Sąd Rejonowy w Zgorzelcu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 463/12
Data wyroku: 2012-12-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krzysztof Skowron
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 292 kc, art. 172 kc

Sygn. akt I C 463/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 grudnia 2012 r.

Sąd Rejonowy w Zgorzelcu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSR Krzysztof Skowron
Protokolant: Ewelina Urbańska
po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 r.
wZ.
sprawy z powództwaS. M.
przeciwko(...) S.A.wK.
o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i zapłatę

powództwo oddala.

Sygn. akt I C 463/12

UZASADNIENIE
Powódka,S. M., wniosła o nakazanie pozwanemu -(...) S.A.wK.usunięcia z jej nieruchomości 8 słupów elektroenergetycznych oraz o zasądzenie od niego na jej rzecz kwoty 67.500 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwu (28 maja 2012 r.) do dnia zapłaty i kosztami procesu. W uzasadnieniu żądania wyjaśniła, że jest właścicielką położonej wD.nieruchomości składającej się zdziałek nr (...). Podała, że na działkach tych postawionych jest osiem słupów, na których zawieszone są przewody linii elektroenergetycznych wysokiego napięcia; zaznaczyła, że urządzenia te wchodzą w skład przedsiębiorstwa pozwanego. Podniosła, że obecność słupów wyklucza zabudowę jej nieruchomości oraz ogranicza jej rolnicze wykorzystanie. Podkreśliła, że pozwany korzysta z jej nieruchomości pozostając w złej wierze. Wreszcie wskazała, że żądana przez nią suma stanowi wynagrodzenie za korzystanie przez pozwanego z jej nieruchomości przez okres 27 miesięcy.
Pozwany,(...) S.A.wK., wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu. Zarzucił, że nabył w drodze zasiedzenia służebność przesyłu realizowaną na nieruchomości powódki. Niezależnie od tego, podał, że ze względu na spoczywające na nim zadania w zakresie dostaw energii elektrycznej, roszczenie windykacyjne powódki pozostawałoby w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem przysługującego jej prawa własności nieruchomości oraz z zasadami współżycia społecznego. Podniósł też, że powódka nie udowodniła, że wszystkie z ośmiu zlokalizowanych na jej nieruchomości słupów elektroenergetycznych należą do niego. Wreszcie wskazał, że korzysta z nieruchomości powódki pozostając w dobrej wierze, przez co nie ma obowiązku uiszczenia wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

S. M.jest właścicielką położonej wD.(gminaB.) nieruchomości, składającej się m.in. zdziałek nr (...). Na działkach tych zlokalizowanych jest 8 słupów, na których zawieszone są przewody linii elektroenergetycznych 220 kV i 400 kVM.-T.iM.– granica państwa. Linie te zostały oddane do użytku w 1971 r.; w 1999 r. zostały wyremontowane i przebudowane (działania te nie dotyczyły fragmentu sieci znajdującego się na obszarze gminyB.). Właścicielem urządzeń przesyłowych (słupów i przewodów) są(...) S.A.wK., które w tym zakresie są następcą prawnymZakładu (...)wJ.(i kolejnych przedsiębiorstw przesyłowych). Do 1993 r. położone wD.aktualnedziałki nr (...)(które powstały w wyniku podziałudziałek nr (...)) stanowiły własność Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Rolnego wS.; później zostały przekazane Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, a od 2001 r. pozostają własnością osób fizycznych.

(dowód:

-

odpisksięgi wieczystej nr (...)[k 4-11];

odpis pełny z rejestru przedsiębiorców z dnia 17 maja 2012 r. [k 37-39];

zarządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1988 r. wraz z załącznikiem [k 48-55];

zarządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r. wraz z załącznikiem [k 56-59];

postanowienie Sądu Rejonowego dla M. St. Warszawy wW.z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt WA.XII Ns-rej.KRS./(...)[k 76-77];

pismo(...)z dnia 5 sierpnia 1970 r. [k 101];

notatka służbowa z dnia 17 kwietnia 1970 r. [k 102-103];

decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego wL.z dnia 27 kwietnia 1998 r. [k 104-105];

decyzja Starosty(...)z dnia 8 września 1999 r. [k 106];

wyciąg zksięgi wieczystej nr (...)[k 130];

zarządzenie Wojewody(...)z dnia 29 grudnia 1993 r. wraz z protokołem zdawczo-odbiorczym [k 131-136];

umowa sprzedaży z dnia 30 marca 2001 r., rep. A nr 1650/2001 [k 189-195];

zawiadomienia o zmianach w danych ewidencyjnych z dnia 27 sierpnia 2009 r. i 22 października 2009 r. [k 196-206])

Sąd zważył, co następuje:

W sprawie pozwany podniósł zarzut zasiedzenia służebności przesyłu; gdyby istotnie nabył taką służebność powódce nie przysługiwałyby roszczenia, które zostały objęte pozwem (pozwany dysponowałby skutecznym względem niej uprawnieniem do korzystania z jej nieruchomości) - mogłaby ewentualnie żądać zmiany służebności (art. 291 k.c.w zw. zart. 3054k.c.) albo jej zniesienia (294k.c.i 295k.c.w zw. zart. 3054k.c.). W takich warunkach kwestia zasiedzenia służebności podlegała rozpoznaniu w pierwszej kolejności.
Ustalenie faktu zasiedzenia służebności przesyłu może mieć miejsce również w innym postępowaniu, niż postępowanie o stwierdzenie jej zasiedzenia (por. wyrok SN z dnia 12 grudnia 2008 r., II CSK 389/08); nie było zatem żadnych przeszkód, żeby w rozpoznawanej sprawie przeprowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do zweryfikowania podniesionego przez pozwanego zarzutu.
Mimo że instytucja służebności przesyłu została wprowadzona doKodeksu cywilnegodopiero z dniem 3 sierpnia 2008 r. (art. 3051- 3054k.c.), możliwość nabycia takiej służebności poprzez zasiedzenie istniała również przed tą datą (por. postanowienie SN z dnia 5 czerwca 2009 r., I CSK 392/08 i wyrok SN z dnia 12 grudnia 2008 r., II CSK 389/08).
Do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie wymagane jest faktyczne korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym służebności przez 20 lat – jeżeli jej posiadacz w chwili uzyskania posiadania pozostawał w dobrej wierze, albo przez 30 lat – jeżeli był wtedy w złej wierze (art. 292 k.c.w zw. zart. 172 k.c.w zw. zart. 352 k.c.; por. też postanowienie SN z dnia 5 czerwca 2009 r., I CSK 392/08). Decydującym momentem dla oceny dobrej albo złej wiary jest chwila uzyskania posiadania; następujące później zdarzenia, które zmieniają przekonanie posiadacza są bez znaczenia dla tej oceny (por. postanowienie SN z dnia 25 czerwca 2003 r., III CZP 35/03).
W ramach zarzutu zasiedzenia służebności na korzyść pozwanego przemawiały domniemania ciągłości posiadania (art. 340 k.c.w zw. zart. 352 k.c.) i dobrej wiary (art. 7 k.c.). Żadnego z tych domniemań nie udało się powódce obalić (w istocie nie podjęła żadnych działań w tym zakresie).
W dacie budowy linii elektroenergetycznych 220 kV i 400 kVM.-T.iM.– granica państwa, aktualnedziałki nr (...)pozostawały własnością Skarbu Państwa. Z dołączonych przez pozwanego decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wP.z dnia 11 marca 1963 r. (k 99-100) i Naczelnika Miasta i GminyR.z dnia 3 sierpnia 1982 r. (k 119-120) – chociaż dotyczyły innych sieci energetycznych - można było wyprowadzić wniosek, że stawianie wielkich instalacji energetycznych, na rozległych przestrzeniach, w koniecznych warunkach zgodności (…) z planami zagospodarowania przestrzennego i obciążające budżet państwa, nie mogło następować samowolnie i bezprawnie(wyrok SN z dnia 29 kwietnia 2009 r., II CSK 560/08).Istotne znaczenie miał też fakt,że państwowe przedsiębiorstwo energetyczne nie miałoby w latach przed 1989 r., czyli w warunkach gospodarki centralnie sterowanej żadnego wyobrażalnego interesu ekonomicznego ani prawnego, aby działać nielegalnie wobec drugiego podmiotu państwowego(wyrok SN z dnia 29 kwietnia 2009 r., II CSK 560/08). Na podstawie tych przesłanek można było skonstruować domniemanie faktyczne, że poprzednicy prawni pozwanego posiadali uprawnienie do korzystania z nieruchomości, stanowiącej aktualnie własność powódki, co dodatkowo przemawiało za istnieniem dobrej wiary po stronie pozwanego (art. 231 k.p.c.). Zresztą, to powódka powinna była udowodnić jego złą wiarę (por. wyrok SN z dnia 29 kwietnia 2009 r., II CSK 560/08), czego nie uczyniła.
W razie przeniesienia posiadania, kolejny posiadacz może dodać do swojego czasu posiadania, wliczanego do biegu zasiedzenia, czas posiadania swego poprzednika (art. 176 § 1 k.c.). Pozwany był następcą prawnymZakładu (...)wJ., do którego od 1988 r. należały linie elektroenergetyczne 220 kV i 400 kVM.-T.iM.– granica państwa (poza sporem było, że w tym czasie linie te już istniały – powódka nie kwestionowała, że zostały one wybudowane w 1971 r. [k 181], co miało znaczenie przyznania takiego faktu [art. 229 k.p.c.]), oraz kolejnych przedsiębiorstw przesyłowych. W sprawie nie było potrzeby ustalania sięgającego wcześniej, niż 1990 r., następstwa prawnego tych przedsiębiorstw, bo bieg zasiedzenia nie mógł się rozpocząć przed tym rokiem.
Do dnia 1 października 1990 r. obowiązywała zasada jednolitego funduszu własności państwowej (dawnyart. 128 k.c.). Mienie pozostające wtedy w zarządzie poprzednika prawnego pozwanego (Zakładu (...)wJ.), w tym linie elektroenergetyczne 220 kV i 400 kVM.-T.iM.– granica państwa, były własnością Skarbu Państwa; tylko Skarb Państwa mógłby też być posiadaczem związanej z przebiegiem tych linii służebności przesyłu (por. postanowienie SN z dnia 11 grudnia 2008 r., II CSK 314/08 i postanowienie SN z dnia 3 lutego 2010 r., II CSK 465/09). Skoro był on jednocześnie właścicielem nieruchomości, wykorzystywanej w związku z przebiegiem linii elektroenergetycznych, nie mógł się do tego czasu rozpocząć bieg zasiedzenia służebności przesyłu – zasiedzenie służebności wchodzi bowiem w rachubę, gdy po stronie posiadacza służebności i właściciela nieruchomości występują różne osoby; zresztą w świetleart. 247 k.c.właściciel nieruchomości nie może nabyć obciążającego ją ograniczonegoprawa rzeczowego, jakim jest też służebność (por. postanowienie SN z dnia 3 lutego 2010 r., II CSK 465/09).
Własność urządzeń przesyłowych przeszła na poprzednika prawnego pozwanego (Zakład (...)wJ.) z dniem 5 grudnia 1990 r. (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościw zw. zart. 49 k.c.; por. też uchwałę SN [7 sędziów - zasada prawna] z dnia 18 czerwca 1991 r., III CZP 38/91, postanowienie SN z dnia 11 grudnia 2008 r., II CSK 314/08 i postanowienie SN z dnia 3 lutego 2010 r., II CSK 465/09). Nie obowiązywał już wówczasart. 177 k.c.uniemożliwiający zasiedzenie nieruchomości stanowiących własność państwową (oraz – z mocyart. 292 k.c.– służebności obciążających takie nieruchomości). Od tego zatem momentu rozpoczął się bieg zasiedzenia służebności przesyłu; do jej zasiedzenia – w kształcie w jakim była realizowana (nieodpłatnie) – doszło po 20 latach jej posiadania, tj. z dniem 6 grudnia 2010 r. (art. 112 k.c.). Przez cały ten czas służebność pozostawała w posiadaniu poprzedników prawnych pozwanego i samego pozwanego (art. 340 k.c.w zw. zart. 352 k.c.);
Posiadacz służebności (posiadacz zależny) w dobrej wierze jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości dopiero od chwili, w której dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o jej wydanie (art. 224 § 2 k.c.w zw. zart. 230 k.c.). Odpis pozwu został doręczony pozwanemu w dniu 28 maja 2012 r. (k 21); wcześniej nabył on jednak służebność przesyłu w drodze zasiedzenia, a posiadając tytuł prawny do nieruchomości powódki nie był zobowiązany do zapłaty wynagrodzenia, o którym mowa wart. 224 k.c.
W takich warunkach powództwo podlegało oddaleniu.
Przeprowadzone dowody były wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy, stąd pozostałe wnioski dowodowe zostały oddalone (art. 217 § 2 k.p.c.). W sytuacji, gdy pozwany nie wykazał, że nie może uzyskać dokumentów dotyczących realizacji inwestycji polegającej na wybudowaniu linii elektroenergetycznych 220 kV i 400 kVM.-T.iM.– granica państwa (art. 250 § 1 k.p.c.), a jedynie podał, że związane byłoby to z czasochłonnymi działaniami, jego wniosek o wystąpienie przez Sąd do wskazanych przez niego instytucji (Archiwów i Starostwa Powiatowego wZ.) o udostępnienie takiej dokumentacji został oddalony. Odmowę przedstawienia przez pozwanego wyciągu z ewidencji urządzeń przesyłowych znajdujących się na nieruchomości powódki (albo innego równoważnego dokumentu), uzasadnianą tajemnicą przedsiębiorstwa, Sąd – na podstawieart. 233 § 2 k.p.c.- zakwalifikował jako działanie zmierzające do przedłużenia postępowania i przyjął, że wszystkie osiem słupów na nieruchomości powódki stanowi własność pozwanego (tym bardziej, że zgodnie z twierdzeniem powódki każda z dwóch linii przebiegających nad jej działkami zawieszona jest na czterech słupach, a pozwany poddawał pod wątpliwość własność jedynie dwóch słupów).
Kolejny wniosek pozwanego o sprawdzenie wartości przedmiotu sporu został odrzucony jako niedopuszczalny (art. 26 k.p.c.).
Roszczenia powódki nie mogły znaleźć ochrony na drodze sądowej jedynie z tej przyczyny, że zanim z nimi wystąpiła, doszło do zasiedzenia służebności przesyłu. Stanowiło to wystarczające uzasadnienie dla odstąpienia od obciążania jej kosztami procesu (art. 102 k.p.c.; por. też wyrok SN z dnia 20 grudnia 1979 r., III PR 78/79).