Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 33/13
Data wyroku: 2013-03-01 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Walter Komorek, Andrzej Niedużak, Tadeusz Nowakowski
Słowa kluczowe: Odpowiedzialność Skarbu Państwa
Podstawa prawna: art. 417 k.c., art. 16 ust. 3 Prawa wodnego, aert. 11 ust.2 i 3 Prawa wodnego, art. 21 Prawa wodnego, art. 22 ust. 1 Prawa wodnego, art. 217 Prawa wodnego

Sygn. akt I ACa 33/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 1 marca 2013 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

Prezes SA Andrzej Niedużak

Sędziowie:

SSA Tadeusz Nowakowski (spr.)
SSA Walter Komorek

Protokolant:

Katarzyna Rzepecka

po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2013 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwaA. G.
przeciwkoSkarbowi Państwa - Marszałkowi Województwa(...)
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu
z dnia 11 lipca 2012 r. sygn. akt I C 200/12

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 11 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwoA. G., który domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa – Marszałka Województwa(...)kwoty 500.000 zł z odsetkami i kosztami procesu.
Sąd ten ustalił, że powód prowadzi działalność rolniczą pod firmą(...)– Uprawy Szkółkarskie i Leśne z siedzibą wK..
W marcu oraz maju 2010r. w okolicach miejscowościK.miała miejsce powódź, na skutek wylania rzekiO.w tym rejonie. W czasie powodzi doszłodo zalania i podtopienia należącej do powoda szkółki posadowionejna nieruchomościach będących jego własnością, (okoliczności bezsporne)

(...)Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych weW., jako wojewódzka samorządowa jednostka organizacyjna podległa Zarządowi Województwa(...), wykonuje zadania Marszałka w zakresie praw i obowiązków określonych przepisamiustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo Wodne(Dz. U. z 2005r nr 239 poz. 2019 ze zmianami) i działa w oparciu o uchwałęnr Xll/114/2003 z dnia 29 sierpnia 2003 r. Sejmiku Województwa(...)w sprawie połączenia Regionalnych Zarządów Melioracji i Urządzeń WodnychwL.,L.,Ś.orazW.i utworzenia(...)Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych weW.oraz nadania statutu.
Jednostka ta realizuje zadania własne Samorządu Województwa zgodniezart. 14 ust.1 pkt 6, 8 i 9 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, określone odrębnymi ustawami, między innymi w zakresie gospodarki wodnej, w tym ochrony przeciwpowodziowej oraz wyposażenia i utrzymania wojewódzkich magazynów przeciwpowodziowych.
Ponadto, realizuje powierzone ustawowo Marszałkowi Województwa zadaniaz zakresu administracji rządowej oraz zadania własne Marszałka Województwa wynikające z przepisówustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodnemiedzy innymi w zakresie własności wód, gospodarki wodnej i melioracji oraz spółek wodnych.W tym zakresie, do zadań(...)Zarządu należy również: administrowanie wodami (rzeki, kanały, potoki) i urządzeniami melioracji podstawowych(wały przeciwpowodziowe, przepompownie, zbiorniki retencyjne, budowle hydrotechniczne, rurociągi i inne), dokonywanie uzgodnień związanych z kolizjami obcych urządzeń z administrowanymi wodami oraz urządzeniami melioracji wodnych (podstawowych i szczegółowych), systematyczne przeglądy i oceny stanu technicznego urządzeń, ochrona urządzeń przed niszczeniem i zanieczyszczeniem; utrzymywanie (remonty, konserwacje i udrożnienia) wód i urządzeń melioracji wodnych podstawowych. Planowanie i nadzorowanie tych prac oraz ich rozliczanie. Sporządzanie dokumentacji technicznych robót konserwacyjno-remontowych; programowanie, planowanie, określanie potrzeb terenowych i koncepcji rozwiązań technicznych inwestycji gospodarki wodnej i melioracji wodnych.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że powództwo należało oddalić z uwagi na brak legitymacji biernej strony pozwanej.
Analizując przepisyustawy z 18.07.2001 r. Prawo wodne(tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 145) w szczególności art. 16 ust. 3, art. 11 ust. 1 pkt 4, art., 13 i art. 14 ust. 4 sąd ten doszedł do przekonania, że w świetle regulacji ustawy Pr. wodnew rozpoznawanej sprawie bezsporne było, że prawa właścicielskie wobec rzekiO., w obszarze której nastąpiła powódź w 2010 r. wykonuje Marszałek Województwa(...)jako zadanie z zakresu administracji rządowej powierzonena podstawie ustawy.
W aktualnym stanie prawnym w zakresie zasad odpowiedzialności odszkodowawczej organów władzy odpowiedzialność jednostki samorządu terytorialnego za szkodę wywołaną przy wykonywaniu zadań publicznych należy rozpatrywaćz uwzględnieniemart. 417 k.c.w brzmieniu nadanym po wejściu w życie orzeczenia T.K. z 4.12.2001 r. (sygn.. akt SK18/2000/-Dz.U. 2001, nr 145, poz 1638).
Zgodnie zart. 417 § 1 k.c.odpowiedzialność z tego przepisu może ponosić samodzielnie jednostka samorządu terytorialnego.
Z punktu widzenia tego przepisu szczególne znaczenie ma to, że samorząd terytorialny jest odrębnym od państwa podmiotem, czego konsekwencją jest przyznanie osobowości prawnej jednostkom samorządu terytorialnego.
Sąd Okręgowy wskazuje na status prawny województwa – jako jednostki samorządu terytorialnego przedstawiając przepisyustawy z 5.06.1998 r. o samorządzie województwa(tekst jedn. Dz.U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1590 ze zm.) w szczególnościart. 6 i art. 14 ust. 2. Odnosi się do regulacji zawartej wart. 417 § 2 k.c.(chodzi o kompetencje przekazane w drodze porozumienia) i dochodzi do wniosku, że rozwiązanie zawarte w tym przepisie jest odmienne niż w obowiązującym wcześniejart. 4202k.c.uchylonym ustawą z 17.06.2004 r. (Dz.U. Nr 162, poz. 1692).
Sąd pierwszej instancji przywołuje takżeart. 166 Konstytucji R.P.i dochodzido wniosku, że jeżeli źródłem wykonywania zadań z zakresu administracji publicznej, a dokładniej z zakresu administracji rządowej, przez jednostki samorządu terytorialnego jest ustawa, to odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu tego zadania ponosi wyłącznie jednostka samorządu terytorialnego. Natomiast gdy źródłem wykonywania tego zadania jest porozumienie, to za wynikłą szkodę ponoszą solidarną odpowiedzialność Skarb Państwa i jednostka samorządu terytorialnego.
Interpretując przepisyart. 194 k.p.c.Sąd Okręgowy doszedł do przekonania,że nie było dopuszczalne dokonanie przekształcenia podmiotowego na podstawieart. 194 § 3 kpc(odpowiedzialność solidarna Skarbu Państwa – Marszałka Woj.(...)i Województwa(...)). W grę wchodziło przekształcenie podmiotowe w trybieart. 194 § 1 k.p.c.Takiego zaś wniosku żadna ze stronnie złożyła, a niedopuszczalne było działanie Sądu z urzędu.
Wyrok ten zaskarżył powód. W apelacji zarzucił:
- naruszenie prawa materialnego, a to przepisuart. 417 § 1 k.p.c.przez jego błędną wykładnię,art. 16 ust. 3 Prawa wodnegopoprzez jego niezastosowanie,
- naruszenie prawa procesowego, a toart. 194 § 3 k.p.c.przez oddalenie wniosku powoda o wezwanie do udziału w sprawie Województwa(...).
Mając na uwadze te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięciao kosztach postępowania za obie instancje.
Strona pozwana w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja podlega uwzględnieniu. Słuszne są jej zarzuty wskazującna naruszenie prawa materialnego.
Wydane na podstawieart. 11 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 – Prawo wodne(Dz.U. Nr 115, poz. 1229 z późn. zm.)rozporządzenie Rady Ministrówz 17 grudnia 2002 r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części stanowiących własność publiczną(Dz.U. z 2003 r. Nr 16, poz. 149) określaw§ 1 pkt 3śródlądowe wody powierzchniowe lub ich części, stanowiące własność publiczną, zaliczone do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, w stosunku do których wykonywanie uprawnień Skarbu Państwa powierza się marszałkom województw.
W załączniku Nr 3 tegoż rozporządzenia pod Lp. 1 pkt 4 ciek (rzeka)O.którego odbiornikiem jest rzekaB., została powierzona Marszałkowi Województwa(...)jako wykonawcy uprawnień Skarbu Państwa. W obecnie obowiązującym stanie prawnym wody płynące, a taką jest rzekaO., nie mogą stanowić przedmiotu własności jednostek samorządu terytorialnego czyli gminy, powiatu, województwa. Stanowią własność Skarbu Państwa.
Z treści art. 21 Pr. wodnego wynika, że utrzymywanie wód stanowi obowiązekich właściciela. Skarb Państwa obowiązany jest w związku z tym podjąć działania określone w przepisie art. 22 ust. 1 Pr. wodnego co do utrzymywania śródlądowych wód powierzchniowych. Polega to na zachowaniu lub odtworzeniu stanu ich dna lub brzegów oraz na konserwacji lub remoncie istniejących budowli regulujących w celu zapewnienia swobodnego spływu wód oraz lodów, a także właściwych warunków korzystania z wody.
Należy zatem powtórzyć, że wody rzekiO.są wodami publicznymi stanowiącymi własność Skarbu Państwa. Prawa właścicielskie w stosunku do wody tej rzeki wykonuje marszałek województwa jako zadanie z zakresu administracji rządowej wykonywane przez samorząd województwa (art. 11 ust. 1 pkt 4 Prawa wodnego).Art. 11Pr. wodnego, a takżeart. 217Pr. wodnego dokonują podziału uprawnieńdo reprezentowania Skarbu Państwa w wykonywaniu jego funkcji właścicielskich.Taka sama konstrukcja prawna dotyczy budowli przeciwpowodziowych zaliczonych do urządzeń melioracji wodnych podstawowych (art. 71 ust. 1 pkt 5Pr. wod.). Zgodnie z treściąart. 72 ust. 1Pr. wod. stanowią one własność Skarbu Państwai są wykonywane na jego koszt. Jedocześnieart. 75Pr. wodnego stanowi,że utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do marszałka województwa, który wykonuje to zadanie jak zadanie z zakresu administracji rządowej.
Przedstawione rozwiązania prawne określają podmiot odpowiedzialnyza wykonywanie obowiązków, tak co do utrzymywania wałów przeciwpowodziowych, jak i na zachowaniu lub odtworzeniu dna lub brzegów rzeki. Jest nim Skarb Państwa jako właściciel reprezentowany przez marszałka województwa jako wykonawcę zadań, ale bez powiązania tego obowiązku z województwem jako jednostką samorządu terytorialnego.
Odmienny pogląd Sądu Okręgowego nie znajduje akceptacji Sądu Apelacyjnegow tym składzie.
Trafnie zauważa skarżący utrwalony w doktrynie prawa administracyjnego pogląd, zgodnie z którym wykonywanie zadań zleconych z zakresu administracji rządowej powoduje, że organ samorządu terytorialnego – w tym wypadku marszałek województwa – pozostając organem samorządowym – staje się jednocześnie podmiotem administracji rządowej.
Zadania zlecone mocą ustawy, a należące do administracji rządowej samorząd terytorialny czy też jego organ, nie wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.
Dla wzmocnienia tego poglądu można wskazać przepisyart. 66 oraz art. 67 ustawyz dnia 21.01.2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej(Dz. U. Nr 12 poz. 136 ze zm.). Zgodnie z nimiSkarb Państwa może być „reprezentowany” w postępowaniach sądowych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz inne samorządowe osoby prawne.
Jest to wprowadzenie konstrukcji reprezentacji procesowej Skarbu Państwa przez inne osoby prawne. Zgodnie zart. 66jednostka samorządu terytorialnegowystępuje w roli przedstawiciela ustawowego Skarbu Państwa (patrzart. 96 k.c.).Natomiast zart. 17 a ust. 1 ustawy o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwawynika, że Skarb Państwa może być w obrocie cywilnoprawnym reprezentowany przez organy jednostek samorządu terytorialnego. Dotyczy to w szczególności starosty (który nie jest organem państwowej jednostki organizacyjnej), ale przejął kompetencje kierownika urzędu rejonowego.
Powyższe uregulowania świadczą o tym, że nie można podtrzymywać tradycyjnego stanowiska zgodnie z którym Skarb Państwa występuje w obrocie cywilnoprawnym jedynie przez państwowe jednostki organizacyjne bez osobowości prawnej.
To że starosta reprezentuje Skarb Państwa w sferze materialnoprawnej nie oznacza, że można go uznać za organ państwowej jednostki organizacyjnej (patrz. Uchwała SN z 27.04.2001 r. III CZP 12/01 OSNC 2001/10/150).
Oddalenie powództwa z argumentacją przedstawioną przez Sąd pierwszej instancji nie ma uzasadnionych podstaw.
Skutkuje to uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, albowiem zaistniała przesłanka określona w przepisieart. 386 § 4 k.p.c.Sąd Okręgowy nie rozpoznał bowiem istoty sprawy.
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego znajduje uzasadnieniew przepisie ar. 108§ 2 k.p.c.

MW