Sąd Okręgowy w Szczecinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 422/13
Data wyroku: 2014-01-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Robert Bury, Wiesława Buczek-Markowska, Violetta Osińska

Sygn. akt II Ca 422/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 stycznia 2014 roku
Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Wiesława Buczek - Markowska

Sędziowie:

SSO Violetta Osińska
SSO Robert Bury (spr.)

Protokolant:

stażysta Ewa Zarzycka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2014 roku wS.
sprawy z powództwaA. C.iI. K.
przeciwko

     Gminie(...)

z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanejJ. K.
o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu
na skutek apelacji wniesionej przez powodów od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia 29 czerwca 2012r., sygn. akt I C 1771/11

1
oddala apelację;

2
odstępuje od obciążania powodów kosztami postępowania apelacyjnego oraz kosztami interwencji ubocznej w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt II Ca 422/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2012 roku Sąd Rejonowy Szczecin – Centrum w Szczecinie po rozpoznaniu sprawy z powództwaA. C.iI. K.przeciwko Gminie(...)wS., przy udziale interwenienta ubocznego po stronie pozwanejJ. K.oddalił powództwo ustalenie wstąpienia w stosunek najmu.
Sąd ustalił, że na podstawie umowy najmu z dnia 22 grudnia 1997 roku zawartej z Gmina(...)najemcąlokalu mieszkalnego nr (...)położnego przyal. (...)wS.zostałaZ. N.. Osobami uprawnionymi do zamieszkiwania w tym lokalu i faktycznie tam mieszkającymi do chwili śmierci najemcy byliW. K.- syn najemczyni,J. K.- synowa iA. K.- wnuczka.Z. N.zmarła w 2005 roku, w stosunek najmu lokalu wstąpił z mocy prawa jej synW. K.. Pismem z 17 lipca 2007 roku wynajmująca wypowiedziałaW. K.umowę najmu z dniem 31 sierpnia 2007 roku, nie wypowiadając jej jednocześnieJ. K., która wyprowadziła się lokalu na przełomie 2007 i 2008 roku. MałżeństwoW. K.iJ. K.zostało rozwiązane przez rozwód w czerwcu 2008 roku. Na przełomie 2008 i 2009 roku w lokalu zamieszkała konkubinaW. K.- powódkaA. C.z synemJ. J.. Od urodzenia, 31 sierpnia 2010 roku w lokalu mieszkał wspólny synA. C.iW. I.K..W. K.zmarł 16 września 2011 roku. Powodowie nieprzerwanie mieszkali w lokalu wraz zW. K.do chwili jego śmierci. Syn powódkiJ. J.jest niepełnosprawny od urodzenia, wymaga stałej opieki. PowódkaA. C.z synamiJ. J.iI. K.utrzymuje się ze świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością świadczenia opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem w wysokości 520 zł miesięcznie, zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł miesięcznie i renty rodzinnej w wysokości 486,43 zł. netto.
Sąd I instancji stwierdzając bezzasadność powództwa odwołał się doart. 691 § 5 k.c.wyłączającego stosowanie instytucji wstąpienia w stosunek najmu w razie śmierci jednego ze współnajemców lokalu mieszkalnego. Po śmierci najemcyZ. N.w stosunek najmu lokalu wstąpił na podstawieart. 691 § 1 i 2 k.c.W. K.; pozostawał wówczas w związku małżeńskim zJ. K., więc zgodnie zart. 680(

    1)k.c.najemcą lokalu stała się równieżJ. K.. Podkreślono, że stosunek najmu łączącyJ. K.z Gminą(...)nie został wypowiedziany przez żadną ze stron, trwa zatem nadal. Wynajmująca wypowiedziała najemW. K., jednak, skoro miało to miejsce jeszcze w okresie trwania małżeństwa i małżonkowie mieszkali w tym lokalu, toW. K.w oparciu oart. 680(

    1)k.c.niejako ponownie przejął to prawo od żony. Zdaniem Sądu Rejonowego do chwili śmierciW. K.on iJ. K.byli współnajemcami lokalu. W tej sytuacji wobec śmierciW. K.jako jednego z współnajemców lokalu zastosowanie maart. 691 § 5 k.c., wykluczający stosowanie instytucji wstąpienia w stosunek najmu powodów.
Wyrok został zaskarżony apelacją przez powodów, którzy domagali się jego zmiany w całości przez uwzględnienie powództwa. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenieart. 6801§ 2 k.c.przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanieJ. K.za współnajemcę lokalu, w sytuacji gdy umowa najmu lokalu nawiązana zW. K.po śmierci jego matki, nie była umową w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny,art. 5 k.c.przez jego błędną wykładnię i bezzasadne uznanie, że pozwana nie czyni ze swojego prawa użytku sprzecznego z zasadami współżycia społecznego, w kontekście choroby dziecka powódki oraz jej ciężkiej sytuacji materialnej, błędną ocenę dowodów przez przyjęcie że interwenientce ubocznej nie wypowiedziano umowy najmu.
Apelujący podkreślili, że stosunek najmu zW. K.nie został nawiązany w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, choć umowa została nawiązana w czasie trwania związku małżeńskiego zmarłego z interwenientką uboczną. Zdaniem apelujących, powołujących się na zasady współżycia społecznego, Sąd I instancji powinien ustalić, że powódka wstąpiła w prawa najemcy. Sytuacja rodzinna powódki jest skrajnie trudna, w lokalu zamieszkuje z nią dwoje dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne.
W odpowiedzi na apelację interwenientka uboczna wniosła o jej oddalenie i obciążenie powódki kosztami postępowania odwoławczego, w tym kosztami zastępstwa prawnego.
W odpowiedz na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od powódki kosztów posterowani odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest bezzasadna.
Ponowne rozpoznanie sprawy w postępowaniu apelacyjnym wyraża się w ponownym ustaleniu stanu faktycznego i ocenie zasadności roszczenia na podstawie prawa materialnego. Sąd Odwoławczy przyjmuje ustalony przez Sąd Rejonowy stan faktyczny za własne ustalenia, bez konieczności ponownego jego przytaczania. Materialnoprawna ocena roszczenia wyrażona przez Sąd Odwoławczy jest tożsama z oceną Sądu Rejonowego, z uzupełnieniami wskazanymi niżej. Postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny, sprawa rozpoznawana jest po raz wtóry, bez względu na wysłowione w apelacji zarzuty prawa materialnego. Sąd odwoławczy samodzielnie bada, czy ustalony stan faktyczny wypełnia hipotezę normy prawa materialnego, która powinna znaleźć zastosowanie w sprawie, uzupełnienie argumentacji Sądu Rejonowego wywołane jest podniesionymi w apelacji zarzutami.
Z chwilą śmierci najemcy lokaluZ. N.w roku 2005W. K.wstąpił w stosunek najmu lokalu na podstawieart. 691 § 1 k.c.Stosownie doart. 6801§ 1 k.c.małżonkowie są najemcami lokalu bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe, jeżeli nawiązanie stosunku najmu lokalu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych założonej przez nich rodziny nastąpiło w czasie trwania małżeństwa. Norma prawna nie rozróżnia przypadków nawiązania stosunku najmu lokalu, więc może to być jakiekolwiek zdarzenie prawne, którego skutkiem jest powstanie omawianego stosunku prawnego, zarówno umowa jak i śmierć osoby, o jakiej mowa wart. 691 § 1 k.c.W chwili śmierciZ. N.J. K.była żonąW. K., a z dowodów nie wynika, aby pozostawali w faktycznej separacji. Z faktu opuszczenia lokalu w późniejszym czasie przezJ. K.nie wynika, przed tą datą lokal nie służył zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny i nie oznacza także pozbawienia przymiotu najemcy. Nawiązanie stosunku najmu służyło zatem zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny założonej przezW. K.iJ. K.. Na podstawieart. 6801§ 1 k.c.małżonkowie stali się współnajemcami lokalu, więc zarzut apelacji naruszenia normy wysłowionej przez wskazany przepis jest bezzasadny.
Umowa najmu lokalu mieszkalnego została wypowiedzianaW. K.przez właściciela Gminę(...). W aktach sprawy nie ma dowodów pozwalających na ustalenie, czy umowę najmu wypowiedziano takżeJ. K.. Przy braku takich dowodów trafnie Sąd I instancji wskazał, że wypowiedzenie umowy najmuW. K.nie wywarło skutku, skoro wedługart. 680(

    1)k.c.małżonkowie są najemcami lokalu, jeżeli nawiązanie stosunku najmu lokalu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych założonej przez nich rodziny nastąpiło w czasie trwania małżeństwa, a taka sytuacja ma miejsce w rozpoznanej. Stosownie doart. 691 § 5 k.c.przepisów regulujących wstąpienie w stosunek najmu nie stosuje się w razie śmierci jednego ze współnajemców, co oznacza bezzasadność powództwa.
Na marginesie powyższego należy wskazać, że przy przyjęciu skuteczności wypowiedzenia umowy najmuW. K.instytucja wstąpienia w stosunek najmu nie ma zastosowania, skoro utracił przed śmiercią status najemcy lokalu. Normaart. 691 k.c.ma zastosowanie w razie śmierci najemcy.
Nie sposób przyjąć zasadności powództwa w oparciu oart. 5 k.c.Zarzut sprzeczności z moralnością albo ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa jest zarzutem dylatoryjnym, środkiem obrony pozwanego przed etycznie nagannym korzystaniem z prawa podmiotowego. Twierdzenie o etycznej naganności korzystania z prawa podmiotowego nie może jednocześnie tworzyć prawa podmiotowego, a zawiesza możliwość korzystania z niego, jest zatem środkiem obrony, a nie źródłem praw podmiotowych. Zarzut naruszeniaart. 5 k.c.jest oczywiście bezzasadny.
W postępowaniu cywilnym obowiązuje niezamknięty katalog źródeł dowodowych, warunkiem jest jedynie zdolność przekonywania organu orzekającego i możliwość swobodnej oceny dowodu. Wniosek dowodowy zgłoszony w apelacji nie jest znany prawu procesowemu. Zawarte wart. 224 § 2 k.p.c.sformułowanie „…gdy ma być przeprowadzony dowód z akt…” oznacza możliwość dopuszczenia dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach, strona, która chce skorzystać z dowodu z dokumentu powinna go oznaczyć i wskazać jego miejsce w aktach. Nie czyniąc tego powołuje się na środek nieznany polskiemu prawu procesowemu. Przeprowadzenie przez sąd dowodu z „akt” zaprzeczałoby zasadzie równości stron, żadna ze stron nie wiedziałaby dokładnie, jaki dokument ma stanowić podstawę dla ustaleń, nie mogłaby więc wypowiedzieć się co do tego dowodu i zgłosić dowodów przeciwnych dla odmiennych ustaleń. Rozprawa obejmuje postępowanie dowodowe i roztrząsanie jego wyników (art. 210 § 3 k.p.c.), co nie jest możliwe, jeżeli sąd czyni ustalenia na podstawie „akt”. Stanowi to zatem uchybienie procesowe mogące prowadzić do pozbawienia strony możliwości obrony swych praw (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2002 roku, V CKN 721/2000, OSNC 2002, z. 12 poz. 153, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2006 roku, I CSK 344/06, także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1967 roku, II PR 155/67, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 października 1972 roku, II CR 388/72). Prawu procesowemu nie jest znany „dowód z akt”, wniosek dowodowy zawarty w apelacji powodów o przeprowadzenie dowodu z akt I C 2169/09 Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie podlegał oddaleniu jako niemożliwy do procesowej realizacji.
Z powyższych względów apelacja podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
Orzeczenie o kosztach wydano w oparciu o treśćart. 102 k.p.c., a o jego zastosowaniu zdecydowały kryteria podmiotowe i przedmiotowe. Szczególny charakter i przedmiot sprawy dotyczący warunków mieszkaniowych matki z dwojgiem dzieci, w tym jednym niepełnosprawnym oraz trudna materialna strony powodowej przemawiała za odstąpieniem od obciążania przegrywających kosztami postępowania apelacyjnego oraz kosztami interwencji ubocznej w postępowaniu apelacyjnym.