Sąd Apelacyjny w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 672/13
Data wyroku: 2013-11-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Hanna Rojewska, Bożena WiklakSędziowie Wiesława Kuberska
Słowa kluczowe: Nieruchomości
Podstawa prawna: art. 226 k.c.

Sygn. akt I ACa 672/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 listopada 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny
w składzie:

    Przewodniczący: SSA Bożena WiklakSędziowie: SA Wiesława Kuberska

SA Hanna Rojewska (spr.)
Protokolant: sekr. sądowy Joanna Płoszaj

po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 r. w Łodzi na rozprawie
sprawy z powództwaE. W.iW. W.
przeciwkoD. F.iA. F.
o zapłatę
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu
z dnia 31 października 2012 r., sygn. akt I C 234/12

1
umarza postępowanie apelacyjne w części skierowanej do pkt 1 i 2 zaskarżonego wyroku;

2
oddala apelację w pozostałej części;

3
zasądza odE. W.iW. W.na rzeczD. F.iA. F.kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 31 października 2012 roku, wydanym w sprawie z powództwaE. W.iW. W.przeciwkoD. F.iA. F.o zapłatę kwoty 150.000zł, Sąd Okręgowy w Sieradzu uchylił nakaz zapłaty z dnia 12 lipca 2012 roku, wydany przez tenże Sąd w postępowaniu nakazowym, w sprawie sygn. akt I Nc 19/12, mocą którego nakazał pozwanym, aby zapłacili solidarnie powodom kwotę 150.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 7 października 2011 roku do dnia zapłaty i oddalił powództwo oraz zasądził solidarnie od powodów na rzecz pozwanych kwotę 9225 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 3600 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego.

S ą d u s t a l i ł, że pozwaniA. F.i jej mążD. F.są właścicielami dwulokalowego budynku, położonego wZ.przyul (...). Dla nieruchomości tej w Sądzie Rejonowym w Zduńskiej Woli prowadzona jest księga wieczysta, NrKW (...), w której w dziale III wpisane jest na rzecz powodówE. W.iW. W., nabyte przez nich w 1993 roku, roszczenie do nadbudowy pierwszego piętra, łącznie z dachem i schodami, domu przyul (...), tj. lokalu handlowego z zapleczem o łącznej powierzchni użytkowej ok. 40 m kw. oraz o zwrot związanych z tym nakładów.
Według powołanego przez powodów rzeczoznawcę majątkowego wartość rynkowa nakładów na lokal zajmowany przez powodów wynosi na dzień 14 października 2011 r. kwotę 151.000 zł.
Pismem z dnia 16 września 2011 r. powodowie wezwali pozwanych, w oparciu o treść wpisu w dziale(...), do zapłaty kwoty 100.000 tytułem zwrotu poniesionych nakładów.
Pismem z dnia 29 września 2011 r. pozwani powiadomili powodów, że są gotowi do spełnienia ich roszczeń związanych ze zwrotem poniesionych nakładów, ale tylko pod warunkiem wydania lokalu i komisyjnego przekazania kluczy.
Do chwili wydania orzeczenia w niniejszej sprawie powodowie nie wydali pozwanym lokalu, ponieważ pomiędzy tymi samymi stronami w Sądzie Rejonowym w Zduńskiej Woli toczy się, z wniosku powodów, sprawa o zasiedzenie lokalu zajmowanego przez powodów w budynku,przyul (...)wZ..
Sąd Okręgowy, odwołując się do dyspozycjiart. 226 k.c., określając poczynione przez powodów nakłady za nie mające charakteru nakładów koniecznych, a będących nakładami użytecznymi, jak i mając na uwadze fakt, że powodowie nie wydali pozwanym lokalu, co sprawia, że ich roszczenie o zwrot nakładów nie jest wymagalne, uznał ich powództwo za przedwczesne. Z tych też względów, na podstawieart. 496 § 1 k.p.c.uchylił wydany nakaz zapłaty i oddalił powództwo. Zwrócił również uwagę na niekonsekwencję powodów, którzy z jednej strony domagają się zwrotu nakładów, zaś z drugiej strony wystąpili do Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli o stwierdzenie zasiedzenia spornego lokalu, co oznacza, że będąc jego właścicielami, nie czynili nakładów na cudzą nieruchomość, tylko na swoją.
O kosztach Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.

Apelacjęod powyższego wyroku wnieślipowodowie,domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie w całości powództwa oraz nie obciążanie ich kosztami sądowymi przegranej sprawy, kosztami zastępstwa procesowego oraz kosztami postępowania apelacyjnego.

Pozwani w odpowiedzi na apelację wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie solidarnie od powodów na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pismem z dnia 20 listopada 2013 roku, złożonym na rozprawie apelacyjnej w dniu 21 listopada 2013 roku, pełnomocnik powodów ograniczył zarzuty apelacji jedynie do punktu 3 zaskarżonego wyroku, wnosząc o jego zmianę i nie obciążanie powodów kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa adwokackiego. Na rozprawie apelacyjnej jednoznacznie oświadczył, że powodowie popierają apelację jedynie w zakresie skierowanym do punktu 3 wyroku, zaś w pozostałym zakresie cofają apelację.

Pozwani wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Z uwagi na częściowe cofnięcie apelacji, należało umorzyć postępowanie apelacyjne w części skierowanej do punktu 1 i 2 wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 31 października 2012 roku, na podstawieart. 391 § 2 k.p.c.
Cofnięcie apelacji stanowi bowiem wyraz rezygnacji strony z poszukiwania ochrony własnego roszczenia w ramach postępowania apelacyjnego i nie podlega kontroli sądu. (zob. uchwala Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2000 r. sygn. III CZP 6/00, Biul.SN 2000/5/9).
W pozostałym zaś zakresie, odnoszącym się do punktu 3 w/w wyroku, mocą którego powodowie zostali obciążeni obowiązkiem uiszczenia na rzecz pozwanych kosztów procesu w wysokości 9.225 zł, Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów jako bezzasadną, na mocyart. 385 k.p.c.
Jak wynika z dość lakonicznych zarzutów skarżących, w tym ostatecznie sprecyzowanym zakresie ich apelacji, oraz przedłożonych na rozprawie apelacyjnej dokumentów obrazujących aktualną sytuację życiową i zdrowotną powodaW. W., powodowie domagają się zastosowania wobec nich przepisuart. 102 k.p.c.i nie obciążanie ich kosztami procesu.
Przepisart. 102 k.p.c.przewiduje wyjątek od zasady odpowiedzialności strony przegrywającej sprawę za koszty procesu (art. 98 § 1 k.p.c.). Stanowi on, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów procesu albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Ustalenie, czy w sprawie zachodzi "wypadek szczególnie uzasadniony", zależy od swobodnej oceny sądu.
Odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy na rzecz zasady słuszności wymaga zatem rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i wskazania wypadku szczególnie uzasadnionego, ponieważ wyłączona została możliwość wszelkich uogólnień. Z uwagi na szczególny, wyjątkowy charakter tego unormowania nie dopuszcza się wykładni rozszerzającej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1974 r. II CZ 223/73, niepubl.). Istotne znaczenie dla możliwości zastosowania zasady słuszności ma zachowanie stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Sposób zastosowaniaart. 102 k.p.c.i ocena czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek należy do uprawnień jurysdykcyjnych sądu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2006 r. III CK 221/05, niepubl.) i nie wymaga wniosku strony.
Do okoliczności branych pod uwagę przez sąd przy ocenie przesłanek zastosowania dyspozycji omawianego przepisu, według doktryny, zaliczyć można nie tylko te związane z samym przebiegiem postępowania, ale również dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. Za trafny należy natomiast uznać pogląd, zgodnie z którym sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, nawet tak niekorzystna, że strona nie byłaby w stanie ponieść kosztów, nie stanowi podstawy zwolnienia - na podstawieart. 102 k.p.c.- od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, chyba że na rzecz tej strony przemawiają dalsze szczególne okoliczności, które same mogłyby być niewystarczające, lecz łącznie z trudną sytuacją ekonomiczną wyczerpują znamiona wypadku szczególnie uzasadnionego.
W realiach rozpoznawanej sprawy bezspornym jest, że powodowie mają trudną sytuację materialną i życiową. Powód jest osobą schorowaną, jak wynika ze złożonego na rozprawie apelacyjnej orzeczenia lekarza orzecznika ZUS jest częściowo niezdolny do pracy do 30.09.2014 roku, lecz nadal prowadzi zakład fryzjerski, znajdujący się w lokalu użytkowym usytuowanym na nieruchomości pozwanych, osiągając z tego tytułu dochód. Powodowie mają na utrzymaniu uczącą się córkę, jak i wychowują drugą, niepełnosprawną córkę, otrzymującą rentę socjalną w wysokości 597zł.
W ocenie Sądu Apelacyjnego są to tylko jedne z okoliczności, które winny być przedmiotem rozważań w kontekście możliwości zastosowania przepisuart. 102 k.p.c.Zgodnie bowiem z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2012 roku, wydanym w sprawie II CZ 95/12 (opubl. LEX nr 1232771), do kręgu okoliczności uzasadniających zastosowanieart. 102 k.p.c.należy zaliczyć zarówno fakty związane, jak również niezwiązane z przebiegiem procesu. Do pierwszych zaliczane są między innymi: podstawa oddalenia żądania, zgodność zamiarów stron w sprawach dotyczących stosunku prawnego, który może być ukształtowany tylko wyrokiem, szczególna zawiłość lub precedensowy charakter sprawy albo subiektywne przekonanie powoda co do zasadności zgłoszonego roszczenia - trudne do zweryfikowaniaa limine, a ponadto sposób prowadzenia procesu przez stronę przegrywającą albo niesumienne lub oczywiście niewłaściwe postępowanie strony wygrywającej, która w ten sposób wywołała proces i koszty połączone z jego prowadzeniem. Zalicza się do nich także okoliczność, że rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło na podstawie faktów ustalonych na podstawie dowodów dopuszczonych przez sąd z urzędu, jak również niewspółmierność wysokości kosztów pomocy prawnej poniesionych przez stronę wygrywającą proces do stopnia zawiłości sprawy i nakładu pracy pełnomocnika.
Również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2012 roku, wydanym w sprawie V CZ 2/12 (opubl. LEX nr 1214621) stwierdził, że przepisart. 102 k.p.c.powinien być zastosowany wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu przeciwnika byłoby rażąco niezgodne z zasadami współżycia społecznego.
W rozpoznawanej sprawie, choć powództwo o zwrot nakładów zostało oddalone jako przedwczesne, to jednak nie bez znaczenia jest postawa powodów wobec pozwanych.
I tak powodowie mimo, że cały czas są w posiadaniu lokalu użytkowego, stanowiącego przedmiot żądanych przez nich nakładów, wystąpili do Sądu o zwrot tychże nakładów i zasądzenie z tego tytułu na ich rzecz kwoty 150.000zł. Jednocześnie w tym samym czasie wystąpili do Sądu Rejonowego w Zduńskiej o stwierdzenie przez zasiedzenie – na ich rzecz - własności całej nieruchomości, będącej własnością pozwanych. Kiedy Sąd Rejonowy oddalił ich wniosek i orzeczenie stało się prawomocne, powodowie od razu złożyli do Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli kolejny wniosek o zasiedzenie, lecz tym razem udziału w nieruchomości i nieprawomocnym postanowieniem z dnia 20 października 2013 roku Sąd wniosek ów uwzględnił.
Słusznie pozwani zwrócili uwagę na to, że nabywając od poprzedniego właściciela nieruchomość, na której znajduje się między innymi lokal użytkowy, będący w posiadaniu powodów, mieli świadomość, że zgodnie z wpisem w dziale III KW są jedynie zobowiązani do zwrotu na rzecz powodów poczynionych przez nich nakładów na ich nieruchomość w postaci wybudowania powyższego lokalu, lecz z chwilą jego wydania. Dlatego byli zaskoczeni postawą powodów, którzy dwutorowo skierowali przeciwko nim roszczenia, wzajemnie się wykluczające i podważające ich własność. Znamiennym jest, że pozwani w toku niniejszego postępowania nie kwestionowali samej zasadności żądania powodów, lecz podnosili, że jest ono niewymagalne, a zatem przedwczesne, jak i to, że powodowie – znając stanowisko pozwanych co do żądania powodów o zwrot nakładów, wyrażone w piśmie z dnia 29 września 2011 roku (k. 55-56), w którym wprost stwierdzili, że są gotowi do spełnienia roszczeń jednakże dopiero w chwili wydania rzeczy i komisyjnego przekazania kluczy – zdecydowali się na wniesienie pozwu i to w postępowaniu nakazowym, w którymnota benezataili fakt uzyskania odpowiedzi pozwanych na ich wezwanie do zapłaty z dnia 16 września 2011 roku. Ponieważ Sąd Okręgowy wydał w sprawie nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, pozwani, podejmując obronę swych praw, ponieśli z tego tytułu koszty w postaci wysokiej opłaty od zarzutów, jak i koszty reprezentującego ich fachowego pełnomocnika, zwrotu których mają prawo domagać się od powodów jako strony przegrywającej proces.
W zaistniałych okolicznościach sprawy, w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie ma podstaw do zastosowania przepisuart. 102 k.p.c.i przyjęcia, że zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, który skutkowałby nie obciążaniem powodów kosztami procesu na rzecz pozwanych, co musiało skutkować oddaleniem apelacji w zakresie ostatecznie popieranym.
O kosztach za postępowanie apelacyjne orzeczono w myślart. 98 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.oraz na podstawie§ 13 ust.1 pkt.2) w zw. z§6 pkt.6)Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu( Dz.U.Nr 163, poz. 1348 ze zm.)
Z tych samych względów co powyżej, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do zastosowania przepisuart. 102 k.p.c.i nie obciążania powodów kosztami postępowania apelacyjnego.