Sąd Okręgowy w Warszawie
VIII Wydział Karny
Sygnatura akt: VIII Ko 695/12
Data wyroku: 2013-05-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Igor Tuleya, Tomasz Julian Grochowicz, Maria Turek

Sygn. akt VIII Ko 695/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 maja 2013 roku

    Sąd Okręgowy w Warszawie w VIII Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący:SSO Tomasz Julian Grochowicz
Sędziowie:SO Igor Tuleya
SO Maria Turek (spr.)
Protokolant: Aleksandra Jędral, Renata Niewiadomska
w obecności Prokuratora: Wojciech Pełeszok, Andrzej Jóźwik
po rozpoznaniu w dniach 13 marca 2013 r., 15 maja 2013 r.
sprawy przeciwko Skarbowi Państwa,
z wnioskuK. I.iW. I.
o odszkodowanie za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe ze skazaniaP. I.przez Kolegium ds. Wykroczeń przy Naczelniku DzielnicyW.–Ż.orzeczeniami z dnia 14.05.1984r., sygn. akt A(...)i z dnia 21.03.1987r., sygn. akt(...)utrzymanego w mocy orzeczeniem Kolegium ds. Wykroczeń II Instancji przy Prezydencie m.st.W.sygn. akt(...)
na podstawie art. 8 ust. 1 oraz art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. (Dz. U. nr 34, poz. 149 z późn. zm.)

orzeka:

I
zasądza od Skarbu Państwa na rzeczK. I.iW. I.kwoty po 4.000 (cztery tysięcy) złotych tytułem odszkodowania oraz po 3.500 (trzy tysiące pięćset) złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

II
w pozostałym zakresie wniosek oddala;

III
kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa

Sygn. akt VIII Ko 695/12

UZASADNIENIE
K. I.orazW. I., w dniu 19 grudnia 2012r. złożyli wniosek do Sadu Okręgowego wW., o zasądzenie odszkodowania w wysokości 8.000 zł (ośmiu tysięcy) za poniesioną szkodę oraz o zasądzenie zadośćuczynienia w wysokości 17.000 zł (siedemnastu tysięcy) za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonania orzeczenia wobecP. I.(odpowiednio syna i ojca) „w związku z nielegalnym i bezprawnym wprowadzeniem wP.stanu wojennego”(k. 2-5).
Swoje roszczenie wnioskodawcy oparli naart. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 01 marca 2011r., sygn. akt P 21/09 (Dz. U. nr 53, poz. 277 z dnia 2011r.), a także postanowieniu Sądu Okręgowego wW.z dnia 14 listopada 2011r., o sygn. akt VIII Ko 900/11 (k.99 akt VIII Ko 900/11 UN).
Na rozprawie wnioskodawcy poparli wniosek o przyznanie zadośćuczynienia i odszkodowania. Prokurator wniósł natomiast, o zasądzenie odszkodowania w wysokości 7.500 zł (siedmiu tysięcy pięciuset), a także wniósł o oddalenie wniosku odnośnie zadośćuczynienia.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

P. I.rozpoczął swoją działalność opozycyjną w 1982r. Polegała ona m.in. na działaniu w strukturach podziemnej(...), kolportowaniu nielegalnej prasy podziemnej, zwoływaniu zebrań zakładowych w ramach działalności związkowej i braniu udziału w nielegalnych manifestacjach ulicznych na terenieW.. Mężczyzna czynnie działał również w Sekcji(...)i Grupach(...), przygotowywał się do walk ulicznych poprzez produkcję i składowanie broni, osłaniał transport z zagranicy zawierający sprzęt poligraficzny, umieszczał transparenty, prowadził drukarnię dla(...), a także wysyłał sprzęt naL.,U.,B.iM..
W dniu 13 grudnia 1983r.P. I.skorzystał z ustawy amnestyjnej i w Prokuraturze Rejonowej dla DzielnicyW.Ż., ujawnił swoją działalność (k.53, 55 akt VIII Ko 900/11 UN).
Jako osoba czynnie zaangażowana w działania na rzecz(...)(m.in. operacja kryptonim(...)- k. 60),P. I.był dwukrotnie karany.
W dniu 1 maja 1984r. został ukarany orzeczeniem Kolegium do Spraw Wykroczeń przy Naczelniku DzielnicyW.Ż.z dnia 14 maja 1984r. o sygn. akt A(...), za czyn z art. 50 dkw polegający na tym, że w dniu 1 maja 1984r. o godzinie 15.00 wW.przyulicy (...), nie opuścił zbiegowiska publicznego pomimo wezwania Milicji Obywatelskiej, czym zakłócił porządek publiczny.P. I.został ukarany karą 1 (jednego) miesiąca aresztu zasadniczego z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres próby - 6 (sześciu) miesięcy, zasądzono również koszty postępowania w kwocie 150 zł.

P. I.został również ukarany orzeczeniem Kolegium do Spraw Wykroczeń przy naczelniku DzielnicyW.Ż.z dnia 21 marca 1987 r. o sygn. akt(...), utrzymanym w mocy orzeczeniem Kolegium do Spraw Wykroczeń drugiej instancji przy Prezydencie(...)z dnia 28 kwietnia 1987r. o sygn. akt(...), za czyn z art. 52a § 1 pkt 2 dkw. w zw. z art. 63a § 1 dkw. Czyn ten polegał na tym, że w dniu 19 marca 1987r. ok. godz. 14.30 wW.przyul. (...), podjął działania zmierzające do wywołania niepokoju publicznego umieszczając bez zgody(...), na zewnętrznych bocznych ścianach tramwajowych, przy użyciu białej farby aerozolowej, napisów o treści: „(...)„(...)” oraz umieszczając wizerunki kotwicy z literąS. Mężczyzna został ukarany karą 50.000 zł (pięćdziesięciu tysięcy) grzywny oraz nawiązką w wysokości 30.000 zł (trzydziestu tysięcy), a orzeczenie podano do publicznej wiadomości poprzez powiadomienie zakładu pracy, w którym był zatrudniony, zasądzono od niego również koszty postępowania.
Oba orzeczenia zostały następnie unieważnione postanowieniem Sądu Okręgowego wW.z dnia 14 listopada 2011r., sygn. akt VIII Ko 900/11.
P. I.przed wybuchem stanu wojennego, od dnia 11 lutego 1977r. do dnia 7 lipca 1982r., był zatrudniony na stanowisku specjalisty(...)(...)wW.. Został jednak zwolniony z zakładu pracy, z uwagi na zmniejszenie stanu zatrudnienia i wypłacono mu odszkodowanie w wysokości 6- miesięcznej odprawy, za okres wypowiedzenia. (k. 19-20). Po wybuchu stanu wojennego, tj. od dnia 22 kwietnia 1983r. do dnia 15 października 1983r., pracował na stanowisku dyspozytora transportu wFabryce (...), a stosunek pracy został rozwiązany na jego prośbę (k. 17-18). Mężczyzna następnie od lutego do maja 1984r., pracował wSpółdzielni (...), w charakterze dyspozytora ds. spedycji kolejowej, a umowa została rozwiązana poprzez nie przedłużenie jej na czas nieokreślony (k. 14). W okresie natomiast od 1 października 1984r. do dnia 31 lipca 1987r., był pracownikiemPrzedsiębiorstwa (...), został zwolniony na własną prośbę (k. 16-17). Od dnia 15 grudnia 1987r. do dnia 30 czerwca 1989r. był zatrudniony w OkręgowymZakładzie (...), a stosunek pracy został rozwiązany na wniosek pracownika w ustawowym terminie wypowiedzenia (k.15).
Po 1989r. stan zdrowia mężczyzny znacznie się pogorszył. W 2007 r.P. I.zmarł, w wyniku zatrzymania akcji serca spowodowanej zaostrzeniem przewlekłej choroby płuc.

Powyższy stan faktyczny, Sąd ustalił na podstawie:zeznań świadków:W. I.(k. 44v),E. Z.(k.45-45v.) a także dokumentów: kserokopii dokumentacji medycznej (k. 6-9, k. 21-30), kserokopii książki „(...)” (k. 10-13), kserokopii dotyczących zatrudnienia (k. 14-20), kserokopii aktów stanu cywilnego (k. 31-33), akt VIII Ko 900/11 UN Sądu Okręgowego wW..
Sąd dał wiarę zeznaniom świadków:W. I., jak równieżE. Z., w zakresie informacji na temat działalności opozycyjnejP. I., a także informacji na temat poszczególnych zdarzeń z życia mężczyzny, które miały miejsce w tamtym okresie. Informacje te choć są ogólne, zdaniem Sądu są wiarygodne, gdyż znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materialne dowodowym, w szczególności dokumentach IPN.
Sąd swoje ustalenia oparł przede wszystkim na dokumentach zgromadzonych w sprawie, a w szczególności dokumentach pochodzących z Instytutu Pamięci Narodowej, fragmencie książki „(...)”, a także dokumentacji medycznej i dotyczącej zatrudnieniaP. I.. W ocenie Sądu, informacje zawarte w tych dokumentach wzajemnie się potwierdzają i są prawdziwe.

Sąd zważył, co następuje:
Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz treść przepisów regulujących uprawnienia osób represjonowanych, zawartych wustawie z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, Sąd Okręgowy uznał, iż wniosekK. I.orazW. I., zasługuje na częściowe uwzględnienie.
Przepis art. 8 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. stanowi, że osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. wP.stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania orzeczenia albo decyzji. Wobec śmierci osoby represjonowanej, roszczenie to przysługuje jego matce i synowi.
Zdaniem Sądu, wniosek w zakresie odszkodowania w kwocie 8.000 zł jest całkowicie zasadny. Sąd uznał, iż w kwestii poniesionej przezP. I.szkody, należy odnieść się do zasądzonej orzeczeniem Kolegium do Spraw Wykroczeń z dnia 21 marca 1987 roku grzywny w wysokości 50.000 zł (pięćdziesięciu tysięcy) wraz z poniesionymi kosztami, czyli w sumie kwoty 52.892 zł (pięćdziesięciu dwóch tysięcy ośmiuset dziewięćdziesięciu dwóch), a także nawiązki w wysokości 30.000 zł (trzydziestu tysięcy). Sąd dał wiarę dowodom z dokumentów potwierdzających dokonanie wpłaty całej kwoty, tj. 82.892 zł (osiemdziesięciu dwóch tysięcy ośmiuset dziewięćdziesięciu dwóch), tj. że zarówno grzywna, jak i nawiązka zostały spłacone w dniu 31 sierpnia 1987r. (k. 7, sygn. akt VIII Ko 900/11 UN Sądu Okręgowego wW.). Orzeczeniem z dnia 14 maja 1984 rokuP. I.został obciążony kosztami postępowania – 150 złotych.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu, przy dokonaniu wyliczenia odszkodowania należało wziąć pod uwagę przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pracę w 1987 roku, które wynosiło29.184złotych. Zatem kwota 83.043 zł (52.892 złotych grzywny + 30.000 złotych nawiązki oraz 150 złotych kosztów), dzielona przez kwotę przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przypadającą na rok 1987 i pomnożona przez kwotę przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przypadającą na rok 2013r., tj.3.690.30zł (trzech tysięcy sześciuset dziewięćdziesięciu złotych i trzydziestu groszy), dała ostatecznie wynik ponad 10.000 (dziesięciu tysięcy) zł odszkodowania, a więc w ocenie Sądu zasadne jest przyznanie wnioskodawcom odszkodowania w kwocie po 4.000 zł (cztery tysiące), łącznie 8.000 zł, zgodnie z ich żądaniem.
Sąd uznał, iż utrata czy zmiana pracy we wskazywanych wyżej okresach nie miała bezpośredniego związku z orzeczeniami Kolegium do spraw Wykroczeń.
Odnosząc się zaś do kwestii zadośćuczynienia Sąd Okręgowy podzielił zdanie Sądu Apelacyjnego, że „szkody i krzywdy wynikłe z wykonania jakiegoś orzeczenia lub decyzji nie mogą być wywodzone z okoliczności zaistniałych przed datą skierowania orzeczenia czy decyzji do etapu egzekucji, natomiast szkody i krzywdy wynikłe z wydania orzeczenia mogły wiązać się z okolicznościami zaistniałymi przed etapem jego wykonywania – np. powstałymi w trakcie procesu wydawania orzeczenia i mogły wystąpić nawet, gdyby danego orzeczenia do fazy wykonawczej nie skierowano” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 maja 2011r., II AKa 107/11). Sąd zasądzając zadośćuczynienie, wziął zatem pod uwagę ukaranieP. I.orzeczeniem Kolegium do Spraw Wykroczeń z dnia 14 maja 1984 roku karą 1 (jednego) miesiąca aresztu zasadniczego z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres próby wynoszącym 6 (sześć) miesięcy oraz zasądzenie kosztów postępowania, a także orzeczeniem z dnia 21 marca 1987 roku karą grzywny, wymierzenie nawiązki i zasądzenie kosztów postępowania. Przytaczana wyżej ustawa nie ogranicza zadośćuczynienia do określonego rodzaju wymierzonej kary, czy też środka. Wskazuje zaś ogólnie na „wykonanie orzeczenia” (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 maja 2011r., II Aka 107/11).
Niewątpliwym było, że na skutek wykonania unieważnionych orzeczeń KolegiumP. I.poniósł stratę w wysokości 83.043 zł złotych. Nie budzi także wątpliwości konstatacja, że natychmiastowe i bezwzględne wyegzekwowanie należności niesłusznie orzeczonych przez Kolegium do spraw Wykroczeń wywołało uP. I.krzywdę, która wymagała rekompensaty w postaci stosownego zadośćuczynienia. Tym bardziej, że łączna kwota uiszczonych należności była znaczna (niemal trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia), zaś represjonowany nie był jak wynika z zeznań jego siostryE. Z.osobą zamożną, a wręcz przeciwnie w tamtym okresie często korzystał z pomocy finansowej i rzeczowej swojej rodziny i przyjaciół.
Pomimo niezarządzenia wykonania kary aresztu, Sąd doszedł do przekonania, że już samo orzeczenie kary, mogło wywołać u mężczyzny ogromne poczucie krzywdy i niesprawiedliwości zarówno dla niego, jak i dla całej jego rodziny, a także odbić się na jego zdrowiu. Należało również uwzględnić fakt, żeP. I.był działaczem opozycyjnym w czasie trwania stanu wojennego. Z akt sprawy, w tym dołączonej dokumentacji medycznej jednoznacznie wynika, że mężczyzna wielokrotnie ryzykował swoim zdrowiem (był bardzo schorowanym człowiekiem), a przede wszystkim życiem. Przed śmiercią choroba uniemożliwiła mu również podjęcie jakiejkolwiek pracy.
W orzecznictwie podkreśla się, że zadośćuczynienie jako rekompensata za krzywdyi dolegliwości moralne oraz fizyczne winno się mierzyć ich dolegliwością oraz współczesnym standardem społeczeństwa, by i krzywda została wynagrodzona i pokrzywdzony nie wzbogacił się (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 30 marca 1994 roku, II AKz 364/93).
Wobec powyższego należało uznać, że kwota zadośćuczynienia 3.500 złotych dla każdego z wnioskodawców (łącznie 7.000 złotych), w świetle wieloletniej przyjętej przez Sąd praktyki, jak i możliwości finansowych Skarbu Państwa, jest w powyższym przypadku adekwatna.
Sąd zatem zasądził wnioskodawcom odszkodowanie po 4.000 zł (cztery tysiące) oraz zadośćuczynienie w kwotach po 3.500 zł (trzy tysiące pięćset) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
W zakresie zadośćuczynienia, Sąd oddalił wniosek ponad kwotę 7.000 zł uznając, że kwota 17.000 zł (siedemnastu tysięcy) jest w tym przypadku wygórowana.
Zgodnie z art. zart. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, koszty postępowania w niniejszej sprawie ponosi Skarb Państwa.