Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 490/13
Data wyroku: 2013-12-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Rybarczyk
Słowa kluczowe: Weksel In Blanco
Podstawa prawna: 189 kpc

Sygn. akt: I C 490/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 grudnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Wojciech Rybarczyk

Protokolant:

Stażysta Agata Wodwud

po rozpoznaniu w dniu 06 grudnia 2013 r. w Bydgoszczy
sprawy
z powództwaProkuratora Prokuratury RejonowejB.-Północ
przeciwkoM. A. (1),S. A.,(...) Bank (...) S.A.OddziałB.,M. A. (2),J. A.
o ustalenie

1
ustala, że opatrzona datą 12.02.2008 r. deklaracja do weksla in blanco poręczonego, złożona do dyspozycji(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wG., Oddział wB., jako zabezpieczenie spłaty kredytu udzielonegoM.iM. A. (1)na mocy umowy o kredyt Nr(...)z dnia 14.03.2003 r., wraz z poręczeniem znajdującym się na drugiej stronie tej deklaracji – jest nieważna w części tj:

- w zakresie czynności prawnej pomiędzy pozwanym(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wG., Oddział wB.a pozwanąJ. A.,
- w zakresie czynności prawnej pomiędzy pozwanym(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wG., Oddział wB.a pozwanymM. A. (1),
- w zakresie czynności prawnej pomiędzy pozwanym(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wG., Oddział wB.a pozwanymS. A.,

2
w pozostałym zakresie oddala powództwo,

3
kosztami sądowymi od uiszczenia których powód jest zwolniony obciąża Skarb Państwa,

4
nie obciąża powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wG., Oddział wB..

SSO Wojciech Rybarczyk

I C 490/13

UZASADNIENIE
Prokurator prokuratury RejonowejB.-Północ wB.wniósł przeciwko pozwanymM. A. (2),M. A. (1),S. A.,J. A.,(...) Bank (...) SAOddział wB.pozew, w którym domagał się ustalenia, że opatrzona datą 12.02.2008 r deklaracja do weksla in blanco poręczonego, według treści złożona do dyspozycjiN.bank (...) SA OddziałwB.jako zabezpieczenie spłaty kredytu udzielonegoM.iM. A. (1)na mocy umowy o kredyt nr(...)z dnia 14.03.2003 r wraz z poręczeniem znajdującym się na drugiej stronie tej deklaracji są nieważne z powodu ich sprzeczności z ustawą.
W uzasadnieniu wskazano, że w toku prowadzonego przez Prokuraturę postępowania wyjaśniającego o sygnaturze Pc 82/13 ustalono, że toczy się śledztwo o sygnaturze 6 Ds. 821/11 w sprawie podrobienia w lutym 2008 r wT.podpisów kredytobiorcyM. A. (1)i poręczycieliS. A.iJ. A.na deklaracji do weksla in blanco doumowy nr (...). W toku tego postępowania uzyskano opinie biegłych, z których wynika, że na w/w deklaracji wekslowej podrobione zostały trzy podpisy –M. A. (1),S. A.iJ. A.. Deklaracja do weksla in blanco została złożona przezM.iM. A. (1)do dyspozycji(...) Bank (...) SAOddział wB.jako zabezpieczenie spłaty kredytu z 14.03.2003 nr(...). Z treści deklaracji wynika, że wystawca weksla poddaje się egzekucji i wyraża zgodę na wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego do kwoty 177.123.15 CHF, nie wyższą jednak niż 405.204,63 zł. Przedmiotowa deklaracja wekslowa wraz z poręczeniem jest nieważna skoro podrobiono na niej trzy podpisy stron czynności prawnej. Zgodnie z przepisemart. 58 § 1 kcczynność prawna sprzeczna z ustawą jest nieważna. Jednocześnie interes prawnyM. A. (1),S.iJ. A.przemawia za ustaleniem nieistnienia stosunku prawnego poprzez stwierdzenie nieważności w/w deklaracji wekslowej.
W odpowiedziach na pozew pozwaniM. A. (1),S. A.iJ. A.uznali powództwo wnosząc o jego uwzględnienie.
PozwanaM. A. (2)wniosła o oddalenie powództwa wskazując, że nie istnieją przesłanki do ustalania czy istnieje stosunek prawny czy nie.
Pozwany(...) Bank SAwniósł o oddalenie powództwa w stosunku do niego. W uzasadnieniu wskazał, że pozwanaM. A. (2)złożyła na deklaracji wekslowej swój podpis dlatego deklaracja ta jest ważna i wywołuje określone skutki prawne. Co najwyżej można wyprowadzić wniosek, że wobec trzech pozostałych osób tjM. A. (1),J. A.iS. A., które nie podpisały deklaracji, skutki prawne tego zdarzenia nie powstały. Deklaracja wekslowa jest porozumieniem co do warunków wypełnienia weksla. To porozumienie może być pisemne lub nawet dorozumiane. Brak pisemnej deklaracji nie powoduje nieważności przyjętego weksla in blanco. Można bowiem domniemywać, że skoro dłużnik wekslowy wydał wierzycielowi weksel in blanco bez żadnych wskazówek co do jego wypełnienia to oznacza, że zaufał wierzycielowi i zgadza się bez zastrzeżeń na wypełnienie przez niego weksla. Ponadto interes prawnyM. A. (1),J. A.iS. A.w stwierdzeniu nieważności weksla istnieje bowiem osoby te wbrew twierdzeniom prokuratury w przypadku braku spłaty kredytu będą ponosiły odpowiedzialność z tytułu podpisania weksla.

Sąd ustalił i zważył co następuje:
PozwaniM. A. (1)iM. A. (2)zawarli w dniu 14.03.2003 zBankiem (...) SA OddziałwB.umowę o kredyt denominowany nr(...). W dniu 27.03.2003 rBank SApołączony z pozwanymbankiem (...) SAwG., który przejął cały majątek banku przejmowanego w tym również wierzytelność wynikającą zumowy nr (...). Zabezpieczeniem spłaty w/w kredytu był weksel in blanco wystawiony przez pozwanychM. A. (2)iM. A. (1). PozwaniS. A.iJ. A.poręczyli zobowiązanie wekslowe wystawców weksla. W dniu 14.03.2003 r pozwani podpisali porozumienie wekslowe, w którym określono warunki wypełnienia przez bank w/w weksla in blanco. W porozumieniu tym wskazano, że bank może w wypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania uzupełnić weksel na sumę odpowiadającą zadłużeniu stanowiącej równowartość 28.226,08 CHF.
/dowód: Akta 6 Ds. 821/11 – k 86 deklaracja wekslowa z 12.02.2008
Akta 6 Ds. 821/11 – k 6-7 deklaracja wekslowa z 14.03.2003
Akta 6 Ds. 821/11 – k 30 – protokół przesłuchaniaJ. A.
Akta 6 Ds. 821/11 – k 38-39 – protokół przesłuchaniaM. A. (1)
Akta 6 Ds. 821/11 – k 43 – protokół przesłuchaniaM. A. (2)/
W dniu 12.02.2008 r została zawarta umowa, która podwyższała kwotę kredytu udzielonego w dniu 14.03.2003 r do kwoty 177.123,15 CHF. Zabezpieczeniem kredytu miał być oddany wcześniej do dyspozycji banku weksel in blanco. W dniu 12.02.2008 r pozwanaM. A. (2)zawarła z pozwanym bankiem porozumienie wekslowe ustalające nowe warunki wypełnienia weksla in blanco stanowiącego zabezpieczenie kredytu. Podpisy pozwanychM. A. (2),J. A.iS. A.na deklaracji wekslowej z dnia 12.02.2008 r zostały sfałszowane. PozwanyS. A.w dniu 25.05.2011 złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa polegającego na sfałszowaniu jego podpisu na w/w dokumencie.
/dowód: akta 6 Ds. 821/11 – k1,2 – zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa
Akta 6 Ds. 821/11 – k 86 deklaracja wekslowa z 12.02.2008
Akta 6 Ds. 821/11 – k 30 – protokół przesłuchaniaJ. A.
Akta 6 Ds. 821/11 – k 38-39 – protokół przesłuchaniaM. A. (1)
Akta 6 Ds. 821/11 – k 43 – protokół przesłuchaniaM. A. (2)
Akta 6 Ds. 821/11 – k 72-75 – protokół przesłuchaniaJ. P.
Akta 6 Ds. 821/11 – k 116-119 postanowienie z dnia 25.04.2012
Akta 6 Ds. 821/11- k 98-115 i 149-161 opinie biegłych z zakresu kryminalistycznego badania pisma
Akta 6 Ds. 821/11 – k 172-175 protokół przesłuchania podejrzanego/
Sąd uznał za wiarygodne w/w dowody z dokumentów albowiem strony nie kwestionowały prawdziwości zawartych w nich twierdzeń a stan faktyczny sprawy był de facto bezsporny między stronami.
Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd uznał żądanie powoda za częściowo uzasadnione. Zgodnie z przepisemart. 7 kpcProkurator może żądać wszczęcia postępowania w każdej sprawie jeżeli wg jego oceny wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego. W przedmiotowej sprawie Prokurator wniósł pozew na podstawie w/w przepisu w celu usunięcia z obrotu prawnego sfałszowanego dokumentu. Z uwagi na to, że Prokurator wnosząc pozew nie działał na rzecz oznaczonej osoby zgodnie z przepisemart. 57 kpcwniósł pozew przeciwko wszystkim osobom będącym stronami stosunku prawnego, którego dotyczy powództwo.
Z uwagi na to, że Prokurator domagał się ustalenia nieważności czynności prawnej na podstawieart. 189 kpcw pierwszej kolejności należało zbadać istnienie interesu prawnego we wniesieniu powództwa albowiem istnienie interesu prawnego jest przesłanką niezbędną do uwzględnienia powództwa opartego na przepisieart. 189 kpc.
Interes prawny należy rozumieć jako potrzebę wynikającą z określonej sytuacji prawnej w jakiej znajduje się powód. W przedmiotowej sprawie Prokurator wskazywał, że interes prawny we wniesieniu przez niego powództwa wynika z sytuacji pozwanychM. A. (1),J. A.iS. A., którzy w wypadku nie spłacenia kredytu zabezpieczonego wekslem in blanco narażeni byliby na ujemne konsekwencje finansowe wynikające z wypełnienia weksla w oparciu o podrobioną deklarację wekslową.
W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie Prokurator wykazał istnienie interesu prawnego w wytoczeniu powództwa. Z uwagi na to, że Prokurator wytoczył powództwo samoistne na podstawieart. 7 kpci57 kpcnie jest możliwe ścisłe wskazanie interesu prawnego Prokuratora w wytoczeniu powództwa w rozumieniuart. 189 kpc. Jednak fakt wytoczenia powództwa w celu usunięcia z obrotu prawnego sfałszowanego dokumentu i działanie przez Prokuratora w celu ochrony interesu publicznego i praw obywateli na podstawie w/w przepisów daje podstawy do uznania istnienia interesu prawnego w wytoczeniu tego powództwa.
Prokurator wnosząc o ustalenie nieważności deklaracji wekslowe z dnia 12.02.2008 r wskazywał, że powyższa czynność jest nieważna z powodu jej sprzeczności z ustawą –art. 60 kcokreślającym sposób wyrażenia woli osoby dokonującej czynności prawnej. W przedmiotowej sprawie okolicznością bezsporną jest fakt, że podpisy pozwanychM. A. (1),J. A.iS. A.zostały sfałszowane. Osoby te nie złożyły więc oświadczenia woli o treści stwierdzonej w/w deklaracją wekslową co uzasadnia ustalenie, że czynność ta jest nieważna wobec tych osób.
W ocenie Sądu fakt sfałszowania podpisów 3 w/w pozwanych deklaracji wekslowej nie uzasadnia jednak ustalenia nieważności tej czynności w całości także co do pozostałych pozwanych.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że deklaracja wekslowa z dnia 12.02.2008 r zawiera treść 4 porozumień wekslowych, których stronami byli:(...) Bank SAwG.i pozwanaM. A. (2),(...) Bank SAwG.i pozwanyM. A. (1),(...) Bank SAwG.iS. A.,(...) Bank SAwG.iJ. A..
Z uwagi na to, że zabezpieczeniem kredytu(...)był weksel in blanco wystawiony przez pozwanychM. A. (1)iM. A. (2)oraz poręczony przez pozwanychJ. A.iS. A.warunki wypełnienia tego weksla określane są w porozumieniu wekslowym, którego treść stwierdzona jest w dokumencie jakim jest deklaracja wekslowa. Fakt, że w przedmiotowej sprawie treść porozumienia wekslowego zawartego przez pozwany bank z każdym z pozostałych pozwanych została stwierdzona jednym dokumentem nie daje podstaw do uznania, że mamy do czynienia tylko z jedną czynnością prawną.
Zgodnie z przepisemart. 47 prawa wekslowegokażdy z wystawców weksla i każdy poręczyciel ponosi odpowiedzialność solidarną wobec posiadacza weksla. Stosownie natomiast do przepisuart. 368 kczobowiązanie może być solidarne chociażby każdy z dłużników był zobowiązany w sposób odmienny. Z przepisów tych wynika więc, że zobowiązania wystawcy weksla i poręczycieli mogą mieć różną wysokość. W związku z tym porozumienia wekslowe określające warunki wypełnienia weksla w tym kwotę mogą być odmienne dla każdego z dłużników wekslowych albowiem każdy z nich odpowiada wobec posiadacza weksla solidarnie z pozostałymi dłużnikami ale tylko w zakresie swego indywidualnego zobowiązania. W związku z tym każdy z dłużników wekslowych może mieć inny zakres odpowiedzialności i w związku z tym może podnosić inne zarzuty osobiste w wypadku uzupełnienia weksla in blanco niezgodnie z zawartym przez niego porozumieniem wekslowym.
Powyższe okoliczności powodują, że dla oceny zasadności powództwa wniesionego w przedmiotowej sprawie należy dokonać oceny ważności każdego z czterech porozumień wekslowych stwierdzonych w treści deklaracji wekslowej z dnia 12.02.2008 r.
Jak zostało już wcześniej wskazane niewątpliwie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności porozumień wekslowych, których stronami byli:(...) Bank SAwG.i pozwanyM. A. (1),(...) Bank SAwG.iS. A.,(...) Bank SAwG.iJ. A.. PozwaniJ. A.,S. A.iM. A. (1)nie złożyli oświadczeń o treści stwierdzonej w w/w deklaracji wekslowej a ich podpisy na dokumencie zostały sfałszowane. Okoliczność ta uzasadnia uwzględnienie powództwa w zakresie dotyczącym tych trzech stosunków prawnych.
Powództwo jest natomiast bezzasadne w zakresie porozumienia wekslowego zawartego przez(...) Bank SAwG.z pozwanąM. A. (2). Podpis pozwanejM. A. (2)na stwierdzającej treść porozumienia wekslowego deklaracji wekslowej jest autentyczny podobnie jak podpis działającej w imieniubanku (...). Brak jest również jakichkolwiek przesłanek dających podstawy do przypuszczenia, że treść oświadczenia woli złożonego przezM. A. (2)i bank była inna niż stwierdzona w w/w deklaracji wekslowej. Okoliczności te uzasadniały oddalenie powództwa w tym zakresie.
Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd na podstawieart. 189 kpcw zw. zart. 58 § 1 kciart. 60 kcustalił, że opatrzona datą 12.02.2008 r. deklaracja do weksla in blanco poręczonego, złożona do dyspozycji(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wG., Oddział wB., jako zabezpieczenie spłaty kredytu udzielonegoM.iM. A. (1)na mocy umowy o kredyt Nr(...)z dnia 14.03.2003 r., wraz z poręczeniem znajdującym się na drugiej stronie tej deklaracji – jest nieważna w części tj:
- w zakresie czynności prawnej pomiędzy pozwanym(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wG., Oddział wB.a pozwanąJ. A.,
- w zakresie czynności prawnej pomiędzy pozwanym(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wG., Oddział wB.a pozwanymM. A. (1),
- w zakresie czynności prawnej pomiędzy pozwanym(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wG., Oddział wB.a pozwanymS. A..
W pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 106 kpci nie obciążono powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego(...) Bank SAwG.. Jednocześnie na podstawie art. 113 ust 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w związku zart. 102 kpckosztami sądowymi od uiszczenia których powód był zwolniony obciążono Skarb Państwa.

SSO Wojciech Rybarczyk