Sąd Okręgowy w Białymstoku
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 2013/12
Data wyroku: 2013-03-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Krupińska
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art.184 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. Nr 153, poz. 1227 z 2009r. ze zm.)

Sygn. akt V U 2013/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 marca 2013 roku

Sąd Okręgowy w Białymstoku
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący: SSO Elżbieta Krupińska
Protokolant: Anna Matwiejuk

po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2013 roku w Białymstoku
sprawyS. N.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
o emeryturę
na skutek odwołaniaS. N.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
z dnia 17 października 2012 roku
Nr(...)

Zmienia zaskarżoną decyzję i przyznajeS. N.wcześniejszą emeryturę poczynając od 1 stycznia 2013 roku

Sygn. akt VU 2013/12

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.decyzją z dnia17 października 2012 roku wydaną na podstawieart. 184 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009r., Nr 153 poz. 1227 z późn. zm.) w związku z§ 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. 1983 Nr 8, poz. 43 ze zm.) odmówiłS. N.prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach.
Organ rentowy stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia warunków przewidzianych wart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związku z§ 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, bowiem na dzień 1 stycznia 1999 roku nie udowodnił wymaganego 15-letniego okresu pracy w tych warunkach, a jedynie 9 lat 1 miesiąc i 17 dni. PonadtoS. N.nie udokumentował rozwiązania stosunku pracy z każdym pracodawcą, na rzecz którego praca ta była wykonywana bezpośrednio przed dniem ustalenia prawa do emerytury.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił, jako pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia odwołującego w PGRB.od dnia 4 sierpnia 1980 roku do dnia 31 maja 1989 roku, ponieważ w świadectwie pracy wykazano zatrudnienie na stanowisku mechanik – kombajnista, zaś w przepisach resortowych (powołanych powyżej) takiego stanowiska nie uwzględniono. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na brak w świadectwie pracy odwołującego zastrzeżenia o pracy w szczególnych warunkach nie można dokonać zaliczenia także okresu pracy w PGRB.od dnia 1 czerwca 1989 roku do dnia 31 maja 1993 roku. Ponadto ze świadectwa pracy z tego okresu zatrudnienia odwołującego wynika, że był on zatrudniony, jako mechanik-traktorzysta, a z dokumentacji posiadanych przez ZUS wynika, iż było to zatrudnienie na stanowisku mechanik – kombajnista. Także nie uznano odwołującemu okresu zatrudnienia w(...)od 20 lipca 1993 roku do dnia 31 stycznia 1995 roku, gdyż tak, jak poprzednio ze świadectw pracyS. N.nie wynikało zatrudnienie w szczególnych warunkach oraz istnieje sprzeczność z dokumentacją ZUS, co do opisu stanowiska.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyłS. N., który wniósł o ustalenie, że w okresach: od dnia 1 stycznia 1985 roku do dnia 31 maja 1989 roku, od dnia 1 czerwca 1989 roku do dnia 31 maja 1993 roku oraz od dnia 20 lipca 1993 roku do dnia 31 stycznia 1995 roku pracował w szczególnych warunkach, czym uzyskał wymagany 15 letni staż pracy i na tej podstawie wniósł o przyznanie mu wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.w odpowiedzina odwołanieS. N.wskazał na brak piętnastoletniego okresu pracy w szczególnych warunkach i nie udokumentowanie rozwiązania stosunku pracy, a następnie podtrzymał stanowisko zajęte w sprawie i wniósł o oddalenie odwołania.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie, dlatego zaskarżona

decyzja podlegała zmianie.

Zgodnie zart. 184cytowanej na wstępieustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związkuz § 4 powołanego na wstępie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejściaw życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowychdo nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat– dla mężczyzn wynoszący 15 lat oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 – 20 lat dla kobiet, 25 lat dla mężczyzn. Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa, a co istotne od dnia 1 stycznia 2013 roku wyeliminowano warunek rozwiązania stosunku pracy w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Natomiast art. 32 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy stanowi, że dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ustępie 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
W tym też zakresie należy stosować przepisyRozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. 1983 Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z § 3 i 4 wyżej wymienionego Rozporządzenia pracownik, który wykonywał pracę w szczególnych warunkach wymienionychw wykazie A nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 latdla mężczyzn oraz posiada wymagany okres zatrudnienia 20 lat pracy dla kobiet oraz 25 lat pracy dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest to, że odwołujący osiągnął wiek uprawniający do ubiegania się o przyznanie emerytury zgodnie z § 3 i 4 wyżej wymienionego Rozporządzenia, bowiem urodził się on w dniu 2 sierpnia 1952 roku, a więc ukończył 60 lat. NadtoS. N.wykazał wymagany przepisami okres składkowy i nieskładkowy wynoszący na dzień 1 stycznia 1999 roku 25 lat i 28 dni, a także nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. W niniejszej sprawie kwestią sporną jest zaliczenie odwołującemu okresu pracy w szczególnych warunkach od dnia 1 stycznia 1985 roku do dnia 31 maja 1989 roku, od dnia 1 czerwca 1989 roku do dnia 31 maja 1993 roku oraz od dnia 20 lipca 1993 roku do dnia 31 stycznia 1995 roku, czym uzyskałby wymagany piętnastoletni okres pracy w warunkach szczególnych.
W tym miejscu wskazać należy, że z uwagi na zmianęart. 184 ust. 2art.Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009r., Nr 153 poz. 1227 z późn. zm.) Ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 637, z dnia 6 czerwca 2012 r.) z treści tego przepisu z dniem 1 stycznia 2013 roku wyeliminowano warunek rozwiązania stosunku pracy w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Tym samym okoliczność ta, nie stanowi już okoliczności spornej w niniejszej sprawie.
Organ rentowy decyzją z dnia 17 października 2012 roku odmówił uznania za pracę w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia odwołującego w PGRB.od dnia 4 sierpnia 1980 roku do dnia 31 maja 1989 roku, z uwagi na nie uwzględnienie zajmowanego przez odwołującego stanowiska w wyżej powoływanym Rozporządzeniu (k. 15 załączonych akt ZUS numer 001028448) oraz rozbieżność w opisie stanowisk (k. 17 akt ZUS), z którego wynika,że wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku mechanik – kombajnista, również z tych powodów nie zaliczono okresów pracy w PGRB.od dnia 1 czerwca 1989 roku do dnia 31 maja 1993 roku (k. 18) oraz w(...)od dnia 20 lipca 1993 roku do dnia 31 stycznia 1995 roku (k. 19).
Wstępnie należało podkreślić, że stosownie do treści art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podstawą ustalenia zatrudnienia w szczególnych warunkach są przepisy dotychczasowe. Wykładni pojęcia „przepisy dotychczasowe” dokonał Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 13 lutego 2002r., III ZP 30/01 (OSNAPiUS 2002/10/243), wskazując na niektóre przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r., z wyłączeniem tych, które zobowiązywały ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralne związki spółdzielcze do ustalenia wykazu stanowisk pracy w podległych im zakładach pracy. Sąd Najwyższy stwierdził, że odesłanie do „przepisów dotychczasowych” w kwestii wykazów obejmujących świadczenie pracy w warunkach szczególnych, zawarte w art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie obejmuje przepisów kompetencyjnych § 1 ust. 2-3 rozporządzenia. Odesłanie odnosi się więc tylko do „wieku emerytalnego, rodzajów prac, stanowisk, warunków” uprawniających do wcześniejszej emerytury. To pozwala na wniosek, że „przepisy dotychczasowe”, o których mowa w odesłaniu, to § 2 ust. 1 Rozporządzenia stanowiący, iż okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy; § 4-8a określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazie A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia oraz § 9-15 dotyczące wieku emerytalnego i warunków przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnym charakterze. Tym samym wykonywanie pracy na stanowisku określonym w zarządzeniu resortowym, której nie wymieniono w wykazach A i B, stanowiących załącznik do rozporządzenia nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20.10.2005r., I UK 41/05, OSNP 2006/19-20/306). Podsumowując, wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których wyżej wymienionym osobom przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. cytowanego powyżej rozporządzenia.
Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie stanowiskiem świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę stanowi domniemanie i podstawę do przyjęcia, iż okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych, o którym mowa w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W sytuacji braku wymaganego świadectwa pracy w warunkach szczególnych wystawionego przez pracodawcę, Sąd może prowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy praca wykonywana przez stronę, była wykonywana w warunkach wymaganych przepisami rozporządzenia, czy ubezpieczony zajmował któreś ze stanowisk pracy wymienionych w załącznikach 1 lub 2 do rozporządzenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 4.11.2008r., III AUa 3113/08, Lex nr 552003). Z drugiej strony posiadanie świadectwa pracy potwierdzającego wykonywanie zatrudnienia w warunkach szczególnych nie wiąże organu rentowego i nie przesądza automatycznie o przyznaniu świadczenia emerytalnego na podstawie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z § 2 i 4 Rozporządzenia. Świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniuart. 244 § 1 i 2 k.p.c, gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest organem państwowym, ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej. Tylko dokumenty wystawione przez te organy stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Natomiast omawiane świadectwo pracy traktuje się w postępowaniu sądowym, jako dokument prywatny w rozumieniuart. 245 k.p.c., który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki podlega kontroli zarówno, co do prawdziwości wskazanych w nim faktów, jak i co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 maja 2004r., III UK 31/04, OSNP z 2005/1/13 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 24 września 2008r., III AUa 795/08, OSAB 2008/4/60).
Odnosząc się do powyższego należało ustalić, czy w spornym okresie wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku traktorzysty, kierowcy ciągników, alternatywnie kierowcy kombajnów. Z wykazu A rozporządzenia, Działu VIII, pkt 3 wynika, że do prac w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego zaliczono pracę kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych.
Wobec rozbieżności w dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy oraz aktach ZUS za powyższy sporny okres zatrudniania, Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe. Odwołujący przesłuchiwany w charakterze strony zeznał, że od 1985 roku do 1989 roku (około 4,5 roku) pracował w warunkach szczególnych, jako traktorzysta, kombajnista i podczas całego okresu spornego nigdy nie był mechanikiem. Wskazał, że od miesiąca października do maja wykonywał pracę przy produkcji zielonek, rozwoził paszę po mieszalniach i pracował przy transporcie węgla.S. N.zeznał, że zatrudniony był faktycznie na stanowisku traktorzysty, kombajnisty i w trakcie okresu zimowego jeździł ciągnikiem, przeważnie przy wywozie gnojowicy, przy transporcie słomy oraz jeździł beczkowozem o pojemności 10.000 litrów. Zeznał także, że w(...)pracował jako kierowca ciągnika, a czasem jako kombajnista w pełnym wymiarze czasu pracy.
Zeznania odwołującego potwierdzili świadkowie:E. B.,J. K. (1)iJ. K. (2)(k. 26-27 akt sprawy).
J. K. (2)zeznał, że w latach 1969 – 1993 pracował w Państwowym Gospodarstwie RolnymB.(...) Zakład RolnywB., początkowo, jako elektryk a końcowo, jako kierownik zakładu i bezpośredni przełożony odwołującego. Wówczas, kiedy tam pracował, w roku 1980 przyjęto do pracy także odwołującego, który w okresie jego zatrudnienia do 1988-1989 roku prowadził sieczkarnię samojezdną wyposażoną w silnik spalinowy, służącą do koszenia różnych traw. Świadek ten zeznał, że praca odwołującego była zatrudnieniem w szczególnych warunkach ze względu na huk, wysoką temperaturę, warunki pracy, w polu, odległość od zakładu pracy.J. K. (2)zeznał, żeS. N.w okresie zbioru zielonek - od października do maja - obsługiwał sieczkarnię, był kierowcą ciągnika z dwoma przyczepami typ C 360, zaś w okresie żniw jeździł kombajnem. Ciągnikiem tym odwołujący przewoził węgiel oraz susz do mieszalni PGR,(...). Świadek ten, w zakresie stanowiska zajmowanego przez odwołującego zeznał, że w tamtym okresieS. N.zatrudniony był, jako traktorzysta mechanik pomimo, iż zakład zatrudniał wyspecjalizowanego mechanika. PonadtoJ. K. (2)zeznał, że w opisie stanowiska dodawano mechanika, żeby pracownik mógł wykonać również drobne prace z zakresu mechaniki, w trakcie wykonywania pracy na polu (k. 26 akt sprawy).
ŚwiadekE. B.pracował PGRB.(...) Zakład RolnywP., jako kierownik tego zakładu i bezpośredni przełożony odwołującego. Świadek ten zeznał, żeS. N.pracował, jako kierowca traktora i kombajnista w pełnym wymiarze czasu pracy. Zeznał, że odwołujący pracę na ciągniku wykonywał stale, zaś stanowisko mechanika, do zajmowanego przez niego stanowiska pracy dopisywało się, aby pracownik w przypadku awarii maszyny mógł wykonać drobne prace naprawcze, typu wymiana lemiesza. Tak jak świadekJ. K. E., że Zakład Rolny wP.zatrudniał mechaników specjalistów, którzy pracowali tylko w warsztacie, dlatego odwołujący nigdy nie był w tym zakładzie mechanikiem (k. 26-27 akt sprawy).
ŚwiadekJ. K. (1)w latach 1993- 2003 roku pracował w Zakładzie Rolnym wH., który następnie przekształcił się w(...), jako kierownik zakładu rolnego i bezpośredni przełożony odwołującego. W tym okresie,S. N.zatrudniony był, jako traktorzysta i jeździł ciągnikiem Ursus(...). Świadek ten, podobnie jak i pozostali świadkowie zeznał, że osobom zatrudnionym na stanowisku odwołującego dopisywano podwójne stanowisko w angażu, aby pracownicy ci mogli bez udziału ekipy technicznej wykonać naprawy maszyn, w trakcie pracy w polu, zaś jako mechaników zatrudniano osoby do prac w warsztacie. PonadtoJ. K. (1)wskazał, że praca na kombajnie, którą wykonywałS. N.jest pracą w szczególnych warunkach, gdyż nie było w nich klimatyzacji i cała chemia z uprawy roślin dostawała się do kabiny. Świadek ten zeznał także, że odwołujący nawet w okresie zimy wykonywał pracę traktorzysty, transportując zboże, warchlaki, bydło i paszę (k. 27 akt sprawy).
Sąd dał wiarę powyższym zeznaniom, gdyż w ocenie Sądu polegają one na prawdzie. Zeznania świadków wzajemnie się uzupełniają i pokrywają, są logiczne i w znacznym stopniu potwierdzają zeznania odwołującego. Świadkowie byli zatrudnieni w tym samym okresie, co odwołujący, byli jego bezpośrednimi przełożonymi i orientowali się, co do wykonywanych przez niego czynności. Dlatego też, zdaniem Sądu zeznania świadków stanowią pełnowartościowy, wiarygodny dowód i na nich Sąd oparł swoje ustalenia w sprawie.
Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że o uznaniu zatrudnienia za pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturachi rentach z FUS nie decyduje treść dokumentów wystawianych przez pracodawcę, ale charakter czynności faktycznie wykonywanych przez pracownika (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1998r., II UKN 570/97, OSNAPiUS 1999 nr 6, poz.213; z dnia 22 marca 2001 r., II UKN 263/00, OSNAPiUS 2002 nr 22, 553 ).
Ponadto Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 28 kwietnia 2010 r.,I UK 337/09 (LEX nr 601991) i z dnia 12 maja 2010 r., I UK30/10 ( LEXnr 590314) wyraził pogląd, iż o uznaniu stanowiska zatrudnienia jako pracyw szczególnych warunkach przesądza nie nazwa stanowiska, użyta przez pracodawcę w świadectwie pracy odpowiadająca lub nieodpowiadająca nomenklaturze zawartej w rozporządzeniu wykonawczym właściwego ministra, lecz pozytywna weryfikacja dokumentu pod kątem zgodności rzeczywiście wykonywanej przez pracownika pracy z ustawowymi wymaganiami.
Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie stwierdzić należy, iż postępowanie dowodowe przeprowadzone w niniejszej sprawie wykazało, żeS. N.w całym spornym okresie pracował na stanowisku traktorzysty, kierowcy ciągników i kombajnów.
Należy podkreślić, iż praca kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych zgodnie z działem VIII, pkt. 3 wykazu A cytowanego powyżej Rozporządzenia uprawnia do niższego wieku emerytalnego.
Uwzględniając powyższy sporny okres zatrudnienia łącznie z dotychczas uznanym w wymiarze 9 lat, 1 miesiąca i 17 dni należy wskazać, że łączny staż pracyS. N.w warunkach szczególnych wyniósłby ponad wymagane ustawą 15 lat.
Reasumując Sąd uznał, iż wnioskodawca udowodnił, co najmniej 15 – letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach, udowodnił na dzień 1.01.1999 roku, ogólny staż pracy wynoszący 25 lat, jak również ukończył 60 lat.
Dlatego Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i przyznałS. N.prawo do emerytury w obniżonym wieku poczynając 1 stycznia 2013 roku, to jest od daty zniesienia wymogu udokumentowania rozwiązania stosunku pracy.
Z tych wszystkich powodów orzeczono jak w sentencji na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.