Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACz 695/12
Data wyroku: 2012-10-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Dariusz Mazurek
Słowa kluczowe: Koszty Sądowe
Podstawa prawna: art. 102 ust. 1 uksc

Sygn. akt I ACz 695/12

POSTANOWIENIE

Dnia 26 października 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie I Wydział Cywilny w składzie następującym

Przewodniczący:

SSA Dariusz Mazurek

po rozpoznaniu w dniu 26 października 2012 r.
na posiedzeniu niejawnym sprawy
z powództwaG. W.
przeciwko(...)spółce prawa cypryjskiego z siedzibą wL.i Syndykowi Masy Upadłości(...) sp. z o.o.w upadłości likwidacyjnej
o stwierdzenie nieważności umowy
na skutek zażaleniapowoda
na postanowienie Sądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia 13 sierpnia 2012 r., sygn. akt I C 1046/12

p o s t a n a w i a:

I
zmienićzaskarżone postanowienie w ten sposób, że zwolnić powodaG. W.od uiszczenia wpisu od pozwu w ½ części,

II
oddalićzażalenie w pozostałym zakresie.

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 31 lipca 2012r. skierowanym przeciwko(...)i Syndykowi Masy Upadłościspółki (...) Spółka z o.o.w upadłości likwidacyjnej, powódG. W.domagał się stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży udziałów współce (...) Spółka z o.o.zawartej w dniu 12 maja 2011r.
Jednocześnie wnosił o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w ½ części, oświadczając, że nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej od pozwu w większym zakresie bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny.
Do wniosku o udzielenie zwolnienia powód dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i wysokości dochodów.
Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2012r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie w całości oddalił wniosek powoda o udzielenie zwolnienia od kosztów sądowych.
Na podstawie oświadczenia złożonego przez powoda Sąd ustalił, że powód pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z czwórką dorosłych dzieci oraz małoletnią córką. Uzyskuje dochód w wysokości 5000 zł miesięcznie. Jest właścicielem udziałów w spółkach prawa handlowego i akcji kapitałowych które jednak zostały zajęte przez komornika.
W oparciu o takie ustalenia Sad Okręgowy ocenił, że powód nie jest osobą ubogą, która wymaga pomocy socjalnej Państwa, a przede wszystkim taki charakter ma pełnić instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd ocenił, że treść złożonego przez powoda oświadczenia jest lakoniczna, zwłaszcza w zakresie twierdzeń o niemożności realizowania zobowiązań z powodu nierozliczeni się z powodem jego kontrahentów. Sąd Okręgowy ocenił, że nie jest dopuszczalne udzielenie powodowi zwolnienia w zakresie kosztów sądowych, co których nie powstał jeszcze obowiązek ich poniesienia.
Postanowienie Sądu I instancji zaskarżył w całości zażaleniem powód, zarzucając naruszenie art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez nie wzgl. Dnienie wniosku o częściowe zwolnienie powoda od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sytuacji gdy z treści oświadczenia złożonego przez powoda wynika, że istnieją podstawy do udzielenia zwolnienia ponieważ powód nie jest wstanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny.
Wskazując na powyższe skarżący domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku powoda o udzielenie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący podnosił, że Sąd I instancji wyprowadził błędne wnioski na podstawie błędnej oceny sytuacji materialnej powoda. Zarzucił, że w przeszłości był prężnie działającym przedsiębiorcą, jednak na skutek nadzwyczajnej zapaści finansowej wynikającej głównie z nielojalności kontrahentów, działalność gospodarcza powoda przestała przynosić dochody.
Dodatkowo powód powołał się na okoliczność, że kiedy wystąpił z identycznym żądaniem w styczniu 2012r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie udzielił powodowi w sprawie sygnatura akt I C 72/12 zwolnienia od obowiązku uiszczenia ½ opłaty sądowej od pozwu.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie rozpoznając zażalenie powoda zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione ale tylko częściowo, a mianowicie w zakresie w jakim Sąd I instancji odmówił udzielenia powodowi zwolnienia od obowiązku uiszczenia ½ części opłaty sądowej od pozwu.
Zasadą postępowania sądowego w sprawach cywilnych jest, że postępowanie sądowe jest odpłatne, a koszty sądowe ponosi strona, która inicjuje czynności związane z opłatami lub wydatkami (art. 2 ust 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Pomoc Państwa w postaci przyznania stronom możliwości ubiegania się o zwolnienie od obowiązku wynikającego ze wskazanego przepisu jest wyrazem nie tylko zabezpieczenia społecznego ale przede wszystkim gwarancji praw obywatelskich wynikających zart. 45 Konstytucji R.P.Zatem rozstrzygając o kosztach postępowania Sąd zobowiązany jest kierując się gwarancjami praw obywatelskich zawartymi wKonstytucjitak ukształtować zakres obowiązków fiskalnych strony, aby umożliwić stronie dostęp do sądu ( podobnie NSA w Warszawie w sprawie II GZ 460/11). Sąd Okręgowy rozpoznając wniosek nie do końca kierował się wskazanymi zasadami jak również zasadami dotyczącymi stosowania art. 102 ust. 1 i 2 u.k.s.c.
Zgodnie z art. 102 ust. 1 u.k.s.c. podstawą do udzielenia zwolnienia od kosztów sądowych jest złożenie przez stronę ubiegającą się o zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów oświadczenia o niemożności ich poniesienia. Z formalnego punktu widzenia treść takiego oświadczenia podlega ocenie sądu w stosunku do sytuacji majątkowej, rodzinnej ubiegającego się o zwolnienie, wynikającej ze złożonego w tym zakresie oświadczenia o którym mowa w art. 102 ust. 2 u.k.s.c.
Z treści oświadczenia złożonego przez powoda wynika, że nie dysponuje kwotą wymaganą tytułem pełnego wpisu od pozwu wynoszącego w niniejszej sprawie 100 000 zł. Sąd Okręgowy ocenił pomimo takiej treści oświadczenia powoda, że z uwagi na szeroki zakres interesów prowadzonych przez powoda i znaczną wartość zaangażowanych środków oświadczenieG. W.jest niewiarygodne z uwagi na jego lakoniczność.
Taka argumentacja Sądu I instancji w ocenie Sądu Apelacyjnego nie jest prawidłowa z uwagi na treść przepisów art. 102 ust. 2 i 3 u.k.s.c., które w razie stwierdzenia niekompletności danych, które w ocenie Sądu wymagane są do oceny wniosku albo nierzetelności złożonego oświadczenia wymagają ze strony Sądu podjęcia odpowiedniej akcji, której uruchomienie pozwala na zobiektywizowanie twierdzeń osoby wnioskującej o udzielenie zwolnienia.
Sąd Apelacyjny zauważa, że niezależnie od powyższych gwarancji dających możliwość weryfikacji oświadczeń o stanie majątkowym i wysokości dochodów, nawet w przypadku udzielenia zwolnienia na podstawie nieprawdziwych danych istnieje w tym zakresie możliwość zmiany rozstrzygnięcia po wszczęciu postępowania w trybie art. 109 ust. 1 u.k.s.c. i zaistnienia przesłanek z art. 110 u.k.s.c. a konsekwencją tego jest powstanie obowiązku uiszczenia wszystkich opłat i wydatków.
W omawianej sytuacji należało zgodzić się z zarzutami skarżącego, że w zakresie w jakim Sąd I instancji ocenił, wbrew oświadczeniu powoda i bez przeprowadzenia stosownego postępowania, że powód posiada środki na uiszczenie opłaty sądowej nie wskazując przy tym jakie są to środki i jakie jest ich źródło, naruszył przepis art. 102 ust. 1 u.k.s.c.
W ocenie Sądu Apelacyjnego dla oceny zasadności zażalenia powoda nie jest bez znaczenia okoliczność, że możliwość uiszczenia przezG. W.pełnej opłaty była już przedmiotem oceny Sądu Okręgowego i Apelacyjnego w sprawie I C 72/12. Analizując sytuacjęG. W.w tamtym czasie Sądy doszły do przekonania, że istnieje uzasadniona podstawa do udzielenia zwolnienia od obowiązku uiszczenia ½ opłaty sądowej od pozwu. Analiza treści aktualnie złożonego przezG. W.oświadczenia wskazuje, że znajduje się on w gorszej sytuacji majątkowej. Sąd Apelacyjny zauważa, że pomimo udzielenia częściowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłatyG. W.w sprawie I C 72/12 nie uiścił opłaty sądowej, co stanowiło podstawę do zwrotu pozwu. Obecnie ponownie występując z tym samym żądaniem powód uiścił opłatę sądową od pozwu odpowiadającą połowie wpisu. Nie można zatem czynić powodowi zarzutu, że nie przygotował się finansowo do prowadzenia procesu. Z drugiej strony powód działając w zaufaniu do organu państwowego jakim jest Sąd miał prawo oczekiwać, że przy ocenie wniosku o udzielenie zwolnienia od kosztów sądowych zachowane zostaną jednolite kryteria tej oceny.
Konsekwencją powyższych rozważań jest ustalenie przez Sąd Apelacyjny, że powód spełnia przesłanki do udzielenia częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie ½ opłaty od pozwu. Taka ocena stanowiła podstawę do częściowego uwzględnienia zażalenia powoda przez Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1w związku zart. 397 § 2 k.p.c.
Natomiast brak jest uzasadnienia do podzielenia przez Sąd Apelacyjny dalej idących zarzutów, a w konsekwencji uwzględnienia zażalenia w całości.
Na obecnym etapie postępowania nie da się przesądzić jakie koszty sądowe poniesie powód w związku z dochodzonym roszczeniem. Dlatego słusznie ocenił Sąd Okręgowy, że w tym zakresie wniosek powoda jest nieuzasadniony.
Z tego też względu zażalenie powoda w pozostałym zakresie należało oddalić na podstawieart. 385w związku zart. 397 § 2 k.p.c.

(...)
(...)A.. WZ.

R.(...)