Sąd Okręgowy w Rzeszowie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 364/13
Data wyroku: 2013-08-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Tomasz Wojciechowski, Marcin Świerk, Grażyna Artymiak
Słowa kluczowe: Przedawnienie roszczeń, Oszustwo
Podstawa prawna: art. 437, art. 449, art. 456 kodeksu postępowania karnego

Sygn. akt II Ka 364/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 sierpnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Rzeszowie Wydział II Karny w składzie:

Przewodniczący: SSO Tomasz Wojciechowski
Sędziowie:  SSO Marcin Świerk
SSO Grażyna Artymiak (spr.)

Protokolant:  st.sekr.sądowy Ewa Gronko

przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie - Renaty Stopińskiej-Witkowskiej

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2013 r.
sprawyJ. S. (1)iD. S.
oskarżonych o przestępstwo zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 12 kk,286 § 1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonych
od wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie
z dnia 28 marca 2013 r., sygnatura akt X K 566/12

I
uchyla:

a
punkt V i VI zaskarżonego wyroku i w tym zakresie sprawęprzekazujeSądowi Rejonowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania,

b
punkty VII, VIII, X i XI zaskarżonego wyroku,

c
punkt I zaskarżonego wyroku i uznając, że czyn opisany w punkcie I aktu oskarżenia stanowi, przy zastosowaniuart. 4 § 1 kk, czyn zabroniony określony wart. 205 § 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969r. -Kodeks karny(Dz. U. Nr 13, poz. 94 ze zm.) w zw. zart. 58 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969r. -Kodeks karnyna podstawieart. 17 § 1 pkt 6 kpkw zw. zart. 105 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969r. -Kodeks karnyw zw. zart. 15 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r.Przepisy wprowadzające Kodeks karny(Dz. U. Nr 88, poz. 554 ze zm.)umarzapostępowanie, zaś kosztami procesu w tym zakresieobciążaSkarb Państwa,

II
utrzymujew mocy punkt II, III, IV i IX zaskarżonego wyroku;

III
na podstawieart. 85 kkiart. 86 § 1 kkw miejsce kar jednostkowych orzeczonych w pkt II, III i IV wyrokuwymierzaoskarżonymD. S.iJ. S. (1)kary łączne po 1 (jednym) roku pozbawienia wolności, których wykonanie na podstawieart. 69 § 1 i § 2 kkorazart. 70 § 1 pkt 1 kkwarunkowo zawieszana okres próby 4 lat,

IV
zasądzaod oskarżonychD. S.iJ. S.na rzecz Skarbu Państwa kwoty po 910,67zł (dziewięćset dziesięć złotych sześćdziesiąt siedem złotych) tytułem kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze i związane z częścią skazującą zaskarżonego wyroku utrzymaną w mocy.

Sygn. akt II Ka 364/13

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 28 sierpnia 2013 roku

Sąd Rejonowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 28 marca 2013 r. (sygn. akt X K 566/12) uznał oskarżonychJ. S. (1)iD. S.za winnych popełnienia czynów polegających na tym, że oskarżeni:

I
w okresie stycznia i lutego 1993 r. wR., działając czynem ciągłym, a także wspólnie i w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 30.000 USD o wartości 47.331 złL. R.iA. R.za pomocą wprowadzenia ich w błąd, co do zamiaru i możliwości zwrotu zaciągniętej pożyczki z odsetkami w ciągu 1 roku, tj. o czyn zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 12 kk. Za tak przypisany czyn Sąd, na podstawieart. 286 § 1 kk, skazał ich na kary po 1 roku pozbawienia wolności;

II
w dniu 14 stycznia 2000 r. wR., działając wspólnie i w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 60.000 złL. D. (1)za pomocą wprowadzenia go w błąd co do zamiaru i możliwości zwrotu zaciągniętej pożyczki z odsetkami, tj. o czyn zart. 286 § 1 kk. Za tak przypisany czyn Sąd, na podstawieart. 286 § 1 kk, skazał ich na kary po 1 roku pozbawienia wolności;

III
w dniu 16 marca 2000 r. wR., działając wspólnie i w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 15.000 złS. M.za pomocą wprowadzenia go w błąd co do przeznaczenia pożyczonej kwoty pieniędzy, a także zamiaru i możliwości zwrotu pożyczonej kwoty i odsetek, tj. o czyn zart. 286 § 1 kk. Za tak przypisany czyn Sąd, na podstawieart. 286 § 1 kk, skazał ich na kary po 1 roku pozbawienia wolności;

IV
w okresie 1998 r. i 1999 r. wR., działając czynem ciągłym, wspólnie i w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniemJ. Ż.w łącznej kwocie 100.000 zł za pomocą wprowadzenia go w błąd co przeznaczenia pożyczonych pieniędzy, a także co do zamiaru i możliwości zwrotu pieniędzy, tj. o czyn zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 12 kk. Za tak przypisany czyn Sąd, na podstawieart. 286 § 1 kk, skazał ich na kary po 1 roku pozbawienia wolności;

V
w okresie od 18 grudnia 1998 r. do 1 września 1999 r. wR., działając czynem ciągłym, wspólnie i w porozumieniu, oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadziliJ. N.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w łącznej kwocie 61.300 zł za pomocą wprowadzenia go w błąd co do zamiaru i możliwości zwrotu tej kwoty oraz odsetek, tj. o czyn zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 12 kk. Za tak przypisany czyn Sąd, na podstawieart. 286 § 1 kk, skazał ich na kary po 1 roku pozbawienia wolności;

VI
w dniu 15 grudnia 1999 r. wR., działając wspólnie i w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadziliA.iR. K.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 26.858 USD o wartości 113.072,18 zł za pomocą wprowadzenia w błąd co do zamiaru zwrotu i możliwości zwrotu pożyczki z odsetkami, tj. o czyn zart. 286 § 1 kk. Za tak przypisany czyn Sąd, na podstawieart. 286 § 1 kk, skazał ich na kary po 1 roku pozbawienia wolności.

W miejsce orzeczonych wobec oskarżonych kar jednostkowych pozbawienia wolności, na podstawieart. 85 § 1 kkiart. 86 § 1 kk, Sąd wymierzył oskarżonymJ. S. (1)iD. S.kary łączne po 2 lata pozbawienia wolności (pkt VII wyroku), których wykonanie, na podstawieart. 69 § 1 i 2 kkiart. 70 § 1 pkt 1 kk, warunkowo zawiesił na okres próby 4 lat (pkt VIII wyroku). Jednocześnie na podstawieart. 46 § 1 kkSąd nałożył oskarżonychJ. S. (1)iD. S.solidarnie częściowy obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonych:
-S. M.kwoty 15.000 zł,
-J. Ż.kwoty 61.350 zł (pkt IX wyroku).
Na podstawieart. 72 § 2 kkSąd nałożył na oskarżonychJ. S. (1)iD. S.solidarnie częściowy obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonychA.iR. K.kwoty 102.737,17 – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia wyroku (pkt X wyroku).
Sąd także w punkcie XI wyroku rozstrzygnął o kosztach postępowania, zasądzając, na podstawieart. 627 kpkw zw. zart. 633 kpk, od oskarżonychJ. S. (1)iD. S.na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w kwotach po 1.741,35 zł.

Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonych. Zaskarżając wyrok Sądu Rejonowego w całości, zarzucił:

1
Obrazę przepisów prawa procesowego mającą istotny wpływ na zapadłe orzeczenie, a to:

-

art. 4 kpkw zw. zart. 92 kpki7 kpkpoprzez odmowę udzielenia waloru wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonychD.iJ. S. (1), a wręcz uznanie ich za naiwne, gdyż wbrew stanowisku Sądu, oskarżeni w sposób logiczny i spójny przedstawili swoje zamiary odnośnie pożyczanych pieniędzy; dowolność ocenie przeprowadzonych dowodów zgromadzonych zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, jak i jurysdykcyjnego, a w konsekwencji naruszenie zasady obiektywizmu i pominięcie dowodów i okoliczności działających na korzyść oskarżonych, jak i naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów;

art. 4 kpkw zw. zart. 366 § 1 kpkpoprzez niezgodne z zasadą obiektywizmu zaniechanie ustalenia prawdy materialnej w zakresie strony podmiotowej czynu oskarżonychD.iJ. S. (1), przejawiające się brakiem dążenia do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i nieuwzględnienie przez Sąd I instancji okoliczności przemawiających na ich korzyść np. faktu, że oskarżeni spłacali swoje zobowiązania w miarę ich możliwości finansowych, i tylko fatalna sytuacja gospodarcza ostatecznie nie pozwoliła na spłatę zadłużenia wobec wierzycieli;

art. 5 kpkw zw. zart. 92 kpkpoprzez naruszenie przez Sądy zasadyin dubio pro reopoprzez nierozstrzygnięcie na korzyść oskarżonych wątpliwości dotyczących zasadniczego znaczenia materiału dowodowego i błędne wyciągnięcie wniosków z materiału dowodowego, który dotknięty został licznymi brakami niemożliwymi do uzgodnienia;

art. 7 i art. 410 kpkalbowiem Sąd I instancji zebrany materiał dowodowy ocenił w sposób dowolny, a nie swobodny, sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego, prawidłowego rozumowania, nie uwzględniając i pomijając wiele istotnych kwestii, a w szczególności przez uznanie za niewiarygodne tej części wyjaśnień oskarżonych, w których twierdzili, iż zamierzali oddać pożyczone pieniądze, w sytuacji gdy są one spójne, rzeczowe, zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

2
Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę i mających wpływ na treść wyroku polegający na przyjęciu, że dowody ujawnione na rozprawie i ustalone na ich podstawie okoliczności są wystarczające do uznania za udowodniony fakt popełnienia przez oskarżonych zarzucanego im przestępstwa, mimo iż prawidłowe wnioski wyciągnięte z tych dowodów nie pozwalają w sposób wystarczający uznać ich winy, a przede wszystkim przypisać im realizacji znamion wprowadzenia w błąd w swoich wierzycieli.

W konsekwencji Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonych od zarzucanych im czynów, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Wniesiony środek zaskarżenia powodując kontrolę instancyjną orzeczenia Sądu I instancji, umożliwiła jego korektę, także nakazuje ingerencję w jego treść poza granicami zaskarżenia.
Na wstępnie jedynie dla porządku zaznaczyć należy, że konieczność ingerencji w niektóre z rozstrzygnięć Sądu Rejonowego dotyczących poszczególnych zarzucanych i przypisanych oskarżonym czynów, pociągała za sobą niezbędność uchylenia punktów VII, VIII, X i XI zaskarżonego wyroku, odnoszących się do orzeczenia o karach łącznych wymierzonych oskarżonym (pkt VII), zastosowanych wobec nich środkach probacyjnych (pkt VIII i X) oraz kosztach sądowych (pkt XI).
W pierwszej kolejności omówienia wymaga kasatoryjna ingerencja w treść orzeczenia Sądu Rejonowego wykraczająca poza granice zaskarżenia i podniesione w apelacji zarzuty, która spowodowana została wystąpieniem negatywnej przesłanki procesowej. Ponieważ postępowanie nie może się toczyć bez ustalenia warunków dopuszczalności organy prowadzące postępowanie zobowiązane są na każdym etapie postępowania w pierwszej kolejności badać, czy postępowanie może się toczyć, a w razie stwierdzenia okoliczności wyłączającej postępowanie - podjąć odpowiednią decyzję procesową. Przedawnienie karalności, jako jedna z ujemnych przesłanek procesowych uniemożliwia dalsze prowadzenie postępowania, wydanie zaś orzeczenia merytorycznego, jak w niniejszej sprawie, przy zaistniałym przedawnieniu stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, o jakiej mowa wart. 439 § 1 pkt 9 kpk. Wystąpienie tej okoliczności nakazywało zatem wydanie orzeczenia uchylającego pkt I wyroku.
Rzecz mianowicie w tym, że oskarżonymJ. S. (1)iD. S.Prokurator zarzucił popełnienie czynu zabronionego określonego wart. 286 § 1 kkw zw. zart. 12 kkpolegającego na tym, że oskarżeni działając czynem ciągłym, a także wspólnie i w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 30.000 USD o wartości 47.331 złL. R.iA. R.za pomocą wprowadzenia ich w błąd, co do zamiaru i możliwości zwrotu zaciągniętej pożyczki z odsetkami w ciągu 1 roku, przy czym czyn ten miał być popełnionyw okresie stycznia i lutego 1993 r. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego czas popełnienia przypisanego oskarżonym przestępstwa ciągłego nie budzi wątpliwości. Pokrzywdzeni zgodnie wskazują, że niekorzystnego rozporządzenia dokonali na przełomie stycznia i lutego 1993r. Okoliczności otrzymania w tym czasie takiej pożyczki nie zaprzeczają również oskarżeni.
Czyn ten zatem został popełniony w czasie obowiązywaniaustawy z dnia 19 kwietnia 1969r. -Kodeks karny(Dz. U. Nr 13, poz. 94 ze zm.) /dalej w uzasadnieniu używany w skrót -dkk/. Ten fakt zobowiązywał do jego prawno karnej oceny z punktu widzenia przepisów intertemporalnych, przez pryzmatart. 4 § 1 kk. W przypadku bowiem zmiany ustawy sąd zobowiązany jest do ustalenia, która z konkurujących ustaw jest względniejsza dla sprawcy. Ta analiza prowadzi do wniosku, iż zachowanie oskarżonych popełnione pod rządamikodeksu karnego z 1969r.należałoby zakwalifikować jako przestępstwo ciągłe (art. 58 dkk) zart. 205 § 1 dkk, które było w czasie jego popełnienia zagrożone karą do 5 lat pozbawienia wolności. Porównanie tej górnej granicy ustawowego zagrożenia z górną granicą ustawowego zagrożenia występku stypizowanego wart. 286 § 1 kk(obowiązującego) prowadzi do wniosku, że czyn zarzucony oskarżonym w pkt I winien być oceniany według przepisów ustawy obowiązującej w czasie jego popełnienia, albowiem ta wcześniejsza ustawa jest dla sprawców względniejsza. Konieczne zatem było, po uprzednim uchyleniu pkt I zaskarżonego wyroku przyjęcie, że czyn opisany w I aktu oskarżenia stanowi przy zastosowaniuart. 4 § 1 kk, czyn zabroniony określony wart. 205 § 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969r. -Kodeks karny(Dz. U. Nr 13, poz. 94 ze zm.) w zw. zart. 58 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969r. -Kodeks karny.
Istotne jest także to, że z dniem 1 września 1998r. weszły w życie przepisy obecnie obowiązującegoKodeksu karnego z 1997r., aart. 15 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r.Przepisy wprowadzające Kodeks karny(Dz. U. Nr 88, poz. 554 ze zm.) stanowi wprost, że do czynów popełnionych przed wejściem w życieKodeksu karnego z 1997rstosuje się przepisy tego kodeksu o przedawnieniu i zatarciu skazania, chyba że termin przedawnienia już upłynął. Zasada wypowiedziana wart. 15pwkk modyfikuje wyrażoną wart. 4 § 1 kkregułę, w myśl której w przypadku zmiany ustawy zawsze w całości stosuje się ustawę względniejszą dla sprawcy. Zasada retroaktywnego stosowania przepisów o przedawnieniu z nowej ustawy powoduje, że mimo wyboru ustawy poprzednio obowiązującej jako ustawy względniejszej, dla upływu terminów przedawnienia należy stosować przepisy dotyczące tych terminów określone w nowej ustawie, chyba że termin przedawnienia upłynął jeszcze przed wejście w życie nowej ustawy. W realiach niniejszej sprawy należało zatem dokonać szczegółowej analizy upływu okresów przedawnienia karalności czynu popełnionego w okresie stycznia i lutego 1993r. (pkt I aktu oskarżenia), czego nie uczynił ani prokurator, ani sąd I instancji.
Zgodnie z treściąart. 105 § 1 pkt 3 dkkprzedawnienie karalności przestępstw zagrożonych karą nieprzekraczającą pięciu lat pozbawienia wolności (art. 205 § 1 dkk) następowało z upływem 5 lat od czasu ich popełnienia. Licząc w ten sposób przedawnienie karalności zarzucanego oskarżonym w pkt I aktu oskarżenia zachowania popełnionego w okresie stycznia i lutego 1993r. następowało w lutym 1998r., zatem jeszcze przed wejściem w życie nowegokodeksu karnego.
Jednocześnie stwierdzić należy, że zawiadomienie organów ścigania o tym zdarzeniu zostało złożone przezL. R.w dniu 11 lipca 2002r. i spowodowało wszczęcie postępowania w sprawie postanowieniem z dnia 31 lipca 2012r. W tym stanie rzeczy, zawiadomienie o przestępstwie złożone zostało już po upływie okresu przedawnienia karalności, o jakim mowa wart. 105 dkk, a zatem nie nastąpiło przedłużenie - w myślart. 106 dkk- tego okresu przedawnienia o kolejne 5 lat, bowiem w okresie biegu przedawnienia zart. 105§pkt 3 dkknie zostało wszczęte postępowanie w sprawie. Jednocześnie upływ przedawnienia karalności przed wejściem w życie nowych przepisów - regulujących odmiennie okresy przedawnienia przestępstw - sprawia, że nie mają zastosowania do zarzucanego oskarżonym czynu nowe przepisy dotyczące przedawnienia karalności zart. 101 kk.
Dlatego też w postępowaniu zainicjowanym apelacją obrońcy oskarżonych, w myślart. 439 § 1 pkt 9 kpkniezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, Sąd odwoławczy po uprzednim uchyleniu punktu I wyroku (o czym była mowa wyżej), na podstawieart. 17 § 1 pkt 6 kpkw zw. zart. 105 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969r. -Kodeks karnyw zw. zart. 15 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r.Przepisy wprowadzające Kodeks karny(Dz. U. Nr 88, poz. 554 ze zm.) postępowanie karne o zachowanie opisane w pkt 1 wyroku umorzył, zaś w myślart. 632 pkt 2 kpkkosztami procesu w tym zakresie obciążył Skarb Państwa.
Podobnych ustaleń i ocen należało dokonać w przypadku czynu zarzuconego oskarżonymD. S.iJ. S. (1)w punkcie VI aktu oskarżenia. Jednakże Sąd Rejonowy, mimo pewnych informacji wynikających z materiału zgromadzonego w sprawie nie podjął niezbędnych czynności dowodowych i nie poczynił prawidłowych ustaleń faktycznych, błędnie przyjmując za aktem oskarżenia, że do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przezR. K.doszło w dniu 15 grudnia 1999r. Podczas, gdy już z zeznańR. K.wynikało, że w tym dniu z oskarżonymi spisana została jedynie pisemna umowa pożyczki obejmująca sumę: już wcześniej dokonanych na ich rzecz pożyczek powiększoną o należną kwotę odsetek oraz kolejnej udzielonej im dodatkowo pożyczki (zeznaniaR. K.k. 105). Poczynienie dokładnych ustaleń faktycznych w tej mierze jest istotne tak z punktu widzenia wartości dokonanego rozporządzenia mieniem, podmiotu rozporządzającego (czy czynił to wyłącznieR. K., czy takżeA. K.), jak i przede wszystkim czasu dokonanych rozporządzeń. Ustalenie bowiem daty dokonania rozporządzeń mieniem ma decydujące znaczenie dla przyjęcia z punktu widzenia zasad, której ustawy karnej oceniane byłyby zachowania oskarżonych tak co do przepisów ustawy, według których należy dokonać ich prawnej kwalifikacji, jak i przepisów o przedawnieniu karalności, które należałoby zastosować. Jest to szczególnie istotne zważywszy na fakt, iżR. K.zawiadamiając o przestępstwie wskazał, że jakiś czas przed podpisaniem pisemnej umowy, w latach dziewięćdziesiątych przekazywał oskarżonym pieniądze. Ważne jest również to, że zawiadomienie nastąpiło 19 czerwca 2006r. (k. 105), zaś prokurator zarzut popełnienia czynu na szkodęA.iR. K.przedstawił oskarżonym 23 lutego 2012r. w postanowieniu o zmianie przedstawionych zarzutów (k. 257).
Dlatego też uznając za słuszne zarzuty apelującego co do błędności poczynionych ustaleń faktycznych w zakresie czynu z pkt VI, oraz obrazy przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na treść orzeczenia poprzez niezgodne z zasadą obiektywizmu zaniechanie ustalenia prawdy materialnej, przejawiające się brakiem dążenia do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i nieuwzględnienie przez Sąd I instancji okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonych oraz dowolną, sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego i prawidłowego rozumowania oceną zebranego w tej części materiału dowodowego, w szczególności przez zaniechanie bezpośredniego przesłuchania zawiadamiającegoR. K., a przy braku możliwości bezpośredniego przesłuchania tego świadka zaniechanie przeprowadzenia chociażby pośredniej konfrontacji i odebraniu od oskarżonych, którzy nie korzystali z prawa odmowy składania wyjaśnień, dokładnych oświadczeń co do treści odczytanych zeznańR. K.. Konieczność ta wynikała zwłaszcza wobec treści e-maila (k. 239) przesłanego w toku postępowania przezR. K., w którym wskazywał on daty i miejsca udzielonych oskarżonym pożyczek. Wprawdzie ta pisemna informacja nie mogła zastąpić treści zeznań świadka i być odczytana w toku postępowania, jednakże jest ona istotnym źródłem informacji, w jakim kierunku winny zmierzać czynności dowodowe. Tych czynności Sąd Rejonowy nie przeprowadził doprowadzając do poczynienia błędnych ustaleń faktycznych, a przy brakach dowodowych w tej mierze niezbędnym było, na podstawieart. 437 § 2 kpk,art. 449 kpkiart. 456 kpk, uchylenie orzeczenia w zakresiepkt VIi przekazanie w tej części sprawy do ponownego jej rozpoznania.
Uwzględniając powyżej wskazane uwagi Sąd ponownie rozpoznając sprawę podejmie próbę bezpośredniego przesłuchaniaR. K.(z możliwością wykorzystaniaart. 177 § 1a kpk), gdyby było to niemożliwe podejmie czynności zmierzające do sprawdzenia informacji zawartych na k. 239, odbierze szczegółowe wyjaśnienia w tym zakresie od oskarżonych i dokonując oceny materiału dowodowego z uwzględnieniem zasad wynikających z treściart. 4 kpkiart. 7 kpkpoczyni ustalenia faktyczne zgodnie ze wskazaniamiart. 2 § 2 kpk, które podda prawno karnej ocenie, uwzględniając reguły powyżej mówione i wyda orzeczenie, które uzasadni, o ile zajdzie taka konieczność.

Również gdy chodzi o przypisanie oskarżonymD. S.iJ. S. (1)doprowadzenia, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,J. N.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w łącznej kwocie 61.300 zł za pomocą wprowadzenia go w błąd co do zamiaru i możliwości zwrotu tej kwoty oraz odsetek w okresie od 18 grudnia 1998 r. do 1 września 1999 r. wR., to uznać należy je za przedwczesne. Już z zeznańJ. N.i przedłożonych przez niego dokumentów wynika wątpliwość co do tego, w jakiej wysokości rozporządzał on mieniem i na czyją rzecz. Przede wszystkim chodzi o pożyczkę udzieloną w wysokości 8.000zł. Pokrzywdzony wskazuje w jakich okolicznościach i komu jej udzielił, jak została potwierdzona, nadto w toku postępowania przedkłada odpowiedź na pozewD. S.. Sąd Rejonowy jednak nie czyni w tym zakresie żadnych ustaleń i nie wyciąga wniosków z przeprowadzonych dowodów. W szczególności pomija treść dokumentów i zeznańJ. N., jak również wyjaśnienia oskarżonych, można rzec nie dąży do wydania orzeczenia, którego podstawą byłyby prawdziwe ustalenia faktyczne.
Zważywszy na powyżej wskazane zaniechania Sądu Rejonowego Sąd odwoławczy w zakresie pkt V wyroku, na podstawieart. 437 § 2 kpk,art. 449 kpkiart. 456 kpk, orzeczenie uchylił i sprawę w tej części przekazał do jej ponownego rozpoznania, w toku którego Sąd orzekający uwzględni treść zgromadzonych dokumentów, odbierze szczegółowe zeznania od pokrzywdzonego oraz zestawi je z wyjaśnieniami oskarżonych a następnie podda ocenie i wyda wyrok, w którym rozstrzygnie kwestię zakresu odpowiedzialności oskarżonych za zarzucane im aktem oskarżenia w punkcie V zachowania, a gdy zajdzie taka konieczność zajęte w tej mierze stanowisko uzasadni.

W odniesieniu do przypisanych oskarżonymD. S.iJ. S. (2), w punktach II, III i IV wyroku, zauważyć należy, że Sąd I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne. W okolicznościach niniejszej sprawy niekorzystne rozporządzenie mieniem zarówno 14 stycznia 2000r. przezL. D. (1), jak i 16 marca 2000r. przezS. M.nie budzi wątpliwości, zwłaszcza że oskarżeni już w maju 2000r. wyjechali za granicę, a swój wyjazd utrzymywali w największej tajemnicy, zważywszy zaś na wysokość uzyskiwanych w tym czasie dochodów przez każde z małżonków, jak również istniejące ich zadłużenie tak u ich znajomych, jak i w bankach, wprowadzenie w błąd co do zamiaru i możliwości zwrotu zaciągniętych pożyczek, nie mogło budzić wątpliwości. Również w zakresie doprowadzeniaJ. Ż.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w łącznej kwocie 100.000 zł za pomocą wprowadzenia go w błąd co przeznaczenia pożyczonych pieniędzy, a także co do zamiaru i możliwości zwrotu pieniędzy w okresie 1998 r. i 1999 r. znajduje pełne potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a wyciągnięte przez Sąd Rejonowy wnioski o sprawstwie i zawinieniu oskarżonych zostały prawidłowo wykazane w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
W szczególności niezasadny jest zarzut obrazy wskazywanych szczegółowo w apelacji przepisów prawa procesowego poprzez odmowę udzielenia waloru wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonychD.iJ. S. (1), a w konsekwencji naruszenie zasady obiektywizmu i pominięcie dowodów i okoliczności działających na korzyść oskarżonych, jak i naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów. Przede wszystkim z punktu widzenia realizacji znamion typu czynu zabronionego stypizowanegoart. 286 § 1 kknie są istotne kwestie, podkreślane przez oskarżonych i apelującego w środku zaskarżenia związane ze spłacaniem zaciągniętych zobowiązań w miarę możliwości finansowych oskarżonych. PokrzywdzeniL. D. (2),S. M.iJ. Ż., jak również pozostali świadkowie występujący w sprawie wskazują na długoletnią znajomość z oskarżonymi, na zaufanie jakim ich darzyli oraz przede wszystkim, co podkreślają świadkowie, na zdolność przekonywania oskarżonych i brak wiedzy, że korzystali oni już wcześniej z pomocy finansowej innych znajomych. Nie można przy ocenie bezprawności zachowań przypisanych w punktach II, III i IV wyroku oskarżonym pomijać też treści opinii biegłego, prawidłowo ocenionej przez Sąd pierwszej instancji, ale także zwrócić należy uwagę, iż oskarżonyJ. S. (1)w wyjaśnieniach (k. 198) wskazał, że „jeszcze w latach dziewięćdziesiątych była możliwość niewielkich spłat na tyle, na ile było nas stać, jednak im później tym nasza sytuacja coraz bardziej pogarszała się, a w końcu przyszedł taki moment, że nie mieliśmy już czego oddawać”. Treść chociażby tych wyjaśnień świadczy o tym, że oskarżeni mieli pełną orientację w swoich możliwościach finansowych i zaciągając kolejne pożyczki na duże kwoty zwłaszcza pod koniec drugiej połowy lat dziewięćdziesiątych i na początku roku 2000 wiedzieli, że zaciągniętych pożyczek nie spłacą. Mieli świadomość, że nie tylko nie zwrócą uzyskanych od pokrzywdzonych pieniędzy, ale i nie zapłacą obiecywanych wysokich odsetek. Obiecując spłatę wprowadzali swoich przyjaciół w błąd, co do możliwości zwrotu, tym samym także działali z wolą i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Tym samym realizacja znamion nie tylko strony przedmiotowej, ale i podmiotowej, czynu zabronionego stypizowanego wart. 286 § 1 kk, w świetle materiału dowodowego nie może być skutecznie kwestionowana, a czynione w tym zakresie zarzuty apelacyjne są bezzasadne i całkowicie chybione, tak obrazy prawa procesowego, jak i poczynienia błędnych ustaleń faktycznych.
Nie znajduje żadnego uzasadnienie podnoszony przez Skarżącego zarzut obrazyart. 5 kpk, który określa obok zasady domniemania niewinności, także regułęin dubio pro reo, czyli nakaz tłumaczenia niedających usunąć się wątpliwości na korzyść osoby oskarżonej. To domniemanie niewinności nakazuje przeprowadzenie dowodów i wydanie orzeczenia skazującego dopiero w sytuacji pewności dowodowego wykazania sprawstwa i zawinienia oskarżonych o popełnienie przestępstw. To na sądzie spoczywa obowiązek dążenia do wyeliminowania wszelkich zaistniałych wątpliwości i dopiero po wykorzystaniu wszystkich możliwości, gdy stwierdzi, że wątpliwość istnieje nadal, winien sięgnąć po regułę określoną wart. 5 § 2 kpk. Nie można jednak zasadnie stawiać zarzutu obrazy tego przepisu, podnosząc wątpliwości strony, co do treści ustaleń faktycznych, bowiem dla oceny, czy nie została naruszona zasadain dubio pro reo, istotne jest jedynie to, czy orzekający w sprawie Sąd rzeczywiście powziął wątpliwości, co do ustaleń faktycznych i wobec braku możliwości ich usunięcia rozstrzygnął te wątpliwości na niekorzyść oskarżonych. Tak, więc wątpliwości te muszą zaistnieć po stronie Sądu, np. poprzez wskazanie alternatywnej wersji zdarzenia, a nie po stronie obrońcy oskarżonych, który realizując prawo do obrony może przedstawiać w taki sposób fakty i ich ocenę, aby powątpiewać w winę oskarżonych. Tak jest również w realiach niniejszej sprawy. Obrońca bowiem wskazuje w apelacji głównie na okoliczności, które miały stwarzać wątpliwości, co do zawinienia oskarżonych. Natomiast w przedmiotowej sprawie Sąd orzekający w I instancji takich wątpliwości nie miał, co wyraźnie wynika z pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia. Sąd I instancji miał możliwość bezpośredniego zetknięcia się z dowodami, a spostrzeżenia i wrażenia odniesione w toku bezpośredniego przesłuchania oskarżonych i świadków, mają wpływ na ocenę wiarygodności wypowiedzi poszczególnych osobowych źródeł dowodowych. Z natury rzeczy kontrola odwoławcza nie obejmuje więc tej sfery przekonania, jaka wiąże się wyłącznie z bezpośrednim przesłuchaniem, a jedynie sprowadza się do sprawdzenia, czy ta ocena nie wykazuje błędów natury faktycznej, logicznej albo też czy nie jest sprzeczna z doświadczeniem życiowym i wskazaniami wiedzy. Dokonana przez Sąd Rejonowy analiza materiału dowodowego sprawy w zakresie punktów II, III i IV wyroku jest wszechstronna, uwzględnia bowiem całość dowodów przeprowadzonych przed Sądem, nie można zatem mówić o obrazieart. 4 kpk, nadto ocena ta jest logiczna i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu odwoławczego Sąd Rejonowy w sposób wnikliwy i wszechstronny rozważył wszystkie dowody i okoliczności ujawnione w toku rozprawy. Na ich podstawie uczynił prawidłowe ustalenia faktyczne oraz w sposób należyty wykazał winę oskarżonychD. S.iJ. S. (1)w zakresie przypisanych im występków zart. 286 § 1 kk(pkt II i III wyroku) oraz zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 12 kk(pkt IV wyroku). Tym samym tak dokonana ocena nie jest oceną dowolną i bezkrytyczną, jak zarzuca Skarżący, a w całej rozciągłości uwzględnia powołane powyżej reguły dotyczące obiektywizmu i swobodnej oceny dowodów. Stąd nie znajduje żadnego uzasadnienia zarzut obrazyart. 7 kpk. Nie można bowiem czynić zarzutu z samego tylko uznania określonych dowodów za wiarygodne i odmówienia tej cechy innym, gdyż wartościowanie dowodów stanowi prerogatywę sądu orzekającego.
W ugruntowanym orzecznictwie sądowym wypowiadana jest teza, że zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku nie może się sprowadzać do samej tylko odmiennej oceny materiału dowodowego, tym samym nie może sprowadzać się do samej polemiki z ustaleniami sądua quowyrażonymi w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, lecz powinien polegać na wykazaniu, jakich uchybień w świetle wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego dopuścił się Sąd w dokonanej przez siebie ocenie materiału dowodowego (wyrok SN z dnia 22 stycznia 1975 roku, sygn. akt I KR 197/74, OSNKW 1975, z. 5, poz. 58, wyrok SA w Poznaniu z dnia 6 lipca 1995 roku, sygn. akt II AKr 182/95, OSN Prok. i Pr. 1996, z. 2-3, poz. 24, wyrok SA w Łodzi z dnia 6 października 2000 roku, sygn. akt II AKa 138/00, OSN Prok. I Pr. 2002, z. 1, poz. 28, wyrok SA w Łodzi z dnia 10 maja 2001 roku, sygn. akt II AKa 80/01, Prok. i Pr. Dodatek Orzecznictwo 2002, nr 11, poz. 27). Sama możliwość przeciwstawienia ustaleniom sądu orzekającego odmiennego poglądu w kwestii ustaleń faktycznych, opartego nie na innych dowodach, odmiennych od tych, na których oparł się Sąd pierwszej instancji, nie może prowadzić do wniosku o popełnieniu przez ten Sąd błędu w ustaleniach faktycznych (tak wyrok SN z dnia 10 maja 2005 roku, WA 12/05, OSNwSK 2005, nr 1, poz. 949).
Nie znajdując podstaw, z przyczyn wskazanych powyżej, do uwzględnienia zarzutów apelacji obrońcy oskarżonych, odnoszących się do zaskarżonego orzeczenia w części dotyczącej punktów II, III i IV wyroku, a także w konsekwencji prawidłowości rozstrzygnięcia w punkcie IX wyroku, uznając apelację w tym zakresie za bezzasadną, na podstawieart. 437 kpk,art. 449 kpkiart. 456 kpk, Sąd odwoławczy utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Rzeszowie w zakresie punktów II, III, IV i IX. Jednocześnie utrzymując w tej części zaskarżony wyrok niezbędnym stało się wymierzenie oskarżonymD. S.iJ. S. (1)w miejsce orzeczonych przez Sąd Rejonowy, a utrzymanych w mocy przez Sąd odwoławczy kar jednostkowych, kar łącznych w wymiarze po 1 roku pozbawienia wolności, oraz na podstawieart. 69 § 1 i § 2 oraz art. 70 § 1 kkwarunkowe zawieszenie ich wykonania na okres próby 4 lat. W tym zakresie aktualne pozostają prawidłowo poczynione ustalenia Sądu Rejonowego co do stopnia społecznej szkodliwości przypisanych oskarżonym czynów i stopnia ich zawinienia, jak również innych dyrektyw mających wpływ na wymiar orzeczonych kar, w tym właściwości i warunków osobistych oskarżonych. Sąd Okręgowy podziela również stanowisko Sądu Rejonowego przedstawione w uzasadnieniu co do występowania po stronie oskarżonych pozytywnej prognozy uzasadniające stosowanie wobec nich środka probacyjnego w postaci warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonych kar łącznych pozbawienia wolności.
Jednocześnie na podstawieart. 627 kpkw zw. zart. 636 § 1 kpkorazart. 3 ust. 1w zw. zart. 8 ustawy z dnia 23 czerwca 1973r.o opłatach w sprawach karnych(Dz. U. 1983r., Nr 49, poz. 223 ze zm.), kosztami procesu związanymi z rozpoznaniem apelacji obrońcy Sąd obciążył oskarżonych, zasądzając odD. S.iJ. S. (1)na rzecz Skarbu Państwa kwoty po 910,67zł tytułem kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze i związane z częścią skazującą zaskarżonego wyroku utrzymaną w mocy.