Sąd Apelacyjnyw Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 791/13
Data wyroku: 2013-10-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bogdan Świerczakowski, Małgorzata Rybicka-Pakuła, Romana Górecka
Słowa kluczowe: Kredyt
Podstawa prawna: 386 paragraf 4 k.p.c.

Sygn. akt I ACa 791/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 października 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący – Sędzia SA Romana Górecka
Sędzia SA Bogdan Świerczakowski (spr.)
Sędzia SA Małgorzata Rybicka - Pakuła
Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Baranowska

po rozpoznaniu w dniu 25 października 2013 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Gospodarki
przeciwko(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wG.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 8 kwietnia 2013 r.
sygn. akt I C 1087/12

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I ACa 791/13

UZASADNIENIE
Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Gospodarki wniósł o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, zasądzającego na jego rzecz od(...) sp. z o.o.wG.kwoty 750 631,64 zł wraz z odsetkami od kwoty 629 291,68 zł, od 4 października 2012 r. do dnia zapłaty w wysokości zmiennej stanowiącej dwukrotność zmiennej stawki bazowej WIBOR 3M powiększonej o stałą marżęBanku (...)w wysokości 6,40 punktów procentowych, która to wysokość odsetek na dzień wniesienia pozwu wynosiła 16,30 % w stosunku rocznym oraz o zasądzenie kosztów procesu na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Powód wskazał, iż roszczenie wywodzi z umowy kredytu technologicznego nr(...)zawartej 29 grudnia 2006 r. międzyBankiem (...)wW.(dalej także jako(...)) a pozwaną spółką, zaś wysokość zadłużenia została stwierdzona dokumentem urzędowym wystawionym przez Bank w trybieart. 95 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe. Uzasadniając swą legitymację do wystąpienia z powództwem powód wskazał, iż Fundusz Kredytu Technologicznego, ze środków którego udzielany był pozwanej spółce kredyt, jest państwowym funduszem celowym, którego dysponentem jest minister właściwy do spraw gospodarki, zgodnie zart. 14 ust. 2 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej, przy czym ustawa ta uchyliła poprzednio obowiązującą ustawę z dnia 29 lipca 2005 r. o takim samym tytule.
Nakaz zapłaty nie został wydany.
(...) sp. z o.o.z siedzibą wG.wniosła w odpowiedzi na pozew o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Przyznając fakt zawarcia z(...)umowy kredytu technologicznego nr(...), zakwestionowała zasadność powództwa oraz legitymację procesową po stronie powoda. Pozwana podniosła, że jej zdaniem Bank w dniu 16 stycznia 2012 r. cofnął oświadczenie o wypowiedzeniu umowy z dnia 7 grudnia 2011r., gdyż co prawda wezwał pozwaną do zapłaty, ale jednocześnie wyraził zamiar kontynuowania umowy poprzez wezwanie pozwanej do przedstawienia programu naprawczego, a pozwana wielokrotnie oświadczała kredytodawcy, że akceptuje propozycję kontynuowania umowy.
Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanej zwrot kosztów procesu.
Rozstrzygniecie to zapadło na podstawie następujących ustaleń ffaktycznych.
W dniu 29 grudnia 2006 r. pomiędzy(...)wW.a(...) sp. z o.o.z siedzibą wG.została zawarta Umowa kredytu technologicznego nr(...)ze środków Funduszu Kredytu Technologicznego, powołanegoustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej(Dz.U. nr 179, poz. 1484). Kredyt został udzielony w kwocie 1 860 000 zł (stanowiącej kosztów 75 % inwestycji) na okres 72 miesięcy od 29.01.2006 r. do 31.12.2012 r. na sfinansowanie inwestycji technologicznej pt. wdrożenie prac badawczo - rozwojowych polegających na uruchomieniu produkcji 3 nowych typoszeregów maszyn rozdmuchowych do produkcji butelek PET. Kredytobiorca zobowiązał się do dokonania spłaty kredytu w równych ratach w okresach 3 - miesięcznych, począwszy od dnia 31 grudnia 2007 r., zaś ostatnia rata kredytu miała być spłacona do dnia 31 grudnia 2012 r. (§ 9 ust. 2). Spłata kredytu miała następować na wskazany rachunek bankowy w(...)(§ 9 ust. 3), zaś w przypadku braku spłaty kredytu w terminie, o którym mowa w § 9 ust. 2,(...)mógł wypowiedzieć umowę i po upływie terminu, o którym mowa w § 31 ust. 2, przystąpić do czynności windykacyjnych, zmierzających do egzekucji wierzytelności(...)poprzez realizację prawnego zabezpieczenia spłaty kredytu, określonego w § 8. Po upływie terminu wypowiedzenia umowy kredytu, kredytobiorca był zobowiązany do niezwłocznego zwrotu wykorzystanego kredytu technologicznego wraz z należnymi odsetkami za okres korzystania z kredytu, a w przypadku braku zwrotu wierzytelność podlegała czynnościom windykacyjnym polegającym na przystąpieniu do egzekucji wierzytelności(...)z dochodów i majątku kredytobiorcy, a także realizacji ustanowionych form prawnego zabezpieczenia kredytu (§ 31 ust. 5 i 6). Strony zawarły następnie 8 aneksów do ww. umowy.
W dniu 3 czerwca 2009 r. Minister Gospodarki zawarł z(...)umowę nr (...)określającą zakres czynności wykonywanych przez(...)oraz wynagrodzenie z tytułu obsługi Funduszu Kredytu Technologicznego na podstawieart. 14 ust. 4 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej. W umowie tej dysponent Funduszu upoważnił Bank do wykonywania czynności wynikających z zadań określonychustawą o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej, w tym w szczególności do wykonywania wszystkich czynności związanych z obsługą kredytów technologicznych, w tym częściowego ich umarzania, zgodnie z regulacjami wewnętrznymi obowiązującymi w(...)oraz powołaną ustawą, przepisamiprawa bankowego,kodeksu cywilnego,kodeksu spółek handlowychoraz dysponowania rachunkiem bankowym Funduszu, w zakresie przeprowadzania rozliczeń i wykonywania dyspozycji płatniczych dotyczących m.in. wykonywania czynności, o których mowa powyżej. (§ 3 umowy). Zgodnie z Załącznikiem nr 3 do umowy w zakresie czynności wykonywanych przez Bank było m.in. przeprowadzanie postępowań windykacyjnych, reprezentowanie Skarbu Państwa przed sądami, organami administracji publicznej, organami samorządu terytorialnego oraz organami egzekucyjnymi w tych postępowaniach. W powyższym zakresie Minister Gospodarki udzielił Bankowi pełnomocnictwa w dniu 27 kwietnia 2009 r.
W piśmie z dnia 7 grudnia 2011 r.(...)skierował do(...) sp. z o.o.wezwanie do zapłaty z wypowiedzeniem umowy kredytu nr(...)wraz z późniejszymi aneksami, określając stan zadłużenia według stanu na dzień 6 grudnia 2011 r. w kwocie 668 007,32 zł wraz z dalszymi odsetkami umownymi liczonymi od dnia następnego.
Ponowne wezwanie do zapłaty(...)wystosował do(...) sp. z o.o.w piśmie z dnia 16 stycznia 2012 r. na kwotę 676 281,41 zł wraz z dalszymi odsetkami umownymi.
W odpowiedzi na powyższe wezwania do zapłaty(...) sp. z o.o.zwróciła się do(...)z prośbą o zmianę decyzji i utrzymanie w mocy ważności umowy, po czym strony wymieniały dalszą korespondencję w przedmiocie spłaty i restrukturyzacji zadłużenia.
W dniu 4 października 2012 r. Bank wystawił wyciąg z ksiąg bankowych obejmujący zadłużenie spółki na łączną kwotę 750 631,64 zł.
Sąd Okręgowy ocenił, że powództwo podlega oddaleniu w całości z uwagi na brak legitymacji procesowej po stronie powodowej. Strona powodowa wywodzi roszczenie z umowy kredytu technologicznego nr(...), której nie była stroną. Zgodnie zart. 3 ust. 1 i art. 9 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej, kredyt technologiczny był udzielany przezBank (...)ze środków Funduszu Kredytu Technologicznego utworzonego w tymże Banku.(...)rozpatrywał wnioski o udzielenie kredytu technologicznego (art. 5 ustawy z 2005 r.) i dokonywał umorzenia części tego kredytu (art. 6 ustawy z 2005 r.). Na podstawieart. 30 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnejFundusz Kredytu Technologicznego utworzony na podstawie art. 14 ust. 1 tej ustawy, przejął aktywa i zobowiązania Funduszu Kredytu Technologicznego utworzonego na podstawie poprzedniej ustawy. Spłaty rat kapitałowych, odsetki od udzielonych kredytów technologicznych, odsetki od lokat środków Funduszu w bankach oraz inne wpływy składające się na środki Funduszu Kredytu Technologicznego utworzonego na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. stały się przychodami Funduszu Kredytu Technologicznego utworzonego na podstawie art. 14 ust. 1 tej ustawy (art. 31 ust. 1 ustawy z 2008 r.). Do spraw wszczętych i niezakończonych mają zastosowanie przepisy nowej ustawy (art. 36 ustawy z 2008 r.). Zgodnie z tą ustawą utworzono państwowy fundusz celowy w formie rachunku bankowego o nazwieFundusz (...), którego dysponentem jest minister właściwy do spraw gospodarki. Obsługę Funduszu, w tym bankową, prowadzi jednak(...), z którym dysponent Funduszu zawarł umowę określającą zakres wykonywanych czynności, rodzaj i wielkość kosztów podlegających zwrotowi, o których mowa w ust. 5 oraz zasady naliczania i wypłaty wynagrodzenia, ustalone w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych (art. 14 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z 2008 r.). W ramach zawartej z Ministrem Gospodarki umowy z dnia 3 czerwca 2009 r.(...)m.in. upoważniony do przeprowadzania postępowań windykacyjnych, reprezentowania Skarbu Państwa przed sądami, organami administracji publicznej, organami samorządu terytorialnego oraz organami egzekucyjnymi w tych postępowaniach.
(...)nie tylko zawarł z pozwaną spółką umowę kredytu technologicznego i przekazał środki finansowe z tego tytułu, ale również wypowiedział ją i wezwał kredytobiorcę do zapłaty zadłużenia, grożąc przystąpieniem do czynności windykacyjnych w pismach z 7 grudnia 2011 r. i z 16 stycznia 2012 r. Następnie wystawił dokument urzędowy w postaci wyciągu z ksiąg bankowych i prowadził dalszą korespondencję ze spółką w przedmiocie spłaty zadłużenia. Zgodnie zart. 13 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej- w sprawach tam nieuregulowanych do udzielania kredytu technologicznego oraz czynności związanych z wykonywaniem umowy kredytu technologicznego, w tym do ustanawiania zabezpieczeń, stosuje się przepisyustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe. W myśl art. 69 ust. 1 tej ustawy przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
O ile zatem w świetle powyższego,(...)był umocowany ustawowo i umownie do obsługi Funduszu Kredytu Technologicznego, którego dysponentem jest Minister Gospodarki, to należy przyjąć, że wyłącznie Bank jest legitymowany czynnie do dochodzenia spłaty zadłużenia z tytułu zawartej z pozwaną spółką umowy kredytu, jako strona tej umowy. Nie można bowiem uznać, że Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Gospodarki, nie będąc stroną umowy kredytu z dnia 29 grudnia 2006 r., mógłby egzekwować należność bezpośrednio od kredytobiorcy. Ani w drodze ustawowej ani umownej nie została też ustalona reprezentacja Banku przez Skarb Państwa – Ministra Gospodarki wobec kredytobiorcy. Ewentualne rozliczenia pomiędzy Bankiem a Ministrem (jako dysponentem Funduszu) w razie spłaty zadłużenia są natomiast kwestią wtórną, odrębną od stosunku prawnego łączącego Bank z(...) sp. z o.o.
Mając powyższe na względzie, Sąd oddalił powództwo, przy czym jak sam zaznaczył, odstąpił od merytorycznego badania zasadności powództwa o zapłatę.
Powód wniósł apelację, zaskarżając wyrok w całości. Zarzucił:
1) naruszenieart. 34 k.c.w związku zart. 29 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych(Dz.U. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.) iart. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej(Dz.U. Nr 116, poz. 730 z późn. zm.) poprzez przyjęcie, że wierzytelności państwowego funduszu celowego, którego dysponentem jest Minister Gospodarki, stanowią mienie należące doBanku (...),
2) naruszenieart. 30 i art. 31 ust. 1 oraz art. 36 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej, poprzez ich niezastosowanie,
3) naruszenieart. 95 § 1 i art. 96 k.c.poprzez przyjęcie, iż w wyniku zawarcia zBankiem (...)umowy zlecenia obsługi państwowego funduszu celowego i wykonywania czynności związanych z obsługą tego funduszu Skarb Państwa - Minister Gospodarki utracił uprawnienie do samodzielnego dochodzenia przysługujących mu wierzytelności,
4) naruszenieart. 67 § 2 k.p.c.w związku zart. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa(Dz.U. Nr 169, poz. 1417 z późn. zm.) poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że przepisart. 14 ust. 3 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnejoraz zawarcieumowy Nr (...)z dnia 3 czerwca 2009 r. wyłączają obowiązkowe zastępstwo procesowe Skarbu Państwa w sprawach rozpoznawanych w pierwszej instancji przez sąd okręgowy.
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnianie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanego kosztów na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, ewentualnie uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna.
Sekwencja zdarzeń przedstawiona w motywach zaskarżonego orzeczenia, jak również zaprezentowane w nim zmiany stanu prawnego, nie nasuwają zastrzeżeń. Nie są natomiast prawidłowe wnioski jakie Sąd Okręgowy wysnuł na tych podstawach. Negując legitymację do dochodzenia roszczenia przez Skarb Państwa - Ministra Gospodarki i w konsekwencji odmawiając merytorycznego rozpoznania roszczenia, Sąd ten dopuścił się naruszenia przepisów wskazanych w zarzutach 1-3 apelacji i w konsekwencji nie rozpoznał istoty sprawy.
W poprzednim stanie prawnym (ustawa z 29.07.2005 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej) Fundusz Kredytu Technologicznego nie był państwowym funduszem celowym. Dopiero w analogicznej ustawie z 30 maja 2008 r., w art. 14 ust. 1 stwierdzono, że „Tworzy się państwowy fundusz celowy w formie rachunku bankowego o nazwieFundusz (...), zwany dalejFunduszem.” Z kolei wust. 2tego artykułu uczyniono dysponentem tego funduszu ministra właściwego do spraw gospodarki. To zaś oznacza wskazanie na Ministra Gospodarki, zgodnie z§ 1 ust. 2obecnie obowiązującegorozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2011 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Gospodarki(Dz.U.2011.248.1478).
Nowa regulacja koresponduje zart. 29 ust. 3 i 4 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych(Dz.U.2009.157.1240 ze zm.), gdzie mowa jest o tym, że państwowy fundusz celowy nie posiada osobowości prawnej (ust. 3) i stanowi wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje minister wskazany w ustawie tworzącej fundusz albo inny organ wskazany w tej ustawie (ust. 4).
O ile wiec w stanie prawnym poprzednio obowiązującym nie byłoby dostatecznych podstaw do przyjęcia, iż Skarb Państwa ma legitymację czynną w procesie wytoczonym w związku z niespłaconym kredytem udzielonym umową zawartą z(...), to obecnie, jako dysponent Funduszu, może dochodzić roszczenia z tego tytułu, przy czym w grę wchodzi pozakodeksowy przypadek przejścia wierzytelności (zmiany wierzyciela) z mocy samej ustawy. Istotne znaczenie, poza przytoczonymi już przepisami, mająart. 30 i 31 ustawy z 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej(Dz.U.2008.116.730 ze zm.), mocą których nowy Fundusz przejął aktywa i zobowiązania Funduszu Kredytu Technologicznego utworzonego na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., przy czym spłaty rat kapitałowych, odsetki od udzielonych kredytów technologicznych, odsetki od lokat środków Funduszu w bankach oraz inne wpływy składające się na środki Funduszu Kredytu Technologicznego utworzonego na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. stały się przychodami obecnego Funduszu Kredytu Technologicznego. W konsekwencji więc należało stwierdzić, że dysponentem Funduszu jest Skarb Państwa – Minister Gospodarki, zaś(...)wykonuje obsługę bankową na podstawie umowy wskazanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. To powód więc stał się wierzycielem pozwanej spółki, a(...)działa obecnie jedynie w granicach przedstawicielstwa o jakim mowa we wskazanych w apelacji,artykułach 95 i 96 k.c.Nie ma oczywiście mowy o sytuacji odwrotnej, tj. reprezentowaniu(...)przez Skarb Państwa, o czym wzmiankował, jako jednej z przyczyn oddalenia powództwa a limine,Sąd I instancji.
Z przedstawionych względów zaskarżony wyrok nie mógł się ostać. Ponieważ powództwo nie zostało merytorycznie rozpoznane, a pozwana spółka podnosiła zarzuty odnoszące się do istnienia i wysokości zobowiązania a nie tylko dotyczące legitymacji powoda, zachodziła potrzeba uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (co do meritum po raz pierwszy), na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.orazart. 108 § 2 k.p.c.