Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 443/13
Data wyroku: 2013-09-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Tomasz Ignaczak, Krzysztof Gąsior, Stanisław Tomasik
Słowa kluczowe: Warunkowe Zawieszenie Wykonania Kary, Narkomania
Podstawa prawna: art. 63 ust. 1 Ustawy z dnia 29.07.2005r. o przeciwdziałniu narkomanii

Sygn. akt IV Ka 443/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 września 2013 roku.
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w IV Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie:
Przewodniczący SSA Stanisław Tomasik
Sędziowie SO Krzysztof Gąsior (spr.)
SO Tomasz Ignaczak

ProtokolantDagmara Szczepanik

przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Piotrkowie TrybunalskimS. K.
po rozpoznaniu w dniu 13 września 2013 roku
sprawyC. Z.
oskarżonego zart.63 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii( Dz. U. z 2005 r., Nr 179, poz.1485 z późn. zm.)
z powodu apelacji wniesionych przez prokuratora i obrońcę
od wyroku Sądu Rejonowego w Radomsku
z dnia 11 czerwca 2013 roku     sygn. akt VI K 886/12

na podstawieart. 437 § 1 i 2 k.p.k.,art. 438 pkt 4 k.p.k.,art. 635 k.p.k.w związku zart. 627 k.p.k.,art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 roku o opłatach w sprawach karnych(tekst jednolity: Dz.U. z 1983 r. Nr 49, poz. 223 z późniejszymi zmianami)
1)zmienia zaskarżony wyrok, w ten sposób, że:

-

wymiar orzeczonej wobec oskarżonegoC. Z.kary pozbawienia wolności obniża do 6 (sześciu) miesięcy;

uchyla rozstrzygnięcia zawarte w pkt 2, 3 i 4 zaskarżonego wyroku dotyczące oskarżonegoC. Z., w zakresie: warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, dozoru kuratora sądowego oraz kary grzywny;

na podstawieart. 63 § 1 k.k.okres zatrzymania od dnia 12 lipca 2012 roku do 14 lipca 2012 roku zalicza oskarżonemuC. Z.na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności;

2)w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;
3) zasądza od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem opłaty za obie instancje oraz 20 (dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu wydatków poniesionych w postępowaniu odwoławczym.

Sygn. akt. IV Ka 443/13

UZASADNIENIE
C. Z.iŁ. W.zostali oskarżeni o to, że od bliżej nieustalonego dnia 2012 r. do dnia 12 lipca 2012 r. w kompleksie leśnym obrębuK.LeśnictwaM.oddział 133d gminaK., działając wspólnie i w porozumieniu wbrew przepisomustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomaniiuprawiali konopie inne, niż włókniste w ilości 25 sztuk sadzonek,
- tj. o przestępstwo określone wart. 63 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii(Dz.U. z 2005 r., Nr 179, poz. 1485 z późn. zm.).  Sąd Rejonowy w Radomsku wyrokiem z dnia 11 czerwca 2013 roku, w sprawie VI K 886/12, uznał oskarżonychC. Z.iŁ. W.za winnych popełnienia zarzucanego im czynu z tym uzupełnieniem opisu, że ustalił, iż oskarżeni dopuścili się go w okresie od czerwca 2012 roku i za to na podstawieart. 63 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomaniiwymierzył oskarżonemuC. Z.karę 1 roku pozbawienia wolności, a oskarżonemuŁ. W.karę 6 miesięcy pozbawienia.
Na podstawieart. 69 § 1 k.k.iart. 70 § 2 k.k.warunkowo zawiesił wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności wobec oskarżonegoC. Z.na okres próby 5 lat, a w przypadku oskarżonegoŁ. W.na okres próby 3 lat.
Na podstawieart. 73 § 2 k.k.oddał oskarżonychC. Z.iŁ. W.w okresie próby pod dozór kuratora sądowego.
Na podstawieart. 71 § 1 k.k.wymierzył oskarżonemuC. Z.karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych przyjmując wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych, a oskarżonemuŁ. W.karę grzywny w wysokości 70 stawek dziennych przyjmując wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych.
Na podstawieart. 70 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomaniiorzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa dowodów rzeczowych opisanych w wykazie dowodów rzeczowych nr 1/315/12, na karcie 111, pod pozycją nr 13 i nakazał ich zniszczenie.
Na podstawieart. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomaniiorzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa dowodów rzeczowych opisanych w wykazie dowodów rzeczowych nr 1/315/12, na karcie 109 - 110, pod pozycją nr od 1 do 9.
Na podstawieart. 230 § 2 k.p.k.dowód rzeczowy opisany w wykazie dowodów rzeczowych nr 1/315/12 na karcie 110-111 akt pod pozycją nr 10 nakazał zwrócić oskarżonemuŁ. W., a dowody rzeczowe opisane w wykazie dowodów rzeczowych nr 1/315/12 na karcie 111 akt pod pozycją nr 11 i 12 nakazał zwrócić oskarżonemuC. Z..
Na podstawieart. 63 § 1 k.k.zaliczył oskarżonymC. Z.iŁ. W.na poczet orzeczonej kary grzywny okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie, co do każdego z oskarżonych od dnia 12 lipca 2012 roku do dnia 14 lipca 2012 roku ustalając, że każdy dzień rzeczywistego pozbawienia wolności jest równy 2 stawkom dziennym.
Wymierzył oskarżonymC. Z.280 złotych, a oskarżonemuŁ. W.190 złotych tytułem opłaty i zasądził od nich na rzecz Skarbu Państwa kwoty po 867,46 złotych tytułem obowiązku zwrotu wydatków postępowania.
Powyższy wyrok w części dotyczącej oskarżonegoC. Z.został zaskarżony apelacjami przez obrońcę oskarżonegoC. Z.oraz Prokuraturę Rejonową w Radomsku.
Apelacja obrońcy oskarżonegoC. Z., skarżąc wyrok w całości na korzyść oskarżonegoC. Z.. wywiedziona została z podstawyart. 438 pkt. 1, 2 i 3 k.p.k., zarzucając mu:
1) obrazę przepisów prawa materialnego tj przepisu art. 63 ust 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, wyrażającą się w błędnej interpretacji w/w przepisu, która doprowadziła do wniosku, iż fakt obecności oskarżonego w miejscu prowadzenia uprawy wypełnia znamiona przestępstwa polegającego na uprawie konopi innych niż włókniste, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, iż przestępstwem jest uprawa, a więc działalność rozumiana jako całokształt zabiegów w produkcji roślinnej, obejmujących siew, sadzenie, pielęgnowanie do momentu zbioru, podejmowana w celu zrealizowania założonego celu jakim jest pozyskanie roślin;
2) obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na wynik sprawy, a konkretnie:
-art. 5 § 1 k.p.k.poprzez naruszenie zasady domniemania niewinności poprzez przyjęcie, że oskarżonyC. Z.dopuścił się zarzuconego mu czynu, podczas gdy przeprowadzone postępowanie dowodowe nie doprowadziło do przedstawienia dowodów potwierdzających sprawstwo oskarżonego, a jego winę Sąd oparł na domniemaniach i założeniach oraz jak zostało to wprost przyjęte w uzasadnieniu orzeczenia doświadczenie życiowe, które to okoliczności nie znajdują oparcia w materiałem dowodowym;
-art. 7 k.p.k.poprzez odmówienie wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonychC. Z.iŁ. W.podczas gdy są one konsekwentne, stanowcze i wzajemnie się ze sobą uzupełniają i nie pozostają w sprzeczności z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym;
-art. 424 § 1 k.p.k.w zw. zart. 4 oraz 7 k.p.k.polegającą na niewskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku istotnych okoliczności, a w szczególności dowodów na których Sąd oparł się przyczyn dla których Sąd dał wiarę wyjaśnieniom oskarżonych, zeznaniom świadka, zakresu w jakim Sąd tym zeznaniom dał wiarę, a w jakim wiary odmówił, a także wyjaśnieniu dlaczego okoliczność uprzedniej karalności oskarżonego przesądza o jego winie w niniejszej sprawie;
3) Błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieprawidłowym przyjęciu, że:
- oskarżeni byli dobrymi kolegami, zostali zatrzymani przy pielęgnacji konopi indyjskich, do plantacji udali się dobrze im znaną ścieżką, podczas gdy z przeprowadzonych w sprawie dowodów w szczególności z zeznań świadków -funkcjonariuszy policji oraz wyjaśnień samych oskarżonych wynika, że oskarżeni znali się, jednak nie byli dobrymi kolegami, do plantacji udali się ścieżką znanąŁ. W., który to prowadził uprawę konopi samodzielnie, toŁ. W.dokonywał pielęgnacji roślin w chwili zatrzymania, a ponadto
-Ł. W.wiedział, żeC. Z.ma sprawy i dlatego nie chciał go dodatkowo obciążać i dlatego złożył zeznania o określonej treści, podczas gdy żaden przeprowadzony w sprawie dowód nie pozwala na przyjęcie takich ustaleń;
-C. Z.co najmniej dwa razy wykonywał czynności związane z uprawą - podlewanie, nawożenie i wykonywał im zdjęcia, podczas gdy żaden przeprowadzony w sprawie dowód nie pozwala na przyjęcie takich ustaleń.
W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzuconego mu czynu.
Apelacja prokuratora zaskarżyła wyrok w części dotyczącej wymiaru kary, na niekorzyść oskarżonegoC. Z..
Powołując się na podstawę odwoławczą zart. 438 pkt. 4 k.p.k., skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi niesłuszne zastosowanie środka probacyjnego w postaci warunkowego zawieszenia wykonania kary 1 roku pozbawienia wolności, na okres próby 5 lat, gdyż postawa sprawcy, jego warunki i właściwości osobiste oraz dotychczasowy sposób życia, wskazują, iż kara z warunkowym zawieszeniem wykonania nie osiągnie wobec niego, przypisanych jej ustawą celów, a w szczególności nie wychowa sprawcy i nie zapobiegnie powrotowi do przestępstwa.
W konkluzji apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez uchylenie wobec oskarżonegoC. Z.rozstrzygnięcia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary i rozstrzygnięć z tym związanych w postaci orzeczenia kary grzywny na podstawieart. 71 § 1 k.k.oraz dozoru kuratora w okresie próby, a w pozostałej części o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.

SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ CO NASTĘPUJE :

Apelacja obrońcy oskarżonego nie jest zasadna.
Na wstępie stwierdzić należy, iż podnoszony w apelacji zarzut obrazy prawa materialnego jest chybiony. O obrazie prawa materialnego moż­na bowiem mówić jedynie wtedy, gdy ma ona charaktersamoistny. W orzecznic­twie Sądu Najwyższego i doktrynie wielokrotnie podkreślano, że naruszenie prawa materialnego polega na jego wadliwym zastosowaniu (niezastosowaniu) w orze­czeniu, które oparte jestna trafnych i niekwestionowanych ustaleniach faktycz­nych. Natomiast jeżeli zarzucona wadliwość zaskarżonego orzeczenia ma dotyczyć – jak podnosi się w omawianej tu apelacji – przyjęcia za jego podstawę błędnych ustaleń, to ocenie instancyjnej może podlegać wyłącznie trafność ustaleń faktycznych, a nie obraza przepisów prawa materialnego (por. postanowienie z dnia 9 stycznia 2002 roku - V KKN 319/99 -LEX nr 53010; wyrok z dnia 23 lipca 1974 roku - V KR 212/74-OSNKW 1974/12/233, z aprobującymi uwagami M. Cieślaka i Z. Dody, Palestra 1974/12/str. 36, i W. Daszkiewicza, PiP 1975/12, str. 130; wyrok z dnia 21 czerw­ca 1978 roku - I KR 124/78 - OSNPG 1979/3/51; wyrok z dnia 9 października 1980 roku - Rw 342/80 - OSNPG 1981/ 8-9/103; wyrok z dnia 12 października 1983 roku- V KRN 213/83 - OSNPG 1984/4/34; Stanisław Zabłocki: Nowa Ko­dyfikacja Karna - K.P.K. Krótkie Komentarze - Ministerstwo Sprawiedliwości 1997, z. 4, str. 77).
Jednakże wbrew stanowisku zaprezentowanemu w apelacji obrońcy, Sąd I instancji nie dopuścił się żadnego błędu w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych. Ocena wartości zgromadzonych w sprawie dowodów, została bowiem dokonana przez Sąd meriti wszechstronnie, zgodnie z zasadami logiki oraz doświadczeniem życiowym i jako taka, korzysta z ochronyart. 7 k.p.k.Sąd I instancji – zgodnie z zasadą obiektywizmu – ustosunkował się również do każdej istotnej okoliczności oraz do wszystkich istotnych, przeprowadzonych w sprawie dowo­dów, a w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w sposób przekonywujący, podał przyczyny dlaczego określonemu dowodowi dał wiarę, innemu zaś takowego wa­loru odmówił. Swoje ustalenia faktyczne, przyjęte za podstawę wyroku, Sąd Rejo­nowy wyprowadził natomiast z okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądo­wego, opierając się na dowodach, które uznał za wiarygodne, nie naruszając i przy tym reguł logicznego rozumowania. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku – wbrew wywodom skarżącego – odpowiada wszelkim ustawowym wymaganiom, zawierając w szczególności ocenę przeprowadzonych dowodów, z której można dowiedzieć się, jaki był tok rozumowania Sądu meriti.
Apelacja obrońcy, głównie odwołująca się w swoim uzasadnieniu do ogólnikowych rozważań, odnośnie reguł, jakimi winien rządzić się proces karny, nie wykazała w skuteczny sposób, aby rozumowanie Sądu meriti oceniającego zgromadzone w sprawie dowody, a także w zakresie wyprowadzonych z tychże dowodów wniosków, było wadliwe lub nielogiczne, jak też nie przedstawiła w praktyce żadnych przekonywujących argumentów, które mogłyby podważyć ustalenia Sądu I instancji.
Nie może ulegać najmniejszych wątpliwości, iż Sąd Rejonowy trafnie ustalił, iż oskarżonyC. Z.wyczerpał swoim zachowaniem znamiona zarzucanego mu przestępstwa. Z zeznań świadków:D. N.iJ.(...)wynika wszak jasno, iż widzieli oni jak obaj oskarżeni przenoszą z samochodu w miejsce uprawy konopi pojemniki z płynem, podlewają rosnące konopie, robią im zdjęcia telefonem komórkowym. Jednocześnie zachowanie oskarżonych wskazywało, że miejsce, gdzie rosły konopie jest im bardzo dobrze znane. Zachowanie oskarżonegoC. Z., podejmującego zresztą czynności typowe dla uprawiania roślin, wyraźnie zatem wskazuje, że nie był on jedynie biernym obserwatorem działań swojego kolegi.
Nie ma też racji skarżący, że w kontekście zarzucanego czynu, oskarżonemu należałoby udowodnić, iż dokonywał on ,,całokształtu” zabiegów produkcji roślinnej, w tym takich jak: siew, czy sadzenie. Całkowicie wystarczającym jest bowiem ,,przyłapanie” oskarżonego na jednym akcie uprawy inkryminowanych konopi. Wszak już tylko ze stwierdzonego w dniu 12.07.2012 roku zachowania oskarżonegoC. Z., można – posiłkując się wskazaniami logiki i doświadczenia życiowego – wysnuć prawidłowy wniosek o jego roli w zlikwidowanej przez organy ścigania nielegalnej plantacji. Co więcej, w pełni udowodnioną jest też obecność oskarżonegoC. Z.przy rosnących konopiach w innym dniu – 30.06.2012 roku. I nie była to tylko obecność bez opuszczania samochodu, co aktualnie oskarżony usiłuje wmawiać, skoro w jego telefonie odnaleziono wykonane tego właśnie dnia zdjęcia przedmiotowych konopi.
Całkowicie słusznie Sąd I instancji ocenił wiarygodność wyjaśnień oskarżonegoŁ. W., który ewidentnie usiłował w swoich relacjach ,,kryć” drugiego współsprawcę. OskarżonyŁ. W.tak gorliwie lansował wersję o tym, jakobyC. Z.nie miał nic wspólnego z zasadzonymi w lesie konopiami, że początkowo twierdził, iż kolega był z nim tylko raz (k.31), chociaż samC. Z.przyznał się, że był dwa razy. Taka taktyka przyjęta przez oskarżonych staje się zupełnie jasna, jeśli uświadomi się, że oskarżonyC. Z.miał już na swoim koncie wyroki sądowe z warunkowym zawieszeniem kary, w tym za przestępstwo narkotykowe. Kompletnie natomiast nieuprawnionym jest twierdzenie obrony, że jakoby oskarżonyC. Z.został skazany z uwagi na swoją uprzednią karalność. Zdecydował bowiem o tym całokształt zebranych w sprawie dowodów, poddanych przez Sąd I instancji prawidłowej, z punktu widzeniaart. 7 k.p.k., ocenie.
Niezrozumiałym jest także zawarty w apelacji zarzut, iż Sąd Rejonowy ustalił, iż oskarżeni byli dobrymi kolegami. Przecież obaj oskarżeni w przesłuchaniach nazywają siebie ,,kolegami” i nie mogła być to znajomość pobieżna, skoro razem dwukrotnie udawali się samochodem do lasu pozaR., gdzie m.in. razem przenosili na miejsce upraw konopi pojemniki z płynem i podlewali je.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz jego prawidłowej oceny dokonanej przez Sąd Rejonowy, nie zachodziła w przedmiotowej sprawie – wbrew sugestii obrony – sytuacja zaistnienia nie dających się usunąć wątpliwości, co do sprawstwa przez oskarżonego zarzucanego mu czynu, a tym samym konieczność zastosowaniaart. 5 § 2 k.p.k.
Stwierdzić zatem należy, iż Sąd odwoławczy nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie obrazy przepisów postępowania, a zwłaszcza w zakresie oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, jak również błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku. Tym samym brak było podstaw do uwzględnienia wniesionej apelacji, w kierunku zmiany zaskarżonego wyroku, poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu,
Apelacja prokuratora zasługuje natomiast na uwzględnienie.
Rację ma bowiem skarżący, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodziły przesłanki do warunkowego zawieszenia orzeczonej wobec oskarżonegoC. Z.kary pozbawienia wolności. Trzeba wszakże mieć na uwadze, że oskarżony był już w przeszłości karany, w tym za przestępstwo z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Z faktów tych nie wyciągnął jednak żadnych pozytywnych wniosków, dopuszczając się kolejnego przestępstwa, będącego przedmiotem rozpoznania niniejszej sprawy. Pomimo, że oskarżony dostał już ostrzeżenie, a jednocześnie szansę, otrzymując karę pozbawiania wolności w zawieszeniu, nie powstrzymało go to przed ponownymi zachowaniami naruszającymi ustawę o przeciwdziałaniu narkomanii. Okoliczności te świadczą o niepoprawności oskarżonego, lekceważeniu zasad państwa praworządnego, a także wskazują na to, że dotychczasowy proces resocjalizacji nie odniósł spodziewanych efektów. Mając to na uwadze, w pełni należy zgodzić się z prokuratorem, iż tylko kara typu izolacyjnego spełnić może, w sposób należyty, cele kary w zakresie oddziaływania wychowawczego i zapobiegawczego względem oskarżonegoC. Z..
Na warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności zasługują bowiem jedynie sprawcy, co do których istnieje pozytywna prognoza resocjalizacyjna na przyszłość. Dotychczasowa postawa i sposób życia muszą zatem wskazywać na to, że mimo niewykonania kary, zostaną osiągnięte cele kary, a w szczególności, iż sprawca nie powróci ponownie na drogę przestępstwa. W przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek pozwalających w sposób przekonywający i wiarygodny budować przypuszczenie, iż w wypadku kolejnego warunkowego zawieszenia kary w stosunku do oskarżonego cele kary zostałyby osiągnięte. Postawa oskarżonego i jego postępowanie, a także dotychczasowy sposób życia, tezie takiej przeczą.
Stąd też, Sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok uchylając rozstrzygnięcia zawarte w pkt 2, 3 i 4 zaskarżonego wyroku, odnośnie warunkowego zawieszenia wobec oskarżonegoC. Z.wykonania kary pozbawienia wolności, dozoru kuratora oraz kary grzywny. Wobec takiego rozstrzygnięcia, okres zatrzymania, należało oczywiście zaliczyć oskarżonemu na poczet kary pozbawienia wolności.
Ponadto Sąd Okręgowy po przeanalizowaniu całokształtu ustalonych w sprawie okoliczności przedmiotowo-podmiotowych, doszedł do przekonania, iż wobec uchylenia rozstrzygnięcia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawiania wolności, należy obniżyć oskarżonemu jej wymiar. W przekonaniu Sądu Okręgowego, orzeczenie wobecC. Z.bezwzględnej kary 6 miesięcy bezwzględnej pozbawienia wolności, będzie adekwatną reakcją karną za popełnione przezeń przestępstwo, odpowiadającą społecznemu poczuciu kary sprawiedliwej, a kara taka, spełni w sposób wystarczający cel wychowawczy i zapobiegawczy, a także w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.
Dlatego też należało zmienić zaskarżony wyrok, w zakresie opisanym wyżej. Natomiast poza omówionymi wyżej zmianami, w pozostałej części, zaskarżony wyrok utrzymano w mocy.
O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł w oparciu o treśćart. 635 k.p.k.w związku zart. 627 k.p.k., ustalając wysokość opłaty za obie instancje, na podstawieart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 roku o opłatach w sprawach karnych(tekst jednolity: Dz.U. z 1983 r. Nr 49, poz. 223 z późniejszymi zmianami).