Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 945/12
Data wyroku: 2012-12-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosław Szwagierczak, Barbara Gonera, Ewa Madera
Słowa kluczowe: Podleganie Ubezpieczeniom Społecznym
Podstawa prawna: art. 8 ust. 2a s.u.s.

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia18 grudnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Mirosław Szwagierczak (spr.)

Sędziowie:

SSA Ewa Madera
SSA Barbara Gonera

Protokolant

st.sekr.sądowy M. Piekiełek

po rozpoznaniu w dniu18 grudnia 2012 r.
na rozprawie
sprawyz wnioskuSzpitala Specjalistycznego wJ.

z udziałem zainteresowanejB. D.

przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wJ.
o ustalenie podstawy wymiaru składek

na skutek apelacji Szpitala Specjalistycznego wJ.

od wyrokuSądu Okręgowego w Krośnie
z dnia17 lipca 2012 r.sygn. aktIV U 620/12

u c h y l a zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wJ.z 19 marca 2012r.

i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania bezpośrednio temu organowi rentowemu.

Sygn. akt III AUa 945/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 19 marca 2012 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wJ.stwierdził, że podstawa wymiary składek na ubezpieczenia społeczneB. D., podlegającej ubezpieczeniom jako pracownik płatnika składek – Szpitala Specjalistycznego wJ., wynosi: za styczeń 2006 r. – na ubezpieczenia społeczne – 6.268,63 zł, na ubezpieczenie zdrowotne – 5.095,77 zł oraz za luty 2006 r. – na ubezpieczenia społeczne 2.728,92 zł, i na ubezpieczenie zdrowotne – 2.218,34 zł.
ZUS uznał, iż płatnik składek w imiennych raportach za miesiąc styczeńi luty 2006 r. winien uwzględnić przychódB. D.uzyskany przez niąz tytułu wykonywania umowy zlecenia zawartej z NZOZ(...), której przedmiotem było świadczenie pracy na rzecz Szpitala Specjalistycznego wJ.– sumując ten przychód z wynagrodzeniem za pracę.
W odwołaniu od tej decyzji Szpital Specjalistyczny wJ.podniósł, że zgodnie z art. 4 pkt 2 lit.a zd. drugie s.u.s. płatnikiem składek ubezpieczeniowych za p.B. D., z tytułu umowy zlecenia, którą zawarła z NZOZ(...), powinien być zleceniodawca, dlatego niewłaściwe jest stosowanie tuart. 8 ust. 2aprzepisówustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Odpowiadając na odwołanie O/ZUS wJ.podtrzymał swoje stanowisko.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie, po rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 17 lipca 2012 roku oddalił odwołanie. Uznał bowiem, że „płatnikiem składek dlaB. D.pozostającej w stosunku pracy ze Szpitalem Specjalistycznym wJ.i jednocześnie wykonującej na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z NZOZ(...)– jest Szpital Specjalistyczny wJ.. Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczneB. D.stanowi łączny przychód uzyskany przez nią z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy i wspomnianej umowy zlecenia. Tak więc Szpital Specjalistyczny wJ.ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczneB. D.powinien zsumować jej wynagrodzenia z umowy zlecenia z wynagrodzeniem ze stosunku pracy – konkluduje Sąd Okręgowy powołując się na treśćart. 8 ust. 2as.u.s.,art. 4 pkt 2 lit. as.u.s..art. 18 ust. 1as.u.s. orazart. 47714§ 1 kpc.
Powyższy wyrok zaskarżył Szpital Specjalistyczny wJ.zarzucając naruszenie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej z 13 X 1998 r. – poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, co doprowadziło do mylnego ustalenia, że „B. D.nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownica zatrudniona w NZOZ(...)
Skarżący domagał się zmiany zaskarżonego wyroku lub jego uchylenia.
Organ rentowy oraz zainteresowanaB. D.nie odnieśli się do apelacji.

Rozpoznając sprawę Sąd Apelacyjny ustalił i rozważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna – o ile domaga się wyeliminowania zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji z obrotu prawnego, jako przedwczesnych.
1. ZainteresowanaB. D.była w styczniu i lutym 2006 r. zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Szpitalu Specjalistycznym wJ.i z tego tytułu była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Jako pracownica rzeczonego Szpitala zawarła umowę z Niepublicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej(...), zaś jej przedmiotem było świadczenie pracy na rzecz Szpitala Specjalistycznego wJ., który z NZOZ(...)łączyła umowa o świadczenia zdrowotne.B. D., w ramach umowy z(...), rzeczywiście świadczyła pracę na rzecz SzpitalawJ..
Niniejsze okoliczności – w świetle prezentowanych stanowisk stron – można uznać za niekwestyjne.

2. W „Poradniku ZUS z 2008 roku” (Rozdział III „Zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych- umowa zlecenia i inne tytuły) Zakład wyjaśnia: „Również osoby, które w ramach umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż własny pracodawca, wykonują pracę na rzecz swojego pracodawcy, podlegają z tytułu umowy zlecenia ubezpieczeniom społecznym, tak jak z umowy o pracę, tj. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu, z tym, że w takim przypadku zleceniodawca dokonuje zgłoszenia zleceniobiorcy do tych ubezpieczeń na druku ZUS ZUA, z kodem tytułu ubezpieczenia właściwym dla pracownika (01 XX XX)”.

3. Tymczasem za ugruntowany w judykaturze (patrz np. uchwała SNz 2 IX 2009 r. – II UZP 6/09 czy wyrok S.A. w Rzeszowie z 23.08.2012 III AUa 647/12) należy przyjąć pogląd, iż płatnikiem składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu umowy cywilnej zawartejz osobą trzecią (jak umowa o dzieło czy zlecenie) jest pracodawca, którego pracownik wykonuje pracę na jego rzecz w ramach tej umowy.Art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychrozszerza pojęcie pracownika i zgodnie z literalną wykładnią tego przepisu należy przyjąć, że wówczas płatnikiem składek, za tego pracownika, jest pracodawca (art. 4 pkt 2 lit. a) oraz art. 18 ust. 1a– s.u.s.).
Inaczej mówiąc; w rezultacie uznania za pracownika osoby, z którą zawarto umowę zlecenia (lub inną umowę o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia), jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje ona pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostajew stosunku pracy, powstaje obowiązek pracodawcy opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne: emerytalne i rentowe (z których jest zwolniona umowa zlecenia występująca obok umowy o pracę) oraz chorobowe (które jest dobrowolne dla umowy zlecenia) i wypadkowe (także obowiązkowe dla umowy zlecenia).

4. W świetle treści art. 8 ust. 2a s.u.s., wbrew supozycjom apelanta, nie ma problemu czyim pracownikiem jest osoba uznana za „pracownika”. Nie ma też wątpliwości kto w takim wypadku ma opłacić należne składki.
Jednak apelacja słusznie podnosi, iż organ rentowy przede wszystkim nie rozstrzygnął sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczenia p.B. D.–z racji umowy zawartej z NZOZ(...)(v. – apelacja k. 29). Co z natury rzeczy winno być pierwotne względem wymiaru składek.
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) wRozdziale 2reguluje podleganie ubezpieczeniom społecznym, zaś wRozdziale 4zasady zgłaszania do ubezpieczenia i rozliczania składek. Normodawca wart. 83 ust. 1 p. 1 s.u.s. wprost nakłada na Zakład obowiązek wydania decyzji w zakresie indywidualnej sprawy dotyczącej zgłoszenia do ubezpieczenia.
Powoływanie się przez Zakład na rozstrzygnięcia zapadłe w innej sprawie (jak to uczyniono) może być argumentem na rzecz wykładni czy też stosowania prawa ale bynajmniej jednak nie zwalnia organu rentowego od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania w rozpoznawanej sprawie – a to z następujących zasadniczych powodów:
- po pierwsze; w tym postepowaniu o objęcie ubezpieczeniami społecznymii zdrowotnym zbadany powinien być charakter umowy zawartej przezB. D.i NZOZ(...). Co (jak powiedziano wyżej) będzie decydować o tytule do objęcia zainteresowanej obowiązkowymi ubezpieczeniami (ale i o wysokości składek),
- po drugie; strony rzeczonej umowy cywilnej, jak również pracodawca – Szpital Specjalistyczny wJ., mają interes prawny udziału w tym postepowaniuo ustalenie podlegania ubezpieczeniom, gdyż bezpośrednio dotyka ono ich istotnych interesów indywidualnych – wymagających ochrony prawnej (zwłaszczaw sytuacji rozbieżnego stanowiska(...)wJ.i NZOZ(...)oraz kontrowersyjnej praktyki prezentowanej w poradnikach ZUS jeszcze w 2008 roku (v. – uwagi przedstawione w pkt 2),
- po trzecie; czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniami społecznymii zdrowotnym, a czym innym obowiązek płacenia składek na te ubezpieczenia(z punktu widzenia procesowego wypadnie przypomnieć, że o wadze spraw „o objecie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego” świadczy chociażby to, iż są to sprawy tzw. kasatoryjne – v.art. 3982§ 1 kpc),
- po czwarte; przepisy ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, oznacza to, że muszą one być stosowane przez organ rentowyw sposób ścisły. Dotyczy to nie tylko przepisów materialnych ale i formalnych, gdyż charakter procesowy przepisów ubezpieczeniowych bynajmniej nie uchyla ich deklaratoryjności i schematyzmu zastosowania oraz ochrony ubezpieczeniowej (ipso iure) wykluczającej dowolność stosowania przepisów prawa ubezpieczeń społecznych,
- po piąte; obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby, które są pracownikami w rozumieniuustawy o systemie ubezpieczeń społecznych(art. 66 ust. 1 pkt 1a–ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych– tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.). Jednak to organy Funduszu (v. – art. 109 ust. 1 i 5 oraz art. 110 cyt. wyżej ustawy), a nie ZUS, rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których niewątpliwie zalicza się sprawę o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. Dlatego też dopiero przesądzenie, że p.B. D.podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego (oraz z jakiego tytułu) spowoduje, iż płatnik składki na ubezpieczenie zdrowotne zobowiązany będzie, na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach, opłacić i rozliczyć składki na to ubezpieczenie (patrz również art. 85 ust. 4 tej ustawy).
W tym wypadku rola Zakładu Ubezpieczeń Społecznych sprowadza się więc li tylko do czynności technicznych, a nie merytorycznych (v. – art. 81 i 85 ust. 1 w/w ustawy oraz art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c. s.u.s.).

5. Skoro PaniB. D.w okresie objętym zaskarżoną decyzją została zgłoszona przez płatnika/pracodawcę Szpital Specjalistyczny wJ.do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, dokonywanie ponownego zgłoszenia, w przypadku jedynie przedmiotowego poszerzenia zakresu tych ubezpieczeń o umowę cywilnoprawną zawartą z(...), nie byłoby konieczne. Konieczne jest jednak rozstrzygnięcie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczenia społecznego wynikającego z tej umowy, miedzy potencjalnymi płatnikami składek i przy udziale zainteresowanej – na podstawie art. 38 ust. 1 s.u.s. – skoro, co wykazano wyżej, kwestia objęcia ubezpieczeniami ma w tym wypadku znaczenie przesądzające o obowiązku opłacenia składek. Decyzja taka może być zaskarżona zgodnie z art. 83 ust. 2 s.u.s.

6. Reasumując; skoro istotą sprawy jest rozstrzygnięcie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego ubezpieczonejB. D., to przed wydaniem zaskarżonej decyzji wymiarowej koniecznym było prawomocne rozstrzygnięcie tej kwestii.

7. Decyzja z dnia 19 marca 2012 r. wymagała skasowania i dlatego, iż nie poddaje się kontroli rachunkowo – rozliczeniowej. Nie sposób dokonać weryfikacji podawanych przez ZUS wielkości podstawy wymiaru składek w sytuacji gdy nie tylko brak jakichkolwiek danych wyjściowych (źródłowych), ale nawet nie przedstawiono protokołu kontroli (v. – art. 91 ust. 5 s.u.s.), na który powołano się w uzasadnieniu decyzji. Odtworzenie sposobu wyliczenia kwot ustalonych przez ZUS jest niemożliwe (w szczególności kwoty wynagrodzenia uwzględnionej z racji umowy cywilnoprawnej zawartej przezB. D.z firma(...)). Podanych kwot nie tłumaczy też uzasadnienie.
Stan ten przesądza o istotnej wadliwości tejże decyzji.

Z tych wszystkich względów zarówno zaskarżony wyrok jak i poprzedzająca go decyzja nie mogły się ostać i stosownie doart. 47714akpcpodlegały uchyleniu.
W toku ponownego rozpoznania sprawy Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wJ.winien uwzględnić poczynione uwagi i wskazania; dbając o przestrzeganie procedur.

(...)
(...)