Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 844/12
Data wyroku: 2013-01-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marek Procek, Maria Małek-Bujak, Jolanta Ansion
Słowa kluczowe: Podleganie Ubezpieczeniom Społecznym
Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt. 2 i 5 o s.u.s.

Sygn. akt III AUa 844/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 stycznia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Jolanta Ansion

Sędziowie

SSA Marek Procek
SSA Maria Małek - Bujak (spr.)

Protokolant

Sebastian Adamczyk

po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2013 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaK. J.(K. J.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
przy udziale zainteresowanego:(...) Spółki z o. owK.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu pracy nakładczej
na skutek apelacji ubezpieczonegoK. J.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w GliwicachOśrodka Zamiejscowego w Rybniku
z dnia 24 stycznia 2012 r. sygn. akt IX U 1611/11

oddala apelację.

/-/ SSA M. Procek/-/ SSA J. Ansion/-/SSA M. Małek - Bujak Sędzia Przewodnicząca Sędzia

Sygn. akt III AUa 844/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 16 września 2011r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.stwierdził, iż ubezpieczonyK. J.nie podlega ubezpieczeniom społecznym - emerytalnemu i rentowym od dnia 1 maja 2006r. do 11 marca 2008r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą zawartej z płatnikiem składek(...) Sp. z o.o.wK..
W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony wniósł o jej zmianę.

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2012 roku (sygn. akt IX U 1611/11) Sąd Okręgowy -Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku oddalił odwołanie ubezpieczonego.

Na podstawie akt organu rentowego Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Płatnik składek(...) Sp. z o.o.dokonał w organie rentowym zgłoszeniaK. J.do ubezpieczeń społecznych z tytułu pracy nakładczej od dnia1 maja 2006 r., natomiast ubezpieczony w okresie zawartej umowy o pracę nakładczą z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dokonał zgłoszenia wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego.
Podstawy wymiaru składek z tytułu pracy nakładczej wykonywanej przez ubezpieczonego na rzecz(...) Sp. z o.o.kształtowały się w następujących wysokościach: od 5/2006 do 12/2006 - od 0,00 zł do 32,43 zł, od 1/2007 do 3/2008 -po 28,00 zł miesięcznie.Firma (...) Sp. z o.o.zajmowała się reklamą innych firm.
Ubezpieczony nigdy nie osiągnął 50 % najniższego wynagrodzenia w kraju z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę nakładczą w(...) Sp. z o.o.Spółka ta rozpoczęła swoją działalność od dnia 15 września 2005r. W listopadzie 2005r. Spółka zgłosiła do ubezpieczeń społecznych ponad 1000 osób wykonujących pracę nakładczą oraz prowadzących jednocześnie działalność gospodarczą, które w wyniku zawartych umów wybrały właśnie ten tytuł jako tytuł obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom. W trakcie prowadzonej działalności(...) Sp. z o.o.zgłosiła ponad 2000 wykonawców,za których wykazywała bardzo niskie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia.
Z dniem 12 marca 2008r. nastąpiła sprzedażprzedsiębiorstwa (...)doSpółki (...) S.A.z siedzibą wT.. Wobec powyższego,K. J.został wyrejestrowany z ubezpieczeń w kontekście płatnika(...) Sp. z o.o.i zgłoszony do ubezpieczeń społecznych przezfirmę (...) S.A.z siedzibą wT.od 12 marca 2008r.
Dokonując rozważań prawnych Sąd I instancji powołał się na treśćart. 6 ust. lpkt 2 i 5 i art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2007r. nr 11 poz. 74 ze zm.) oraz§ 3 rozporządzenia Rady Ministrówz dnia 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą(Dz. U. z 1976r. Nr 3, poz. 19 ze zm.) uznając, że strony zawarły nieważną umowę o pracę nakładczą, która nie stanowi uprawnionego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy wskazał, że całokształt okoliczności niniejszej sprawy wskazuje na pozorność zawartej umowy o pracę nakładczą, której strony „z góry” nie miały zamiaru realizować wzajemnych zobowiązań, a jedynie zmierzały lub co najmniej godziły się na wywołanie okoliczności, które stwarzały wrażenie realizowania umowy dla wywołania mylnego przekonania osób trzecich, w tym organu rentowego, jakoby zawarły i realizowały ważną umowę o pracę nakładczą.
Przeprowadzone postępowanie sądowe wskazuje, iż zawarcie formalnej umowyo pracę nakładczą nie miało na celu rzeczywistej realizacji wynikających z niej zobowiązań, ale było nakierowane wyłącznie na skorzystanie z możliwości wyboru tytułu ubezpieczenia społecznego, związanego z opłacaniem zaniżonych składek z nieuprawnionego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym przez osobę niewykonującą pracy nakładczejw uzgodnionym rozmiarze.
Na podstawie analizy raportów organu rentowego RCA - w których wykazano wysokości podstawy wymiaru składek w granicach od 0,00 zł do 28,00 zł - Sąd Okręgowy stwierdził, że ubezpieczony nie wykonywał nawet minimum uzgodnionego rozmiaru pracy nakładczej.
Zdaniem Sądu I instancji, za pozornością umowy o pracę nakładczą pomiędzy stronami przemawia też okoliczność zawarcia przez zainteresowanego licznych tożsamych umów z innymi osobami prowadzącymi wyłącznie pozarolniczą działalność gospodarczą,co znane jest temu Sądowi z urzędu z wielu spraw o tożsamym przedmiocie sporu.
Ponadto Sąd Okręgowy powołał się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia9 stycznia 2008r. o sygn. akt III UK 74/07 uznając, że zawarta przez strony umowa o pracę nakładczą jest również sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
W konsekwencji powyższego, Sąd Okręgowy na mocyart. 47714§ 1 k.p.c., orzekłjak w sentencji.

Apelację od powyższego wyroku wniósł ubezpieczony.

Zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w całości, ubezpieczony zarzucił mu:
1.naruszenie przepisów rozporządzenia RM z 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą, poprzez uznanie, że umowao pracę nakładczą, w której wykonawca otrzymuje wynagrodzenie niższe niż 50 % najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej nie jest doniosła prawnie;
2. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu I instancji ze zgromadzonym materiałem dowodowym;
3. naruszenieart. 316 § 1 k.p.c., poprzez pominięcie stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyrokui jego zmianę w ten sposób, że jego odwołanie zostanie uwzględnione w całości.
Ponadto ubezpieczony wniósł o zbadanie zgodności§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczązKonstytucją.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy wydając zaskarżony wyrok dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych oraz właściwie zastosował i zinterpretował obowiązujące przepisy prawne, a swoje stanowisko przekonywająco uzasadnił. Sąd Apelacyjny w Katowicach podziela więc argumentację oraz stanowisko Sądu I instancji zaprezentowane w wydanym wyrokui przyjmuje je za własne, z tym jednak zastrzeżeniem, że na gruncie niniejszej sprawy nie ma znaczenia kwestia pozorności czy też zawarcia przedmiotowej umowy nakładczej w celu obejścia prawa.
Przedmiotem sporu jest kwestia, czy umowa o pracę nakładczą zawarta pomiędzy ubezpieczonym a płatnikiem składek rodzi obowiązek podlegania ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym, jak to przewiduje przepisart. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychi w związku z czym, czy ubezpieczony prowadzący jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą posiadał prawo wyboru tytułu ubezpieczenia, jak to przewiduje przepis art. 9 ust. 2 tej ustawy.
Na wstępie należy podnieść, że okres wykonywania umowy o pracę nakładczą został wymieniony wart. 6 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. nr 153, poz. z 2009r.) jako okres składkowy, po spełnieniu pewnych warunków:
1. wykonywania na obszarze Państwa Polskiego pracy nakładczej:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki,
b) przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia z tego tytułu, jeżeli w tych okresach osoba wykonująca taką pracę uzyskiwała wynagrodzenie w wysokości, co najmniej połowy obowiązującego najniższego wynagrodzenia, określonego na podstawie przepisówKodeksu pracy.
Umowa o pracę nakładczą stanowiła zatem historycznie, podstawę zaliczeniado „okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia” (art. 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin- Dz. U. nr 40 poz. 267 ze zm.),a następnie od wejścia w życie przepisówustawy z dnia 17 października 1991r.o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw(Dz. U. nr 104 poz. 450 ze zm.) do „okresów składkowych”, przy czym warunek osiągania wynagrodzenia w wysokości, co najmniej połowy obowiązującego najniższego wynagrodzenia pracownika nie uległ zmianie od okresu obowiązywaniarozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 17 kwietnia 1974r. w sprawie określenia, które osoby wykonujące pracę nakładczą uważa się za pracownikóww rozumieniu ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ichrodzin(Dz. U. nr 16 poz. 91) uchylone przezrozporządzenie Rady Ministrów z dnia31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą(Dz. U. z 1976r. Nr 3, poz. 19) obowiązujące do chwili obecnej i precyzujące obowiązkii uprawnienia nakładców.
Między innymi w§ 3ustalona została minimalna ilość pracy, której wykonanie ma zapewnić uzyskanie, co najmniej 50 % najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej na podstawieart. 774 pkt 1 Kodeksu pracy, zwanego dalej „najniższym wynagrodzeniem”.
Podsumowując, umowa o pracę nakładczą rodziła następstwo w postaci zaliczenia okresu jej wykonywania do okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia, a następnie, od czasu reformy ubezpieczeń społecznych, w postaci obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, czy wreszcie ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym - tylko wówczas, gdy wykonawca osiągał 50 % najniższego wynagrodzenia w danym miesiącu. Pozostałe miesiące, za które wykonawca uzyskiwał niższe wynagrodzenie lub nie uzyskiwał go wcale, nie podlegały zaliczeniu do okresów zrównanych z zatrudnieniem pracowników, gdyż nie powstawał obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym czy emerytalnym i rentowym.
Unormowanie zatem z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy systemowej o obowiązkowym podleganiu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osób wykonujących pracę nakładczą nie może być rozpatrywane w oderwaniu od przepisów powołanych wyżej, gdyż bez zachowania warunku określonego w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 31 grudnia 1975r. powołanego wyżej, umowa o pracę nakładczą nie rodzi obowiązku podlegania ubezpieczeniom, a zatem osoba prowadząca pozarolniczą działalność nie ma możliwości dokonania wyboru tytułu ubezpieczenia.
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 stycznia 2008r. w sprawieIII UK 73/07 stwierdził, iż przepis § 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych (...) stanowi „warunek konieczny (konstrukcyjny) umowy o pracę nakładczą, odróżniający ją w sposób zdecydowany od pozostałych umów cywilnoprawnych - właśnie z uwagi na cel normodawcy - upodobnienia sytuacji prawnej wykonawców do sytuacji prawnej pracowników. Zatem istotnym elementem umowy o pracę nakładczą jest określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia.”
Niedotrzymanie tego warunku, i to nie tylko w sensie formalnym, czyli zawarcia tego postanowienia w umowie, lecz również faktycznym, czyli wykonywania pracy w wymiarze skutkującym osiąganie, co najmniej 50 % najniższego wynagrodzenia, zdaniem Sądu Apelacyjnego, bez względu na zamiar stron zawierających umowę powoduje, że nie powstaje obowiązek podlegania ubezpieczeniom w oparciu oart. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Mając powyższe na względzie należało uznać, że w sytuacji gdy ubezpieczony nigdy nie osiągnął 50 % najniższego wynagrodzenia w kraju z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę nakładczą zawartej z(...) Sp. z o.o.wK.,to nie powstał drugi tytuł do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym, a co za tym idzie, ubezpieczony nie miał możliwości dokonania wyboru tytułu ubezpieczeniana podstawie art. 9 ust. 2 tej ustawy emerytalnej.
Tym samym nie ma znaczenia na gruncie ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego to czy umowa o pracę nakładczą była pozorna czy też została zawarta w celu obejścia ustawy. Istotnym bowiem jest to, że strony przedmiotowej umowy o pracę nakładczą nie dotrzymały konstrukcyjnego jej warunku w postaci osiągania co najmniej 50 % najniższego wynagrodzenia, co samo w sobie powodowało już, że umowa taka nie rodziła obowiązku objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym w oparciu oart. 6 ust. 1pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zatem ubezpieczony prowadzący pozarolniczą działalność nie miał możliwości dokonania wyboru tytułu ubezpieczenia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na mocyart. 385 k.p.c.oddalił apelację, jako bezzasadną.

/-/ SSA M. Procek/-/ SSA J. Ansion/-/SSA M. Małek - Bujak Sędzia Przewodnicząca Sędzia

JR