Sąd Apelacyjnyw Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1382/11
Data wyroku: 2012-06-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Edyta Jefimko, Robert Obrębski, Lidia Sularzycka
Słowa kluczowe: Przejęcie Długu
Podstawa prawna: art. 519 kc i art. 158 ksh

Sygn. akt I ACa 1382/11Sygn. akt I ACa 1382/11

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 czerwca 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie:

       Przewodniczący – Sędzia SA – Lidia Sularzycka

       Sędzia SA – Edyta Jefimko /spr./

       Sędzia SO del. – Robert Obrębski

       Protokolant – st. sekr. sąd. Katarzyna Foltak

po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2012 r. w Warszawie na rozprawie
sprawy z powództwa(...) Sp. z o.o.wW.
przeciwko(...)W.

o ustalenie
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 27 września 2011 r. sygn. akt I C 146/11
1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę w komparycji zaskarżonego wyroku w zakresie oznaczenia przedmiotu sporu w ten sposób, że w miejsce słów „o zapłatę” wpisuje słowa „o ustalenie”;
2. oddala apelację,

      3. zasądza od(...) Sp. z o.o.z siedzibą wW.na rzecz(...)W.kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

TEZA
T.wniesienie aportu w postaci praw z umowy dzierżawy ma miejsce wtedy, gdy wspólnik , który jest dzierżawcą danej nieruchomości, przenosi na rzecz spółki swe uprawnienia do używania rzeczy i do pobierania z niej pożytków. Dzierżawca wnosząc tego typu aport musi uzyskać na to zgodę wydzierżawiającego na podstawieart. 519 k.c., bowiem obok uprawnień z umowy dzierżawy na spółkę przechodzą także połączone z nimi obowiązki - co oznacza, iż ma miejsce przejęcie długu.
I ACa 1382/11

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 września 2011 r. wydanym w sprawie z powództwa(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.skierowanego przeciwko(...)W.- Sąd Okręgowy w Warszawie: oddalił powództwo o ustalenie, że powód jest dzierżawcą nieruchomości położonej wW.przyul. (...)o powierzchni 8 800 m(

      2), opisanej w ewidencji gruntów jakodziałki o nr (...)- część, 236, 237, 352, 351, 238/2 - część, 239 - część, 344 - część z obrębu(...)w wyniku podwyższenia kapitału zakładowego(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.do kwoty 370 000 zł w oparciu o aport w postaci prawa do korzystania z nieruchomości położonej wW.przyul. (...)i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3 617 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Powyższy wyrok Sąd Okręgowy wydał na podstawie następujących ustaleń faktycznych i wniosków.

W dniu 6 października 1998r. została zawarta pomiędzy GminąW.B.aspółką cywilną (...)z siedzibą wW.(następnie przekształconą w(...) spółkę jawnąz siedzibą wW.)umowa dzierżawy nr (...), której przedmiotem była nieruchomość gruntowa położona wW.przyul. (...)o powierzchni 8 800 m(

      2)opisana w ewidencji gruntów jakodziałki o nr (...)- część, 236, 237, 352, 351, 238/2 - część, 239 - część, 344- część z obrębu(...), stanowiąca własność ówczesnej GminyW.B., będącej jednostką samorządu terytorialnego. Umowa została zawarta na okres od 1 października 1998r. do 30 września 2023r. Aneksem z dnia 31 stycznia 2002r. do umowy został zmieniony dzierżawca, na skutek przekształceniaspółki cywilnej (...)z siedzibą wW.w(...) spółkę jawnąz siedzibą wW..Postanowieniem z dnia 30.12.2009r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie zarejestrował podwyższenie kapitału zakładowego(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.do kwoty 370 000 zł w oparciu o aport wniesiony przez nowego wspólnika- (...) spółkę jawnąz siedzibą wW.w postaci prawa do korzystania z nieruchomości położonej wW.przyul. (...). Powód zwracał się do pozwanego o uwzględnienie tego faktu w treści umowy dzierżawy z dnia 6 października 1998r. , ale wydzierżawiający odmówił. Sąd Okręgowy uznał powództwo za bezzasadne. Strona powodowa domagała się ustalenia w trybieart. 189 k.p.c., że jest dzierżawcą nieruchomości opisanej w pozwie w wyniku podwyższenia jej kapitału zakładowego , pokrytego aportem w postaci prawa do korzystania z tej nieruchomości. Uwzględnienie tego żądania nie było możliwe z powodu jego sprzeczności z § 7 umowy dzierżawy z dnia 6 października 1998r. , który stanowi, że podnajem lub oddanie gruntu do bezpłatnego używania osobom trzecim wymaga zgody wydzierżawiającego. Zgody takiej(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.nie uzyskała od(...)W.. Ponadto przedmiot dzierżawy wchodzi w skład gminnego zasobu nieruchomości i stosownie doart. 37 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami( tekst jednolity Dz. U. z 2010r., Nr 102, poz. 651 z późn. zm. – dalej powoływanej jako u.g.n.) nieruchomości oddawane są w dzierżawę na okres dłuższy niż 3 lata w drodze przetargu.

Apelacjęod powyższego wyroku złożył powód, zaskarżając go w całości na podstawie następujących zarzutów :
1) naruszeniaart. 328§2 k.p.c.poprzez sporządzenie uzasadnienia niespełniającego wymogów formalnych , a w szczególności nierozważnie wszystkich podniesionych w toku postępowania w sprawie okoliczności i brak odniesienia się do twierdzeń powoda stanowiących podstawę faktyczną i prawną jego roszczenia, a także niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia;
2) naruszeniaart. 365 k.p.c.poprzez nieuwzględnienie mocy wiążącej prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Wydział XIII Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 30 grudnia 2009r. , sygn. akt WA XIII Ns Rej.KRS/(...)w przedmiocie zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.w oparciu o aport w postaci prawa do korzystania z opisanej w pozwie nieruchomości na podstawie umowy dzierżawy z dnia 6 października 1998r.;
3) naruszeniaart. 158 k.s.h.w zw. z § 7 umowy dzierżawy z dnia 6 października 1998r. poprzez stwierdzenie, że umowa ta wykluczała możliwości wnoszenia prawa do korzystania z nieruchomości nią objętej w formie aportu na pokrycie kapitału zakładowego powoda, bez zgody pozwanego;
4) naruszenia art. 37 u.g.n. poprzez powołanie się na wymóg oddawania nieruchomości(...).W.w dzierżawę trwającą przez okres dłuższy niż 3 lata w wyniku przetargu, w sytuacji gdy przetarg taki został przeprowadzony przed zawarciem umowy dzierżawy , a umowa dzierżawy nie wprowadzała żadnych zastrzeżeń co do możliwości wnoszenia aportem prawa do korzystania z nieruchomości nią objętej.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu za obie instancje.

Sąd Apelacyjny zważy, co następuje :
Apelacja nie jest zasadna, chociaż część podniesionych w niej zarzutów należy ocenić jako trafne.
Sąd Okręgowy naruszył przede wszystkimart. 328 § 2 k.p.c.Powyższy przepis wskazuje obligatoryjną treść uzasadnienia, które powinno składać się z trzech części: 1) tzw. części historycznej (opisowej), w której sąd przedstawia zwięźle stanowiska stron, 2) przytoczenia ustalonego przez sąd stanu faktycznego, 3) wywodu prawnego sądu („sąd zważył co następuje"), w którym sąd omawia podstawę prawną wyroku, tj. wskazuje zastosowane przepisy oraz wyjaśnia sposób ich wykładni. Rację ma skarżący, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest wadliwe w zakresie podstawy prawnej wydanego orzeczenia . Przede wszystkim jest bardzo lakoniczne, a przytoczenie art. 37 ust. 4 u.g.n. nie zostało poparte żadnym wywodem, z którego wynikałoby , dlaczego przepis ten w ogóle został zastosowany.
Postępowanie apelacyjne jest zawsze kontynuacją postępowania w sprawie, a sąd odwoławczy stosownie do treściart. 386§ 4 k.p.c.może zakończyć merytorycznie postępowanie i to nawet w sytuacji , gdy zaskarżony wyrok zapadł bez uprzedniego rozpoznania istoty sprawy. Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy są prawidłowe, Sąd Apelacyjny podziela je w całości i uznaje za własne. Nie są one również kwestionowane przez skarżącego. Sąd drugiej instancji jako instancja nie tylko kontrolna, lecz także merytoryczna, jest nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany, niezależnie od zarzutów apelacji, do rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonania jego własnej oceny prawnej. W razie dostrzeżenia błędów powinien naprawić wszystkie stwierdzone naruszenia prawa materialnego popełnione przez sąd pierwszej instancji, bez względu na to, czy zostały wytknięte w apelacji ( por. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2010 r., II PK 346/09, Lex nr 603423).
Sąd Okręgowy naruszył art. 37 ust. 4 u.g.n. na skutek jego błędnego zastosowania do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z treścią tego przepisu (w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia przez(...) spółkę jawnąz siedzibą wW.do(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.aportu w postaci prawa do korzystania z nieruchomości gruntowej położonej wW.przyul. (...)o powierzchni 8 800 m(

      2), wynikającego z umowy dzierżawy z dnia 6 października 1998r. , nr(...)) zawieracie umowy dzierżawy nieruchomości wchodzącej w skład gminnego zasobu nieruchomości na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata następowało w drodze przetargu. Art. 37 ust. 4 u.g.n. dotyczy zawarcia umowy dzierżawy, natomiast wniesienie aportu (wkładu niepieniężnego -art. 158 k.s.h.) oznacza przeniesienie na rzecz spółki, do które aport został wniesiony , wszelkich praw do przedmiotu wkładu . W rozpoznawanej sprawie były to prawa wynikające z uprzednio już zwartej w dniu 6 października 1998r. umowy dzierżawy , a nie zawarcie ponowne takiej umowy. Użytego w art. 37 ust. 4 u.g.n zwrotu „zwarcie umowy dzierżawy” nie można rozumieć w sensie potocznym, szerokim, obejmującym każdy sposób nawiązania stosunku obligacyjnego w postaci umowy dzierżawy , a z uwagi na rolę i funkcję zwartej w nim regulacji nie zachodzi możliwość dokonania jego rozszerzającej interpretacji (por. podobnie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2003 r., I CK 124/02, Lex nr 127951 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2007 r., I OSK 1998/06, Lex nr 327775) .
Zarówno w piśmiennictwie ( por. Cezary Wiśniewski – Prawa względne jako przedmiot aportu w spółkach kapitałowych , PUG 1991, Nr 5, s. 37-41, Krzysztof Skawiańczyk- Podwyższenie kapitału zakładowego w spółce z ograniczoną odpowiedzialności, Warszawa 2009 , s. 237-241, Aneta Pacek – Przedmiot aportów wnoszonych na pokrycie kapitału akcyjnego, Kraków 1998 s. 82-89, Mariusz Minas- Aport w spółce kapitałowej, Warszawa 2005 , s.74-77, oraz Andrzej Szumański – Wkłady niepieniężne do spółek kapitałowych warszawa 1997 , s. 163-167 ) jak również w judykaturze ( por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1993 r., III CZP 21/93, Lex nr 5679 ) powszechnie aprobowane jest stanowisko o zdolności aportowej praw obligacyjnych, w tym praw wynikających z umowy dzierżawy. Oceniając zdolność aportową takiego prawa należy odróżnić, czy prawo to jest wnoszone w sposób translatywny czy konstytutywny. Wniesienie konstytutywne następuje wtedy, gdy wspólnik, który jest właścicielem nieruchomości lub w inny sposób uprawniony do rzeczy ( np. jest jej użytkownikiem) ustanawia na rzecz spółki prawo dzierżawy, występując jako wydzierżawiający. Natomiast translatywne wniesienie do spółki prawa dzierżawy ma miejsce wtedy, gdy wspólnik , który jest dzierżawcą danej nieruchomości, przenosi na rzecz spółki swe uprawnienia do używania rzeczy i do pobierania z niej pożytków. Właśnie tego typu translatywne wniesienie aportu w postaci praw z umowy dzierżawy zostało dokonane na rzecz powoda. Dzierżawca wnosząc tego typu aport musi uzyskać na to zgodę wydzierżawiającego na podstawieart. 519 k.c., bowiem obok uprawnień z umowy dzierżawy na spółkę przechodzą także połączone z nimi obowiązki - co oznacza, iż ma miejsce przejęcie długu. Stanowisko o konieczności uzyskania tego typu zgody dominuje zarówno w judykaturze ( por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1993 r., III CZP 21/93, Lex nr 5679), jak i w piśmiennictwie ( por. Mariusz Minas- Aport w spółce kapitałowej, Warszawa 2005, s.74-77, Aneta Pacek – Przedmiot aportów wnoszonych na pokrycie kapitału akcyjnego, Kraków 1998 s. 82-89). Do przejęcia długu w drodze umowy między dłużnikiem a osobą trzecią (art. 519 § 2 pkt 1 k.c.) wymagana jest zgoda wierzyciela, przy czym brak takiej zgody nie prowadzi do nieważności umowy, lecz powoduje, że czynność przejęcia długu jest czynnością kulejącą o zawieszonej bezskuteczności, która nie wywołuje żadnych skutków prawnych od początku. Zgoda wierzyciela może być wyrażona zarówno przed zawarciem umowy o przejęcie długu, jak i po jej zawarciu (art. 63 § 1 k.c.). Zgoda w postaci potwierdzenia ma moc wsteczną od chwili zawarcia umowy o przejęcie długu. Odmowa wyrażenia zgody przez wierzyciela powoduje bezskuteczność umowy przejęcia długu ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2005 r., III CK 90/05, Lex nr 187036 oraz H. Ciepła (w:) G. Bieniek,Komentarz, t. I, 2006, s. 675; zob. też E. Łętowska (w:)System prawa cywilnego, t. III, cz. 1, s. 925; W. Czachórski,Zobowiązania, 2007, s. 403).
Okolicznością bezsporną jest , że wydzierżawiający -(...)W.zgody takiej nie wyraziło, co oznacza, iż nie powstał stosunek dzierżawy pomiędzy powodem i pozwanym, co czyni powództwo o ustalenie bezzasadnym.
Powyższe stanowisko Sądu Apelacyjnego nie narusza mocy wiążącej (art. 365 k.p.c.) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Wydział XIII Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 30 grudnia 2009r. , sygn. akt WA XIII Ns Rej.KRS/(...)w przedmiocie zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.w oparciu o aport w postaci prawa do korzystania z opisanej w pozwie nieruchomości , wynikającego z umowy dzierżawy z dnia 6 października 1998r. Brak zgody wydzierżawiającego na wniesienie przez dzierżawcę aportu w postaci prawa do korzystania z przedmiotu dzierżawy skutkuje wniesieniem wkładu pieniężnego obarczonego wadą prawną .W umowie spółki pokrycie udziałów nie jest zapłatą za nie - w rozumieniu reguł prawnych odnoszących się do sprzedaży rzeczy - lecz zapewnieniem wspólnikowi jego partycypowania w trwałym stosunku spółki, której funkcjonowanie wymaga określonych wkładów, pochodzących także od tego wspólnika. Z tego powodu pojęcie wady używane wart. 14 § 2 k.s.h.nie jest tożsame z takim pojęciem i środkami ochrony przewidzianymi w przepisach o sprzedaży. Pozwala to przyjąć, że wadą wniesionego aportu może być jego zaniżona wartość przyjęta w umowie spółki w stosunku do wartości zbywczej wkładu lub wada polegająca na wniesieniu do spółkipraw rzeczowych, które wspólnikowi nie przysługiwały lub ( tak jak w rozpoznawanej sprawie ) bezskutecznym wniesieniu określonego prawa obligacyjnego . Wniesienie takich wkładów jest bezskuteczne, a objęcie udziałów następuje bez pokrycia ich wartości, nadal jednak pozostają one w podwyższonym kapitale zakładowym spółki ( por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2009 r., III CZP 61/09, OSNC 2010/7-8/99) .
Z uwagi na okoliczność , iż zaskarżony wyrok pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację.
O kosztach procesu za II instancję orzeczono w oparciu oart.98§ 1 i § 3 k.p.c.w zw. zart.108§ 1 k.p.c.iart.391§ 1 k.p.c.oraz§ 12 ust.1 pkt 2 i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu( Dz. U. z 2002 r., nr 163, poz.1349, z późn.zm.), zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2 700 zł . Z urzędu na podstawieart. 350§ 3 k.p.c.sprostowano oczywistą omyłkę w komparycji zaskarżonego wyroku w zakresie oznaczenia przedmiotu sporu w ten sposób , iż w miejsce słów : „ o zapłatę” wpisano słowa : „ o ustalenie” .