Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 925/12
Data wyroku: 2013-01-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wiesława Stachowiak, Iwona Niewiadowska-Patzer, Marta Sawińska
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy emerytalnej

Sygn. akt III AUa 925/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 stycznia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Iwona Niewiadowska-Patzer

Sędziowie:

SSA Marta Sawińska
del. SSO Wiesława Stachowiak (spr.)

Protokolant:

st.sekr.sądowy Alicja Karkut

po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2013 r. w Poznaniu
sprawy z wnioskuG. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.W..
o emeryturę
na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.W..
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu
z dnia 6 czerwca 2012 r. sygn. akt VII U 506/12

o d d a l a apelację.

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.decyzją z 21 marca 2012 rok, znak:(...), na podstawieustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychorazrozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeodmówiłG. K.prawa do wcześniejszej emerytury z uwagi na brak 20 - letniego stażu ubezpieczeniowego. ZUS uznał, iż odwołująca posiada jedynie 18 lat, 11 miesięcy i 12 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Organ rentowy nie uwzględnił odwołującej do ogólnego stażu ubezpieczeniowego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 1 lipca 1974 roku do 30 kwietnia 1977 roku, albowiem zeznania świadków na tę okoliczność są niewiarygodne.
W odwołaniu od decyzjiG. K.wniosła o zaliczenie do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, którą szczegółowo opisała.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z 6 czerwca 2012 roku, w sprawie VII U. 506/12 zmienił zaskarżoną decyzję w całości, przyznającG. K.prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach poczynając od 10 grudnia 2011 roku.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
G. K.ma 55 lat.
Ojciec odwołującejZ. M.w okresie od 1stycznia 1974 roku do 31 grudnia 1977 roku był właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 1,04ha fizycznego położonego w Pogorzeli. Odwołująca mieszkała wraz z rodzicami i trzema starszymi braćmi:A. M. (1), który pracował poza rolnictwem,R. M.iA. M. (2).Z. M.pracował pozarolnictwem - w masarni w Pogorzeli, matka odwołującej pracowała w gospodarstwie.
30 maja 1977 roku odwołująca ukończyła Technikum(...)weW.jako technik technologii produktów rolno-spożywczych o specjalności przetwórstwo mleczarskie. Nauka odbywała się w soboty i niedziele co dwa tygodnie.W okresie od 1 lipca 1974 roku do 30 kwietnia 1977 roku odwołująca pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze co najmniej połowy czasu pracy. Gospodarstwo rolne było niezmechanizowane. Rodzice odwołującej hodowali 3 świnie, 20-30 kur, 20-30 kaczek, 20-30 gęsi. Uprawiali zboża, buraki cukrowe, buraki i marchew. Odwołująca oporządzała trzodę chlewną i pracowała w polu przy burakach, żniwach, pasła gęsi. Odwołująca chodziła również na odrobek do sąsiadów - okręcać buraki.
Odwołująca posiada 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Odwołująca posiada łącznie 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych.
Odwołująca nie jest członkiem Otwartego Funduszu Emerytalnego, nie pracuje.
Sąd Okręgowy wskazał właściwe dla rozstrzygnięcia w sprawie przepisy (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012 roku), tj.art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32-34, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego oraz rozwiązania stosunku pracy, w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Art. 27 cytowanej ustawy przewiduje 20 - letni staż pracy dla kobiet.
Szczegółowe warunki przyznania prawa do wcześniejszej emerytury określarozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Sąd Okręgowy uznał, iż przedmiotem żądania odwołującej było zaliczenie jej do ogólnego stażu ubezpieczeniowego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 1 lipca 1974 roku do 30 kwietnia 1977 roku. Jednocześnie jest to jedyna okoliczność sporna w niniejszej sprawie, żadna ze stron nie kwestionowała bowiem faktu, iż odwołującaG. K.ukończyła wymagany wiek 55 lat, posiada 15 lat pracy w szczególnych warunkach oraz nie jest członkiem OFE.
Sąd I instancji uznał stanowisko organu rentowego za chybione.
Powołując art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej Sąd Okręgowy wskazał, iż przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również, traktując je z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 roku okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Powołując orzecznictwo Sądu Najwyższego, Sad I instancji zaznaczył, iż przesłanką zaliczenia do okresów składkowych okresu pracy w gospodarstwie rolnym, o którym stanowi art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, jest znaczący dla funkcjonowania tego gospodarstwa wymiar czasu pracy, za który uważa się wymiar co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy.
Sąd Okręgowy uznał, iż świadkowieA. K.iW. S.potwierdzili, iżG. K.w okresie od 1 lipca 1974 roku do 30 kwietnia 1977 roku pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze co najmniej połowy czasu pracy. Sąd I instancji wskazał, iż w spornym okresie, odwołująca wprawdzie uczyła się w(...)szkole zawodowej, jednakże zajęcia odbywały się co dwa tygodnie w soboty i niedziele. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, gospodarstwo było wprawdzie małe - 1,04 ha, ale ojciec odwołującej pracował poza rolnictwem, matka chorowała, a brat odwołującej uczył się w systemie dziennym w technikum. Pozostali dwaj bracia pracowali poza rolnictwem. W tym stanie rzeczy, trudno przyjąć, by odwołująca nie pracowała codziennie co najmniej 4 godzin dziennie, zwłaszcza, że gospodarstwo nie było zmechanizowane, a rodzice posiadali duży inwentarz (3 świnie, prosiaki, 20-30 kur, 20-30 kaczek, 20-30 gęsi).
Tym samym, odwołująca spełniła warunek posiadania 20 - letniego stażu pracy.

Apelację od całości wyroku wniósł organ rentowy podnosząc zarzuty:
- naruszenia przepisów prawa materialnego tj.art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw zw. z art. 10 ust. 1 i art. 11 tejże ustawy,
- naruszenia prawa procesowego, tj.art. 233 § 1 k.p.cpoprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów.
Wskazując na powyższe organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja okazała się nieuzasadniona.
Spór w niniejszej sprawie dotyczył jednej z przesłanek warunkujących prawo do wcześniejszej emerytury, którego przyznania domaga się odwołująca w oparciu oart. 184 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Odwołująca w celu nabycia prawa do świadczenia winna wykazać się m.in. 20 letnim stażem pracy (art. 27 cyt. ustawy).
Organ rentowy za udowodniony przez skarżącą przyjął okres składkowy i nieskładkowy w łącznym wymiarze 18 lat, 11 miesięcy i 12 dni. NatomiastG. K.podnosiła, iż do jej stażu pracy zaliczyć należy również okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 1 lipca 1974 roku do 30 kwietnia 1977 roku.
Odnosząc się do zarzutów apelującego na wstępie wskazać należy, iż sformułowane one zostały w sposób nieprawidłowy. Jakkolwiek zarzutem apelacji może być każda wada orzeczenia dotycząca zarówno obrazy prawa materialnego, jak i procesowego, to zarzut naruszenia prawa materialnego może być skutecznie podniesiony, tylko w sytuacji niekwestionowania ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Nie zachodzi natomiast obraza prawa materialnego, gdy wadliwość orzeczenia w tym zakresie jest wynikiem błędnych ustaleń przyjętych za jego podstawę.
W istocie organ rentowy kwestionuje ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego w zakresie świadczenia przez odwołująca pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w spornym okresie, w wymiarze niezbędnym do zaliczenia tejże pracy do ogólnego stażu, tj. co najmniej przez 4 godziny dziennie.
Apelujący wywodzi, iż Sąd I instancji naruszyłart. 233§1 k.p.c.poprzez zaniechanie przeprowadzenia wszechstronnego postępowania dowodowego. Zdaniem skarżącego uznanie przez Sąd Okręgowy zeznań świadków przesłuchanych w sprawie za wiarygodne, stanowi naruszenie zasady bezstronności i racjonalności.
Powyższe stanowisko w żadnej mierze nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według swego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Ocena sędziowska nie może mieć jednak charakteru dowolnego. Przepisart. 233 § 1 k.p.c., którego naruszenie zarzuca Sądowi organ rentowy, przy uwzględnieniu treściart. 328 § 2 k.p.c., nakłada na sąd orzekający obowiązki: po pierwsze - wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału, po drugie - uwzględnienia wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, po trzecie - skonkretyzowania okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności, po czwarte - wskazania jednoznacznego kryterium oraz argumentacji pozwalającej - wyższej instancji i skarżącemu - na weryfikację dokonanej oceny w przedmiocie uznania dowodu za wiarygodny bądź też jego zdyskwalifikowanie, po piąte - przytoczenia w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia dowodów, na których sąd się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Ramy swobodnej oceny dowodów muszą być zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego, regułami logicznego myślenia oraz pewnego poziomu świadomości prawnej, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Ustalenia faktyczne dokonane na podstawie tak ocenionych dowodów nie mogą wykazywać błędów tak faktycznych, tzn. nie mogą być sprzeczne z treścią dowodów, jak i logicznych - błędności rozumowania i wnioskowania.
Dokonując oceny ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji, Sąd Apelacyjny uznał, iżart. 233 § 1 k.p.c.nie został naruszony. Przeciwnie, postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało w sposób wyczerpujący a ocena zgromadzonych dowodów nie jest dowolna, w szczególności Sąd Okręgowy nie miał podstaw by odmówić wiary zeznającym w sprawie świadkom jak i odwołującej.
Argumentacja organu rentowego, w której skarżący próbował podważyć ustalenia Sądu Okręgowego jest niespójna a w części pozostaje bez właściwego związku z oceną dokonaną przez ten Sąd.
Odnosząc się do powołanej przez ZUS, powszechnie zdaniem skarżącego znanej, okoliczności, iż w spornym okresie właściciele małych gospodarstw rolnych bardzo często zmuszeni byli do podejmowania dodatkowego zajęcia, wskazać należy, iż nie stoi ona w sprzeczności z ustaleniami Sądu Okręgowego. Faktu, iż małe gospodarstwa rolne przyniosły niewielkie dochody nie można utożsamiać z założeniem, iż praca w nich nie była znacznym obciążeniem dla rolników. Odwołująca przekonująca wskazała, iż ówczesny brak maszyn będących dziś w powszechnym użyciu w rolnictwie, powodował, że znaczna część robót wymagała żmudnej pracy jej i pozostałych domowników.G. K.zeznała w jakim wymiarze czasu, który z domowników angażował się w prace w gospodarstwie i również przekonująco wyjaśniała z jakich powodów członkowie jej rodziny poza nią stosunkowo mało czasu poświęcali pracy w polu i przy zwierzętach.
Organ rentowy nie zdołał podważyć ustaleń w tym zakresie.
W żadnym razie ogólnikowe stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu apelacji, jakoby z praktyki oraz bogatego orzecznictwa sądowego, wynikało, iż w gospodarstwie rolnym pracowały wszyscy domownicy, nie stanowi rzeczowej argumentacji.
Przedmiotem badania Sądu Okręgowego były okoliczności konkretnej sprawy, które wskazują, iż w przypadku gospodarstwa rolnego rodziców odwołującej nie wszyscy domownicy pracowali w porównywalnym wymiarze czasu, w szczególności odwołująca poświęcała na pracę co najmniej 4 godziny dziennie i nie była to jedynie zwyczajowa pomoc.
Wobec powyższego, Sąd Apelacyjny w Poznaniu – uznając złożoną w niniejszej sprawie apelację za bezzasadną – na podstawieart.385 k.p.c., orzekł o jej oddaleniu.

/SSA Marta Sawińska/ /SSA Iwona Niewiadowska-Patzer/ /del.SSO Wiesława Stachowiak/