Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I ACa 696/13
Data wyroku: 2013-09-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Gulczyńska, Marek Górecki, Elżbieta Fijałkowska
Słowa kluczowe: Hipoteka
Podstawa prawna: art. 65 ust. 1 ustawy o ks. wieczystych i hipotece

Sygn. akt I ACa 696/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 września 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I Wydział Cywilnyw składzie:

Przewodniczący:

SSA Małgorzata Gulczyńska

Sędziowie:

SA Marek Górecki (spr.)
SA Elżbieta Fijałkowska

Protokolant:

st.sekr.sądowy Kinga Kwiatkowska

po rozpoznaniu w dniu 19 września 2013 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z powództwaBanku (...) Spółki Akcyjnejz siedzibą
wW.
przeciwkoP. R.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt I C 2727/12

oddala apelację.

    Elżbieta Fijałkowska Marek Górecki Małgorzata Gulczyńska

Sygn. akt I ACa 696/13

UZASADNIENIE
(...) Bank (...) Spółka AkcyjnawW.wniósł o zasądzenie od pozwanegoP. R.kwoty 557.683,01 zł wraz z umownymi odsetkami w wysokości półtorakrotności stopy odsetek ustawowych to jest na dzień 8 sierpnia 2012 r. w wysokości 19,50 % w stosunku rocznym z uwzględnieniem zmiany stopy odsetek ustawowych w późniejszym okresie naliczanych od kwoty 557.683,01 zł od dnia wytoczenia powództwa to jest od dnia 10 sierpnia 2012 r. do dnia faktycznej zapłaty – z ograniczeniem odpowiedzialności pozwanego do nieruchomości dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...). Ponadto powód domagał się zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.
Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 267.133,10 zł z zastrzeżeniem pozwanemu prawa powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności do nieruchomości położonej wP.,działka nr (...)o powierzchni 0,6269 ha, dla której Sąd Rejonowy w Poznaniu prowadziksięgę wieczystą nr (...), oddalił powództwo w pozostałym zakresie i rozstrzygnął o kosztach procesu.
Podstawą tego orzeczenia były następujące ustalenia faktyczne:
W dniu 9 marca 1999 r. powód działający wówczas pod(...) Bank (...) S.A.– Grupa(...)IV Oddział wP.zawarł z rodzicami pozwanegoJ. R.iS. R.umowę o kredyt hipoteczny nr(...), na podstawie której udzielił kredytobiorcom długoterminowego kredytu w wysokości 600.000 zł, waloryzowanego kursem średnim waluty w DEM ogłoszonym przez NBP i to na sfinansowanie kosztów realizacji kolejnego etapu budowy rezydencji wolnostojącej położonej na nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w Poznaniu prowadziksięgę wieczystą nr (...). Strony ustaliły, że kredyt będzie oprocentowany według zmiennej stopy procentowej ustalonej jako stopa bazowa powiększona o marżę banku. Zasady naliczania oprocentowania i jego wysokość zostały określone w % 7 umowy. Jednocześnie w § 8 pkt 4 umowy postanowiono, że niespłacenie przez kredytobiorcę rat w terminie lub spłacenie jej w niepełnej wysokości spowoduje, że należność z tego tytułu stanie się zadłużeniem przeterminowanym. Za każdy dzień utrzymywania się zadłużenia przeterminowanego kredytodawcy należne będą odsetki naliczone według obowiązującej w danym dniu stopy oprocentowania dla zadłużenia przeterminowanego naliczonego w wysokości dwukrotności obowiązującej w danym okresie w banku stopy oprocentowania kredytu, która w dniu podpisywania umowy wynosiła 10,66 %.
W chwili zawierania umowy kredytowej właścicielami rzeczonej nieruchomości byli kredytobiorcy w udziale wynoszącym ½ oraz ich synP.w tym samym udziale. W celu zabezpieczenia kredytu właściciele ustanowili na nieruchomości hipotekę zwykłą umowną do kwoty 600.000 zł z odsetkami w wysokości 10,66 %.
W dniu 31 lipca 2007 r. kredytobiorcy przenieśli na pozwanego – na podstawie umowy darowizny - swój udział we własności przedmiotowej nieruchomości.
W związku z zaprzestaniem spłaty przez kredytobiorców rat kredytowych powodowy bank postawił kredyt w stan natychmiastowej wykonalności, a następnie wszczął przeciwko dłużnikom egzekucję, która okazała się bezskuteczna. Na dzień wystawienia(...)niespłacona należność główna (kapitał) wynosiła 267.133,10 zł.
W tej sytuacji powód podjął decyzję o egzekwowaniu należności od dłużnika rzeczowego – pozwanegoP. R., w oparciu o hipotekę ustanowioną na zabezpieczenie udzielonego kredytu. Pozwany nie spłacił zadłużenia ani w żaden sposób nie ustosunkował się do wezwania do zapłaty.
Na gruncie ustalonych okoliczności faktycznych Sąd Okręgowy uznał powództwo – mające podstawę wart. 65 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece(w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2011 r.) za usprawiedliwione co do zasady. W myśl tego przepisu w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można obciążyć nieruchomość prawem na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to czyją stała się własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości. Nie może zatem budzić wątpliwości, że pozwany jako właściciel nieruchomości i dłużnik rzeczowy, mimo że nie jest stroną umowy kredytowej, ponosi odpowiedzialność wobec wierzyciela z tytułu kredytu zaciągniętego przez rodziców jako dłużników osobistych powoda.
Wątpliwości budzi natomiast wartość zgłoszonego roszczenia. Powód domaga się od pozwanego zapłaty kwoty 557.683,01 zł, z czego należność główna (z tytułu kapitału) to zaledwie 267.133,10 zł. Jak wynika z wpisu do księgi wieczystej hipoteka ustanowiona w celu zabezpieczenia wierzytelności kredytowej jest hipoteką umowną zwykłą. Zgodnie z treściąart. 68u.k.w.h. hipoteka zabezpiecza także roszczenia o odsetki nieprzedawnione oraz o przyznane koszty postępowania. Na tle tego przepisu w judykaturze ugruntował się pogląd, zgodnie z którym hipoteka zwykła nie może zabezpieczać odsetek ustalonych w umowie według zmiennej stopy procentowej, nawet gdyby zostały objęte treścią wpisu do księgi wieczystej, skoro wierzytelności o wysokości nie ustalonej mogą być zabezpieczone tylko przez hipoteką kaucyjną. Hipoteka zwykła ustanowiona dla zabezpieczenia wierzytelności kredytowej banku obejmuje odsetki ustawowe za opóźnienie w zakresie wskazanym wart. 1025 § 3 kpc, nie zabezpiecza natomiast odsetek za opóźnienie ustalonych w umowie według zmiennej stopy procentowej, i to nawet gdyby objęte zostały treścią wpisu do księgi wieczystej, odsetki kapitałowe zabezpiecza tylko wtedy, gdy zostały ujawnione we wpisie.
Ponieważ roszczenie powoda ponad kwotę 267.133,10 zł obejmowało odsetki kapitałowe i za opóźnienie o zmiennej stopie procentowej (§ 7 i 8 umowy) – co nie spełnia wymogu oznaczoności wierzytelności zastrzeżonego dla hipoteki zwykłej – nie zasługiwało ono w tej części na uwzględnienie.
Zasądzeniu podlegało natomiast kwota odpowiadająca niespłaconemu kapitałowi 267.133,10 zł. Na podstawieart. 319 kpczastrzeżono dla dłużnika prawo do powoływania się w postępowaniu egzekucyjnym na ograniczenie odpowiedzialności do nieruchomości obciążonej hipoteką.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 100 kpc.
Wyrok – w części oddalającej powództwo – zaskarżył powód, domagając się jego zmiany poprzez zasądzenie od pozwanego kwoty 557.683,01 zł wraz z umownymi odsetkami w wysokości półtorakrotności stopy odsetek ustawowych to jest na dzień 8 sierpnia 2012 r. w wysokości 19,50 % w stosunku rocznym z uwzględnieniem zmiany stopy odsetek ustawowych w późniejszym okresie naliczanych od kwoty 557.683,01 zł od dnia wytoczenia powództwa to jest od dnia 10 sierpnia 2012 r. do dnia faktycznej zapłaty. Skarżący wniósł też o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżący zarzucił naruszenie:

-

art. 213 § 2 kpcpoprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy pismo pozwanego z dnia 18 marca 2013 r. było w istocie uznaniem powództwa,

art. 232 kpci3 kpcpoprzez naruszenie zasady kontradyktoryjności wskutek poczynienia ustaleń faktycznych co do tego, czy istniejąca hipoteka zabezpieczała spłatę odsetek umownych, mimo że żadna ze stron takiego zarzutu nie podniosła i nie było powodu, żeby czynić takie ustalenia z urzędu,

art. 399 § 1 kpcpoprzez jego niezastosowanie i niewydanie w sprawie wyroku zaocznego mimo, że zachodziły po temu wszelkie przesłanki, a pozwany nie stawił się w sądzie.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd odwoławczy podzielił poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne – przyjmując również, że ich zakres był ze względu na materialną podstawę powództwa w pełni uzasadniony – i nie godził w zasadę kontradyktoryjności procesu. W sytuacji bowiem kiedy powód skierował powództwo przeciwko dłużnikowi rzeczowemu z tytułu hipoteki zabezpieczającej spłatę długu kredytowego – ustalenie zakresu hipoteki, a zatem granic odpowiedzialności pozwanego dłużnika, miało znaczenie elementarne dla oceny, czy powództwo zasługiwało na uwzględnienie co do zasady i wysokości. Żądanie zasądzenia kwoty niespłaconego kapitału (w zakresie sumy 267.133,10 zł.) powiększonej o odsetki kapitałowe i odsetki za opóźnienie – naliczane w każdym przypadku według umownej, zmiennej stopy procentowej obligowało do zbadania – czy ustanowiona hipoteka (umowna zwykła w rozumieniu wart. 68 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotecew brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2011 r.) mogła zabezpieczać i czy w tym konkretnym przypadku zabezpieczała spłatę tych wszystkich należności.
Nie można się przy tym zgodzić z powodem, że Sąd był zwolniony od takiego badania ze względu na uznanie powództwa dokonane przez pozwanego w piśmie z dnia 18 marca 2013 r. W piśmie tym pozwany wskazał: „dług zaciągnięty przez rodziców, ciążący na tej nieruchomości jest niepodważalny i jako obdarowany zdaję sobie sprawę z jego konsekwencji i konieczności uregulowania”, nie mniej w tym samym piśmie wniósł o oddalenie powództwa, przytaczając argumenty mające wskazywać – w zamyśle autora - na jego bezzasadność i przedwczesność, akcentując między innymi, że nie jest stroną umowy kredytowej. Uznanie powództwa polega tymczasem na złożeniu przez pozwanego oświadczenia, z którego wynika, że zgadza się z żądaniem powoda, przyznając okoliczności faktyczne roszczenia i wyraża zgodę na wydanie wyroku zgodnego z treścią żądania zamieszczonego w pozwie. Uznanie powództwa jest to zatem środek obrony pozwanego, z którego korzysta on w wypadku, gdy nie posiada żadnych zarzutów, które mogłyby mu zapewnić pozytywne rozstrzygnięcie sprawy. Treść pisma pozwanego z dnia 18 marca 2013 r., w którym zwalcza on zasadność powództwa (abstrahując od trafności zarzutów) i wnosi o oddalenie żądania, nie może być zatem poczytana jako oświadczenie o uznaniu powództwa, ze skutkiem zwalniającym Sąd od przeprowadzania postępowania dowodowego. Ponadto z rzeczonego pisma pozwanego nie wynika w jakim zakresie dług rodziców uznaje za niepodważalny (co do kapitału, czy w całej rozciągłości).
Niezależnie od tego wskazać należy, że Sąd po myśliart. 213 § 2 kpcjest związany uznaniem powództwa tylko wtedy gdy nie jest sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego i nie zmierza do obejścia prawa. Nie jest zatem zwolniony od badania, czy żądanie ma swoją podstawę - faktyczną i prawną.
Niesłusznie też skarżący wywodzi, że wydany w sprawie wyrok powinien korzystać z przymiotu zaoczności w sytuacji kiedy pozwany nie stawił się na rozprawie w dniu 5 lutego 2013 r. – posługując się „pełnomocnikiem” bez umocowania. Wprawdzie przepisart. 399 § 1 kpcstanowi, że sąd wyda wyrok zaoczny jeżeli pozwany nie stawił się na rozprawie albo nie bierze w niej udziału, nie mniej z przepisuart. 340 kpcwyraźnie wynika, że wyrok wydany w nieobecności pozwanego nie będzie zaoczny, jeżeli pozwany składał już w sprawie wyjaśnienia ustnie lub pisemnie. W okolicznościach sprawy, pozwany złożył w dniu 29 stycznia 2013 r. odpowiedź na pozew – do uzupełnienia braków formalnych której (przez złożenie odpisów z załącznikami) został na rzeczonej rozprawie zobligowany. W odpowiedzi pozwany złożył pismo z dnia z dnia 18 marca 2013 r. – prezentując w nim stanowisko jak w pozwie. Przyjąć zatem trzeba, że przejawił taką aktywność procesową, która nie umożliwiała wydania wyroku zaocznego.
Zarzuty natury procesowej okazały się zatem w całości bezzasadne, skarżący nie podniósł tymczasem zarzutów co do meritum rozstrzygnięcia. W tym zaś względzie Sąd Apelacyjny w całości zgadza się z wywodami Sądu Okręgowego, który prawidłowo i zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą przyjął, że w przypadku hipoteki umownej zwykłej ustanowionej pod rządamiustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotecew brzmieniu sprzed 20 lutego 2011 r. – dla zabezpieczenia wierzytelności kredytowej banku – nie mogła ona zabezpieczać odsetek ustalonych w umowie według zmiennej stopy procentowej. Obejmować ona mogła jedynie odsetki ustawowe za opóźnienie w zakresie wskazanym wart. 1025 § 3 kpc, nie obejmowała zaś odsetek za opóźnienie ustalonych w umowie według zmiennej stopy procentowej i to nawet gdyby zostały objęte treścią wpisu do księgi wieczystej, odsetki kapitałowe zaś zabezpieczała tylko wtedy, gdy zostały ujawnione we wpisie (por. wyrok SN z 2 grudnia 2009 r. I CSK 161/09, postanowienie SN z dnia 12 marca 2003 r., III CKN 1026/00, LEX 78898; postanowienie SN z 27 stycznia 2005 r. V CK 328/04, uchwała z dnia 20 maja 2005 r., III CZP 24/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 60).
W sytuacji kiedy roszczenie powoda ponad kwotę 267.133,10 zł obejmowało odsetki kapitałowe i za opóźnienie o zmiennej stopie procentowej (czemu powód nie zaprzecza) powództwo w tej części słusznie zostało oddalone.
W tym stanie rzeczy apelację oddalono, a to z mocyart. 385 kpc.

    Elżbieta Fijałkowska Marek Górecki Małgorzata Gulczyńska