Sąd Okręgowy w Białymstoku
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 209/13
Data wyroku: 2013-04-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Renata Tabor, Urszula Wynimko, Barbara Puchalska
Słowa kluczowe: Wydanie Nieruchomości
Podstawa prawna: art. 222 kc

Sygn. akt II Ca 209/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 kwietnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Renata Tabor (spr.)

Sędziowie:

SSO Barbara Puchalska
SSO Urszula Wynimko

Protokolant:

st. sekr. sąd. Zofia Szczęsnowicz

po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2013 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwaK. B.iE. B.
przeciwkoH. T.
o wydanie
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn. akt XI C 564/10

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemuw Białymstoku do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

UZASADNIENIE
PowodowieE.iK. B.wnieśli o wydanie gruntu stanowiącego część działki oznaczonejnumerem geodezyjnym (...), położonej wO., zgodnie ze szkicem granicznym dokumentującym przebieg granicy, sporządzonym przez geodetęA. D., z którego wynika, że granica winna przebiegać między punktami 0605 – 0601, stanowiącego załącznik do decyzji z dnia 21 grudnia 2006 roku Urzędu Miasta wC., sygn. akt G.IV.(...)oraz o zasądzenie kosztów procesu.
PozwanaH. T.wnosiła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Kwestionowała granicę ustaloną w toku administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego. Podnosiła zarzut zasiedzenia tej części gruntu, której wydania żądają powodowie. Według niej obecna granica pomiędzy nieruchomościami została wytyczona bezpośrednio po 10 maja 1965 roku, kiedy to w sprawie o dział spadku Sądu Powiatowego wB.o sygn. akt II Ns 417/63 wydzielonodziałki nr (...). Wówczas poprzednicy prawni pozwanej objęli sporną część gruntu w posiadanie w dobrej wierze, co z upływem terminu zasiedzenia doprowadziło do nabycia prawa własności.

      Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2012 roku Sąd Rejonowy w Białymstoku nakazał pozwanej, aby wydała powodom część działki oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)położonej we wsiO., przebiegającej na prawo od granicy prawnej dzielącej tę działkę z działką oznaczonąnumerem geodezyjnym (...), położoną we wsiO., zawartą pomiędzy punktami 0-601 i 0-605, oznaczoną linią żółtą między punktem C - D oraz B – A, na szkicu sporządzonym przez biegłego sądowego z zakresu geodezjiT. J., który to szkic stanowi integralną część niniejszego orzeczenia oraz między punktami 601 i 605, oznaczonymi linią zieloną do linii czarnej wzdłuż punktów 125, 121, 120, 119, 26, 22, 8 oraz 3, 107, 105, 1 i 12, na szkicu sporządzonym przez biegłego sądowego z zakresu geodezjiM. M.– karta 119 akt, stanowiącym integralną część niniejszego orzeczenia. Jednocześnie zasądził od pozwanej na rzecz powodów kwotę(...)tytułem zwrotu kosztów procesu i nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białymstoku kwotę 1313,45 złotych tytułem brakujących w sprawie wydatków.

Z ustaleń Sądu I instancji wynikało, iż decyzją z dnia 21 grudnia 2006 roku w sprawie o sygn. akt G.IV(...)BurmistrzC.zatwierdził granicę działki położonej w obrębieO., gminaC.nr(...), stanowiącej własnośćE.iK. B.zdziałką sąsiednią nr (...), stanowiącą własnośćH. T.na odcinku od punktu 0605 do punktu 0601 na podstawie dokumentów zebranych w toku postępowania rozgraniczeniowego. W toku postępowania rozgraniczeniowego uprawniony geodeta sporządził szkic graniczny, w którym przedstawił wyżej określoną granicę. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podstawą do wytyczenia granicy działek było orzeczenie Okręgowej Komisji Ziemskiej wB.w przedmiocie scalania gruntów z dnia 20 kwietnia 1932 roku. Na gruncie odnaleziono punkty scaleniowe nr 54, 119 i 120 zatwierdzone niniejszym orzeczeniem.
Decyzją z dnia 3 grudnia 2007 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze wB.odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji BurmistrzaC.z dnia 21 grudnia 2006 roku. Decyzją z dnia 27 maja 2008 roku, wydaną na skutek wniosku o wznowienie postępowania złożonego przez pozwaną, BurmistrzC.odmówił uchylenia decyzji w przedmiocie rozgraniczenia.
Decyzją z dnia 30 września 2008 roku BurmistrzC.odmówił wznowienia postępowania (sygn. G.IV(...)). Decyzją z dnia 24 listopada 2008 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze wB.utrzymało w mocy powyższą decyzję. Wyrokiem z dnia 07 maja 2009 roku w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 21/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na wyżej wymienioną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
Pismem z dnia 14 stycznia 2009 roku powodowie wezwali pozwaną, aby w wykonaniu decyzji BurmistrzaC.z dnia 21 grudnia 2006 roku usunęła ogrodzenie i nasadzenia z ich posesji w terminie do dnia 15 marca 2009 roku.
Strony prezentowały sprzeczne poglądy co do przebiegu granicydziałek nr (...), a także zasiedzenia przez pozwaną spornej części nieruchomości.
W celu ustalenia przebiegu granicy prawnej między działkami stron i określenia gruntów stanowiących własność powodów a zajętych przez pozwaną Sąd I instancji przeprowadził dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu geodezjiT. J. (2)iM. M. (2)i przyjął je za podstawę rozstrzygnięcia. Opinie biegłych potwierdziły, iż granica zatwierdzona decyzją BurmistrzaC.z dnia 21 grudnia 2006 roku w sprawie o sygn. akt G.IV(...)odpowiada granicy prawnej nieruchomości.
Sąd I instancji uznał zarzut zasiedzenia spornego pasa gruntu podniesiony przez pozwaną za bezzasadny. Zaznaczył, że istotą sporu o rozgraniczenie jest przebieg granic sąsiednich nieruchomości, w celu ustalenia jaki jest zakres prawa własności właścicieli sąsiadujących ze sobą nieruchomości. Prawo własności spornej części nieruchomości zostało uregulowane na mocy ostatecznej decyzji w przedmiocie rozgraniczenia, zatem termin zasiedzenia rozpoczął bieg z dniem jej wydania, tj. 21 grudnia 2006 roku.
Jako podstawę rozstrzygnięcia powołałart. 222 § 1 k.c., zaś o kosztach procesu orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sporu.

Powyższy wyrok zaskarżyła w całości apelacją pozwana zarzucając mu:

1
niezgodność ustaleń faktycznych Sądu z materiałem dowodowym zebranym w sprawie,

2
zarzut naruszenia prawa procesowego, a w szczególności:

a
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegającą na pominięciu wyjaśnień pozwanej, jak również uzasadnionych zastrzeżeń do opinii biegłych z zakresu geodezji,

b
art. 328 § 2 k.p.c.poprzez niewskazanie w uzasadnieniu orzeczenia przyczyn, dla których Sąd I instancji odmówił wiarygodności wyjaśnieniom pozwanej.

W uzasadnieniu apelacji powoływała się na swój tytuł prawny wywodzony z postępowania działowego w sprawie II Ns 417/63 Sądu Powiatowego wB.i wyznaczenia granic na gruncie w wyniku tego postępowania działowego oraz na okoliczność, iż z opinii biegłych sądowych wynika, że punkt 605, do którego poprowadzono granicę, nie istnieje fizycznie na gruncie, wobec czego nie ma możliwości wydania gruntu zgodnie z orzeczeniem Sądu.
Wskazując na powyższe wniosła o:





zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości,

ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,

zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych za obie instancje.

SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE:

Zdaniem Sądu Okręgowego Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy i przedwcześnie wydał merytoryczne rozstrzygnięcie.

Sąd Rejonowy uchylił się od oceny materiału dowodowego pod kątem tego, czy doszło do nabycia w drodze zasiedzenia prawa własności przygranicznego pasa gruntu. Jako przyczynę nierozpoznania zarzutu zasiedzenia podniesionego przez pozwaną Sąd Rejonowy wskazał na ostateczną decyzję administracyjną, którą ustalono przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami stron i uznał, iż w takiej sytuacji sięganie zarzutem zasiedzenia do okresu sprzed wydania decyzji jest niedopuszczalne.
W ocenie Sądu Okręgowego uchylenie się od merytorycznej oceny zasadności zarzutu zasiedzenia z uwagi na funkcjonowanie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji rozgraniczeniowej jest nieprawidłowe i skutkuje nierozpoznaniem istoty sprawy. Taka ocena prawna Sądu Rejonowego byłaby uzasadniona wówczas, gdyby istniało prawomocne postanowienie sądu w przedmiocie rozgraniczenia zawierające implicite rozstrzygnięcie o prawie własności. Przez stan prawny, o którym mowa wart. 153 k.c.rozumie się, bowiem również zasiedzenie przygranicznych pasów ziemi (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 18.11.1998r., II CKN 43/98, LEX nr 989118). Po wydaniu takiego orzeczenia sądowego wystąpienie z żądaniem stwierdzenia nabycia własności przygranicznego pasa gruntu w drodze zasiedzenia za okres sprzed wydania orzeczenia jest niedopuszczalne, gdyż w takim przypadku występuje powaga rzeczy osądzonej (res iudicata). Odmienna sytuacja ma miejsce w przypadku ustalenia przebiegu granicy ostateczną decyzją administracyjną.
Nie budzi wątpliwości Sądu Okręgowego, iż rozgraniczenie nieruchomości w postępowaniu administracyjnym jest urzędowym ustaleniem przebiegu granicy pomiędzy sąsiadującymi nieruchomościami, a istotą rozgraniczenia jest ustalenie, do jakich granic sięga prawo właściciela. Nie można jednak tracić z pola widzenia, iż kompetencje organu administracyjnego są odmienne, niż kompetencje sądu rozstrzygającego w przedmiocie rozgraniczenia. Kompetencja organu administracyjnego do wydania decyzji o rozgraniczeniu jest ograniczona tylko do przypadku, gdy ustalenie przebiegu granicy może nastąpić - jeżeli w grę nie wchodzi zgodne oświadczenie stron - na podstawie zebranych dowodów, co wynika zart. 33 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne(Dz.U. z 2010r., Nr 193, poz. 1287 j.t. ze zm.). Dowodami stanowiącymi podstawę ustalenia przebiegu granicy decyzją administracyjną są dokumenty określone w § 3 - § 7 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz(...)z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz.U. Nr 45, poz. 453), a mianowicie są to dokumenty stwierdzające stan prawny nieruchomości i określające położenie punktów granicznych i przebieg granic nieruchomości. Przepisyprawa geodezyjnego i kartograficznego, jak też powołanego wyżej rozporządzenia, nie przewidują możliwości uwzględnienia przez organ administracyjny ewentualnego zarzutu zasiedzenia. Dopiero w sytuacji, gdy strona jest niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy decyzją administracyjną, jak też gdy nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu, sprawa jest przekazywana do rozpoznania sądowi powszechnemu, który dokonuje rozgraniczenia z uwzględnieniem wszystkich kryteriów określonych wart. 153 k.c.
Z tych przyczyn w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że nieskorzystanie przez stronę z uprawnienia do żądania przekazania sprawy sądowi i tym samym uzyskanie przez decyzję rozgraniczeniową cech decyzji ostatecznej, nie zamyka stronie drogi do żądania przed sądem stwierdzenia nabycia przez zasiedzenie własności przygranicznego pasa gruntu z datą wcześniejszą, niż dzień wydania decyzji. W uzasadnieniu tego stanowiska podkreśla się dodatkowo, iż nie ma przepisu, według którego niedopuszczalne jest stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności przygranicznego pasa gruntu, gdy - bez względu na termin zasiedzenia - rozgraniczenie nieruchomości dokonane zostało ostateczną decyzją administracyjną. Ponadto zaznacza się, że rozgraniczenie nieruchomości ostateczną decyzją administracyjną nie wpływa na ocenę, czy władanie przez właściciela jednej z rozgraniczanych nieruchomości przygranicznym pasem gruntu stanowiącym własność właściciela drugiej z rozgraniczanych nieruchomości było posiadaniem samoistnym, pozwalającym na nabycie tego pasa gruntu w drodze zasiedzenia jeszcze przed rozgraniczeniem. Dlatego też w orzecznictwie przyjmuje się, że dopuszczalne jest stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności przygranicznego pasa gruntu stanowiącego część nieruchomości sąsiadującej z nieruchomością będącą własnością zasiadującego, gdy rozgraniczenia obu nieruchomości dokonano ostateczną decyzją administracyjną nieuwzględniającą zasiedzenia, którego termin upłynął przed rozgraniczeniem (zob. postanowienie SN z dnia 30.08.2006 r., II CSK 53/06, OSNC 2007/5/74).
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał, że nie została rozpoznana istota sprawy, gdyż Sąd I instancji z uwagi na błędne założenia nie poczynił ustaleń niezbędnych do stwierdzenia, czy doszło do zasiedzenia przygranicznego pasa gruntu. Ustalenia w tym przedmiocie miały zaś istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji powinien powtórnie zbadać całokształt okoliczności faktycznych, w tym w szczególności w przedmiocie zarzutu zasiedzenia i ocenić, czy w drodze zasiedzenia doszło do nabycia własności przygranicznego pasa gruntu w części, w której znajduje się siatka postawiona przez pozwaną. Dopiero po merytorycznym rozpoznaniu tego zarzutu będzie możliwa ocena zasadności powództwa windykacyjnego.