Sąd Okręgowy w Elblągu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 336/13
Data wyroku: 2013-12-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Twardowska, Arkadiusz Kuta, Krzysztof Nowaczyński
Słowa kluczowe: Zwolnienie Spod Egzekucji
Podstawa prawna: art. 841 k.p.c.

Sygn. akt I Ca 336/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 grudnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Elblągu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący: SSO Dorota Twardowska
Sędziowie: SO Arkadiusz Kuta /spr./
SO Krzysztof Nowaczyński
Protokolant: st. sekr. sąd. Danuta Gołębiewska

po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013 r. w Elblągu
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwE.
przeciwko(...)wW.
o zwolnienie nieruchomości od egzekucji

na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Rejonowego w Braniewie
z dnia 23 sierpnia 2013 r., sygn. akt I C 22/13

1. oddala apelację;
2. zasądza od powódki(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwE.na rzecz pozwanej(...)wW.kwotę 1.200 zł (jeden tysiąc dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję.

Sygn. akt I Ca 336/13

UZASADNIENIE
(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwE.w pozwie wniesionym przeciwko(...)wW.domagało się zwolnienia od egzekucji nieruchomości rolnej położonej wP., dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...). Argumentowano , że nieruchomość ta zajęta została przez Komornika Sądowego w toku postępowania egzekucyjnego Km(...), a do nieruchomości tej powodowej spółce przysługuje skuteczne prawo do władania wywodzące się z umowy poddzierżawy .

(...)wW.zażądała oddalenia powództwa i zasądzenia kosztów procesu .

Wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2013 roku Sąd Rejonowy w Braniewie oddalił powództwo ( punkt I ) oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 2.400 zł tytułem zwrotu kosztów procesu ( punkt II ) .

Sąd pierwszej instancji ustalił , że w dniu 9 października 2009 roku(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.iM. S.zawarli przedwstępną umowę sprzedaży nieruchomości rolnej położonej w miejscowościP.o powierzchni 123,6856 ha , dla której Sąd Rejonowy w Braniewie prowadziksięgę wieczystą nr (...).
W dniu 10 października 2009 rokuSpółka (...)zawarła zM. S.umowę dzierżawy nieruchomości objętych zawartą z nim przedwstępną umową sprzedaży . Umowa dzierżawy została zawarta na 30 lat . W § 5 umowy strony zapisały , że wydanie nieruchomości dzierżawcy nastąpiło w chwili jej zawarcia . Na podstawie § 6 umowy dzierżawca miał prawo oddać nieruchomość w poddzierżawę lub do bezpłatnego używania .
W dniu 29 października 2009 rokuSpółka (...)zawarła zM. S.warunkową umowę sprzedaży nieruchomości rolnych objętych łączącą ich przedwstępną umową sprzedaży z dnia 9 października 2009 roku . Zgodnie z § 4 umowa sprzedaży została zawarta pod warunkiem , że(...)nie wykona prawa pierwokupu przysługującego jej na podstawie przepisówustawy z dnia 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego.
W dniu 26 listopada 2009 roku Agencja złożyła oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu nieruchomości rolnych , m.in.działki nr (...)położonej w miejscowościP., objętejksięgą wieczystą nr (...). Na mocy tego oświadczenia , z dniem 26 listopada 2009 roku , nieruchomość weszła wskład (...)Skarbu Państwa .
W dniu 11 stycznia 2010 rokuM. S.zawarł zM. P.umowę poddzierżawy nieruchomości , m.in. wskazanej wyżej działki wP.. Umowa została zawarta na 20 lat . Według § 5 umowy poddzierżawca mógł oddawać całość nieruchomości lub jej części w najem , poddzierżawę lub innego rodzaju odpłatne korzystanie przez osoby trzecie , w zakresie w jakim nie będzie to sprzeczne z celem dzierżawy .
W dniu 1 marca 2010 rokuM. P.zawarł umowę , którą oddał w poddzierżawę(...) Spółce z ograniczona odpowiedzialnościąweW.działkę (...). Umowa poddzierżawy została zawarta do dnia 15 marca 2015 roku . Postanowienie zawarte w § 5 umowy umożliwiało poddzierżawcy oddawanie całości nieruchomości lub jej części w najem , poddzierżawę lub innego rodzaju odpłatne korzystanie przez osoby trzecie , w zakresie w jakim nie będzie to sprzeczne z celem poddzierżawy .
Dnia 25 maja 2010 rokuSpółka (...)zawarła z(...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnościąwE.umowę cesji , którą przeniosła na tę Spółkę wszelkie prawa i obowiązki przysługujące jej z umowy poddzierżawy z 1 marca 2010 roku , zawartej zM. P..
Pismem z dnia 1 marca 2010 roku Agencja Nieruchomości Rolnych poinformowałaM. S., że na skutek wykonania prawa pierwokupu dzierżawione przez niego nieruchomości rolne stały się własnością Skarbu Państwa . Powódka zaproponowała niezwłoczne rozwiązanie umowy dzierżawy bowiem nabyła nieruchomości rolne w celu zabezpieczenia gruntów pod potrzeby miejscowych rolników . Równocześnie poinformowała dzierżawcę, że jako nowy właściciel nieruchomości nie wyraża zgody na poddzierżawę gruntów .
Pismem z dnia 7 maja 2010 rokuM. S.zwrócił się do(...)z wnioskiem o zawarcie nowej umowy dzierżawy . Zawarcia takeij umowy odmówiono .
Umowa dzierżawy wygasła w dniu 26 listopada 2010 roku .(...)nie zostały Agencji zwrócone .
Nieruchomość rolna oznaczona jakodziałka (...)została podzielona na cztery działki o nowych numerach :(...),(...),(...)i(...)
Wyrokiem z dnia 21 lutego 2012 roku w sprawie o sygn. akt(...)z powództwa(...)wW.przeciwkoM. S.iM. P.o wydanie nieruchomości Sąd Rejonowy w Braniewie nakazałM. P.aby wydał powódcedziałki nr (...)położone wB.gm.F.orazdziałki nr (...)położone wP.gm.B., oddalając powództwo w pozostałej części .
Wyrokiem z dnia 12 września 2012 roku ( sygn. akt(...)) Sąd Okręgowy w Elblągu zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Braniewie i nakazał pozwanemuM. S.aby wydał powódce Agencji Nieruchomości Rolnych wW.nieruchomości rolne - między innymi nieruchomości położone wP.gm.B.stanowiącdziałki nr (...).
(...)wW.w dniu 7 listopada 2012 roku złożyła u Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w BraniewieM. K.wniosek egzekucyjny przeciwkoM. S.iM. P.o wydanie nieruchomości , w tym o wydanie jej przezM. S.działek nr (...)położonych wP.. Komornik pismem z dnia 27 listopada 2012 roku zawiadomiłM. S.o wszczęciu egzekucji i zażądał udzielenia wyjaśnień , a pismem z dnia 12 grudnia 2012 roku wezwał dłużnika do dobrowolnego wykonania obowiązku wydania wierzycielce nieruchomości rolnych .
Pismem z dnia 3 stycznia 2013 roku powodowa Spółka zwróciła się do(...)wW.o odstąpienie od egzekucjidziałki (...)wP..

Sąd pierwszej instancji uznał , że podstawy powództwa wywiedzionego przez powodową Spółkę upatrywać należało w treściart. 841 § 1 k.p.c.Uznano , iż powódka posiada przymiot osoby trzeciej w myśl wskazanego w zdaniu poprzedzającym przepisu , taki status przysługiwał jej bowiem w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w BraniewieM. K.w sprawie Km(...)z wniosku(...)wW.przeciwkoM. S.o wydanie nieruchomości . Zaznaczono jednak , że w sprawie egzekucyjnej o wydanie nieruchomości , tj. w istocie o egzekucję świadczenia niepieniężnego , nie dochodzi do zajęcia rzeczy . Za taką tezą miała przemawiać treśćart. 1046 § 1 k.p.c., a także brak wKodeksie postępowania cywilnegoinnych uregulowań uzasadniających argumentację odmienną . Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw dla twierdzeń powoda , że w sprawie powinny znaleźć zastosowanie przepisyart. 925 § 1 k.p.c.w zw. zart. 923 k.p.c.
Zaznaczono , iż dla skuteczności żądania zart. 841 § 1 k.p.c.osobie trzeciej musi przysługiwać prawo , na naruszenie którego osoba taka wskazuje . Powód swe prawo do posiadania nieruchomości wywodził z umowy poddzierżawy i cesji na jego rzecz wszelkich praw i obowiązków z tytułu poddzierżawy . Z kolei pozwana konsekwentnie negowała istnienie po stronie powoda takowego uprawnienia , gdyż umowa poddzierżawy na jaką ten się powoływał wygasła z chwilą wygaśnięcia umowy dzierżawy , tj. w dniu 26 listopada 2010 roku . Tą ostatnią argumentację Sąd pierwszej instancji podzielał . Opisał zatem ponownie stan prawny nieruchomości i kolejne umowy , które jej dotyczyły , a następnie wskazał , że skoro(...)wykonała prawo pierwokupu , na podstawieart. 3 ust. 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego, to zgodnie z treścią art. 8 ust 1 cytowanej ustawy nieruchomości te weszły wskład (...)Skarbu Państwa . Zgodnie z art. 2 wymienionej ustawy nieruchomość , która w dniu wejścia wskład (...)Skarbu Państwa pozostawała we władaniu innych osób na podstawie umów , pozostawała nadal we władaniu tych osób na dotychczasowych warunkach , do chwili zawarcia z(...)nowych umów . Z kolei jeżeli w okresie jednego roku od dnia wejścia nieruchomości do(...)nie zawrze nowej umowy , to dotychczasowe umowy wygasają . Stąd uprawnienie poddzierżawcy utrzymywało się tak długo , jak długo istniał stosunek podstawowy dzierżawy , zaś z chwilą rozwiązania lub wygaśnięcia tego ostatniego , poddzierżawca traci swe uprawnienie do władania nieruchomością .
O kosztach procesu Sąd pierwszej instancji orzekł na podstawieart. 108 § 1 k.p.c.,art. 98 § 1 i 3 k.p.c.iart. 99 k.p.c.oraz w oparciu § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych / … / .

Apelację od tego wyroku wniosło(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwE., zaskarżając go w całości.
Wskazano na naruszenie przez Sąd pierwszej instancjiart. 222 § 1 k.c.na skutek jego niezastosowania . Obrazaart. 776 k.p.c.w zw. zart. 791 k.p.c.iart. 1046 k.p.c.polegała na dowolnym uznaniu , iż pozwanej przysługiwał skuteczny wobec powoda tytuł do prowadzenia przeciwko niemu egzekucji przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w BraniewieM. K.w sprawie sygn. KM 2093/12 . Z kolei obraza przepisuart. 841 § 1 k.p.c.polegała na błędnym uznaniu , iż nie znajduje on zastosowania w okolicznościach stanu faktycznego sprawy oraz , że prawa powoda nie zostały naruszone .
Powodowa Spółka domagała się zmiany wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości . Ewentualnie wnioskowała o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji . Oczekiwała zasądzenia na jej rzecz kosztów procesu .

W uzasadnieniu apelacji argumentowano , że powódce przysługuje skuteczne wobec pozwanej uprawnienie do władania nieruchomością - począwszy od 25 maja 2010 roku , a jej prawo nie zostało skutecznie zakwestionowane . Wskazano , że pozwana nie posiada tytułu wykonawczego uprawniającego do skutecznego prowadzenia egzekucji o wydanie przez powódkę nieruchomości , która weszła w posiadanie nieruchomości przed wszczęciem postępowania skutkującego wydaniem tytułu wykonawczego .

Pozwana w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego .

Sąd Okręgowy ustalił i zważył , co następuje :

Apelacja(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwE.była bezzasadna .

Sąd Okręgowy w Elblągu przyjmuje za własne ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji i przedstawione w pisemnych motywach zaskarżonego orzeczenia . Odnotować można tylko , że dla nieruchomości , której wydania żąda Agencja w sprawie(...)prowadzona jest obecnieksięga wieczysta o numerze (...).
W apelacji nie postawiono żadnych zarzutów pozwalających na czynienie ustaleń odmiennych , ani zmuszających do podważenia ogólnie poprawnego stanowiska Sądu pierwszej instancji , że powodowa Spółka nie może żądać zwolnienia nieruchomości od egzekucji prowadzonej w postępowaniu(...). Treść uzasadnienia apelacji wypełnia w znacznej części przytoczenie pisemnych motywów zaskarżonego wyroku . Jak chodzi zaś o zarzuty to apelantka twierdzi , że doszło do naruszeniaart. 222 § 1 k.c., które miało polegać na jego niezastosowaniu . Tymczasem jest to norma , która służy ochronie własności , to jest daje właścicielowi roszczenie o wydobycie rzeczy z rąk osoby nieuprawnionej . W rozstrzyganej sprawie nie żądano wydania nieruchomości , powódka nie jest właścicielem gruntów objętych postępowaniem egzekucyjnym , a więc naturalnieart. 222 § 1 k.c.nie mógł stanowić podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia . Twierdzi się dalej w apelacji , że naruszonoart. 776 k.p.c.bowiem pozwana Agencja nie posiada tytułu wykonawczego przeciwkoSpółce (...). Tymczasem Sąd Rejonowy przeciwnych ustaleń wcale nie czynił . Wskazał przecież , że tytuł egzekucyjny pochodzi ze sprawy prowadzonej przeciwkoM. S.orazM. P.i przeciwko tym osobom wszczęto egzekucję w sprawie(...). Nic nie wskazuje także aby wierzyciel w tym postępowaniu egzekucyjnym oznaczyłSpółkę (...)jako osobę , która uzyskała władanie nad przedmiotem egzekucji po wszczęciu postępowaniu , w którym wydano tytuł egzekucyjny . Stąd chybione jest także odwoływanie się apelantki do naruszeniaart. 791 § 1 k.p.c.Nie doszło wreszcie do naruszeniaart. 1046 § 1 k.p.c.bowiem adresatem wezwania do dobrowolnego wykonania obowiązku wydania nieruchomości jest dłużnik , a w pozycji takiej powodowa Spółka w sprawie(...)nie występuje . Gdyby było inaczej jej powództwo ekscydencyjne ( o zwolnienie zajętej rzeczy od egzekucji ) byłoby oddalone bez potrzeby badania jakichkolwiek dalszych przesłanek . Jest jednak inaczej bowiem okazuje się , że do przedmiotu rozstrzygnięcia nawiązuje w zasadzie tylko zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancjiart. 841 § 1 k.p.c.Nie oznacza to , że przynieść mógł apelantce powodzenie w postępowaniu odwoławczym , a tylko tyle , że zagadnienie to wymaga jednak omówienia .
W myślart. 841 § 1 k.p.c.osoba trzecia może w drodze powództwa żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji , jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa . Zgodnie z poglądami utrwalonymi w doktrynie prawa cywilnego powództwo ekscydencyjne należy – obok powództwa opozycyjnego – do środków obrony merytorycznej . Ten środek obrony przyznany został osobie trzeciej . Wypadki naruszenia prawa mogące stanowić podstawę powództwa – wskazywane przykładowo w doktrynie – obejmują sytuacje , w których : skierowano egzekucję do przedmiotu stanowiącego własność osoby trzeciej , osobie trzeciej przysługuje ograniczoneprawo rzeczowedo zajętego przedmiotu , a ustawa nie nakazuje uwzględniać tego prawa w inny sposób w egzekucji , zajęty przedmiot nie należy do dłużnika , a osoba trzecia ma prawo żądać wydania tego przedmiotu , na korzyść osoby trzeciej istnieje obowiązujący wierzyciela zakaz zbywania lub obciążania przedmiotu . Przewidziane wart. 841 k.p.c.powództwo chroni nie dłużnika , lecz wyłącznie osobę trzecią , a warunkiem jego wytoczenia jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego i zasadniczo zajęcie rzeczy . Chodzi przecież o zwolnienie od egzekucji tylko takiego przedmiotu , który został zajęty . Po pierwsze zatem przyjąć trzeba , że nie jest to terminologia przypadkowa , oznaczająca tylko „ objęcie ” rzeczy wnioskiem egzekucyjnym , a trzeba widzieć w niej oczywiste nawiązanie do czynności organu egzekucyjnego polegającej właśnie na zajęciu rzeczy ( tak np. wart. 845 i 847 k.p.c.w stosunku do ruchomości , czyart. 923 , 924 i 925 k.p.c.odnośnie nieruchomości ) , czyli wpisaniu jej do protokołu zajęcia , lub doręczeniu dłużnikowi wezwania aby zapłacił dług pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania , i uzyskaniu wpisu w księdze wieczystej o wszczęciu egzekucji . W każdym z opisywanych przypadków zajęcie jest czynnością dokonywaną podczas egzekucji świadczeń pieniężnych , skierowaną do majątku dłużnika , a zatem zasadniczo rzeczy stanowiących jego własności , po to aby je spieniężyć i zaspokoić wierzytelność osoby , która wszczęła egzekucję . Po wtóre , w sprawie Km 2093/12 Agencja nie dochodzi zaspokojenia świadczenia pieniężnego , a wydania nieruchomości . Przedmiotem postępowania jest rzecz , która stanowi własność Agencji , a nie dłużników . Nie ma potrzeby jej zajmowania , ani podstawy prawnej wśródart. 1041 i nast. k.p.c.( Tytuł III. Przepisy szczególne o egzekucji Dział I. Egzekucja świadczeń niepieniężnych ) , która przewidywałaby czynność zajęcia lub analogiczną (art. 1043 k.p.c.dotyczy zajęcia roszczenia , a nie rzeczy ) .
Prowadzenie egzekucji w sprawie(...)nie narusza praw powodowej Spółki bowiem na obecnym etapie postępowania nie zmierza ono do pozbawienia jej władztwa nad rzeczą , to jest nie skierowano do niej wezwania aby dobrowolnie wydała nieruchomość . Według wniosku egzekucyjnego powinność wydania nieruchomości spoczywa naM. S.. Jak już wyżej wspomniano pozwana(...)nie prowadzi egzekucji przeciwkoSpółce (...)w oparciu oart. 791 § 1 k.p.c., ewentualnieart. 791 § 2 k.p.c.( w tym ostatnim przypadku , tj. wobec osoby reprezentującej prawa dłużnika , która objęta jest tytułem wykonawczym zobowiązującym do wydania nieruchomości bez potrzeby nadawania przeciwko niej klauzuli wykonalności , nie jest istotne kiedy uzyskała ona władanie nad przedmiotem egzekucji – o ile powódka może być w ogóle uznana za osobę reprezentującą prawa dłużnika ) , a gdyby z norm tych skorzystała Spółce nie służyłoby uprawnienie do powództwa ekscydencyjnego , a skarga na czynność komornika lub powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności (art. 791 § 3 k.p.c.) .

W tym stanie rzeczy apelacja powódki , jako bezzasadna , podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
O kosztach procesu za drugą instancję orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w związku zart. 391 § 1 k.p.c.iart. 108 § 1 k.p.c.oraz§ 6 pkt 5w zw. z§ 12 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu( Dz. U. 2013, poz.490 j.t. ) . Powódka uległa w postępowaniu odwoławczym w całości , a więc spoczywa na niej obowiązek zwrotu kosztów poniesionych przez pozwaną , a ograniczających się do wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym .