Sąd Apelacyjny w Gdańsku
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V ACa 845/12
Data wyroku: 2012-11-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Grela, Artur Lesiak, Maria Sokołowska
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 445 §1 kc. art. 362 kc

Sygn. akt V ACa 845/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 listopada 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jacek Grela

Sędziowie:

SA Artur Lesiak (spr.)
SA Maria Sokołowska

Protokolant:

sekretarz sądowy Joanna Makarewicz

po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2012 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwaM. Z.iP. Z.
przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń(...)Spółce Akcyjnej wW.

o zapłatę
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Okręgowego we Włocławku
z dnia 18 czerwca 2012 r., sygn. akt I C 220/11

I
zmienia zaskarżony wyrok:

I.1
w punkcie 2 (drugim) w ten sposób, że:

a
zasądza od pozwanego na rzecz powódkiM. Z.dalszą kwotę 4.500 (cztery tysiące pięćset) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 20 października 2006 r. do dnia zapłaty,

b
oddala powództwoM. Z.w pozostałej części,

b.1
w punkcie 4 (czwartym) w ten sposób, że:

a) zasądza od pozwanego na rzeczP. Z.odsetki ustawowe od kwoty 10.000 (dziesięć tysięcy) złotych od dnia 20 października 2006 r. do dnia 23 maja 2011 r.,
b) zasądza od pozwanego na rzeczP. Z.dalszą kwotę 42.000 (czterdzieści dwa tysiące) złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 14 marca 2012 r. do dnia zapłaty,
c) ustala odpowiedzialność pozwanego za szkodyP. Z.mogące powstać w przyszłości na skutek wypadku z dnia 14 listopada 2002 r.,
d) oddala powództwoP. Z.w pozostałej części,
3. w punkcie 5 (piątym) o tyle tylko, że kwotę 2.214 zł podwyższa do kwoty 3.172 (trzy tysiące sto siedemdziesiąt dwa złote),
4. w punkcie (szóstym) o tyle tylko, że kwotę 3.171 zł podwyższa do kwoty 4.559,50 zł (cztery tysiące pięćset pięćdziesiąt dziewięć złotych i pięćdziesiąt groszy),
5. w punkcie 7 (siódmym) , 8 (ósmym) i 9 (dziewiątym) w ten sposób, że uchyla zawarte w nich rozstrzygnięcia,
6. w punkcie 10 (dziesiątym) o tyle tylko, że kwotę 4.140 zł podwyższa do kwoty 6.000 (sześć tysięcy) złotych;

I
oddala apelację w pozostałym zakresie;

II
zasądza od pozwanego na rzecz powódkiM. Z.kwotę 675 (sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego;

III
zasądza od pozwanego na rzeczP. Z.kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Na oryginale właściwe podpisy.

Sygn. akt V ACa 845/12

UZASADNIENIE
PowódkaM. Z.domagała się zasądzenia od pozwanegoTowarzystwa Ubezpieczeń(...)S.A. wW.kwoty 15 145 zł53 gr. z ustawowymi odsetkami od dnia 20 października 2006r. do dnia zapłaty orazkosztów procesu ,
Małoletni powódP. Z.reprezentowany przez przedstawicielkęustawowąM. Z.domagał się zasądzenia od pozwanegoTowarzystwa Ubezpieczeń(...)S.A. wW.kwoty 10.145 zł53 gr. z ustawowymi odsetkami od dnia 20 października 2006r. do dnia zapłaty,ustalenia odpowiedzialności na przyszłość za skutki wypadku oraz zasądzeniakosztów procesu.
W złożonej odpowiedzi na pozew pozwane Towarzystwa Ubezpieczeń(...)" S.A. wW.wniosło o oddalenie powództw i zasądzeniakosztów procesu.
W piśmie procesowym z dnia 20 maja 2011 r. małoletni powódP. Z.powództwo domagając się zasądzenia od pozwanego TowarzystwaUbezpieczeń(...)S.A. wW.dalszej kwoty 130 000 zł zustawowymi odsetkami od dnia 25 maja 2011 r. do dnia zapłaty.
W piśmie procesowym z dnia 22 marca 2012r. pozwane TowarzystwoUbezpieczeń(...)S.A. wW.wniosło o oddaleniepowództwa małoletniego powodaP. Z.w rozszerzonej części izasądzenie kosztów procesu.
Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy we Włocławku:

1
Zasądził od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń(...)wW.na rzecz powódkiM. Z.kwotę 10.500 zł zustawowymi odsetkami od dnia 20 października 2006 roku do dnia zapłaty.

2
Oddala powództwoM. Z.w pozostałej części.

3
Zasądził od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń(...)

S.A wW.na rzecz małoletniego powodaP. Z.

reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową(...)98.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 24 maja 2011 roku do dniazapłaty, płatną do rąk(...).

1
Oddalił powództwo małoletniegoP. Z.w pozostałej części.

2
Zasądził od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń i(...)S.AwW.na rzecz powódkiM. Z.kwotę 2.214 zł tytułemzwrotu kosztów procesu.

3
Zasądził od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń(...)S.A(...)na rzecz małoletniego powoda(...)przez przedstawicielkę ustawowąM. Z.kwotę3171 zł płatną do rąk przedstawicielki ustawowejM. Z., tytułemzwrotu kosztów procesu.

4
Zasądził od powódkiM. Z.na rzecz pozwanego TowarzystwaUbezpieczeń(...)S.A wW.kwotę 924 zł tytułemzwrotu kosztów procesu.

5
Nie obciążył małoletniego powoda kosztami zastępstwa procesowegopozwanego.

6
Nakazał pobrać od małoletniego powodaP. Z.z zasądzonegoroszczenia na rzecz Skarbu Państwa ( Sądu Okręgowego we Włocławku ) kwotę1860 zł tytułem zwrotu części kosztów sądowych, od uiszczenia którychmałoletni powód był zwolniony.

7
Nakazał pobrać od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń(...)S.A wW.na rzecz Skarbu Państwa ( Sądu Okręgowego weWłocławku ) kwotę 4140 zł tytułem zwrotu części kosztów sądowych, oduiszczenia których był zwolniony małoletni powód.

8
Pozostałymi kosztami sądowymi, od uiszczenia których małoletni powód byłzwolniony obciążył Skarb Państwa.

Podstawą tego rozstrzygnięcie były następujące ustalenia i rozważania Sądu Iinstancji:
Wyrokiem Sądu Rejonowego w(...)z dnia 17 czerwca 2005r. wydanym wsprawie II K(...)K. B.został uznany winnym spowodowania w dniu14 listopada 2002r. wypadku samochodowego. Cofając prowadzonym przez siebiepojazdem nie ustąpił pierwszeństwa przejazdu pojazdowi marki(...)przezK. O., w wyniku czego obrażeń doznali

2

pasażerowie tego pojazdu powódkaM. Z.i jej małoletni syn -(...).

Pojazd sprawcy wypadku był ubezpieczony w ramach odpowiedzialnościcywilnej w pozwanym Towarzystwie Ubezpieczeń(...)S.A.(...)
Pojazd, którym jechali powodowie nie był wyposażony w pasy bezpieczeństwaani w fotelik do przewożenia dzieci. Małoletni powódP. Z.miał wówczas 2lata i 6 miesięcy.
W wyniku zaistniałego wypadku powódkaM. Z.zostałaprzewieziona do Szpitala Wojewódzkiego wT.i hospitalizowana na OddzialeChirurgii Szczękowo-Twarzowej. Doznała bowiem obustronnego złamania szczęki,wyrostka zębodołowego szczęki w okolicy zębów 12 i 22 z przemieszczeniem,złamania zębów 13 i 22, całkowitego zwichnięcia zęba 21, wieloodłamowegozłamania żuchwy z przemieszczeniem odłamów w okolicy zębów 33 i 34, ranszarpanych błony śluzowej wargi górnej i w sklepieniu przedsionka, licznych otarćnaskórka i wstrząśnienia mózgu . W dniu 15 grudnia 2002r została poddanazabiegowi chirurgicznemu w postaci repozycji złamanej szczęki i żuchwy orazrepozycji i unieruchomienia złamania wyrostka zębodołowego szczeki. Odłamyreponowano i zespolono płytami tytanowymi, a na dolny i górny łuk zębowy nałożonoszyny nazębne z jednoczesną repozycją i stabilizacją zębów . Badanie tomograficznegłowy nie wykazało obrażeń mózgu. Doznane przez powódkę wstrząśnienie mózguskutkowało krótkotrwałą niepamięcią pourazową i nie pozostawiło trwałych ubytkówneurologicznych. Została wypisana w dniu 22 listopada 2002r. z zaleceniemstosowania diety płynnej .
W wyniku wypadku powódkaM. Z.utraciła zęby 13, 21 i 22 ,które do chwili obecnej nie zostały odtworzone, gdyż powódka obawia sięstomatologa. Złamania nie pozostawiły trwałych, negatywnych następstw , chociażokresowo może odczuwać bóle żuchwy. Na zewnątrz w obrębie czerwieni wargowejwargi górnej widoczna jest blizna , a na skórze brody po stronie prawej widoczna jestblizna po zabiegu operacyjnym - repozycji odłamów złamanej żuchwy. Doznaneprzez powódkę wstrząśnienie mózgu skutkowało krótkotrwałą niepamięciąpourazową i nie pozostawiło trwałych ubytków neurologicznych , chociaż może onaokresowo odczuwać bóle głowy.

3

W wyniku zaistniałego wypadku małoletni powódP. Z.zostałprzewieziony do Szpitala Wojewódzkiego weW.i umieszczony na OddzialeIntensywnej Terapii w okresie od 14 listopada 2002r. do 19 listopada 2002r, , anastępnie przeniesiony na Oddział Chirurgii Dziecięcej , gdzie pozostawał do 29listopada 2002r.
Już w karetce pogotowia małoletniemu powodowi podano leki nasenne izwiotczające, wprowadzające go stan tzw. śpiączki farmakologicznej celemzmniejszenia następstw urazu głowy. Utrudniło to jednak ocenę neurologicznąmałoletniego powoda. Na podstawie niedowładu lewostronnego, a następnieosłabienia siły kończyny górnej lewej, które wystąpiły u małoletniego powodastwierdzono stłuczenie pnia mózgu, a krwiaki okularowe i krwawienie z nosa dałypodstawę do stwierdzenia, że u powoda w wyniku zaistniałego wypadku doszłorównież do złamania kości podstawy czaszki. Po upływie 5 dni został onwyprowadzony ze stanu śpiączki farmakologicznej, a po przeniesieniu na OddziałChirurgii Dziecięcej poprawa jego stanu zdrowia następowała dosyć szybko. W dniu22 listopada 2002r. stwierdzono jedynie niewielkie osłabienie siły mięśniowejkończyny górnej lewej. Małoletni powód był przytomny, rozumiał polecenia, spożywałposiłki, ale nie mówił.
Stłuczenie mózgu nie daje początkowo żadnych negatywnych objawów.Ustępuje szybko, ale na przestrzeni czasu zaczynają występować bóle głowy,zawroty głowy, zaburzenia umysłowe i ruchowe. Rozwijają się jako kontynuacjaobjawów ostrej fazy choroby. Najczęstszymi zaburzeniami umysłowymi po takimurazie jest brak zdolności do koncentracji, męczliwość, zaburzenia pamięci oraznerwowość i lęk .
Małoletni powód urodził się z prawidłową ilością punktów w skali Apgar i dodaty wypadku rozwijał się w sposób prawidłowy pod względem psychoruchowym,wypowiadał proste zdania. Obecnie występuje u niego upośledzenie umysłowestopnia lekkiego będące skutkiem doznanego w wypadku urazu głowy i jest to stannieodwracalny.
(...)

(...)
Sąd Okręgowy zważył, że postępowanie dotyczące roszczeńodszkodowawczych zostało wszczęte w dniu 18 lipca 2006r. , a więc pod rządemustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych,Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze UbezpieczycieliKomunikacyjnych [Dz.U.2003.124.1152], wobec czego w myślart. 159 ust. 1, acontrario , winno być prowadzone zgodnie z jej przepisami. Podstawę prawnądochodzonego przez powodów zadośćuczynienia stanowią przepisyart. 435 par. 1k.c. ,art. 436 par. 1 k.c.,art. 444 par. 1 k.c,art. 445 par. 1 k.c., przy czym dwapierwsze , to podstawa odpowiedzialności sprawcy wypadkuK. B.
, zaś pozwane Towarzystwo Ubezpieczeń(...)S.A(...)na zasadzie in solidum w oparciu o zawartą z właścicielem pojazdumechanicznego umowę ubezpieczenia OC , na podstawie art. 34 ust. 1 , art. 36 ust.1 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych ,Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze UbezpieczycieliKomunikacyjnych.
Powodowie w oparciu oart. 445 par. 1 k.c.domagali się zasądzeniazadośćuczynień za doznane cierpienia fizyczne i psychiczne spowodowanedoznanymi w wypadku komunikacyjnym obrażeniami odpowiednio w kwotach:powódkaM. Z.- 15 000 zł. małoletni powódP. Z.- 140

1
zł, a także na podstawieart. 444 par. 1 k.c.zwrotu kosztów dojazdów doT.wysokości po 125 zł 53 gr. każdy z nich .

5

Następnie Sąd Okręgowy przywołał orzecznictwo Sądu Najwyższego, którywielokrotnie zajmowało się kwestią przesłanek i wysokości zadośćuczynieniaokreślonego dyspozycjąart. 445 par. 1 k.c.Jest to bowiem przepis, który w swojejtreści zawiera tylko ogólne przesłanki prowadzące do jego zastosowania, natomiastbrak jest w nim konkretnej regulacji wysokości zasądzanego zadośćuczynienia .
Celem ustalenia rozmiaru doznanych przez powodów w wypadkukomunikacyjnym obrażeń, ich skutków i rokowań na przyszłość Sąd dopuścił dowódz opinii biegłych lekarzy: neurochirurga, neurologa, chirurga stomatologa, psychiatrydziecięcego.
Wszystkie opinie stały się dla Sądu podstawą rozstrzygania albowiemwzajemnie się uzupełniały. Opinia specjalisty z dziedziny psychiatrii dziecięcej iopinia biegłego neurologa wyjaśniły ostatecznie sprzeczność jaka wyniknęła z opiniilekarza neurochirurga, a dotyczyła ustalenia, czy doznane w wypadku przezmałoletniego powoda obrażenia głowy mogły skutkować wystąpieniem u niegoupośledzenia w stopniu lekkim. Zwłaszcza opinia biegłego psychiatry kwestię tą wsposób ostateczny wyjaśniała i przesądziła.(...)(...)(...)

(...)

6

(...)
(...)
(...)
Stan małoletniego powoda wskazuje zatem na to, że nie jest on obecniesamodzielny, jego przyszłość będzie związana z koniecznością wsparcia osobydrugiej, może mieć trudności w zdobyciu zawodu i samodzielnym utrzymaniu się.(...)
Określając zatem wysokość należnego małoletniemu powodowizadośćuczynienie należało mieć na uwadze przede wszystkim to, że skutkidoznanych w wypadku obrażeń dotknęły osobę bardzo młodą - dziecko, pozbawionąjakiekolwiek doświadczenia życiowego, wchodzącą dopiero w początek życia,godząc w realizację przyszłych planów życiowych, marzeń związanych z nauką,wyborem zawodu, ułożeniem sobie życia osobistego.
(...)w połączeniu z jego młodym wiekiem skutkowała przyjęciem, żeSąd uznał za w pełni uzasadnione zasądzenie na rzecz powoda od pozwanegododatkowej kwoty z tytułu zadośćuczynienia, albowiem wypłacone małoletniemu

7

powodowi przez pozwanego zadośćuczynienie w wysokości 10 000 zł z całąpewnością nie stanowiło właściwej rekompensaty w zakresie zarówno doznanychprzez niego obrażeń, cierpień fizycznych i psychicznych, ale przede wszystkim ichskutków. Fakt wypłacenia tej kwoty przez pozwanego w 2006r. nie oznaczał, że w tejdacie była to znaczna wartość. Nie obejmowała ona przede wszystkim skutkudoznanych przez małoletniego powoda obrażeń, a mianowicie jego upośledzeniaumysłowego w stopniu lekkim. Takich bowiem ustaleń pozwany wówczas niepoczynił.
Sąd podkreślił również, że na przestrzeni lat 2006 - 2012 nie występował i niewystępuje w Polsce taki poziom inflacji, który czyniłby z kwoty 10 000 zł w 2006r.odczuwalną ekonomicznie wartość, rekompensującą w tej dacie w pełnimałoletniemu powodowi wszystkie doznane przez niego krzywdy psychiczne ifizyczne .
W tych okolicznościach Sąd uznał, że dochodzona przez małoletniego powodakwota łączna 140 000 zł z tytułu zadośćuczynienia pozostawała we właściwej relacjido poniesionej przez niego szkody i była w pełni adekwatna do skutków obrażeńdoznanych w wypadku.
Bezspornym jednak było, że w momencie wypadku małoletni powód nie byłprzewożony w foteliku dla dzieci, ani nie był przypięty pasami gdyż w samochodzie,w którym jechał wraz z matką powódkąM. Z.w ogóle ich nie było.Ten fakt w sposób niezaprzeczalny zwiększył zakres szkody wyrządzonejmałoletniemu powodowi, który miał wówczas zaledwie 2.5 roku .
W tej sytuacji koniecznym stało się wyjaśnienie, czy małoletniemuposzkodowanemu, któremu z powodu wieku nie można przypisać winy, możnazmniejszyć odszkodowanie na podstawieart. 362 k.c.przyjmując jego przyczynienie.
W uchwale Składu Siedmiu Sędziów z dnia z dnia 20 września 1975 r. III CZP8/75 Sąd Najwyższy stwierdził, że „ zachowanie się małoletniego poszkodowanego,któremu z powodu wieku winy przypisać nie można (art. 426 k.c), może stosownie doart. 362k.c.uzasadniać zmniejszenie odszkodowania należnego od osobyodpowiedzialnej za szkodę na podstawieart. 436 k.c.[OSNC 1976r. , nr 7-8 , poz.151 ]. W uzasadnieniu tego orzeczenia podkreślono, że musi zajść normalny wrozumieniuart. 361par.k.c.związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem sięposzkodowanego a powstaniem szkody. Konsekwencją zaś „ takiego charakteruzwiązku przyczynowego jest to, że zachowanie się nie zawinione poszkodowanego,

8

którego normalnym następstwem jest powstanie szkody, musi być dotknięte jakąśobiektywną nieprawidłowością czy niezgodnością z powszechnie przyjętymisposobami postępowania, postępowanie bowiem prawidłowe nie może pociągać zasobą powstania szkody jako normalnego skutku."
Ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny w pełni takiemu rozumieniuzwiązku przyczynowego odpowiada.
W zakresie zatem stopnia przyczynienia się do wysokości wyrządzonej szkodySąd podzielił stanowisko prezentowane przez pozwanego i ustalił jego wielkość na30 % .
Została zatem na podstawieart. 445 par. 1 k.c.orazart. 362 k.c.zasądzonana rzecz małoletniego powoda kwota 98 000 zł [ 140 000 zł - 30% ] i wobecprzyjętego przyczynienia powództwo z tytułu zadośćuczynienia w pozostałej częścizostało oddalone.
Odsetki ustawowe od tej wartości zostały zasądzone od dnia rozszerzeniatego powództwa, albowiem dopiero w tej dacie w oparciu o zgromadzone opiniebiegłych możliwym stało się ustalenie ostatecznych rozmiarów krzywd doznanychprzez małoletniego powoda.
Oddalone zostało również powództwo w zakresie ustalenia odpowiedzialnościpozwanego na przyszłość za skutki wypadku w odniesieniu do małoletniego powoda.Biegli stwierdzili bowiem, że stopień doznanej przez niego krzywdy jest utrwalony imoże jedynie być częściowo zmniejszany poprzez nadzór neurologiczny i leczeniepsychiatryczno-psychologiczne.
PowódkaM. Z.domagała się również zasądzenia na jej rzeczdodatkowej wartość zadośćuczynienia w wysokości 15 000 zł.
Z niekwestionowanych przez żadną ze stron opinii biegłego chirurgaszczękowego i lekarza neurochirurgaA. S.wynika, że doznała ona wwypadku obrażeń twarzoczaszki, a zwłaszcza żuchwy, szczęki i zębów. Była zpowodu tych obrażeń hospitalizowana przez okres 9 dni i poddana zabiegowioperacyjnemu repozycji złamanych części żuchwy i szczęki, po którym miałautrudnione spożywanie posiłków [ tylko papkowate], a ponadto z karty opiekipielęgniarskiej wynika , że cierpiała na silne bóle wobec czego aplikowano jej silneśrodki przeciwbólowe .
Trwałymi skutkami doznanych w wypadku przez powódkę obrażeń jest utratatrzech zębów, a także oszpecenie twarzy w okolicach brody i wargi górnej w postaci

9

widocznych blizn po ranach szarpanych tych okolic twarzy. Jej łączny uszczerbek nazdrowiu wynosi z tego tytułu 10% . Należało wskazać na fakt, że w dacie wypadkupowódka była osobą młodą, mającą 22 lata . Blizny twarzy jako element oszpeceniabyły i są dla niej czynnikiem wyzwalającym negatywne stany psychiczne. Powódkazeznała , że się ich „ wstydzi " i ma zdeformowaną twarz , nie ma zaś środków naprzeprowadzenie operacji plastycznej.
Zeznała także, że nie myśli o tym, aby mieć drugie dziecko , gdyż musi sięzająć małoletnim powodem, który, jak określili to biegli , jest dzieckiem specjalnejtroski . Niewątpliwie stan małoletniego powoda wpływa również na stan psychicznysamej powódki ograniczając ją w tych dziedzinach życia, które byłby jej udziałem,gdyby nie skutki wypadku, jakie wystąpiły u jej syna .
Ten stan rzeczy wskazuje zatem jednoznacznie na to , że wypłacone powódceprzez pozwanego w 2006.r zadośćuczynienie w wysokości 8000 zł nie stanowiłoadekwatnej rekompensaty w relacji do doznanych przez nią cierpień fizycznych ipsychicznych związanych zarówno z doznanymi przez nią samą obrażeniami, aletakże z obrażeniami, a przede wszystkim ich skutkami, które wystąpiły u jej syna. Tejostatniej okoliczności pozwany nie brał wcale pod uwagę w 2006r. albowiem brakbyło w tym zakresie stosownych ustaleń, o czym mowa była powyżej .
Mając zatem na względzie powyższe rozważania Sąd stanął na stanowisku ,że dochodzone przez powódkę zadośćuczynienie w wysokości 15 000 zł obok jużwypłaconej przez pozwanego kwoty 8500 zł nie jest wygórowane i pozostaje wewłaściwej relacji do doznanych przez nią cierpień fizycznych i psychicznych i to takżepo uwzględnieniu otrzymanej przez nią kwoty 3000 zł w ramach zadośćuczynieniazasądzonego w postępowaniu karnym w sprawie IIK 34/03 [ k. 12].
Powódka sama jednak przyznała, że nie była podczas wypadku zapięta pasembezpieczeństwa albowiem samochód , którego była pasażerką nie był w niewyposażony. Niewątpliwie zatem ich brak zwiększył zakres wyrządzonej szkody upowódki , a ona sama przyczyniła się w określonym przez Sąd , ale także przezpozwanego 30%-owym stopniu do jej powstania.
W tej sytuacji Sąd na podstawieart. 445 par.l k.c.iart. 362 k.c.zasądziłdodatkowo na rzecz powódki z tytułu zadośćuczynienia kwotę 10 500 zł [15 000 zł -30% ] oddalając powództwo w pozostałej części z uwagi na przyjęty stopieńprzyczynienia.

10

Łącznie zatem powódka uzyskała z tytułu zadośćuczynienia kwotę 21 500 zł(8000 zł + 3000 zł + 10 500 zł ], co stanowi odczuwalną ekonomicznie wartość iuwzględnia wszystkie aspekty wyrządzonej jej szkody.
Odsetki ustawowe zostały zasądzone od dnia kiedy to powódka winna uzyskaćod pozwanego zadośćuczynienie właśnie w tej wysokości, a została jej jedyniewypłacona kwota 8000 zł.
Na podstawieart. 444 par. 1 k.c., a contrario, powództwa powodów co dozasądzenia na rzecz każdego z nich kwot po 145 zł 53 gr. z tytułu kosztów dojazduzostały oddalone z uwagi na brak ich udowodnienia, tym bardziej, że w uzasadnieniupozwu mowa już jest o kwotach po 125 zł 53 gr., zaś poniesione przez nich kosztykserokopii historii chorób były zbędne, albowiem Sąd mógł się zwrócić o ichprzedstawienie do jednostek medycznych na wniosek powodów zgłoszony wsprawie.
O kosztach procesu postanowiono na podstawieart. 100 k.p.c.,art. 102 k.p.c.

i
art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawachcywilnych mając na uwadze fakt, że powódka i powód - każde z nich wygrało sprawęw 69%-tach oraz poniższe rozliczenie:

Powodowie zaskarżyli wyrok w części, tj. w pkt 2, w którym Sąd Okręgowyoddalił powództwo powódki ad. 1 co do kwoty 4.500 zł, w pkt 4, w którym SądOkręgowy oddalił powództwo powoda ad. 2 co do kwoty 42.000 zł, ustalił datęwymagalności całości zasądzonej kwoty od dnia 24 maja 2011 r. oraz odmówiłpowodowi ad. 2 ustalenia odpowiedzialności pozwanego za skutki wypadku naprzyszłość oraz w pkt 7 i 9 w części, w jakiej Sąd dokonał stosunkowego rozdzieleniakosztów pomiędzy stronami przy założeniu, że powodowie wygrali proces w 69 %, atakże orzekł o kosztach zastępstwa procesowego powodów w wysokościjednokrotności stawki.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili:

a
naruszenie prawa materialnego, tj.art. 362 k.c.poprzez błędną wykładnię iprzyjęcie, że zachowanie powodów polegające na nie zapięciu pasówbezpieczeństwa w sytuacji gdy pojazd nie był w nie wyposażony stanowiło o ichprzyczynieniu się do zaistniałej szkody, a nadto, że ich stopień ich przyczynieniawyniósł 30%;

li

a
naruszenie prawa materialnego, tj.art. 481 k.c.w związku z art. 14 ustawy z dnia22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK w zw. z art. 481k.c. poprzez przyjęcie, że terminem początkowym naliczania ustawowych odsetekod całości dochodzonego przez powoda ad. 2 roszczenia jest dzień rozszerzeniapowództwa;

b
sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych Sądu I instancji z treścią zebranego wsprawie materiału dowodowego, a także dokonanie oceny przeprowadzonychdowodów w sposób niepełny i sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego ilogicznego rozumowania poprzez przyjęcie, że zgromadzone w tokupostępowania dowody uzasadniają przyjęcie za udowodnione, że powodowieswoim zachowaniem przyczynili się do rozmiaru szkody powstałej wskutekwypadku z dnia 14 listopada 2002r., a ustalone okoliczności dają podstawę doustalenia tego przyczynienia na poziomie 30%,

c
naruszenie prawa procesowego, tj.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną,sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania ocenę materiału dowodowego,przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i nieprawidłową ocenęprzeprowadzonych dowodów, a przez to przyjęcie, że powodowie powinni bylizapiąć pasy, mimo, że z całokształtu okoliczności faktycznych wynika, żesamochód, którym się poruszali w takie pasy nie był wyposażony, a takżeprzyjęcie, że między zachowaniem powodów a szkodą istniał adekwatny związekprzyczynowy, który uzasadniał obniżenie zadośćuczynienia o 30%;

d
naruszenie prawa procesowego, tj.art. 231 k.p.c.poprzez nieprawidłoweprzyjęcie za udowodnioną okoliczności, że zachowanie powodów polegające naniezapięciu pasów bezpieczeństwa stanowiło o ich przyczynieniu się dc szkody iwyprowadzenie stąd wniosku, że stopień tego przyczynienia wynosi 30%;

e
naruszenie prawa procesowego, tj.art. 328 § 2 k.p.c.poprzez brakszczegółowego wyjaśnienia w uzasadnieniu orzeczenia przyczyn dla którychokoliczność przyczynienia się powodów do skutków wypadku została uznana zaudowodnioną, jak również przesłanek leżących u podstaw uznania przez Sądprzyczynienia powodów do szkody na poziomie 30%, a także okolicznościuzasadniających oddalenie żądania powoda ad. 2 ustalenia odpowiedzialnościpozwanego za skutki wypadku na przyszłość;

f
naruszenie prawa procesowego, tj.art. 321 § 1 k.p.c.poprzez przyjęcie przezSąd, że powód ad. 2 przyczynił się do zaistniałej szkody i obniżenie

zadośćuczynienia o przyjęty stopień przyczynienia, mimo braku zarzutupozwanego w tym zakresie;

a
naruszenie prawa procesowego, tj.art. 189 k.p.c.poprzez przyjęcie, że powódad. 2 nie ma interesu prawnego w ustaleniu odpowiedzialności na przyszłośćpozwanego za skutki wypadku z dnia 14 listopada 2002r., mimo iż w opiniibiegłego neurochirurga jednoznacznie stwierdzono, że doznane przez powodaurazy mogą wywierać negatywny wpływ na jego funkcjonowanie w przyszłości;

b
naruszenie prawa procesowego, to jestart. 109 § 2 zd. 2 k.p.c.w zw. z § 2 pkt 2Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawieopłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwakosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego zurzędu poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż niezbędny nakład pracypełnomocnika powodów oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, a takżecharakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia irozstrzygnięcia nie uzasadniają przyznania kosztów zastępstwa procesowego wwysokości wyższej aniżeli stawka minimalna.

III
Wskazując na powyżej przytoczone zarzuty wnieśli o zmianę zaskarżonego

wyroku poprzez:

1
zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki ad.1 ponad kwotę już zasądzonąw pkt 1 wyroku, kwoty 4.500 zł tytułem pozostałej części zadośćuczynieniawraz z ustawowymi odsetkami od dnia 20.10.2006r. do dnia całkowitej zapłaty;

2
zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda ad. 2 ponad kwotę już zasądzonąw pkt 3 wyroku, kwoty 42.000 zł tytułem pozostałej części zadośćuczynieniawraz z ustawowymi odsetkami od dnia 24.05.2011 r. do dnia całkowitej zapłaty;

3
zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda ad. 2 odsetek ustawowych odkwoty 10.000 zł od dnia 20 października 2006 r. do dnia całkowitej zapłaty;

4
ustalenie odpowiedzialności pozwanego za szkody powoda ad. 2 mogącepowstać w przyszłości na skutek wypadku z dnia 14 listopada 2002r.;

5
zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki ad.1 kosztów procesu wpostępowaniu pierwszoinstancyjnym w wysokości 924 zł ponad kwotę jużzasądzoną, przy zastosowaniuart. 98 § 1 k.p.c;

6
zmianę postanowienia zawartego w pkt 9 wyroku w zakresie kosztów procesuw postępowaniu pierwszoinstancyjnym wyłożonych w toku postępowania

13

tymczasowo przez Skarb Państwa przy zastosowaniuart. 98 § 1 k.p.c, tj.nakazanie pozwanemu uiszczenie na rzecz Skarbu Państwa kwoty 1.860 zł;

1
zasądzenie na rzecz powodów kosztów zastępstwa procesowego wpostępowaniu pierwszoinstancyjnym w wysokości podwójnej stawki minimalnejzgodnie ze złożonym spisem kosztów znajdującym się w aktach sprawy;

2
zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowaniaapelacyjnego według norm przepisanych.

Pozwany w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie i zasądzenie odpowodów na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwaprocesowego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja w zasadniczej części zasługuje na uwzględnienie.
Trafnie skarżący zarzucili, że w niniejszej sprawie brak było podstaw doprzyjęcia przyczynienia się powodów do zaistnienia powstałej szkody. Pozwany niewykazał bowiem, aby powodowie naruszyli obowiązujące przepisy ruchu drogowego.Zgodnie z treściąart. 39 ust. 1 i 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym(w brzemieniuobowiązującym w chwili wypadku) kierujący pojazdem samochodowym oraz osobaprzewożona takim pojazdem wyposażonym w pasy bezpieczeństwa są obowiązanikorzystać z tych pasów podczas jazdy, a w pojeździe samochodowym wyposażonymw pasy bezpieczeństwa dziecko w wieku do 12 lat, nieprzekraczające 150 cmwzrostu, przewozi się w foteliku ochronnym lub innym urządzeniu do przewożeniadzieci, odpowiadającym wadze i wzrostowi dziecka oraz właściwym warunkomtechnicznym. Nakaz instalowania pasów z tyłu w nowo wyprodukowanychsamochodach zaczął obowiązywać od czerwca 1993 roku (§11 pkt. 7 lit. c)rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. -Dz. U. nr 44, poz. 43, obowiązującego w chwili wypadku). Obowiązek zapinaniapasów ma więc charakter warunkowy, gdyż jego istnienie uzależnione jest odwyposażenia pojazdu w pasy bezpieczeństwa. Przepis wyraźnie mówi o obowiązkukorzystania z pasów bezpieczeństwa, jeżeli pojazd jest w nie wyposażony, a niewymaga instalowania pasów w tych samochodach, które nie są w nie fabryczniewyposażone. W przypadku zatem samochodów, które nie są wyposażone fabrycznie

14

w pasy bezpieczeństwa, nie można mówić o obowiązku zapinania pasówbezpieczeństwa, a co za tym idzie, przewożenia dziecka w foteliku. Przepisy niezakazywały przy tym poruszenia się pod drogach publicznych samochodami, co doktórych nie istniał obowiązek instalowania pasów bezpieczeństwa.
W sprawie bezspornym było, że samochód, którym podróżowali powodowienie był wyposażony fabrycznie w pasy bezpieczeństwa. Powyższe oznacza, że niemożna było wymagać od powodów zapięcia pasów. Tym samym nie sposóbtwierdzić, że przyczynili się do powstania szkody wskutek niezapięcia pasów.Przepisanie poszkodowanemu przyczynienia się do powstania szkody wymagabowiem wykazania, że jego zachowanie było obiektywnie nieprawidłowe, naruszałonormy prawne lub zasady współżycia społecznego (por. wyrok SN z dnia 14 lutego2001 r., I PKN 248/00 ). Nie sposób przyjąć, aby naganność zachowania powodówpolegała na podróżowaniu samochodem, który nie jest wyposażony w pasybezpieczeństwa. Skoro bowiem samochód poruszał się w sposób legalny po drogachpublicznych, to oznacza, że spełniał wymagania techniczne warunkujące bezpiecznenim podróżowanie.
Kwestia przyczynienia się powodów do zaistnienia szkody mogłaby byćprzedmiotem rozważań, gdyby powodowie podróżowali samochodem wyposażonymw pasy bezpieczeństwa na tylnych siedzeniach, zaś powódka nie zapięłaby tychpasów, a małoletni powód nie byłby przewożony w foteliku. Sytuacja taka jednak niezachodziła w niniejszej sprawie, co czyni bezprzedmiotowym rozważania na temattego, która ze stron winna wykazać stopień przyczynienia do szkody,spowodowanego niezapięciem pasów bezpieczeństwa. Na marginesie należy teżzauważyć, iż to czy pasy bezpieczeństwa wpływają na zmniejszenie szkody zależyod okoliczności danego wypadku. Nie sposób więc przyjąć jednakowej miarystanowiącej o rozmiarze przyczynienia się do szkody z powodu niezapiętych pasówbezpieczeństwa.
Wobec braku możliwości przypisania powodom bezprawności ich zachowania,na marginesie jedynie należy odnieść się do zagadnienia przyczynienia się przezmałoletniego do powstania szkody. W orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i wliteraturze dominuje pogląd, że przyczynienie się małoletniego, któremu ze względuna wiek winy przypisać nie można, nie prowadzi do zwolnienia sprawcy szkody ododpowiedzialności. Może jednak skutkować zmniejszeniem należnegoodszkodowania (zadośćuczynienia) przy uwzględnieniu stopnia tego przyczynienia

15

(por. uchwała SN z 11 stycznia 1960 r., I CO 44/59; uchwała SN z 20 września 1975r., III CZP 8/75; wyrok SN z 3 sierpnia 2006 r., IV CSK 118/06). Jednak dlauwzględnienia przyczynienia się małoletniego konieczne jest, by mógł on choć wograniczonym zakresie mieć świadomość nagannego zachowania lub grożącego muniebezpieczeństwa (por. wyrok SN z dnia 5 listopada 2008, I CSK 139/08). W ocenieSądu Apelacyjnego w przypadku dwuletniego dziecka świadomość taka wokolicznościach niniejszej sprawy nie istniała w żadnym stopniu, nawet gdyby wprzedmiotowym samochodzie były zainstalowane pasy bezpieczeństwa i tym samymistniał obowiązek przewożenia dziecka w foteliku. Dziecko w tym wieku jestuzależnione od swoich rodziców, którzy decydują jakim samochodem będą poruszaćsię po drogach oraz o tym, czy dziecko będzie przewożone w foteliku. Zgodnie zaś zutrwaloną linią orzecznictwa, zawinienie rodziców nie ma wpływu na zakresobowiązku odszkodowawczego osoby trzeciej w stosunku do małoletniego, możenatomiast uzasadniać ich odpowiedzialność odszkodowawczą względemmałoletniego (por. wyrok SN z 16 marca 1983 r., I CR 33/83).
Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że zasadne były zarzuty powodównaruszeniaart. 362 k.p.c.,art. 233 § 1 k.p.c.,art. 231 k.p.c.oraz zarzut sprzecznościistotnych ustaleń faktycznych Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego.
Sąd Apelacyjny przyjmuje zatem odmiennie niż to uczynił Sąd I instancji, żepowodowie nie przyczynili się do powstania szkody. W konsekwencji skutkowało tozasądzeniem na rzecz powódki dalszej kwoty 4.500 zł, zaś na rzecz powoda dalszejkwoty 42.000 zł wraz z należnym odsetkami ustawowymi, z tytułu zadośćuczynienia.Nadto Sąd Apelacyjny przyjmuje, że w zakresie rozszerzonego powództwaobowiązek wypłaty odsetek liczyć należy od wezwania dłużnika do spełnieniaświadczenia, czyli od dnia doręczenia pozwanemu odpisu rozszerzonegopowództwa, tj. 14 marca 2012 r. (art. 455 k.c.).
Zasadny okazał się także zarzut apelacji odnoszący się do biegu terminuodsetek ustawowych (art. 481 k.c.). Wprawdzie zakres krzywdy został ostatecznieustalony w trakcie niniejszego postępowania. Nie ulega jednak żadnej wątpliwości,że krzywdy ujawnione bezpośrednio po samym wypadku uzasadniały dochodzoneroszczenie już na etapie wytoczenia powództwa w wysokości co najmniej 10.000 zł.Z tych względów brak było podstaw do liczenia odsetek od dnia rozszerzeniapowództwa od całości dochodzonej kwoty, a nie tylko od kwoty 130.000 zł.

16

Apelacja okazała się niezasadna w zakresie żądania zasądzenia odsetek od tejkwoty liczonych do dnia zapłaty. Sąd Okręgowy zasądził bowiem odsetki ustawoweod kwoty 98.000 zł do dnia zapłaty, a więc także w zakresie kwoty 10.000 zł. Błędniejedynie co do tej kwoty został określony termin początkowy liczenia odsetek.
Ponadto uzasadniony jest zarzut naruszeniaart. 189 k.p.c.Przeprowadzone wsprawie postępowanie dowodowe nie daje podstaw do przyjęcia, że w przyszłości niepojawią się dalsze skutki przedmiotowego wypadku. Wprawdzie stopień doznanejkrzywdy jest na obecnym etapie utrwalony, co uzasadniało przyjęcie określonego jejrozmiaru także w wymiarze finansowym. Jednak tylko hipotetycznie można zakładać,że wskutek odpowiedniego leczenia stan zdrowia powoda będzie się poprawiał.Znamiennym było, że dalsze skutki wypadku pojawiły się po kilku latach od tegozdarzenia. Biegli wyjaśnili, że stłuczenie mózgu mogło w dalszej perspektywieczasowej wywołać zaburzenia umysłowe. Ze względu na charakter doznanychobrażeń nie można więc wykluczyć, że pojawią się nowe konsekwencje wypadku.Słusznie przy tym przyjął Sąd I instancji, że stan upośledzenia umysłowego możewpłynąć na ogólne usprawnienie i przystosowanie powoda. Przyszłość powodabędzie związana z koniecznością wsparcia osoby drugiej, może mieć trudności wzdobyciu zawodu i samodzielnym utrzymaniu się. Już samo to potwierdza zasadnośćjego żądania ustalenia odpowiedzialności pozwanego za skutki przedmiotowegowypadku. Jak trafnie zauważył Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 kwietnia 1970 r.,III PZP 34/69:„Szkody na osobie nie zawsze powstają jednocześnie ze zdarzeniem,które wywołab uszkodzenie ciała. Są one z istoty swej rozwojowe. Poszkodowany zreguły nie może w chwili wszczęcia procesu dochodzić wszystkich roszczeń, jakiemogą mu przysługiwać z określonego stosunku prawnego. Następstwa bowiemuszkodzenia ciała są z reguły wielorakie i zwłaszcza w wypadkach cięższychuszkodzeń wywołują niekiedy skutki, których dokładnie nie można określić aniprzewidzieć, gdyż są one zależne od indywidualnych właściwości organizmu,osobniczej wrażliwości, przebiegu leczenia i rehabilitacji oraz wielu innychczynników”.W okolicznościach niniejszej sprawy charakter doznanych przezpowoda obrażeń wskazuje na możliwość pojawienia się w przyszłości dalszychkonsekwencji przedmiotowego wypadku, co przemawia za zasadnością powództwaw tej części.

17

W pozostałym zakresie Sąd Apelacyjny podziela ustalenia i rozważania SąduOkręgowego odnoszące się do wysokości należnego powodom zadośćuczynienia,przyjmując je za podstawę także własnego rozstrzygnięcia.
Konsekwencją wydania orzeczenia reformatoryjnego była konieczność zmianyrozstrzygnięcia o kosztach procesu. Zważyć należy, iż powodowie wygrali procesprzed niemal w całości - ulegali jedynie w zakresie żądania kwoty po 145,53 złtytułem odszkodowania, a powód nadto w nieznacznej części co do odsetekustawowych. W tym stanie rzeczy zasadnym jest zasądzenie na ich rzecz całościkosztów od strony przeciwnej (art. 100 zdanie drugie k.p.c.w zw. zart. 98 k.p.c.).Oznacza to, że na rzecz powódki zasądzić należało kwotę 3.172 zł, zaś na rzeczpowoda kwotę 4.559,50 zł. Bezprzedmiotowe stały się tym samym rozstrzygnięciazawarte w punktach 7,8 i 9 zaskarżonego wyroku. Jednocześnie należało pobrać odpozwanego całość opłaty od rozszerzonego powództwa, od uiszczenia którejmałoletni był zwolniony.
Sąd Apelacyjny nie znalazł podstawy do zasądzenie za postępowaniepierwszoinstancyjne podwójnej stawki minimalnej tytułem kosztów zastępstwaprocesowego. Podzielił bowiem rozważania Sądu I instancji w tym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny w punkcie I sentencji napodstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok, natomiast w punkcie IIsentencji na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelacje w pozostałym zakresie. Wpunkcie III i IV Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach postępowania apelacyjnegoprzyjmując, że powodom przysługuje zwrot całości poniesionych kosztów. Zważyćnależy, że powódka wygrała postępowanie apelacyjne w całości, zaś powód uległjedynie w nieznacznym zakresie, a mianowicie co do terminów odsetek ustawowych.Z tych względów o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 100zdanie drugie k.p.c.w zw. zart. 98 k.p.c.w zw. § 6 pkt 3 (w odniesieniu dopowódki + 225 zł opłaty od apelacji) i § 6 pkt 5 (w odniesieniu do powoda) w zw. z §12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 wsprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwakosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

18