Sąd Okręgowy w Białymstoku
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 881/13
Data wyroku: 2013-11-13 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Bogusław Suter, Jolanta Klimowicz-Popławska, Barbara Puchalska
Słowa kluczowe: Stwierdzenie Nabycia Spadku
Podstawa prawna: art. 379 kpc, art. 99 kro
Teza: brak

Sygn. akt II Ca 881/13

POSTANOWIENIE
Dnia 13 listopada 2013 r.
Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Bogusław Suter (spr.)

Sędziowie:

SSO Barbara Puchalska
SSR del. Jolanta Klimowicz-Popławska

Protokolant:

st. sekr. sąd. Ewa Bagieńska

po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. C.
z udziałemJ. C.,R. C.,B. C.,(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą weW.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim
z dnia 10 czerwca 2013 r. sygn. akt I Ns 2381/12
postanawia:
uchylić zaskarżone postanowienie, znieść postępowanie przed Sądem I instancji i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Bielsku Podlaskim do ponownego rozpoznania pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniM. C.w imieniu swoim i jako ustawowa przedstawicielka małoletnich uczestników postępowaniaP. C.,B. C.,R. C.iJ. C.wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po mężuK. C., synuA.iZ., zmarłym(...)roku wA., ostatnio stale zamieszkałym wA., gminaB.z mocy ustawy.
Uczestniczka postępowania(...) spółka Akcyjnaz siedzibą weW.przychyliła się do wniosku.
Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2013 roku Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim stwierdził, że spadek poK. C., synuA.iZ.zmarłym dnia(...)roku wA.ostatnio stale zamieszkałym wA., gminaB.na podstawie testamentu notarialnego z dnia(...)roku Repertorium A Nr(...)nabyli: córkaJ. C., córkaK.iM. E.(z dobrodziejstwem inwentarza), synR. C., synK.iM. E.(z dobrodziejstwem inwentarza) i synB. C., synK.iM. E.(z dobrodziejstwem inwentarza) – po 1/3 części każde z nich oraz orzekł o kosztach postępowania.
Sąd ten ustalił, że spadkodawcaK. C.zmarł(...)roku wA.. Ostatnio przed śmiercią stale zamieszkiwał wA.(...), gminaB.. Spadkodawca ze spadkobierców ustawowych pozostawił: żonęM. C.oraz małoletnie dzieci: córkęJ. C., synaR. C., synaB. C.i synaP. C.. Innych dzieci, w tym pozamałżeńskich i przysposobionych nie pozostawił. ZmarłyK. C.w dniu(...)roku sporządził testament notarialny Repertorium A Nr(...), w którym do spadku do całości spadku powołał dzieci: córkęJ. C., synaR. C.i synaB. C.. Nikt ze spadkobierców nie odrzucił spadku, nie zrzekł się dziedziczenia i nie został uznany za niegodnego dziedziczenia.
Sąd I instancji wskazał, że w toku sprawy powziął informację, iż w sprawie I Ns 771/13 został złożony testament notarialny, w którym do całości spadkodawca powołał troje małoletnich dzieci: córkęJ. C., synaR. C.i synaB. C.. Wnioskodawczyni pouczona o treściart. 945 kc, mimo zakreślonego terminu, nie przedstawiła żadnych dowodów podważających ważność sporządzonego przez spadkodawcę testamentu, a to na niej- jako kwestionującej testament – w myślart. 6 kc– spoczywał ciężar udowodnienia przyczyn nieważność w/w rozrządzenia testamentowego. Wobec powyższego w ocenie Sądu Rejonowego porządek dziedziczenia poK. C.określa testament z dnia(...)roku sporządził testament notarialny Repertorium A Nr(...), stąd też stwierdził, że spadek poK. C.na mocy w/w testamentu nabyli córkaJ. C., synR. C.i synB. C.- po 1/3 części każde z nich.
Biorąc pod uwagę fakt, że spadkobiercy testamentowi byli małoletni, dziedziczenie przez nich spadku nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd Rejonowy rzekł jak w sentencji postanowienia.
Apelację od powyższego postanowienia złożyła wnioskodawczyni wnosząc o jego uchylenie. W apelacji zarzuciła skarżąca, że jej zmarły mąż nie był świadomy tego co podpisuje w testamencie. Argumentowała, że nie wierzy aby zmarły sporządzając testament zapomniał o najmłodszym synu.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelację wnioskodawczyni uznać należy za zasadną jakkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane.
W przedmiotowej sprawie do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłymK. C.należą – poza jego żonąM. C.– małoletnie dzieci.
Co do zasady, stosownie do treściart.98§1 kro, małoletnie dzieci są w postępowaniu sądowym reprezentowane przez rodzica, pod którego władzą rodzicielską pozostają. W postępowaniu nieprocesowym, w sytuacji gdy jego uczestnikami są zarówno małoletnie dzieci jak i ich rodzice (rodzic), nie ma przeszkód by dzieci te były reprezentowane przez rodzica bowiem co do zasady w takim postępowaniu nie występuje sprzeczność interesów z uwagi na jego charakter. Wyjątkiem jest sytuacja gdy stanowisko rodzica jest niekorzystne dla dziecka jako współuczestnika, a w orzecznictwie wskazuje się, że wyłączenie reprezentacji dziecka przez rodziców przyjmować należy już wtedy, gdy istnieje możliwość choćby nawet teoretycznej sprzeczności interesów (vide: postanowienie SN z 9.09.1997r., I CKU 13/97; LEX nr 32373). W takich sytuacjach rodzice nie mogą reprezentować dziecka i wówczas stosownie do treściart.99 krodziecko reprezentuje kurator.
W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni w imieniu własnym oraz jako przedstawicielka ustawowa małoletnich dzieci wnosiła o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym mężu z mocy ustawy na swoją rzecz oraz czwórki małoletnich dzieci. Z chwilą ujawnienia się testamentu zmarłego, w którym powołał on do spadku troje starszych dzieci pomijając żonę oraz najmłodszego syna, wnioskodawczyni zakwestionowała ważność tego testamentu. W takiej sytuacji nie ulega wątpliwości, że zaistniała sprzeczność interesów pomiędzy wnioskodawczynią i reprezentowanym przez nią najmłodszym dzieckiem spadkodawcy, a trojgiem starszych dzieci spadkodawcy, dla których stanowisko wnioskodawczyni kwestionującej testament sporządzony na ich rzecz było oczywiście niekorzystne. W konsekwencji uznać należy, iż w przedmiotowym postępowaniu wnioskodawczyni nie mogła reprezentować trojga starszych dzieci jako spadkobierców testamentowych, a winien je reprezentować kurator. Skutkiem wadliwości reprezentacji małoletnichJ. C.,R. C.iB. C.jest pozbawienie ich możliwości obrony swych praw, co skutkuje z kolei nieważność postępowania (art.379 pkt 2 i 5w zw. zart.13§2 kpc).
Zgodnie zart.378§1 kpcsąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W orzecznictwie ostatecznie wykrystalizował się pogląd, iż w sytuacji stwierdzenia nieważności postępowania nie ma znaczenia czy nieważność ta dotyka skarżącego czy też stronę przeciwną względem skarżącego jak też nie bada się czy i jaką korzyść skarżący może odnieść z zaskarżenia orzeczenia (vide: wyroki SN: z 13.02.2004r., IV CK 269/02 i z 23.03.2006r., IV CSK 115/05, LEX nr 182902 i postanowienie SN z 27.02.1997r.., III CKN 6/97, LEX nr 78446). W konsekwencji przyjąć należy, iż w przypadku stwierdzenia nieważności postępowania (w granicach zaskarżenia) , sąd drugiej instancji jest zobligowany do orzeczenia stosownie do treściart.386§2 kpc.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w pierwszej kolejności winien zadbać o zapewnienie prawidłowej reprezentacji tym małoletnim uczestnikom postępowania, których interesy są sprzeczne z ich rodzicem – wnioskodawczynią, stosownie do treściart.99 kro.