Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACz 1922/12
Data wyroku: 2012-12-13 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Barbara Górzanowska, Maria Kus Trybek, Zbigniew Ducki
Słowa kluczowe: Koszty Procesu
Podstawa prawna: art. 98, kpc, art. 109 kpc, paeragraf 2,6 rozporzxądz. M.S. w sprawie wynagr. adw.

Sygn. akt I ACz 1922/12

POSTANOWIENIE
Dnia 13 grudnia 2012 roku
Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie:
Przewodniczący:   SSA Zbigniew Ducki
Sędziowie:   SSA Maria Kus Trybek
SSA Barbara Górzanowska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2012 roku w Krakowie

sprawy z powództwa(...)z siedzibą wN.
przeciwkoB. G.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną
na skutek zażalenia pozwanego
od postanowienia o kosztach procesu, zawartego w pkt II postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2012 roku, sygn. akt IX GC 3/12

p o s t a n a w i a

1
zmienić pkt 2 postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2012r. sygn. akt IX GC 3/12 w ten sposób, że kwotę 10.545 zł zastąpić kwotą 16.745 zł (szesnaście tysięcy siedemset czterdzieści pięć złotych);

2
oddalić zażalenie w pozostałej części;

3
zasądzić od pozwanegoB. G.na rzecz strony powodowej(...)z siedzibą wN.kwotę 690 zł (sześćset dziewięćdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

UZASADNIENIE
Strona powodowa(...)wN.w sprawie o uznanie za bezskuteczną umowy sprzedaży, umowy ustalającej sposób korzystania z nieruchomości, stanowiącej przedmiot współwłasności oraz obejmującej także przedwstępną umowę zniesienia współwłasności, w części obejmującej nabycie przez pozwanego odG. A. (1)udziału w nieruchomości składającej się zdziałek ewidencyjnych nr (...), objętejksięgą wieczystą nr (...), jak również udziału w nieruchomości, stanowiącejdziałkę nr (...), objętejksięgą wieczystą nr (...)w toku postępowania, prowadzonego przez Sąd I instancji po uchyleniu wyroku Sądu Okręgowego przez Sąd Apelacyjny - cofnęła pozew wraz ze zrzeczeniem się roszczenia. Jednocześnie wniosła o zastosowanie w sprawieart. 102 k.p.c.i nieobciążanie jej kosztami procesu z uwagi na precedensowy charakter sprawy i zmianę linii orzeczniczej przez Sąd Najwyższy. Z ostrożności procesowej strona powodowa wniosła o zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów procesowych w wysokości minimalnej, a to z uwagi na okoliczność, iż linia obrony reprezentowana w sprawie przez pełnomocnika pozwanego jest tożsama z argumentacją, prezentowaną w innych procesach, opartych o ten sam stan faktyczny i tą samą argumentację prawną i przy tej samej osobie pełnomocnika.

Pozwany wniósł o zwrot kosztów procesu wedle przedłożonego spisu kosztów, domagając się zasądzenia od strony powodowej tytułem zastępstwa procesowego kwoty 7.200 zł za postępowanie zabezpieczające, 21.600 zł za postępowanie przed Sądem I instancji, 14.400 zł za postępowanie przed Sądem II instancji oraz zwrot wydatków w łącznej kwocie 545 zł. Pozwany podniósł, iż w sprawie brak jest podstaw do zastosowaniaart. 102 k.p.c.Podkreślił też zawiłość sprawy i jej wielowątkowość, wpływającą na poziom zaangażowania pełnomocnika i wysokość jego wynagrodzenia.

Zaskarżonym postanowieniem w sprawie sygn. akt IX GC 3/12 z dnia 31 sierpnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie, IX Wydział Gospodarczy umorzył postępowanie i zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanegoB. G.kwotę 10.545 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Uzasadniając rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania, Sąd I instancji wskazał, że stronę powodową winno się traktować jako przegrywającego proces, gdyż cofnięcie pozwu wraz ze zrzeczeniem się roszczenia było konsekwencją niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia w analogicznej sprawie na tle tych samych okoliczności faktycznych. Sąd Okręgowy uznał, że w sprawie nie znajdzie zastosowaniaart. 102 k.p.c., gdyż aby odstąpić od obciążania powoda kosztami postępowania w sprawie musiałyby wystąpić jeszcze dodatkowe, szczególne okoliczności ponad sam fakt wydania przez Sąd Najwyższy w innej sprawie niekorzystnego dla strony powodowej orzeczenia.

Oceniając zasadność przyznania zwrotu kosztów procesu w żądanej przez pozwanego wysokości na zasadzieart. 98 § 1 i 3 k.p.c., Sąd Okręgowy wskazał, że w różnych sądach powszechnych toczy się kilkanaście, jeżeli nie kilkadziesiąt analogicznych sporów, w których udział bierze strona powodowa i każdorazowo inne osoby fizyczne w charakterze pozwanych, jednakże reprezentowane przez tego samego pełnomocnika. Powyższe w ocenie Sądu I instancji nie może pozostawać bez wpływu na ocenę nakładu pracy pełnomocnika, nawet w sytuacji gdy sprawa jest trudna, skomplikowana, wielowątkowa i precedensowa. Sąd Okręgowy podkreślił, że tę trudną i precedensową obronę w sprawie pełnomocnik przygotowuje na potrzeby więcej niż jednego procesu, a elementy indywidualizujące, czyli takie, które muszą zostać dostosowane do każdego procesu odmiennie, są drobne i mają znikome znaczenie z punktu widzenia zwiększenia nakładu pracy – sprowadzają się one bowiem do wpisania innej osoby jako pozwanego i zindywidualizowania konkretnej nieruchomości wraz ze wskazaniem kwoty, za jaką została przez pozwanego nabyta.

Sąd I instancji zakwestionował także sposób wyliczenia wynagrodzenia pełnomocnika, przedstawiony w przedłożonym spisie kosztów. Zdaniem Sądu Okręgowego prawidłowym będzie orzeczenie o kosztach procesu z uwzględnieniem tego, że w sprawie toczyło się postępowanie zabezpieczające oraz postępowanie przed sądem odwoławczym w związku z wniesioną apelacją. Sąd Okręgowy przyjął, iż powtarzalność i wielość spraw o analogicznym charakterze, w których pełnomocnik pozwanego brał udział, obniża nakład pracy niezbędny na prowadzenie procesu i uznał, że minimalna stawka zastępstwa procesowego w kwocie 7.200 zł odpowiada nakładowi pracy i charakterowi sporu. Jednocześnie ww. stawkę zwiększył do kwoty 10.000 zł z uwagi na wystąpienie dodatkowych postępowań w ramach sporu – to jest postępowania apelacyjnego i zabezpieczającego i taką też kwotę tytułem wynagrodzenia zasądził na rzecz pozwanego. Ponadto zasądził na rzecz pozwanego kwotę 17 zł od pełnomocnictwa i sumę wydatków wedle spisu kosztów w łącznej kwocie 545 zł.

Powyższe postanowienie w zakresie pkt 2 zaskarżył pozwany, zarzucającnaruszenieart. 16 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturzew zw. zart. 109 k.p.c.poprzez nieuwzględnienie przedłożonego spisu kosztów, pomimo iż odzwierciedlał on opłatę za czynności adwokata, ustaloną umową z klientem,naruszenie przepisu§ 13 pkt 2 w zw. z§ 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędupoprzez jego niezastosowanie, polegające na przyznaniu kwoty mniejszej od minimalnej stawki za postępowanie apelacyjne przez Sądem Apelacyjnym, a nadtonaruszenie przepisuart. 745 § 1 k.p.c.w zw. z§ 6 pkt 7rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędupoprzez jego nieprawidłowe zastosowanie oraz przyznanie za postępowanie zabezpieczające kwoty niższej od stawki minimalnej.

Wskazując na powyższe zarzutyskarżący wniósł o zmianę pkt 2 postanowienia Sądu Okręgowego poprzez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu w wysokości wynikającej z przedłożonego spisu kosztów tj. w kwocie 43.745 zł, ewentualnie uchylenie pkt 2 postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Krakowie Wydział IX Gospodarczy oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania zażaleniowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na zażalenie strona powodowa wniosła o jego oddalenie oraz o zasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione w części, w jakiej Sąd I instancji orzekł o kosztach zastępstwa procesowego, przyjmując za podstawę ich ustalenia stawki niższe od stawki minimalnej, przewidzianej wrozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W pozostałym zakresie zażalenie nie znajduje uzasadnionych podstaw.

Podkreślenia wymaga, że zasada wysłowiona w przepisieart. 98 § 1 k.p.c.odnosi się do kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia prawa i celowej obrony, co ogranicza ryzyko zwrotu opłat za czynności adwokata (radcy prawnego) reprezentującego stronę wygrywającą sprawę tylko do kosztów racjonalnie uzasadnionych, a sąd nie jest związany spisem kosztów przedłożonym przez adwokata zastępującego stronę wygrywającą sprawę i może skontrolować wysokość tych kosztów, mając na względzie charakter i stopień zawiłości sprawy oraz wymagany nakład pracy adwokata w tej sprawie. Zasadnie uznał Sąd I instancji, że wymagany w niniejszej sprawie nakład pracy pełnomocnika strony pozwanej nie uzasadniał zasądzenia od powoda zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w kwocie żądanej przez stronę pozwaną wedle przedstawionego spisu kosztów.

Zgodnie zart. 109 §2 k.p.c.oceniając zasadność kosztów celowej obrony strony pozwanej, reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, Sąd jest obowiązany brać pod uwagę charakter sprawy, nakład pracy pełnomocnika, rodzaj podjętych przez niego czynności, a także zakres, w jakim przyczynił się on do rozpoznania i wyjaśnienia sprawy. Analogiczną regulację wprowadza§2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, stanowiąc przy tym, że podstawą ustalenia wysokości opłaty określającej wysokość wynagrodzenia za czynności adwokata są stawki minimalne, ustalane w sposób wskazany w rozporządzeniu. W § 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia ustalona została także górna granica wysokości wynagrodzenia, które nie może przekraczać sześciokrotnej kwoty odpowiadającej stawce minimalnej w danej sprawie ani być wyższą niż wartość przedmiotu sporu. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, określenie należnego adwokatowi wynagrodzenia w kwocie odpowiadającej wielokrotności stawki minimalnej uzależnione jest od uznania przez Sąd, że za takim jego oznaczeniem przemawiają szczególne okoliczności, wskazane wart. 109 § 2 k.p.c.i w § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Zaznaczenia wymaga, że ustawodawca, określając stawki minimalne opłat rozważył i uwzględnił okoliczności charakterystyczne dla danego rodzaju sprawy, dokonując swoistej wyceny nakładu pracy profesjonalnego pełnomocnika. Aktywność pełnomocnika w postępowaniu, jakiej można oczekiwać od profesjonalisty, działającego w interesie swego mocodawcy, nie może być wystarczającym argumentem za ustaleniem wynagrodzenia w kwocie wyższej aniżeli wynika ono z zastosowania stawki minimalnej, przewidzianej dla danej sprawy. Podstawę do ustalenia wynagrodzenia w wysokości odpowiadającej wielokrotności stawki minimalnej mogłoby stanowić jedynie wykazanie szczególnych cech, które charakteryzują daną sprawę w sposób odbiegający od innych postępowań.

Trafnie uznał Sąd I instancji, że tak rozumiane szczególne okoliczności w niniejszym postępowaniu nie wystąpiły. Zgodzić należy się z Sądem Okręgowym, że sprawaB. G.jest jednym z wielu postępowań mających za przedmiot to samo roszczenie strony powodowej, a wszystkie one są oparte na bardzo zbliżonych okolicznościach faktycznych, w których różnice dotyczą jedynie warunków umów przedwstępnych, wysokości udziałów w prawie własności nieruchomości wK., nabywanych odG. A.i warunków tegoż nabycia. Co więcej nie zostało przy tym zakwestionowane przez pozwanego twierdzenie strony przeciwnej, że ten sam profesjonalny pełnomocnik reprezentował kilkunastu nabywających w ten sposób udziały w nieruchomości w sporach zespółką (...), których przedmiotem było jej roszczenie oparte na konstrukcji skargi pauliańskiej.

Analiza akt nie prowadzi także do wniosku o szczególnym zakresie przyczynienia się pełnomocnika pozwanego do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, skoro o wyniku postępowania zadecydowało przede wszystkim stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w motywach orzeczenia rozstrzygającego skargę kasacyjną w analogicznej sprawie sygn. akt III CSK 214/12, które stanowiło odstępstwo od utrwalonej dotąd linii orzeczniczej.

Przy trafnej ocenie, że stronie pozwanej należy się zwrot kosztów zastępstwa procesowego w wysokości odpowiadającej stawce minimalnej, wadliwie określił Sąd Okręgowy wysokość należnego zwrotu kosztów. Przypomnieć należy, że sąd ma obowiązek uwzględnić w orzeczeniu kończącym wszelkie koszty, a zatem również koszty wywołane postępowaniami incydentalnymi czy akcesoryjnymi. Stanowiące podstawę określenia wysokości kosztów należnych pełnomocnikowi rozporządzenie z dnia 28 września 2002 r. wynagrodzenie pełnomocnika przypisuje do „spraw”, przyjmując za podstawę wynagrodzenie należne za prowadzenie sprawy przed Sądem I instancji i wskazując na odpowiedni procent tak ustalonej stawki minimalnej za prowadzenie sprawy w postępowaniu apelacyjnym i zażaleniowym.Rozporządzenie z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędustosownie do delegacji ustawowej (art. 16 ust. 2 i 3 oraz art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze) określa stawki minimalne za czynności adwokackie, mając na względzie rodzaj i zawiłość sprawy oraz wymagany nakład pracy adwokata. Sądom orzekającym o zwrocie kosztów postępowania, do których się zalicza zgodnie z treściąart. 98 § 3 k.p.c.wynagrodzenie i wydatki jednego adwokata, nie przysługuje prawo do samodzielnego ustalania wysokości tego wynagrodzenia poniżej stawki minimalnej. W tej sytuacji pełnomocnikowi pozwanego należne jest wynagrodzenie za prowadzenie sprawy przed Sądem pierwszej instancji, stosownie do § 6 pkt 7 rozporządzenia w kwocie 7.200 zł oraz za prowadzenie sprawy w postępowaniu apelacyjnym w wysokości ustalonej stosownie do § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, to jest w kwocie 5.400 zł.

Nie znajduje natomiast uzasadnienia żądanie zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zabezpieczającym wedle pełnej stawki minimalnej. Podkreślenia wymaga, że wkodeksie postępowania cywilnegoistnieje zasada koncentracji kosztów procesowych, która zapobiega ich rozdrabnianiu w zależności od wyników poszczególnych czynności procesowych. Zasada koncentracji dotyczy także kosztów postępowania zabezpieczającego, na co wskazuje treść powoływanego w zażaleniuart. 745 § 1 k.p.c.Co istotne, postępowanie zabezpieczające ma charakter akcesoryjny, pomocniczy w stosunku do postępowania rozpoznawczego, skoro musi ono zawsze nawiązywać do określonego postępowania rozpoznawczego. Związanie postępowania zabezpieczającego z postępowaniem rozpoznawczym jest oczywiście różne w zależności od tego, czy postępowanie rozpoznawcze już się toczy, czy też zostanie dopiero wszczęte w przyszłości. Chociaż ustawą nowelizującą kodeks postępowania cywilnego z dnia 2 lipca 2004 r. przepisy o postępowaniu zabezpieczającym umieszczono w oddzielnej części kodeksu, co jest interpretowane jako pewne usamodzielnienie się tego postępowania, to jednak nie powoduje to definitywnego zerwania więzi pomiędzy postępowaniem rozpoznawczym a zabezpieczającym. W ocenie Sądu Apelacyjnego postępowanie zabezpieczające nadal ma charakter pomocniczy wobec postępowania rozpoznawczego, zatem postępowanie zabezpieczające nie funkcjonuje jako odrębna „sprawa”, za prowadzenie której stronie należałby się zwrot kosztów w zakresie zastępstwa procesowego wedle stawki określonej w § 6 rozporządzenia. W sytuacji gdy udział pełnomocnika pozwanego w postępowaniu zabezpieczającym ograniczony był do wywiedzenia zażalenia od postanowienia w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia, pozwanemu należy się zwrot kosztów z tym związanych jak za postępowanie zażaleniowe, stosownie do § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia.

W konsekwencji zasądzeniu na rzecz pozwanego winna podlegać kwota 16.200 zł, powiększona o niekwestionowane przez stronę powodową wydatki pełnomocnika, to jest łącznie 16.745 zł.

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w pkt 1 sentencji na zasadzieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.

W pozostałym zakresie zażalenie jako zbyt daleko idące z przyczyn wskazanych powyżej oddalono na zasadzieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.jak w pkt 2 sentencji.

O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na zasadzieart. 100 k.p.c.stosownie do stosunku, w jakim stanowisko procesowe stron zostało uwzględnione na etapie postępowania zażaleniowego. Pozwany swym żądaniom uległ w ok. 81,33 % i w tej też proporcji winien ponieść koszty postępowania zażaleniowego, na które składają się opłata od zażalenia oraz koszty zastępstwa procesowego strony powodowej i pozwanego, tj. łącznie 2.732 zł. Na pozwanego przypada zatem część tych kosztów w wysokości 2.222 zł, co powoduje, że różnica między kosztami poniesionymi a kosztami, jakie winny obciążać pozwanego podlega zasądzeniu na rzecz strony powodowej, o czym orzeczono jak w pkt 3 sentencji.