Sąd Okręgowy w Warszawie
X Wydział Karny
Sygnatura akt: X Ka 273/13
Data wyroku: 2013-05-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Puchalska, del) Arletta Mierzwiak, Katarzyna Wróblewska
Słowa kluczowe: Kara Łączna
Podstawa prawna: art. 85, 86 § 1 k.k.
Teza: Wymierzając karę łączną sąd I instancji winien szczegółowo wskazać, z jakich względów oparł jej wymiar na wybranej przez siebie zasadzie (kumulacji, asperacji czy też absorpcji)

Sygn.aktXKa273/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 maja 2013r.
Sąd Okręgowy w Warszawie X Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Katarzyna Wróblewska (spr)
sędziowie SO Grażyna Puchalska
SR (del) Arletta Mierzwiak
Protokolant sekretarz sądowy Monika Matuszczak
przy udziale Prokuratora: Wojciecha Pełeszoka
po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2013r.
sprawy skazanegoD. M.
w przedmiocie wyroku łącznego
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy - Śródmieścia
z dnia 27 grudnia 2012 r., sygn. akt II K 775/12
orzeka:
zaskarżony wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu dla Warszawy –Śródmieścia
do ponownego rozpoznania

Sygn. akt: X Ka 273/13

UZASADNIENIE
D. M.został skazany następującymi prawomocnymi wyrokami:

I
wyrokiem Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 6 października 2005 roku w sprawie V K 934/05 za przestępstwo zart. 279 § 1 k.k.popełnione w dniu 17 lutego 2005 roku na karę roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;

II
wyrokiem Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 29 maja 2006 roku w sprawie III K 402/06 za przestępstwo zart. 280 § 1 k.k.w zb. zart. 157 § 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.popełnione w dniu 11 września 2002 roku na karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności;

III
wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy - Żoliborza w Warszawie z dnia 28 maja 2007 roku w sprawie IV K 66/07 za przestępstwo zart. 279 § 1 k.k.popełnione w dniu 13 listopada 2004 roku na karę roku i 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności;

IV
wyrokiem Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 30 stycznia 2007 roku w sprawie IV K 2131/06 za przestępstwo zart. 279 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.popełnione w nocy z 18/19 października 2005 roku na karę roku pozbawienia wolności i za przestępstwo zart. 279 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.popełnione w dniu 25 października 2005 roku na karę roku pozbawienia wolności; skazanemu została wymierzona kara łączna roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;

V
wyrokiem Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 6 marca 2008 roku w sprawie VIII K 204/08 za przestępstwo zart. 279 §1 k.k.popełnione w dniu 26 września 2004 roku na karę roku pozbawienia wolności oraz karę grzywny w wysokości 20 (dwudziestu) stawek dziennych, z ustaleniem wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych; postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy - Mokotowa w Warszawie orzeczono wykonanie kary zastępczej pozbawienia wolności za karę grzywny;

VI
wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy - Śródmieścia w Warszawie z dnia 9 stycznia 2009 roku w sprawie V K 549/05 za przestępstwo zart. 278 § 1 k.k.popełnione w dniu 27 sierpnia 2004 roku na karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;

VII
wyrokiem Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2009 roku w sprawie IV K 1839/06 za przestępstwo zart. 288 § 1 k.k.popełnione w dniu 25 października 2005 roku na karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności, za przestępstwo zart. 224 § 2 k.k.popełnione w dniu 25 października 2005 roku na karę 8 (ośmiu) miesięcy pozbawienia wolności i za przestępstwo zart. 226 § 1 k.k.popełnione w dniu 25 października 2005 roku na karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności; skazanemu została wymierzona kara łączna roku i 2 (dwóch) miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 5 (pięć) lat;

VIII
wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy - Śródmieścia w Warszawie z dnia 28 października 2011 roku w sprawie II K 272/08 za przestępstwo zart. 279 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.popełnione w okresie od dnia 21 grudnia 2004 roku do dnia 16 stycznia 2005 roku na karę 3 (trzech) lat pozbawienia wolności oraz na podstawieart. 33 § 2 k.k.na karę grzywny w wysokości 100 (stu) stawek dziennych, z ustaleniem wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 25 (dwadzieścia pięć) złotych.

Ponadto wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 23 marca 2010 r., sygn. akt IV K 1050/09 połączono jednostkowe kary pozbawienia wolności wymierzone skazanemuD. M.wyrokami opisanymi w pkt 1, 2, 4, 5 i 6 i wymierzono mu karę 5 lat i 5 miesięcy pozbawienia wolności.
Wyrokiem łącznym z dnia 27 grudnia 2012 r., sygn. akt II K 775/12Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie orzekł w przedmiotowej sprawie następująco:

I
na podstawieart. 569 § 1 k.p.k.w zw. zart. 85 k.k.w zw. zart. 86 § 1 k.k.połączył w zakresie kar jednostkowych pozbawienia wolności wyrok Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 6 października 2005 roku w sprawie V K 934/05, wyrok Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 29 maja 2006 roku w sprawie III K 402/06, wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy - Żoliborza w Warszawie z dnia 28 maja 2007 roku w sprawie IV K 66/07, wyrok Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 6 marca 2008 roku w sprawie VIII K 204/08, wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy - Śródmieścia w Warszawie z dnia 9 stycznia 2009 roku w sprawie V K 549/05 oraz wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy - Śródmieścia w Warszawie z dnia 28 października 2011 roku w sprawie II K 272/08 i wymierzył skazanemuD. M.karę łączną 8 (ośmiu) lat i 5 (pięciu) miesięcy pozbawienia wolności;

II
na podstawieart. 572 k.p.k.umorzył postępowanie w części dotyczącej połączenia wyroków Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 30 stycznia 2007 roku w sprawie IV K 2131/06 i Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2009 roku w sprawie IV K 1839/06;

III
na podstawieart. 577 k.p.k.na poczet kary łącznej wymierzonej skazanemuD. M.w pkt I wyroku zaliczył okres pozbawienia wolności od dnia 17 lutego 2005 roku do dnia 6 października 2005 roku, od dnia 17 sierpnia 2006 roku do dnia 1 lipca 2007 roku, od dnia 31 lipca 2006 roku do dnia 17 sierpnia 2006 roku, od dnia 1 lutego 2007 roku do dnia 14 czerwca 2009 roku, od dnia 14 czerwca 2009 roku do dnia 23 marca 2010 roku, w dniu 2 września 2004 roku oraz od dnia 1 lutego 2005 roku do dnia 3 lutego 2005 roku;

IV
zwolnił skazanegoD. M.od zapłaty kosztów sądowych, ustalając, że wydatki ponosi Skarb Państwa.

Wyrok powyższy zaskarżył na korzyść skazanego jego obrońca, zarzucając

1
na podstawieart. 438 pkt. 2 kpkobrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zapadłego orzeczenia, tj.art. 424 kpkpoprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku w zakresie braku wskazania przyczyn i okoliczności, dla których Sąd połączył wyroki z pkt I, II, III, V, VI i VIII oraz umorzył postępowanie w części dotyczącej wyroków z pkt IV i VII, a tym samym ograniczenie możliwości prawidłowego odniesienia się do zapadłego wyroku,

2
na podstawieart. 438 pkt. 2 kpkobrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zapadłego orzeczenia tj.art. 577 kpkpoprzez brak zaliczenia wszystkich okresów rzeczywistego pozbawienia wolności, jak choćby w okresie od 4 listopada 2005 roku do dnia 31 lipca 2006 roku,

3
na podstawieart. 438 pkt. 3 kpkbłąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść zapadłego orzeczenia polegający na przyjęciu, iż kara łączna 8 lat i 5 miesięcy pozbawienia wolności będzie karą słuszną, przy czym w rzeczywistości Sąd Rejonowy oparł się na zapadłym w dniu 23 marca 2010 roku wyroku orzekającym wobec oskarżonego karę łączną 5 lat i 5 miesięcy pozbawiania wolności oraz zsumował ją z karą orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia w Warszawie II Wydział Karny, sygn. akt: II K 272/08 z dnia 28 października 2011 roku 3 lat pozbawienia wolności, co uzasadnia przypuszczenie, iż Sąd Rejonowy nie zadał sobie trudu zbadania sytuacji oskarżonego na nowo, a jedynie przyjął jako podstawę orzeczoną wcześniej karę łączną,

4
na podstawieart. 438 pkt 3 k.p.k.błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść zapadłego orzeczenia, a wyrażający się zastosowaniem zasady kumulacji kary orzeczonej poprzednim wyrokiem łącznym oraz orzeczonym w sprawie II K 272/08 zamiast choćby asperacji, która winna mieć z: stosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy,

5
na podstawieart. 438 pkt. 4 k.p.k.rażącą niewspółmierność orzeczonej przez Sąd Rejonowy w pkt I wyroku kary łącznej 8 lat i 5 miesięcy pozbawienia wolności na skutek połączenia wyroków z pkt I, II, III, V, VI i VIII.

Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o: zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie kary łącznej w wymiarze 7 lat pozbawienia wolności oraz zaliczenie na poczet kary łącznej wszystkich okresów rzeczywistego pozbawienia wolności, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Warszawy - Śródmieścia w Warszawie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja obrońcy skazanego była skuteczna o tyle, o ile doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że prawidłowe są ustalenia Sądu Rejonowego odnośnie konieczności połączenia kar pozbawienia wolności orzeczonych wyrokami opisanymi w pkt 1, 2, 3, 5, 6 i 8. Powyższe nie jest kwestionowane przez obrońcę. W niniejszej sprawie zanim zapadł chronologicznie „pierwszy” wyrok, co miało miejsce w dniu 6 października 2005 r. w sprawie V K 934/05,D. M.popełnił przestępstwa, za które został skazany wyrokami w sprawach III K 402/06, IV K 66/07, VIII K 204/08, V K 549/05 oraz II K 272/08, co oznacza, że przestępstwa te pozostają ze sobą w realnym zbiegu.
Odnosząc się do wymiaru kary pozbawienia wolności orzeczonej za zbiegające się przestępstwa, podzielić należy stanowisko zawarte w apelacji, iż uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w tym zakresie nie spełnia wymogów określonych wart. 424 § 1 k.p.k., a poczynione ustalenia faktyczne są dowolne. Wymierzając karę łączną sąd I instancji winien szczegółowo wskazać, z jakich względów oparł jej wymiar na wybranej przez siebie zasadzie (kumulacji, asperacji czy też absorpcji). Sąd winien zatem wnikliwie rozważyć związek przedmiotowo – podmiotowy pomiędzy poszczególnymi przestępstwami, jak również zanalizować względy prewencji ogólnej i szczególnej, które przemawiają za konkretnym wymiarem kary. Tego sąd I instancji w przedmiotowej sprawie nie uczynił.
Słusznie podniósł skarżący, iż Sąd Rejonowy oparł wymiar kary łącznej na prostym połączeniu kary łącznej pozbawienia wolności wymierzonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 23 marca 2010 r., sygn. akt IV K 1050/09 oraz kary pozbawienia wolności orzeczonej w sprawie II K 272/08. Tymczasem taki sposób rozumowania jest niedopuszczalny. Trafnie zwrócił uwagę obrońca skazanego, że, zgodnie zart. 575 § 1 k.p.k., jeżeli po wydaniu wyroku łącznego zachodzi potrzeba wydania nowego wyroku łącznego, z chwilą jego wydania poprzedni wyrok łączny traci moc. W związku z powyższym, Sąd Rejonowy winien zanalizować związek przedmiotowo – podmiotowy pomiędzy poszczególnymi przestępstwami orzeczonymi wyrokami jednostkowymi, nie zaś odwoływać się do wyroku łącznego w sprawie IV K 1050/09, który faktycznie przestał istnieć w obrocie prawnym. Na marginesie nadmienić można, że w zaskarżonym wyroku Sąd Rejonowy nie orzekł o utracie mocy wyroku łącznego z dnia 23 marca 2010 r., co nie stanowi uchybienia proceduralnego, niemniej jednak, w ocenie Sądu Okręgowego, zawarcie takiego rozstrzygnięcia nie jest błędne, a wręcz przeciwnie – posiada walor informacyjny, sprzyjający przejrzystości obrotu prawnego. Podobnie ocenić należy zamieszczenie w wyroku stwierdzenia, iż w pozostałym zakresie wyroki podlegają odrębnemu wykonaniu.
Wymierzając karę łączną, Sąd Rejonowy winien odnieść się również rzetelnie do dyrektywy prewencji szczególnej, w tym ocenić stosunek skazanego do popełnianych przestępstw, jak też zanalizować jego zachowanie w zakładzie karnym. Niewystarczające jest ku temu oparcie się wyłącznie na dowodzie z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez kuratora sądowego, z którego wynika zresztą, że skazany większość dorosłego życia spędził w warunkach izolacji więziennej i bardziej są mu znane zasady życia więziennego niż na wolności. Tym samym, Sąd Rejonowy, niezależnie od faktu, że w chwili wyrokowania, skazany przebywał na wolności, winien zwrócić się o opinię o skazanym do właściwej jednostki penitencjarnej, w której uprzednio przebywałD. M.. Powyższy brak winien zostać uzupełniony przy ponownym rozpoznaniu sprawy (aktualnie zresztąD. M.został ponownie osadzony celem odbycia kary pozbawienia wolności w sprawie II K 272/08).
Nie mogło również ujść uwadze Sądu Okręgowego, że, wydając zaskarżony wyrok, Sąd Rejonowy dopuścił się obrazy prawa materialnego, mianowicie – pomimo zaistnienia ku temu podstaw – nie połączył kar grzywny orzeczonych w sprawach VIII K 204/08 oraz II K 272/08. Nie można podzielić stanowiska zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że, skoro grzywna orzeczona w sprawie VIII K 204/08 została zamieniona na zastępczą karę pozbawienia wolności i wykonana, to połączenie tych kar nie byłoby dla skazanego korzystne, a zatem sprzeciwiałoby się instytucji wyroku łącznego. Zwrócić należy uwagę, że żaden przepis nie nakłada na sąd obowiązku takiego ukształtowania kar łącznych, by ich wykonanie stanowiło dla skazanego korzyść w porównaniu z wykonywaniem poszczególnych kar jednostkowych. Aktualnie, z uwagi na kierunek środka zaskarżenia wyroku, nie jest możliwe wydanie wobec skazanego surowszego orzeczenia niż to, które stało się przedmiotem zaskarżenia (art. 443 k.p.k.a contrario). Niezależnie od powyższego, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, rozważenia jednak wymaga, czy połączenie kar grzywny stanowić będzie dla skazanego niekorzystne rozstrzygnięcie w porównaniu do braku takiego połączenia.
Słusznie podniósł skarżący, że Sąd Rejonowy w sposób niedostateczny i niespełniający wymogów określonych wart. 424 § 1 k.p.k.podał przyczyny, dla których umorzył postępowanie w części dotyczącej połączenia wyroków w sprawach IV K 2131/06 oraz IV K 1839/06. Sąd I instancji podał, że odnośnie połączenia kar wymierzonych w w/w sprawach nie zachodzą przesłanki określone wart. 85 k.k., co należy ocenić jako stanowisko błędne. Zanim zapadł „pierwszy” w rozumieniuart. 85 k.k.wyrok w sprawie IV K 2131/06, co miało miejsce w dniu 30 stycznia 2007 r., skazany popełnił przestępstwa, za które został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 28 kwietnia 2009 r., sygn. akt IV K 1839/06. W obu sprawachD. M.został skazany na kary pozbawienia wolności, przy czym w sprawie IV K 1839/06 została mu wymierzona kara z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, kary te, w myślart. 89 § 1 k.k., podlegają łączeniu w ten sposób, że w wyroku łącznym możliwe jest warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej pozbawienia wolności, jeżeli zachodzą przesłanki określone wart. 69 k.k.Sąd Rejonowy nie zanalizował natomiast, czy wobec skazanego istnieje pozytywna prognoza kryminologiczna pozwalająca na wymierzenie kary łącznej z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, błędnie ustalając, że brak jest przesłanek do połączenia kar określonych wart. 85 k.k., co będzie wymagało uzupełnienia przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Podkreślić jednak należy, że nie jest możliwe skorzystanie z dyspozycjiart. 89 § 1 a k.k.i wymierzenie skazanemu kary łącznej pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, albowiem sprzeciwia się temu treśćart. 4 k.k.(w chwili popełnienia przestępstw przepisart. 89a § 1 k.k.nie obowiązywał, zaś poprzednia regulacja była z całą pewnością względniejsza dla sprawcy).
Słusznie także podniósł skarżący, że, zgodnie zart. 577 k.p.k., w wyroku łącznym należy oznaczyć w miarę potrzeby datę, od której należy liczyć początek odbywania kary orzeczonej wyrokiem łącznym oraz wymienić okresy zaliczone na poczet kary łącznej. Tymczasem Sąd Rejonowy nie uzyskał danych z zakładu karnego o odbyciu przezD. M.kar z poszczególnych wyroków, na co zwraca uwagę dyrektor ZK wK., wskazując na nieprawidłowe zaliczenia (k. 126 – 127). W aktach sprawy brak jest też dokumentów potwierdzających, iżD. M.odbywał karę pozbawienia wolności na terenie Belgii, co zostało w sposób dowolny ustalone przez sąd I instancji (informacja powyższa wynika wyłącznie z wywiadu kuratora sądowego).
Z tych wszystkich względów, zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Reasumując, przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy zwróci się do zakładu karnego o nadesłanie opinii o zachowaniu się skazanego oraz danych o odbyciu kar pozbawienia wolności. Sąd Rejonowy wnikliwie oceni wszystkie przeprowadzone dowody i wyda stosowne do wyników postępowania dowodowego rozstrzygnięcie. Przy wymiarze kary łącznej Sąd szczegółowo przeanalizuje dyrektywy jej wymiaru. W wyroku Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy uwzględni przepisart. 577 k.p.k.Na ewentualny wniosek strony, Sąd sporządzi uzasadnienie wyroku w sposób zgodny z treściąart. 424 k.p.k.umożliwiający sądowi wyższej instancji kontrolę orzeczenia i zaprezentowanego przez sąd I instancji rozumowania.