Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1084/12
Data wyroku: 2012-10-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Wiśniewska, Ewa Drzymała, Monika Kowalska
Słowa kluczowe: Praca W Szczególnych Warunkach
Podstawa prawna: art. 184 i 32 ustawy emerytalno - rentowej

Sygn. akt III AUa 1084/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 października 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Monika Kowalska

Sędziowie:

SSA Ewa Drzymała (spr.)
SSO Grażyna Wiśniewska

Protokolant:

st. prot. sądowy Anna Baran

po rozpoznaniu w dniu 10 października 2012 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuF. W.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wN.
o emeryturę
na skutek apelacji wnioskodawcyF. W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu Wydziału IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 4 czerwca 2012 r. sygn. akt IV U 249/12

oddala apelację.

Sygn. akt III AUa 1084/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanieF. W.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wN.z dnia 31 stycznia 2012 r. odmawiającej mu emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach.
Jako bezsporne Sąd Okręgowy przyjął, że wnioskodawcaF. W.,ur. (...), na dzień 1 stycznia 1999 r. posiada 25 lat, 8 miesięcy i 26 dni okresów składkowych i nieskładkowych, z czego organ rentowy uwzględnił mu 10 lat, 4 miesiące i 22 dni pracy w szczególnych warunkach. Wnioskodawca nie jest członkiem OFE, rozwiązał stosunek pracy i w dniu 2 listopada 2011 r. wystąpił z wnioskiem o emeryturę w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych.
Nadto ustalił Sąd Okręgowy, że w okresie od dnia 27 lipca 1977 r. do 30 kwietnia 1983 r. wnioskodawca pracował w(...)Spółdzielni(...)wS.jako mechanik, a następnie kierowca ciągnika. Stosunek pracy ustał w wyniku wypowiedzenia członkostwa i pracy.(...)wS.wystawiła wnioskodawcy świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach za powyższy okres zatrudnienia na stanowisku kierowcy ciągnika. Zaś w zaświadczeniu o pracy i dochodach z dnia 30 grudnia 1995 r. podano, że wnioskodawca był członkiem(...)wS.w okresie od dnia 27 lipca 1977 r. do 30 kwietnia 1983 r. oraz był zatrudniony w Spółdzielni i był w tym okresie wynagradzany według zasad obowiązujących członków spółdzielni.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy przytoczył treśćart. 32 i art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) i wywiódł, że ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego m.in. wart. 32(tj. 60 lat), jeżeli w dniu wejścia w życia ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 1999 r.) osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn (tj. co najmniej 15 lat ) oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (tj. co najmniej 25 lat dla mężczyzn). Jakkolwiek wnioskodawca osiągnął wiek 60 lat oraz posiada ponad 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, to jednak nie legitymuje się ponad 15-letnim stażem pracy w szczególnych warunkach. W ocenie Sądu Okręgowego, do takiego stażu nie można bowiem zaliczyć okresu jego zatrudnienia w(...)Spółdzielni(...)wS.w okresie od dnia 27 lipca 1977 r. do 30 kwietnia 1983 r., pomimo, że wykonywał wtedy pracę na stanowisku kierowcy ciągnika, czyli wymienionym w wykazie będącym załącznikiem dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. nr 8 poz. 43 ze zm.). W okresie tym wnioskodawca był bowiem członkiem tej spółdzielni, a do stażu pracy w szczególnych warunkach nie wlicza się okresu wykonywania zatrudnienia w ramach członkostwa w spółdzielni produkcyjnej, co potwierdził w swoich orzeczeniach Sąd Najwyższy. W konsekwencji uznał Sąd Okręgowy, że organ rentowy zasadnie odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w szczególnych warunkach i oddalił odwołanie.

Apelacjęod wyroku Sądu pierwszej instancji wywiódł wnioskodawcaF. W.. Zaskarżając go w całości domagał się jego zmiany i przyznania mu prawa do emerytury. Zarzucił, że nie zgadza się z odmową zaliczenia do jego stażu pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia w(...)Spółdzielni(...)wS.od dnia 27 lipca 1977 r. do 30 kwietnia 1983 r., z uwagi na fakt, iż wtedy był członkiem tej spółdzielni. Podniósł przy tym, że cały czas wykonywał zatrudnienie jako pracownik na podstawie umowy o pracę, a członkiem spółdzielni został dopiero w lipcu 1982 r. Apelujący podkreślił, że jego zarobki pracownicze w spornym okresie były tożsame z zarobkami normalnego pracownika – miał stawkę godzinową, otrzymywał wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych oraz korzystał z urlopu wypoczynkowego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Jak wynika z trafnych ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji, sporne zatrudnienie w(...)Spółdzielni(...)wS.od dnia 27 lipca 1977 r. do 30 kwietnia 1983 r., wnioskodawcaF. W.wykonywał będąc członkiem tej spółdzielni. Wynika to nie tylko z zaświadczenia o pracy i dochodach z dnia 30 grudnia 1995 r. wystawionego przez(...)Spółdzielnię(...)wS., gdzie wyraźnie podano, że w spornym okresie wnioskodawca był członkiem tej spółdzielni i był wynagradzany według zasad obowiązujących członków spółdzielni. Podobnie stwierdzenie zostało bowiem zamieszczone w świadectwie pracy z dnia 30 maja 1984 r., również wystawionym przez(...)Spółdzielnię(...)wS., w którym potwierdzono, że stosunek pracy z wnioskodawcą został rozwiązany za wypowiedzeniem członkostwa i pracy. Ponadto sam wnioskodawca, złożył w organie rentowym pisemne oświadczenie z dnia 19 lutego 2007 r. (k. 20 a.r.), że był zatrudniony w okresie od dnia 27 lipca 1977 r. do 30 kwietnia 1983 r. w(...)Spółdzielni(...)wS.na zasadzie członkostwa. Nie są więc trafne zarzuty apelacji kwestionujące członkowski charakter spornego zatrudnienia w(...)Spółdzielni(...)wS..
Tymczasem zgodnie zart. 32 i art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r. będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt.1 ustawy. Ustęp 2 cytowanego przepisu stanowi, że dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa wust. 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych. Na podstawie ust. 4 wiek emerytalny, o którym mowa wust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, tj.rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. nr 8 poz. 43 ze zm.). Rozporządzenie to wymienia enumeratywnie rodzaje wykonywanych prac, które uznawane są za pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Paragraf 2 cytowanego rozporządzenia stanowi, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Zgodnie z § 3 rozporządzenia, za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia. Na podstawie § 4 ust. 1 rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy należy uznać, iż słusznie Sąd Okręgowy zakwestionował, że wnioskodawca wykonywał sporną pracę w reżymie ściśle pracowniczym. Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela przyjęty w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd prawny, iż przepisy art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie mogą być inaczej rozumiane jak tylko w ten sposób, że prawo do emerytury w wieku niższym niż ogólny wiek emerytalny przysługuje jedynie zatrudnionym w szczególnych warunkach pracownikom (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2008 r. III UK 92/07 Lex nr 448929, z dnia 25 stycznia 2005 r. I UK 142/04, OSNP 2005, nr 17, poz. 272 i z dnia 18 stycznia 2005 r. II UK 136/04 oraz wyrok NSA z dnia 20 marca 2003 r. SA/Łd 2276/01, Pr. Pracy 2003, nr 9, s. 42), obejmuje zatem tylko pracę wykonywaną w ramach stosunku pracy, a nie stosunku członkostwa w spółdzielni. Zróżnicowanie prawa do emerytury w wieku niższym niż ogólny (podstawowy, typowy) wiek emerytalny podmiotów w zależności od tego, czy praca jest (była) wykonywana w ramach stosunku pracy, czy też na podstawie innych stosunków prawnych w obszarze prawa pracy ma charakter elementarny i wiąże się ze szczególnymi cechami stosunku pracy. Stosunek pracy i praca świadczona w jego ramach uzasadniają szczególne uregulowanie sytuacji osób (pracowników), które ją świadczą w tym prawa do wcześniejszej emerytury z uwagi na wykonywanie zatrudnienia tylko w tym charakterze – pracownika. przy czym nie jest to niezgodne zart. 32 Konstytucji RP. Zróżnicowanie sytuacji prawnej ubezpieczonych powoduje odstąpienie od zasady równego traktowania ubezpieczonych (z pracowniczych i niepracowniczych tytułów), chyba że za tym przemawiają w sposób wyraźny i zdecydowany szczególne racje. Racji takich trudno wszakże doszukać się w sytuacji stanowiącej przedmiot rozstrzyganej sprawy. Wnioskodawca jest zdania, że jego praca w spółdzielni produkcyjnej nie różniła się od pracy wykonywanej przez pracowników w ramach stosunku pracy ale nie jest to twierdzenie trafne. W sensie formalnoprawnym – a ten punkt widzenia jest rozstrzygający – zachodzi bowiem zasadnicza różnica między pracą wykonywaną w ramach stosunku pracy a pracą świadczoną w ramach stosunku członkostwa w spółdzielni produkcyjnej. W tym drugim wypadku prawo i obowiązek świadczenia pracy wynika ze stosunku członkostwa w spółdzielni, z którym wiąże się między innymi prawo udziału w jej zarządzaniu poprzez jej organy i inne rozwiązania instytucjonalne właściwe ruchowi spółdzielczemu, co ma określony wpływ na sposób organizacji pracy i podporządkowanie w procesie jej świadczenia. W konsekwencji tego w zestawieniu ze stosunkiem pracy, stosunek członkostwa w spółdzielni produkcyjnej, w ramach którego świadczona jest praca, wykazuje właściwości jakościowo różne i w związku z tym do pracy wykonywanej przez członków tych spółdzielni zastosowanie mają tylko niektóre, nieliczne (ochronne) przepisy prawa pracy. Pewne faktyczne podobieństwo uwarunkowań i sposobu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy i w ramach innych stosunków zatrudnienia, które może być różne przy stosowaniu różnych punktów odniesienia i może się zmieniać wraz z upływem czasu, nie może prowadzić do tożsamego traktowania tych dwóch innych przecież tytułów zatrudnienia. Decydującą jest jedynie ocena, czy praca wykonywana jest (była) na podstawie stosunku pracy, a więc w charakterze pracownika, czy też na podstawie innego stosunku zatrudnienia. Tymczasem z okoliczności rozpoznawanej sprawy wynika, że w okresie, którego spór dotyczy, wnioskodawca nie pozostawał w stosunku pracy, lecz wykonywał pracę na rzecz spółdzielni produkcyjnej w następstwie ciążącego na nim obowiązku członkowskiego. Twierdzenia apelującego, iż członkiem(...)Spółdzielni(...)wS.został dopiero w lipcu 1982r. pozostają w całkowitej sprzeczności z dokumentacją osobową zawartą w aktach, dlatego Sąd Apelacyjny mając powyższe na uwadze oraz fakt zgłoszenia wniosku dowodowego na tę okoliczność w postaci zeznań świadków dopiero w apelacji, pominął powyższy dowód. Nie było więc podstaw, by zaliczyć mu ten okres jako okres zatrudnienia w szczególnych warunkach z tej racji, że w tym czasie pracę wykonywał jako pracownik, bo pracownikiem nie był. To zaś oznacza, że trafny jest wniosek Sądu pierwszej instancji, iż wnioskodawca nie legitymuje się wymaganym 15-letnim stażem zatrudnienia w warunkach szczególnych, a zatem wcześniejsza emerytura w trybie art. 184 w zw. z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS mu nie przysługuje.
Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł jak w sentencji.