wnętrza, a także późniejsze dalsze czynności związane z hodowlą. Po zakończeniu budowyB. N.wraz z żonąM. N.zamieszkali w domu, który graniczył z kurnikiem. W domu tym zamieszkiwał aż do śmierci, traktując go jak swoją własność. Powódki wskazały, że od pozwanego, jako spadkobiercyH. K., domagają się zwrotu nakładów na nieruchomość położoną wB.1 w postaci kurnika i domu mieszkalnego, poczynionych przez ich ojcaB. N..

W odpowiedzi na pozew z dnia 2 kwietnia 2012 r. (k. 107 i n.) pozwany wniósł o oddalenia powództwa i zasądzenie na jego rzecz solidarnie od powódek zwrotu kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu powyższego stanowiska pozwany podniósł, że jako jedyny spadkobiercaH. K.stał się właścicielem nieruchomości położonej wB.(...), na której znajduje się kurnik wraz z przybudówką mieszkalną, przy czym klucze do tych budynków pozostają w posiadaniu powódkiR. M.. Pozwany podniósł, że ani powódki, ani ich zmarły ojciec nigdy nie mieli ustanowionych żadnych praw do powyższej nieruchomości, ani też do budynku kurnika wraz z przybudówką. Pozwany zarzucił, że wbrew twierdzeniom powódek, jego żonaH. K.ukończyła Wyższą Szkołę(...)weW.i od co najmniej 1975 r. prowadziła działalność rolniczą, początkowo jako pełnomocnikaZespołu (...), a później także jako właściciel gospodarstwa rolnego, które otrzymała w darowiźnie od rodziców. Pozwany podniósł, że w 1977 r. jego żona dokonała zakupów materiałów i urządzeń w celu wyposażenia kurnika . W 1983 r. rodzeństwoH. K.iB. N.zawarli aneks do pobranych zobowiązań dłużnych na zabezpieczenie przejętych kredytów inwestycyjnych udzielonych na budowę owczarni w 1975 r. i budowę kurnika w 1977 r. na warunkach dlaZespołu (...). Wskutek powyższego aneksuH. K.przejęła zadłużenie z tytułu kredytu inwestycyjnego na budowę kurnika i od tego czasu kredyt ten spłacała samodzielnie, aż do 1988 r. Dokonywała także opłat publiczno – prawnych obciążających nieruchomość. Pozwany zaprzeczył, jakoby składał powódkom jakiekolwiek oświadczenia o uregulowaniu spraw w zakresie nakładów, twierdził, że nie czyniła tego także jego żonaH. K..

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

WB.(...)znajdował się dom rodzinnym rodzeństwaB. N.iH. K..H. K.miała wykształcenie wyższe rolnicze, była zoologiem.
(okoliczność bezsporna)

W dniu 5 stycznia 1975 r.B. N.,A. P.iW. P.zawarli umowę, mocą której utworzony został tzw.Zespół (...). Celem Zespołu miało być prowadzenie hodowli owiec w zakresie produkcji wełny i mięsa oraz prowadzenie produkcji drobiarskiej w zakresie tuczu brojlerów, a po wybudowaniu nowego obiektu także prowadzenie produkcji jaj konsumpcyjnych i mięsa.
(dowód: umowa z dnia 5 stycznia 1975 r., k. 36-39)

W 1976 r. siostraB. N.
H. K.wróciła do domu rodzinnego wB.
(...)po tym, jak dyscyplinarnie została zwolniona z pracy. Po powrocie do domuH. K.nie miała pracy, w związku z czym jej bratB. N.zaproponował jej wspólne przedsięwzięcie w zakresie produkcji drobiarskiej. W tym celuH. K.miała przystąpić do istniejącego jużZespołu (...). W tym celu rodzice przenieśli na nią własność części gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,36 ha położonego wB.(...).
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26; zeznania świadkaZ. K. (1), e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:50:54-01:13:02; zeznania świadkaL. K., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:12:53-00:29:36; zeznania świadkaJ. K., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:30:10-00:48:20; zeznania świadkaD. P., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:48:46-01:06:46; zeznania świadkaZ. K. (2), e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:01:57-00:29:35; przesłuchanie powódkiR. M., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:30:55-01:09:57)

W czerwcu 1977 r.H. K.przystąpiła doZespołu (...)utworzonego umową z dnia 5 stycznia 1975 r. w miejsceW. P.. Ustalono, żeH. K.będzie pełnomocnikiem Zespołu, a nadto rozszerzono działalność Zespołu w ten sposób, że rodzeństwoH. K.iB. N.mieli produkować jaja konsumpcyjne po 60 t rocznie.H. K.złożyła także oświadczenie o przyjęciu solidarnie zobowiązań za kredyty udzielone poprzednio członkom zespołu, tj. kredyt na budowę kurnika dla hodowli brojlerów udzielonyA. P.w wysokości 2 100 000,00 zł i kredyt na budowę owczarni udzielonyB. N.w wysokości 350 000,00 zł.
(dowód: aneks do umowy z dnia 5 stycznia 1975 r. z czerwca 1977 r., k. 40-41)

RodzeństwoB. N.iH. K.budowali na nieruchomościH. K.kurnik wraz z przybudówką mieszkalną, połączoną wspólną ścianą z kurnikiem. Przybudówka była w projekcie przeznaczona na pomieszczenia paszarni, kotłowni i dyżurki socjalne.
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26; zeznania świadkaZ. K. (1), e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:50:54-01:13:02; zeznania świadkaA. P., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:02:51-00:12:17; zeznania świadkaJ. K., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:30:10-00:48:20; zeznania świadkaD. P., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:48:46-01:06:46; zeznania świadkaZ. K. (2), e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:01:57-00:29:35)

Przystępując do budowy kurnika wraz z przybudówką rodzeństwoB. N.iH. K.ustalili, że dom mieszkalny urządzony w przybudówce do kurnika, będzie przeznaczony do zamieszkiwania w nimB. N.wraz z rodziną, natomiast produkcję w kurnikach rodzeństwo będzie prowadziło wspólnie. Po spłacie kredytu zaciągniętego na budowę kurnika rodzeństwo planowało wyodrębnić działkę gruntu z posadowionym na niej domem i przenieść jej własność naB. N., a kurnik miał pozostać we współwłasności rodzeństwa.
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26; zeznania świadkaZ. K. (1), e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:50:54-01:13:02; przesłuchanie powódkiR. M., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:30:55-01:09:57)

Budowa kurnika wraz z przybudówką finansowana była częściowo ze środkówB. N., częściowo z kredytu uzyskanego na ten cel przezZespół (...).H. K.nie miała wówczas własnego źródła dochodu, pozostawała na utrzymaniu matki. W tym czasieB. N.był już żonaty zH. N.. Małżeństwo miało zgromadzone środki na budowę domu, a częściowo także już materiały budowlane, z tym, że planowali jego budowę w innym miejscu, tj. na nieruchomości, na której zbudowana już była przezB. N.owczarnia. Pieniądze na budowę domu małżonkowie mieli od rodzicówH. N.i z własnych zarobków. W tym czasieB. N.pracował bowiem w wojsku jako kierowca, prowadził także owczarnię.H. N.pracowała jako nauczycielka. Posiadane przez małżonków materiały budowlane zostały w całości przeznaczone na budowę przybudówki.
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26; zeznania świadkaZ. K. (1), e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:50:54-01:13:02; zeznania świadkaZ. K. (2), e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:01:57-00:29:35; przesłuchanie powódkiR. M., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:30:55-01:09:57)

Po wybudowaniu kurnika w 1978 r. wraz z przybudówkąB. N.wraz z rodziną zamieszkał w domu mieszkalnym urządzonym w tej przybudówce. Dom ten miał powierzchnię ok. 110 m2, był podpiwniczony, miał urządzone dwa garaże. Wcześniej małżonkowie mieszkali w mieszkaniu, które bezpłatnie przysługiwałoH. N.z tytułu wykonywanego zawodu nauczyciela.
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26; zeznania świadkaZ. K. (1), e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:50:54-01:13:02; zeznania świadkaJ. K., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:30:10-00:48:20; zeznania świadkaZ. K. (2), e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:01:57-00:29:35; przesłuchanie powódkiR. M., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:30:55-01:09:57)

Za możliwość zamieszkiwania w domu mieszkalnym urządzonym w przybudówce kurnikaB. N.nie uiszczała na rzecz siostryH. K.żadnych świadczeń.B. N.i jego żonaH. N.dom ten traktowali jak własny.
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26)

Po uruchomieniu produkcji w wybudowanym kurniku pracował przy niej zarównoB. N., jak i jego siostraH. K.. Przez pewien czas rodzeństwo dzieliło się tzw. „rzutami”, prowadząc je naprzemiennie, tzn. jeden rzutB. N., jeden rzutH. K..
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26; zeznania świadkaZ. K. (1), e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:50:54-01:13:02; zeznania świadkaA. P., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:02:51-00:12:17; zeznania świadkaL. K., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:12:53-00:29:36; zeznania świadkaJ. K., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:30:10-00:48:20; zeznania świadkaD. P., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:48:46-01:06:46; przesłuchanie powódkiR. M., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:30:55-01:09:57)

B. N.zmienił wówczas pracę i zaczął pracować w pogotowiu tak, aby móc pracować na nocne zmiany, a w dzień zajmować się produkcją drobiarską.
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26)

Produkcja drobiarska wymagała całodobowego nadzoru.
(dowód: zeznania świadkaJ. K., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:30:10-00:48:20)

Ze środków pochodzących z produkcji drobiarskiej rodzeństwoB. N.iH. K.spłacali kredyt zaciągnięty na budowę kurnika.
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26; zeznania świadkaZ. K. (1), e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:50:54-01:13:02; zeznania świadkaD. P., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:48:46-01:06:46; przesłuchanie powódkiR. M., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:30:55-01:09:57)

W dniu 29 września 1983 r., w związku z rozwiązaniemZespołu (...), rodzeństwoB. N.iH. K.zawarło „aneks do pobranych zobowiązań dłużnych na zabezpieczenie przejętych kredytów inwestycyjnych” udzielonych na owczarnię w 1975 r. w kwocie 350 000,00 zł i budowę kurnika w 1977 r. w kwocie 2 300 000,00 zł na warunkach dlaZespołu (...). Istniejące w tej dacie zadłużenie z tytułu kredytu udzielonego na owczarnię wynosiło 231 000,00 zł i przejął jeB. N., a zadłużenie z tytułu kredytu udzielonego na budowę kurnika w wysokości 1 150 000,00 zł przejęłaH. K.. JednocześnieB. N.poręczył zobowiązanie wynikające z kredytu przejętego przezH. K.do chwili jego całkowitej spłaty.
(dowód: aneks z dnia 29 września 1983 r., k. 129; skrypt dłużny nr(...)z dnia 29 września 1983 r., k. 130)

Spłata całości kredytu udzielonego na budowę kurnika nastąpiła w czerwcu 1988 r.
(dowód: skrypt dłużny nr(...)z dnia 29 września 1983 r., k. 130)

W latach osiemdziesiątych XX w. małżonkowieB. N.iH. N.budowali dom położony wM.. Budowa tego domu została zakończona w 1987 r. W domu tym zamieszkałaH. N..
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26; zeznania świadkaZ. K. (1), e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:50:54-01:13:02; zeznania świadkaJ. K., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:30:10-00:48:20; przesłuchanie powódkiR. M., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:30:55-01:09:57)

W sierpniu 1989 r.H. K.wyszła za mąż i w 1993 r. wyprowadziła się zB.(...).
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26; zeznania świadkaZ. K. (1), e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:50:54-01:13:02; zeznania świadkaL. K., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:12:53-00:29:36; zeznania świadkaJ. K., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:30:10-00:48:20; zeznania świadkaD. P., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:48:46-01:06:46; zeznania świadkaZ. K. (2), e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:01:57-00:29:35; przesłuchanie powódkiR. M., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:30:55-01:09:57; przesłuchanie pozwanegoM. K., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 01:10:42-01:33:56)

Od czasu wyprowadzenia sięH. K.zB.produkcją drobiarską zajmował się wyłącznieB. K.. Od 2004 r. lub 2005 r.B. N.wydzierżawiał kurnikiL. B., który przez około 5 lat prowadził w nich produkcję drobiarską. Dzierżawca nie wiedział wówczas, kto jest właścicielem spornej nieruchomości.
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26; zeznania świadkaZ. K. (1), e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:50:54-01:13:02; zeznania świadkaL. B., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 01:18:21-01:25:53; zeznania świadkaZ. G., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 01:26:20-01:34:43; zeznania świadkaL. K., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:12:53-00:29:36; zeznania świadkaD. P., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:48:46-01:06:46; przesłuchanie powódkiR. M., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:30:55-01:09:57)

W 1992 r. małżeństwoB. N.iH. N.zostało rozwiązane przez rozwód. Po rozwodzieH. N.nie kontaktowała się już z mężem.
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26)

B. N.pozostawał w posiadaniu domu urządzonego w przybudówce do kurnika aż do śmierci. W czasie sprawy rozwodowej z żonąH. N.,B. N.zamieszkał w nim z konkubinąZ. G..
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26; zeznania świadkaZ. K. (1), e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:50:54-01:13:02; zeznania świadkaZ. G., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 01:26:20-01:34:43; zeznania świadkaL. K., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:12:53-00:29:36; zeznania świadkaD. P., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:48:46-01:06:46; przesłuchanie powódkiR. M., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:30:55-01:09:57)

Przez pewien czas, jeszcze przed wyprowadzeniem sięH. K.zB., w domu mieszkalnym urządzonym w przybudówce przy kurniku mieszkałT. K., który razem zH. K.miał prowadzić hodowlę lisów.
(dowód: zeznania świadkaJ. K., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:30:10-00:48:20; zeznania świadkaD. P., e – protokół rozprawy z dnia 10 maja 2013 r., 00:48:46-01:06:46; zeznania świadkaZ. K. (2), e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:01:57-00:29:35)

W 2008 r. rodzeństwoB. N.iH. K.podjęli próbę sprzedaży kurnika wraz z przybudówką mieszkalną za cenę 800 000,00 zł dzierżawcyL. B.. Cena uzyskana ze sprzedaży miała być następnie podzielona między rodzeństwo, przy czymB. N.miał otrzymać kwotę odpowiadającą wartości domu mieszkalnego i połowy kurnika, aH. K.pozostałą kwotę odpowiadającą wartości połowy kurnika.L. B.nie kupił spornego obiektu z uwagi na niejasny dla niego stan prawny nieruchomości. Ponadto zaproponowana cena sprzedaży wydawała mu się zbyt wysoka.
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26; zeznania świadkaZ. K. (1), e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:50:54-01:13:02; zeznania świadkaL. B., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 01:18:21-01:25:53; zeznania świadkaZ. K. (2), e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:01:57-00:29:35)

B. N.zmarł(...)r. wS.. Jego spadkobiercami ustawowymi są powódki iS. N.– po 1/3 każdy z nich.
(dowód: protokół dziedziczenia z dnia 28 stycznia 2010 r., sporządzony przez notariuszaJ. L.w Kancelarii Notarialnej wS., rep. A nr(...), k. 10-11; akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 28 stycznia 2010 r., sporządzony przez notariuszaJ. L.w Kancelarii Notarialnej wS., rep. A nr(...), k. 12)

H. K.zmarła w dniu(...)r. Na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 29 sierpnia 2005 r. spadek po niej nabył pozwany w całości.
(dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Oleśnicy z dnia 15 grudnia 2011 r., sygnatura akt I Ns 566/11, k. 46)

Pismem z dnia 18 listopada 2011 r. spadkobiercyB. N.wzywali pozwanego do zapłaty kwoty dochodzonej pozwem, w terminie do 10 grudnia 2011 r.
(dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 18 listopada 2011 r., k. 7)

Od śmierciB. N.dom mieszkalny urządzony w przybudówce przy kurniku stoi pusty, nikt z niego nie korzysta, przy czym klucze od tego domu pozostają cały czas w posiadaniu powódkiR. M.. Kurnik, przez krótki czas po śmierciB. N., pozostawał w posiadaniuL. B., z którym pozwany zawarł umowę dzierżawy, a następnie ponownie w posiadaniu powódkiR. M.. Powódka dogląda tej nieruchomości, pilnuje, aby pozostała w stanie niepogorszonym.
(dowód: zeznania świadkaH. N., e – protokół rozprawy z dnia 4 lutego 2013 r., 00:16:20-00:50:26; przesłuchanie powódkiR. M., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:30:55-01:09:57)

Pozwany wzywał powódkęR. M.do wydania spornej nieruchomości. Nieruchomość ta nie została pozwanemu wydana.
(dowód: przesłuchanie powódkiR. M., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 00:30:55-01:09:57; przesłuchanie pozwanegoM. K., e – protokół rozprawy z dnia 28 października 2013 r., 01:10:42-01:33:56)

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Z poczynionych przez Sąd ustaleń faktycznych wynika, że świadczenie pozwanego, którego spełnienia powódki dochodziły w niniejszym postępowaniu, stanowiło zwrot nakładów poczynionych przez ich ojcaB. N.na nieruchomość położoną wB.(...). Zgodnie zart. 226 § 1 zd. 1 k.c.samoistny posiadacz w dobrej wierze może żądać zwrotu nakładów koniecznych o tyle, o ile nie mają pokrycia w korzyściach, które uzyskał z rzeczy. Zwrotu innych nakładów może żądać o tyle, o ile zwiększają wartość rzeczy w chwili jej wydania właścicielowi.

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy decydujące znaczenie ma ustalenie stosunku prawnego, na podstawie któregoB. N.korzystał z nieruchomości siostryH. K.i w ramach którego poczynił na tej nieruchomości nakłady w postaci budowy kurnika wraz z lokalem mieszkalnym urządzonym w przybudówce kurnika. Należy bowiem zauważyć, że nie ma uniwersalnego, abstrakcyjnego modelu roszczenia o zwrot nakładów, który byłby możliwy do zastosowania w każdej sprawie, w której zgłoszono to roszczenie. Ze względu na odmienność zarówno stosunków stanowiących podstawę roszczenia o zwrot nakładów, jak i motywów legislacyjnych dotyczących tych uregulowań, wszelkie uogólnienia co do charakteru tego roszczenia, rzeczowego czy obligacyjnego, muszą być zawodne i dlatego powinno być ono oceniane w kontekście poszczególnych instytucji prawa cywilnego, z których wynika (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2005 r., III CZP 50/05, OSNC 2006/3/40 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2006 r. III CZP 11/0, OSNC 2007/3/38).

W świetle materiału dowodowego zebranego w niniejszym postepowaniu Sąd uznał, żeB. N., dokonując nakładów na nieruchomość siostryH. K., był współposiadaczem tej nieruchomości w dobrej wierze, przy czym przysługiwało mu roszczenie o przeniesienie udziału we współwłasności nieruchomości, ewentualnie roszczenie o przeniesienie własności działki wyodrębnionej z nieruchomości siostry. Powyższe wynika z oceny przyczyn i celu czynienia przezB. N.nakładów na spornej nieruchomości, jak również wiedzyH. K.w tym zakresie. Jak wynika z przedstawionych w sprawie dowodów rodzeństwoH. K.iB. N.w latach siedemdziesiątych podjęli decyzję o wspólnym prowadzeniu produkcji drobiarskiej w kurniku, który miał zostać wybudowany na nieruchomości będącej własnościH. K.. Nieruchomość ta została wyodrębniona z większego gospodarstwa rolnego rodzicówH. K.iB. N.i właśnie w celu prowadzenia wspólnego przedsięwzięcia – przekazana przez rodziców córceH. K.. Jak wynika z zeznań świadkówH. N.,Z. K. (1)i przesłuchania powódkiR. M., przystępując do budowy kurnika wraz z przybudówką rodzeństwoB. N.iH. K.ustalili, że dom mieszkalny urządzony w przybudówce do kurnika, będzie przeznaczony do zamieszkiwania w nimB. N.wraz z rodziną, natomiast produkcję w kurnikach rodzeństwo miało prowadzić wspólnie. Po spłacie kredytu zaciągniętego na budowę kurnika rodzeństwo planowało wyodrębnić działkę gruntu z posadowionym na niej domem i przenieść jej własność naB. N., a kurnik miał pozostać we współwłasności rodzeństwa.
W ocenie Sądu zeznania świadkówH. N.iZ. K. (1)oraz powódkiR. M.zasługują w powyższym zakresie na wiarę i mogą stanowić podstawę ustaleń faktycznych. Należy zauważyć, żeH. N.w latach siedemdziesiątych była żonąB. N.i w istocie miała najszerszą wiedzę na temat stosunków, których stroną był jej mąż, tym bardziej, że dotyczyły one wspólnego majątku małżonków oraz przyszłości założonej przez nich rodziny. Jak wynika z zeznań świadkaH. N.w tym czasie małżonkowie zamieszkiwali w mieszkaniu służbowym świadka, przyznanym jej z tytułu wykonywanego zawodu nauczyciela. Małżonkowie planowali budowę domu, w którym mogliby zamieszkać wspólnie z dziećmi, przy czym w związku z decyzją o prowadzeniu z siostrąH. K.wspólnego przedsięwzięcia drobiarskiego, zdecydowali o urządzeniu domu w przybudówce stanowiącej integralną część kurnika. Decyzja ta była dodatkowo uzasadniona także tym, że produkcja drobiu wymagała całodobowego nadzoru, co niewątpliwie było łatwiejsze do zorganizowania przy zamieszkiwaniu w bezpośrednim sąsiedztwie kurnika. Nie bez znaczenia pozostawało także to, żeH. K.była inwalidą i nie byłaby w stanie dopilnować wszystkiego sama. Wiarygodność zeznań świadkaH. N.w rozważanym zakresie potwierdza także wyrażana przez nią niechęć do rozwiązania przyjętego przez rodzeństwoH. K.iB. N.. Świadek wskazywała bowiem na swoje obawy co do inwestowania w nieruchomość, która nie była własnością jej męża, nalegając na uregulowanie stanu prawnego. Także z tego powodu w późniejszym czasie powstawały między małżonkami nieporozumienia, o których zeznawała także powódkaR. M..
W ocenie Sądu powyższe ustalenia znajdują także potwierdzenie w dalszym ciągu wydarzeń. Należy bowiem zauważyć, żeB. N.wraz z rodziną wykończył urządzenie domu i wprowadził się do niego wraz z rodziną, a później po wyprowadzeniu się żonyH. N., mieszkał tam z konkubinąZ. G.. Bez znaczenia pozostaje przy tym to, czyB. N.zamieszkiwał w spornym domu w sposób ciągły, czy z przerwami. Zdaniem Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, abyB. N.kiedykolwiek utracił posiadanie przybudówki, skoro z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby ktokolwiek inny dysponował tą częścią kurnika i podejmował decyzje co do jego bieżącego wykorzystywania, w tym, aby sprzeciwiał się sposobowi korzystania z przybudówki przezB. N.. Z dowodów przeprowadzonych w postępowaniu nie wynika także, aby właścicielka nieruchomościH. K.kiedykolwiek chciała korzystać ze swoich uprawnień właścicielskich w stosunku do tej części budynku. W sposób zgodny i niezakłóconyB. N.prowadził także wspólnie z siostrą produkcję drobiarską w kurniku. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że po wyprowadzeniu sięH. K.zB.w 1993 r. wyłącznym dysponentem zarówno kurnika, jak i urządzonego w jego przybudówce domu, byłB. N., który już wówczas samodzielnie prowadził produkcję drobiarską, a później – jak właściciel – rozporządzał tą nieruchomością wydzierżawiając jąL. B.. O powyższym świadczą zeznania świadkaL. B., który dzierżawił nieruchomość odB. N., pozostając w przekonaniu o jego uprawnieniach w tym zakresie. Dopiero później podjęta próba sprzedaży nieruchomości ujawniła, że stosunki właścicielskie były odmienne, co zresztą po części spowodowało odstąpienie przez świadka od planowanego zakupu.
Powyższy sposób korzystania z nieruchomościH. K.przez jej brataB. N.wskazuje na to, że wybudowany na nieruchomości kurnik traktował on jak swoją współwłasność, a tą część, w której urządzony był dom mieszkalny – wręcz jako wyłączną własność. Powyższe mogło wynikać z przekonaniaB. N.o wiążącym jego siostręH. K.względem niego zobowiązaniu do przeniesienia na niego własności wyodrębnionej nieruchomości z posadowionym domem oraz udziału we współwłasności nieruchomości, na której wybudowany był kurnik. Przekonanie to mogło być o tyle silniejsze, że co najmniej do 1993 r. rodzeństwo pozostawało w bardzo dobrych relacjach, zgodnie prowadząc wspólne przedsięwzięcie drobiarskie.

Niezależnie od powyższego, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne było także ustalenie, czy kurnik wraz z przybudówką wybudowany na nieruchomościH. K., został wybudowany choćby w części ze środkówB. N., a zatem, czyB. N.poczynił nakłady na nieruchomość siostry.
W świetle przeprowadzonych w sprawie dowodów Sąd uznał, że budowa kurnika wraz z przybudówką finansowana była częściowo ze środkówB. N., częściowo z kredytu uzyskanego na ten cel przezZespół (...). Sąd ustalił, żeH. K.nie miała wówczas własnego źródła dochodu, straciła pracę i pozostawała na utrzymaniu matki. W tym czasieB. N.był już żonaty zH. N.i małżonkowie mieli zgromadzone środki na budowę domu, a częściowo także już materiały budowlane. Dokonując ustaleń w powyższym zakresie Sąd uwzględnił zeznania świadkówH. N.,Z. K. (1),Z. K. (2)i powódkiR. M., dając im wiarę z tych samych względów, które zostały wyjaśnione powyżej. W szczególności należy ponownie podkreślić, że wydarzenia związane z budową kurnika wB.(...)oraz decyzje finansowe z tym się wiążące dotyczyły nie tylkoB. N., ale także bezpośrednio jego żonyH. N., z którą w tamtym czasieB. N.prowadził wspólne gospodarstwo domowe. Skoro tak, to należało uznać, że świadek ta posiada najszerszą i najbardziej wiarygodną wiedzę w rozważanym zakresie, czemu zresztą dała wyraz w swoich zeznaniach, dokładnie podczas nich określając wysokość zaciągniętych przez męża kredytów, wartość budowanej inwestycji, stopień pokrycia kosztów inwestycji ze środków kredytowych, pochodzenie pozostałych środków wykorzystanych na budowę, a także mechanizmy podejmowania określonych decyzji majątkowych. Wiedza pozostałych świadków, tj.Z. K. (1),Z. K. (2)i powódkiR. M.nie była już bezpośrednia, choć pozostawała zbieżna z tym, co zeznawała świadekH. N..
W szczególności za wiarygodne Sąd uznał zeznania świadkaH. N.w części, w jakiej wskazywała ona na pochodzenie środków na budowę kurnika. Świadek podawała, że pieniądze na budowę domu małżonkowie mieli od rodzicówH. N.i z własnych zarobków, bowiem w tym czasieB. N.pracował w wojsku jako kierowca, a nadto prowadził już owczarnię, aH. N.pracowała jako nauczycielka. Twierdzenia o posiadaniu środków na budowę domu, przynajmniej w jakiejś części, są dodatkowo wiarygodne przez to, że małżonkowie przed podjęciem decyzji o budowie kurnika z przybudówką, planowali budowę domu, jednak w innym miejscu (tam, gdzie wybudowana była owczarnia), a tym samym mieli czas i motywację na odłożenie środków na ten cel, w tym także na gromadzenie potrzebnych materiałów budowlanych. Sąd nie znalazł przy tym powodów, dla których należałoby odmówić wiarygodności tym twierdzeniom świadkaH. N., w których podnosiła, że częściowo pieniądze otrzymała także od swoich rodziców tytułem jakiś rozliczeń spadkowych. Jednocześnie należy zauważyć, że fakt wybudowania przybudówki z materiałów budowlanych i środkówB. N.dodatkowo wyjaśnia przyczyny, dla których rodzeństwo postanowiło, że w przyszłości ta część zabudowanej nieruchomości przypadnie wyłącznieB. N.. Uzasadnia to także motywy, dla których rodzeństwo zamierzało podzielić się środkami uzyskanymi ze sprzedaży nieruchomości w 2008 r. w proporcji odpowiadającej wartości domu mieszkalnego i połowy kurnika dlaB. N.i wartości połowy kurnika dlaH. K..
Zdaniem Sądu z powyższych względów nie zasługują na uwzględnienie zeznania świadkówL. K.iJ. K., którzy zeznawali, że kurnik wraz z przybudówką został wybudowany wyłącznie ze środków pochodzących z kredytu zaciągniętego na ten cel i to tylko przezH. K.. Pomimo takich twierdzeń świadekL. K.przyznawała, że „nie wie, czy bratB. N.brał kredyt na kurnik”, „nie wie szczegółowo, czy siostra sama brała kredyt na budowę kurnika”, „nie wie, czy brat wspólnie z siostrą brali kredyt”, ani „nie wie, w jakiej wielkości był to kredyt, ani kiedy został spłacony”. Należy zauważyć, że powyższe twierdzenia pozostają także w sprzeczności z dokumentami, w szczególności z aneksem z dnia 29 września 1983 r. (k. 129) oraz skryptem dłużnym nr(...)z dnia 29 września 1983 r. (k. 130). Dokumenty te potwierdzają rozwiązanieZespołu (...)i „podział” w 1983 r. obowiązków z tytułu spłaty zaciągniętych kredytów pomiędzyB. N., który przejął spłatę kredytu udzielonego na budowę owczarni iH. K., która przejęła spłatę kredytu udzielonego właśnie na budowę kurnika. Tym samym należy uznać, że do 1983 r. za spłatę kredytu na budowę kurnika rodzeństwo odpowiadało wspólnie i rzeczywiście wspólnie ten kredyt spłacało ze środków pochodzących z produkcji drobiarskiej, co potwierdzali świadkowieH. N.,Z. K. (2)iD. P..
Sąd nie dał także wiary świadkomL. K.,J. K.iD. P.w części, w jakiej twierdzili, żeB. N.nie przeznaczył na budowę kurnika wraz z przybudówką żadnych własnych środków. Powyższe twierdzenia pozostają w sprzeczności z zeznaniami świadkówH. N.,Z. K. (1)i powódkiR. M.. Ponadto wynikają one w istocie nie tyle z wiedzy tych świadków, co z ich wnioskowania o możliwościach majątkowych i finansowychB. N.w tamtym czasie. Zdaniem Sądu wiedza świadkówL. K.,J. K.iD. P.może być niepełna albowiem w dacie budowania kurnikaB. N.pozostawał już od wielu lat w związku małżeńskim, prowadził osobne od pozostałego rodzeństwa gospodarstwo domowe i wiele różnych źródeł dochodu (praca zarobkowa, prowadzenie owczarni). Mógł także mieć środki, które do majątku wspólnego wniosła żonaH. N.(z tytułu rozliczeń spadkowych), a o których pozostałe rodzeństwoB. N.mogło nie wiedzieć.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, żeB. N.czynił nakłady na nieruchomośćH. K.we własnym imieniu i na swoją rzecz, we własnym interesie, a nie w interesie właściciela nieruchomości. Czynił to przy tym nie tylko za zgodą i pełną aprobatą siostryH. K.lecz wręcz w porozumieniu z nią, pozostając w uzasadnionym przekonaniu, że stanie się właścicielem nieruchomości, na której posadowiony był dom urządzony w przybudówce kurnika i współwłaścicielem nieruchomości, na której posadowiony był kurnik. Takie obietnice czynione przezH. K.uzasadniały inwestycyjne działaniaB. N.niezależnie od tego, czy z prawnego punktu widzenia możliwe byłoby zastosowanie rozwiązań przewidzianych wspólnie przez rodzeństwo.

Z tych względów należało uznać, żeB. N.miał roszczenie wobec siostryH. K.o przeniesienie na niego własności wydzielonej części nieruchomości, na której posadowiony był dom i udziału w pozostałej części nieruchomości, na której wybudowany został kurnik, a zatem także roszczenie o zwrot nakładów, jakie poczynił na nieruchomość wB.(...), będącą własnością siostry. Nakłady poczynione na nieruchomość muszą być jednak ocenione jedynie jako nakłady użyteczne. Nakłady konieczne mają na celu utrzymanie rzeczy w należytym, niepogorszonym stanie, czyniącym rzecz zdatną do normalnego korzystania zgodnie z przeznaczeniem. W przypadku nieruchomości gruntowej nie mogą one zatem sprowadzać się do wybudowania budynków gospodarskich albowiem nie są nakładami koniecznymi te prace i wydatki, które służą „stworzeniu” rzeczy.
Koniecznym warunkiem rozliczenia innych nakładów niż konieczne, w tym nakładów użytkowych jest uprzednie zwrócenie rzeczy przez posiadacza. Zgodnie bowiem zart. 226 § 1 zd. 2 k.c.zwrotu innych nakładów niż konieczne samoistny posiadacz w dobrej wierze może żądać o tyle, o ile zwiększają wartość rzeczy w chwili jej wydania właścicielowi. W niniejszej sprawie do chwili zamknięcia rozprawy bezspornie nieruchomość położona wB.1 nie została zwrócona pozwanemu, będącemu następcą prawnym zmarłejH. K.i nadal znajduje się w posiadaniu powódek. Powódki, będąc spadkobiercamiB. N., po jego śmierci nadal posiadają sporną nieruchomość. Jak przyznała powódkaR. M., przez cały czas posiada klucze do domu urządzonego w przybudówce, a po krótkiej przerwie odzyskała także posiadanie kurnika, co nakazuje uznanie tego posiadania za nie przerwane (art. 345 k.c.). Co więcej, pomimo wezwań pozwanego powódki odmawiają wydania nieruchomości twierdząc, że obawiają się zniszczenia przez właściciela posadowionych na niej budynków, a same o nie dbają.
Skoro tak, to należało uznać, że powódki nie mogą jeszcze domagać się od właściciela zwrotu nakładów użytecznych albowiem nadal pozostają w posiadaniu należącej do niego nieruchomości. Niezależnie od powyższego należy także podnieść, że do ustalenia wartości tych nakładów, które należy obliczać jako ich równowartość znajdującą pokrycie we wzroście wartości nieruchomości w chwili jej wydania właścicielowi, niezbędne są wiadomości specjalne. Dla oceny zasadności żądania zwrotu nakładów nie będących nakładami koniecznymi niezbędne jest zatem ustalenie czy i w jakim zakresie na skutek ich poniesienia wzrosła wartość nieruchomości. Ciężar wykazania powyższej okoliczności spoczywa na dochodzącym zwrotu nakładów (art. 6 k.c.). W niniejszej sprawie powódki nie zadośćuczyniły powyższemu ciężarowi. Wniosły wprawdzie o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego jednak wyłącznie na okoliczność ustalenia wysokości nakładów poczynionych przezB. N.na nieruchomość położoną wB.(...), która to okoliczność byłaby zupełnie nieprzydatna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Jednocześnie powódki nie tylko nie zaoferowały dowodu na okoliczność wzrostu wartości spornej nieruchomości na skutek poczynienia na nią przezB. N.nakładów, ale faktu takiego nie objęły nawet swoimi twierdzeniami w sprawie. Tymczasem podkreślić należy, że przeprowadzenie dowodu ma na celu weryfikację twierdzeń strony o faktach, a nie ich zastąpienie lub poszukiwanie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie powołanych przepisów, Sąd oddalił powództwo, co orzeczono w punkcie I wyroku.

Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowił przepisart. 98 § 1 k.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. W związku z tym, że pozwany wygrał sprawę w całości, Sąd obowiązkiem zwrotu kosztów obciążył powódki w częściach równych. Zasądzona łącznie kwota 7 217,00 zł stanowi koszty zastępstwa prawnego (§ 6 pkt 7 rozp. Min. Spr. z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu; t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490) wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa.
Jednocześnie, na podstawieart. 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Sąd odstąpił od obciążania powódek, korzystających ze zwolnienia od kosztów sądowych, obowiązkiem uiszczenia brakujących kosztów sądowych.

(...)

1
(...)

2
(...)

-

(...)

(...)

3
(...)

27 listopada 2013 r.