Sąd Apelacyjny w Gdańsku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1245/05
Data wyroku: 2005-12-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Regina Godlewska, Mirosław Ożóg, Roman Kowalkowski
Słowa kluczowe: Dobra Osobiste
Podstawa prawna: art 23, 24 § 1 kc, art. 448 kc

Sygn. akt IACa 1245/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 grudnia 2005 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku - Wydział I Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSA Roman Kowalkowski
Sędziowie: SA Regina Godlewska
SA Mirosław Ożóg (spr.)
Protokolant: st.sekr.sąd.Barbara Smal
po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2005 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwaW. L.
przeciwko
Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w(...)i Zakładowi Karnemu
w(...)
o zapłatę
na skutek apelacji powodaW. L.
od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt I C 510/04
I, zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 (drugim) tylko w stosunku doSkarbu Państwa - Aresztu Śledczego w(...)w ten sposób, że

r

zasądza od Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w(...)na rzecz powodaW. L.kwotę 5.000,- (pięć tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 18 maja 2005r. do dnia zapłaty;
II. oddala apelację w pozostałej części.,Na oryginale właściwe podpisy
>

UZASADNIENIE
PowódW. L.wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w(...)kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia w związku z umieszczeniem go w okresie od sierpnia 2001 roku do maja 2002 roku w celi z osobami używającymi wyrobów tytoniowych, mimo, że nie jest on osobą paląca. Uzasadniając swoje żądanie powód wskazał, że podczas pobytu u pozwanego wielokrotnie domagał się przeniesienia do celi mieszkalnej dla osób niepalących ale jego prośby nie były uwzględniane. Pismem procesowym z dnia 6 czerwca 2003 roku powód rozszerzył żądanie pozwu i wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 300.000 zł tytułem zadośćuczynienia za nieprzestrzeganie przepisówrozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 listopada 1996 roku w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwości.
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa podnosząc, że powód w okresie od 21 sierpnia 2001 roku do dnia 8 maja 2002 roku przebywał u pozwanego w celach dla niepalących. Przyznał jednak, że od dnia 9 maja 2002 roku do dnia 21 maja 2002 roku z uwagi na zapewnienie powodowi bezpieczeństwa osobistego przebywał on w celi dla palących na co pisemnie wyraził zgodę.
Następnie pozwem z dnia 24 marca 2003 roku powód wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w(...)na rzecz powoda kwoty 30.000 zł tytułem zadośćuczynienia w związku z umieszczeniem go od czerwca 2002 roku do października 2002 roku w celi z osobami używającymi wyrobów tytoniowych mimo, że jest osobą niepalącą. Pismem procesowym z dnia 8 kwietnia 2003 roku
powód zmienił żądanie pozwu rozszerzając je do kwoty 35.000 zł tytułem zadośćuczynienia.
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa wywodząc, że od dnia 23 maja 2002 roku' do dnia 4 lipca 2002 roku powód przebywał w celi dla niepalących ale z chwilą zgłoszenia w dniu 4 lipca 2002 roku przełożonemu, że została naruszona jego nietykalność został przeniesiony do pawilonumieszkalnego nr (...)i osadzony w celi dla palących. Wówczas powód został poinformowany przez wychowawcę, że z uwagi na zapewnienie mu bezpieczeństwa osobistego i przeludnienie panujące w tej jednostce penitencjarnej nie ma możliwości osadzenia go w celi dla niepalących.
Zarządzeniem z dnia 1 września 2003 roku Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, połączył sprawę z powództwaW. L.przeciwko Skarbowi Państwa- - Aresztowi Śledczemu w(...)ze sprawą z powództwaW. L.przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w(...)do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Ostatecznie na rozprawie w dniu 4 maja 2005 roku powód wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w(...)kwoty 35.000 zł tytułem zadośćuczynienia a od pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w(...)kwoty 100.000 zł także tytułem zadośćuczynienia.
Wyrokiem z dnia 27 listopada 2003 roku Sąd Okręgowy w Bydgoszczy oddalił powództwo wskazując w uzasadnieniu, że powód wykazał, że jednostki Skarbu Państwa osadzając powoda z osobami palącymi wyroby tytoniowe naruszyły dobro osobiste powoda, jakim jest zdrowie i było też bezprawne, jednakże działanie powoda należy oceniać w kategoriach nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 kc).
Po rozpoznaniu apelacji powoda Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 21 maja 2004 roku uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy do ponownego
rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za instancję odwoławczą. Sąd Apelacyjny zważył między innymi, że Sąd Okręgowy dokonał oceny zasadności roszczeń powoda tylko w zakresie podstawy prawej wynikającej z przepisówart . 23 i 24 kcoraz448 kc.Tymczasem w przedmiotowej sprawie powód domagał się zadośćuczynienia z tytułu deliktu wyrządzonego przez funkcjonariuszy, którzy nieprzestrzegając przepisówrozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 listopada 1996 roku w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwościoraz regulaminów wewnętrznych umieszczali powoda w celach dla osób palących, czego skutkiem było doznanie przez niego szkody rozstroju -pogorszenia stanu jego zdrowia polegającego na problemach z układem oddechowym, szybkim męczeniu się, kaszlu i mniejszej objętości płuc.
Należało zatem przyjąć, że żądanie pozwu dotyczyło zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na podstawieart. 445 § 1 kc.Sąd Okręgowy takiej oceny nie dokonał i dlatego doszło do nierozpoznania istoty sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji powinien ocenić zasadność roszczenia powoda na podstawie przesłanek wynikających z przepisuart. 445 § 1 kc.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 18 maja 2005 roku umorzył postępowanie odnośnie żądania powoda w części dotyczącej 200.000 zł, oddalił powództwo w pozostałej 'części i nie obciążył powoda kosztami zastępstwa procesowego poniesionych przez pozwanych.
Sąd I instancji ustalił w toku postępowania, że w dniu 21 sierpnia 2001 roku powód został osadzony w Areszcie Śledczym w(...). W chwili przybycia do wymienionego
aresztu powód poinformował funkcjonariusza, że jest osobą niepalącą. Adnotacja o tym w postaci zapisu „papierosy - nie pali" została umieszczona w aktach osobo poznawczych, część B. Następnie powód został przyjęty na oddział(...)aresztu i osadzony w celi nr(...)dla osób palących. W związku z konfliktami do których dochodziło między powodem a innymi osadzonymi był on wielokrotnie przemieszczany do innych cel oznaczonych numerami(...)
(...),(...)
(...). Cele te zgodnie z porządkiem wewnętrznym obowiązującym u pozwanego były przeznaczone dla osób palących. W celach dla palących powód przebywał aż do dnia 22 maja 2002 roku tj. do dnia przetransportowania go do Zakładu Karnego w(...). W dniu 16 maja 2002 roku powód wyraził pisemną zgodę na przebywanie w celi nr(...)do której został przeniesiony w dniu 9 maja 2002 roku.
Sąd Okręgowy ustalił ponadto, że w czasie pobytu powoda w celi nr(...)w okresie od 23 sierpnia 2001 roku do 21 września 2001 roku współosadzonym był między innymi świadekP. R., który dziennie wypalał około 10 papierosów. W celi oprócz powoda przebywało pięciu osadzonych. Wszyscy palili papierosy oprócz powoda. Powód kaszlał, siedział przy oknie i łzawiły go oczy. W dniu 19 września 2001 roku powód w trakcie konsultacji laryngologicznej ze świadkiemB. R.informował go, że drażni go dym tytoniowy i że ma chrypkę. Świadek zalecił wówczas powodowi celę dla niepalących i lekarstwo rozszerzające wydzielinę. W czasie pobytu powoda w celi nr(...)od 21 września 2001 roku do 21 lutego 2002 roku i od 26 lutego 2002 r. do '9 maja 2002 roku celi 6-7 osobowej współosadzonymi w niej byli między innymi świadkowieJ. Ś.,Z. M.iJ. G.. Palili oni papierosy w celi od 10 do 20 papierosów dziennie. Powód dusił się i często podchodził do okna. W dniach 10 września 2001 roku, 20 września 2001 roku
i 22 kwietnia 2002 roku powód w trakcie konsultacji laryngologicznej informował lekarzy, że ma duszności, gdy palą współosadzeni oraz, że jest wyczulony na papierosy i prosi o przeniesienie do innej celi.
Sąd I instancji ustalił również, że po przeniesieniu powoda do Zakładu Karnego w(...)został on zakwalifikowany przez Komisję Penitencjarną do osadzenia w celi dla niepalących i został przyjęty w dniu 23 maja 2002 roku na oddział w pawilonie(...)do celi(...)przeznaczone] dla osób niepalących. W dniu 4 lipca 2002 roku powód poinformował świadkaA. W.o fakcie naruszenia jego nietykalności cielesnej przez jednego ze współosadzonych. W wyniku obdukcji lekarskiej stwierdzono u powoda zasinienie lewego ramienia i przedramienia. W związku z powyższym powód został przeniesiony z uwagi na obowiązek zapewnienia mu przez pozwanego bezpieczeństwa osobistego do pawilonu(...)do celi dla palących. Nie zgłaszał wychowawcom żadnych zastrzeżeń co do przebywania w wymienionej celi. Wyrażał zadowolenie z przebywania z osadzonymi, którzy uczestniczyli w organizowaniu zajęć kulturalno - oświatowych.
Po opuszczeniu jednostki penitencjarnej - Zakładu Karnego w(...)powód odczuwa pogorszenie stanu zdrowia, które przejawia się w postaci problemów oddechowych, kaszlu i szybszym męczeniu się. Powód nie leczy się w związku z tymi dolegliwościami.
Oceniając żądanie powoda Sąd Okręgowy zważył, że kluczowym dowodem na podstawie którego należało rozstrzygnąć kwestię, czy przebywanie powodaW. L.w celach przeznaczonych dla osób używających wyrobów tytoniowych wpłynęło bezpośrednio na aktualny stan jego zdrowia była opinia biegłego z której wynika, że przebywanie osoby niepalącej w środowisku osób palących może mieć wpływ
na samopoczucie co można porównać do przebywania w różnych środowiskach toksycznych. Nie jest to jednak równoznaczne z powstaniem choroby na tle danego szkodliwego związku. Do rozpoznania choroby potrzebne są bowiem odpowiednie wykładniki choroby mające przejaw w obiektywnych badaniach dodatkowych. W niniejszej sprawie brak jest badań wyjściowych tj. przed narażeniem powoda na dym tytoniowy a w związku z tym nie można ustalić związku przyczynowego między dwuletnim narażaniem powoda na dym tytoniowy a rozwojem w przyszłości przewlekłej obturacyjnej choroby płuc bądź raka płuc.
Podzielając przytoczone ustalenia wynikające z opinii biegłego Sąd I instancji zważył, że brak jest obiektywnych przesłanek do stwierdzenia utraty zdrowia wynikającego z przebywania powoda w celi z osobami palącymi papierosy.
Sąd Okręgowy zważył dalej, że funkcjonariusze pozwanego Skarbu państwa - Aresztu Śledczego umieszczali powoda osobę niepalącą w celach dla osób palących nieprzestrzegając w ten sposób przepisówrozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 listopada 1996 roku w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwości(Dz.U. Nr 140, poz. 658 ze zm.). Niezależnie więc od tego, czy powód zgłaszałby zastrzeżenia przełożonym co do przebywania w celi z osobami palącymi wyroby tytoniowe, czy też gdyby ich nie składał obowiązek tworzenia odrębnych cel dla osób palących spoczywał na pozwanym. Jednakże w ocenie Sądu I instancji powód nie wykazał pozostałych przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej a mianowicie szkody i związku przyczynowego między zachowaniem funkcjonariuszy pozwanego aresztu a powstałą szkodą. Dlatego też roszczenie wobec Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w(...)należało oddalić.
Natomiast co do odpowiedzialności Skarbu Państwa Zakładu Karnego-w(...)Sąd Okręgowy ustalił, że ocenie z punktu widzenia roszczenia powoda o zadośćuczynienie podlega okres od 4 lipca 2002 roku do dnia 4 października 2002 roku kiedy to w związku z naruszeniem nietykalności powoda przez innego współosadzonego funkcjonariusze natychmiast przenieśli go do innej celi - celi dla palących. Przenosząc powoda do innej celi pozwany miał na względzie wypełnienie ustawowego obowiązku ochrony życia i zdrowia skazanego, zaś powód wyraził zgodę na osadzenie go w celi dla palących.
W apelacji powód zarzucił naruszenie przepisów postępowania a mianowicie przepisówart. 210 kpcw związku zart. 227 kpcdotyczących przedmiotu i oceny dowodów orazart. 233 kpcwskutek wadliwego sporządzenia uzasadnienia wyroku opartego o wybiórczą i dowolną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania. W uzasadnieniu apelacji powód wskazał między innymi, że pozwani mając możliwości organizacyjne i dane na temat osadzonych niepalących nie stworzyli odpowiedniej ilości cel mieszkalnych dla niepalących a tłumaczenie się obowiązkiem zapewnienia powodowi bezpieczeństwa osobistego nie znajduje oparcia w materiale dowodowym.
W ocenie skarżącego był on zawsze przenoszony na inne oddziały w których była jedna cela dla niepalących a możliwości organizacyjne pozwalały stworzyć więcej takich cel w zależności od potrzeb. W kolejnych pismach procesowych powód szerzej uzasadniał zarzuty apelacji nawiązując też do treści przepisów prawa, które zostały naruszone przez jednostki organizacyjne pozwanego. Wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę orzeczenia przez zasądzenie stosownej
kwoty za nieprzestrzeganie wobec powoda jako osoby niepalącej przepisów prawa w zakresie ochrony zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:Apelacja powoda zasługuje na uwzględnienie.Trafnie zarzuca skarżący naruszenie przez Sąd Iinstancji przepisuart. 233 § 1 kpcprzez pominięcie ustaleńwynikających z przeprowadzonych dowodów jakkolwiek zebrany wtoku postępowania materiał dowodowy pozwalał na odmiennąocenę żądania powoda według przesłanek przewidzianychprzepisemart. 445 § 1 kczgodnie ze wskazaniami SąduApelacyjnego co do dalszego postępowania zawartymi wuzasadnieniu wyroku z dnia 21 maja 2004 roku. Sąd Okręgowyrozważając w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia przesłankęodpowiedzialności odszkodowawczej w postaci szkodyprawidłowo ocenił, że brak jest podstaw do stwierdzenia, żepowód doznał uszczerbku na zdrowiu w następstwie przebywaniau pozwanego w celach z osobami palącymi papierosy.Stwierdzenie takiego uszczerbku wymagałoby bowiemprzeprowadzenia badań w okresie poprzedzającym osadzeniepowoda w celach z osobami palącymi. Taka ocena, poprawnalogicznie znajduje potwierdzenie w opinii biegłego. Jednakżezauważyć należy, że opinia biegłego zgodnie z
interpretacją przez biegłego tezy dowodowej ukierunkowana była na ustalenia dotyczące trwałego uszczerbku na zdrowiu i takich zmian, które miałyby cechy choroby wynikającej z zatrucia powoda dymem tytoniowym. Natomiast przesłanka zasądzenia zadośćuczynienia jest nie tylko uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia w stopniu pozwalającym na wnioskowanie o trwałym uszczerbku na zdrowiu bądź wyraźnych zmianach o cechach konkretnej choroby, ale także rozstrój zdrowia rozumiany jako zakłócenie funkcjonowania - poszczególnych
organów bez ich widocznego uszkodzenia (por. G.Bieniek w: Komentarz do Kodeksu Cywilnego, księga trzecia, t. I, W-wa 1996, s. 354). Ustalenia przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia pozwalają na jednoznaczną ocenę, że w okresie kilkumiesięcznego pobytu w celach z osobami palącymi w Areszcie Śledczym w(...)u powoda widoczne były oznaki zakłócenia funkcjonowania organów bez ich widocznego uszkodzenia. W czasie pobytu w celi nr(...)w okresie od 23 sierpnia 2001 roku do 21 września 2001 roku oprócz powoda osadzonych było pięć osób. Wszyscy palili z wyjątkiem powoda, który kaszlał, siedział przy oknie i łzawiły go oczy. W tym samym okresie w trakcie konsultacji laryngologicznej powód skarżył się, że drażni go dym tytoniowy a lekarz laryngolog stwierdził zaróżowioną śluzówkę krtani i fałdów głosowych a jedną z przyczyn takich objawów mogło być przebywanie w celi dla palących (k. 276 v). Z dalszych ustaleń Sądu I instancji wynika, że w trakcie pobytu powoda w celi nr(...)od 21 września 2001 roku do 21 lutego 2002 roku i od 26 lutego 2002 roku do 9 maja 2002 roku oprócz powoda osadzonych było co najmniej 5 osób. Palili oni papierosy w ilości 10 - 20 sztuk dziennie. Powód dusił się i często podchodził do okna. Uwzględniając przytoczone ustalenia Sąd Apelacyjny zważył, że dają one podstawę do oceny, że w okolicznościach rozważanego przypadku umieszczenie powoda w celach przeznaczonych dla osób palących wywołało przejściowe zaburzenie funkcjonowania organów w stopniu pozwalającym na stwierdzenie rozstroju zdrowia a dowody przedstawione w uzasadnieniu orzeczenia jednoznacznie też wskazują na istnienie związku przyczynowego między zachowaniem pozwanego polegającym na osadzeniu powoda w celach dla palących a rozstrojem zdrowia wynikającym z przebywania osoby niepalącej w środowisku osób palących. Skoro jednak opisane zachowanie pozwanego nie
pozwala w chwili obecnej na przypisanie spowodowania trwałego uszczerbku na zdrowiu powoda lub konkretnej choroby wysokość zadośćuczynienia winna być dostosowana do zakresu stwierdzonego u powoda rozstroju zdrowia, który miał charakter przemijający. Nie można jednak oceniać, że ten przemijający charakter zaburzeń funkcjonowania organizmu powoda nie był dolegliwy i łączył się tylko z niewielkimi dolegliwościami. Zamknięcie osoby niepalącej w niewielkim pomieszczeniu z pięcioma osobami palącymi od 10 do 20 papierosów dziennie przez kilka miesięcy stanowi dla niej dodatkową i znaczną uciążliwość a dla takiej oceny nie jest konieczny dowód z opinii biegłego. Uwzględniając przytoczone okoliczności Sąd Apelacyjny uznał, że odpowiednią sumą zadośćuczynienia w rozumieniu przepisuart. 445 § 1 kcstanowi kwota pięciu tysięcy złotych, zaś dalej idące żądanie powoda podlegało oddaleniu. Kwotę tą należało - w ocenie Sądu Apelacyjnego - zasądzić w związku z osadzeniem powoda w Areszcie Śledczym w(...)skoro z prawidłowych ustaleń Sądu I instancji wynikało, że po przetransportowaniu powoda do Zakładu Karnego w(...)został on osadzony w celi dla niepalących a przeniesienie do celi dla osób palących nastąpiło w związku z naruszeniem nietykalności cielesnej powoda przez współosadzonego a nadto przeniesienie to nastąpiło za zgodą powoda. Zgoda powoda wyłącza w tym przypadku bezprawność działania i to niezależnie od tego, czy była udzielona w formie pisemnej, czy też ustnie.
Z tych względów Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 386 § 1 kpc,385 kpcorzekł jak w sentencji.