Sąd Okręgowy w Krakowie
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 2553/12
Data wyroku: 2013-06-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Grzegorz Buła, Joanna Czernecka, Krystyna Dobrowolska

Sygnatura akt II Ca 2553/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 czerwca 2013 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Grzegorz Buła

Sędziowie:

SO Krystyna Dobrowolska (sprawozdawca)
SR (del.) Joanna Czernecka

Protokolant:

Agnieszka Zapalska

po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2013 r. w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwaT. K.
przeciwkoD. K.
o ustalenie nieważności umowy
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie
z dnia 28 sierpnia 2012 r., sygnatura akt I C 1262/11/N

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1200 złotych (jeden tysiąc dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

II Ca 2553/12      UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2012 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie ustalił, że umowa notarialna darowizny nieruchomości położonej wŁ.GminaK.oznaczonej numerem(...)o powierzchni 0, 47 ha dla której Sąd Rejonowy dla Krakowa Nowej Huty w Krakowie prowadzi księgę wieczystą nr(...), zawarta w dniu 28 czerwca 2010 r. w kancelarii notarialnej wP.przed notariuszemM. R.za numerem aktu Rep. A nr(...)pomiędzyE. K.działającą imieniemT. K.aD. K.jest nieważna. Oddalił powództwo w stosunku do pozwanejE. K.i orzekł o kosztach procesu.
Uwzględnił tym samym częściowo powództwoT. K., który twierdził, żeE. K.dokonała wyżej wymienionej czynności prawnej w granicach pierwotnie udzielonego pełnomocnictwa notarialnego sporządzonego w kancelarii notarialnej wK. W.przed notariuszemG. G. (1)w dniu 5 lipca 2007 r. za numerem aktu rep. A nr(...), jednak po jego wygaśnięciu z uwagi na jego uprzednie odwołanie przez powoda, a osoba obdarowana -D. K.o odwołaniu pełnomocnictwa wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć.
Bezsporne były następujące okoliczności:
PowódT. K.na podstawie umowy o dożywocie z dnia 16 czerwca 2006 r. nabył odI. G.- swojej ciotki nieruchomość położoną wŁ., gminaK., obejmującądziałkę ewidencyjną numer (...)o powierzchni 0, 47 ha, dla której Sad Rejonowy dla Krakowa Nowej Huty w Krakowie prowadzi księgę wieczysta nr(...). JednocześnieT. K.ustanowił na rzeczI. G.służebność osobistą polegającą na prawic dożywotniego korzystania przez nią z całego budynku mieszkalnego. W dacie zawarcia umowy o dożywocie powód i pozwanaE. K.nie pozostawali we wspólności majątkowej małżeńskiej, która została zniesiona orzeczeniem Sądu Rejonowego w Kazimierzy Wielkiej z dnia 17 grudnia 1997 r.
W dniu 5 lipca 2007 r. w kancelarii notarialnej wK. W.przed notariuszemG. G. (1)za numerem aktu rep. A nr(...)powódT. K.udzielił swojej żonie - pozwanejE. K.pełnomocnictwa do reprezentowania go we wszystkich czynnościach prawnych i faktycznych dotyczących dysponowania stanowiącymi jego własność nieruchomościami, w szczególności do ich zarządu i zbywania pod dowolnym tytułem prawnym odplatanic i nieodpłatnie (sprzedaż, darowizna, umowa o dożywocie i inne) na rzecz dowolnych osób, za ceny i na warunkach według uznania pełnomocnika, odbioru cen sprzedaży- wydawania nieruchomości w posiadanie nabywców, ustanawiania na zbywanych nieruchomościach ograniczonychpraw rzeczowych, w szczególności służebności osobistej dożywotniego zamieszkiwania w zakresie ustalonym przez pełnomocnika.
Sąd Rejonowy ustalił, że pełnomocnictwo z dnia 5 lipca 2007 r. zostało pozwanej udzielone w okresie, gdy powód miał się stawić do zakładu karnego celem odbycia k pobawienia wolności. Powód miał wówczas długi i groziła mu egzekucja z nieruchome stanowiących jego własność. Zgodnie z rodzinnymi ustaleniami pozwana miała dokonać sprzedaży nieruchomości powoda położonej w na rzecz jego siostry.
W rodzinieT. K.iE. K.istniały konflikty na nadużywania alkoholu przez powoda oraz jego agresywnych zachowań wobec członków rodziny. W okresie po udzieleniu pełnomocnictwa konflikt stopniowo narastał. Do jego eskalacji doszło wiosną 2009 r. W tym okresie pozwana wraz z dziećmiP. K.iM. K.opuściła dom na okres około dwóch tygodni. Pozostał w nimD.. Powód zadzwonił do notariusza, żeby odwołać pełnomocnictwo dla żony, czego świadkiem byłD. K..T. K.umówił się na konkretny termin u notariusza, ale się nie stawił.
Powód w czasie kłótni z pozwanąE. K.przynajmniej kilkakrotnie krzyczał, że cofa jej pełnomocnictwo. Słyszała to zamieszkująca w tym samym domuI. G.. Słyszały także dzieci powoda i pozwanej, w tymD. K..
E. K.około pół roku po telefonie powoda do notariuszaG.G.stawiła się u notariusza i żądała wydania wypisu z pełnomocnictwa z dni lipca 2007 r. Notariusz pamiętając rozmowę telefoniczną zT. K.powziął wątpliwość, czy pełnomocnictwo jest nadal aktualne. Nie wydał wypisu pozwanej uzasadniając odmowę brakiem klauzuli w akcie notarialnym, że wypisy mogą być wydawane pełnomocnikowi.
PowódT. K.przebywał w Zakładzie Karnym wN.okresie od 30 kwietnia 2010 r. do 5 maja 2011 r.
W dniu 28 czerwca 2010 r. w kancelarii notarialnej wP.przed notariuszemM. R.za numerem aktu Rep. A nr(...)doszło do zawarcia umowy notarialnej darowizny nieruchomości położonej wŁ.GminaK.oznaczonej numerem(...)o powierzchni 0, 47 ha, dla której Sąd Rejonowy d Krakowa - Nowej Huty w Krakowie prowadziksięgę wieczystą nr (...)/ pomiędzyE. K.działającą imieniemT. K.aD. K..
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd stwierdził, że powództwo w stosunku doE. K.nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na jej brak legitymacji czynnej, jest natomiast uzasadnione w stosunku doD. K..
Sąd powołałart. 105 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokona w imieniu mocodawcy czynności prawnej w granicach pierwotnej umocowania, czynność prawna jest ważna, chyba że druga strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć.
Zdaniem Sądu Rejonowego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że w dacie zawarcia umowy darowizny objętej pozwemE. K.nie była już pełnomocnikiemT. K., który dokonał ustnego odwołania tego pełnomocnictwa. O odwołaniu tego pełnomocnictwa wiedziałD. K., albowiem był on świadkiem rozmowy ojca notariuszem o planowanym odwołaniu pełnomocnictwa notarialnie, a także domowych kłótni rodziców, podczas których powód mówił pozwanejE. K., że cofa pełnomocnictwo. Dla odwołania pełnomocnictwa nie jest konieczne zachowanie żadnej konkretnej formy, a zatem jest dopuszczalne i skuteczne odwołanie go w formie ustnej.
W tej sytuacji należy uznać, że umowa darowizny z dnia 28 czerwca 2010 r. zawarta przezE. K.działającą jako pełnomocnikT. K.po wygaśnięciu jej umocowania jest nieważna.
O kosztach procesu Sąd orzekł w stosunku do pozwanegoD. K.na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.zgodnie z odpowiedzialności za wynik procesu, natomiast pozwanaE. K.nie wykazała poniesienia kosztów.
W apelacji od tego wyroku pozwanyD. K.zaskarżając wyrok co do pkt. I, III oraz IV – zarzucił :
I.) niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na treść wyroku, przez niedokonanie ustaleń co do stanu świadomości powoda, w chwili składania oświadczenia woli, co do odwołania pełnomocnictwa udzielonegoE. K.do m.in. przeniesienia prawa własności nieruchomości objętej żądaniem pozwu; a zwłaszcza: czy w tym czasie powód znajdował się w stanie zaburzeń psychicznych, związanych z nałogowym alkoholizmem, choć z dołączonych do sprawy akt postępowania cywilnego wynikało, powód jest nałogowym alkoholikiem, czego w ogóle nie zauważył Sąd I-inst.
II.) obrazę przepisów prawa procesowego, mającą wpływ na treść wyroku, a zwłaszczaart.233 kpci328 § 2 kpc, przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonania jego oceny przez danie wiary zeznaniom powoda i świadkówM. K.orazI. G., że powód „w kłótniach z pozwanąE. K.co najmniej kilkakrotnie krzyczał, że cofa jej pełnomocnictwo", podczas gdy okoliczności tej nie potwierdziliE. K.,P. K.iD. K., a nadto nierozważenie czyI. G.- ciotka powoda - z racji wieku (87 lat) i postępującej głuchoty miała możliwość słyszeć, co mówił na temat cofnięcia pełnomocnictwa, skoro zamieszkiwała w drugiej części domu, odmówienie wiarygodności zeznaniu pozwanegoD. K., że nie wiedział o oświadczeniu powoda o odwołaniu pełnomocnictwaE. K.i dowolnym stwierdzeniu, że „kłótnie we wspólnym domu musieli słyszeć domownicy", a w tymD. K., chociaż w zestawieniu dowodów nie oparł się na zeznaniach tegożD. K.i wreszcie niewyjaśnieniu z jakich przyczyn powód chciał odwołać pełnomocnictwo byłej żonieE. K.i jaki interes w popieraniu wersji powoda miał jego synM.oraz ciotkaI. G.;
III.) Obrazę prawa materialnego, mającą wpływ na treść wyroku, a toart. 82 k.c.przez jego niezastosowanie i nieuznanie za nieważne oświadczenia powoda o cofnięciu pełnomocnictwa dla byłej żony, ze względu na stwierdzone zaburzenia psychiczne powoda, które wyłączały jego świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli.
IV.) Obrazę prawa materialnego, mającą istotny wpływ na treść wyroku, a toart. 105 KC, przez jego niezasadne zastosowanie i uznanie, że pozwanyD. K.wiedział i z łatwością mógł się dowiedzieć o odwołaniu pełnomocnictwa umocowującego jego matkęE. K.do przeniesienia prawa własności nawet w drodze darowizny i osobę trzecią i uznanie umowy darowizny z dnia 28 czerwca 2010r, zawartej pomiędzyE. K., działającą imieniemT. K., aD. K.za nieważną.
Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa co do pozwanegoD. K.oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu i obciążenie go opłatą sądową w całości, względnie o uchylenie wyroku z zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznani Sądowi I-inst., z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach procesu.
Nadto wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie w postępowaniu odwoławczym dowodu z szeregu dokumentów oraz akt postępowań sądowych.
Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd prawidłowo ustalił stan faktyczny i ocenił zebrany materiał dowodowy nie naruszając przepisów prawa materialnego ani procesowego wskazanych w apelacji.
Pozwany zarzuca, iż Sąd I instancji nie dokonał ustaleń co do stanu świadomościT. K.w chwili składania oświadczenia woli co do pełnomocnictwa udzielonegoE. K., a zwłaszcza czy w tym czasie powód znajdował się w stanie zaburzeń psychicznych związanych nałogowym alkoholizmem, co mogłoby mieć wpływ na ważność składanego przez niego oświadczenia woli.
Nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Tymczasem okoliczności, w jakich nastąpiło odwołanie przezT. K.pełnomocnictwa dlaE. K.wskazują, iż działał on z rozeznaniem co do znaczenia i skutków swojego działania. Przede wszystkim powód informował o podjętej przez niego decyzji. Rok po sporządzeniu pełnomocnictwa skontaktował się telefonicznie z notariuszemG. G. (1)i umówił się na odwołanie pełnomocnictwa, ponadto wielokrotnie w kłótniach z żoną, a także w trakcie rozmów z synamiD. K.orazM. K.informował, iż cofa udzielone pełnomocnictwo. Okoliczności te wskazują na to, iż powód skutecznie cofnął udzielone mu pełnomocnictwo.
Trudno mówić o tym, by alkoholizm powoda sprawił, iż powód w sposób stały znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Powód był poczytalny i ten stan nie mógł budzić żadnych wątpliwości, skoro powód był wielokrotnie karany i odbywał karę pobawienia wolności.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa procesowego, tj.art. 233 § 1 kpcnależy przypomnieć, że przepis ten statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, wedle której sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Granice swobodnej oceny określają natomiast przepisy prawa procesowego, zasady doświadczenia życiowego i reguły logicznego myślenia. Zarzut obrazyart. 233 §1 i §2 kpcmożna sformułować skutecznie tylko wówczas, gdy sąd oceniając wiarygodność oraz moc przeprowadzonych dowodów uchybi regułom logicznego myślenia, zasadom doświadczenia życiowego, wadliwie kojarzy fakty (por. wyrok SN z dnia 16 grudnia 2005 r. III CK 314/05, Lex nr 172176, wyrok SN z dnia 25 listopada 2003 r. II CK 293/02, Lex nr 151522).
Przyjmuje się nawet, że naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.wchodzi w grę jedynie wówczas gdyby dowody zostały ocenione w sposób rażąco wadliwy, sprzeczny z zasadami logiki bądź doświadczenia życiowego. (por. wyrok S.Apel. w Poznaniu z dnia 2006.01.25 I ACa 772/05 LEX nr 186521).
Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady przewidzianej wart. 233 k.p.c., choćby dowiedzione zostało, że z tego samego materiału dałoby się wyciągnąć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego wnioski odmienne. (por. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r. IV CKN 1316/00 LEX nr 80273).
W ocenie Sądu Okręgowego Sąd I instancji nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, albowiem wywód dotyczący oceny zgromadzonego materiału dowodowego jest obszerny i spójny, a wnioski z niego wypływające są logicznie poprawne. Sąd I instancji wyjaśnił, na jakich dowodach oparł poczynione ustalenia faktyczne, które dowody i dlaczego uznał za wiarygodne i tej ocenie dowodów nie można zarzucić nieprawidłowości i dowolności.
Sąd dał wiarę zeznaniomG. G. (1), ponieważ jako notariusz jest on osobą zaufania publicznego i nie ma interesu w rozstrzygnięciu. Podważanie wiarygodności zeznańI. G.ze względu na jej wiek oraz niedosłuch jest bezpodstawne, ponieważ składała zeznania w sposób nie budzący wątpliwości co do jej sprawności fizycznej, słuchowe i umysłowej, nadto wyraźnie zaznaczyła, kłótnie powoda z żoną odbywały się na korytarzu pod drzwiami jej mieszkania.
Pozwany zarzuca niezasadne zastosowanie przez Sądart. 105 kci uznanie, iż pozwanyD. K.wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć o odwołaniu pełnomocnictwa umocowującegoE. K.do przeniesienia prawa własności nieruchomości stanowiącej własnośćT. K.. Z zebranego w toku postępowania materiału dowodowego wynika, iżD. K.był świadkiem nie tylko rozmowy powoda z notariuszemG. G. (1), a która miała dotyczyć odwołania pełnomocnictwa,
ale także powtarzających się kłótni rodzinnych na powyższy temat.T. K.poinformowałD. K.o odwołaniu udzielonego pełnomocnictwa. Pozwany wielokrotnie miał możliwość dowiedzenia się o tym odwołaniu, a mimo to postanowił przyjąć darowiznę.
Dlatego też apelację jako bezzasadną należało oddalić –art. 385 k.p.c.
Oddalono również zgłoszone w apelacji wnioski dowodowe jako nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na zasadzieart. 98 k.p.c.oraz§ 6 pkt 5w zw.§ 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu( Dz. U. z 2002 Nr 163 poz.1348).
Ref. SSR Magdalena Besztak-Malinowska