Sąd Okręgowy w Świdnicy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 622/13
Data wyroku: 2013-10-22 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Alicja Chrzan, Aleksandra Żurawska, Jerzy Dydo
Słowa kluczowe: Spadek
Podstawa prawna: art. 1019 kc.

Sygn. akt II Ca 622/13

POSTANOWIENIE
Dnia 22 października 2013 r.

Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Jerzy Dydo
Sędziowie:SO Aleksandra Żurawska
SO Alicja Chrzan
Protokolant: Agnieszka Ingram

po rozpoznaniu w dniu 8 października 2013r. w Świdnicy
na rozprawie
sprawy z wnioskuBanku (...) S.A.weW.
przy udzialeZ. K.,G. S.,I. S.,Ł. S.,T. S. (1),T. S. (2)iW. S.
o  stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji uczestniczkiZ. K.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Kłodzku
z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt I Ns 1707/12

p o s t a n a w i a:

uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego
rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Kłodzku.

Sygn. akt II Ca 622/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 21 maja 2013r Sąd Rejonowy w Kłodzku stwierdził, że spadek poK. S.zmarłym 15 maja 2009 r weW., ostatnio zamieszkałym wB., na podstawie ustawy nabyła siostrzenicaZ. K.- całości wraz z dobrodziejstwem inwentarza.
Rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego oparte zostało na następujących ustaleniach faktycznych:
SpadkodawcaK. S.zmarł w dniu 15.05.2009r. weW., ostatnio stale mieszkał wB.. Zmarł jako bezdzietny kawaler. Pozostawił po sobie rodzicówT.iW. S., oraz rodzeństwo: siostręI.i braciT.,G.orazŁ.. Wszyscy odrzucili spadek, składając oświadczenia przed notariuszem w dniu 19.10.2009r. Siostra spadkodawcyI. S.ma córkęZ. K., urodzoną w dniu(...)BraciaT.iŁ.nie mają dzieci. BratG. S.nie miał dzieci w chwili otwarcia spadku i składania oświadczenia o odrzuceniu spadku. Spadkodawca nie pozostawił testamentu.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd I instancji zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisemart. 922 § 1 kc, prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób, stosownie do przepisówksięgi IV kodeksu cywilnego. Przepis ten oddaje istotę dziedziczenia, statuuje on bowiem zasadę sukcesji uniwersalnej, wyrażającej się we wstąpieniu spadkobierców w ogół należących do spadku cywilnych praw i obowiązków majątkowych. Otwarcie spadku następuje zawsze w chwili śmierci osoby fizycznej, z tą też chwilą spadkobierca nabywa spadek. Z chwilą otwarcia spadku określone prawa i obowiązki wchodzą do majątku spadkobierców (art. 925 k.c.), stając się prawami i obowiązkami tych osób.
W myśl przepisuart. 926 § 1 kc, powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą (§ 2).
W stosunku do spadku poK. S., który nie zostawił testamentu, dziedziczenie nastąpiło na podstawie ustawy, zgodnie z przepisamiart. 932 kc.
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015§1 k.c.). Brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Ustalony wart. 1015 § 1 k.c.termin do złożenia oświadczenia woli ma charakter terminu zawitego z zakresu prawa materialnego, a uprawnienie spadkobiercy wygasa wraz z jego upływem. W niniejszej sprawie uczestnicy postępowaniaT. S. (1),W. S.(rodzice spadkodawcy),I. S.,Ł. S.,G. S.iT. S. (2)(rodzeństwo spadkodawcy) złożyli w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku, w wymaganej formie.
Zgodnie zart. 1020 kc, spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Zgodnie zaś zart. 932 § 5 kc, jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. Spośród rodzeństwa spadkodawcy, które odrzuciło spadek, a więc traktowane jest, jakby nie dożyło otwarcia spadku, tylko uczestniczkaI. S.miała, w chwili otwarcia spadku córkę, tj. małoletniąZ. K.(w imieniu której przedstawiciel ustawowy nie złożył oświadczenia o odrzuceniu spadku). UczestniczkaZ. K.(reprezentowana w niniejszej sprawie przez matkęI. S.) jest jedynym spadkobiercą ustawowym, wymienionym wart. 932 kc, który nie został wyłączony od dziedziczenia.
Brak oświadczenia spadkobiercy o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku w terminie wymienionym wart. 1015 § 1 kc, co do zasady, jednoznaczny jest z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych (jak w przypadku małoletniejZ. K.), brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, tj. z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadku (§ 2).
Apelację od powyższego orzeczenia wniosła uczestniczkaZ. K., w której imieniu działał ojciecJ. K.. Zarzucił on, że nie wiedział o toczącym się postępowaniu i o tym, że córka jego odziedziczy spadek poK. S.. Stwierdził, że dla niego jako przedstawiciela ustawowego małoletniej uczestniczki termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku zaczął biec dopiero od chwili, kiedy dowiedział się o sprawie dotyczącej spadku poK. S.. Podniósł ponadto, że ma prawo decydować o takiej istotnej sprawie dziecka, jaką niewątpliwie jest „dziedziczenie długów wujka”.
Sąd Okręgowy zważył:
Apelacja podlegała uwzględnieniu, jednakże z innych nieco względów, niż te które wskazała skarżąca. Okoliczności, o których mowa poniżej, jako stanowiące naruszenie prawa materialnego, musiały być wzięte pod uwagę z urzędu przez Sąd II instancji. Z akt niniejszej sprawy wynika, że małoletnia uczestniczkaZ. K.była w przedmiotowym postępowaniu reprezentowana przez matkęI. S.. Na rozprawie w dniu 21 maja 2013r / k. 49- verte/ przedstawicielka ustawowa dziecka składając zapewnienie spadkowe, stwierdziła, że nie złożyła oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu córki, gdyż skoro sama takowe oświadczenie złożyła, to była przekonana, iż automatycznie jej dziecko również spadek odrzuciło. Z kolei z oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego przezI. S.i przez pozostałych spadkobierców mających dziedziczyć w pierwszej kolejności z dnia 19.10.2009r / k. 31-32 / wynika, że oprócz osób składających oświadczenie nie ma innych spadkobierców poK. S., choć w rzeczywistości było inaczej. Okoliczności te- w ocenie Sądu Okręgowego- mogą świadczyć o tym, iż przedstawicielka ustawowa małoletniej uczestniczki nie składając w jej imieniu oświadczenia o odrzuceniu spadku była w błędzie. Pomimo takiego stanu rzeczy Sąd Rejonowy kwestii tej w żaden sposób nie zbadał, oraz nie pouczyłI. S.działającej w sprawie bez udziału profesjonalnego pełnomocnika, o możliwości uchylenia się od skutków prawnych jej bezczynności. Obowiązek aktywności Sądu w przedmiotowej sprawie wynika z jej charakteru, gdyż zgodnie zart. 670 kpcsąd spadku z urzędu bada kto jest spadkobiercą, zaś oczywistym jest, że kwestia zasadności uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku ma istotny wpływ na ustalenie kręgu spadkobierców poK. S.. Z tych też względów Sąd Okręgowy uznał, iż nie wyjaśniając powyższych okoliczności Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, co z kolei skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia do ponownego rozpoznania-art. 386 § 4 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc.
Rozpatrując ponownie niniejszą sprawę Sąd I instancji ustali czy przedstawicielka ustawowa uczestniczkiZ. K.chce uchylić się od skutków prawnych zaniechania złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu córki / z jej stanowiska oraz z treści apelacji wniesionej przez ojca w imieniu dziecka można wywnioskować, że właśnie taka jest ich wola /, jeśli tak, to następnie zbada zasadność takiego uchylenia pod kątemart. 1019 kci wyda stosowne postanowienie wstępne w tejże kwestii w trybieart. 1019 § 3 kc/ patrz: postanowienie SN z dnia 18.03.2010r, V CSK 337/09, LEX nr 677786 /, mając oczywiście na uwadze, że kwestia ewentualnego odrzucenia spadku przez osobę małoletnią wymaga zgody sądu opiekuńczego /art. 101 § 3 krio/. W dalszej zaś kolejności w zależności od wyników postępowania, ustali krąg spadkobierców po zmarłymK. S., wzywając do udziału w sprawie kolejnych spadkobierców, jeśli taka konieczność zaistnieje.
Odnosząc się wreszcie na koniec do zarzutów apelacji, należy stwierdzić, że większość z nich nie jest zasadna. Zgodnie zart. 98 § 1 kriojeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działaćsamodzielniejako przedstawiciel ustawowy dziecka. Stąd też chybione jest twierdzenie apelacji, że Sąd Rejonowy miał obowiązek zawiadamiać o niniejszej sprawie ojca uczestniczki, skoro była ona reprezentowana przez matkę. Nie ma również podstaw, by w przedmiotowej sprawieZ. K.reprezentował kurator. Wbrew zarzutom apelacji pomiędzy rodzicami nie zachodzi żadna „kolizja interesów”, gdyż ze stanowiska matki dziecka wynika, że niezłożenie przez nią oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu córki było wynikiem jej niewiedzy. Ponadto o samej możliwości odrzucenia spadku przez małoletnią musi zadecydować sąd opiekuńczy-art. 101 § 3 krio. W końcu nie można uznać, by wobec ojca uczestniczkiZ. K.termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu córki rozpoczął bieg w chwili dowiedzenia się o przedmiotowym postępowaniu. Jak to już wyżej wskazano matka dziecka mogła działać samodzielnie jako jego przedstawiciel ustawowy, skoro więc ona wiedziała, iż z racji odrzucenia spadku we własnym imieniu, utraciła tytuł do dziedziczenia, od tej chwili rozpoczął swój bieg termin 6- miesięczny do odrzucenia spadku przezZ. K.-art. 1015 § 1 kc.