Sąd Apelacyjny w Katowicach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 112/12
Data wyroku: 2012-04-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Mieszczańska, Barbara Suchowska, Rafał Olszewski
Słowa kluczowe: "Ustawa Lutowa"
Podstawa prawna: art. 8 ustawy z 23.02.1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

Sygn. akt : II AKa 112/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 kwietnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący

SSA Barbara Suchowska

Sędziowie

SSA Elżbieta Mieszczańska
SSO del. Rafał Olszewski (spr.)

Protokolant

Agnieszka Przewoźnik

przy udziale Prokuratora Prok. Apel. Adama Rocha
po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2012 r. sprawy
wnioskodawcyG. S.
- w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę -
na skutek apelacji pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 10 października 2011 r.
sygn. akt. IV Ko 38/09

1
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok,

2
kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.

Sygn. akt II AKa 112/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 10 października 2011r. sygn. akt IV Ko 38/09 Sąd Okręgowy w Gliwicach na mocyart. 8 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2a Ustawy z dnia 23 lutego 1991r.o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(Dz. U. Nr 34, poz. 149z późn. zm.) oddalił wniosekG. S.o zasądzenie odszkodowaniai zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, wynikłą ze skazania wyrokami Sądu Rejonowego w Gliwicach w sprawach III Kp 785/52 i III Kp 1176/54 oraz represjonowania wnioskodawcy w okresie od 1 stycznia 1944r. do 31 grudnia 1956r. przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości oraz organy pozasądowe działające na obecnym terytorium Polski.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł pełnomocnik wnioskodawcy, zaskarżając orzeczenie Sądu I instancji w całości i podnosząc zarzut błęduw ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na stwierdzeniu, że wnioskodawca nie wykazał, aby prowadził działania, mogące być ocenione jako walka o byt niepodległego Państwa Polskiego pomimo, iż w ocenie wnioskodawcy, okoliczności ujawnione w toku przewodu sądowego prowadzą do wniosku przeciwnego.
Stawiając powyższy zarzut, pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od Skarbu Państwa na rzeczG. S.odszkodowania w kwocie 3.759.266 zł oraz zadośćuczynienia w wysokości 7.500.000 zł.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pełnomocnika wnioskodawcy okazała się bezzasadna. Należy wskazać, iż Sąd I instancji przeprowadził rzetelne postępowanie dowodowe, zaśw uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniósł się do wszystkich okoliczności podawanych przez wnioskodawcę zarówno we wniosku jak i w zeznaniach złożonych na rozprawie. Kontrola instancyjna nie wykazała żadnych uchybień, które uzasadniałyby zmianę wydanego rozstrzygnięcia, zgodnie z żądaniem apelacji.
Na wstępie należy zaakcentować, iż przepisyustawy z dnia 23 lutego 1991r.o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, w sposób precyzyjny określają przesłanki, których spełnienie warunkuje zasadność roszczeńo odszkodowanie i zadośćuczynienie skierowanych przeciwko Skarbowi Państwa. Sąd Okręgowy w Gliwicach, wbrew zarzutom apelacji, prawidłowo przyjął, iż roszczenia, których dochodził wnioskodawca, nie znajdowały oparcia w przepisach powołanej ustawy.
Odnośnie roszczeń, wywodzonych przez wnioskodawcę ze skazania go przez Sąd Rejonowy w Gliwicach w sprawach III Kp 785/52 i III Kp 1176/54, Sąd Okręgowy w Gliwicach słusznie uznał brak ich zasadności powołując się na art. 8 ust. 1 Ustawy z dnia 23 lutego 1991r. Wskazany przepis uzależnia prawo do dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynieniaza poniesioną krzywdę wynikłe z wykonania orzeczenia wydanego przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub przez organy pozasądowe w okresie od rozpoczęcia ich działalności na ziemiach polskich, począwszy od 1 stycznia 1944r. do 31 grudnia 1989r., od uprzedniego stwierdzenia nieważności takiego orzeczeniaw oparciu o art. 1 Ustawy z dnia 23 lutego 1991r. Postępowanie o uznanie powyższych orzeczeń Sądu Rejonowego w Gliwicach za nieważne toczyło się przed Sądem Okręgowym w Gliwicach w sprawie o sygn. akt IV Ko 76/09. W dniu3 stycznia 2011r. Sąd Okręgowy w Gliwicach wydał w tej sprawie postanowienie, którym na podstawie art. 1 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 Ustawy z dnia 23 lutego 1991r. oddalił wniosekG. S.o uznanie za nieważne orzeczeń Sądu Rejonowego w Gliwicach w sprawach III Kp 785/52 i III Kp 1176/54. Wnioskodawca nie zaskarżył przedmiotowego postanowienia, w związku, z czym uprawomocniło się ono w dniu 11 stycznia 2011r. Sąd I instancji rozpoznający w niniejszej sprawie żądanie zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za krzywdę wynikłąze skazaniaG. S.w sprawach III Kp 785/52 i III Kp 1176/54 Sądu Rejonowego w Gliwicach, związany był prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Gliwicach w sprawie IV Ko 76/09. Wobec prawomocnego oddalenia wnioskuG. S.o stwierdzenie nieważności orzeczeń Sądu Rejonowegow Gliwicach skazującychG. S., Sąd merytoryczny trafnie uznał,iż wnioskodawcy nie przysługiwało uprawnienie do dochodzenia odszkodowaniai zadośćuczynienia od Skarbu Państwa z tytułu ich wykonania.
Sąd Apelacyjny podziela również stanowisko Sądu I instancji, który nie uznał zasadności pozostałych roszczeń zgłoszonych przez wnioskodawcę. W odniesieniu do żądań budowanych w oparciu o okoliczności faktyczne w postaci spalenia domu mieszkalnego i zabudowań gospodarczych przez żołnierza radzieckiego w dniu28 stycznia 1945r. tj. w czasie działań wojennych prowadzonych podczas II wojny światowej oraz obrażeń doznanych przezG. S.w wyniku zrzucenia go przez żołnierza radzieckiego ze schodów, co było związane z podejmowanymi przez wnioskodawcę próbami ugaszenia wznieconego przez tego żołnierza pożaru, uprawnienie do dochodzenia ewentualnego odszkodowania i zadośćuczynienia należy oceniać przez pryzmat przesłanek określonych w art. 8 ust. 2a Ustawy z dnia 23 lutego 1991r. Powołany przepis stanowi, że prawo dochodzenia odszkodowaniai zadośćuczynienia przysługuje również osobom, mieszkającym obecnie bądź w chwili śmierci w Polsce, represjonowanym przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe, działające na obecnym terytorium Polskiw okresie od dnia 1 lipca 1944 r. do dnia 31 grudnia 1956 r. oraz na terytorium Polski w granicach ustalonych w Traktacie Ryskim, w okresie od dnia 1 stycznia 1944 r. do dnia 31 grudnia 1956 r., za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego lub z powodu takiej działalności. Wymaga podkreślenia, iż wnioskodawca nie spełnia podstawowego warunku określonego w cytowanym przepisie, a mianowicie nie mieszka w Polsce. Jak wynika z wniosku,G. S.w 1972r. wyjechał z Polski do Niemiec i tam osiedlił się na stałe. W toku postępowania przed Sądem I instancji, wnioskodawca wskazywał jako miejsce zamieszkania Niemcy, zaś w Polsce ustanowił adresata dla doręczeń w osobieA. S.. Z uwagi na brak miejsca zamieszkania w Polsce, wnioskodawcy nie przysługują roszczenia z tytułu ewentualnych represji stosowanych wobec niego przez radzieckie organy ściganiai wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe. Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalając przytoczone roszczenie wnioskodawcy powołał się nadto na pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 5 maja 2008r., II AKa 88/08, Lex nr 466406, iż stosowanie represji przez radzieckie organy ściganiai wymiaru sprawiedliwości oraz organy pozasądowe wobec osób wymienionych w art. 8 ust. 2a Ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., uzasadnia zasądzenie odszkodowaniai zadośćuczynienia wówczas, gdy represje te miały in concreto charakter represji karnosądowych, a nie wynikały z walki zbrojnej nieprzyjaznych, a nawet wrogich formacji wojskowych. Podobne stanowisko zaprezentował także Sąd Najwyższyw uchwale z dnia 19 kwietnia 1995r., I KZP 8/95, OSNKW 1995/5-6/30. W stanie faktycznym przedstawionym przez wnioskodawcę, nie sposób dopatrywać się represji o charakterze karnosądowym stosowanych wobec niego przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe. Podpalenie przez żołnierza radzieckiego domostwa, w którym w czasie wojny wraz z matką mieszkałG. S., w następstwie czego spłonęły również zabudowania gospodarcze, stanowiło konsekwencję prowadzonych w tamtym czasie działań wojennych, wynikającą z brutalnego ekscesu żołnierza Armii Czerwonej i nie było represjąz tytułu działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w rozumieniu Ustawy z dnia 23 lutego 1991r. Za represję wynikającą z działalności niepodległościowej, o której mowa w cytowanej ustawie, nie można uznać również zrzucenia wnioskodawcy ze schodów przez żołnierza radzieckiego, w wyniku czegoG. S.miał doznać obrażeń ciała. Wnioskodawca we wniosku wprost wskazał, iż zdarzenie to miało miejsce, gdy próbował gasić pożar wzniecony przez żołnierza radzieckiego, –G. S.próbował, więc uchronić przed spaleniem dom,w którym mieszkał i podjęta przez niego inicjatywa w obronie interesu własnegoi swojej rodziny nie może być postrzegana jako działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Nadto, jak trafnie zauważył Sąd Okręgowy, spalony w czasie tych wydarzeń dom mieszkalny, należał wówczas do matki wnioskodawcy a nie, doG. S..
Do „represji” podlegających kompensacie w myśl Ustawy z dnia 23 lutego 1991r. nie można zaliczyć wysiedlenia w 1945r.G. S.wraz z rodzinąi uniemożliwienia korzystania z zabudowań mieszkalnych i gospodarstwa rolnegowŁ.aż do 1953r. oraz późniejszego wyjazdu do Niemiec w 1972r.i przekazania pozostałego w Polsce majątku na rzecz Skarbu Państwa. Do argumentów wskazanych w uzasadnieniu Sądu Okręgowego w Gliwicach należy dodać, że jak wynika z okoliczności przedstawionych we wniosku, wysiedlenie rodziny wnioskodawcy związane było z akcją przesiedlania, po zakończeniu II wojny światowej, ludności polskiej z terenówK.na tereny zachodnie włączone do Państwa Polskiego w tym między innymi terenyG.. Przed wojną rodzinaG. S.i sam wnioskodawca posiadali obywatelstwo niemieckie i stąd zapewne objęto ich akcją wysiedleń. Z całą stanowczością, w ślad za Sądem I instancji, należy podkreślić jednak, iż roszczenie wnioskodawcy wywodzone z tych okoliczności nie znajduje oparcia w przepisach Ustawy z dnia 23 lutego 1991r., gdyżG. S.nie wykazał, by wysiedlenie go z domu rodzinnego w 1945r. oraz pozbawienie możliwości korzystania z gospodarstwa rolnego w jakikolwiek sposób łączyło się z prowadzoną przez niego walką na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Podobnie brak jest dowodów potwierdzających, że opuszczenie Polskii wyjazdG. S.w 1972r. do Niemiec oraz zrzeczenie się na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości wŁ.było związane z represjami stosowanymi wobec wnioskodawcy za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego lub z powodu takiej działalności. Wymaga zaakcentowania, iż ciężar udowodnienia okoliczności faktycznych potwierdzających uprawnienie do dochodzenia roszczeń określonych w Ustawie z dnia 23 lutego 1991r. spoczywał na wnioskodawcy. Wyszczególnione we wniosku działania wyrażające się w sprzeciwie przeciwko kolektywizacji wsi, obowiązkowym dostawom oraz „aktywnej walceo poprawę jakości życia społeczności lokalnej”, wbrew zapatrywaniom, które wynikałyby z treści apelacji, nie stanowią działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w rozumieniu art. 8 ust. 2 a Ustawy z dnia 23 lutego 1991r. Nadto wnioskodawca na poparcie swoich twierdzeń nie przedstawił dowodów, a jedyny przesłuchany w sprawie świadek –E. C.w swoich zeznaniach nie potwierdziła okoliczności podnoszonych we wniosku. W zaskarżonym wyroku nie sposób doszukać się więc błędów w ustaleniach faktycznych, zaś podniesionew apelacji argumenty stanowią wyłącznie nieskuteczną polemikę z ustaleniami Sądu, szczególnie że autor apelacji w żaden sposób nie wykazał, by Sąd merytoryczny dokonując oceny materiału dowodowego dopuścił się jakichkolwiek błędów logicznych, które w efekcie wywołałyby błędne ustalenia faktyczne. Sąd Okręgowyw Gliwicach słusznie wskazał również, iż opuszczenie przez wnioskodawcę granic Polski w 1972r. miało już miejsce poza okresem wyznaczonym w przepisie art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 23 lutego 1991r., zaśG. S.otrzymał w Niemczech odszkodowanie za mienie pozostawione w Polsce. Na marginesie należy zauważyć, że gdyby zasadności roszczenia z tytułu wyjazdu wnioskodawcy w 1972r. do Niemieci pozostawienia w Polsce majątku upatrywać w ewentualnych represjach stosowanych wobec niego z tytułu działań przejawiających się w oporze przeciwko kolektywizacji wsi i obowiązkowym dostawom, z którymi miały łączyć się również jego skazania przez Sąd Rejonowy w Gliwicach, podstawę prawną ich dochodzenia stanowiłby art. 8 ust. 1 Ustawy z dnia 23 lutego 1991r. Przepis ten nie znajduje jednak zastosowania, gdyż jak już wcześniej wskazano, prawomocnym postanowieniem z dnia 3 stycznia 2011r. sygn. IV Ko 76/09 Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił wniosek w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń Sądu Rejonowego w Gliwicach w sprawach sygn. III Kp 785/52 i III Kp 1176/54.
W świetle powyższych rozważań, Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. O kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze orzeczono na podstawie art. 13 Ustawy z dnia 23 lutego 1991r.