Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 389/13
Data wyroku: 2013-11-21 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Nienależne Świadczenie
Podstawa prawna: art. 410§2 k.c.

Sygn. akt II Ca 389/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia

21 listopada 2013r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący

SSO Maria Leszczyńska

Sędziowie

SO Wojciech Borodziuk (spr.)
SO Irena Dobosiewicz

Protokolant

Danuta Iwanusek

po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013r. w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z powództwa :K. P.

przeciwko : PowiatowiT.

o : zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sadu Rejonowego w Świeciu VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w Tucholi

z dnia 28 lutego 2013r. sygn. akt. VI C 133/13

1
oddala apelacje;

2
zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 60 zł (sześćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

II Ca 389 / 13

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Świeciu – VI Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Tucholi wyrokiem z dnia 28 lutego 2013 roku po rozpoznaniu sprawy z powództwaK. P.przeciwko PowiatowiT.o zapłatę :
-utrzymał w mocy w całości wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w Tucholi z dnia 13.12.2012 roku w sprawie I C 737/12.

K. P.wniósł o zasądzenie od PowiatuT.kwoty 425 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 14 września 2012 roku do dnia zapłaty wraz z kosztami procesu. W uzasadnieniu podał, że uiścił w trybie administracyjnym opłatę w wysokości 500 zł za wydanie karty pojazdu, przy pierwszej rejestracji pojazdu używanego w Polsce. Powód powołał się na niezgodność przepisurozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 roku, na podstawie którego opłata została pobrana, z przepisamiustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku – Prawo o ruchu drogowymi zKonstytucją, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 roku. Zdaniem powoda należna opłata winna wynosić 75 zł, ale pomimo wezwania do zapłaty pozwany nie zwrócił nadpłaconej kwoty w wysokości 425 zł. Powód w pozwie powołał się naart. 410 §2 k.c.

W dniu 13 września 2012 roku Sąd wydał wyrok zaoczny, w którym uwzględnił powództwo w całości, zasądzając od pozwanego kwotę 425 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 14 września 2012 roku wraz z kosztami procesu w kwocie 107 zł.

Pozwany w sprzeciwie od wyroku zaocznego wniósł o jego uchylenie i odrzucenie pozwu w całości oraz zasądzenie kosztów procesu, podnosząc zarzut niedopuszczalności drogi sądowej. Zdaniem pozwanego zmienił się stan prawny, albowiem od dnia 1 stycznia 2010 roku weszła w życieustawa o finansach publicznych z dnia 27 sierpnia 2009 roku. Ustawa ta zawiera definicję środków publicznych, do których należy opłata za wydanie karty pojazdu, do których z kolei zastosowanie mają przepisykodeksu postępowania administracyjnegooraz ustawy ordynacja podatkowa. Jest to zatem tryb szczególny administracyjny, który wyłącza drogę postępowania przed sądem powszechnym.
W przypadku nieuwzględnienia powyższego zarzutu pozwany podnosił, że nie mógł nie stosować wskazanego przez powoda rozporządzenia, który obowiązywał wówczas w porządku prawnym i brak było innego przepisu, który wskazywałby na obowiązek pobierania innej opłaty, niż wskazana w okolicznościach sprawy. Ponadto pobierana opłata nie była niezależna, skoro podstawa do jej pobrania istniała.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny.

K. P.w 2004 roku dokonał pierwszej rejestracji w Polsce używanego pojazdu sprowadzonego z innego kraju UE – markiF. (...). Z tego tytułu za wydanie karty pojazdu uiścił w dniu 29 października 2004 roku opłatę administracyjną w kwocie 500 zł.
Pismem z dnia 27 sierpnia 2012 roku powód wezwał pozwanego do zwrotu kwoty 425 zł.
Pozwany w drodze decyzji administracyjnej z dnia 14 września 2012 roku odmówił zwrotu nadpłaty powyższej kwoty.
Powyższy stan faktyczny był niesporny pomiędzy stronami i wynikał z przedłożonych dokumentów.
W pierwszej kolejności Sąd Rejonowy uznał za niezasadny zarzut niedopuszczalności drogi sądowej. Powołana regulacja w ustawie o finansach publicznych z 2009 roku, w ocenie Sądu nie wyłącza drogi sądowej, co potwierdził dwukrotnie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 maja 2007 roku (sygn. III CZP 35/2007) oraz w uchwale z dnia 06 czerwca 2012 roku (sygn. III CZP 24/12). Dopuszczalność drogi sądowej w sprawie należy domniemywać (art. 2 k.p.c.) i rozumieć stosunkowo szeroko, na co wskazuje orzecznictwo Sądu Najwyższego, z czego wynika konieczność istnienia konkretnego przepisu prawa, który wprost wyznacza dla sprawy drogę administracyjną, jako wyłączną. Brak jest natomiast takiego wskazania dla spraw związanych z opłatami za kartę pojazdu w powołanych przez pozwanego przepisach prawa.
Jednocześnie zdaniem Sądu nie jest dopuszczalne odrzucenie pozwu w sprawie mającej cechy sprawy cywilnej, a powód swoje roszczenie oparł na instytucji nienależnego świadczenia. Ponadto pozwany powołując się na drogę administracyjną na skutek wezwania powoda nie wszczął w tym zakresie żadnej procedury administracyjnej, a nawet na taką procedurę się wcześniej nie powoływał.
Uwzględniając powyższe Sąd Rejonowy odmówił odrzucenia pozwu w rozpoznawanej sprawie.
W ocenie Sądu roszczenie powoda było w całości zasadne. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 czerwca 2010 roku (sygn. akt III CZP 37/10, Lex nr 578583) rozważając kwestię zwrotu nienależnie pobranych opłat za kartę pojazdu stwierdził na wstępie, że rozstrzygnięcie tego zagadnienia wymaga przede wszystkim odpowiedzi na pytanie, czy przepis §1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 roku, na podstawie którego została od powoda pobrana opłata za kartę pojazdu zakupionego na terenie państwa należącego do Unii Europejskiej i sprowadzonego do Polski, był zgodny z prawem wspólnotowym. Wskazać bowiem należy, że zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego zobowiązuje nie tylko Sąd danego kraju, ale także organ administracyjny, do stosowania prawa wspólnotowego i odstąpienia od stosowania sprzecznych z nim przepisów prawa wewnętrznego, krajowego (tak m.in. WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2009 roku. sygn. akt 111 SA/Wa 832/09, Lex nr 550223), niezależnie od wyroku polskiego Trybunału Konstytucyjnego, który odroczył utratę mocy obowiązującej przepisów rozporządzenia, w drodze wyroku z dnia 17 stycznia 2006 roku, w sprawie o sygnaturze U 6/04.
W sprawie zgodności odpowiedniego przepisu rozporządzenia z 2003 roku z prawem wspólnotowym Europejski Trybunał Sprawiedliwości w Luksemburgu w dniu 10 grudnia 2007 roku w sprawie C-134/07 zajął stanowisko, żeart. 90 akapit pierwszyWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie takiej, jak przewidziana w§1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 roku, która to w praktyce była nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany.
Traktat WE jest umową międzynarodową, ratyfikowaną przez RP, która była w odpowiednim trybie ogłoszona w Dzienniku Ustaw. Zgodnie zaś z przepisemart. 91 Konstytucji RPratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana. Także zart. 10TWE należy wywieść zasadę pierwszeństwa, która nakłada na Sąd krajowy obowiązek pominięcia normy prawa krajowego, jeśli stwierdzi, że jest ona sprzeczna z normą wspólnotową. Zasada ta została wprost sformułowana w dotychczasowym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.
Postanowienie z dnia 10 grudnia 2007 roku ma skutekex tunc, tj. wywołuje skutek od samego początku obowiązywania niezgodnego z prawem wspólnotowym przepisem. W świetle tego nakładanie opłaty za kartę pojazdu było od samego początku sprzeczne z prawem unijnym. Oznacza to. że kupujący pojazd i rejestrujący go po raz pierwszy w Polsce, nie był w ogóle zobowiązany do uiszczenia tej opłaty. Bez znaczenia zatem na roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozostaje odroczenie obowiązywania w mocy przepisówrozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 rokuprzez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 roku.
Sąd Rejonowy jednocześnie zważył, że powyższe postanowienie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007 roku odnosi się do pełnej wysokości opłaty pobieranej za kartę pojazdu w kwocie 500 zł, a nie jej części czy różnicy pomiędzy kwotami pobieranymi w tym przedmiocie poprzednio i obecnie. Po pierwsze. Trybunał uznał za sprzeczne z prawem wspólnotowym pobieranie opłaty w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego, przywiezionego z innego kraju członkowskiego UE w sytuacji, gdy opłata taka nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on już tam zarejestrowany. Po drugie, skoro dany przepis uznano za sprzeczny i z tego powodu nie mógł być on stosowany, to na dzień faktycznego uiszczenia przez osoby rejestrujące pojazdy w Polsce pełnej opłaty 500 zł, nie było skutecznego przepisu, który ustalałby wysokość jakiejkolwiek opłaty za tą czynność rejestracyjną. Zatem spełnione wówczas świadczenie było nienależne.
Sąd Rejonowy w konsekwencji uznał, że zostały spełnione przesłanki zart. 410 §2 k.c.w zakresie zgłoszonego roszczenia, dlatego zgodnie zart. 347 k.p.c.wyrok zaoczny utrzymał w mocy w całości.

Wyrok Sądu Rejonowego zaskarżył apelacją w całości pozwany zarzucając:
- naruszenieart. 199 §1 pkt 1 k.p.c.poprzez jego nie zastosowanie;
- naruszenie 410§2 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie;
- naruszenieart. 2 §1 k.p.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie;
- naruszenieart. 2 §3 k.p.c.poprzez jego nie zastosowanie.
Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wnosił o :
- uchylenie wyroku w całości i odrzucenie pozwu,
ewentualnie
- zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za pierwszą instancję wg norm przepisanych,
- zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

Powód w odpowiedzi na apelację wnosił o jej oddalenie i zasądzenie kosztów procesu.

S ą d O k r ę g o w y z w a ż y ł, c o n a s t ę p u j e :

Apelacja nie jest zasadna. Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne z rozważeniem całokształtu materiału dowodowego zaoferowanego w toku postępowania przez strony bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, o jakiej mowa wart. 233 §1 k.p.c., które to ustalenia Sąd Okręgowy w całości podziela i przyjmuje za własne.
Przystępując do rozpoznania apelacji Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności rozpoznał zarzut nieważności postępowania z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej (art. 379 pkt 1 k.p.c.w zw. zart. 199 §1 k.p.c.orazart. 2 k.p.c.)
Pozwany podnosił, że z dniem 01.01.2010 roku weszła w życieustawa z dnia 27.8.2009 roku o finansach publicznych(Dz. U. z 2009 roku, nr 157, poz.1240), która wart. 60zawiera definicję środków publicznych stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno – prawnym, a punkcie 7 art. 60 mieści się opłata objęta żądaniem pozwu, gdyż stanowiła dochód pobierany przez samorządową jednostkę budżetową na podstawie odrębnych przepisów. Jednocześnie w art. 67 tej ustawy przewidziano, że do spraw dotyczących należności, o których mowa wart. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisyustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnegoi odpowiednio przepisydziału III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa. Natomiast zgodnie z art. 115 ustawy z dnia 27.8.2009 roku – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych, do spraw dotyczących niepodatkowych należności budżetowych, o których mowa wart. 60 ustawy o finansach publicznych, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
W ocenie Sądu Okręgowego powyższa regulacja nie wyłącza drogi sądowej, którą zgodnie zart. 2 k.p.c.należy domniemywać i jest ona rozumiana szeroko, a jej granicą jest wyraźny przepis prawa, który wprost przewiduje dla konkretnej kategorii spraw jedynie drogę administracyjną.
W tym miejscu przywołać należy pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24.6.2010 roku w sprawie IV CSK 554/09 (publ. Lex nr 738131), że nie jest uzasadnione odrzucenie pozwu ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej w sprawie nie mającej cech sprawy cywilnej, jeżeli powód przedstawił okoliczności i zdarzenia, które mogą stanowić cywilnoprawne źródło jego żądań.
Powód w pozwie jako podstawę faktyczną swojego żądania wskazuje pobranie przez pozwanego bez podstawy prawnej opłaty, wskutek czego pozwany stał się bezpodstawnie wzbogacony, czyli roszczenia o zwrot tej kwoty od pozwanego upatruje w przepisach prawa cywilnego,art. 405 i nast. k.c.Natomiast przytoczone przez pozwanego przepisyustawy o finansach publicznych z 27.8.2009 rokuregulują kwestię pobierania opłat.
W powyższej sprawie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 06 czerwca 2012 roku w sprawie o sygn. III CZP 24/12 na pytanie Sądu Okręgowego w Bydgoszczy zadane w analogicznej sprawie zajął stanowisko, że wejście w życie z dniem 1 stycznia 2010 rokuustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych( Dz. U. z 2009 roku, nr 157, poz. 1240), która wart. 60 pkt 7, jako środki publiczne stanowiące niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno – prawnym wymienia: „dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie innych ustaw”, a wart. 67do spraw dotyczących należności, o których mowa wart. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą przewiduje stosowanie przepisówustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego(Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.5)) i odpowiednio przepisówdziału III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa(Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.6)), nie spowodowało niedopuszczalności drogi sądowej w sprawach o zwrot nienależnie pobranych opłat za karty pojazdu na podstawierozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 roku w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu(Dz. U. z 2003 roku, nr 137, poz. 1310)
Z powyższego względu zarzut niedopuszczalności drogi sądowej uznać należy za niezasadny.
W dalszej kolejności rozpoznaniu podlegał zarzut naruszenia w wyrokuart. 410 §2 k.c.
W kwestii zgodności §1 ust.1 rozporządzenia z 2003 r. z prawem wspólnotowym wypowiedział się na pytanie prejudycjalne Sądu Rejonowego w Jaworznie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który postanowieniem z dnia 10 grudnia 2007 roku, sygn. akt C-134/07 (Dz. U. UE C 64, poz. 15), orzekł, że art. 90 akapit pierwszy WE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie, takiej jak ta przewidziana w§1 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany.
Postanowienie to ma skutekex tunc,tj. wywołuje skutek retroaktywny. W świetle tego postanowienia nakładanie opłaty za kartę pojazdu było sprzeczne z prawem unijnym i było z nim sprzeczne od samego początku. Oznacza to, że kupujący nie był w ogóle zobowiązany do uiszczenia tej opłaty. Bez wpływu zatem na rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozostaje odroczenie obowiązywania mocy przepisów rozporządzenia z 2003 r. o opłacie za wydanie karty pojazdu przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04.
Zauważyć trzeba, że postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odnosi się do pełnej wysokości opłaty za kartę pojazdu w kwocie 500 zł, a nie jedynie do różnicy 425 zł pomiędzy kwotami określonymi w rozporządzeniach z 2003 i 2006 roku.
Trybunał Sprawiedliwości uznał bowiem za sprzeczną z prawem unijnym (wspólnotowym) opłatę nakładaną w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego w sytuacji, w której opłata taka nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany.
Zważyć jednocześnie należy, że sprzeczność przepisów rozporządzeń krajowych z prawem wspólnotowym, wywoływało skutek nieważności tych rozporządzeńex tunc, dlatego odroczenie przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, nie ma znaczenia dla ich nieważności od samego początku.
Z tytułu naruszenia prawa unijnego wchodzi w grę odpowiedzialność odszkodowawcza. Powód jednak nie nawiązuje do tej podstawy odpowiedzialności, a zgłoszone roszczenie - żądanie zapłaty określonej kwoty - oparł na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, przytaczając stan faktyczny dla wykazania przesłanek bezpodstawnego wzbogacenia i te przesłanki wykazywał.
Powyższe pozostaje w zgodności ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 czerwca 2010 roku (sygn. akt III CZP 37/10,OSNC 2011/1/2, LEX nr 578583,Biul.SN 2010/6/9).
Podzielając powyższą ocenę wyrażoną przez Sąd Najwyższy Sąd Okręgowy uznał, że powód wykazał zaistnienie podstawy domagania się zwrotu nienależnie pobranej opłaty na podstawieart. 410 §2 k.c.
W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy oraz rozpoznający apelację Sąd Okręgowy związany był żądaniem pozwu ograniczonym do zasądzenia jedynie kwoty 425 zł, przyjmując jako datę popadnięcie pozwanego w opóźnienie datę dnia następnego od wezwania pozwanego pismem do zwrotu uiszczonej opłaty (art. 455 k.c.w zw. zart. 481 k.c.)
W konsekwencji Sąd Rejonowy zgodnie zart. 347 k.p.c.po przeprowadzeniu rozprawy na skutek sprzeciwu pozwanego od wyroku zaocznego, prawidłowo orzekł o utrzymaniu wyroku zaocznego w mocy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy apelację jako niezasadną oddalił. (art. 385 k.p.c.)

Jednocześnie zgodnie zart. 108§ 1 k.p.c.w zw. zart. 98 k.p.c.Sąd Okręgowy zasądził od pozwanej na rzecz powoda zwrot kosztów procesu za drugą instancję w wysokości 60 zł według 50% stawki minimalnej wynagrodzenia radcy prawnego zastępującego powoda w tym postępowaniu (§12 ust.1 pkt 1 i §6 pkt 1w zw. z§2 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, Dz. U. z 2002 roku, nr 163, poz. 1349 ze zm.)