Sąd Apelacyjny w Gdańsku
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V ACa 773/12
Data wyroku: 2012-11-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Włodzimierz Gawrylczyk, Rafał Terlecki, Renata Artska
Słowa kluczowe: Odwołanie Darowizny
Podstawa prawna: art. 898 § 1. art. 6 kc

Sygn. akt V ACa 773/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 listopada 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Renata Artska

Sędziowie:

SA Włodzimierz Gawrylczyk
SO del. Rafał Terlecki (spr.)

Protokolant:

sekretarz sądowy Joanna Makarewicz

po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwaJ. S.iA. S.
przeciwkoI. W.iM. S.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
z dnia 4 kwietnia 2012 r. sygn. akt I C 555/09

I
oddala apelację;

II
zasądza solidarnie od powodów na rzecz pozwanegoI. W.kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt V ACa 773/12

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy rozpoznał sprawę z powództwaJ. S.
(...)przeciwkoI. W.iM. S.ozobowiązanie do złożenia oświadczenia woli.
PowodowieA. S.iJ. S.wnieśli o zobowiązaniepozwanychI. W.iM. S.do złożenia oświadczeń woli, żeprzenoszą na powodów należące do nich udziały w prawie własności nieruchomości, dlaktórych Sąd Rejonowy w(...)Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w(...)prowadzi księgi wieczyste KW(...)oraz(...), składającychsię na gospodarstwo rolne. Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie na ich rzecz kosztówprocesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu powodowie podali, iż w dniu 27 stycznia1997 roku darowali pozwanym wskazane wyżej nieruchomości. Jednakże z uwagi na rażącąniewdzięczność obdarowanych, pismem z dnia 5 czerwca 2009 roku odwołali darowiznę,żądając od pozwanych złożenia zwrotnych oświadczeń woli, czego ostatecznie nie uczynili.Powodowie nadmienili, że na mocy przedmiotowej umowy darowizny przysługuje imsłużebność osobista mieszkania, polegająca na korzystaniu z całego gospodarstwa rolnego,jednakże pozwana, przyjeżdżając kilkukrotnie do powodów, w sposób wulgarny informowałaich o tym, że mają się wynosić, ponieważ ona może zrobić z przedmiotowyminieruchomościami co tylko zechce. Okazało się, że pozwana zmierza do sprzedażygospodarstwa rolnego. Powodowie podali także, że pozwani nigdy nie interesowali się ichpotrzebami, czy też stanem zdrowia. Nigdy nie zaoferowali swojej pomocy schorowanymdarczyńcom. Stwierdzili, że zainteresowania ich córki ograniczały się wyłącznie do uzyskaniaod powodów różnorakich dóbr materialnych. Gdy powodowie nie byli w stanie ich spełnić,pozwana groziła, że zabije swoje dzieci a następnie sama popełni samobójstwo. Ponadtopowodowie przedstawili sytuacje licznych awantur sprowokowanych przez pozwanych,którzy niejednokrotnie kierowali w stronę powódki słowa wulgarne, a nawet ją popychali, czyteż wręcz uderzali. Nadto powodowie dodali, że gdy na polecenie pozwanej, jej dzieciprzebywały u nich, zjawiła się policja z informacją iż zabiera dzieci, albowiem pozwanazgłosiła ich porwanie.
PozwanyI. W.w odpowiedzi na pozew wniósł o odrzucenie pozwu,ewentualnie o jego oddalenie, oraz o zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów procesu.W uzasadnieniu pozwany podniósł zarzut powagi rzeczy osądzonej wskazując, iż niniejszasprawa została już rozstrzygnięta wyrokiem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 30października 2008 roku, sygn. akt: I C 273/06, w którym oddalono roszczenie powodów.Pozwany podał także, że w związku z rozwodem pozwanych, zerwał on całkowicie stosunki zpowodami, natomiast wszystkie zarzuty dotyczące jego osoby były już podnoszone wpowyższym postępowaniu. Oprócz tego pozwany stwierdził, że sam fakt umieszczeniaogłoszenia o sprzedaży nieruchomości nie może zostać uznany za przejaw rażącejniewdzięczności. Z resztą on sam takiego ogłoszenia nie umieszczał, zaś z pozwanąM.pozostaje w konflikcie. Niezależnie od powyższego pozwany zaprzeczyłzarzutom dotyczącym jego nieodpowiedniego zachowania względem powodów, którzy wdodatku nie przedstawili żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Jednocześniedodał, że niniejsze powództwo z uwagi na treśćart. 899 § 3 kcjest spóźnione, albowiempodstawą roszczenia są zdarzenia sprzed 2,5 - 3 lat.
PozwanaM. S.w odpowiedzi na pozew wniosła o oddaleniepowództwa i zasądzenie od powodów na jej rzecz kosztów procesu według normprzepisanych. W uzasadnieniu pozwana również wskazała na stan powagi rzecz osądzonej,bowiem sprawa prowadzona pod sygn. akt: I C 273/06 była tożsama w swej treści zprzedmiotowym powództwem, które oprócz tego jest spóźnione (art. 899 § 3 kc). Niezależnieod powyższego pozwana podała, że nie dopuściła się wobec powodów czynów wskazanych wpozwie. Nadmieniła nadto, że powodowie są manipulowani przez jej siostrę -(...), która wszelkimi sposobami zmierza do odzyskania gospodarstwa. Jednocześniepozwana dodała, że interesowała się gospodarstwem i regularnie odwiedzała rodziców, zktórymi przez ostatnie lata miała dobre relacje, co przekładało się również na relacje jej dzieciz dziadkami.
Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2012r. ( sygn. akt I C 555/09 ) Sąd Okręgowy wBydgoszczy powództwo oddalił, zasądził od powodów solidarnie na rzecz(...)kwotę 7217 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Kosztami sądowymi odktórych zwolnieni zostali powodowie Sąd obciążył Skarb Państwa.
Umową z dnia 27 stycznia 1997 roku powodowieA. S.iJ.darowali pozwanymM. S.iI. W., którzywówczas pozostawali w związku małżeńskim, nieruchomości położone wR.,
W.iL., składające się na gospodarstwo rolne, dla których Sąd Rejonowy(...)Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych wS.prowadzi księgiwieczyste KW nr(...), KW nr(...), KW nr(...)i KW nr(...). W zamian za to,pozwani ustanowili na rzecz powodów, nieodpłatnie i dożywotnio, na nabytychnieruchomości objętej księgą wieczystą KW(...), służebność osobistą mieszkaniaobejmującego całe piętro w budynku tam się znajdującym, z prawem korzystania z wszelkichurządzeń i z prawem swobodnego poruszania się po całej nieruchomości. Narastającepomiędzy stronami konflikty doprowadziły do wystąpienia przez powodów przeciwkopozwanemuI. W.z roszczeniem o rozwiązanie powyższej umowy w trybieustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd Okręgowy wBydgoszczy wyrokiem z dnia 27 czerwca 2005 roku (sygn. akt I C 776/04 ) oddaliłpowództwo, wskazując w uzasadnieniu tego orzeczenia, iż przedmiotowa umowa zostałazawarta w formie darowizny, zaś powodowie nie próbowali wykazać rażącej niewdzięcznościze strony pozwanego. Apelacja od tego wyroku została oddalona orzeczeniem z dnia 14marca 2006 roku ( sygn. akt I ACa 1637/05 ).
Wyrokiem z dnia 30 października 2008 roku ( sygn. akt I C 273/06 ) Sąd Okręgowy wBydgoszczy oddalił powództwo powodów skierowane przeciwko pozwanym o zobowiązaniedo złożenia oświadczeń woli przenoszących własność powyższych nieruchomości zpowrotem na powodów. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż pozwani nie dopuścili się względempowodów rażącej niewdzięczności uzasadniającej skuteczne odwołanie udzielonej darowizny.Postanowieniem z dnia 6 lutego 2009 roku Sąd Apelacyjny w Gdańsku odrzucił apelacjępowodów od powyższego orzeczenia. ( sygn. akt I ACa 1366/08 )
Związek małżeński pomiędzy pozwanymi uległ rozwiązaniu w 2004 roku. Oduzyskania rozwodu pozwanyI. W.nie odwiedzał powodów w przedmiotowymgospodarstwie rolnym. Od 2008 roku nie utrzymuje z nimi żadnych kontaktów. Powodowienie prosili go także o jakąkolwiek pomoc. PozwanaM. S.od końcapaździernika 2008 roku nadal trwała w konflikcie z powodami. W dniu 22 października 2008
roku na zgłoszenie pozwanej, która twierdziła, iż rodzice nie chcą wydać jej córki, w domupowodów interweniowała policja. Powodowie oznajmili, że wnuczka nie chce jechać zpozwaną, jednakże w obecności funkcjonariuszy dziecko zostało zabrane przez matkę.Pozwana często telefonowała do powodów domagając się od nich pieniędzy. Jednocześnieużywała w stosunku do swojej matki, która z nią rozmawiała, słów wulgarnych żądając, abywszyscy domownicy opuścili nieruchomości stanowiące jej własność, albowiem chce jesprzedać. Groziła im eksmisją. Pozwana nie interesowała się stanem zdrowia powodów. Nieudzielała im żadnej pomocy koniecznej z uwagi na ich podeszły wiek. Powodowie majązapewnioną opiekę ze strony drugiej córkiA. P., która wraz ze swoją rodzinąnieodpłatnie zamieszkuje w przedmiotowym gospodarstwie rolnym. Od września 2009 rokuzamieszkał tam też .syn pozwanejŁ. S., który ma dobry kontakt z powodami.
A. P.prowadzi gospodarstwo pobierając stosowne dopłaty unijne.
Pismami z dnia 1 czerwca 2009 roku powodowie złożyli pozwanym oświadczenia oodwołaniu udzielonej im darowizny z powodu rażącej niewdzięczności. Obdarowanipozostawili wskazane oświadczenia bez odpowiedzi.
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy zważył, conastępuje.
Powodowie, powołując się na wystąpienie rażącej niewdzięczności wobec nich,domagali się zobowiązania pozwanych do złożenia oświadczeń woli, treścią których miałobyć zwrotne przeniesienie prawa własności darowanych im umową z dnia 27 stycznia 1997roku nieruchomości, składających się na gospodarstwo rolne. Zatem powyższe żądanie miałoswoje oparcie w treściart. 898 § 1 kc.Sąd Okręgowy stwierdził, iż w niniejszej sprawieocenie pod kątem spełnienia przesłanki rażącej niewdzięczności mogły być poddanewyłącznie zdarzenia, jakie miały miejsce pomiędzy stronami po wydaniu prawomocnegowyroku przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy z dnia 30 października 2008 roku. Orzeczeniemtym tutejszy Sąd oddalił powództwo powodów, którego przedmiot odpowiadał roszczeniuwytoczonemu w tym postępowaniu. Innymi słowy, powodowie ponownie wnieśli ozobowiązanie pozwanych do złożenia oświadczenia woli na skutek rażącej niewdzięczności.Wobec tego, ze względu na treśćart. 366 kpc, Sąd nie mógł ponownie dokonywać ustaleń woparciu o zdarzenia, które stanowiły podstawę faktyczną wydania orzeczenia w sprawie I C273/06, które ma powagę rzeczy osądzonej. W tym zakresie Sąd wyjątkowo potraktowałsytuację związaną z interwencją policji w domu powodów, albowiem miała ona miejsce w
dniu 22 października 2008 roku, zaś tego dnia Sąd zamknął rozprawę w przytoczonej wyżejsprawie. Zatem zdarzenie to nie może być uznane za objęte merytorycznym rozstrzygnięciemz dnia 30 października 2008 roku.
Sąd Okręgowy po wnikliwej analizie materiału dowodowego doszedł do przekonania,iż żądanie pozwu nie zasługiwało na uwzględnienie. W świetle powołanych miernikówzachowań pozwanych nie można oceniać jako rażąco niewdzięcznych. Bezspornym jest, żepomiędzy stronami zaistniał konflikt rodzinny. W konflikcie pozostają także pozwani,których małżeństwo uległo rozwiązaniu przez rozwód w 2003 roku. Okoliczność ta sprawiła,że pozwanyI. W.nie utrzymuje jakichkolwiek kontaktów z darczyńcami. Fakt tenzostał potwierdzony zeznaniami świadków powołanych w niniejszej sprawie. Ponadto sampowódJ. S.w swoich zeznaniach stwierdził, że od rozwodu nie widujepozwanego i nie wie gdzie on przebywa. Od października 2008 roku pozwany nie dopuścił siężadnego nieprzyjaznego czynu względem powodów. Istotnie, nie udzielał on darczyńcompomocy, a także nie był dla nich wsparciem, jednakże samo to nie może zostać uznane zaprzejaw rażącej niewdzięczności. Istniejący konflikt, który ma swoje źródło w rozwodziepozwanych, a także w braku samodzielnej woli pozwanego do „odpisania się" odgospodarstwa rolnego, sprawia, iż powodowie nie przejawiają chęci utrzymywania kontaktu zpozwanym. Od października 2008 roku ani razu nie prosili go o pomoc. W ogóle nie bylizainteresowani osobą byłego zięcia, W tej sytuacji trudno wymagać od pozwanego, abysamodzielnie interesował się losem powodów, zwłaszcza, że ich wcześniejsze zachowaniawzględem niego, opisane w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 października 2008 roku, sygn.akt: I C 273/06, wywołały w nim negatywne emocje. Pozwany po prostu usunął się z drogidarczyńcom i zwyczajnie zaniechał z nimi wszelkich kontaktów. Tym samym nie utrudniałim korzystania ze służebności mieszkania, ani nie kierował względem nich jakichkolwiekroszczeń wynikających z przysługującego mu prawa własności. Powyższe okolicznościwskazują, iż odnośnie osobyI. W.zaistniały pomiędzy nim a powodamikonflikt nie przekroczył ram zwykłego konfliktu rodzinnego, którego następstwem byłozerwanie stosunków z darczyńcami, co spotkało się co najmniej z milczącą akceptacją z ichstrony.
Odnośnie postępowania pozwanejM. S., Sąd Okręgowy również niedopatrzył się, aby jej zachowanie wyczerpało wymogi rażącej niewdzięczności względemdarczyńców. Istotnie, wystąpił pomiędzy nią a powodami ostry konflikt, który jeszczebardziej uległ nasileniu w wyniku zainicjowania przez darczyńców postępowania w sprawie I

C 273/06. Zachowanie pozwanej względem rodziców pozostawiało wiele do życzenia iniewątpliwie można je zakwalifikować jako niewdzięczne, jednakże nie w stopniu rażącym.W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pozwana podczasrozmów telefonicznych z powódką kierowała pod jej adresem wulgarne wyzwiska, a takżegroziła jej eksmisją z budynku mieszkalnego i sprzedażą całego gospodarstwa rolnego.Postępowanie takie, bez wątpienia naganne, należy oceniać w kategoriach drobnych czynówumyślnych obliczonych na sprawienie darczyńcom przykrości. Wskazane zachowanie, wprzypadku wystąpienia ostrego sporu rodzinnego, nie jest wyjątkowe na tle panującychzwyczajów w środowisku właściwym dla stron postępowania. Zatem nie może prowadzić dostwierdzenia, że pozwana dopuściła się rażącej niewdzięczności względem rodziców. Groźbasprzedaży nieruchomości i eksmisji powodów w świetle faktu przysługiwania im służebnościosobistej mieszkania była całkowicie bezpodstawna, co potwierdza tezę, iż celempostępowania pozwanej było sprawienie rodzicom przykrości. Niezależnie od tego wydajesię, iż powodowie po kolejnym procesie powinni mieć świadomość tego, że groźba ta wżadnym wypadku nie może być spełniona.
Brak zainteresowaniaM. S.zdrowiem powodów, a takżenieudzielanie im niezbędnej pomocy przez pozwaną, samo przez się nie może, w opinii SąduOkręgowego, decydować o wystąpieniu rażącej niewdzięczności. Powodowie pozostawalipod opieką drugiej córki -A. P.- która wraz ze swoją rodziną nieodpłatniezamieszkuje w przedmiotowym gospodarstwie. Jak wskazali świadkowie powołani wsprawie,A. P.udzielała powodom niezbędnej pomocy, w postaci chociażbyzawiezienia ich na wizytę lekarską. Ponadto siostra pozwanej, z uwagi na podeszły wiekpowodów, zajmuje się gospodarstwem rolnym otrzymując z tego tytułu dopłaty unijne. Zatempowodowie mają zapewnioną niezbędną opiekę i w tym zakresie jakiekolwiek działaniapodejmowane przez pozwaną nie byłyby konieczne, zwłaszcza, że obecnie nie mieszka ona wpobliżu rodziców.
Odnośnie interwencji policji w domu powodów w dniu 22 października 2008 roku SądOkręgowy stwierdził, iż w tym wypadku nie sposób oceniać działania pozwanej jakoniezasadnego, z zamiarem nieprzyjaznym przeciwko powodom. Jako matka mogła onazawiadomić funkcjonariuszy policji będąc zatroskaną o swoją córkę. Zeznający w sprawieinterweniujący policjanci podali, że dziecko nie chciało wracać z pozwaną do domu, jednakżewydanie dziewczynki odbyło się bez zakłóceń. Zatem fakt zawiadomienia policji nie może
być oceniany jako rażąco niewdzięczny względem darczyńców, u których miał miejsceinterwencja.
W zakresie orzeczenia o kosztach postępowania Sąd Okręgowy nie znalazł podstawdo zastosowaniaart. 102 kpc, albowiem przedmiotowa sprawa jest faktycznie trzecią sprawąo to samo wytoczoną przez powodów. Skoro pomimo niekorzystnych rozstrzygnięćwcześniejszych spraw, powodowie zdecydowali się na wniesienie kolejnego pozwu, musielizatem liczyć się z ryzykiem prowadzenia następnego sporu sądowego. Ryzyko to, opróczprzegranej, obejmuje także obowiązek zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi sporu. Z racjitego. Sąd Okręgowy na mocyart. 98 § 1 kpci § 6 pkt 7 Rozporządzenia MinistraSprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackieoraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej zurzędu (Dz. U. 2002 r. Nr 163, póz. 1348) zasądził od powodów solidarnie na rzeczpozwanegoI. W.kwotę 7.217 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnychkosztami sądowymi, od których zwolnieni zostali powodowie, Sąd obciążył Skarb Państwa.
Apelację od wyroku złożyli powodowie.
W apelacji zarzucili naruszenie:
Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnięart. 898 kcw związku zart.5 kcpoprzez uznanie, że zachowanie pozwanej nie może być uznane za przejaw rażącejniewdzięczności oraz naruszenie prawa procesowego poprzez dopuszczenie przez SądOkręgowy po zakończeniu rozprawy w dniu 9 stycznia 2012 r. dowodu z akt innej sprawy, costanowiło naruszenieart. 235w związku z 244kpcorazart. 207 par 3w związku zart. 224kpcw związku zart. 235 kpc, jak również naruszenie prawa materialnego poprzezdopuszczenie dowodu z dokumentu złożonego przez Agencję Restrukturyzacji Rolnictwa -poprzez dopuszczenie przez Sąd dowodu spóźnionego. Nadto zarzucono w apelacjinaruszenieart. 98 i 102 kpcpoprzez obciążenie powodów, będących w trudnej sytuacjimaterialnej kosztami procesu w całości. Apelacja zawierała żądanie zmiany wyroku iuwzględnienia powództwo w całości, bądź uchylenie wyroku i przekazanie sprawy doponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy.

W odpowiedzi na apelacje pełnomocnik pozwanegoI. W.wniósł ooddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Apelacja nie jest zasadna.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że nieuzasadniony jest zarzut naruszeniaprawa materialnego poprzez niewłaściwą interpretacjeart. 898 kc.Sąd Apelacyjny w pełnipodziela ustalenia jakich dokonał Sąd Okręgowy w Bydgoszczy i przyjmuje je za swoje.Należy też wskazać, że z ustalonego stanu faktycznego, Sąd Okręgowy wywiódł prawidłowewnioski, pozwalając na ocenę zachowań stron. Za Sądem Okręgowym należy zróżnicowaćocenę zachowania obojga pozwanych. PozwanyI. W.w okresie, które dotyczypozew nie miał z powodami żadnego kontaktu - i to jak wynika z zeznań powoda na wyraźneżyczenie powodów. Czynienie mu więc zarzutu że nie dowoził powodów do lekarza, niewiedząc nic o ich stanie zdrowia nie jest zasadne. Jest też bezsporne że brak kontaktu zbyłym zięciem odpowiadał powodom. Dostosowanie się do życzenia powodów przezwłaścicielka gospodarstwa rolnego którym jest pozwany i oddanie go we władanie powodówbez żadnej ingerencji w decyzje powodów nie może więc być uważane za rażącąniewdzięczność.
Pozwana miała kontakt z powodami, i jak ustalił Sąd Okręgowy pozostawała z nimi wkonflikcie. Jednak należy uznać, że jak wskazał Sąd Okręgowy, konflikt ten nie przekraczałram normalnych sporów w rodzinie. Zachowania pozwanej, aczkolwiek naganne, nie są natyle rażące aby uznać je za rażącą niewdzięczność. Słusznie uznał też Sąd Okręgowy żegroźba eksmisji jest niezasadna i nie powinna budzić obaw powodów.
Przy ocenie zachowania pozwanej trzeba mieć na uwadze, że pozwana, podobnie jakpozwany usunęła się całkowicie z gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem darowizny.Powodowie władają nim swobodnie i jak się wydaje stan ten odpowiada ich życzeniom. Mająteż zapewnioną opiekę ze strony drugiej córki. Trudno więc czynić zarzut o braku pomocywobec osoby, która stale mieszka kilkaset kilometrów od powodów.
Należy więc uznać, że Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował przepisart. 898 kc.

Niezasadne są też zarzuty procesowe. W pierszej kolejności należy wskazać, że obawnioski dowodowe, które budziły wątpliwości powodów, zostały dopuszczone przez Sąd zurzędu, co czyni niezasadne zarzuty odnośnie ich spóźnienionego złożenia. Dopuszczeniedowodu z wyroków i uzasadnień zawartych w aktach I C 776/04 oraz I C 273/06, aczkolwieknie najszczęśliwiej zredagowane w protokole jest na tyle precyzyjne, że pozwala uznać, żeSąd prawidłowo dopuścił dowód z poszczególnych kart, nie zaś z całych akt. Conajważniejsze jednak, zarówno w pierwszym jak i drugim przypadku, gdyby nawet uznaćuchybienia formalne Sądu przy przeprowadzania postępowania dowodowego, nie mogłybyone mieć wpływu na bieg sprawy. Fakt prowadzenia wcześniejszych procesów międzystronami był bezsporny, zaś kwestia kto pobiera dopłaty za gospodarstwo rolne zostałaustalona zeznaniami powoda. Tym samym nawet pominięcie spornych dowodów niezmieniłoby ustaleń sądu.
Niezasadny jest w końcu zarzut obciążenia powodów kosztami procesu. Jest bezsporne,że niniejszy proces jest już trzecim z rzędu miedzy tymi samymi stronami. Trudno wiecuznać, aby w sytuacji bezzasadności powództwa, pozwany winien sam opłacaćpełnomocnika. Zważyć należy, że powodowie skorzystali już z dobrodziejstwa zwolnienia odopłat sadowych.
W tym stanie rzeczy, na zasadzieart. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkciepierwszym wyroku.
Wpunkcie drugim, na podstawieart. 108 § 1 k.p.c.oraz§ 2 ust. 1-3, § 13 ust. 1 pkt 2wzw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. wsprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztówpomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U., Nr 163,poz. 1348 ze zm.), Sąd II instancji orzekł o kosztach zastępstwa procesowego wpostępowaniu apelacyjnym.