Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 146/13
Data wyroku: 2013-10-03 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Spadek
Podstawa prawna: art. 931§1 i 2 k.c.

Sygn. akt II Ca 146/13

POSTANOWIENIE

Dnia

3 października 2013 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący

SSO Ireneusz Płowaś

Sędzia

SO Wojciech Borodziuk
SO Janusz Kasnowski (spr.)

Protokolant

sekr. sądowy Tomasz Rapacewicz

po rozpoznaniu w dniu 3 października 2013 r.

w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z wnioskuB. Ś.

z udziałemB. R.,Z. Ś. (1),G. H.,M. D.,P. Ś.iR. P.

o stwierdzenie nabycia spadku

na skutek apelacji wnioskodawcy

od postanowienia częściowego Sądu Rejonowego w Inowrocławiu

z dnia 5 listopada 2012 r.

sygn. akt. I Ns 742/12

p o s t a n a w i a :

I
zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie 1 (pierwszym) w ten tylko sposób, iż spadkobiercyP. Ś.iM. D.dziedziczą spadek po zmarłejZ. Ś. (2)każdy po 1/12 części;

II
zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie 2 (drugim) w ten sposób, że opisane w tym punkcie gospodarstwo rolne dziedziczą dzieci:R. P.,Z. Ś. (1),B. R.,G. H.iB. Ś.każdy po 1/5 części.

Na oryginale właściwe podpisy
II Ca 146/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 5 listopada 2012r. Sąd Rejonowy w Inowrocławiu stwierdził, że spadek poZ. Ś. (2)zmarłej w dniu 8 lipca 1989r. wT., gdzie ostatnio stale zamieszkiwała, na podstawie ustawy nabyły dzieci:B. Ś.,R. P.,Z. Ś. (1),B. R.,G. H.– każdy po 1/6 części oraz w miejsce synaH. Ś.jego dzieciP. Ś.iM. D.– każdy z nich w ½ części spadku (punkt 1 postanowienia), a wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wT.nabyły dzieci:R. P.,Z. Ś. (1),B. R.,G. H.– każdy po ¼ części.
Sąd Rejonowy ustalił, że spadkodawczyniZ. Ś. (2)zmarła w dniu 8 lipca 1989r. wT., gdzie ostatnio stale zamieszkiwała. W chwili śmierci była wdową. MążA. Ś.zmarł przed nią. Z małżeństwa urodziło się sześcioro dzieci wskazanych w postanowieniu, z tym że synH. Ś.zmarł przed nią (w dniu 03.11.1984r.) pozostawiając dwoje dzieciP. Ś.iM. D.. W spadku pozostało gospodarstwo rolne, które Sąd bliżej w uzasadnieniu opisał. Spadkodawczyni nie pozostawiła testamentu. W chwili otwarcia spadku żaden ze spadkobierców nie był małoletni, nie pobierał nauki zawodu, nie uczęszczał do szkół i nie był osoba niezdolna do pracy.
W ramach oceny prawnej tych ustaleń Sąd Rejonowy uznał, że spadek po zmarłejZ. Ś. (2)na podstawie ustawy nabyło pięcioro dzieci w częściach równych (zgodnie z art.9311kc) oraz dzieci zmarłego synaH. Ś., który nie dożył otwarcia spadku, a więcP. Ś.iM. D.– także w równych częściach (zgodnie zart.9312kc). W zakresie dziedziczenia wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego Sąd przyjął, że uprawnienia do jego dziedziczenia określone wart.1059 kc(w treści obowiązującej na czas otwarcia spadku) w związku z wówczas obowiązującymart.1601kcoraz 3ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.11.1964r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, posiadały dzieci spadkodawczyniR. P.,Z. Ś. (1),B. R.iG. H., które dziedziczą je w częściach równych tj. po ¼ części (zgodnie zart.9311kc).

W apelacji od postanowienia wnioskodawcaB. Ś.domagał się jego zmiany w części dotyczącej dziedziczenia gospodarstwa rolnego tj. w punkcie 2 (drugim) poprzez stwierdzenie, że on także dziedziczy gospodarstwo rolne pozostawione przez spadkodawczynię.
Twierdził, że do roku 1970 zamieszkiwał i na stałe pracował w rodzinnym gospodarstwie rolnym. Pomagał też w budowie domu mieszkalnego wchodzącego w skład tego gospodarstwa. Pracował w gospodarstwie rolnym ponad 15 lat i nabył kwalifikacje do jego prowadzenia. W kolejnych latach pracował zawodowo (w znaczeniu poza rolnictwem), a w 1980r. przeszedł na rentę. Dla zapewnienia utrzymania rodzinie podjął pracę w 30 hektarowym gospodarstwie rolnym brataZ. Ś. (1)położonym wK., gdzie głównie hodował owce i chował gęsi. Potem przeniósł hodowlę owiec do gospodarstwa matkiZ. Ś. (2)wT.(wchodzącego w skład spadku) i prowadził ją do 1990r. Podkreślił, że uczestnicy nie kwestionowali jego pracy w gospodarstwie rolnym brata i choć nie wiązał swojego życia wyłącznie z pracą w rolnictwie, to jednak nabył uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa po zmarłej matce (zażalenie wnioskodawcy – k. 73 i 74).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawcyB. Ś.podlegała uwzględnieniu.
Przystępując do oceny okoliczności w niej podniesionych wskazać należy, że w chwili otwarcia spadku (tj. śmierci spadkodawczyni w dniu 08.07.1989r.) nie obowiązywały już przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.11.1964r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, do których odwołał się Sąd Rejonowy, bowiem zostały wcześniej uchylone. Nie ma to jednak istotnego znaczenia w sprawie.
Opisując w apelacji przebieg swojej pracy w gospodarstwie rolnym wnioskodawca zmierzał w istocie do wykazania, że posiadał on kwalifikacje do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, tak jak pozostali z jego rodzeństwa, gdyż wykonywałstałą pracą w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej przez okres co najmniej roku– jak wymagał obowiązujący w chwili otwarcia spadkuart.1059 pkt 1 kci stosowany z nim w związku 1 pkt 4 nowego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12.12.1980r. w sprawie warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych (Dz.U. 89 poz.519 ze zm.). Zwrócić należy uwagę, że z biegiem lat, w związku ze zmianami społeczno – gospodarczymi, odstąpiono od zbyt rygorystycznej wykładni tych przepisów, które jeszcze niekiedy znajdują zastosowanie do stanów faktycznych wywołanych otwarciem spadku w chwili, gdy jeszcze obowiązywały. Tym bardziej, że – jak stwierdził Sąd Najwyższy - w stanachgranicznychocena czy spadkobierca w chwili otwarcia spadku stale pracował w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej jest zagadnieniem skomplikowanym (patrz uzasadnienie postanowienia z dnia 22.06.2002r. w sprawie III CK 597/04 –opublikowane w systemie informacji prawnej LEX). W szczególności w tych przypadkach, gdy gospodarstwo rolne nie jest wielkie i tym samym nie wymaga wykonywania aż tak licznych prac w polu, przy inwentarzu czy w obejściu. Zgodzić się należy z zapatrywaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w przywołanym postanowieniu z dnia 22.06.2002r., żebrak wykonywania bieżących czynności w obejściu i przy inwentarzu nie wyłącza przesłanki dziedziczenia gospodarstwa rolnego w postaci stałej pracy w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej; pojęcie stałej pracy przy produkcji rolnej obejmuje bowiem każdą pracę wykonywana w gospodarstwie rolnym w ramach rodzinnego podziału czynności; przesłanka jest wiec spełniona, jeżeli spadkobierca stale tj. od szeregu lat w tym w chwili otwarcia spadku, gdy tylko zachodziła taka potrzeba gospodarcza, wykonywał sukcesywnie czynności przy pracach polowych w spadkowym gospodarstwie rolnym. W świetle okoliczności przedstawionych przez wnioskodawcę, a potwierdzonych przez uczestniczkęB. R.na rozprawie apelacyjnej przyjąć należy, że wnioskodawca wykazał się właściwym okresem pracy w gospodarstwie rolnym brata i siostry oraz w gospodarstwie spadkowym, które nie było wielkie (około 3 ha), przez co zachodziły uzasadnione podstawy do przyjęcia, że on także spełniał wymogi do jego dziedziczenia.
Dlatego też Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie 2 (drugim) poprzez stwierdzenie, że gospodarstwo rolne pozostałe w spadku poZ. Ś. (2)zmarłej w dniu 8 lipca 1989r. wT., gdzie ostatnio stale zamieszkiwała, na podstawie ustawy nabyły dzieci:R. P.,Z. Ś. (1),B. R.,G. H.orazB. Ś.– każdy po 1/5 części. Z uwagi na zaistniałą niedokładność w punkcie 1 (pierwszym) zaskarżonego postanowienia Sąd odwoławczy dokonał jego zmiany ale jedynie w części dotyczącej dziedziczenia spadku przez wnuków zmarłejZ. P.Ś.iM. D.przez stwierdzenie, że dziedziczą oni spadek po 1/12 części każdy. W istocie zmiana stanowi doprecyzowanie treści postanowienia w tej części. Uczestnicy postępowaniaP. Ś.iM. D.są dziećmi zmarłego syna spadkodawczyniH. Ś., który zmarł przez nią, a więc są wnukami spadkodawczyni. Zatem dziedziczą spadek po niej jedynie do wysokości udziału, który przypadłby ich ojcu, gdyby dożył otwarcia spadku. Skoro dziedziczyłby on spadek po matceZ. Ś. (2)wraz z pięciorgiem jego rodzeństwa, a więc przypadłby mu udział w wysokości 1/6 części (zgodnie zart.9311kc), to ten udział dziedziczą jego dzieci w częściach równych, a więc po 1/12 części (zgodnie zart.9312kc). Zatem zapis poczyniony w postanowieniu, żeP. Ś.iM. D.dziedziczą –każdy z nich w ½ części spadkumógłby rodzic wątpliwości, co do zakresu ich dziedziczenia. W takich częściach dziedziczą spadek jedynie po swoim ojcuH. Ś., co w odniesieniu do całości spadku po zmarłejZ. Ś. (2)(ich babce) oznacza dziedziczenie po 1/12 części. O zmianie postanowienia Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart.3861kpc(w związku zart.132kpc).