Sąd Okręgowy w Gliwicach
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 897/13
Data wyroku: 2014-01-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Tokarczyk, Arkadiusz Łata, Kazimierz Cieślikowski
Słowa kluczowe: Poczytalność Ograniczona
Podstawa prawna: art. 437 kpk, 438kpk, 60 § 1 i § 6 pkt. 3 kk
Teza: ograniczona w stopniu znacznym poczytalność sprawcy tempore criminis jako okoliczność nie powodująca w każdym przypadku konieczności przesłuchania na rozprawie głównej biegłych lekarzy psychiatrów - opiniujących w sprawie oraz konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego psychologa, powodująca jednak zawsze konieczność, właściwego wyboru rodzaju kary w ramach nadzwyczajnego złagodzenia kary.

Sygnatura akt VI Ka 897/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia10 stycznia 2014r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział VI Karny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący SSO Kazimierz Cieślikowski
Sędziowie SO Arkadiusz Łata (spr.)
SO Grażyna Tokarczyk
Protokolant Natalia Skalik-Paś

przy udziale Bożeny Sosnowskiej
Prokuratora Prokuratury Okręgowej
po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2014 r.

sprawyM. O.(O.), synaF.iH.
ur. (...)wG.
oskarżonego zart. 279§1 kkw zw. zart. 31§2 kk

na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia 4 lipca 2013 r.    sygnatura akt III K 357/13

na mocyart. 437 kpk,art. 438 kpk,art. 624 §1 kpk

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

- wpunkcie 1uchyla rozstrzygnięcie o karze ograniczenia wolności i na mocyart. 279 § 1 kkw zw. zart. 31 § 2 kkw zw. zart. 60 § 1 i § 6 pkt 3 kkwymierza oskarżonemu karę 80 (osiemdziesięciu) stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 (dziesięć) złotych,
- uchyla rozstrzygnięcie zpunktu 2oparte oart. 72 § 2 kkw zw. zart. 36 § 2 kk;
2. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;
3. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.A. C.kwotę 516,60 zł (pięćset szesnaście złotych i sześćdziesiąt groszy) obejmującą kwotę 96,60 zł (dziewięćdziesiąt sześć złotych i sześćdziesiąt groszy) podatku VAT, tytułem zwrotu nieuiszczonych kosztów obrony oskarżonego z urzędu w postępowaniu odwoławczym;

4
zwalnia oskarżonego od zapłaty kosztów sądowych postępowania odwoławczego, obciążając wydatkami Skarb Państwa.

Sygn. akt VI Ka 897/13

UZASADNIENIE
OskarżonemuM. O.zarzucono, iż w dniu z 26 na 27 listopada 2012 r. wG., działając wspólnie i w porozumieniu z inną osobą dokonał kradzieży z włamaniem do pomieszczenia gospodarczego, gdzie po uprzednim odkręceniu skobla zabezpieczającego drzwi wejściowe do pomieszczenia dostał się do wnętrza i zabrał w celu przywłaszczenia skrzynkę narzędziową z narzędziami podręcznymi, poziomicę aluminiową i przedłużacz o długości 1,50 m – o łącznej wartości 600-zł na szkodęM. L., przy czym czynu tego dopuścił się mając ograniczoną w stopniu znacznym zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem – tj. przestępstwo zart. 279 § 1 kkw zw. zart. 31 § 2 kk.
Sąd Rejonowy w Gliwicach, wyrokiem z dnia 4 lipca 2013 r. – sygn. akt III K 357/13 orzekł, że:

1
uznaje oskarżonegoM. O.za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, czym wyczerpał znamiona występku zart. 279 § 1 kkw zw. zart. 31 § 2 kki za to na mocyart. 279 § 1 kkw zw. zart. 31 § 2 kkw zw. zart. 60 § 1 i § 6 pkt 3 kkskazuje go na karę 8 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cel społeczny wskazany przez Sąd w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym;

2
na mocyart. 72 § 2 kkw zw. zart. 36 § 2 kkzobowiązuje oskarżonegoM. O.do naprawienia szkody w całości poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonegoM. L.kwoty 500-zł w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku;

3
na mocyart. 29 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o Adwokaturzezasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokataA. C.kwotę 516,60-zł wraz z 23% VAT tytułem zwrotu nieopłaconych kosztów obrony z urzędu;

4
na mocyart. 624 § 1 kpkzwalnia oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych.

Wyrok powyższy zaskarżony został w całości, na korzyść oskarżonego apelacją jego obrońcy, który sformułował zarzuty:

1
obrazy przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to:

a
art. 170 § 1 i 2 kpkw zw. zart. 200 § 3 kpkiart. 366 § 1 kpkpoprzez niewezwanie na rozprawę i nieprzesłuchanie biegłych psychiatrów wydających opinię pomimo takiego wniosku obrońcy, czym naruszono prawoM. O.do obrony i uniemożliwiono wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza dotyczących poczytalności oskarżonego;

b
art. 366 § 1 kpkpoprzez brak wyjaśnienia, czy uM. O.występuje inne zakłócenie czynności psychicznych, a także ustalenia poziomu rozwoju umysłowego oskarżonego i nieprzeprowadzenie dowodu z dodatkowej opinii sądowo-psychologicznej wnioskowanego przez obrońcę, co w efekcie nie pozwoliło na pełne ustalenie, czy w sprawie zachodzą przesłanki określone wart. 31 § 1 kk;

2
rażącej niewspółmierności orzeczonej kary w sytuacji ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności i niezdolności do pracyM. O., co w tym przypadku czyni wymierzoną karę - niewykonalną.

Autor środka odwoławczego wystąpił zatem o:

1
zmianę wyroku i uznanie, iż w sprawie zachodzą przesłanki określone wart. 31 § 1 kki umorzenie postępowania na podstawieart. 17 § 1 pkt 2 kpk, ewentualnie o:

2
uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z orzeczeniem kosztów obrony z urzędu w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Okręgowy stwierdził, co następuje.
Apelacja obrońcy, okazała się skuteczna jedynie o tyle, iż w następstwie jej wywiedzenia konieczne i uzasadnione okazało się dokonanie zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez:

a
uchylenie rozstrzygnięcia zpkt 1o karze ograniczenia wolności i wymierzenie oskarżonemu na mocyart. 279 § 1 kkw zw. zart. 31 § 2 kkw zw. zart. 60 § 1 i § 6 pkt 3 kkkary 80 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10-zł;

b
uchylenie rozstrzygnięcia zpkt 2opartego oart. 72 § 2 kkw zw. zart. 36 § 2 kk.

Na wstępie jednak godziło się stwierdzić, iż Sąd Rejonowy prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe pod kątem przebiegu inkryminowanego zajścia. W świetle zgromadzonych dowodów stan faktyczny i obraz zdarzenia nie budziły najmniejszych wątpliwości, zwłaszcza mając na uwadze wyjaśnienia samegoM. O., który przyznawał się konsekwentnie do postawionego mu zarzutu oraz opisywał przebieg zajścia, swoją w nim rolę i udział, a także – współsprawcy, dalsze losy skradzionych przedmiotów. Wersja oskarżonego w zupełności korespondowała z relacjami pokrzywdzonego –M. L., jak również rezultatami oględzin miejsca przestępstwa.
Sprawstwo oskarżonego w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego pozostawało bezsporne.
Sąd jurysdykcyjny dysponował nadto wystarczającymi i przekonującymi dowodami na przypisanieM. O.– winy z ograniczoną w stopniu znacznym zdolnością do rozpoznania jego znaczenia i do pokierowania swym postępowaniem w sensieart. 31 § 2 kk. Podstawę ku temu stanowiła pełna, jasna i pozbawiona wszelkich wewnętrznych sprzeczności opinia biegłych lekarzy psychiatrów.
Biegli wskazali przy tym jak przedstawiał się przebieg badania, jakiego rodzaju metody tu zastosowano, a nadto zaprezentowali jednoznaczne wnioski w zakresie poczytalności oskarżonego tempore criminis, a także zdolnościM. O.do uczestniczenia w procesie karnym. Biegli dostrzegli zarazem zaburzenia w sferze zachowań oraz emocji oskarżonego i uwzględnili je w ramach stwierdzonego upośledzenia umysłowego stopnia umiarkowanego.
Nie ujawniły się natomiast w trakcie wspomnianych badań jakiekolwiek dalsze – „inne” zakłócenia czynności psychicznych wymagające badań bardziej szczegółowych, obserwacji, czy też dodatkowej opinii biegłego kolejnej jeszcze specjalności, np. biegłego psychologa. O podobnej potrzebie nie świadczyła zaś sama przez się występująca po stronieM. O.podatność na wpływy otoczenia i skłonność do ulegania im.
Również biegli psychiatrzy nie wnioskowali o to w trybieart. 202 § 2 kpk. Nie było bowiem, zważywszy wszystko powyższe – żadnych medycznych ku temu podstaw, zaś okoliczności jakie miałyby zostać stwierdzone wedle motywów apelacji, odgrywały drugorzędne znaczenia – w obliczu treści opinii sądowo-psychiatrycznej – dla ustalenia stanu poczytalności oskarżonego w czasie dokonywania zarzuconego mu czynu.
Oddalenie wniosku dowodowego obrońcy o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychologa, co uczynił Sąd I instancji, ocenić należało tym samym jak trafne i nie stanowiące błędu. Tym bardziej, że teza dowodowa zgłoszona w powyższej mierze przez obrońcę w trakcie postępowania rozpoznawczego (vide: k-82) pozostawała nader ogólnikowa, zaś kwestia stopnia rozwoju umysłowegoM. O.była już na ten moment stanowczo wyjaśniona. Jakie konkretnie znaczenie miało odegrać z punktu widzenia zbadania stanu poczytalności oskarżonego tempore criminis – uzyskanie opinii psychologicznej, skarżący wówczas nie sprecyzował, a dopiero i nietrafnie – wywodząc apelacje od zapadłego wyroku.
Równie ogólny i niesprecyzowany bliżej charakter reprezentowała sobą teza dowodowa obrońcy o bezpośrednie przesłuchanie przed Sądem orzekającym obu opiniujących w sprawie biegłych lekarzy psychiatrów. Na gruncie tegoż wniosku dowodowego nie było wiadomo jakiego rodzaju okoliczności biegli mieliby wyjaśniać, czy i jakie wątpliwości lub niejasności związane z treścią opinii oraz stanem zdrowia psychicznego i stanem poczytalnościM. O.wymagałyby wytłumaczenia i dodatkowych pytań ze strony wnioskodawcy.
Wobec nieokreślonej w istocie tezy dowodowej oddalenie przez Sąd jurysdykcyjny wniosku o przesłuchanie na rozprawie głównej biegłych lekarzy psychiatrów nie powodowało samo przez się ograniczenia prawa oskarżonego do obrony, a zwłaszcza w sposób rażący.
Sąd odwoławczy nie podzielił tym samym zasadniczych zarzutów apelującego ani też argumentacji przytoczonej na ich poparcie w uzasadnieniu środka odwoławczego.
Zgodził się natomiast z obrońcą, gdy chodziło o problematykę wymierzonej kary w aspekcie zagadnienia rażącej jej niewspółmierności w stosunku do stopnia zawinieniaM. O.oraz niedostosowania rodzaju kary do stanu zdrowia oskarżonego w sensie zdolności do jej wykonywania.
Sąd Rejonowy nie zwrócił bowiem należytej uwagi na fakt istnienia u wymienionego trwałego, znacznego stopnia niepełnosprawności związanego ze stanem jego rozwoju umysłowego, jak również na okoliczność ślepoty oka lewego. Powyższe nie mogło pozostawać bez wpływu na zdolność oskarżonego do pracy, a w szczególności do pracy fizycznej. Tymczasem nieodpłatna, kontrolowana praca na cel społeczny w ramach kary ograniczenia wolności do tego ostatniego właśnie, by się sprowadzała.
Osoba dotknięta znacznym stopniem niepełnosprawności – jak słusznie wytyka skarżący – jest zgodnie z uregulowaniemart. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych(Dz. U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 z późn. zm.) – niezdolna do pracy albo też zdolna do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającej stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
W przypadkuM. O.wykonywanie kary ograniczenia wolności jawiło się zatem jako nader utrudnione lub wręcz niemożliwe. W badanej sprawie wyrok zaskarżony został wyłącznie na korzyść oskarżonego. Sąd Okręgowy w postępowaniu odwoławczym był w związku z tym (z uwagi na działanie zasady zakazu reformationis in peius) uprawniony, gdy chodziło o problematykę kary - do ingerencji jedynie na korzyśćM. O., czyli w ramach kar: ograniczenia wolności i grzywny (w granicach nadzwyczajnego złagodzenia). Skoro zaś ta pierwsza z nich nie wchodziła w praktyce w rachubę – pozostawała kara grzywny.
Wykonanie grzywny wobec oskarżonego jest natomiast realne. Uzyskuje on bowiem stały dochód w postaci renty. Istnieje przy tym możliwość rozłożenia jej na raty.
Z kolei, za wymierzeniem oskarżonemu kary, która obok rzeczywistych możliwości jej wykonania, realizowałaby cele wychowawcze i zapobiegawcze (czyli byłaby zarazem przez sprawcę odczuwalna, choć nie nadmiernie represyjna) przemawiała okoliczność, iżM. O.już po raz trzeci dopuścił się przestępstwa, a w dodatku w dwóch otwartych, biegnących okresach prób związanych z warunkowym zawieszeniem wykonania wcześniej orzeczonych kar pozbawienia wolności (w tym raz za podobny występek zart. 279 § 1 kk). Wskazują na to dane o karalności oskarżonego (vide: k 107-109). Uprzednie skazania w żadnym stopniu nie odstręczyły go zaś od popełnienia nowego przestępstwa.
Na niekorzyśćM. O.poza wcześniejszą karalnością i niepoprawnością świadczyło też działanie wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, co znacznie zwiększało operatywność i skuteczność akcji przestępnej. Jako okoliczności łagodzące potraktować zaś należało: ograniczoną w stopniu znacznym poczytalność, przyznanie się do zarzutu, szczere ujawnienie okoliczności zdarzenia oraz współsprawcy.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy modyfikując rozstrzygnięcie o karze wymierzył oskarżonemu grzywnę w wysokości 80 stawek dziennych, przy ustaleniu rozmiaru jednej stawki dziennej na kwotę 10-zł. Uznał, że taka kara pozwoli na osiągnięcie wszystkich celów o jakich była mowa wyżej. Uchylił też orzeczenie oparte oart. 72 § 2 kkw zw. zart. 36 § 2 kkjako bezprzedmiotowe.
W pozostałej, niezmienionej części wyrok utrzymany został w mocy.
O należnościach obrońcy z urzędu oraz o kosztach sądowych postępowania odwoławczego orzeczono jak w pkt. 3 i 4 wyroku niniejszego.