Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V Pa 156/12
Data wyroku: 2013-08-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Sipińska-Sęk, Mariola Mastalerz, Magdalena Marczyńska
Podstawa prawna: art. 291§1 kp
Teza: roszczenie o odszkodowanie od pracodawcy z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji ulega przedawnieniu na podstawie art. 291§1 kp

Sygn. VPa 156/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 sierpnia 2013 roku

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim,
Wydział V w składzie:
Przewodniczący: SSO Mariola Mastalerz (spr.)
Sędziowie: SSO Magdalena Marczyńska, SSR del. Urszula Sipińska-Sęk

Protokolant: sekr.sądowy Anna Fijołek

po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2013 roku w Piotrkowie Trybunalskim
na rozprawie

sprawy z powództwaK. B.

przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwB.OddziałKopalnia (...)wR.
o odszkodowanie

na skutek apelacji powodaK. B.
od wyroku Sądu Rejonowego w Bełchatowie IV Wydziału Pracy
z dnia 18 lipca 2012r.
sygn. IV P 82/12

1
oddala apelację;

2
nie obciąża powodaK. B.kosztami postępowania za instancję odwoławczą.

Sygn. akt V Pa 156/12

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 5 kwietnia 2012 roku pełnomocnik powodaK. B.wniósł o zasądzenie od pozwanego(...) S.A.OddziałKopalnia (...)wR.odszkodowania w wysokości 8.036,16 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwu, w tym kwoty 7.200 złotych z tytułu zaniżenia przez pracodawcę ilości należnych akcji pozwanej kopalni oraz kwoty 836,16 złotych z tytułu odszkodowania za dywidendę w zakresie zaniżonej ilości akcji. Wnosił takżeo zasądzenie kosztów procesu.
Pełnomocnik pozwanego w odpowiedzi na pozew uznał powództwo do kwoty 836,16 złotych z tytułu dywidendy od zaniżonej ilości akcji a w pozostałym zakresie wnosił o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów procesu. Podniósł również zarzut przedawnienia co do odszkodowania za nieuzyskaną ilość akcji na podstawieart. 291 § 1 kp.
Wyrokiem z dnia 18 lipca 2012 roku, wydanym w sprawie IV P 82/12, Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w Bełchatowie oddalił powództwo oraz nie obciążał powodaK. B.na rzecz pozwanego obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Rejonowy ustalił, w dniu 3 grudnia 1998 roku został dokonany akt komercjalizacjiprzedsiębiorstwa państwowego (...)wR.w spółkę akcyjną Skarbu Państwa. Na mocy aktu komercjalizacji (§ 9) uprawnionym pracownikom przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia do 15% akcji Spółki należącej do Skarbu Państwa na zasadach określonych wustawie o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowychirozporządzeniu Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 rokuw sprawie szczegółowych zasad podziału uprawnionych pracowników na grupy, ustalania liczby akcji przypadających na każdą z tych grup oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych (Dz. U. Nr 33, poz. 200).
Postanowieniem z dnia 22 grudnia 1998 roku Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. wpisał do rejestru handlowego(...) S.A.wR.. W związku z komercjalizacjąPrzedsiębiorstwa Państwowego Kopalnia (...)powstała(...) S.A.Kapitał zakładowy spółki wynosi 1.145.000.000 złotych i dzielił się na 114.500.000 akcji imiennych.
W dniu 8 lutego 1999 roku została zawarta pomiędzy Skarbem Państwa aKopalnią (...) S.A.wR.umowa zlecenia nr (...)na wykonanie czynności technicznych związanych z nieodpłatnym udostępnieniem akcji uprawnionym pracownikom, w której pozwana spółka zobowiązała się m. in. do przyjęcia świadczeń uprawnionych pracowników w terminie do 22 czerwca 1999 roku, sporządzenia ostatecznej listy uprawnionych i powiadomienia ministra o ich liczbie oraz przyjmowania i rozpatrywania reklamacji dotyczących pominięcia uprawnionego na liście lub sprostowania danych dotyczących okresu zatrudnienia w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym.
Powód jest pracownikiemKopalni (...) S.A.wR.od 2 sierpnia 1988 roku. Pracuje na stanowisku elektromontera maszyn i urządzeń górniczych w przodku. W czasie kiedy ustalany był okres zatrudnienia uprawniający do akcji pozwany pracodawca nie kwalifikował pracy wykonywanej przez powoda jako pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym. Dopiero w dniu 21 maja 2010 roku pracodawca dokonał weryfikacji stanowiska pracy powoda i uznał, że w okresie zatrudnienia powód wykonywał pracę górniczą w wymiarze półtorakrotnym.
Powód został zaliczony do 7 grupy uprawnionych pracowników, wyodrębnionej ze względu na łączny okres zatrudnienia w przedsiębiorstwie państwowym i Spółce. Na osobę uprawnioną zaliczoną do tej grupy przypadły(...)akcji Spółki. Przy uwzględnieniu przelicznika 1,5 do stażu pracy powoda, powód zastałby zaliczony do 9 grupy uprawnionych pracowników, pracowników której przypadały(...)akcje na pracownika.
Powód w dniu 14 marca 2005 roku zawarł ze Skarbem Państwa umowę nieodpłatnego zbycia(...)akcji pozwanej Spółki o wartości nominalnej 10 złotych każda.

W pozwanej kopalni obowiązuje Zakładowy Układ Zbiorowy ((...))(...)z dnia 1 września 1992 roku. Pozwana Spółka nie kwalifikowała stanowisk pracy, na których zatrudniony był powód, do stanowisk pracy, na których praca zaliczana była w wymiarze półtorakrotnym. Protokołem Dodatkowym(...)z dnia 27 października 2006 roku zmieniono obowiązujący w(...)B.(...), m.in. w zakresie określania stanowisk i kategorii zaszeregowania pracowników kopalni zatrudnionych na stanowiskach robotniczych i nierobotniczych. Według nowej regulacji wewnętrznej powód wykonywał pracę górniczą w wymiarze półtora krotnym w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty z dnia 23 grudnia 1994 roku (Dz. U. z 1995r. Nr 2, poz. 8).
Pozwana Spółka działała na podstawie statutu. W dniu 30 czerwca 2009 roku Zwyczajne Walne Zgromadzenie(...) Spółki AkcyjnejwR.podjęło uchwałę w przedmiocie przeznaczenia zysku za rok 2008, w tym w zakresie wypłaty na rzecz akcjonariuszy dywidendy w kwocie 2,08 zł brutto za akcje.
W 2009 roku powód otrzymał dywidendę od posiadanych(...)akcji Spółki. W toku procesu pozwana dokonała zapłaty odszkodowania za dywidendę od utraconych przez powoda 402 akcji w kwocie 836,16 zł brutto.
Powód nadal jest posiadaczem akcji.(...) S.A.wR.zostały przekształcone na akcje(...) S.A.według parytetu 1:0,(...). W wyniku zamiany powód otrzymał 808 akcji. Następnie doszło do przekształcenia akcji(...) S.A.na akcje(...) S.A.według współczynnika zamiany 1:1,(...). W wyniku tej zamiany powód stał się posiadaczem 1030 akcji. Gdyby przekształceniom podlegał pakiet(...)akcji(...) S.A.powód byłby po zamianach akcji posiadaczem 1390 akcji(...) S.A.PowódK. B.otrzymał zatem o 360 akcji mniej.
(...) S.A.są notowane na giełdzie Papierów Wartościowych wW.. Cena 1 akcji(...) S.A.w dniu zamknięcia rozprawy tj. w dniu 9 lipca 2012 roku wynosiła 19,20 złotych.
Powód nie zwracał się do pozwanej Kopalni o wypłatę odszkodowania z tytułu zaniżonej ilości akcji.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie wobec skutecznie zgłoszonego zarzutu przedawnienia roszczenia na podstawieart. 291 § 1 k.p.
W pierwszej kolejności Sąd Rejonowy wskazał definicję ustawową komercjalizacji oraz że uprawnienia pracowników komercjalizowanego przedsiębiorstwa do nieodpłatnego i nabycia akcji wynikają zart. 36 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 roku o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych(tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 171 poz. 1397 ze zm.). Z przepisu tego wynika, że uprawnionym pracownikom przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3. Natomiast zbycie akcji odbywa się w grupach wyodrębnionych ze względu na okresy zatrudnienia uprawnionych pracowników w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym i spółce powstałej w wyniku komercjalizacji (art. 36 ust. 4). Uprawnieni pracownicy mogli skorzystać z prawa do nabycia akcji nieodpłatnie, o ile w ciągu sześciu miesięcy od dnia wpisania spółki do rejestru złożą pisemne oświadczenie o zamiarze nabycia akcji. Nie złożenie oświadczenia w powyższym terminie powodowało utratę prawa do nieodpłatnego nabycia akcji (art. 38 ust. 1 ustawy).
Wydane z upoważnienia wymienionej ustawyrozporządzenie Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad podziału uprawnionych pracowników na grupy, ustalania liczby akcji przypadających na każdą z tych grup oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych pracowników(Dz. U. Nr 33, poz. 200) określiło zasady i tryb postępowania związany z nabywaniem akcji. Z przepisów rozporządzenia wynika, że w procesie nieodpłatnego udostępniania akcji obowiązki i czynności związane z tym procesem zostały podzielone między Ministra Skarbu Państwa oraz komercjalizowane przedsiębiorstwo i spółkę powstałą w wyniku komercjalizacji tego przedsiębiorstwa. Minister Skarbu Państwa niezwłocznie po sporządzeniu aktu komercjalizacji, wzywa uprawnionych pracowników do składania oświadczeń o zamiarze nabycia akcji (§ 3 ust. 1 i § 4 ust. 1). Potem dochodzi do ustalenia liczby uprawnionych pracowników na podstawie ich oświadczeń. Uprawnieni pracownicy nabywają akcje Skarbu Państwa w równiej liczbie w ramach grupy wyodrębnionej ze względu na łączny okres zatrudnienia w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym i w spółce powstałej w wyniku komercjalizacji tego przedsiębiorstwa. Zaliczenie uprawnionych pracowników do określonej grupy następuje na podstawie udokumentowanego okresu zatrudnienia, zatem do komercjalizowanego przedsiębiorstwa państwowego i do spółki powstałej w wyniku komercjalizacji należy obowiązek wydania zaświadczeń o okresie zatrudnienia decydującym o zaliczeniu danego pracownika do odpowiedniej grupy osób uprawnionych pod względem liczby akcji (§ 2 ust. 2).
Sporządzenie list uprawnionych pracowników należy do spółki. Także do spółki należy rozpatrzenie reklamacji dotyczących pominięcia osób uprawnionych na liście lub sprostowania danych dotyczących okresu zatrudnienia w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym (§ 7 ust. 1). Rozpatrzenie reklamacji wyczerpuje tok postępowania reklamacyjnego (§ 7 ust. 2). Ogłoszenie o przystąpieniu do nieodpłatnego zbywania akcji należy do Ministra Skarbu Państwa (§ 8 ust. 1) na podstawie ostatecznej listy uprawnionych pracowników, wskazującej łączny okres zatrudnienia w przedsiębiorstwie państwowym do dnia jego komercjalizacji oraz w spółce powstałej w wyniku tej komercjalizacji. Listę tę sporządza spółka. Zgodnie z przepisami rozporządzenia, lista powinna zawierać imiona i nazwiska uprawnionych pracowników, łączny okres zatrudnienia każdego z nich w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym do dnia jego komercjalizacji i w spółce powstałej w wyniku tej komercjalizacji, określenie grupy, do której poszczególny pracownik został zaliczony i przypadających na nią akcji, liczbę pracowników zaliczonych do grupy oraz liczbę akcji przypadających na danego pracownika (§ 9 ust. 1).
W świetle powyższego Sąd I instancji uznał, że treść zaświadczeń o zatrudnieniu wydanych przez komercjalizowane przedsiębiorstwo państwowe oraz przez spółkę (§ 8 ust. 6) ma istotne znaczenie w procesie udostępniania akcji i świadczy zarazem o doniosłej roli spółki w tym procesie. Od informacji wartych w zaświadczeniach zależy bowiem ustalenie ostatecznej listy pracowników uprawnionych do nabycia akcji, łącznej liczby nieodpłatnie udostępnianych akcji, a także podział pracowników na grupy i ustalenie liczby akcji przypadających dla pracowników każdej z tych grup (§ 1 ust. 1 i 9 ust. 1-3). Spółka powstała w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego ma w procesie udostępniania akcji własne obowiązki wobec uprawnionych pracowników, wynikające z przepisów prawa. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 2004 roku w sprawie I PK 291/03, OSNP z 2004/23/397), w którym wskazał również, iż niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków przez półkę może uzasadniać jej odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawieart. 471 k.c.
Dalej Sąd Rejonowy podniósł, iż w dniu 8 lutego 1999 roku Minister Skarbu Państwa zawarł z pozwaną spółką umowę zlecenia, na podstawie której przekazał jej nie tylko wykonanie niektórych należących do siebie czynności technicznych związanych z nieodpłatnym udostępnianiem akcji, ale także czynności należące z mocy prawa do samej Spółki. Przekazał jej, oprócz czynności wezwania uprawnionych pracowników do składania oświadczeń o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji i przyjmowania od nich oświadczeń w tym przedmiocie, także ustalenie listy uprawnionych pracowników, wydawanie i przyjmowanie zaświadczeń o okresie zatrudnienia w spółce, przyjmowanie i rozpatrywanie reklamacji w przedmiocie pominięcia na liście osoby uprawnionej, sprostowanie danych dotyczących okresu jej zatrudnienia, ustalenie ostatecznej listy osób uprawnionych, które należały do pozwanej Spółki.
Przepis§ 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 rokustanowi, że ustalenie okresu zatrudnienia uprawnionych pracowników jest dokonywane z uwzględnieniem współczynników korygujących, stosowanych do wyliczenia okresów zatrudnienia do celów emerytalnych. Podobne regulacje w zakresie obowiązków Ministra Skarbu Państwa i Spółki w procesie udostępniania akcji, a także w zakresie ustalania okresu zatrudnienia uprawnionych pracowników wprowadziłorozporządzenie Ministra Skarbu Państwa z dnia 29 stycznia 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad podziału uprawnionych pracowników na grupy, ustalania liczby akcji przypadających na każdą z tych grup oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych pracowników(Dz. U. Nr 35, poz. 303). Z kolei zgodnie zart. 37 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2004r., Nr 39, poz. 353 ze zm.) przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury pracownikom zatrudnionym pod ziemią oraz w kopalniach siarki węgla brunatnego zalicza się w wymiarze półtorakrotnym następujące esy pracy na obszarze Państwa Polskiego:

1
przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy tych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych,

2
w drużynach ratowniczych,

3
w charakterze mechaników sprzętu ratowniczego drużyn ratowniczych.

Według przepisu art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy przy ustalaniu wysokości górniczych emerytur, stosuje się przelicznik 1,8 za każdy rok pracy, o której mowa w art. 37. Oznacza to, że przelicznik 1,8 dotyczy okresu pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej.
W ocenie Sądu I instancji w świetle powyższych unormowań odpowiedzialność za utratę przez uprawnionego pracownika prawa do akcji, będąca następstwem niewłaściwego wykonania obowiązków przez podmioty, do których należało przeprowadzenie procesu nieodpłatnego bywania akcji, jest odpowiedzialnością kontraktową, której podstawę prawną stanowiart. 471 k.c.w zw. zart. 300 k.p.(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2004 roku, I PK 291/03, OSNP 2004/23/397).
Przesłankami odpowiedzialności kontraktowej przewidzianej wart. 471 k.c.obok niewykonania lub wykonania nienależytego oraz szkody jest również istnienie normalnego związku przyczynowego między naruszeniem przez dłużnika więzi zobowiązaniowej a szkodą wierzyciela. Dłużnik nie będzie jednak ponosił odpowiedzialności jeżeli wykaże, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi on odpowiedzialności.
Zgodnie z przepisemart. 361 § 1 k.c.zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Powyższe unormowanie opiera się na założeniach teorii przyczynowości adekwatnej. Oznacza to, że związek przyczynowy zachodzi tylko wtedy, gdy zależność między badanym zdarzeniem a szkodą odpowiada kryterium „normalności następstw”. Chodzi więc o powiązania normalne, czyli typowe bądź oczekiwane w zwykłej kolejności rzeczy, nie będące rezultatem zupełnie wyjątkowego zbiegu okoliczności. Dla oceny istnienia normalnego związku przyczynowego nie ma i znaczenia, czy dane zdarzenie może być przez sprawcę przewidziane, gdyż przewidywalność jest kategorią winy, a nie związku przyczynowego, który jest okolicznością obiektywną (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1998 roku w sprawie I CKU 111/97, Prokuratura i Prawo 1998/9/26).
Art. 361 § 2 k.c.ustanawia zasadę pełnego odszkodowania. Udział akcjonariusza w zysku, jakim jest dywidenda – jest dochodem w rozumieniuart. 54 k.c.Żądanie wyrównania utraconych korzyści mieści się w pojęciu szkody, a każdy akcjonariusz ma prawo do udziału w zysku spółki, której akcje posiada, stosownie do ich ilości (art. 347-348 k.s.h.). Tym samym żądanie odszkodowania co do utraconej dywidendy wynika z normalnego związku przyczynowego związanego z działaniem pozwanego i stanowi utraconą korzyść w rozumieniuart. 361 k.c., wobec bezprawnego nie wydania należnych akcji. Sąd uznał, ze szkoda w tej postaci powstała, bowiem powód swoich akcji do chwili wydania wyroku przez Sąd I instancji nie zbył. Tym samym istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że byłby posiadaczem akcji w dniu wypłaty dywidendy (por. wyrok Sądu Najwyższego w sprawie II PZP 10/08, OSNP 2009/9-10/112).
Zdaniem Sądu Rejonowego w przedmiotowej sprawie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy działaniem pozwanej Spółki a utratą prawa do nieodpłatnego nabycia części akcji Spółki przez powoda. Pozwana spółka w nienależyty sposób wypełniła ustawowe obowiązki związane z nieodpłatnym nabywaniem przez uprawnionych pracowników akcji skomercjalizowanego przedsiębiorstwa państwowego, w szczególności wadliwie obliczyła okres zatrudnienia powoda, uprawniający go do nieodpłatnego nabycia akcji Spółki, dokonała niewłaściwej kwalifikacji pracy górniczej wykonywanej przez powoda, co zostało potwierdzone w protokole Komisji Weryfikacyjnej. Przy prawidłowym obliczeniu okresu zatrudnienia, w uwzględnieniem właściwego przelicznika, powód zostałby zaliczony do 10 grupy uprawnionych pracowników i uzyskałby prawo do nieopłatnego nabycia 1903 akcji pozwanej Kopalni. Nadto powód otrzymałby dywidendę od utraconej liczby akcji. Powód miałby możliwość konwersji utraconych akcji(...) S.A.na akcje(...) S.A., a następnie na akcje(...) S.A., które znajdują się w obrocie giełdowym.
Wobec podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia, Sąd Rejonowy uznał, iż roszczenie powoda uległo przedawnieniu. Sąd Rejonowy wskazał, że problematyka przedawnienia tożsamych roszczeń była przedmiotem orzeczenia Sadu Najwyższego z dnia 8 maja 2012 roku w sprawie sygn. akt I PK 213/11. W dalszej części Sąd Rejonowy wskazał, że w uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy podał, że ocena zachowania pozwanego dokonywana jest przez pryzmat jego statusu jako pracodawcy. W konsekwencji także przedawnienie roszczenia przysługującego względem pracodawcy na takiej podstawie powinno być oceniane na zasadachart. 291 i nast. k.p., niezależnie od tego czy sprawę traktować jako sprawę o roszczenie ze stosunku pracy, czy z nim związaną. Zgodnie z treściąart. 291 § 1 kproszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, którym roszczenie stało się wymagalne. Jak podał Sąd Rejonowy, Sąd Najwyższy odwołał się także do poglądów dotyczących przedawnienia wyrażonych w uchwale 7 sędziów z dnia 19 stycznia 2011 roku w sprawie I PZP 5/10. Poglądy te, w ocenie Sądu Rejonowego mają zastosowanie w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu najwyższego konstrukcję przedawnienia wynikającego zart. 291 § 1 kpnależy zastosować do roszczenia o odszkodowanie z tytułu utraconego prawa do akcji, licząc bieg przedawnienia od momentu zawarcia umowy nieodpłatnego nabycia akcji.. w dalszej części uzasadnienia Sąd Rejonowy wskazał, że odszkodowanie za dywidendę, stanowiąca pożytek prawa z akcji, stanowi substytut prawa do akcji. Korzyść w postaci pożytku z prawa może wejść do majątku strony tylko w przypadku, gdy dysponuje ona takim prawem. W przypadku niemożności uzyskania prawa z uwagi na przedawnienie niemożliwym jest także uzyskanie korzyści wynikającej z tego prawa. Podobna relacja istnieje pomiędzy odsetkami jako pożytkami wierzytelności. Roszczenie o odsetki przedawnia się najpóźniej z przedawnieniem roszczenia głównego (uch. 7 sędziów z dnia 26.01.2005 r., III CZP 42/04, OSNC 2005, Nr 9, poz. 149)
Jak wskazał Sad Rejonowy powód w przedmiotowej sprawie zawarł umowę nieodpłatnego zbycia akcji w dniu 14 marca 2005 roku. Mając na względzie stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym bieg przedawnienia rozpoczął się od tej daty, Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie powoda o odszkodowanie z tytułu utraconego prawa do akcji, zgodnie zart. 291 § 1 kpuległo przedawnieniu z upływem trzech lat tj. z dniem 14 marca 2008 roku.
Odnosząc się natomiast do kwestii dywidendy, Sąd Rejonowy opierając się na uchwale Sądu Najwyższego składu 7 sędziów z dnia 26 stycznia 2005 roku III CZP 42/04, OSNC 2005, Nr 9, poz. 149 również uznał, że uległo ono przedawnieniu łącznie z roszczeniem o odszkodowanie za utracone prawo do akcji. Jednakże Sąd Rejonowy wskazał, że pozwany uznał roszczenie w zakresie dywidendy i dokonał na rzecz powoda zapłaty kwoty 836,16 zł zaspokajając roszczenie powoda w tym zakresie.
Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji oddalił powództwoK. B.. O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 102 k.p.c.uznając, iż powód wnosząc pozew, mógł być subiektywnie przekonany o słuszności dochodzonego roszczenia, mając na względzie dotychczasową linię orzeczniczą Sądu Najwyższego. Zmiana linii orzeczniczej nastąpiła po wniesieniu powództwa. Ponadto strona pozwana korzystała ze stałej obsługi prawnej i nie poniosła dodatkowych nakładów na prowadzenie procesu.

Powyższy wyrok zaskarżył w całości apelacją pełnomocnik powoda,zarzucając mu
I. naruszenie przepisów prawa materialnego:
-art. 291 § 1 kppoprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie 3-letniego terminu przedawnienia liczonego od dnia zawarcia umowy nieodpłatnego zbycia akcji,
-art. 118 kcw zw. zart. 471 kcpoprzez błędną jego wykładnię i niezastosowanie oraz przyjęcie, że 10-letni termin przedawnienia z tego przepisu nie odnosi się do roszczeń odszkodowawczych związanych z nieodpłatnym zbyciem akcji,
Mając powyższe na uwadze, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 8.036,16 zł.z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty ewentualnieo uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniósł również o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych za obie instancje.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zważył co następuje:

Apelacja powoda nie jest zasadna.

Na wstępie Sąd Okręgowy pragnie przypomnieć, iż wcześniej w tożsamych sprawach przyjmował 10-letni termin przedawnienia uznając, iż żądanie odszkodowania z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji spółki skierowane przeciwko pracodawcy (byłemu pracodawcy) nie jest „roszczeniem ze stosunku pracy” w rozumieniuart. 291 § 1 k.p., i nie podlega przedawnieniu według tego przepisu.
W judykaturze do niedawna prezentowany był bowiem pogląd, że roszczenia odszkodowawcze pracowników przeciwko pracodawcy (byłemu pracodawcy) oparte na przepisach prawa cywilnego, a więc mających zastosowanie w sprawach z zakresu prawa pracy na mocyart. 300 k.p., przedawniają się według reguł określonych w przepisachKodeksu cywilnego(por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 5 maja 2009 r., I PK 13/09, OSNP 2011, nr 1-2, poz. 4; z 15 listopada 2007 r., II PK 62/07, OSNP 2009, nr 1-2,
W maju i czerwcu 2012 roku zapadły na tle tożsamych stanów faktycznych odmienne wyroki Sądu Najwyższego, w których ten stanął na stanowisku, iż w zakresie przedawnienia do tego rodzaju roszczeń ma zastosowanie przepisart. 291 kp. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2012 roku, I PK 211/11, LEX nr 1214327; z dnia 8 maja 2012 roku, I PK 213/11, LEX nr 1214328; z dnia 8 maja 2012 roku, I PK 226/11, LEX nr 1214329; z dnia 14 czerwca 2012 roku, I PK 225/11, LEX nr 1219496 ).
Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2012 roku wydanym w analogicznej sprawie przeciwko temu samemu pracodawcy – sygn. akt I PK 71/12 Sąd Najwyższy na podstawieart. 39817§ 1 k.p.c.przekazał do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego następujące zagadnienie prawne: „czy roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji ulega przedawnieniu na podstawieart. 291 § 1 k.p., czy na podstawieart. 118 k.c.w związku zart. 471 k.c.?”
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Najwyższy podniósł, iż zagadnienie to dotyczy stosowania odpowiednich przepisów o przedawnieniu w odniesieniu do roszczenia pracownika skierowanego przeciwko pracodawcy (obecnemu lub byłemu) o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji pracowniczych, która została spowodowana przez działania (zaniechania) pracodawcy. W szczególności rozstrzygnięcia wymaga, czy roszczenie to, dla którego podstawę materialną stanowią niewątpliwie przepisy prawa cywilnego (przede wszystkimart. 471 k.c.), przedawnia się według przepisówKodeksu pracy(w szczególnościart. 291 § 1 k.p.), czy teżKodeksu cywilnego(art. 118 k.c.). Sąd Najwyższy podkreślił nadto w uzasadnieniu tegoż postanowienia, iż odpowiedź na to pytanie będzie miało zasadnicze znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w rozpoznawanej sprawie, ale także innych podobnych spraw, o analogicznych stanach faktycznych, w których uwzględnienie albo oddalenie powództwa o odszkodowanie zależy między innymi od przyjęcia trzyletniego (art. 291 § 1 k.p.) lub dziesięcioletniego (art. 118 k.c.) okresu przedawnienia. Będzie mieć także znaczenie dla rozwoju prawa, ponieważ uporządkuje kwestie związane z treścią
pojęcia „roszczenia ze stosunku pracy” (w rozumieniuart. 291 § 1 k.p.).
Sąd Najwyższy podniósł, iż być może należałoby zrewidować dotychczasowe rozumienie pojęcia „roszczenie ze stosunku pracy”, poszerzyć jego treść normatywną i przyjąć, że kwestia przedawnienia roszczeń w stosunkach między pracodawcą i pracownikiem (także tych tylko „związanych ze stosunkiem pracy”) jest kompleksowo
uregulowana wKodeksie pracy, a w związku z tym w stosunkach tych w ogóle nie jest potrzebne odwoływanie się do regulacjiKodeksu cywilnego(np.art. 118 k.c.).
Udzielając odpowiedzi na przedstawione powyżej zagadnienie prawne Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 listopada 2012 roku w sprawie I PZP 1/12 (niepubl.) ostatecznie stanął na stanowisku, że roszczenie o odszkodowanie od pracodawcy z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji ulega przedawnieniu na podstawieart. 291 § 1 k.p.
W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podniósł m.in. że obowiązki pracodawcy w zakresie procedury nieodpłatnego udostępniania akcji wynikają ze stosunku pracy, bowiem mają samodzielną podstawę w ustawie i w tym znaczeniu są niezależnie od umowy zawieranej przez Skarb Państwa z pracodawcą dla realizacji prawa pracowników do akcji. Uzasadnione jest zatem w ocenie Sądu Najwyższego ostatnie orzecznictwo przyjmujące, że roszczenie o odszkodowanie od pracodawcy z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji ulega przedawnieniu na zasadach określonych wart. 291 § 1 k.p.(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2012 roku, I PK 211/11, LEX nr 1214327; z dnia 8 maja 2012 roku, I PK 213/11, LEX nr 1214328; z dnia 8 maja 2012 roku, I PK 226/11, LEX nr 1214329; z dnia 14 czerwca 2012 roku, I PK 225/11, LEX nr 1219496). Ogólna zasada, że to podstawa prawna roszczenia określa termin przedawnienia sprawdza się więc dopiero po odpowiedzi na pytanie, z jakiego stosunku prawnego roszczenie wynika, a zatem jaka podstawa prawna stanowi podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej.
Dalej Sąd Najwyższy wskazał, że obowiązki pracodawcy wobec pracownika (byłego pracownika) mają swoją podstawę wart. 36 i 38 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych(tekst jedn. Dz. U. z 2002r. Nr 171, poz. 1397 ze zm.) irozporządzeniu Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 rokuw sprawie szczegółowych zasad podziału uprawnionych pracowników na grupy, ustalania liczby akcji przypadających na każdą z tych grup oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych (Dz. U. Nr 33, poz. 200). Obowiązek pracodawcy nie jest tu przypadkowy, stąd nieuzasadnione jest twierdzenie, że występuje tylko „przy okazji istnienia stosunku pracy”. To, że z mocy przepisów dotyczących nieodpłatnego nabycia akcji powstaje między uprawnionym a Skarbem Państwa oraz prywatyzowaną spółką stosunek prawny o charakterze cywilnym nie oznacza, że niweluje on zwykłe obowiązki pracodawcy wobec pracownika, przewidziane z mocy ustawy i rozporządzenia. Składają się one na treść stosunku pracy i wynikają z uprzedniego zatrudnienia. Ich legitymacji nie stanowi zlecenie jakie pracodawca zawiera ze Skarbem Państwa.
Sąd Okręgowy rozpoznając przedmiotową sprawę podzielił ostatecznie pogląd prawny wyrażony w opisanej wyżej uchwale i uznał, że Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, iż do roszczenia powoda ma zastosowanie 3-letni okres przedawnienia wynikający zart. 291 k.p.a nie jak tego chce apelujący 10-letni okres przedawnienia wynikający z treściart. 118 k.c.
Jeśli chodzi o kwestię daty wymagalności, o której mowa w cytowanym przepisie Sąd Okręgowy podzielił w tym zakresie poglądy wyrażone przez Sąd Najwyższy w tożsamych sprawach (I PK 211/11 oraz I PK 213/11), w których ten uznał, iż bieg terminu przedawnienia należy liczyć od chwili zawarcia przez powoda umowy nieodpłatnego nabycia akcji ze Skarbem Państwa, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce w dniu 14 marca 2005 roku. Oznacza to iż roszczenie powoda o odszkodowanie z tytułu utraconego prawa do akcji, zgodnie zart. 291 § 1 k.p., uległo przedawnieniu z upływem trzech lat, tj. z dniem 14 marca 2008 roku.
Tym samym Sąd Rejonowy wydał prawidłowe rozstrzygnięcie o oddaleniu powództwa .
Z tych też względów, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację powoda jako nieuzasadnioną.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie nieobciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego za drugą instancję znajduje natomiast uzasadnienie w treściart. 102 k.p.c.Wydając to rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy uznał, że za szczególne okoliczności, o których mowa w powołanym przepisie można uznać w przedmiotowej sprawie zmianę linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie stosowania okresu przedawnienia roszczeń z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji, która została omawiana na wstępie rozważań. Podkreślić, iż uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego w sprawie I PZP 1/12, przesądzająca okoliczność, że roszczenie o odszkodowanie od pracodawcy z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji ulega przedawnieniu na podstawieart. 291 § 1 k.p.zapadała dopiero w dniu 21 listopada 2012 roku. W tej sytuacji należy stwierdzić, iż powód mógł być w dacie wniesienia apelacji subiektywnie przekonany o zasadności swego roszczenia, co uzasadnia zastosowanieart. 102 k.p.c.(por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1979 roku, III PR 78/79, OSP 1980/11/196).