Sąd Okręgowy w Słupsku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 237/13
Data wyroku: 2013-11-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Banaś
Słowa kluczowe: Zobowiązanie Do Złożenia Oświadczenia Woli
Podstawa prawna: art.17 ustawy z dnia 15.12.2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych ( Dz. U. z 2003 r. Nr 19,poz.11616)
Teza: "Spółdzielcze prawo do lokalu przydzielone w czasie trwania małżeństwa należy zatem wspólnie do obojga małżonków nawet wówczas, gdy jeden z małżonków nie jest członkiem spółdzielni "

Sygn. I C 237/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 listopada 2013 r.

Sąd Okręgowy w Słupsku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Małgorzata Banaś

Protokolant:

Małgorzata Bugiel

po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2013 r. w Słupsku
na rozprawie
sprawy z powództwaS. S.
przeciwkoSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

1
oddala powództwo;

2
nie obciąża powoda kosztami procesu.

Na oryginale właściwy podpis

Sygn. akt IC 237/13

UZASADNIENIE
PowódS. S.w pozwie wniesionym do Sądu Okręgowego wS.domagał się zobowiązanieSpółdzielni (...)z siedzibą wS.do zawarcia umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego położonego przyul. (...)wS.wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej na jego rzecz i do określenia udziału w nieruchomości wspólnej dla lokalu mieszkalnego wskazanego powyżej. W uzasadnieniu żądania wskazał, że przysługuje mu spółdzielcze własnościowe prawo do spornego lokalu, a pozwana do dnia złożenia pozwu nie przeniosła na niego własności lokalu, mimo ustawowego obowiązku.
Jako podstawę prawną zgłoszonego powództwa powód wskazałart. 1714ustęp 1 i 11ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych(Dz.U. z 2003 roku, Nr 119, poz. 11616 ze zm.)

PozwanaSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wS.wnosząc o oddalenie powództwa jako co najmniej przedwczesnego, wskazała, iż nie kwestionuje tego, że zgodnie zart. 1714ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r o spółdzielniach mieszkaniowychna pisemne żądanie członka lub osoby niebędącej członkiem spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, spółdzielnia jest obowiązana zawrzeć umowę przeniesienia własności lokalu po spełnieniu warunków określonych w pkt. 1 i 2 ust. 1 art. 1714ustawy. Powyższy przepis dotyczy wszystkich osób posiadających własnościowe prawo do lokalu. W niniejszej sprawie istotne jest jednak, to iż własnościowe prawo do lokalu przyul. (...)wS.przysługiwało powodowi i jego żonieA. S., a po jej zgonie w dniu 2 maja 2012 r, przysługuje powodowi i spadkobiercom jego żony. Powód pomimo pouczenia w tym przedmiocie nie przedstawił do Spółdzielni postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej żonieA. S., ani też dowodu wszczęcia takiego postępowania.

Sąd ustalił co następuje:
Powód domagał się nakazania pozwanejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.złożenia oświadczenia woli o przekształceniu (ustanowieniu) przez pozwaną na jego rzecz odrębnej własnościlokalu nr (...)położonego wS.przyul. (...)wraz z udziałem w prawie własności nieruchomości.
S. S.był członkiem pozwanejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.od dnia 29 maja 1967r. W dniu 9 lutego 1971r. otrzymał od Spółdzielni przydział mieszkania typu lokatorskiego o pow. 26,4 m2przyul. (...)wS..
W dniu 19 czerwca1976r. powód zwarł związek małżeński zA. S..
Budynek ten i jego lokatorów pozwana Spółdzielnia przekazała w 1980 roku do zasobówSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.. Z tych względów powód podobnie jak inni członkowie spółdzielni zamieszkujący w budynku przyul. (...)poza tymi którzy nie złożyli deklaracji przystąpienia do(...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.został wykreślony z listy członków pozwanej spółdzielni.
bezsporne – nadto deklaracja przystąpienia do spółdzielni k. 62, przydział lokalu k. 63, rejestr członków k. 66 akt, protokół z posiedzenia zarządu k.68 akt.
Od 29 grudnia 1980r.S. S.był członkiem(...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.wpisanym do rejestru członków pod numerem 9850.
W dniu 31 lipca 1989r. powód wystąpił do zarządu Spółdzielni o skreślenie go z rejestru członków z uwagi na otrzymanie nowego mieszkania w zasobachSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS..
Z dniem 1 sierpnia 1989r. powód został wykreślony z rejestru członków spółdzielni w związku z przeniesieniem członkostwa i skierowaniem do zasiedlenia mieszkania w zasobachSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.. Wraz z przeniesieniem rejestracji zostały przekazane w całości dokumenty znajdujące się w aktach członkowskich.
bezsporne – nadto wystąpienie ze(...)Czyn k. 77, protokół zdawczo-odbiorczy k. 78 akt.
W dniu 28 sierpnia 1989r. powód złożył deklarację przyjęcia w poczet członkówSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS., i z dniem 2 marca 1990r. został przyjęty i wpisany do rejestru członków pod numerem(...), a następnie w dniu 9 marca 1990r. Spółdzielnia przydzieliła powodowi lokal mieszkalny przyul. (...)wS.na warunkach własnościowego prawa do lokalu i wskazała powoda oraz jego żonęA. S., jako osoby mające prawo zamieszkania w przydzielonym lokalu.
Żona powoda zmarła w dniu 29 maja 2012r. małżonkowie nie mieli dzieci.A. S.w chwili śmierci posiadała pięcioro żyjącego rodzeństwa.
bezsporne – nadto deklaracja przystąpienia do spółdzielni k. 42, przydział lokalu k. 43,
W dniu 19 grudnia 2012r. powód złożył w pozwanej Spółdzielni wniosek o wyodrębnienie zajmowanego przeze niego lokalu i przeniesienie na jego własność. W odpowiedzi na powyższe spółdzielnia poinformowała powoda pismem z dnia 7 listopada 2012r. o konieczności uregulowania spraw spadkowych po zmarłej żonie, co potwierdziła także w piśmie z 8 stycznia 2013r. będącym odpowiedzią na wniosek powoda o przeniesienie lokalu w odrębną własność.
dowód: pismo pozwanej Spółdzielni z dnia 7.11.2012r. k.9, pismo z dnia 0.01.2013r. k. 12 akt.

Sąd zważył, co następuje:
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
S. S.członkiem pozwanejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)był od dnia 29 maja 1967r. i otrzymał przydział na mieszkanie przyul. (...)wS.na zasadach spółdzielczego prawa lokatorskiego. Od dnia 19 czerwca 1976r. wspólnie z powodem zamieszkiwała jego żonaA. S.. Następnie uwagi na przekazanie budynku przyul. (...)w 1980 r. do zasobów(...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...),S. S.został wykreślony z rejestru członków pozwanej spółdzielni i przyjęty w poczet członkówSpółdzielni (...)w dniu 29 grudnia 1980r.
Uwzględniając wniosek powoda o przydział większego mieszkania.Spółdzielnia Mieszkaniowa (...)skierowała go do zasiedlenia mieszkania przyul. (...)wS.znajdującego się w zasobachSpółdzielni Mieszkaniowej (...)która przydzieliła powodowi ten lokal w dniu 9 marca 1990r. na warunkach spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, a przydział lokalu nastąpił w czasie pozostawania powoda w związku małżeńskim. Wcześniej, bo w dniu 28 sierpnia 1989r. powód złożył deklarację przystąpienia doSpółdzielni Mieszkaniowej (...)w charakterze członka, natomiast w poczet członków został przyjęty w dniu 2 sierpnia 1990r. na podstawie decyzji nr(...). W dniu 1 sierpnia 1989r. powód został wykreślony z rejestru członków(...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...).
Zgodnie z obowiązującymi w czasie przydziału przepisemart. 215 § 2 prawa spółdzielczego z dnia 16 września 1982r.i § 17 ust. 1 statutu pozwanejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS.uchwalonego przez Zebranie Przedstawicieli Spółdzielni Mieszkaniowej(...)w dniu 27 czerwca 1983r. i stanowiącego tekst jednolity uwzględniający zmiany dokonane w uchwale z 20 czerwca 1987r. spółdzielcze prawo do lokalu, przydzielone obojgu małżonkom lub jednemu z nich w czasie trwania małżeństwa dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny, należy wspólnie do obojga małżonków bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe. O tym, czy spółdzielcze prawo do lokalu należy do obojga małżonków czy też do jednego z nich, decydują przesłanki materialnoprawne nabycia tego prawa, a nie formalna okoliczność, który z nich jest stroną stosunku prawnego, na podstawie którego doszło do nabycia prawa. Jest więc bez znaczenia, czy w tytule tego nabycia są uwidocznieni oboje małżonkowie czy też tylko jedno z nich. Decyduje okoliczność, że nabyte prawo stanowi dorobek małżonków w rozumieniuart. 31 i 32 k.r.o.Zasadą przy tym jest, że nabyte prawo stanowi dorobek, a do wyjątkowych należą sytuacje, gdy przypada ono tylko jednemu z małżonków (art. 31 i 32 k.r.o.). Dla oceny, że spółdzielcze prawo do lokalu przynależy do obojga małżonków, jest natomiast obojętne źródło i czas wpłacenia wkładu.
Spółdzielcze prawo do lokalu przydzielone w czasie trwania małżeństwa należy zatem wspólnie do obojga małżonków nawet wówczas, gdy jeden z małżonków nie jest członkiem spółdzielni. Decydującym warunkiem uznania wspólności prawa małżonków do lokalu mieszkalnego przyul. (...)wS., był przydział tego lokalu dokonany w czasie trwania małżeństwa, nie zaś pochodzenie wkładu budowlanego, jak wywodził powód. Bezzasadnym zatem jest argument powoda który swoje wyłączne prawo do tego lokalu wywodzi z faktu, że wkład mieszkaniowy na ten lokal wniósł – jak twierdzi, w całości z majątku osobistego a także, że przed zawarciem małżeństwa dokonywał wszystkich czynności związanych z poprzednim lokalem przyul. (...)wS., na który wpłacił ze swojego majątku odrębnego wkład mieszkaniowy. Wbrew odmiennemu twierdzeniu powoda, wniesiony przez niego wkład budowlany należał do obojga małżonków. Zgodnie bowiem z obowiązującym w czasie przydziału lokaluart. 215 § 4 prawa spółdzielczego, ,jeżeli stosunki majątkowe między małżonkami podlegają wspólności ustawowej, wkład mieszkaniowy lub budowlany należy przed przydziałem lokalu wspólnie do obojga małżonków, niezależnie od pochodzenia środków, z których został zgromadzony. Przepis ten nie narusza uprawnienia każdego z małżonków do żądania zwrotu wydatków i nakładów poczynionych z jego majątku odrębnego na majątek wspólny”.
W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż prawo do lokalu co do którego powód zgłosił wniosek o wyodrębnienie i przeniesienie na jego własność zostało przydzielone w czasie trwania małżeństwa. Własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu jest ograniczonymprawem rzeczowym, dziedzicznym i podlegającym obrotowi prawnemu. Wspólność małżeńska może istnieć tylko między małżonkami, dlatego ustaje ona ex lege z chwilą ustania małżeństwa na skutek śmierci jednego z małżonków rozwodu lub unieważnienia małżeństwa. Zasada ta odnosi się także do wspólności spółdzielczego prawa do lokalu zarówno istniejącej w ramach wspólności dorobku, jak i samoistnej.
Zgodnie zust. 1 art. 1714ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r o spółdzielniach mieszkaniowychna pisemne żądanie członka lub osoby niebędącej członkiem spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, spółdzielnia jest obowiązana zawrzeć umowę przeniesienia własności lokalu po spełnieniu pkt. 1 i 2 ust. 1 art. 1714ustawy. Własnościowe prawo do lokalu przyul. (...)wS.przysługiwało powodowi i jego żonieA. S., a po jej zgonie, który nastąpił w dniu 29 maja 2012r., przysługuje powodowi i spadkobiercom jego żony. Zgodnie z § 73 statutu pozwanej spółdzielni oraz stosownie do treści art. 179ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. który zastąpił uchyloneart.228 i 233 prawa spółdzielczego z dnia 16 września 1982r., w razie śmierci jednego z małżonków, którym spółdzielcze prawo do lokalu przysługiwało wspólnie, stosuje się odpowiednio ust 1. tego artykułu stanowiący, że „ jeżeli spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przeszło na kilku spadkobierców, powinni oni w terminie jednego roku od otwarcia spadku, wyznaczyć spośród siebie pełnomocnika w celu dokonywania czynności prawnych związanych z wykonywaniem tego prawa, włącznie z zawarciem w ich imieniu umowy o przeniesienie własności lokalu. Bezspornie do dnia wytoczenia niniejszego powództwa powód nie przedstawił pozwanej Spółdzielni postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej żonieA. S., ani też dowodu wszczęcia takiego postępowania.
Słusznie zatem podnosiła pozwana, iż do czasu ustanowienia kręgu spadkobierców po zmarłej żonieA. S.wniosek powoda o ustanowienie odrębnej własności lokalu przyul. (...)nie może być zrealizowany. Z tych względów również i powództwo podlegało oddaleniu.

Niezależnie od stanowisk prezentowanych w tym przedmiocie przez Sąd Najwyższy w wydanych orzeczeniach poczynając od postanowienia z dnia 21 sierpnia 2008 r.(...), do którego treści odwoływały się Sądy obu instancji, a następnie w postanowieniu z dnia 3 lutego 2010r. II(...)i wyroku z dnia 23 czerwca 2010r. II(...)zawierającym odmienne stanowisko od wcześniejszego, istotne na dzień dzisiejszy jest rozstrzygniecieTrybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 27 lipca 2012r.a mianowicie, żeart. 491zdanie drugie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowychw zakresie obciążanie pozwanej spółdzielni mieszkaniowej kosztami procesu niezależnie od wyniku postępowania jest niezgodne zkonstytucją. Sędziowie Trybunału podkreślili w uzasadnieniu wydanego orzeczenia , że dotychczasowe rozwiązanie ma negatywne skutki dla majątku spółdzielni, który jest prywatnym majątkiem członków spółdzielni, w sytuacji gdy powód nigdy nie ponosi żadnej odpowiedzialności finansowej za nadużycie prawa do złożenia powództwa przeciwko spółdzielni mieszkaniowej, niezależnie od swojej sytuacji majątkowej i zachowania w toku procesu. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, tak duża dysproporcja sytuacji stron postępowania narusza zasadę równości w sferze postępowania cywilnego, wynikającą zart. 45ust. związku z art., 32ust. 1 konstytucji.
W tym stanie rzeczy brak było podstaw do przyznawania zwrotu kosztów procesu poniesionych przez powoda. Jednocześnie Sąd orzekając o kosztach procesu na podstawieart.102 kpcw zw. zart.108 kpcodstąpił od obciążania powoda kosztami należnymi pozwanej.
Przepis art. 102 urzeczywistnia zasadę słuszności i jako wyjątkowy - stanowiący wyłom w zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu - nie podlega wykładni rozszerzającej. Nie konkretyzuje on pojęcia „wypadków szczególnie uzasadnionych”, toteż ich kwalifikacja należy do sądu, który - uwzględniając całokształt okoliczności konkretnej sprawy - powinien kierować się własnym poczuciem sprawiedliwości.
Do kręgu okoliczności branych pod uwagę przez sąd przy ocenie przesłanek zart. 102należą zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i będące „na zewnątrz” procesu, zwłaszcza. Unormowanie zawarte wart. 102 k.p.c.daje więc sądowi swobodę w rozstrzyganiu o rozłożeniu ciężaru kosztów procesu, w "wypadkach szczególnie uzasadnionych". Uwzględniając więc zasady słuszności sąd może zasądzić od przegrywającego tylko część kosztów lub nie obciążać go w ogóle kosztami. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zachodziły po stronie powoda przesłanki do zastosowaniaart.102 k.p.c.

Na oryginale właściwy podpis