Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1332/13
Data wyroku: 2013-11-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Szyburska-Walczak, Barbara Staśkiewicz, Stanisława Kubica
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia Społeczne
Podstawa prawna: art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt III AUa 1332/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 listopada 2013 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Stanisława Kubica

Sędziowie:

SSA Barbara Staśkiewicz
SSA Grażyna Szyburska-Walczak (spr.)

Protokolant:

Monika Horabik

po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. we Wrocławiu
sprawy z wnioskuR. R.
przeciwko  Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.
o ubezpieczenie społeczne
na skutek apelacjiR. R.
od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Jeleniej Górze
z dnia 17 kwietnia 2013 r. sygn. akt VII U 120/12

oddala apelację.

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział wL.decyzją z dnia 22 grudnia 2011 r. orzekł, żeR. R.wB.nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 01.04.2005 r. do 31.01.2006 r. oraz od 01.05.2006 r. do 31.08.2006 r. jako pracownik płatnika składek(...) Sp. z o.o.
Od powyższej decyzji wnioskodawca złożył odwołanie.
Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze odwołanie to oddalił.
Sąd ten ustalił, co następuje:
(...) Sp. z o.o.wB.została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako płatnik składek od dnia 01.01.2001 r., a wyrejestrowana z dniem 01.09.2008 r. Zajmowała się produkcją soków i wód pitnych. Wnioskodawca początkowo był jedynym wspólnikiemspółki z o.o. (...)wB.i posiadał wszystkie 100% udziałów (1300). Aktem notarialnym z dnia 14.05.2004 r. podwyższono kapitał zakładowy o 1 udział, który przypadł nowemu wspólnikowiW. R.(bratu wnioskodawcy), następnie podwyższono kapitał zakładowy również o 1 udział, który przypadłA. R.(żonie wnioskodawcy).
Wnioskodawca przez cały okres istnienia spółki jednoosobowo zajmował się koordynacją i całościowym zarządzaniem, kierował jako szef zarządem spółki, podejmował wszystkie niezbędne decyzje związane z kierowaniem spółki, podejmował wszystkie decyzje w zakresie spraw strategicznych, handlowych, był uprawniony do jednoosobowego podpisywania umów.
Wspólnik brat wnioskodawcy,W. R.pracował w spółce jako przedstawiciel handlowy a później specjalista ds. ochrony, został udziałowcem, ale nie wiedział dlaczego.
W dniu 01.03.2004 r. została zawarta umowa o pracę pomiędzy(...) Sp. z o.o.wB.reprezentowanym przez pełnomocnikaG. F.aR. R., na czas nieokreślony. Na podstawie umowy wnioskodawca miał wykonywać pracę prezesa zarządu w wymiarze pełnego etatu z wynagrodzeniem miesięcznym 35.000,00 zł. Umowa nie została zawarta w formie aktu notarialnego, lecz jedynie poświadczona przez notariusza.
Następnie w dniu 01.04.2004 r. wnioskodawca podpisał umowę o pracę z(...) Sp. z o.o.wB.reprezentowaną przez członków Rady Nadzorczej w osobachG. F.orazW. R.iK. W.. Miał wykonywać obowiązki prezes zarządu w wymiarze 1/5 etatu, z wynagrodzeniem 15.000,00zł.
Wnioskodawca w dniu 01.10.2004 r. podpisał kolejną umowę o pracę z(...) Sp. z o.o.wB.reprezentowaną przez członków Rady Nadzorczej ustanowionych w drodze uchwały z dnia 22.09.2004 r. w osobachG. F.orazW. R.. Miał pracować jako prezes zarządu, w wymiarze 1/5 etatu, z wynagrodzeniem 15.000,00 zł. Umowa została rozwiązana z dniem 31.08.2006 r. z uwagi na upadłość spółki.
Wnioskodawca pismem ZUS z dnia 09.05.2005 r. został poinformowany o zmianie przepisuart. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychustawą z dnia 18.12.2003r. (Dz. U. nr 241 poz. 2074), wprowadzającej obowiązek objęcia ubezpieczeniem społecznym wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Postanowieniem Sądu Rejonowego we Wrocławiu z dnia 18.06.2004 r., po rozpoznaniu wniosku(...) Sp. z o.o.wB.odmówiono wpisu w krajowym Rejestrze Sądowym - Rejestrze Przedsiębiorców, w dziale I rubryka 7 "wspólnicy" danych nowego wspólnikaW. R., ponieważ nie poosiadał on ani łącznie z innymi wspólnikami co najmniej 10% kapitału zakładowego.
Postanowieniem Sądu Rejonowego we Wrocławiu z dnia 12.04.2012 r. dokonano sprostowania w zapisie KRS w zakresie informacji, że wnioskodawca nie posiada całości udziałów w spółce.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sad Okręgowy uznał odwołanie za nieuzasadnione. W ocenie Sądu wnioskodawca nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 01.04.2005r. do 31.01.2006 r. oraz od 01.05.2006 r. do 31.08.2006 r., jako pracownik u płatnika składek(...) Sp. z o.o.zawarta z wnioskodawcą umowa o pracę z dnia 01.03.2004 r., jak również następne z dnia 01.042004 r. oraz z dnia 01.1 0.2004 r., były umowami nieważnymi, ponieważ były zawarte z naruszeniem przepisów. Umowa z dnia 01.03.2004 r. powinna była zostać sporządzona w formie aktu notarialnego, nie zaś, jak to uczynił wnioskodawca jedynie poświadczona przez notariusza (art. 210 § 2 kodeksu spółek handlowych). Taką umowę można konwalidować, pod warunkiem jednak, że są spełnione wszystkie niezbędne przesłanki zart. 22 kp: pracownik wykonuje pracę pod nadzorem pracodawcy, pracodawca wpłaca mu z tego tytułu wynagrodzenie. W tym konkretnym przypadku nie zachodziła zasada podporządkowania. W istocie nie zachodziła również przesłanka odpłatności za pracę, skoro do przesunięcia majątkowego dochodziło w ramach tego samego wspólnika. Na podstawie zeznań samego wnioskodawcy należało przyjąć, że przez cały okres istnienia spółki zajmował się samodzielnie i jednoosobowo koordynacją i całościowym zarządzaniem, kierował jako szef zarządem spółki, podejmował wszystkie niezbędne decyzje związane z kierowaniem spółki, podejmował wszystkie decyzje w zakresie spraw strategicznych i handlowych, był uprawniony do jednoosobowego podpisywania umów. Z zeznańW. R.wynika jednoznacznie, że wnioskodawca potraktował współudziałowca instrumentalnie, a jego współudział w spółce miał zupełnie inny cel, tj. spowodowanie aby spółka nie była jednoosobowa i aby wnioskodawca mógł podlegać ubezpieczeniom z innego tytułu niż działalność gospodarcza. W ocenie Sądu celem i zamiarem stron - w tym przypadku w rzeczywistości jednej osoby - nie było świadczenie pracy określonej na podstawieart. 22 kodeksu pracy, lecz obejście przepisów ubezpieczeniowych. Zgodnie z treścią przepisuart. 58 § 1 kc, czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna.
Przeprowadzone postępowanie wykazało, że wnioskodawca będąc jednoosobowym wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a następnie pomimo minimalnego współudziału w spółce swojego brata i żony - a zatem jak określił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 03.08.2011 r. [I UK 8/11] będąc niemal jedynym wspólnikiem spółki z o.o. - winien podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.
Z tych względów umowy o pracę zawarte przez wnioskodawcę zostały ocenione przez Sąd jako nieważne. Z tych powodów zaskarżona decyzja organu rentowego stwierdzająca, żeR. R.jako pracownik u płatnika składek(...) Sp. z o.o.nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 01.04.2005 r. do 31.01.2006 r. oraz od 01.05.2006 r. do 31.08.2006 r. była prawidłowa.
Apelację od wyroku Sądu Okręgowego złożył wnioskodawca, zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania:

a
przepisuart. 227 kpcw zw. zart. 217 § 3 kpcprzez pominięcie wniosku dowodowego wnioskodawcy w postaci zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wystawione przez(...) sp. z o.o.wJ., z którego wynika, że wnioskodawca był zatrudniony w(...) sp. z o.o.w upadłości wB.od 01.03.2004 r. do 31.08.2006 r. ostatnio jako prezes zarządu i z tego tytułu otrzymywał wynagrodzenie i odprowadzane były składki na ubezpieczenie społeczne, w wyniku wadliwej oceny, iż nie jest on istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło, iż Sąd orzekający nie uwzględnił tego okresu zatrudnienia wnioskodawcy;

b
przepisuart. 233 § 1 kpc:

-

-

przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonania jego oceny z pominięciem istotnej części tego materiału, tj. postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Fabrycznej we Wrocławiu Wydział IX Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego sygn. akt WR.IX NS-REJ.KRS/(...), z którego wynika, że KRS podmiotu 1(...) sp. z o.o.w likwidacji wB.w Dziale I rubryka 7 w polu 6 (czy wspólnik posiada całość udziałów spółki) zaznaczone jest - po sprostowaniu z urzędu oczywistej omyłki pisarskiej — „NIE", a w konsekwencji błędne ustalenie, że wnioskodawca posiada współce (...)i sp. z o.o. w likwidacji wB.całość udziałów i nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownik u ww. płatnika składek, jak również pominięcie tego okresu zatrudnienia dla ustalenia podlegania ubezpieczeniom obowiązkowym;

przez wyprowadzenie z zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. odpisu KRS podmiotu(...) sp. z o.o.nr KRS(...)wniosków z niego nie wynikających, a nadto sprzecznych z zasadami logicznego rozumowania, że wnioskodawca był jednoosobowym wspólnikiem ww. spółki, w sytuacji kiedy z odpisu KRS ww. podmiotu wynika, że dla tego podmiotu w Dziale I rubryka 7 w polu 6 (czy wspólnik posiada całość udziałów spółki) zaznaczone jest „NIE", co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, że wnioskodawca nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownik ww. podmiotu. Ponadto zgodnie zart. 38 pkt 8 lit. c ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym(Dz.U.2007.168.1186 j.t.) w dziale 1 rejestru przedsiębiorców zamieszcza się następujące dane dotyczące spółki z o.o. zgodnie zart. 35, oznaczenie wspólników posiadających samodzielnie lub łącznie z innymi co najmniej 10 % kapitału zakładowego oraz ilość posiadanych przez tych wspólników udziałów i łączną ich wysokość, a zatem wspólników posiadający poniżej 10% - nie zamieszcza się.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

-

zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym przepisuart. 210 § 2 kodeksu spółek handlowychw zw. zart. 58 kodeksu cywilnego, w sytuacji kiedy w przedmiotowej sprawie wnioskodawcy nie przysługiwały wszystkie udziały spółki, a zatem wnioskodawca nie był jedynym wspólnikiem spółki z o.o., co skutkowało przyjęciem, że umowa o pracę jest nieważna, a w konsekwencji błędne zastosowanieart. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz.U.2009.205.1585 j.t.) przez przyjęcie, że wnioskodawca nie jest pracownikiem i nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym;

niezastosowanie przepisuart. 6 ust. 1.pkt 1 art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz.U.2009.205.1585 j.t.) do ustalonego w sprawie stanu faktycznego w wyniku błędnego uznania, że wnioskodawca nie był zatrudniony jako pracownik, podczas gdy z przedłożonych odpisów KRS podmiotów(...) sp. z o.o.w likwidacji wB.oraz(...) sp. z o.o.wynika, że wnioskodawca jako wspólnik nie posiadał całości udziałów.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie odwołania wnioskodawcy w całości poprzez ustalenie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom i zasądzenie od organu na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów procesu wg norm przepisanych w tym zwrotu kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie.
Kwestia dopuszczalności pracowniczego zatrudnienia jedynego wspólnika spółki kapitałowej w charakterze członka (prezesa) zarządu została przesądzona w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy w licznych wyrokach możliwość taką odrzuca (por. uchwała z 8 marca 1995 r., I PZP 7/95, wyrok z 16 grudnia 1998 r. II UKN 394/98, wyrok z 2 lipca 1998 r., II UKN 112/98; wyrok z 14 marca 2001 r., II UKN 268/00; wyrok z 23 października 2006 r., I PK 113/06 oraz w wyroku z 7 kwietnia 2010 r., II UK 357/09).
W myśl orzecznictwa Sądu Najwyższego dopuszczalne jest natomiast pracownicze zatrudnienia w spółkach o wieloosobowym składzie (np. wyrok z 16 grudnia 1998 r., II UKN 394/98, ostatnio wyroki z 16 grudnia 2008 r., I UK 162/08 oraz z 12 maja 2011 r., II UK 20/11). Jedynie wyjątkowo, gdy udział w kapitale zakładowym spółki innych wspólników pozostaje iluzoryczny (99/100 do 1/100), Sąd Najwyższy nie przyjmuje zatrudnienia pracowniczego (por. np. wyrok z 7 kwietnia 2010 r., II UK 177/09).
Trafnie uznał Sad Okręgowy, iż taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Z bezspornego stanu faktycznego wynika, że wnioskodawca posiadał wszystkie (1300) poza jednym, a następnie dwoma udziałami. W istocie zatem należy go traktować jako jedynego wspólnika spółki, ponieważ należało do niego 99,85% wszystkich udziałów, pomimo, że formalnie był udziałowcem większościowym.
Zgodnie natomiast zart. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychwspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej działalności gospodarczej. Dlatego też podwyższenie kapitału zakładowego i objęcie 2 udziałów w spółce przez innych udziałowców należy uznać za czynność mającą na celu obejście powołanego przepisu.
Także w wyroku z dnia 3 sierpnia 2011r. (I UK 8/11) Sąd Najwyższy uznał, że piśmiennictwie podkreśla się, że jedyny (lub "niemal jedyny") wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie powinien uzyskać statusu pracowniczego.
Istotnie bowiem w takim przypadku nie można uznać, że taki stosunek pracy odpowiada treściart. 22 kp, z uwagi na brak podporządkowania oraz odpłatności pracy, jako, że wypłata wynagrodzenia występuje de facto z majątku samego wspólnika. Zeznania świadkaW. R.oraz samego wnioskodawcy wskazują, że przez cały okres istnieniaspółki (...)jednoosobowo zajmował się zarządem spółki i podejmował wszystkie decyzje dotyczące jej działalności.
Z powyższych względów za trafne uznać należy stanowisko Sądu Okręgowego, że umowy o pracę zawarte przez wnioskodawcę zespółką (...)należy uznać za nieważne w myślart. 58 § 1 kc.
Na uwagę zasługuje przy tym również, dostrzeżony także przez Sąd I Instancji fakt że niezależnie od niedopuszczalności zatrudnienia wnioskodawcy - jedynego wspólnika spółki kapitałowej w charakterze członka (prezesa) zarządu, umowa o pracę z dnia 1 marca 2004 r., jak również następne, zawarte zostały z naruszeniem wymogówart. 210 § 1 ksh, w myśl którego czynność prawna między tym wspólnikiem a reprezentowaną przez niego spółką wymaga formy aktu notarialnego. Umowa ta tymczasem została jedynie poświadczona przez notariusza.
Z powyższych względów Sąd Apelacyjny uznał apelację za niezasadną i oddalił ją na mocyart. 385 kpc.
R.S.