Sąd Okręgowy w Białymstoku
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 455/13
Data wyroku: 2013-06-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Rosłoń
Podstawa prawna: art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), art. 112 ordynacji podatkowej

Sygn. akt V U 455/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 czerwca 2013 roku

Sąd Okręgowy w Białymstoku
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący: SSO Elżbieta Rosłoń
Protokolant: Irena Prochowicz

po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2013 roku w Białymstoku
na rozprawie
sprawyM. P.iT. P.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
przy udzialeH. B.
o odpowiedzialność za zaległe składki
na skutek odwołaniaM. P.iT. P.
od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
z dnia 11 marca 2013 roku Nr ZU-410-(...),
z dnia 11 marca 2013 roku Nr ZU-410-(...)

Zmienia zaskarżone decyzje i ustala, żeT. P.iM. P.nie są odpowiedzialni za zaległościH. B.z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

sygn. akt V U 455/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 11 marca 2013 r. znak ZU-410-(...), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego powołując się na przepisart. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(t. j. Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.) orazart. 112 i 118 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa(t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) po przeprowadzeniu postępowania w sprawie odpowiedzialności za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolnikówH. B.za okres od 1 maja 2010 r. do 10 marca 2011 r. w kwocie 1107 zł, z czego odsetkiza zwłokę w kwocie 14 zł liczone od dnia nabycia gospodarstwa rolnego tj. od 11 marca 2011 r. orzekł odpowiedzialnośćM. P.za powyższą zaległość.
Decyzją z dnia 11 marca 2013 r. znak ZU-410-(...)Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego powołując się na przepisy jak wyżej orzekł odpowiedzialnośćT. P.za zaległość z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolnikówH. B.za okres od 2 kwartału 2009 r. do 3 kwartału 2009 r. i od 1 października 2009 r. do 30 kwietnia 2010 r. w kwocie 1098,80 zł z czego odsetki za zwłokę w kwocie 104 zł liczone od dnia nabycia gospodarstwa rolnego tj. od 11 marca 2011 r. i koszty upomnieniaw kwocie 8,80 zł.
W uzasadnieniu obu decyzji wskazał, że zgodnie zart. 52 ust.1 pkt 1 ustawyo ubezpieczeniu społecznym rolników, w sprawach nieuregulowanych w ustawie, do składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej.H. B.jako właścicielka gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków przekraczającej1 hektar przeliczeniowy była obowiązana do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników we wskazanych w uzasadnieniu decyzji okresach. Ponieważ nie dopełniła tego obowiązku występuje zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.Na podstawie aktu notarialnego z dnia 11 marca 2011 r. Rep. A Nr(...)M. P.iT. P.nabyli odH. B.po ½ części nieruchomość rolną.W związku z powyższym, na podstawie art. 112 Ordynacji podatkowej zostali zobowiązani jako nabywcy majątku dłużnika do opłacenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia nabycia gospodarstwa rolnego, tj.od 11 marca 2011 r. Kwota zobowiązania nie przekracza wartości nabytego majątku.
W odwołaniu od powyższych decyzjiM. P.iT. P.wnieśli o ich uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź o ich uchylenie i umorzenie postępowania w całości z uwagi na brak przesłanek do orzeczenia o ich odpowiedzialności za zobowiązaniaH. B..
Zarzucili naruszenie przez organ rentowy przepisu:
-art. 6 kpaw zw. zart. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówpoprzez zastosowanie art. 112 § 1 Ordynacji podatkowej podczas gdy przepisart. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówodsyła do odpowiedniego stosowania przepisu art. 112 § 1 pkt 1 i 2 w nieobowiązującym już brzmieniu,
-art. 7 kpaw zw. zart. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówi art. 108 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez naruszenie wyrażonej w nim zasady praworządności i wydanie decyzji orzekającej o odpowiedzialności skarżących mimo nieprzeprowadzenia egzekucji z posiadanego przezH. B.majątku ruchomego i nieruchomego,
-art. 8 kpaw zw. zart. 77 § 1 kpatj. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie dla organów państwa poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zmierzającego do ustalenia stanu majątkowegoH. B.,
-art. 9 kpaw zw. zart. 107 § 1 i 3 kpatj. zasady informowania, poprzez zaniechanie w treści uzasadnienia decyzji wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz niewyjaśnienie podstawy prawnej decyzji,
-art. 10 kpaw zw. zart. 61 § 4 kpatj. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu poprzez niezawiadomienie strony o wszczętym z urzędu postępowaniu w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności osób trzecich oraz niezawiadomienie strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów,
- art. 112 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie tj. dokonanie błędnej subsumcji normy prawnej wyrażonej w tym przepisie w stosunku do stanu faktycznego zaistniałego na tle rozpatrywanej sprawy, poprzez jego zastosowanie w sytuacji gdy przedmiotem nabycia nie było przedsiębiorstwo ani też jego zorganizowana część, podczas gdy jedynie nabywca przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa odpowiada solidarnie z podatnikiem za powstałe do dnia nabycia zaległości.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie w całości. W uzasadnieniu powołał się na argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. Dodatkowo wskazał, że stosownie do treści art. 112 § 1 Ordynacji podatkowej, nabywca przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za powstałe do dnia nabycia zaległości podatkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o tych zaległościach. Odwołujący nie ubiegali się o zaświadczenie o wysokości zaległości podatkowych zbywcy. W związku z powyższym organ rentowy wydał przedmiotowe decyzje. Powołał się na wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 stycznia 2013 r. (III AUa 1037/12) jak również wskazał, że zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.z dnia 6 sierpnia 2009 r. (I SA/Go 269/09) możliwość wydania decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, nie jest uzależniona od skuteczności prowadzonej egzekucji wobec podatnika.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje.

T. P.iM. P.w dniu 25 stycznia 2011 r. zawarli zH. B.w formie aktu notarialnego przedwstępną umowę sprzedaży nieruchomości rolneja następnie na podstawie umowy sprzedaży z dnia 11 marca 2011 r. sporządzonej przed notariuszemP. F.w formie aktu notarialnego Rep. A(...)nabyliodH. B.niezabudowaną nieruchomość rolną położoną w obrębieZ., gminaZ., powiat(...), województwo(...)oznaczoną w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...)o pow. 1,01 ha w udziałach po ½ części za kwotę 47 tysięcy zł. Dla nieruchomości tej Sąd Rejonowy w Białymstoku IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziłksięgę wieczystą Kw (...), w której to księdze w dziale I wpisana była nieruchomość rolna o powierzchni 3,55 ha. W skład tej nieruchomości opróczdziałki nr (...)o pow. 1,01 ha będącej przedmiotem umowy sprzedaży, wchodziły również inne działki. W dziale II księgi jako właściciel była wpisanaH. B., zaś w dziale III wpisana była dożywotnia nieodpłatna służebność mieszkania na rzeczM. F.iE. F.polegająca na prawie zamieszkiwania w jednym pokoju od strony północnej z prawem do korzystania ze wspólnej kuchni oraz korzystanie z budynków gospodarczych w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia bieżących potrzeb. Innych wpisów w tym dziale nie było. W dziale IV żadnych wpisów nie było.
Taki stan prawny wynikający z księgi wieczystej istniał w dacie zawierania umowy sprzedaży pomiędzyH. B.aM. P.iT. P.. ZaległościH. B.z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie byływ tej księdze ujawnione, mimo, że jak wynika z zaskarżonych decyzji dotyczą one okresu2 i 3 kwartału 2009 r., okresu od 1 października 2009 r. do 30 kwietnia 2010 r., od 1 maja 2010 r. do 10 marca 2011 r.
Dnia 11 marca 2013 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał zaskarżone decyzje w sprawie odpowiedzialności za zaległościH. B.z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Decyzją znak ZU-410-(...), orzekł o odpowiedzialnościM. P.za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolnikówH. B.za okres od 1 maja 2010 r. do 10 marca 2011 r. w kwocie 1107 zł, z czego odsetki za zwłokę w kwocie 14 zł liczone od dnia nabycia gospodarstwa rolnego tj. od 11 marca 2011 r. a decyzją znak ZU-410-(...)orzekł o odpowiedzialnościT. P.za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolnikówH. B.za okres od 2 kwartału 2009 r. do 3 kwartału 2009 r. i od 1 października 2009 r. do 30 kwietnia 2010 r. w kwocie 1098,80 zł z czego odsetki za zwłokę w kwocie 104 zł liczone od dnia nabycia gospodarstwa rolnego tj. od 11 marca 2011 r. i koszty upomnienia w kwocie 8,80 zł. Powyższe Sąd ustaliłna podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego.
Zgodnie zart. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), w sprawach nieuregulowanych w ustawie, do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio art. 112 § 1 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi, że nabywca przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za powstałe do dnia nabycia zaległości podatkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o tych zaległościach.
W pierwszej kolejności należało zatem ustalić czy wnioskodawcy nabyli przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część, w rozumieniu powyższego przepisu, przy jego odpowiednim zastosowaniu na gruncieustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników dotyczyłyH. B., która zbyła wnioskodawcom jedynie część nieruchomości rolnej, tj. niezabudowaną nieruchomość rolną o powierzchni 1,01 ha oznaczoną nr 42. Według powołanej wyżej księgi wieczystejH. B.była właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni łącznej 3,55 ha.
Stosownie do treściart. 6 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówprzez gospodarstwo rolne rozumie się każde gospodarstwo służące prowadzeniu działalności rolniczej, przy czym działalność rolnicza to zgodnie z treścią art. 6 pkt 3 tej ustawy to działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej. Wnioskodawcy już w odwołaniach od decyzji zarzucili, że nie są rolnikami a przedmiotowa nieruchomość co najmniej od 6 lat nie jest uprawiana, jest porośnięta chaszczami i leży odłogiem, podobnie jak całegospodarstwo (...).W piśmie procesowym z dnia 14 maja 2013 r. i na rozprawie w dniu 11 czerwca 2013 r. dodatkowo wskazali, że kupili ją z zamiarem przekształcenia na działkę budowlaną. Obecnie wyrównali teren na tej działce i zamierzają zbudować domy mieszkalne. Ponieważ organ rentowy nie wypowiedział się co do tych twierdzeń, Sąd uznał powyższe fakty za przyznane na podstawieart. 230 kpc, biorąc pod uwagę wyniki całej rozprawy.
Niezależnie od powyższych ustaleń, Sąd uznał, że wnioskodawcy dochowali należytej staranności przy nabywaniu odH. B.przedmiotowej nieruchomości. Przede wszystkim zapoznali się z treścią księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości.Po stwierdzeniu, że w dziale III tej księgi oprócz wskazanej wyżej służebności mieszkania -która nie obciążaładziałki nr (...)ponieważ działka ta jest niezabudowana –istnieje wpis ostrzeżenia o toczącej się egzekucji z nieruchomości z wniosku wierzyciela(...) S.A.Oddział wW.sprawie CK KM 726/10 prowadzonej przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w BiałymstokuC. K.i wpis ostrzeżenia o przyłączeniu się(...) S.A.OddziałwW.w sprawie egzekucyjnej CK KM 604/10 do toczącej się egzekucjiz nieruchomości w sprawie egzekucyjnej CK KM 726/10, zawarli 25 stycznia 2011 r.zH. B.umowę przedwstępną sprzedaży w formie aktu notarialnego. Mocą tej umowy strony postanowiły, że wnioskodawcy nabędą nieruchomość oznaczoną numerem 42 pod warunkiem wykreślenia z działu III księgi wieczystej opisanych wyżej ostrzeżeńo toczącej się egzekucji i ostrzeżenia o przyłączeniu do toczącej się egzekucji a wszystko to najpóźniej do dnia 15 marca 2011 r. Na poczet umówionej ceny wnioskodawcy zapłacili kwotę 19 tysięcy złotych tytułem zadatku (k. 38 akt). Warunki powyższe zostały przez zbywcę dochowane, bowiem w dniu 11 marca 2011 r. a więc wtedy, kiedy była zawierana umowa sprzedaży, wpisy o toczącej się egzekucji i przyłączeniu do niej nie figurowaływ księdze wieczystej.
Stosownie do treściart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystychi hipotece(t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.) księgi wieczyste prowadzi sięw celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Przepis art. 7 tej ustawy wymienia przypadki niedziałania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych (pojmowanej w sensie negatywnym), co oznacza, że nabywca nabędzie nieruchomość wraz z obciążeniem prawami i służebnościami wymienionymi w tym przepisie, mimo że nie były one ujawnionew księdze wieczystej. Przepisustępu 1tego artykułu stanowi, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie działa m.in. przeciwko prawom obciążającym nieruchomość z mocy ustawy, niezależnie od wpisu. W aktualnym stanie prawnym nie ma praw obciążających nieruchomość z mocy ustawy, niezależnie od wpisu. Prawem takim do dnia 5 czerwca 2001 r. stosownie do ówczesnego brzmienia art. 34 § 1 Ordynacji podatkowej była przysługująca Skarbowi Państwa i jednostce samorządu terytorialnego hipoteka ustawowa z tytułu zobowiązań podatkowych, która obciążała pozaksięgowo z mocy samego prawa nieruchomości podatnika. Ustawa z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 459) zniosła z dniem 5 czerwca 2001 r. hipotekę ustawową. Hipoteki ustawowe wpisane do księgi wieczystej przed tym dniem stały się hipotekami przymusowymi.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu, wnioskodawcy dochowali należytej staranności celem ustalenia stanu prawnego nabywanej nieruchomości łącznie z ustaleniem zobowiązań obciążających nieruchomość. Księgi wieczyste stanowiące urzędowy rejestrpraw rzeczowychna nieruchomości nie tylko pełnią funkcję ewidencji, ale także poprzez ujawnienie stanu prawnego nieruchomości zapewniają maksymalne bezpieczeństwo obrotu. Wnioskodawcy działali w zaufaniu do rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i jak wskazano wyżej, podejmowali odpowiednie działania celem nabycia nieruchomości bez obciążeń. Tym samym Sąd uznał, że przesłanki z art. 112 § 1 Ordynacji podatkowej zarówno co do nabycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa jak i niedochowania należytej staranności nie wystąpiły po stronie wnioskodawców.
W ocenie Sądu niedochowanie należytej staranności można ewentualnie przypisać organowi rentowemu, z tej racji, że mimo zaistnienia przesłanek nie dokonał wpisu hipoteki przymusowej z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Składki te jak wskazano wyżej obejmowały okres poczynając od 2 kwartału 2009 r. Przepisart. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówstanowi, że w sprawach nieuregulowanychw ustawie stosuje się odpowiednio przepisyustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepisart. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) stanowi, że dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika. Podstawą ustanowienia hipoteki przymusowej jest m.in. doręczona decyzja o określeniu wysokości należności z tytułu składek. Decyzja nie musi być ostateczna, wystarcza dowód jej doręczenia. Zatem organ rentowy mógł zabezpieczyć powyższe należności w taki sposób aby były one znane potencjalnym nabywcom. Tym bardziej, że organ rentowy posiadał wiedzę co do tego, że dla nieruchomości rolnej będącej własnościąH. B.jest prowadzona księga wieczysta. Jak wynika z akt organu rentowego Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego już wcześniej, wnioskiemz dnia 1 czerwca 1999 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w Białymstoku o wpis hipoteki przymusowej z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników (k. 56 akt KRUS). Następnie hipoteka ta została wykreślona (k. 154 akt KRUS). Zatem organ rentowy nie mógł skutecznie powoływać się na przepis art. 306 a i g Ordynacji podatkowej i obciążać wnioskodawców skutkami związanymi z tym, że nie wystąpili oni do organu rentowego o wydanie zaświadczeń stwierdzających istnienie zaległości bądź jej brak. Dochowali oni należytej staranności poprzez zapoznanie się z treścią księgi wieczystej, natomiast obowiązek złożenia wniosku wieczystoksięgowego w takim czasie, który by pozwalał na skuteczne zabezpieczenie należności z tytułu zaległych składek obciążał organ rentowy. Ustalenie stanu prawnego nieruchomości na podstawie wpisów w księdze wieczystej jest w ocenie Sądu dochowaniem należytej staranności, o której mowa w art. 112 ust. 1 Ordynacji podatkowej.
Na zakończenie, w odniesieniu do większości zarzutów wnioskodawców, dotyczących naruszenia przez organ rentowy szeregu przepisówkpawskazać należy, że postępowanie sądowe, w tym w sprawach z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych, skupia się na wadach wynikających z naruszenia prawa materialnego, a kwestia wad decyzji administracyjnych spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego pozostajew zasadzie poza przedmiotem tego postępowania. W postępowaniu przed sądem w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zastosowanie znajdują przepisykpc, a nie przepisykpa, w związku z czym nie ma możliwości badania w świetle przepisów tego kodeksu prawidłowości wydanej przez organ rentowy decyzji. Sąd ubezpieczeń społecznych - jako sąd powszechny - może i powinien dostrzegać jedynie takie wady formalne decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego jako przedmiotu odwołania (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 16 kwietnia 2013 r. sygn. III AUa 1599/12).
Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że odwołania są zasadne i na podstawieart. 47714§ 2 kpcorzekł jak w wyroku.