Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 654/12
Data wyroku: 2012-09-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosław Szwagierczak, Urszula Kocyłowska, Bogumiła Burda
Słowa kluczowe: Ubezpieczenie Społeczne
Podstawa prawna: art. 8 ust. 2a ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt

III AUa 654/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia12 września 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:

SSA Mirosław Szwagierczak

Sędziowie:

SSA Bogumiła Burda (spr.)
SSA Urszula Kocyłowska

Protokolant

st.sekr.sądowy Anna Budzińska

po rozpoznaniu w dniu12 września 2012 r.
na rozprawie
sprawyz wnioskuZakładu Opieki Zdrowotnej(...)Spółka z o.o. wL.

z udziałem zainteresowanych:A. L.i Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej -J. K.wD.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym
na skutek apelacji wnioskodawcy
od wyrokuSądu Okręgowego w Przemyślu
z dnia27 kwietnia 2012 r.sygn. aktIII U 731/11

o d d a l a apelację

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 16 maja 2011 r. ZUS Oddział wR.stwierdził, żeA. L.podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu jako pracowniku płatnika składek Zakład Opieki Zdrowotnej(...)sp. z o.o.wL.w ramach umowy zlecenia zawartej z Niepublicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej -J. K.w okresie od 1 kwietnia 2005 r. do 31 grudnia 2008 r. Jako płatnika składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za w/w ubezpieczoną organ rentowy wskazał Zakład Opieki Zdrowotnej(...)sp. z o.o. wL..
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołałart. 83 ust. 1 pkt. 1, art. 38, art. 6 ust.1 pkt.1, art.8 ust. 2a, art. 11 art.12, art.13, art. 18 ust.1i ust. 1a oraz art. 20 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zmianami).
W odwołaniu od powyższej decyzji Zakład Opieki Zdrowotnej(...)sp. z o.o. wL.wniósł o jej zmianę i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. W uzasadnieniu odwołania wnioskodawca zarzucił organowi rentowemu popełnienie błędów w toku postępowania administracyjnego skutkujących niemożnością ustosunkowania się przez skarżącego do motywów decyzji Zakładu, a także nie wyjaśnienie czy praca zainteresowanej była świadczona na rzecz jej pracodawcy.
Odpowiadając na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.wniósł o jego oddalenie, ponawiając argumenty, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Przemyślu wezwał do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanych Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej -J. K.orazA. L..
Zainteresowany NZOZJ. K.wD.wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
Wyrokiem z 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt III U 731/11 Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu oddalił odwołanie Zakładu Opieki Zdrowotnej(...)sp. z o.o. wL.oraz zasądził od niego na rzecz zainteresowanego NZOZJ. K.wD.kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy ustalił, że zainteresowanaA. L.od
1 stycznia 1999r. była zatrudniona w ZOZ(...)spółka z o.o.wL.na podstawie umowy o pracę. Od 1 kwietnia 2005r. do 31 grudnia 2008 r. była równocześnie zatrudniona w Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej -J. K.wD.na podstawie umów zlecenia których przedmiotem było pełnienie dyżurów pielęgniarskich, opieka w domu pacjenta i opieka pielęgniarska w pielęgniarskiej opiece długoterminowej. Z tego tytułu Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej -J. K.wD.odprowadzał za zainteresowaną składki na ubezpieczenie zdrowotne. Sąd Okręgowy ustalił również, że prawomocnym wyrokiem z 10 grudnia 2010 r. (sygn. III U 935/10) Sąd Okręgowy w Przemyślu uznał, żeA. L.nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik zatrudniony w Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej -J. K.wD.w objętym zaskarżoną decyzją okresie.
Mając na uwadze tak ustalony stan faktyczny Sąd I instancji przyjął, iż pracaA. L.w ramach zawartej z NZOZ -J. K.wD.umowy zlecenia była rzeczywiście świadczona na rzecz ZOZ(...)wL.sp. z o.o., w którym zainteresowana była zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Przywołując treśćart. 6 ust. 1 pkt. 1, art. 8 ust. 2a art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychoraz podzielając stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z 2 września 2009r. sygn. akt II UPZ 6/09 – uznał, że w tych okolicznościach płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne zainteresowanego w spornych okresach winien być ZOZ(...)wL.sp. z o.o.

W podstawie prawnej wydanego orzeczenia poza powołanymi wyżej przepisami Sąd Okręgowy wskazał ponadtoart. 47714§1 kpc.
W wywiedzionej od powyższego orzeczenia apelacji ZOZ(...)wL.sp. z o.o., podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowaną w odwołaniu, zarzucił że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem prawa materialnego tj. 8ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało oddaleniem wniesionego odwołania. Nadto zarzucił nieważność postępowania prowadzonego przed organem rentowym, wobec nieprzeprowadzenia postępowania przewidzianego wart. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychw zw. zart. 7 – 10 kpa, co skutkowało pozbawieniem skarżącego i ubezpieczonej obrony ich praw w tym postępowaniu. Apelujący podkreślał, iż Zakład nie wskazał umowy zlecenia, którą zakwalifikował jako odpowiadającą dyspozycjiart. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychi nie umożliwił stronom czynnego uczestnictwa w sprawie. W ocenie apelującego, Sąd Okręgowy bezzasadnie nadał NZOZ -J. K.wD.status zainteresowanego, naruszając dyspozycjęart. 47711§ 2 kpc.
W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia jak i poprzedzającej go decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Apelacja wnioskodawcy Zakładu Opieki Zdrowotnej(...)sp. z o.o. wL.jest nieuzasadniona i dlatego podlega oddaleniu. Wyrok, bowiem Sądu Okręgowego w Przemyślu z 27 kwietnia 2012 r. jest zgodny z prawem.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że kognicję sądu ubezpieczeń społecznych określaart. 476 § 2w związku zart. 4779k.p.c.W świetle powyższych unormowań sąd ten rozpoznaje odwołania od decyzji organów rentowych w wymienionych w powołanych przepisach sprawach. W judykaturze utrwalony jest pogląd, w myśl którego zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznaczony jest w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego determinowanego zakresem odwołania od tejże decyzji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 września 2010r., sygn. III UK 15/10).
Odnosząc się z kolei do zarzutu bezzasadności nadania NZOZJ. K.wD.statusu zainteresowanego należy przypomnieć, iż w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych możliwa jest dopuszczalność występowania w charakterze strony procesowej wielu podmiotów. Poza bowiem ubezpieczonym i organem rentowym, stroną może być inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja jak i zainteresowany czyli ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy. Stronami są więc wszystkie podmioty materialnego stosunku ubezpieczenia społecznego. Przyjmuje się, iż wpływ zaskarżonej decyzji na sferę praw i obowiązków zainteresowanego może być także pośredni. Niezbędne zatem jest prawidłowe ustalenie kręgu podmiotów będących stronami tego postępowania, gdyż niewezwanie któregokolwiek z nich do udziałuw sprawie powoduje pozbawienie strony możliwości obrony jej prawi skutkuje nieważnością postępowania (art. 379 pkt 5 kpc).W okolicznościach niniejszej sprawy został ustalony prawidłowy krąg podmiotów postępowania, gdyż NZOZJ. K.wD.ma interes prawny w uzyskaniu konkretnego orzeczenia w sprawie gdzie istotą sporu jest podleganie ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu przezA. L.jako pracownika wnioskodawcy – uznanego w decyzji za płatnika – w okresie obowiązywania zawartych pomiędzy NZOZJ. K.wD.,a ubezpieczoną umów zlecenia, na mocy których ta ostatnia pełniła dyżury pielęgniarskie, sprawowała opiekę w domu pacjenta oraz opiekę pielęgniarską w pielęgniarskiej opiece długoterminowej.
Dalej stwierdzić wypadnie, iż istotą sporu jest podleganie ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu przezA. L.jako pracownika wnioskodawcy – uznanegow decyzji za płatnika – w okresie obowiązywania zawartej pomiędzy NZOZ -J. K.wD., a ubezpieczoną umowy zlecenia, na mocy której ta pełniła dyżury pielęgniarskie, sprawowała opiekę w domu pacjenta oraz opiekę pielęgniarską w pielęgniarskiej opiece długoterminowej.
Rozstrzygając spór powtórzyć za Sądem I Instancji należy, iż pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych, jest szersze niżw prawie pracy i wykracza poza sferę stosunku pracy. Zgodnie bowiemzart. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychza pracownika, uważa się oprócz osób pracujących na podstawie umowyo pracę, także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Rozszerzenie pojęcia pracownika dotyczy, więc sytuacji, gdy pracę na podstawie jednej z wyżej opisanych umów wykonuje osoba, która umowę taką zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.
Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika,w rozumieniuustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jest to, że będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą, jednocześnie świadczy na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej, zawartej z nim lub inną osobą. Osoba taka, stosownie do treściart. 6 ust. 1 pkt 1w zw. zart. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychpodlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu tak jak pracownik. Z obowiązku tego wynikają określone przepisamiustawy o systemie ubezpieczeń społecznychzobowiązania obciążające płatnika składek, takie jak obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia (art. 36 ust. 1 i 2) oraz rozliczenia należnej składki (art. 17 ust. 1 i 2).
Kwestią powyższą zajmował się Sąd Najwyższy, który w powołanej przez Sąd I instancji uchwale z 2 września 2009 r. o sygn. akt II UZP 6/09 – OSNP 2010/3-4/46, stwierdził, iż płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu umowyo dzieło zawartej z osobą trzecią jest pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach tej umowy.
Jak wynika zart. 4 pkt 2 lit a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychpłatnikiem składek za pracownika jest pracodawca. Skoro więc art. 8 ust. 2a tej ustawy rozszerza pojęcie pracownika na jego dalszą aktywność wykonywaną na podstawie m. in. umowy zlecenia czy umowyo dzieło, jeżeli w jej ramach świadczy on pracę na rzecz swojego pracodawcy to, zgodnie z wykładnią literalną tego przepisu, należy uznać, że także w zakresie czynności wynikających z zawartej umowy cywilnoprawnej należy go uznać (na potrzeby prawa ubezpieczeń społecznych ) za pracownika. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanej uchwały, a Sąd Apelacyjny w składzie orzekającym pogląd ten podziela „za taką wykładnią przemawia takżeart. 18 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, według którego, w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a, w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się również przychód z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia (…). Z przepisu tego wynika logicznie, że płatnikiem jest pracodawca, a przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej jedynie „uwzględnia się” w podstawie wymiaru składekz tytułu stosunku pracy”. Takie rozwiązanie wydaje się w pełni uzasadnione w sytuacji, gdy umowa cywilnoprawna została zawarta z innym podmiotem (osobą trzecią), lecz praca w jej ramach jest wykonywana – tak jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie - na rzecz pracodawcy.
W powoływanej wyżej uchwale Sąd Najwyższy stwierdził także, iż art. 8 ust.2a dotyczy z reguły takiej pracy wykonywanej na podstawie umowy cywilnoprawnej na rzecz pracodawcy, która mogłaby być świadczona przez jej wykonawcę w ramach stosunku pracy z tym pracodawcą, z tym, że w takiej sytuacji zmuszony byłby on przestrzegać ograniczeńi obciążeń wynikających z przepisów prawa np. w zakresie godzin nadliczbowych, konieczności powierzania pracownikowi wykonywania pracy innej niż umówiona.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na jednoznaczne przyjęcie, że praca zainteresowanejA. L., w ramach zawieranych umów zlecenia, była rzeczywiście świadczona na rzecz ZOZ(...)sp. z o.o. wL., z którym pozostawała w stosunku pracy. Twierdzenia apelującego, jakoby była to kwestia sporna i niedostatecznie wyjaśniona nie ma żadnych podstaw, skoro bezspornym faktem jest, że NZOZ -J. K.wD.związany był z ZOZ(...)sp. z o.o. wL.umowami, których przedmiotem było między innymi udzielanie świadczeń zdrowotnych w ramach pełnionej nocnej, świątecznej – wyjazdowej i ambulatoryjnej - opieki lekarskiej i pielęgniarskiej z obszaru działań powiatu(...). Przedmiotowe umowy regulowały obowiązki stron przewidując między innymi obowiązek przyjmującego zamówienie, czyli NZOZ -J. K.wD., do zapewnienia medycznej opieki wyjazdowej i ambulatoryjnej w imieniu i na rzecz zleceniodawcy tj. ZOZ(...)sp. z o.o. wL.. NZOZ -J. K.wD.zawierając umowę zA. L., a następnie z wnioskodawcą był zatem jedynie pośrednikiem w wykonywaniu powołanej umowy. To bowiem pracodawcaA. L.korzystał z rezultatów jej pracy wykonywanej na podstawie przedmiotowej umowy zlecenia. Tożsame ustalenia faktyczne zostały poczynione w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Przemyślu o sygn. III U 935/10. W sprawie tej ZOZ(...)sp. z o.o. wL.występował jako zainteresowany i miał możliwość podejmowania czynności procesowych.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy systemowej obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. Osoby podlegają ubezpieczeniom społecznym w okresie od nawiązania stosunku pracy do ustania tego stosunku (art. 13 pkt 1 ). W myśl art. 17 ust. 1 ustawy systemowej, składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych będących pracownikami obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do ZUS płatnicy składek, którymi stosownie o treści ustawowej definicji zawartej w ust. 4 pkt 2 lit a tej ustawy w stosunku do pracowników są pracodawcy.
Reasumując stwierdzić zatem należy, iż płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne względem pracowników, także tych uznanych za pracowników w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, jest pracodawca, w tej sprawie ZOZ(...)sp. z o.o. wL..
Odnosząc się do sformułowanego w apelacji zarzutu nieważności postępowania na etapie postępowania administracyjnego przed organem rentowym wypadnie stwierdzić, iż jest on pozbawiony jakichkolwiek podstaw. Twierdzenia skarżącego jakoby Zakład w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji nie zastosował dyrektyw wynikających zart. 7 – 10 kpado czego jest zobligowany na podstawieart. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychnie mogą odnieść pożądanego skutku. Powołane przepisykpasą dyrektywami ogólnymi i nie stanowią samoistnej podstawy prawnej, w związku z czym muszą być stosowane w związku z przepisami prawa materialnego (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2012 r. o sygn. akt I OSK 1635/10, LEX nr 1107465). Nadto przepisykpaw postępowaniu przed organem rentowym są stosowane jedynie posiłkowo. Z treściart. 10 kpawynika, że postępowanie administracyjne podlega kontroli przed sądami administracyjnymi wyłącznie pod względem proceduralnym i formalnym, zaś merytoryczna kontrola decyzji odbywa się na etapie postępowania przed organami administracyjnymi. Tymczasem od decyzji organu rentowego przysługuje odwołanie do sądu powszechnego który kontroluje ją także merytorycznie. Wnioskodawca miał możliwość odniesienia się do „merytorycznych przesłanek jakie legły u podstaw skarżonej decyzji” w toku postępowania przed Sądem Okręgowym zarówno w sprawie o sygn. akt III U 935/10 jak i w niniejszej o sygn. III U 731/11, jednakże nie wskazał na żadne okoliczności które mogłyby podważyć ustalenia poczynione tak przez ZUS jak i przez Sąd na podstawie dowodów z dokumentów. Tym samym nie sposób mówić o nieważności postępowania, skoro mógł on bronić swoich praw w toku instancyjnej kontroli wydanej decyzji. Także podnoszona przez apelującego okoliczność nie wskazania konkretnej umowy zlecenia stanowiącej podstawę objęcia obowiązkiem ubezpieczeń społecznych nie ma wpływu na ocenę prawidłowości tak kontrolowanego wyroku jak i poprzedzającej go decyzji, skoro istotą tej sprawy jest podleganie obowiązkowi ubezpieczeń społecznych i dla jej rozstrzygnięcia wystarczające jest ustalenie, że zainteresowana wykonywała pracę na rzecz swego pracodawcy także na podstawie umów zlecenia zawartychz podmiotem trzecim. Konkretnie zawarta w niej kwota może być istotna jedynie dla ustalenia podstawy wymiaru składek, co jest poza zakresem rozpoznania w przedmiotowej sprawie.
Z tych wszystkich względów tutejszy Sąd Apelacyjny orzekł jakw wyroku stosownie doart. 385 kpc.