Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 152/13
Data wyroku: 2013-08-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Elżbieta Zarzecka, Bożena Szponar-Jarocka, Bohdan Bieniek
Słowa kluczowe: Nauczyciel
Podstawa prawna: art. 4 ust. 1 i art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22.05.2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych
Teza: zatrudnienie nauczyciela w placówce innej niż wymieniona w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych nie powoduje uprawnienia do uzyskania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

Sygn.akt III AUa 152/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 sierpnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący: SSA Dorota Elżbieta Zarzecka
Sędziowie: SO del. Bohdan Bieniek (spr.)
SA Bożena Szponar - Jarocka
Protokolant: Magda Małgorzata Gołaszewska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2013 r. wB.
sprawy z odwołaniaA. G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
nauczycielskie świadczenia kompensacyjne
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
od wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 14 grudnia 2012 r. sygn. akt III U 730/12

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.

Sygn. akt III AUa 152/13

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.decyzją z dnia 3 października 2012r. odmówiłA. G.prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
O.od powyższej decyzji złożyłA. G., domagając się jej zmiany poprzez przyznanie nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd Okręgowy w Suwałkach wyrokiem z dnia 14 grudnia 2012r. w sprawie III U 730/12 zmienił zaskarżoną decyzję i przyznałA. G.prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, począwszy od dnia 1 września 2012r.
Sąd I instancji ustalił, żeA. G.w dniu 28.08.2012r. złożył wniosek o nauczycielskie świadczenia kompensacyjne. Ze świadectwa pracy wynikało, że w okresie od 1.01.1997r. do 31.08.2012r. był zatrudniony w pełnym wymiarze wCentrum (...)wS..
Podczas zatrudnienia wZespole Szkół Nr (...)wS.w okresie od 6.09.1990r. do 31.12.1996r. wnioskodawca nie przebywał na zwolnieniu lekarskim, urlopie wychowawczym, bezpłatnym, dla poratowania zdrowia, na urlopie szkoleniowym, nie pozostawał w stanie nieczynnym.
Z kolei w okresie pracy wCentrum (...)wS.był zatrudniony zgodnie z art. 1 Karty Nauczyciela.Centrum (...)jest placówką, o której mowa wart. 2 pkt. 3a ustawy z dnia 7.09.1991r. o systemie oświaty(Dz. U. z 2004r., Nr 256, poz. 5272 ze zm.).
Sąd I instancji zwrócił uwagę, że zgodnie zart. 4 ustawy z dnia 22.05.2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, prawo do takiego świadczenia przysługuje nauczycielowi, który łącznie spełnia następujące warunki:

1
ukończył w latach 2009-2014 wiek, o którym mowa w art. 4 ust. 3, wynoszący 55 lat w przypadku mężczyzn;

2
ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracy w wymiarze co najmniej ½ obowiązkowego wymiaru zajęć w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy, tj.

a
w publicznych i niepublicznych przedszkolach,

b
w szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych,

c
publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego i placówkach, o których mowa wart. 2 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 7.09.1991r. o systemie oświaty(Dz. U. z 2004r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.), tj. w:

- ośrodkach umożliwiających dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, organizowanych zgodnie z odrębnymi przepisami, a także umożliwiających dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację odpowiednio: obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego dziecka w wieku 6 lat w przedszkolu albo w oddziale przedszkolnym zorganizowanym w szkole podstawowej, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki;
-placówkach zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem zamieszkania.
Warunkiem uzyskania świadczenia jest także rozwiązanie stosunku pracy na swój wniosek lub w przypadku jego rozwiązania lub wygaśnięcia w okolicznościach, o których mowa w ar. 20ust. 1, 5c i 7 ustawy z dnia 26.01.1982r. Karta Nauczyciela(Dz. U. z 2006r., Nr 97, poz. 674 ze zm.).
W toku postępowania Sąd I instancji ustalił, że w spornym okresie zatrudnienia wnioskodawca był nauczycielem mianowanym w placówce oświatowej, tj.Centrum (...)wS., które jest placówką, o której mowa wart. 2 pkt. 3a ustawy o systemie oświaty(Dz. U. z 2004r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem system oświaty obejmuje placówki kształcenia ustawicznego, placówki kształcenia praktycznego oraz ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego, umożliwiające uzyskanie i uzupełnienie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych. Charakter zatrudnienia wnioskodawcy podlega pod Kartę Nauczyciela. Zeznania przesłuchanego świadka wskazują wyraźnie, żeCentrum (...)wS.jest placówką oświatową wymienioną wart. 2 ustawy z 7.09.1991r. o systemie oświaty. A skoro tak, to należało przyjąć, żeA. G.spełnia przesłankiustawy z dnia 22.05.2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnychi od dnia 1.09.2012r. nabył prawo do takiego świadczenia.
Dlatego też stosownie do poczynionych ustaleń, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję na podstawieart. 47714§ 2 kpc
Od powyższego orzeczenia apelację wywiódł organ rentowy, zaskarżając w całości wyrok Sądu I instancji i zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie:

1
prawa materialnego, a mianowicieart. 4 ust.1 ustawy z dnia 22 maja 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, poprzez niewłaściwe zastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, z którego wynika że wnioskodawca nie spełnia przesłanek do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, bowiem nie udowodnił 20 lat pracy w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy oraz nie pozostawał w stosunku pracy z jednostką wymienioną w tym przepisie.

2
przepisów postępowania, a mianowicieart. 328 § 2 kpcpoprzez niewjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem odpowiednich przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze skarżący domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia odwołania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu swego stanowiska apelujący wskazał, że nauczycielskie świadczenie kompensacyjne przysługuje nauczycielom, wychowawcom i innym pracownikom pedagogicznym, którzy są zatrudnieni w jednostkach wymienionych wart. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Do grona takich jednostek zalicza się przedszkola, szkoły publiczne i niepubliczne, publiczne i niepubliczne placówki kształcenia zawodowego, placówki o których mowa wart.2 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty, czyli młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno- wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze dla młodzieży wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, ośrodki umożliwiające młodzieży upośledzonej umysłowo w stopniu głębokim udział w zajęciach rewalidacyjno- wychowawczych, a także ośrodkach umożliwiających dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego dziecka w wieku 6 lat w przedszkolu albo w oddziale przedszkolnym zorganizowanym w szkole podstawowej, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki oraz w placówkach zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania.
Tymczasem odwołujący nie był zatrudniony w takiej placówce, bowiemCentrum (...)wS.nie jest jednostką wymienioną w przepisieart. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Z materiału dowodowego wynika, iż ostatni pracodawca wnioskodawcy jest jednostką, o której mowa wart. 2 pkt 3a ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty, a tym samym wnioskodawca nie jest uprawniony do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. W tym stanie rzeczy apelacja jest zasadna.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazał, że wyrok Sądu Okręgowego jest prawidłowy, a zarzucane naruszenie prawa materialnego jest bezpodstawne.
W ocenie wnioskodawcy pominięcie okresu pracy wCentrum (...)wS.prowadzi do naruszenia przepisówustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty.Centrum (...)jest publiczną placówką oświatowo- wychowawczą, a celem działalności Centrum jest realizowanie zadań z zakresu przygotowania praktycznego młodzieży i dorosłych, wynikających z podstaw programowych dla poszczególnych zawodów w zakresie nauczania zajęć praktycznych, a także innych zadań zleconych przez szkoły, organ prowadzący i inne jednostki. W tym stanie rzeczy wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach jest prawidłowy.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego jest zasadna.
Tym niemniej należy wskazać, że Sąd I instancji dokonał w sprawie poprawnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego, które na etapie postępowania apelacyjnego nie były sporne. Do tych okoliczności należy zaliczyć następujące fakty. Otóż wnioskodawca od dnia 6 września 1990r. do 31 grudnia 1996r. pracował jako nauczyciel w Zespole Szkół Zawodowych wS.. Następnie od dnia 1 stycznia 1997r. do dnia 31 sierpnia 2012r. zajmował stanowisko nauczyciela wCentrum (...)wS.[dalej powoływane jako Centrum]. Stosunek pracy z Centrum ustał na wniosek odwołującego.
Trafnie też Sąd Okręgowy zdiagnozował istotę sporu, która polegała na weryfikacji przesłanek określonych w treściustawy z dnia 22 maja 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Jednakże mimo odwołania się do odpowiednich przepisów prawa materialnego Sąd Okręgowy dokonał wadliwej wykładni art. 4 ust.1 powołanej wyżej ustawy w związku z art. 2 pkt1 ustawy.
W kwestii uprawnień do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego należy podkreślić, iż prawo do takiego świadczenia przysługuje nauczycielowi wykonującemu pracę w jednostkach, o których mowa wart. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Cytowana ustawa wart. 2definiuje, że nauczycielem jest nauczyciel, wychowawca i inny pracownik pedagogiczny zatrudniony w publicznych i niepublicznych przedszkolach, szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego i placówkach, o których mowa wart. 2 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.
Zakres przedmiotowy obejmuje zatem trzy grupy jednostek. Pierwsza to przedszkola, druga szkoły i trzecia placówki kształcenia ustawicznego i placówki, o których mowa wart. 2 pkt 5 i 7 ustawy o systemie oświaty.
Nie ma wątpliwości, iż sporny okres zatrudnienia od dnia 1 stycznia 1997r. do dnia 31 sierpnia 2012r. nie przypadał w przedszkolu, jak też szkole. Pozostaje zatem do rozstrzygnięcia, czy wnioskodawca był zatrudniony w placówce kształcenia ustawicznego albo placówce opisanej wart. 2 pkt 5 i 7 ustawy o systemie oświaty.
Odnośnie charakteru pierwszej jednostki należy odwołać się do treściart. 60 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty[dalej powoływana jakoustawa o systemie oświaty], zgodnie z którym statut szkoły lub placówki publicznej powinien określać w szczególności nazwę i typ szkoły lub placówki oraz ich cele i zadania. Jednocześnie rozporządzenie wykonawcze wydane na podstawie art. 60 ust.2 ustawy, a mianowicierozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 13 czerwca 2003r. w sprawie ramowych statutów: publicznego centrum kształcenia ustawicznego, publicznego ośrodka dokształcania i doskonalenia zawodowego oraz publicznego centrum kształcenia praktycznego[Dz.U z 2003r.; nr 132;poz.1226] określa co należy rozumieć pod pojęciem publicznego centrum kształcenia publicznego [vide załącznik nr 1 do rozporządzenia]. Jednym z warunków takiego statusu jest używanie nazwyCentrum (...). Stąd też nie ulega wątpliwości, iż wnioskodawca nie był pracownikiemCentrum (...).
W tej sytuacji weryfikacji podlegać powinno, czy był nauczycielem placówki wymienionej wart. 2 pkt 5 i 7 ustawy o systemie oświaty, gdyż tylko zatrudnienie w takiej jednostce uzasadnia nabycie prawa do spornego świadczenia.
Zgodnie z treściąart. 2 pkt 5 ustawy o systemie oświaty, którą analizował także Sąd I instancji, do tych placówek zalicza się: młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodki umożliwiające dzieciom i młodzieży, o których mowa wart. 16 ust. 7, atakże dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację odpowiednio obowiązku szkolnego.
Z koleiart. 2 pkt 7omawianej ustawy wymienia placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania. W konsekwencji mamy do czynienia z sytuacją, iż wnioskodawca nie był zatrudniony w jednostce, o której mowa w treściart. 2 pkt 5 i 7 ustawy o systemie oświaty, gdyż zatrudniające go Centrum nie mieści się w definicji wyżej opisanych jednostek.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wypływa wniosek, że jednostka zatrudniająca ostatnio wnioskodawcę jest placówką, o której mowa w treściart. 2 ust.3a ustawy o systemie oświaty. Po pierwsze wynika to z treści cytowanego jużrozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 13 czerwca 2003r. w sprawie ramowych statutów: publicznego centrum kształcenia ustawicznego, publicznego ośrodka dokształcania i doskonalenia zawodowego oraz publicznego centrum kształcenia praktycznego[vide załącznik nr 3], jak też ze stanowiska samego Centrum [vide pismo z dnia 18.09.2012r. k-23 akt ZUS] oraz z wypowiedzi samego wnioskodawcy[ vide odpowiedź na apelację]
Przeto zatrudnienie nauczyciela w placówce innej, niż wymieniona wart. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnychnie powoduje uprawnienia do uzyskania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
Sąd I instancji wadliwie przypisał Centrum status jednostki wymienionej wart. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Powyżej zaprezentowane argumenty stoją na przeszkodzie wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd Okręgowy.
W tym stanie rzeczy wnioskodawca nie spełnia warunków opisanych w treściart. 4 ust.1 ustawy z dnia 22 maja 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. O ile spełnia przesłankę wieku [ 55 lat] oraz warunek rozwiązania stosunku pracy, to nie legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym w rozumieniuustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszącym 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1. ustawy o świadczeniach kompensacyjnych.
Analiza obowiązujących w tej kwestii przepisów prawa wskazuje, że do uzyskania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie wystarczy sam status nauczyciela, lecz konieczne jest wykonywanie pracy w określonych przepisami prawa placówkach oświatowych. Ograniczenie tego zakresu nie może być uznane a priori za wadliwe. Pomocny w konstruowaniu tej tezy jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2013r. w sprawie SK 49/12, zgodnie z którymart.2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnychw zakresie w jakim nie uwzględnia wśród uprawnionych do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego instruktorów praktycznej nauki zawodu, zatrudnionych w innych jednostkach niż wskazane w tym przepisie jest zgodny zart. 67 ust 1w związku zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. [por. także wyrok SN z dnia 3.02.2012r. w sprawie II UK 126/11]
Z sentencji przytoczonych orzeczeń wynika wniosek, że ograniczenie obejmuje miejsce wykonywanej pracy, a nie jej przedmiot. Jeśli osoba nie pracuje w określonej kategorii jednostek, to nie uzyskuje prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, nawet jeśli pracuje w charakterze nauczyciela. W tym wypadku wnioskodawca pracował jako nauczyciel praktycznej nauki zawodu, gdyż tego rodzaju zajęcia odbywały się w Centrum.
O ile praca w Centrum jest objęta system oświaty i może być oceniana pod kątem art. 88 Karty Nauczyciela w kontekście prawa do emerytury, to nie prowadzi do takiej wykładni prawa materialnego w kontekście prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Te ostatnie jest uregulowane odrębną ustawą i zawiera ściśle określone przesłanki do uzyskania świadczenia.
Tych przesłanek odwołujący nie spełnia, co też powoduje konieczność zmiany zaskarżonego wyroku w oparciu oart. 386 § 1 kpci oddalenie odwołania od decyzji organu rentowego.