Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1931/12
Data wyroku: 2013-05-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Alicja Podlewska, Michał Bober, Grażyna Horbulewicz
Słowa kluczowe: Wysokość Emerytury
Podstawa prawna: art.   21, art. 111  ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych  (jt.: Dz.U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.)
Teza: Pozyskanie dowodów umożliwiających obliczenie podstawy wymiaru świadczenia z innych - bardziej korzystnych lat mieszczących się w tym samym okresie, z którego ustalano podstawę wymiaru stosownie do przepisów art. 7 ust.1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) skutkuje możliwością przeliczenia świadczenia w każdym czasie, także wobec świadczenia ustalonego z uwzględnieniem art.21 ust.1 pkt 1 (ust.2 pkt 1) ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jt.: Dz.U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.)

Sygn. akt III AUa 1931/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 maja 2013 r.

Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Grażyna Horbulewicz

Sędziowie:

SSA Michał Bober (spr.)
SSO del. Alicja Podlewska

Protokolant:

Wioletta Blach

po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2013 r. w Gdańsku
sprawyA. H.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o wysokość świadczenia
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
od wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt V U 677/12

I
oddala apelację;

II
zasądza od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.na rzecz wnioskodawczyniA. H.kwotę 120,00 ( sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów za instancję odwoławczą.

UZASADNIENIE
UbezpieczonaA. H.wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.z dnia 19.06.2012r., odmawiającej przeliczenia podstawy wymiaru emerytury.
Pozwany w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie.
Sąd Okręgowy zaskarżonym wyrokiem zmienił decyzję w ten sposób, że do ustalenia podstawy wymiaru emerytury przyjął wskaźnik wysokości podstawy wymiaru w wysokości 99,05% wynikający z wynagrodzeń z kolejnych siedmiu lat kalendarzowych tj. lat: od 1985 do 1991. Powyższe rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach.
UbezpieczonaA. H.ur. (...)od października 1995r. jest uprawniona do emerytury. Do ustalenia wysokości podstawy wymiaru emerytury organ rentowy przyjął wynagrodzenie z 7 lat kalendarzowych tj. lat od stycznia 1987r. do grudnia 1993r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru z tych lat wyniósł 89,98 % opierając się na dokumentach wykazujących wysokość wynagrodzenia dołączonych do wniosku. Ubezpieczona przy wniosku o emeryturę złożyła zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu zZarządu (...)wS.za lata 1987 – 1993. WZarządzie (...)wS.była zatrudniona od 13 lutego 1984r. do 31 grudnia 1995 jako sprzątacz posesji, w tym w okresie od 13.02.1984r. do 30.09.1991r. na ½ etatu jako dozorca. Ubezpieczona w okresie od 1 czerwca 1962r. do 30 września 1991r. pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy wSpółdzielni (...)wS.na stanowisku robotnika. Przy wniosku o emeryturę przedłożyła dokumenty z archiwum wykazujące wysokość wynagrodzenia osiąganego w Spółdzielni za lata 1984 – 1985, 1987 – 1991. W toku pobierania emerytury ubezpieczona pracowała. W dniu 2 stycznia 2012r. ubezpieczona złożyła kolejny wniosek o emeryturę. Do wniosku dołączyła zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu za lata 1997 – 2002 tj. uzyskane w toku pobierania emerytury przyznanej w obniżonym wieku - dokument ten złożyła w dniu 05.01.2012r. Organ rentowy decyzją z dnia 10.01.2012r. przyznał ubezpieczonej emeryturę od 1 stycznia 2012r. Podstawę wymiaru emerytury ustalił w oparciu o wynagrodzenie z tych samych co poprzednio lat kalendarzowych, gdyż wskaźnik wysokości podstawy wymiaru określił na 89,98 %. Zaś decyzją z dnia 03.02.2012r. odmówił przeliczenia emerytury na podstawie wynagrodzeń z lat 1997 – 2002, gdyż wskaźnik wysokości podstawy wymiary byłby niższy od dotychczasowego. W dniu 27.02.2012r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o ponowne przeliczenie podstawy wymiaru świadczeń i wybranie korzystniejszego wariantu. Do wniosku dołączyła listy płac z archiwum za lata 1982 – 1991 z okresu zatrudnienia wSpółdzielni (...)wS.. Za lata 1962 – 1981 brak jest w archiwum akt płacowych.
Decyzją z dnia 26.03.2012r. organ rentowy przeliczył ubezpieczonej podstawę wymiaru emerytury ustalając wskaźnik wysokości podstawy wymiaru na 93,80 % z tych samych 7 lat kalendarzowych tj. lat 1987 – 1993.
W dniu 23.05.2012r. ubezpieczona złożyła kolejny wniosek o przeliczenie dołączając Rp 7 zPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o.wS.za lata 1984 – 1986, 1994-1995 (poprzednio Rp -7 było wystawione za lata 1987 – 1993). Zaskarżoną decyzją z dnia 19.06.2012r. organ rentowy odmówił przeliczenia podstawy wymiaru emerytury na podstawie przedłożonych wynagrodzeń z lat 1982 – 1995, 1997 – 2002.
Ubezpieczona dotychczas nie złożyła wniosku o ustalenie wysokości podstawy wymiaru emerytury z wynagrodzeń faktycznie otrzymywanych w okresie zatrudnienia wSpółdzielni (...)wS.na przestrzeni od 1 czerwca 1962r. do 31 grudnia 1981r. Zaskarżona decyzja odmawia prawa do przeliczenia emerytury z uwzględnieniem zarobków z lat 1982 – 1995, 1997 – 2002. W odwołaniu ubezpieczona podnosi, iż zaskarżona decyzja jest krzywdząca, gdyż nie uwzględnia zarobków z okresu od 1 czerwca 1962r. do 31 grudnia 1981r. Domaga się ustalenia tych zarobków w oparciu o zeznania świadków i przeliczenia emerytury z uwzględnieniem tak ustalonych zarobków. Analiza akt emerytalnych ubezpieczonej wykazała, iż z żądaniem takim ubezpieczona dotychczas nie występowała do organu rentowego. Oznacza to, iż żądanie przeliczenia emerytury z uwzględnieniem zarobków z lat 1962 do 1981 w oparciu o zeznania świadków zostało złożone po raz pierwszy w odwołaniu od zaskarżonej w niniejszym procesie decyzji organu rentowego co skutkowało przekazaniem żądania ubezpieczonej dotyczącego przeliczenia podstawy wymiaru emerytury z uwzględnieniem zarobków faktycznie otrzymywanych w okresie od 1 czerwca 1962r. do 31 grudnia 1981 roku do rozpoznania organowi rentowemu.
Wobec faktu, iż ubezpieczona zaskarżyła decyzję odmawiającą przeliczenia podstawy wymiaru emerytury z uwzględnieniem zarobków z lat 1984 – 1986, 1994-1995 tj. z okresu zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...) Spółki z o.o.wS.w oparciu o nowe zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu za w/w lata (poprzednie Rp 7 było wystawione za lata 1987 – 1993), to Sąd Okręgowy sprawdził, czy wydana decyzja jest prawidłowa albowiem intencją ubezpieczonej, która składa nowe dowody z dokumentów wykazujące wysokość wynagrodzenia, jest podwyższenie otrzymywanego świadczenia. Sąd ten zważył, iż wyliczenia organu rentowego wykazujące stosunek wynagrodzenia ubezpieczonej do przeciętnego wynagrodzenia w kraju za lata kalendarzowe, za które złożyła zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu są prawidłowe. Wyliczenia te zostały sporządzone zgodnie z dyspozycjąart. 15 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Jednocześnie Sąd I instancji zważył, iż ubezpieczona za każdym razem składając nowe dokumenty wykazujące wysokość wynagrodzenia wnosiła o ustalenie wysokości emerytury według najkorzystniejszego wariantu. Obecnie emerytura ubezpieczonej jest ustalona przy użyciu podstawy wymiaru renty. Renta ubezpieczonej była ustalona z wynagrodzeń z 7 kolejnych lat kalendarzowych wybranych z ostatnich 16 lat kalendarzowych poprzedzających wniosek o rentę tj. zgodnie z dyspozycjąart. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 października 1991r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw(Dz. U. z 1991r.Nr 104, poz. 450 ze zm.). Wskazany przepis prawny miał zastosowanie przy wnioskach złożonych do dnia 31 grudnia 1996r. (ubezpieczona złożyła wniosek o rentę w styczniu 1996r.). Sąd Okręgowy zważył, iż organ rentowy dokonując stosownych wyliczeń nie brał pod uwagę opcji wynikającej z art. 111 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS tj. nie ustalał wskaźnika wysokości podstawy wymiaru z liczby kolejnych lat kalendarzowych i w okresie wskazanym do ustalenia poprzedniej podstawy wymiaru świadczenia. Według wyliczeń Sądu wskaźnik wysokości podstawy wymiaru liczony z tej samej liczby lat kalendarzowych wybranych z tego samego okresu do przy ustalaniu podstawy wymiaru renty (czyli z 7 kolejnych lat kalendarzowych wybranych z 16 lat kalendarzowych poprzedzających 1996r. tj. z lat 1980 – 1995) jest wyższy od poprzednio obliczonego. Zdaniem Sądu ten wyższy wskaźnik wynika z wynagrodzeń z kolejnych 7 lat kalendarzowych tj. lat 1985 do 1991 i wynosi 99,05 %. Dotychczasowy wynosił 93,80 % zatem obecnie wyliczony jest wyższy od poprzedniego. Ustalony stosunek wynagrodzenia ubezpiecz onej do wynagrodzenia przeciętnego w kraju w wymienionych latach kształtował się następująco: 1985 – 88,97 %, 1986 – 97,17 %, 1987 – 115,89 %, 1988 – 99,02 %, 1989 – 111,08 %, 1990 – 89,27 %, 1991 – 91,97 %, co łącznie daje 693,37 %, dzielone przez 7 lat daje 99,052 %, a w zaokrągleniu do setnej części procenta 99,05 %.
W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał odwołanie za uzasadnione zmieniając zaskarżoną decyzję w ten sposób, że do ustalenia podstawy wymiaru emerytury przyjąć wskaźnik wysokości podstawy wymiaru w wysokości 99,05 % wynikający z wynagrodzeń z kolejnych siedmiu lat kalendarzowych tj. lat od 1985 do 1991.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenieart. 111 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychprzez niewłaściwe zastosowanie.
W oparciu o powyższy zarzut apelujący wniósł o jego zmianę poprzez oddalenie odwołania.
W uzasadnieniu pozwany wskazał, że zgodnie z art. 111 ust. 1 pkt 1 ustawy o e. i r. z FUS wysokość emerytury lub renty oblicza się ponownie, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, od podstawy wymiaru ustalonej w myśl art. 15, jeżeli do jej obliczenia wskazano podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe na podstawie przepisów prawa polskiego z liczby kolejnych lat kalendarzowych i w okresie wskazanym do ustalenia poprzedniej podstawy wymiaru świadczenia.
Zdaniem organu rentowego przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie albowiem organ rentowy nie ustalał ubezpieczonej podstawy wymiaru drugiej emerytury w oparciu o przepis art. 15 ustawy o e. i r. z FUS ale przyjął podstawę „starej" emerytury na zasadzie art. 21 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy o e. i r. z FUS. W myśl tych przepisów, podstawę wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do emerytury, stanowi podstawa wymiaru emerytury - w wysokości uwzględniającej rewaloryzację oraz wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie następującym po ustaleniu prawa do tej emerytury. Innymi słowy, w tym przypadku nie oblicza się podstawy wymiaru emerytury ale organ rentowy przyjmuje podstawę wymiaru „starej" emerytury i przeprowadza wszystkie waloryzacje tego świadczenia. Podstawa wymiaru nowej emerytury nie została zatem ustalona od zarobków za poszczególne lata lecz stanowi ją zwaloryzowana podstawa wymiaru uprzednio przyznanej emerytury.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawczyni wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania odwoławczego w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja podlegała oddaleniu.
Wobec bezsporności okoliczności faktycznych, istota sporu w przedmiotowej sprawie ogniskowała się wokół oceny prawnej możliwości zastosowania art. 111 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej dla przeliczenia wysokości podstawy wymiaru emerytury osoby, która miała ustalone wcześniej prawo do emerytury.
Wprawdzie pobieżna i mało wnikliwa analiza problemu mogła by nasunąć taki pogląd jak zaprezentowany przez pozwanego w apelacji. Natomiast wnikliwa i pogłębiona analiza problemu stosowania mechanizmu przeliczania świadczenia w oparciu o art. 111 ust. 1 ustawy emerytalnej nie mogła przynieść innego wyniku, niż ten, który w oparciu o zebrany materiał dowodowy pozwolił Sądowi Okręgowemu przeliczyć świadczenie wnioskodawczyni w oparciu o najkorzystniejszy dla niej wariant z wybranych lat. Wprawdzie Sąd Okręgowy nie przeprowadził szczegółowej analizy możliwości zastosowania mechanizmu przeliczania świadczenia dla osoby, która miała wcześniej ustalone prawo do emerytury, nie można jednakże z tego powodu czynić mu skutecznego zarzutu wobec trafności rozstrzygnięcia. Sąd dokonał prawidłowej subsumcji ustaleń faktycznych pod odpowiednie dyspozycje przepisów prawa materialnego, zgodnie z zasadą da mihi factum, dabo tibi ius oceniając żądanie wnioskodawczyni w świetle art. 111 ust. 1, mając przy tym na względzie, że pozwany na etapie postępowania rozpoznawczego nie zgłaszał ewentualnych zarzutów co do możliwości skorzystania z mechanizmu przeliczenia świadczenia wnioskodawczyni, skupiając się w ramach tego postępowania wyłącznie na próbie podważenia zaoferowanych przez ubezpieczoną środków dowodowych. Zaprezentowana przez pozwanego metoda wykładni stosowania mechanizmu przeliczania świadczenia nie znajduje natomiast oparcia w żadnej konkretnej normie ustawy emerytalnej.
Problematyka stosowania mechanizmu przeliczania świadczenia dla osoby, która miała wcześniej ustalone świadczenie była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 18 maja 2007r. I BU 13/06. Sąd Najwyższy przyjął tamże, że „w przypadku przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, podstawy wymiaru renty (art. 21 ust. 1 pkt 1), wysokość emerytury może być obliczona ponownie według zasad określonych w art. 15, ale z takiej samej liczby kolejnych lat kalendarzowych mieszczących się w okresie wskazanym do ustalenia poprzedniej podstawy wymiaru świadczenia, którą w okolicznościach sprawy byłaby podstawa wymiaru pobieranego wcześniej świadczenia rentowego”. Sąd Najwyższy dokonuje analizy problemu na tle podobnej sprawy do będącej przedmiotem rozważań w niniejszym postępowaniu. Wprawdzie we wskazanej sprawie rozważania prowadzone są na gruncie ustalenia właściwej podstawy wymiaru świadczenia dla emeryta, który ma ustalone świadczenie z podstawy, z której uprzednio ustalone było prawo do renty, niemniej analiza ta odbywa się poprzez pryzmat tych samych przepisów, które mają zastosowanie w niniejszej sprawie. Art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej dotyczący ustalania podstawy wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do emerytury odsyła bowiem w zakresie stosowania zasady obliczania nowego świadczenia do art. 21 ust. 1 pkt 1 dotyczącego określania podstawy wymiaru renty. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyła w 1996r. zatem do ustalenia podstawy wymiaru tego świadczenia miał zastosowanieart. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw(Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), zgodnie z którym podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowiła podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z kolejnych 7 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 16 lat kalendarzowych liczonych wstecz od roku, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę. Przyjęta przez Sąd Okręgowy metoda przeliczenia świadczenia jest zgodna z dyspozycjąart. 111 ust. 1 pkt 1, bowiem do ustalenia podstawy wymiaru emerytury przyjmuje kolejne 7 lat mieszczące się w poprzednio przyjętym okresie do ustalenia podstawy wymiaru emerytury. Wątpliwości co do możliwości skorzystania przy przeliczeniu świadczenia w oparciu oart. 111 ust. 1 pkt 1z innych kolejnych lat kalendarzowych, ale wybranych z tego samego okresu, co do obliczenia poprzedniej podstawy wymiaru świadczenia nie miał również Sąd Apelacyjny w Katowicach, wskazując w wyroku z dnia 28 września 2004r. III AUa 1357/03, że „prawidłowa wykładniaart. 111 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17.12.1998 r.winna uwzględniać jedynie to, że zgłoszona na zasadach w nim przewidzianych podstawa wymiaru będzie pochodzić z tej samej lub takiej samej liczby kolejnych lat kalendarzowych mieszczących się w okresie wskazanym do ustalenia poprzedniej podstawy wymiaru, wynikającym z obowiązujących w tamtym czasie przepisów, oraz że ustalony przy przyjęciu tej podstawy wymiaru wskaźnik jej wysokości będzie wyższy od poprzednio obliczonego”. Zarówno Sąd Apelacyjny w Katowicach jak i Sąd Najwyższy we wskazanych orzeczeniach doszły do przekonania, które Sąd Odwoławczy podziela, że nie może zostać pozbawiona prawa przeliczenia świadczenia osoba, która ma to świadczenie obliczone pierwotnie w sposób wadliwy albowiem z takich lat, które wprawdzie mieszczą się w tym samym okresie wskazanym do ustalenia poprzedniej podstawy wymiaru świadczenia (na podstawieustawy z dnia 17 października 1991r.o rewaloryzacji emerytur i rent…) przy czym skutkowały niższą podstawą ze względu na brak wystarczających dowodów do wykazania podstawy wyższej. Pozyskanie dowodów umożliwiających obliczenie podstawy wymiaru świadczenia z innych - bardziej korzystnych lat mieszczących się w tym samym okresie, z którego ustalano podstawę wymiaru stosownie do przepisówart. 7 ust.1 ustawy z dnia 17 października 1991 r.o rewaloryzacji emerytur i rent… skutkuje możliwością przeliczenia świadczenia w każdym czasie, także wobec świadczenia ustalonego z uwzględnieniem art.21 ust.1 pkt 1 (ust.2 pkt 1) ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(jt.: Dz.U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.)
Koncepcja zaprezentowana przez pozwanego jest nie do zaakceptowania, prowadziłaby bowiem do stanu w którym osoba, która czy to wskutek braku dowodów czy błędu organu rentowego, bądź też własnych zaniedbań nie wskazała wynagrodzeń dających przy obliczaniu pierwotnej podstawy wymiaru z tego samego okresu wyższy wskaźnik podstawy wymiaru, byłaby pozbawiona do tego aby ustalić najkorzystniejszą dla siebie wysokość podstawy świadczenia w oparciu o te wynagrodzenia, które jest w chwili obecnej w stanie wykazać. Taką interpretacja nie znajduje oparcia, w żadnej konkretnej normie ustawy emerytalnej, wobec powyższego uznać należy, że art. 111 może stanowić podstawę do zweryfikowania wskaźnika podstawy wymiaru również świadczenia pierwotnego.
Powyższe skutkowało oddaleniem apelacji stosownie doart.385 k.p.c.
O kosztach Sąd orzekł stosownie doart.98,99 i 108 k.p.c.w zw. z§ 11 ust.2 i §12 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (Dz.U. Nr 163, poz.1349 ze zm.).