Sąd Okręgowy w Elblągu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 4/13
Data wyroku: 2013-01-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Teresa Zawistowska, Aleksandra Ratkowska, Krzysztof Nowaczyński
Słowa kluczowe: Spadek
Podstawa prawna: art. 926 k.c. i art. 1015§1 k.c.

Sygn. akt I Ca 4/13

POSTANOWIENIE
Dnia 30 stycznia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Elblągu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący: SSO Krzysztof Nowaczyński /spr./
Sędziowie:  SO Aleksandra Ratkowska
SO Teresa Zawistowska
Protokolant:  st. sekr. sąd. Danuta Gołębiewska

po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2013 r. w Elblągu
na rozprawie
sprawy z wnioskuBanku (...) Spółki AkcyjnejwK.
z udziałemM. K. (1),M. S.,H. T.,M. K. (2),A. K.iJ. P.
o stwierdzenie nabycia spadku

na skutek apelacji uczestnikaM. S.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Elblągu
z dnia 23 listopada 2012 r. sygn. akt IX Ns 294/11

postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu w Elblągu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Sygn. akt I Ca 4/13

UZASADNIENIE
Bank (...) Spółka AkcyjnawK.wniósł o stwierdzenie nabycia spadku poW. K.zmarłym wE.w dniu 20 maja 2007 r., ostatnio stale zamieszkałym wE.. Wnioskodawca wskazał, że do grona spadkobierców ustawowych należała siostra spadkodawcyH. T..

Do udziału w sprawie w charakterze uczestników Sąd wezwał równieżM. K. (2),A. K.,J. M.K.iM. S..M. S.wskazał, żeA. K.był jego ojcem, ale nie utrzymywał z nim kontaktów.

Postanowieniem z dnia 23 listopada 2012 r. Sąd Rejonowy w Elblągu stwierdził, że spadek poW. K.( synuB.iM.), zmarłym 20 maja 2007 r. wE., ostatnio stale zamieszkałym wE., na podstawie ustawy nabyłM. S.( synW.iM.) w całości wprost. Rozstrzygnięcie było wynikiem następujących ustaleń i wynikających z nich wniosków:

W. K.zmarł wE.w dniu 20 maja 2007 r. Przed śmiercią stale zamieszkiwał wE.. W chwili śmierci był kawalerem.W. K.miał jednego synaM. S..M. S.o toczącym się postępowaniu i śmierciW. K.otrzymał informację najpóźniej w dniu 04 maja 2012 r. W dniu 05 listopada 2012r.M. S.złożył przed notariuszem wS.P. K.oświadczenie o odrzuceniu spadku poW. K..
Ustalając stan faktyczny Sąd Rejonowy oparł się na zapewnieniach spadkowych złożonych przezH. T.iJ. P., a także dokumentach w postaci odpisów aktów stanu cywilnego, wypisu aktu notarialnego, informacji(...)wW., duplikatu potwierdzenia odbioru, zawiadomienia i wykazu listów poleconych.
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie z treściąart. 926 § 2 k.c.dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Z uwagi na fakt, że spadkodawca nie sporządził testamentu, a więc nie powołał spadkobierców, nabycie spadku poW. K.nastąpiło na podstawie ustawy. W myślart. 931 § 1 k.c.w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. W myśl§ 2jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.
Uwzględniając powyższe Sąd Rejonowy wskazał, iż z okoliczności sprawy wynikało, żeW. K.w chwili śmierci był kawalerem i miał jednego syna. W takiej sytuacji zgodnie ze wskazanymi wyżej regulacjami spadek po nim przypadł w całości właśnie jego synowiM. S..
Dalej Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że spadkobiercy mogą bądź nabyć spadek wprost, bądź z dobrodziejstwem inwentarz lub też spadek odrzucić (art. 1012 kc). Zgodnie zaś zart.1015 §1 kcoświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Natomiast w myśl § 2 brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Powołując się na te reguły Sąd Rejonowy wyjaśnił, że co do zasady w przypadku gdy oświadczenie spadkowe nie zostanie złożone w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, nabywa spadek z mocy prawa wprost. W ocenie Sądu pierwszej instancjiM. S.dowiedział się o śmierci swojego ojca, jak wynikało z duplikatu doręczenia mu odpisu wniosku, w dniu 04 maja 2012 r. Tym samym oświadczenie o odrzuceniu lub przyjęciu spadku mógł złożyć do dnia 04 listopada 2012r. Tymczasem, jak stwierdzono, oświadczenie o odrzuceniu spadkuM. S.złożył w dniu 05 listopada 2012 r. a więc z przekroczeniem 6 miesięcznego terminu do złożenia tego oświadczenia. Dlatego też Sąd Rejonowy wydając orzeczenie uznał, żeM. S.nabył w całości wprost spadek poW. K.na skutek upływu czasu, bowiem nie zachodziły przesłanki określone wart. 1015§2 k.c.Na marginesie jednak Sąd Rejonowy przyznał, że dzień 4 listopada 2012 r. był dniem ustawowo wolnym od pracy (niedziela), dlatego teżM. S.mógł złożyć swoje oświadczenie o odrzuceniu spadku w dniu 05 listopada 2012 r.

W apelacjiM. S.zaskarżył powyższe postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie. Orzeczeniu temu zarzucił naruszenieart. 1012 k.c.polegające na pominięciu sporządzonego zgodnie zart. 1015 §1 k.c.w dniu 05.11.2012 aktu notarialnego rep. A nr(...)w kancelarii notarialnejP. K.wS..
W uzasadnieniu apelacji skarżący wskazał, że o śmierci swojego ojca dowiedział się w dniu 11 maja 2012 r., kiedy to doręczono mu zawiadomienie Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 23 kwietnia 2012 r. o toczącym się postępowaniu o stwierdzeniu nabycia spadku poW. K.. Uczestnik zauważył, że zgodnie zart. 1015 § 1 k.c.miał on prawo złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania. W dniu 05 listopada 2012 r. uczestnik udał się do kancelarii notarialnejP. K.przyulicy (...),(...)-(...) S., gdzie złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku w formie aktu notarialnego rep. A nr(...)Tym samym , w jego ocenie, zachował ustawowy termin przewidziany wart. 1015 § 1 k.c.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

Apelacja uczestnika postępowania zasługiwała na uwzględnienie co do zasady.
Sąd pierwszej instancji już w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przyznał, że dokonał ustaleń faktycznych, które skutkowały stwierdzeniem nabycia spadku poW. K., w oparciu o błędnie ustalony koniec terminu zart. 1015 k.c.do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku. Do biegu tego terminu znajdują zastosowanie ogólne przepisy dotyczące terminu, a więc przepisyart. 110-116 k.c.W sposób oczywisty więc do określenia jego końca, należy stosowaćart. 115 k.c., z którego wynika, że w sytuacji, gdy koniec terminu przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, termin upływa dnia następnego. Sąd Rejonowy przyjął, że termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przezM. S.upłynął z dniem 4 listopada 2012 r. Tymczasem 4 listopada 2012 r. przypadał w niedziele, a więc dzień ustawowo wolny od pracy, co oznaczało, że termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku upływał dnia następnego, to jest dnia 5 listopada 2012 r. W tym dniu uczestnikM. S.złożył przed notariuszem oświadczenie o odrzuceniu spadku poW. K..
W tej sytuacji, wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, bez uwzględnienia i rozważenia wskazanej wyżej okoliczności, musiało zostać ocenione jako wadliwe, co skutkowało jego uchyleniem i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W toku ponownego rozpoznania sprawy obowiązkiem Sądu pierwszej instancji będzie ustalenie dnia, w którym uczestnikM. S.dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku poW. K.. Należy w tej mierze uwzględnić, iż przy dziedziczeniu ustawowym termin dla spadkobiercy ustawowego rozpoczyna bieg najwcześniej w dniu, w którym dowiedział się o śmierci spadkodawcy, jeżeli już wtedy wiedział o stosunku pokrewieństwa łączącym go ze spadkodawcą, a uzasadniającym jego powołanie do dziedziczenia w pierwszej kolejności po nim. Brak wiedzy spadkobiercy o fakcie śmierci spadkodawcy nie może więc powodować, że w stosunku do niego rozpocznie bieg termin zart. 1015 k.c.( zobacz: Komentarz pod red. Konrada Osajda , Wydawnictwo CH Beck Warszawa 2012). W niniejszej sprawie należy więc prawidłowo ustalić, kiedy uczestnik został poinformowany, że przed Sądem Rejonowym w Elblągu toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, ponieważ wtedy najpóźniej dowiedział się on o fakcie śmierci swojego ojca –W. K.. W tym kontekście zauważyć trzeba, że w apelacji zakwestionowano przyjętą przez Sąd Rejonowy datę doręczenia uczestnikowi korespondencji na adres w Niemczech, wskazując, że prawidłowe doręczenie przesyłki nastąpiło nie w dniu 4 maja 2012 r., a w dniu 11 maja 2012 r., przy czym na tą okoliczność dołączono kopię koperty, w której przesłano zawiadomienie. W ocenie Sądu Okręgowego należy jednak również rozważyć czy informacji o toczącym się postępowaniu uczestnik nie otrzymał wcześniej, a to w związku z jego pismem z dnia 7 grudnia 2011 r., w którym informował on Sąd o aktualnym adresie zamieszkania, dołączając jednocześnie odpis zupełnego aktu urodzenia ( k. 54-56). Pismo to – jak można się domyślać – zostało złożone w odpowiedzi na pismo Sądu adresowane do jego matkiM. B.( doręczone jej w dniu 1 grudnia 2011 r. - k. 53), w którym zawiadomiono ją, że toczy się postępowanie o stwierdzeniu nabycia spadku poW. K.i zwrócono się do niej o udzielenie informacji o miejscu zamieszkania jej synaM. K. (3). Podkreślenia wymaga, że zgodnie z ogólną regułą dowodową zart. 6 k.c., to spadkobiercę obciąża dowód zachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku. Aby można było przyjąć, że oświadczenie o odrzuceniu spadku zostało złożone skutecznie, w okolicznościach niniejszej sprawy, uczestnik powinien wykazać, że został zawiadomiony o podstawie swojego powołania do spadku w dniu 4 maja 2012 r. ( jak przyjmuje Sąd Rejonowy) lub w dniu 11 maja 2012 r. ( jak twierdzi on sam).
Nadto przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy rozważy implikacje wynikające z oświadczeniaM. K. (1), który przecież na rozprawie z dnia 20 kwietnia 2012 r. złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku poW. K.. Zgodnie z brzmieniemart. 1020 k.c.spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. W tej sytuacji koniecznym wydaje się więc ustalenie danych córkiM. K. (1)i wezwanie jej w trybieart. 510 § 2 k.p.c.do udziału w sprawie, albowiem nie jest wykluczone, że wynik tego postępowania będzie dotyczył właśnie jej praw (por. informacja z protokołu rozprawy – k. 87).

Z przedstawionych powyżej przyczyn, Sąd Okręgowy stwierdził, że zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.