Sąd Okręgowy we Wrocławiu
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 535/13
Data wyroku: 2013-09-30 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

IV Ka 535/13

UZASADNIENIE
M. G.został oskarżony o to, że: w dniu 7 grudnia 2011r. weW.przyul. (...)groziłA. B.pozbawieniem życia lub uszkodzeniem ciała w ten sposób, że przyłożył nóż do szyi pokrzywdzonej, powodując u niej obrażenia ciała w postaci niewielkich, powierzchniowych rozcięć lub otarć naskórka oraz bardzo powierzchownych otarć naskórka na przedniej powierzchni szyi oraz na granicy szyi i klatki piersiowej po stronie lewej, czym spowodował naruszenie czynności narządów ciała na czas poniżej dni siedmiu,

to jest o czyn zart. 190 § 1 kkiart. 157 § 2 kkw zw. zart. 11 § 2 kk

Sąd Rejonowy dla Wrocławia- Fabrycznej wyrokiem z dnia 15 lutego 2013r. (sygn. akt II K 477/12 ):

I
oskarżonegoM. G.uznał za winnego, tego, że w dniu 7 grudnia 2011r. weW.przyul. (...)groziłA. B.pozbawieniem życia lub uszkodzeniem ciała w ten sposób, że przyłożył nóż do szyi pokrzywdzonej, powodując u niej obrażenia ciała w postaci niewielkich, powierzchniowych rozcięć lub otarć naskórka oraz bardzo powierzchownych otarć naskórka na przedniej powierzchni szyi oraz na granicy szyi i klatki piersiowej po stronie prawej, czym spowodował naruszenie czynności narządów ciała na czas poniżej dni siedmiu, to jest za winnego popełnienia przestępstwa zart. 190 § 1 kkiart. 157 § 2 kkw zw. zart. 11 § 3 kki za to na podstawieart. 190 § 1 kkw zw. zart. 11 § 3wymierzył mu karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;

II
na podstawieart. 69 § 1 kkiart. 70 § 1 pkt 1 kkwykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na 2 (dwa) lata okresu próby;

III
na podstawieart. 46 § 1 kkorzekł wobec oskarżonego obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w części, poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonejA. B.kwoty 1.500 zł (jednego tysiąca pięciuset złotych);

IV
na podstawieart. 63 § 1 kkzaliczył oskarżonemu na poczet wymierzonej kary pozbawienia wolności okres jego zatrzymania i tymczasowego aresztowania od dnia 7 grudnia 2011r. do dnia 8 grudnia 2011r.;

V
zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa (kasa tut. Sądu) koszty sądowe w kwocie 758,41 złotych oraz wymierzył mu opłatę w kwocie 120 zł.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł obrońca oskarżonego, zaskarżając orzeczenie Sądu I instancji w całości.
Apelujący zarzucił wyrokowi naruszenie prawa procesowego, a toart. 7 kpkiart. 410 kpkprzez sformułowanie błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, przejawiające się w niesłusznym dezawuowaniu wyjaśnień oskarżonego oraz zeznań świadkówK. S.iJ. S.i z drugiej strony błędnym przyjęciu za wiarygodne zeznań pokrzywdzonej, które wbrew ocenie Sądu w zasadniczym ich elemencie nie są logiczne i spójne.
Z ostrożności procesowej obrońca zarzucił nadto zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
-art. 190 § 1 kkprzez jego błędne zastosowanie, albowiem ani z opisu czynu, ani z zawartych w uzasadnieniu wyroku ustaleń i rozważań nie wynika, iżby groźba kierowana przez oskarżonego miała wywołać u pokrzywdzonej uzasadnioną obawę jej spełnienia;
-art. 157 § 2 kkprzez jego błędne zastosowanie, albowiem z ustaleń faktycznych wynika, iż najwyżej można przypisać oskarżonemu występek opisany w przepisieart. 157 § 3 kk, czyli nieumyślną formę spowodowania naruszenia czynności narządów ciała.
W oparciu o powyższe zarzuty apelujący wniósł o uniewinnienie oskarżonego od przypisanego mu czynu, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Jednocześnie obrońca, powołując się na przepisart. 438 pkt 4 kpkzaskarżonemu wyrokowi zarzucił niesłuszne niezastosowanie względem oskarżonego instytucji warunkowego umorzenia postępowania karnego i w przypadku uwzględnienia wyłącznie powyższego zarzutu wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i warunkowe umorzenie postępowania karnego na okres 2 lat próby.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja obrońcy oskarżonego w części zmierzającej do uniewinnieniaM. G.bądź uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadne były natomiast wywody apelującego odnoszące się do błędnego zastosowaniaart.190 § 1 kkz uwagi na brak w opisie czynu oskarżonego wymaganych tym przepisem wszystkich ustawowych znamion przestępstwa groźby karalnej.
Odnosząc się do pierwszego zarzutu zawartego w apelacji obrońcy oskarżonego należy stwierdzić, iż wbrew jego treści Sąd Rejonowy prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy sprawy, a w pisemnym uzasadnieniu orzeczenia przeprowadził obszerną i przekonującą analizę wszystkich dowodów, wyjaśniając podstawy faktyczne wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Przeprowadzona przez Sąd Rejonowy ocena dowodów była w pełni obiektywna, nie wykraczała poza granice wyznaczone treścią normyart. 7 kpki w efekcie pozwalała na nie budzące wątpliwości ustalenie, że oskarżony w dniu 7 grudnia 2011r. przyłożył nóż do szyi pokrzywdzonej i spowodował u niej opisane w wyroku obrażenia ciała. ZeznaniaA. B., poparte w szczególności zeznaniamiE. H.oraz dokumentacją lekarską słusznie uznane zostały przez Sąd orzekający za wiarygodne, logiczne i spójne. Obszerna analiza i ocena dowodu z zeznań pokrzywdzonej, zawarta w pisemnych motywach wyroku zasługuje – zdaniem Sądu Odwoławczego –na całkowitą aprobatę. Z kolei zeznania świadkówK. S.iJ. S., na które powołuje się w apelacji obrońca, trafnie zostały uznane przez Sąd Rejonowy za stronnicze, sprzeczne z pozostałymi dowodami ( w tym częściowo nawet z wyjaśnieniami oskarżonego) oraz wzajemnie niespójne. Sąd I instancji szczegółowo wykazał owe sprzeczności, różnice w podawanych przez tych świadków wersjach zdarzenia, jak też podawanie okoliczności, którym jednoznacznie zaprzeczył niewątpliwie obiektywny świadek – interweniujący funkcjonariusz Policji. Nie widząc potrzeby powtarzania trafnej argumentacji Sądu Rejonowego w tym zakresie (k.218-220 akt sprawy), Sąd Okręgowy podkreśla jedynie, iż sam oskarżony w pierwszych swych wyjaśnieniach przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu i do końca procesu nie przeczył, że wyciągnął trzymany przy pasku bagnet i skierował go w stronę szyi pokrzywdzonej. Nie negował on również faktu, iż doszło do kontaktu bagnetu z szyjąA. B., twierdząc jedynie, że uczynił to po to, by „odstraszyć pokrzywdzoną”. Taka linia obrony oskarżonego została trafnie odrzucona przez Sąd Rejonowy, który bardzo przekonująco i wnikliwie wykazał brak jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych do przyjęcia działania w warunkach obrony koniecznej (k.227-231 akt sprawy).
W świetle nie kwestionowanych przez obrońcę ustaleń faktycznych (w petitum apelacji wszak nie postawiono zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych) całkowicie chybiona jest teza, jakoby odległość pomiędzy oskarżonym a pokrzywdzoną w krytycznym czasie i fakt trzymania psów wykluczał możliwość wywołania nożem obrażeń na szyi kobiety. Sąd prawidłowo ustalił mechanizm powstania tych obrażeń u pokrzywdzonej, wskazując na niewątpliwy związek przyczynowy pomiędzy działaniem oskarżonego a powstałymi u niej obrażeniami ciała i posiłkując się w tym zakresie opinią sądowo- lekarską. Podtrzymywanie w apelacji wersji działania w ramach obrony koniecznej ma jedynie polemiczny charakter. Apelujący nie podjął bowiem nawet próby logicznego podważenia wnikliwej analizy Sądu Rejonowego odnoszącej się do tej kwestii i w pełni zaaprobowanej przez Sąd Okręgowy.
Na uwzględnienie nie zasługuje także postawiony przez obrońcę „z ostrożności procesowej” zarzut obrazy przepisu prawa materialnego, a toart. 157 § 2 kk. W istocie zarzut ten powinien być rozpatrywany w kategorii błędu w ustaleniach faktycznych co do zamiaru, z jakim działał oskarżony. Także i w tym aspekcie wywody apelującego są chybione. Należy zauważyć, iż ustalenia co do zamiaru, z jakim działa sprawca przestępstwa, opierają się na analizie całokształtu przesłanek zarówno przedmiotowych jego zachowania, jak i tych natury podmiotowej. Znaczenie w tym zakresie mają takie okoliczności, jak: sposób działania sprawcy, rodzaj użytego przez niego narzędzia, liczba i ukierunkowanie zadanych ciosów, w powiązaniu z tłem i powodem zajścia, motywami i pobudkami, jakie kierowały sprawcą. Znaczenie ma również osoba samego sprawcy, jego właściwości osobiste i dotychczasowy tryb życia orazzdolność do oceny sytuacji i przewidywania skutków określonego zachowania się.Tak więc sprawcę można obciążyć powinnością i możliwością przewidywania typowych następstw jego działania lub zaniechania, uwzględniając jego osobowość, wiek, doświadczenie życiowe, wykształcenie i poziom intelektualny.
Istota zamiaru ewentualnego, jaki przyjął w tej sprawie Sąd orzekający, w świetleart. 9 § 1 kkpolega na tym, że sprawca, realizując swój główny zamiar (cel), niekoniecznie będący czynem zabronionym, przewiduje również realną możliwość popełnienia przestępstwa i na to się godzi. "Godzenie się" dotyczy "ubocznego", ale w rozumieniu sprawcy realnego i prawdopodobnego skutku w stosunku do podstawowego celu działania.
Kompleksowa analiza powyższych okoliczności nie pozostawia absolutnie żadnych wątpliwości co do ustalonego przez Sąd faktu, iż oskarżonyM. G.spowodował u pokrzywdzonej obrażenia ciała, działając z zamiarem ewentualnym. Trudno wyobrazić sobie osobę bardziej predysponowaną do przewidywania skutków skierowania noża szturmowego o długości klingi 16 cm w pobliże szyi człowieka, niż lekarz medycyny sądowej, jakim jest przecież oskarżony. W tym stanie rzeczy nie sposób mówić o „niezachowaniu odpowiedniej ostrożności”, co sugeruje apelujący, a tym samym o przyjęciu działania nieumyślnego w rozumieniuart.157 § 3 kk. Przyjęta w zaskarżonym wyroku kwalifikacja czynu oskarżonego zart. 157 § 2 kkjest zatem prawidłowa i nie wymaga zmiany.

Zaskarżone orzeczenie Sądu I instancji wymagało natomiast korekty w zakresie przypisania oskarżonemu w ramach kumulatywnej kwalifikacji prawnej występku zart. 190 § 1 kk. W tej części Sąd Okręgowy – jak zaznaczono na wstępie – przychylił się do zarzutu apelacji, stwierdzając naruszenie przez Sąd Rejonowy prawa procesowego -art. 413 § 2 pkt 1 kpk, które niewątpliwie miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, uznającego oskarżonego za winnego popełnienia występku zart. 190 § 1 k.k.
We wniesionym w sprawie akcie oskarżenia zarzucono oskarżonemu popełnienie przestępstwa, zakwalifikowanego przez oskarżyciela publicznego zart. 190 § 1 kkiart. 157 § 2 kkw zw. zart. 11 § 2 kk. Sąd Rejonowy nie dostrzegł, że zawarty w akcie oskarżenia opis tego czynu nie obejmował wszystkich ustawowych znamion przestępstwa groźby karalnej.W opisie tym zabrakło bowiem stwierdzenia, iż groźba polegająca na przyłożeniu noża do szyi pokrzywdzonej wzbudziła u niej uzasadniona obawę, że będzie spełniona.
Co istotne- ustaleń takich brak jest również w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wobec powyższego przypomnieć należy, że w orzecznictwie wyraźnie wskazuje się na obciążający Sąd obowiązekwyraźnego objęcia sentencją wyroku wszystkich ustawowych znamion danego typu przestępstwa. Już więc z opisu czynu zawartego w sentencji wyroku wynikać muszą wszystkie ustawowe znamiona przestępstwa, co jest warunkiemsine qua nonprzypisania oskarżonemu konkretnego typu czynu zabronionego. Wynikający zart. 413 § 2 pkt 1 kpkobowiązek dokładnego określenia przypisanego oskarżonemu czynu oznacza, że w jego opisie należy zawrzeć wszystkie elementy dotyczące istoty czynu i mające znaczenie dla jego prawidłowej kwalifikacji prawnej, bez pominięcia żadnego aspektu zachowania należącego do ustawowych znamion danego typu przestępstwa. Skoro zaś w zaskarżonym wyroku skazano oskarżonego za przestępstwo zart. 190 § 1 kk, pomijając w opisie tego czynu znamię wzbudzenia w zagrożonej uzasadnionej obawy spełnienia groźby, to Sąd Rejonowy dopuścił się naruszenia wskazanego wyżej przepisu prawa procesowego, mającego wpływ na treść orzeczenia. (tak np.wyrok SN z dnia 23 czerwca 2010 r., III KK 373/09, Lex nr 598844, postanowienie SN z dnia 4 lutego 2008 r., V KK 245/07, Prok. i Pr.- wkł. 2008/10/21; postanowienie SN z dnia 28 czerwca 2007 r., II KK 101/07, Lex nr 280739, wyrok SN z dnia 9 lutego 2006 r., III KK 164/05, Prok. i Pr.- wkł. 2006/7-8/5; wyrok SA w Poznaniu z dnia 13 września 2012r., IIAKa 170/12, KZS 2013/3/80).
Mając zatem na uwadze, że występek zart. 190 § 1 kkjest przestępstwem materialnym, a jego skutkiem jest uzasadniona obawa adresata groźby, że będzie ona spełniona, zaś tego rodzaju ustaleń Sąd Rejonowy nie poczynił, a pomimo tego przyjął za prokuratorem kwalifikację prawną czynu oskarżonego, obejmującą zbieg kumulatywny przepisówart. 190 § 1 kkiart. 157 § 2 kk, wyrok w tym kształcie nie mógł się ostać.
Należy bowiem podkreślić, iż oczywiście niedopuszczalne jest uzupełnianie opisu czynu przypisanego oskarżonemu poprzez dodawanie do tego opisu znamion przestępstwa wymaganych przez prawo karne materialne, których opis ten, przed zaskarżeniem orzeczenia wyłącznie na korzyść oskarżonego, nie zawierał.D.znamion przestępstwa poprzez zmianę opisu czynu w wypadku braku środka odwoławczego wniesionego na niekorzyść oskarżonego, i to zarówno w części dyspozytywnej, jak i motywacyjnej, naruszyłoby zakaz reformationis in peius (por:wyrok SA w Krakowie z 10 maja 2012r.; KZS 2012/6/34, Prok.i Pr.-wkł. 2012/12/27).
Z uwagi zatem na to, że apelacja w niniejszej sprawie została wniesiona wyłącznie na korzyść oskarżonegoM. G., a przepisart. 434 § 1 kpknie pozwala Sądowi Odwoławczemu na uzupełnienie opisu czynu o brakujące znamię, bowiem byłaby to niewątpliwie zmiana na niekorzyść oskarżonego, jak również w grę nie wchodzi uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, bowiem również przepisart. 443 kpknie pozwala Sądowi wydać orzeczenia dla oskarżonego surowszego, niż uchylone, Sąd Okręgowy tenże wyrok zmienił poprzez wyeliminowanie z opisu czynu , jego kwalifikacji prawnej oraz podstawy skazania występku groźby karalnej zart. 190 § 1 kk.
Uwzględnienie apelacji w tym zakresie nie mogło skutkować jednak całkowitym uniewinnieniem oskarżonego, czego domagał się obrońca w środku odwoławczym. Trzeba bowiem pamiętać, że w wypadku, gdy prokurator wszczął postępowanie karne i popierał oskarżenie o czyn, który stanowi jedno przestępstwo podlegające kumulatywnej kwalifikacji prawnej z przepisu określającego czyn ścigany z oskarżenia publicznego i przepisu określającego ściganie z oskarżenia prywatnego, przyjąć należy, że wszczął on - w myślart. 60 § 1 kpk- postępowanie karne także o ten fragment zachowania się sprawcy, który wyczerpuje znamiona tego ostatniego przestępstwa. Stanowisko powyższe jest od dawna ugruntowane w orzecznictwie (zob.: wyrok SN z 10 sierpnia 1989r.; IIk.r.131/89, OSNKW z 1989 r., z. 7-12, poz. 55; wyrok SA we Wrocławiu z dnia 23 kwietnia 2009 r.,II AKa 96/09).
Podzielając powyższe stanowisko uznać należy zatem, że przyjęcie w akcie oskarżenia kumulatywnej kwalifikacji prawnej co do zarzuconegoM. G.czynu zart. 190 § 1 kkiart. 157 § 2 kkw zw. zart. 11 § 2 kkbyło równoznaczne z objęciem ściganiem przez prokuratora także tego fragmentu zachowania się oskarżonego, który wyczerpywał znamiona przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego. Niezależnie od tego trzeba zauważyć, iż prokurator na rozprawie odwoławczej złożył oświadczenie o objęciu ściganiem czynu zart. 157 § 2 kk(k.263). Z tego względu niemożność przypisania oskarżonemu czynu ściganego z oskarżenia publicznego, pozostającego w kumulatywnej kwalifikacji prawnej z przepisem określającym przestępstwo prywatnoskargowe nie stoi na przeszkodzie skazaniu go za ten fragment czynu, który wyczerpał znamiona przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego.
Skazując oskarżonego za to przestępstwo Sąd Okręgowy wymierzył mu karę 5 miesięcy pozbawienia wolności, obniżając zatem jej wymiar w stosunku do kary orzeczonej przez Sąd Rejonowy (choć sankcje za przestępstwa zart. 190 § 1 kki zart. 157 § 2 kksą jednakowe). Sąd Odwoławczy uznał, iż kara w tym wymiarze w pełni odpowiada dyrektywom określonym wart. 53 kk, jest adekwatna do stopnia winy, stopnia społecznej szkodliwości czynu i realizuje cele zapobiegawczo- wychowawcze wobec sprawcy. Pozostałe orzeczenia zawarte w zaskarżonym wyroku, w tym dotyczące warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności oraz zasądzenia zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonej, były prawidłowe i nie wymagały korekty.
Jednocześnie Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku apelacji zmierzającego do warunkowego umorzenia postępowania karnego wobec oskarżonego. Po pierwsze należy zauważyć, iż wniosek ten został przez apelującego oparty na niewłaściwym zarzucie. Obrońca powołał się bowiem, formułując tenże wniosek, na przepisart. 438 pkt 4 kpk, podczas gdy w istocie jego zarzut zmierzać powinien do wykazania błędu w ustaleniach faktycznych Sądu odnoszących się do stopnia zawinienia i społecznej szkodliwości czynu przypisanego oskarżonemu oraz jego motywacji i postawy. Sąd Rejonowy w pisemnych motywach wyroku obszernie, wnikliwie i przekonująco odniósł się do kwestii braku podstaw do zastosowania wobec oskarżonego wskazanego środka probacyjnego (vide: k. 233), zaś Sąd Odwoławczy argumentację tę w pełni podziela. W uzasadnieniu apelacji obrońca nie zakwestionował w skuteczny sposób stanowiska Sądu orzekającego w tym zakresie, słusznie podnoszącego, że oskarżony jako lekarz zatrudniony w Zakładzie Medycyny Sądowej winien prezentować większą niż przeciętny obywatel świadomość prawną i powstrzymać się od zachowań godzących w porządek prawny, a tym bardziej skierowanych przeciwko zdrowiu innego człowieka. Trafnie zaakcentował też Sąd Rejonowy pozbawioną skruchy i refleksji postawę oskarżonego i tezy tej nie zmieniają wywody apelującego, który starał się niejako usprawiedliwić postawęM. G.„emocjami” czy „niefortunnością wypowiedzi”. Oskarżony wykonując wybrany zawód pośrednio związał swą pracę z wymiarem sprawiedliwości i z całą pewnością nie sposób uznać go za osobę zagubioną w obcej materii procesu karnego, jak to starał się przedstawić obrońca, a tym bardziej nie rozumiejącą znaczenia i konsekwencji własnych czynów i słów.
Reasumując zatem, Sąd Okręgowy zmienił częściowo zaskarżony wyrok w omówiony powyżej sposób, zaś w pozostałym zakresie orzeczenie to jako prawidłowe i sprawiedliwe utrzymał w mocy.
O kosztach sądowych orzeczono w oparciu o przepisyart. 627 kpkw zw. zart. 634 kpkiart. 8w zw. zart. 10 Ustawy z 23 czerwca 1973r. o opłatach w sprawach karnych(Dz. U. z 1983r., Nr 49, poz.223 z późn. zm.).