Sąd Apelacyjny w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 584/12
Data wyroku: 2012-12-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zbigniew Grzywaczewski, Bożena Oworuszko, Jolanta Terlecka
Słowa kluczowe: Powództwo O Ustalenie
Podstawa prawna: art. 189 kpc

Sygn. akt I ACa 584/12
I ACz 959/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 grudnia 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Zbigniew Grzywaczewski (spr.)

Sędzia:
Sędzia:

SA Bożena Oworuszko
SA Jolanta Terlecka

Protokolant

st. prot. sądowy Agnieszka Pawlikowska

po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2012 r. w Lublinie na rozprawie

sprawy z powództwaP. C.
przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez DyrektoraZ. K.wS.

o ustalenie

na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 23 lipca 2012 r. i zażalenia pozwanego na orzeczenie o kosztach procesu zawarte w tym wyroku, sygn. akt I C 6/12

I
oddala apelację i zażalenie;

II
zasądza od powodaP. C.na rzecz pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez DyrektoraZ. K.wS.kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem kosztów procesu za II instancję.

Sygn. akt I ACa 584/12
Sygn. akt I ACz 959/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 23.07.2012r., Sąd Okręgowy w Siedlcach oddalił powództwo powodaP. C.o ustalenie i nie obciążył go kosztami procesu na rzecz pozwanego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że powódP. C.odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym wS.od marca 2010r.
W paragrafie 20 Zarządzenia Wewnętrznego nr(...)DyrektoraZ. K.wS.z dnia 15 marca 2012r w sprawie porządku wewnętrznegow Zakładzie Karnym wS.- uregulowane zostały zasady doręczania osobom osadzonym paczek, a nadto określone zostały artykuły, których dostarczanie w paczkach, w tym paczkach żywnościowych, jest zabronione. Powyższy paragraf przewiduje, że w paczce nie mogą się znajdować m.in.
      „czasopisma zawierające treści pornograficzne i obsceniczne"'.

Przed Sądem Okręgowym wS.
(...)toczyło się postępowanie ze skargi skazanegoP. C., które oznaczone było sygnaturą III Pen(...). Skarga dotyczyła odmowy przyjęcia przez Zakład Karny wS.przesyłki pocztowej (paczki) w której znajdowała się prasa i igły. Zarządzeniem sędziego penitencjarnego z dnia(...)skargaP. C.uznana została za zasadną w części dotyczącej odmowy dostarczenia skazanemuP. C.drogą pocztową prasy.
Jak wynikało z zeznań powoda obecnie otrzymuje on prasę drogą pocztową spoza zakładu karnego bez żadnych ograniczeń.
Analiza uzasadnienia pozwu oraz treści zeznań złożonych przez powoda nie pozostawia wątpliwości, że powód domaga się w niniejszej sprawie ustalenia prawa do nieograniczonego dostępu do prasy, która jest do niego przesyłana spoza zakładu karnego. Powód stwierdził, że wszelkie ograniczenia w tym zakresie stosowane na mocy zarządzeń wewnętrznych DyrektoraZ. K.wS.są bezprawne, ponieważ nie mają one umocowania w przepisachustawy z dnia 6 czerwca 1997r- Kodeks kamy wykonawczy. Powód wywodzi swoje roszczenie w niniejszej sprawie z treściart. 189 kpci stoi na stanowisku, że tego rodzaju ustalenie zapewni ochronę jego praw i zapobiegnie powstaniu tego rodzaju sporu w przyszłości.
Artykuł 189 kpcstanowi, że„powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny”. Zatem w sprawach o ustalenie wnoszonych na podstawieart. 189 kpc, Sąd ma obowiązek badania z urzędu, czy istnieje interes prawny powoda uzasadniający oparcie powództwa na wskazanym przepisie, gdyż interes prawny jest materialnoprawną przesłanką takiego powództwa. Interes prawny dotyczy szeroko rozumianych praw oraz stosunków prawnych i występuje on z reguły wówczas,gdy istnieje niepewność tego prawa lub stosunku prawnego zarówno z przyczyn faktycznych, jak i prawnych.Pojęcie interesu prawnego powinno być również interpretowane z uwzględnieniem szeroko pojmowanego dostępu do sądów w celu zapewnienia należytej ochrony prawnej. Zatem brak będzie interesu prawnego w sytuacjach, kiedy równocześnie występuje inna forma ochrony praw powoda.
Prawa i obowiązki skazanego zostały szczegółowo określone w treści oddziału 4ustawy z dnia 6 czerwca 1997r- Kodeks kamy wykonawczy. W szczególności art. 11 Oapar. 1 kkwstanowi, iż „
      skazany ma prawo posiadać w celi (...) przedmioty kultu religijnego, materiały piśmienne, notatki osobiste, książki, prasę i gry świetlicowe”. Treść powyższego przepisu wskazuje, iż prawo powoda, którego ustalenia domaga się on w niniejszej sprawie, jest obecnie zagwarantowane i chronione przepisami ustawy - Kodeks kamy wykonawczy. Tym samym brak jest podstaw do indywidualizowania praw konkretnego skazanego, w tym przypadku powoda ponieważ wszyscy skazani winni mieć zagwarantowane takie same prawa. Co więcej, nie istnieje obecnie niepewność tego prawa, ponieważ jak wynika z decyzji sędziego penitencjarnego wydanej w sprawie III Pen 263/11, powód skorzystał z prawa zaskarżenia niekorzystnej dla niego decyzji administracjiZ. K.wS.i uzyskał ochronę swojego prawa. Jak sam zeznał otrzymuje obecnie prasę spoza zakładu karnego bez żadnych ograniczeń.
Zasady wykonywania kary pozbawienia wolności, kar porządkowych i środków przymusu regulują przepisyustawy z dnia 6 czerwca 1997r -Kodeks karny wykonawczyoraz Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003r -w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności.Artykuł 2 kkwokreśla organy postępowania wykonawczego, zaśart. 3 par. 2 kkwstanowi, iż:„W sprawach zastrzeżonych w niniejszym kodeksie dla sądu penitencjarnego właściwy jest ten sąd penitencjarny, w którego okręgu przebywa skazany, chyba że ustawa stanowi inaczej. Sądem penitencjarnym jest sąd okręgowy”.Opisane powyżej akty prawne w sposób wyczerpujący regulują uprawnienia, które przysługują osobie odbywającej karę pozbawienia wolności jako stronie w postępowaniu wykonawczym. W szczególności, stosownie do treściart. 6 par. 1 kkw-skazany może składać wnioski o wszczęcie postępowania przed sądem i brać w nim udział jako strona oraz w wypadkach wskazanych w ustawie wnosić zażalenia na postanowienia wydane w postępowaniu wykonawczym.Skazany może również składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie, a zgodnie zart. 7 par. 1 kkw- może zaskarżyć do sądu decyzję organu wymienionego wart. 2 pkt 3-6 i 10(prezes sądu lub upoważniony sędzia, sędzia penitencjarny, dyrektor zakładu karnego, sądowy kurator zawodowy, inny organ uprawniony przez ustawę do wykonywania orzeczeń) z powodu jej niezgodności z prawem. Ustalenie sprzeczności z prawem decyzji dyrektora zakładu karnego winno skutkować jej uchyleniem przez sędziego penitencjarnego. Z kolei na decyzję sędziego przysługuje skarga do właściwego sądu penitencjarnego (art. 34 par. 1 i 2 kkw).
W świetle powyższych regulacji nie ulega wątpliwości, że obowiązujący porządek prawny gwarantuje powodowi prawo, którego ustalenia domaga się on w niniejszym procesie. Co więcej, w wyniku zainicjowanego postępowania skargowego uzyskał on ochronę swojego prawa. Tym samym nie istnieje podnoszona przez powoda niepewność przysługującego mu prawa. Nie może być również mowy o braku innej formy, poza roszczeniem uregulowanym w treściart. 189 kpc, za pośrednictwem której może dojść do ochrony praw powoda. Powód może zaskarżyć każdą decyzję dyrektora właściwego zakładu karnego z powodu jej niezgodności z prawem. Ustalenie we właściwym postępowaniu sprzeczności z prawem decyzji dyrektora zakładu karnego musi prowadzić do jej uchylenia przez sędziego penitencjarnego, zaś decyzja sędziego, w wyniku wniesienia skargi, może zostać poddana kontroli przez właściwy sąd penitencjarny.

Mając na uwadze powyższą argumentację Sąd stwierdził, że nie istnieje niepewność odnośnie przysługującego powodowi prawą. Ewentualnej ochrony w przyszłości, o ile zaistnieje taka konieczność, powód winien poszukiwać w trybie przewidzianym przez przepisy ustawy - kodeks kamy wykonawczy bądź występując przeciwko Skarbowi Państwa np. z roszczeniem o zasądzenie stosownego zadośćuczynienia z tytułu bezprawnego działania władzy publicznej. Prowadzi to do wniosku, że powód nie ma interesu prawnego w dochodzeniu na podstawieart. 189 kpcustalenia prawa do nieograniczonego dostępu do prasy wZ. K.wS.. Wobec powyższego Sąd na podstawieart. 189 kpcpowództwo oddalił. Wobec sytuacji materialnej powoda wynikającej ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i źródłach utrzymania, Sąd na podstawieart. 102 kpcodstąpił od obciążania powoda kosztami procesu.
W złożonej apelacji powód zarzucił zaskarżonemu wyrokowi bezpodstawne przyjęcie braku po jego stronie interesu prawnego w żądaniu ustalenia.
Wniósł o „uznanie zasadności” pozwu i stwierdzenie obwiązywania prawa nie respektowanego przez służbę więziennąZ. k.wS.”.
W złożonym zażaleniu na orzeczenie o kosztach procesu pozwany zarzucając naruszenieart. 102 kpcwniósł o jego zmianę poprzez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja podlega oddaleniu.
Postawiony w apelacji zarzut jakoby Sąd I instancji bezpodstawnie przyjął brak interesu prawnego w żądaniu ustalenia (art. 189 kpc) jest całkowicie niezasadny i nie może prowadzić do podważenia zaskarżonego wyroku.
Sąd Apelacyjny podziela wszystkie ustalenia i wnioski Sądu I instancji i uznaje je za własne.
W złożonej apelacji powód powtarza swoje subiektywne przekonanie, a SądI instancji trafnie wskazał na trzy powody potwierdzające, że powód nie ma interesu prawnego (art. 189 kpc) w żądaniu ustalenia, iż ma prawo do nieograniczonego dostępu do prasy.
Pierwszy i najważniejszy powód to to, że powód może na innej drodze osiągnąć w pełni ochronę swoich praw (por. np. tezę 1 postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29.10.2009r., III CZP 79/09, LEX nr 533836), a mianowicie w oparciu o przewidziany i uregulowany wkodeksie karnym wykonawczymszczególny tryb postępowania penitencjarnego, który ma tutaj pierwszeństwo (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22.02.2012r., IV CSK 473/11, niepubl.).
Drugi powód to to, że prawo powoda – jak każdego skazanego – którego domaga się on ustalenia w tej sprawie, jest wprost zagwarantowane wart. 110 a § 1 kodeksu karnego wykonawczegoi przez to brak jest podstaw do indywidualizowania praw konkretnego skazanego, w tym przypadku powoda.
Trzeci powód to to, że powód przyznał, iż obecnie otrzymuje prasę spoza zakładu karnego bez żadnych ograniczeń.
Przyznaje to także w apelacji (k. 141).
Podstawowe i przesądzające znaczenie ma tutaj jednak wskazany wyżej pierwszy powód tj. istnienie szczególnego trybu postępowania penitencjarnego uregulowanego wkodeksie karnym wykonawczy, który ma tutaj pierwszeństwo.
Oddaleniu podlega też zażalenie pozwanego, gdyż wbrew jego twierdzeniu Sąd I instancji nie naruszyłart. 102 kpc.
Przede wszystkim skarżący pozwany całkowicie gołosłownie twierdzi, że powód posiada środki pieniężne, a Sąd I instancji oparł się na złożonym przez powoda oświadczeniu majątkowym, które temu przeczy. Sąd I instancji mógł więc przyjąć, że powód jest w złej sytuacji majątkowej. Powód mógł być subiektywnie przekonany o słuszności żądania pozwu, gdyż uzyskał wcześniej korzystne dla siebie orzeczenie sędziego penitencjarnego (w sprawie III Pen 263/11). Te dwie okoliczności mogły uzasadniać zastosowanie przez Sąd I instancjiart. 102 kpc(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3.02.2011r., I CZ 171/10, LEX nr 738386, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9.02.2011r., VCZ 98/10, LEX nr 738404 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30.03.2012r., III CZ 13/12, LEX nr 1164738).
Z tych względów, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 kpc(co do zażalenia w zw. zart. 397 § 2 kpc) orzekł jak w sentencji.
O kosztach procesu za II instancję orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3w zw. zart. 99 i 391 § 1 kpcoraz§ 2 ust. 1 i 2w zw. z § 6 pkt 6 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę pranego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, ze zm.), które stanowią wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego za wygranie sporu apelacyjnego w wysokości 75 % stawki minimalnej.
Przekonanie powoda o zasadności jego powództwa, które mogło przemawiać za nie obciążaniem go kosztami przegranego procesu przed Sądem I instancji, przestaje być aktualne w postępowaniu apelacyjnym, gdyż Sąd I instancji przedstawił wyczerpującą argumentację o bezzasadności powództwa, a wnosząc w takie sytuacji apelację powód musiał już liczyć się z możliwymi konsekwencjami dla rozstrzygnięcia o kosztach procesu (powołane wyżej trzy postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 3.02.2011r., 9.02.2011r. i 30.03.2012r.).
ZG/dk
07.01.2013r.