Sąd Apelacyjny w Gdańsku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 16/13
Data wyroku: 2013-03-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewelina Jokiel, Małgorzata Idasiak-Grodzińska, Barbara Lewandowska
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: 446 § 3 i 4 kc

Sygn. akt I ACa 16/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 marca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Ewelina Jokiel

Sędziowie:

SSA Barbara Lewandowska (spr.)
SSA Małgorzata Idasiak-Grodzińska

Protokolant:

staż. Jan Kotula

po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2013 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwaR. D. (1),A. L.,K. D.,O. D.iS. D.
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwW.
o zapłatę
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku
z dnia 7 października 2011 r. sygn. akt I C 981/10

I/ zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1a (jeden a) poprzez uchylenie zawartego w nim rozstrzygnięcia co do kwoty 3.222,14 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 2 lipca 2010 roku i oddalenie powództwa w tej części;
II/ uchyla zaskarżony wyrok w punktach 2 (drugim), 3 (trzecim) i 5 (piątym) jedynie w części rozstrzygającej o kosztach zastępstwa procesowego w stosunku doR. D. (1)i pozwanego, oraz 6 (szóstym) z wyjątkiem rozstrzygnięcia dotyczącego powódkiE. D.i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gdańsku, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego.

Na oryginale właściwe podpisy.

Sygn. akt I ACa 16/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 7 października 2011 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku zasądził od pozwanego(...) SAwW.na rzecz powodaR. D. (1)kwotę 18.222,14 zł, a na rzecz powodaR. D. (2)– kwotę 15.000 zł, obie z ustawowymi odsetkami od dnia 2 lipca 2010 r. do dnia zapłaty, natomiast w pozostałej części powództwo oddalił, orzekając nadto o kosztach procesu.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy stwierdził, że powodowieR. D. (1),A. L.,K. D.,O. D.,R. D. (2),E. D.iS. D.wnieśli przeciwko pozwanemu pozew obejmujący roszczenia w łącznej wysokości 2.793.233 zł z tytułu zadośćuczynienia i odszkodowania w związku ze śmierciąE. K.. PowodowieR. D. (1)iR. D. (2)są synami zmarłej,K. D.,O. D.iS. D.jej wnukami,E. D.synową, aA. L.konkubinąR. D. (1).
Pozwany nie kwestionował tego, że jest ubezpieczycielem odpowiedzialności cywilnej sprawcy wypadku, w którym zginęłaE. K., jednakże wnosił o oddalenie powództwa, zarzucając rażące wygórowanie dochodzonych świadczeń, a w odniesieniu do zadośćuczynienia w łącznej kwocie 2.100.000 zł kwestionował okoliczności faktyczne uzasadniające to żądanie.
Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu(...)r. w miejscowościP.doszło do wypadku drogowego, w którym kierujący samochodemS. (...)Z. Z.nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym i na prostym odcinku drogi nie zachował należytej ostrożności przy obserwacji drogi oraz właściwej techniki i taktyki jazdy, w wyniku czego zjechał ze swojego pasa ruchu i potrącił idącą prawidłowo lewą stroną jezdni piesząE. K., która zmarła na miejscu wypadku wskutek doznanych obrażeń ciała. Prawomocnym wyrokiem z dnia 4 lutego 2011 r. Sąd Rejonowy w Kwidzynie w sprawie II K 701/09 skazałZ. Z.za spowodowanie tego wypadku.
Pozwany w toku postępowania wypłacił powodowiR. D. (1)zadośćuczynienie w wysokości 15.000 zł i dalszą kwotę 3.222,14 zł tytułem odszkodowania, a także powodowiR. D. (2)zadośćuczynienie w kwocie 15.000 zł. Sąd orzekający ustalił ponadto, że zmarłaE. K.w chwili śmierci była na emeryturze. Wcześniej pracowała w szkole jako pracownik obsługi. Po przejściu na emeryturę podejmowała zatrudnienie, a uzyskane środki przeznaczała na prezenty dla bliskich.
PowodowieR. D. (2)iR. D. (1)byli wychowywani jedynie przez matkę – ojciec porzucił ich, gdy młodszy z braci miał zaledwie 1,5 roku. Powodowie ci powoływali się na fakt, że to matka broniła ich w czasie konfliktów z rówieśnikami i zapewniała im poczucie bezpieczeństwa, co miało związek z pochodzeniem powodów i innym kolorem ich skóry.
Mając na uwadze przytoczone ustalenia faktyczne Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności stwierdził, że „powodowie występujący z żądaniami w niniejszym postępowaniu nie rozróżniają dwóch różnych instytucji na podstawie których dochodzą swoich roszczeń”, pomimo że byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Sąd zważył, że żaden z powodów nie potrafił uzasadnić, na czym polega pogorszenie jego sytuacji życiowej na skutek śmierciE. K.ani nie wykazał istnienia przesłanek ustawowych dochodzonego odszkodowania. Wprawdzie powódR. D. (1)podnosił, że matka wspomogła go finansowo kwotą 1.500 zł gdy miał wypadek, jednak nie wyjaśnił nawet, kiedy ten fakt miał miejsce. Zdaniem Sądu pierwszej instancji było to zdarzenie „wyjątkowe jednorazowe”. Żądana przez tego powoda kwota 200.000 zł z tytułu odszkodowania, zdaniem Sądu orzekającego, nie znajduje uzasadnienia w faktach.
Sąd Okręgowy nie dał wiary twierdzeniomE. D.iR. D. (2), że ich sytuacja pogorszyła się na skutek śmierci osoby bliskiej, gdyż powodowie okoliczności tej nie udowodnili. Za niewiarygodne Sąd orzekający uznał twierdzenia powódkiA. L.– nawet przy przyjęciu, że była ona „najbliższym członkiem rodziny” – że zmarła przekazywała jej i konkubentowi pieniądze. Ostrożność Sądu Okręgowego w ocenie takich twierdzeń wskazanej powódki podyktowana była faktem, że zmarła w chwili śmierci miała długi oraz zaciągała zobowiązania, aby pomóc synowi i jego konkubinie. Wprawdzie powódkiA. L.iE. D.powoływały się na bliskie związki ze zmarłą, jednak zdaniem Sądu orzekającego „nie są to wystarczające argumenty aby traktować je za poczucie krzywdy”.
W przypadku żadnego z małoletnich powodówK.,O.iS. D.Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania odszkodowawczego, ponieważ nie wykazali oni, by wskutek śmierci babci ich sytuacja życiowa uległa pogorszeniu. Za gołosłowne Sądmeritiuznał ich argumenty, że utracili wsparcie życiowe, bowiem babcia za życia deklarowała, że przejmie w przyszłości opiekę nad wnukami. Zdaniem Sądu niedotrzymanie takiej deklaracji nie jest równoznaczne z wyrządzeniem krzywdy tym powodom.
W oparciu o wyjaśnienia powodówR. D. (1)iR. D. (2)Sąd Okręgowy uznał, że odpowiednią dla nich sumę zadośćuczynienia pieniężnego na podstawieart.446 § 4 k.c.stanowią kwoty po 30.000 zł. Wyjaśnienia powodów dały Sądowi podstawę do przyjęcia, że opisana przez nich szczególna więź z matką potęguje poczucie utraty oparcia w bliskiej osobie. Jednocześnie jednak Sąd ten zważył, że pomimo deklaracji o szczególnym przeżywaniu żałoby po śmierci matki żaden z powodów nie korzysta z pomocy psychologa lub innego specjalisty. Skoro ubezpieczyciel w toku postępowania wypłacił już obu synom zmarłej po 15.000 zł, to ich powództwo o zadośćuczynienie podlegało uwzględnieniu do kwot po 15.000 zł.
Wskazując, że łącznie powodowie domagali się od pozwanego zapłaty zadośćuczynienia w kwocie 2.100.000 zł, Sąd pierwszej instancji wskazał, że jest ono znacznie wygórowane. Sąd zważył bowiem, że zmarła zaciągała za życia pożyczki na potrzeby rodziny. Sąd Okręgowy wyraził pogląd, że przy uwzględnieniu wysokości emeryturyE. K.– 1.500 zł netto – dochodzona kwota „wydaje się dalece niestosowna”. Jednocześnie Sąd Okręgowy stwierdził, że popełnił błąd zasądzając na rzecz powodaR. D. (1)po raz drugi kwotę z tytułu poniesionych kosztów pogrzebu. Ustalając datę wymagalności zasądzonych świadczeń Sąd pierwszej instancji uznał, że jest nią data wniesienia pozwu, bowiem toczące się postępowanie karne nie dawało pozwanemu podstaw do wcześniejszego uznania, że roszczenie powodów jest bezsporne.
O kosztach procesu Sąd pierwszej instancji orzekł na podstawie art.100k.p.c. uznając, że pozwany winien je ponosić w zakresie uwzględnionego roszczenia. Koszty procesu pomiędzy pozwanym a powodamiR. D. (1)iR. D. (2)podlegały wzajemnemu zniesieniu, a co do powodów małoletnich Sąd ten odstąpił od obciążania ich tymi kosztami na podstawieart.102 k.p.c., bowiem nie mają oni żadnego majątku.

Od przedstawionego wyroku strona powodowa wniosła apelację: powodowieR. D. (1)iR. D. (2)co do części oddalającej ich powództwa o zapłatę kwot po 470.000 zł z tytułu zadośćuczynienia i po 200.000 zł z tytułu odszkodowania, powódkiA. L.iE. D.co do części oddalających ich powództwa o zapłatę kwot po 100.000 zł z tytułu zadośćuczynienia i po 40.000 zł z tytułu odszkodowania, powodowieK. D.,O. D.iS. D.co do części oddalających ich powództwa o zapłatę kwot po 300.000 zł z tytułu zadośćuczynienia i po 70.000 zł z tytułu odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. Wszyscy powodowie zakwestionowali rozstrzygnięcie o odsetkach w zakresie terminu ich naliczania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucali:

1
naruszenie prawa materialnego, tj.art.446 § 3 k.c.poprzez jego niewłaściwą wykładnię oraz zastosowanie i wskutek tego oddalenie powództwa o odszkodowanie,

2
naruszenie prawa materialnego, tj.art.446 § 4 k.c.poprzez jego niewłaściwą wykładnię oraz zastosowanie i wskutek tego zasądzenie rażąco niskich kwot zadośćuczynienia oraz oddalenie powództwa w zaskarżonej części w stosunku do powodówR. D. (1)iR. D. (2), a w stosunku do pozostałych powodów całkowite oddalenie roszczeń zgłoszonych na tej podstawie,

3
naruszenie prawa materialnego, tj.art.14 ust.1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(Dz.U. Nr 124, poz.1152 ze zm.) w związku zart.481 k.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie i wskutek tego oddalenie żądania powodów o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie pozwanego od dnia 14 stycznia 2010 roku,

4
naruszenie przepisów postepowania, w szczególnościart.328 § 2w zw. zart.233 § 1 k.p.c., polegające na braku wskazania w zaskarżonym wyroku dowodów i twierdzeń, na których oparł się Sąd Okręgowy.

Wskazując na te zarzuty powodowie wnosili o zmianę wyroku w części zaskarżonej i uwzględnienie w tym zakresie dochodzonych roszczeń zgodnie z żądaniami pozwu zarówno co do wysokości, jak i odsetek ustawowych, a także wnosili o zasadzenie od pozwanego solidarnie na ich rzecz kosztów procesu za obie instancje.

Od wyroku apelację wniósł także pozwany, zaskarżając wyrok w zakresie zasądzenia na rzecz powodaR. D. (1)kwoty 3.222,14 złotych tytułem kosztów pogrzebu, tj. co do części rozstrzygnięcia zawartego wpunkcie 1zaskarżonego orzeczenia. Pozwany zarzucił naruszenie prawa procesowego w postaciart.233 § 1 k.p.c.poprzez uznanie, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie dokonał wypłaty na rzecz powodaR. D. (1)odszkodowania obejmującego koszty pogrzebu zmarłej matki, czego konsekwencją było zasądzenie od pozwanego na rzecz w/w powoda kwoty 3.222,14 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu. Wskazując na ten zarzut pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w tej części i oddalenie powództwa w zakresie żądania zapłaty na rzecz powodaR. D. (1)kwoty 3.222,14 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu matki oraz o zasądzenie od tego powoda na jego rzecz kosztów postępowania odwoławczego.

W odpowiedzi na apelację powodów pozwany wnosił o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelacje pozwanego powodowie wnosili, na wypadek jej uwzględnienia, o nieobciążanie ich kosztami postępowania, gdyż byłoby to ich zdaniem sprzeczne z zasadami słuszności oraz zasadami współżycia społecznego.
Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku odrzucił apelację powodówE. D.iR. D. (2), a postanowieniem z dnia 30 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił ich zażalenie na to postanowienie. Od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 30 listopada 2012 r. wymienieni powodowie złożyli skargę kasacyjną, które została odrzucona postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2013 r.

W odniesieniu do apelacji pozwanego i pozostałych powodów Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanegoz oczywistych względów jest zasadna. Poza sporem pomiędzy pozwanym a powodemR. D. (1)była okoliczność dobrowolnego wypłacenia temu powodowi przez pozwanego ubezpieczyciela kwoty 3.222,14 zł z tytułu zwrotu poniesionych przez niego kosztów pogrzebu, na skutek decyzji pozwanego z dnia 30 listopada 2010 roku (v.K.143). Pomimo ustalenia tego faktu Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku ponownie zasądził od pozwanego na rzecz powodaR. D. (1)powyższą kwotę, przyznając w pisemnym uzasadnieniu wyroku (s.7 uzasadnienia), że ta część orzeczenia jest wynikiem omyłki. Z tego względu, podzielając zarzuty pozwanego i stanowisko samego Sądu Okręgowego, na podstawieart.386 § 1 k.p.c., Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1a poprzez uchylenie zawartego w nim rozstrzygnięcia co do kwoty 3.222,14 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 2 lipca 2010 roku, oddalając powództwo w tej części. Powodowie na rozprawie w dniu 28 września 2011 r. przed Sądem Okręgowym złożyli bowiem oświadczenie o częściowym ograniczeniu żądania, między innymi co do kosztów pogrzebu zwróconych przez pozwanego powodowiR. D. (1), jednakże pozew w tym zakresie nie został cofnięty (v. oświadczenie pełnomocnika powodów do protokołu rozprawy – K.204).
Apelacja powodów– w zakresie, w jakim nie została odrzucona – także wymaga uwzględnienia, a to z uwagi na zasadnie postawiony w niej zarzut naruszenia prawa procesowego w postaciart.328 § 2 k.p.c.orazart.233 § 1 k.p.c.w sposób w zasadzie uniemożliwiający kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji przeprowadził bowiem ocenę zasadności roszczeń powodów bez poczynienia i odpowiedniego przedstawienia oraz zanalizowania istotnych dla sprawy ustaleń faktycznych. Przedstawione w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku ustalenia faktyczne mające stanowić podstawę rozstrzygnięcia ograniczają się do okoliczności oczywistych i bezspornych pomiędzy stronami, tj. do faktu zajścia wypadku drogowego, w którym śmierć poniosłaE. K., winy kierującego pojazdem stwierdzonej prawomocnym wyrokiem karnym skazującym, wypłaty przez pozwanego części świadczeń, o które ograniczono powództwo, okoliczności, że w chwili śmierciE. K.była emerytką oraz wskazania stopnia pokrewieństwa powodów wobec zmarłej, zaś w odniesieniu do powódkiA. L.stwierdzenia, że jest ona konkubiną powodaR. D. (1). Są to ustalenia faktyczne daleko niewystarczające do rozstrzygnięcia sporu i oceny żądań zgłoszonych w pozwie.
Nie może mieć dla sprawy żadnego znaczenia konstatacja Sądu Okręgowego, że powodowie nie rozróżniali dochodzonego odszkodowania od zadośćuczynienia i w związku z tym podawali fakty nieprzystające do treści tych roszczeń. Sąd orzekający, niezależnie od tego, czy strony występują wraz z fachowym pełnomocnikiem, czy samodzielnie, zobowiązany jest do zgromadzenia przedstawionych mu pod osąd okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia dochodzonego roszczenia, dokonania ich właściwej oceny oraz odniesienia do treści normy prawnej będącej podstawą powództwa. Jeśli Sąd orzekający dopuścił w sprawie dowód z przesłuchania stron, to w pierwszym rzędzie rzeczą tego Sądu było rzetelne przeprowadzenie tego dowodu poprzez zadanie stronom pytań dotyczących okoliczności faktycznych istotnych dla treści roszczeń zart.446 § 3 i 4 k.c.Dopiero uzupełnieniem działania Sądu w tym względzie jest umożliwienie zadawania stosownych pytań przez obecnych podczas przesłuchania pełnomocników stron. Obecność pełnomocników nie zwalnia jednak Sądu orzekającego od wykazania zainteresowania choćby rutynowymi okolicznościami faktycznymi, umożliwiającymi ocenę roszczeń powodów, opartych o określone przepisy prawa materialnego. Nie kwestionując stanowiska Sądu Okręgowego, że wobec reprezentowania powodów przez profesjonalnego pełnomocnika zasadne jest oczekiwanie (tego Sądu), że „dochodzący swoich roszczeń wiedzą na jakiej podstawie dochodzą swoich praw” (o ile takie stwierdzenie Sąd ten odnosił w istocie do pełnomocnika, a nie do samych stron – niebędących prawnikami profesjonalistami), należy jednak podnieść, że w świetle obowiązujących przepisów prawa procesowego podstawa prawna roszczeń, nawet wskazana przez stronę czy jej pełnomocnika (przy braku takiego obowiązku procesowego, a istnieniu jedynie możliwości wskazywania podstawy prawnej na zasadzieart.127 k.p.c., i to dopiero w jego obecnym brzmieniu), nie wiąże Sądu, który zobowiązany jest do samodzielnej subsumpcji w stosunku do każdego z rozpoznawanych roszczeń. Obowiązkiem strony jest jedynie wskazanie okoliczności faktycznych, na podstawie których dochodzi ona określonego roszczenia.
Na gruncie omawianej sprawy widoczne są zaniechania Sądu pierwszej instancji w tym zakresie. Należy zważyć, że po stronie powodowej z dwojakiego rodzaju roszczeniami – o odszkodowanie i o zadośćuczynienie – występowało siedmioro powodów. Konieczna zatem była ścisła indywidualizacja ich roszczeń oraz dokonanie indywidualnych ustaleń faktycznych, odrębnych dla każdego z powodów, których sytuacja nie jest przecież identyczna. Sąd pierwszej instancji zsumował tymczasem dochodzone przez nich roszczenia i oceniał je łącznie, sporadycznie tylko wskazując – w części zawierającej rozważania Sądu – na okoliczności faktyczne odnoszące się do poszczególnych powodów, lecz niezawarte w ustaleniach tego Sądu.
Przepisart.446 § 3 k.c.stanowi, że sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. Na podstawie zaśart.446 § 4 k.c.sąd może osobom tym przyznać także odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Treść tych regulacji wskazuje, jakie okoliczności faktyczne w punktu widzenia roszczeń o odszkodowanie i zadośćuczynienie po śmierci osoby bliskiej mają rangę istotnych w rozumieniuart.227 k.p.c., a tym samym będących przedmiotem dowodu w postępowaniu cywilnym. Okolicznościami tymi są kwestie dotyczące przynależności powodów do kręgu podmiotów uprawnionych do dochodzenia tego rodzaju świadczeń, ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za śmierć osoby bliskiej, szczegółowe ustalenie sytuacji życiowej każdego z powodów w chwili śmierci osoby bliskiej, a także faktycznego charakteru jej relacji osobistej z każdym z powodów, wreszcie – fakty umożliwiające porównanie stanu rzeczy istniejącego przed śmiercią osoby bliskiej i po jej śmierci. Dodać należy, że do kategorii faktów umożliwiających dokonanie ocen w tym względzie zaliczyć wypada takie dane, jak wiek, sposób dotychczasowego życia każdego z powodów, jego miejsce zamieszkania, częstotliwość i charakter kontaktów z bliską osobą zmarłą (osobiste, telefoniczne, korespondencyjne etc.), własna sytuacja rodzinna, a także tryb życia bliskiej osoby zmarłej, jej indywidualne możliwości i rodzaj wpływu na życie i zamierzenia na przyszłość każdego z powodów z osobna etc.
Należy przy tym zważyć, że ustawowe pojęcie „najbliższego członka rodziny zmarłego” nie musi być tożsame z istnieniem faktycznego pokrewieństwa bądź stosunku powinowactwa pomiędzy zmarłym a powodem. Przepisart.446 k.c.operuje bowiem pojęciem rodziny w szerokim znaczeniu, jednakże w szczególnych, uzasadnionych konkretnymi okolicznościami wypadkach nie można wykluczyć, że bliska więź o charakterze rodzinnym występująca po stronie powodowej z osobą zmarłą także przyda jej legitymację czynną do dochodzenia tego rodzaju roszczeń. Wykładnię taką, uwzględniającą zmiany społeczno-obyczajowe w stosunkach rodzinnych i ewolucję rozumienia rodziny jako małej grupy społecznej powiązanej poczuciem wspólności, także gospodarczej oraz bliskości osobistej, dopuszcza orzecznictwo Sądu Najwyższego (v.wyrok z dnia 13 kwietnia 2005 r., IV CK 648/04 – OSNC 2006, nr 3, poz.54; LEX nr 150318), wskazujące, że pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium zaliczenia do najbliższych członków rodziny w rozumieniuart.446 § 3 k.c., co należy aktualnie odnieść również do § 4 tego przepisu. W odniesieniu do powodów sytuacja taka zachodzi co do powódkiA. L., wobec której Sąd pierwszej instancji nie poczynił konkretnych ustaleń pozwalających na dokonanie podstawowej kwalifikacji podmiotowej, tj. stwierdzenia, czy była ona członkiem najbliższej rodziny zmarłejE. K.. Nie jest wystarczające w tym względzie określenie tej powódki jako konkubiny powodaR. D. (1)– bez szczegółowego ustalenia rzeczywistego charakteru przynależności tej powódki do grona członków rodziny zmarłej, a przede wszystkim ich wzajemnej relacji i istnienia autentycznej więzi pomiędzy nimi, i to więzi uzasadniającej ocenę, że ze względu na konkretne fakty powódkaA. L.spełnia warunki podmiotowe przewidziane wart.446 § 3 i 4 k.c.
Nie można nie zauważyć, że powodowie w pozwie wskazywali na cały szereg okoliczności faktycznych związanych z ich żądaniami, co do których Sąd pierwszej instancji nie dokonał żadnych ustaleń faktycznych, pomijając je w ramach przeprowadzania dowodu z przesłuchania stron oraz w rozważaniach. Pisemne uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera jedynie ustalenie, że zmarła w chwili śmierci była na emeryturze i ogólne stwierdzenia przytoczone na poparcie oceny powództwa, takie jak to, że matka wspierała powodaR. D. (1)finansowo, nawet kwotą 1.500 zł (wobec niewskazania daty takiego zdarzenia Sąd uznał je za przypadek jednorazowy), że zmarła pracowała w szkole jako pracownik obsługi, a po przejściu na emeryturę podejmowała zatrudnienie, za zarobione w ten sposób środki kupując prezenty bliskim, a jednocześnie, żeE. K.zaciągała zobowiązania finansowe, by wspomagać finansowo synaR.i jego rodzinę, czy że więź powodówR.iR. D. (2)ze zmarłą była szczególnie bliska z tego względu, że wychowywała ich jako samotna matka.
Powodowie w pozwie powoływali tę ostatnią okoliczność, jak również to, że rodzinęR.matka silnie wspierała finansowo kwotami od 100 do 1.000 zł oraz pomagała im przy dzieciach, że w chwili urodzinK.mieszkali oni wW., gdzieE. K.często przyjeżdżała, opiekowała się wnukami, kupowała rzeczy dla dzieci, że za życia prowadziła działalność gospodarczą (zawieszoną w dacie wypadku), była pośrednikiem ubezpieczeniowym, pracowała też na etacie w szkole, a od 2009 roku przeszła na emeryturę, jednak jeszcze w tym samym roku zatrudniła się na ½ etatu za kwotę 600 zł miesięcznie, że w następnym okresie (bliżej nie określonym) rodzina powodaR. D. (1)przeprowadziła się doD., gdzie mieszkała zmarła, a wówczas charakter jej pomocy, zwłaszcza przy dzieciach, uległ zmianie, zwłaszcza co do intensywności opieki nad wnukiemK., że drugi synR.z rodziną (żonąE.i synemS.) mieszkali i nadal zamieszkują wW., żeE. K.była osobą samotną, dyspozycyjną wobec dzieci i bardzo zaangażowaną w ich życie, cieszyła się dobrym zdrowiem, była aktywna.
Zasadnie skarżący zarzucali w apelacji, że powołując się na niektóre z tych faktów i dokonując ich oceny Sąd orzekający nie wskazał w sposób konkretny podstawy faktycznej rozstrzygnięcia – nie ustalił szeregu okoliczności, a część z nich w ogóle pominął, pomimo ich wskazania przez powodów, a jedynie do niektórych z nich odniósł się w swoich rozważaniach. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazuje, że mimo przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron Sąd pierwszej instancji całkowicie pominął go przy dokonywaniu ustaleń, odwołując się w sposób ogólny, bez głębszej analizy, do oceny zeznań powodów jako niemal w całości niewiarygodnych, bez wskazania, na jakiej podstawie i w oparciu o które niewiarygodne dowody dokonał takiej oceny.
Z przedstawionych wyżej względów, w ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał w sposób należyty istoty sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie 2, to jest w zakresie, w jakim powództwoR. D. (1),A. L.,K. D.,O. D.iS. D.– o roszczenia główne i o odsetki – zostało oddalone, a także co do wszystkich rozstrzygnięć o kosztach procesu, dotyczących wyżej wymienionych powodów, tj. odpowiednio w punktach 3, 5 i 6 (poza rozstrzygnięciami tam zawartymi, a dotyczącymi powodówR. D. (2)iE. D., w stosunku do których zaskarżony wyrok jest prawomocny). Jako podstawę tej części wyroku wskazać należy przepisart.386 § 4 k.p.c.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy przeprowadzi postępowanie dowodowe w oparciu o dowody zaoferowane przez strony, przy czym rozważy celowość uzupełnienia dowodu z przesłuchania stron w celu uzyskania od powodów, niezależnie od stopnia rozumienia przez nich charakteru dochodzonych roszczeń, faktów istotnych z punktu widzenia treściart.446 § 3 i 4 k.c., wyżej (przykładowo jedynie) wskazanych. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd pierwszej instancji oceni dowody, uwzględniając wymogi przewidziane wart.233 § 1 k.p.c., a ustaleń faktycznych w omawianym wyżej zakresie dokona odrębnie w stosunku do każdego z występujących w sprawie powodów. Także oceny roszczeń dokona Sąd orzekający indywidualnie, mając na uwadze konkretne okoliczności faktyczne ustalone w odniesieniu do każdego z powodów z osobna. Rozważy Sąd Okręgowy, czy ustalony każdorazowo faktyczny układ stosunków między danym powodem a zmarłą był na tyle bliski, że uzasadniał uwzględnienie powództwa oraz ewentualnie w jakim zakresie. Będzie miał przy tym Sąd na względzie, że sama przynależność powodów do kręgu rodziny zmarłej nie stanowi wystarczającej przesłanki pozytywnego dla skarżących rozstrzygnięcia, zwłaszcza w zakresie zadośćuczynienia. Konieczne bowiem będzie wykazanie szczególnych, bardzo bliskich, emocjonalnych więzi zE. K., których przerwanie wyrządziło krzywdę powodom. Okolicznością przesądzającą nie może być w tym względzie brak korzystania przez bliskich zmarłej z fachowej pomocy psychiatrycznej czy psychologicznej – to tylko jedna spośród szeregu wielu powiązanych ze sobą faktów i okoliczności, które będzie należało rozważyć. Swoim rozważaniom Sąd pierwszej instancji da nadto odpowiedni wyraz w razie sporządzania pisemnego uzasadnienia wyroku, stosując prawidłowo zalecenia wynikające z treściart.328 § 2 k.p.c.
Konieczność dokonania konkretnych ustaleń faktycznych oraz ich rozważenia dotyczy także roszczenia powodów w zakresie odsetek – w dotychczasowym materiale sprawy brak jest bowiem ustaleń co do tej kwestii – tak odnośnie do daty zgłoszenia szkody, jak i szczegółów przebiegu postepowania likwidacyjnego oraz istnienia podstaw do zachowania się pozwanego zgodnie z treścią art.14 ust 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, powołanej w apelacji, w związku zart.817 k.c.w związku zart.481 § 1 i 2 k.c.W szczególności ustali Sąd rzeczywiste przyczyny, dla których pozwany ubezpieczyciel wstrzymał się z wypłatą świadczeń oraz oceni, czy – w razie uznania, że świadczenia takie należały się (wszystkim lub niektórym tylko) powodom, pozwany miał usprawiedliwione podstawy do takiego wstrzymania. Ocena taka winna przy tym uwzględniać wymóg profesjonalnej staranności ubezpieczyciela w wyjaśnieniu podstaw swojej odpowiedzialności i innych okoliczności istotnych – w kontekście faktu, że opinia biegłego wykluczająca jakiekolwiek przyczynienie sięE. K.do wypadku pochodziła z dnia 21 października 2009 roku i została złożona do akt sprawy karnej na etapie postępowania przygotowawczego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu ma za podstawę przepisart.108 § 2 k.p.c.