Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1374/13
Data wyroku: 2013-11-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Krzeczowska-Lasoń, Barbara Mazur, Bożena Grubba
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 103 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 1374/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 listopada 2013 r.

Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Bożena Grubba

Sędziowie:

SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń (spr.)
SSA Barbara Mazur

Protokolant:

sekr.sądowy Wioletta Blach

po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 r. w Gdańsku
sprawyK. P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
od wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt V U 692/13

oddala apelację.

Sygn. akt III AUa 1374/13

UZASADNIENIE
UbezpieczonyK. P.wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.z dnia 14 marca 2013 r.
Wnioskodawca domagał się zmiany zaskarżonej decyzji organu rentowego poprzez jej uchylenie w części, w jakiej decyzja ta zawiesza prawo do emerytury za okres od dnia1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. Nadto wniósł o nakazanie organowi rentowemu wypłatę zaległej emerytury od dnia 1 października 2011 r. wraz z ustawowymi odsetkami od każdej zaległej miesięcznej raty do dnia 21 listopada 2012 r.
Pozwany wniósł o oddalenie odwołania, jednocześnie podnosząc, że brak jest podstaw do podjęcia wypłaty zawieszonego świadczenia za okres sprzed 22 listopada2012 r.
Sąd Okręgowy w Słupsku - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia6 czerwca 2013 r. w sprawie V U 692/13 zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób,że zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.do wypłaty emerytury ubezpieczonemuK. P.za okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia21 listopada 2012 r., nie stwierdzając odpowiedzialności organu rentowego.
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji.
UbezpieczonyK. P.,urodzony w dniu (...)w dniu18 grudnia 2009 r. złożył wniosek o emeryturę. Decyzją z dnia 22 grudnia 2009 r. organ rentowy przyznał mu prawo do emerytury od 1 grudnia 2009 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę. Ubezpieczony zatrudniony jest w SpecjalnymOśrodku Szkolno- (...)wB.. Wobec nierozwiązania stosunku pracy, decyzją z dnia 10 października 2011 r. organ rentowy wstrzymał ubezpieczonemu wypłatę emerytury od 1 października 2011 r. Wnioskiem z dnia 28 listopada 2012 r.K. P.wniósł o podjęcie wypłaty zawieszonych świadczeń wraz z odsetkami. Decyzją z dnia 20 grudnia 2012 r. pozwany wznowił wypłatę emerytury od 22 listopada2012 r., tj. od dnia, w którym został opublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia13 listopada 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 12285). Zaskarżoną decyzją z dnia 14 marca 2013 r. organ rentowy odmówił podjęcia wypłaty zawieszonych za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. świadczeń.
Sąd Okręgowy zważył, że do stosowania zasad wypłaty świadczeń zgodniez dyspozycjąart. 133 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) odsyłaust. 2tegoż przepisu prawnego. W sprawach, w których doszło do zawieszenia wypłaty świadczeń emerytalnych od dnia 1 października 2011 r., co do osób, które nabyły prawo do emerytury i je realizowały poczynając od 8 stycznia 2009 r. (czyli w stanie prawnym, który do wypłaty emerytury nie wymagał rozwiązania stosunku pracy) można uznać, że organ rentowy dopuścił się błędu w rozumieniu przytoczonego powyżejart. 133 ust. 1 pkt 2.
Za takim rozumieniem „błędu organu rentowego” opowiedział się także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2011 r., I UK 332/10 (LEX nr 811827) stwierdzając,że „za takie przyczyny można uznać wszelkie zaniedbania tego organu, każdą obiektywną wadliwość decyzji, niezależnie od tego czy jest ona skutkiem zaniedbania, pomyłki, celowego działania organu rentowego, czy też rezultatem niewłaściwych działań pracodawców albo wadliwej techniki legislacyjnej i w konsekwencji niejednoznaczności stanowionych przepisów. Oznacza to, że przedmiotowe pojęcie obejmuje również niedopełnienie obowiązku działania z urzędu na korzyść osób uprawnionych do świadczeń emerytalno – rentowych” (teza 2).
Zdaniem Sądu Okręgowegoart. 133 ust. 1 pkt 2miałby w sprawie zastosowaniei pozwalałby na wypłatę świadczeń za okres zawieszenia wypłaty emerytury w oparciuo przepis prawny uznany następnie za sprzeczny zKonstytucją RP.
Sąd I instancji wskazał, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązująca i są ostateczne (art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP). Orzeczenieo niekonstytucyjności musi prowadzić do dalszych działań mających na celu przywrócenie stanu zgodności zKonstytucją, co można osiągnąć w wyniku wznowienia postępowaniapo orzeczeniu niekonstytucyjności, co jest możliwe na podstawieart. 190 ust. 4 Konstytucji RPoraz na zasadach i w trybie określonym w przepisach właściwych dla danego postępowania.
Art. 190 ust. 4 Konstytucji RPwskazuje na wyraźną wolę ustawodawcy, aby sprawa prawomocnie rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego zKonstytucjąbyła rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007 r., K 8/07, OTK-A 2007/3/26). Stąd między innymi regulacje dotyczące wznowienia postępowań w związku z wyrokami TK. Z tych także przyczyn w orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtowało się jednolite stanowisko,co do tego, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny zKonstytucją, nie może być stosowany przez sądy i inne organy w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału. Oznacza to konieczność ponownego rozpoznania sprawy z pominięciem już niekonstytucyjnego przepisu, jeżeli stanowił on podstawę wydania kwestionowanego orzeczenia sądowego (np. uchwała Sądu Najwyższego z 3 lipca 2003 r., III CZP 45/03, OSNC z 2004 r., Nr 9, poz. 94).
Ubezpieczony powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w sprawieK 2/12 z dnia 13 listopada 2012 r., w którym orzeczono, żeart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w związkuz art. 103 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z FUS, dodanym przezart. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 r., w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwai stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji RP.
Trybunał Konstytucyjny wskazał, że w porządku prawnym, jaki istniał w naszym kraju i w przepisach emerytalno- rentowych sytuacja dotycząca prawa do emerytury i możliwości bądź braku możliwości kontynuowania zatrudnienia zmieniała się na przestrzeni lat.Od 1 lipca 2000 r. (data wejścia w życie art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentachz FUS) nierozwiązanie stosunku pracy powodowało, że prawo do świadczenia mogło zostać ustalone, ale nie mogło zostać zrealizowane (zostało zawieszone). Uzasadniając tę zmianę, wskazano, że zasadniczą rolę w ubezpieczeniu społecznym odgrywa powiązanie prawado świadczenia z brakiem środków utrzymania, a łączenie dochodów z pracy,z jednoczesnym pobieraniem emerytury stawia pracujących emerytów w pozycji uprzywilejowanej, co nie może być oceniane w oderwaniu od poziomu życia społeczeństwa, istniejącego bezrobocia oraz obciążeń pracodawcy i budżetu państwa. Art. 103 ust.2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS został uchylony mocąart. 37 pkt 5 lit. b ustawyz dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych(Dz. U. Nr 228, poz. 1507).Od 8 stycznia 2009 r. treścią ryzyka emerytalnego ponownie było osiągnięcie odpowiedniego wieku. Uchylenie art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS było konsekwencją realizacji programu „Solidarność pokoleń – działania dla zwiększenia aktywności zawodowej osób w wieku 50+” – pakietu działań rządowych zmierzających do zwiększenia zatrudnienia osób po 50. roku życia. Uchylenie powołanego przepisu miało usunąć jedną z barier aktywności zawodowej tych osób. Zgodnie zart. 45 ustawy z 21 listopada 2008 r.wypłaty zawieszonej emerytury dokonywało się na wniosek osoby zainteresowanej, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych informował osoby, mające w dniu wejścia w życie ustawy zawieszone prawo do emerytury w trybie art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentachz FUS, o warunkach pobierania świadczeń. Ten stan prawny obowiązywał do 31 grudnia 2010 r.
Od 1 stycznia 2011 r. obowiązywał art. 103a, dodany do ustawy o emeryturachi rentach z FUS na podstawie art. 6 pkt 2 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 r., znoszący możliwość pobierania emerytury bez rozwiązywania umowy o pracę z dotychczasowym pracodawcą, na rzecz którego była wykonywana praca bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Art. 103a ustawyo emeryturach i rentach z FUS objął wszystkich emerytów, a więc nie tylko tych, którzy prawo do emerytury uzyskają od momentu jego wejścia w życie, ale również tych, którzy przeszli na emeryturę wcześniej. Ci emeryci, którzy nabyli prawo do emerytury przed1 stycznia 2011 r., na podstawie art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 r. mogliją pobierać bez rozwiązania umowy o pracę jeszcze przez 9 miesięcy od daty wejściaw życie zmiany, czyli do 30 września 2011 r. Jeżeli do tego momentu stosunek pracy nie ustał, wypłata emerytury została przez ZUS wstrzymana, poczynając od 1 października2011 r.
Obowiązująca regulacja nie wyłącza możliwości łączenia emerytury z dochodamiz pracy zarobkowej, lecz uzależnia wypłatę emerytury od rozwiązania stosunku pracyz pracodawcą (pracodawcami), u którego dana osoba była zatrudniona bezpośrednio przed złożeniem wniosku o emeryturę. Emeryt może wrócić do pracy do tego samego lub innego pracodawcy (oczywiście, o ile zostanie zatrudniony) i pobierać zarówno wynagrodzenie, jaki emeryturę.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 listopada 2012 r., w sprawie K 2/12, uznał, iż ustawodawca odstępując od wcześniej przyjętej polityki, wobec osób, które nabyły prawo do emerytury pod rządami przepisów obowiązujących od 2009 r., godziw zasadę zaufania do państwa i prawa, naruszając bezpieczeństwo prawne obywateli.
W realiach przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że ubezpieczony nabył prawodo emerytury od(...)r. (czyli po zmianie przepisów, która nastąpiła od 8 stycznia 2009 r.) i prawo to było przez niego realizowane, mimo nierozwiązania stosunku pracy.W dacie nabycia przez ubezpieczonego prawa do emerytury, wówczas obowiązujące przepisy, nie wymagały rozwiązania stosunku pracy w celu realizowania wypłaty świadczenia. Wobec zmiany przepisów, która nastąpiła od 8 stycznia 2009 r. i w związkuze złożonym przez ubezpieczonego wnioskiem, organ wypłacał emeryturę. Nie zmieniato jednak faktu, iż ubezpieczony wystąpił o emeryturę i nabył prawo do niej w oparciuo przepisy obowiązujące po 8 stycznia 2009 r., obowiązujący wówczas przepis nie uzależniał wypłaty emerytury od rozwiązania stosunku pracy.
W ocenie Sądu Okręgowego, omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego,w którym ubezpieczony upatruje zasadności wniesionego odwołania, ma zastosowaniedo jego sytuacji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podniósł, że rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 r. spowodowało, że osoby, które już skutecznie nabyły i zrealizowały prawo do emeryturyw okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. musiały, na podstawie art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 r. w związku z art. 103a ustawy o emeryturach i rentachz FUS, poddać się nowej, mniej korzystnej dla nich treści ryzyka emerytalnego.
Innymi słowy, ubezpieczeni, którzy prawo do emerytury uzyskali po spełnieniu jedynie warunku osiągnięcia wieku (oraz odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego), musieli ponownie zrealizować swoje prawo do emerytury według nowej treści ryzyka, czyli spełnić także warunek rozwiązania stosunku pracy, aby emeryturę nadal pobierać od 1 października 2011 r.
Nie budzi wątpliwości Sądu Okręgowego, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się tylko do ubezpieczonych, którzy skutecznie nabyli i od daty nabycia prawa realizowali prawo do emerytury tj. nabyli i realizowali prawo do emerytury w okresieod 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. Wyrok ten ma zatem zastosowaniedo ubezpieczonego, który prawo do emerytury nabył w 2009 r. i je realizował.
Z przyczyn natury faktycznej i prawnej omówionych powyżej Sąd Okręgowy uznał odwołanie ubezpieczonego za zasadne i w oparciu oart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł, jakw sentencji wyroku.
Sąd I instancji nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego w oparciu oart. 118 ust. 1 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.), albowiem pozwany wydając decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury działał zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami. Zdaniem Sądu Okręgowego przeprowadzona wnikliwa analiza treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego pozwoliła na ustalenie, że ubezpieczony ma prawo do emerytury za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. Zdaniem Sądu Okręgowego organ rentowy nie miał możliwości prawnych nie stosowania się do wadliwego prawa, które formalnie obowiązywało w chwili wydania decyzji z 10 października 2011 r. Nadto organ rentowy nie jest podmiotem uprawnionym do oceny, czy określona regulacja prawna jest zgodna zKonstytucją RP.
Apelację od wyroku wywiódł organ rentowy zarzucając: naruszenie prawa materialnego, a w szczególnościart. 133 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Wskazując na powyższą podstawę zaskarżenia wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku oraz oddalenie odwołania ubezpieczonego od decyzji organu rentowego z dnia14 marca 2013 r. oraz zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kosztów postępowania według norm przewidzianych.
W uzasadnieniu apelacji pozwany wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnegoz dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12 został ogłoszony w dniu 22 listopada 2012 r. i z tą datąna mocyart. 190 ust. 3 Konstytucji RPutracił moc prawną przepis art. 28 ustawy z dnia16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych w zw. z art. 103 a ustawyz dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach FUS.
Ponadto organ rentowy wskazał, że powołany przez Sąd I instancji w uzasadnieniu orzeczenia wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2011 r., I UK 332/10, LEX nr 811827 wydany został na tle innego stanu faktycznego. Dotyczy bowiem sytuacji, w której organ rentowy nie dopełnił obowiązków działania z urzędu na korzyść osób uprawnionychdo świadczeń emerytalno-rentowych (informowania o warunkach i dowodach wymaganych do uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych). W niniejszej sprawie nie zachodził błąd organu rentowego, ponieważ zawieszenie wypłaty świadczenia przez organ rentowy nastąpiło w wykonaniu obowiązujących przepisów ustawy. Nowe rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę nie budziło żadnych wątpliwości czy trudności interpretacyjnych. Trybunał Konstytucyjny nie ustalił, że nowelizacja przepisów od dnia 1 stycznia 2011 r. przyjęta została na skutek wadliwej techniki legislacyjnej.
Zdaniem pozwanego brak jest podstaw do przyjęcia, że jego działaniom w momencie wydania decyzji z dnia 10 października 2011 r., a więc przed ogłoszeniem niekonstytucyjności powołanych wyżej przepisów przez Trybunał Konstytucyjny można przypisać zarzut „błędu organu rentowego” w rozumieniu przepisu art. 133 ust. 1 pkt2 ustawy emerytalnej.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja organu rentowego jest bezzasadna i podlega oddaleniu.
Sąd II instancji akceptuje ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej instancji, jak i wywody prawne tegoż Sądu, a w szczególności dotyczące skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zatem nie zachodzi konieczność ich powtarzania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r., II CKN 923/97, OSNC 1999/3/60).
Zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, aczkolwiek nie do końca można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Okręgowego co do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia, tj.art. 133 ust. 1 pkt 2w zw. zart. 133 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227ze zm., dalej ustawa emerytalna). W niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy prawnedo uznania, że organ rentowy dopuścił się błędu w rozumieniu ww. przepisu ustawy emerytalnej, ponieważ zawieszenie wypłaty świadczenia przez organ rentowy nastąpiłow wykonaniu obowiązujących wówczas przepisów ustawy. Niemniej jednak Sąd I instancji zasadnie uznał, że zaskarżona decyzja podlegała zmianie, co zostanie szczegółowo omówione w dalszej części uzasadnienia.
Sąd Apelacyjny jako Sąd meriti przyjął, że wnioskodawca domagała się wypłaty emerytury od dnia 1 października 2011 r. w wyniku wniosku o wznowienie postępowania, mimo że decyzja wstrzymująca wypłatę świadczenia jest prawomocna. Jako podstawę wznowienia wypłaty wskazał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku w niniejszym składzie podziela pogląd prawny wyrażony w wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 26 września 2013 r., III AUa 850/13 (http://orzeczenia.ms.gov.pl/details/$N/153000000001521_III_AUa_000850_2013_Uz_2013-09-26_001), w którym wskazał on, że na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych wznowienie postępowania przed organem rentowym uregulowane jest wart. 114 ustawyz dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm., dalej ustawa emerytalna) oraz wart.83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz.1585 ze zm., dalej ustawa systemowa). Regulacje prawne zawarte w tych przepisach dotyczą jednak innej materii tj. ponownego ustalenia prawa, wysokości świadczenia lub zobowiązania, stwierdzonego prawomocną decyzją Zakładu, o ile zajdą okoliczności wskazane w tych przepisach tj. zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawodo świadczeń lub na ich wysokość. Sprawa niniejsza nie dotyczy jednak ponownego ustaleniem prawa do świadczenia lub jego wysokości, ale wznowienia wypłaty świadczenia na skutek orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu,na podstawie którego dokonano wstrzymania wypłaty. Prawo ubezpieczeń społecznych nie przewiduje w ogóle możliwości wznowienia postępowania przed organem rentowymna skutek wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. Niedopuszczalne byłoby jednak przyjęcie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego pozostaje bez wpływu na decyzje, wydane przez organ rentowy na podstawie niekonstytucyjnego przepisu. W świetle art. 123 ustawy systemowej w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisyKodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Kodeks postępowania administracyjnegoprzewiduje możliwość wznowienia postępowania na skutek wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z treściąart. 145a § 1 k.p.a.można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W tej sytuacji skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a § 2 k.p.a.).
W sprawie niniejszej wnioskodawca wniósł w dniu 28 listopada 2012 r. o wznowienie wypłaty zawieszonych świadczeń emerytalnych, a zatem w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia (22 listopada 2012 r.) Zachodziły tym samym podstawydo merytorycznego rozstrzygnięcia o jej żądaniu. Organ rentowy wprawdzie „odmówił uchylenia decyzji” wstrzymującej wypłatę świadczenia, jednakże w uzasadnieniu decyzji wskazał, że brak jest podstaw do wyrównania świadczenia za okres od 1 października2011 r. do 21 listopada 2012 r. Zasadnie zatem Sąd Okręgowy badał decyzję w płaszczyźnie prawa materialnego, jako odmawiającą wznowienia wypłaty świadczenia za okresod 1 października 2011 r., odnosząc się do treści art. 103a cyt. ustawy emerytalnej.
W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy wydał prawidłowy wyrok a zarzuty apelacji nie są zasadne. Istotą sprawy była możliwość zastosowania w stosunkudo wnioskodawcy art. 103a ustawy emerytalnej, zakwestionowanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. w sprawie K 2/12, OTK-A 2012/10/121 w okresie poprzedzającym jego wejście w życie. Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że „art. 28 ustawyz dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291, poz. 1707) w związku z art. 103a ustawy emerytalnej, dodanym przezart. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 r., w zakresie,w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”.
Oceniając skutki wyroku, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą, jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury, nie będzie miał zastosowania do osób, które nabyły to prawo w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. W stosunku do tych osób przepis art.28 cytowanej ustawy o zmianie ustawy o finansach publicznych w zakresie w jakim przewiduje stosowanie art. 103a ustawy emeryturach i rentach z FUS utracił moc z chwilą ogłoszenia sentencji wyroku w Dzienniku Ustaw, czyli z dniem 22 listopada 2012 r.(Dz.U. z 2012 r., poz. 1285).
W sprawie niniejszej poza sporem pozostawał fakt, że wnioskodawca należydo kręgu osób objętych przedmiotowym orzeczeniem albowiem prawo do emerytury nabył od dnia 1 grudnia 2009 r., a więc w okresie, kiedy realizacja prawa do tego świadczenia nie wymagała rozwiązania stosunku pracy.
Jak prawidłowo przyjął Sąd Okręgowy, decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy posiadała ocena skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12, OTK-A 2012/10/121 w odniesieniu do stanu prawnego poprzedzającego wejście w życie tego orzeczenia.
Podkreślić należy, że uregulowania prawne zawarte wKonstytucji RPświadcząo retroaktywnych skutkach wyroku Trybunału Konstytucyjnego orzekającegoo niekonstytucyjności przepisu prawa. Z treściart. 190 ust. 4 Konstytucji RPwynika,że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności zKonstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięciew innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
W nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które zawiera wiążące stwierdzenie o sprzeczności aktu normatywnegoz aktem prawnym wyższego rzędu, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo jednostki. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 stycznia 2006 r., I PK 116/05 (LEX nr 214272), realizację reguły określonej wart. 190 ust. 4 Konstytucji, stanowi na gruncie postępowania cywilnego przepisart. 4011k.p.c., nakazujący wznowienie postępowania sądowego w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, umową międzynarodową, lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.
W konsekwencji, po wznowieniu postępowania na podstawieart. 4011k.p.c.sąd stwierdzając, że orzeczenie zostało wydane na podstawie obowiązującego aktu prawnego, ma jednocześnie przesłankę do innego rozstrzygnięcia sprawy, uznając, że choć akt ten obowiązywał, to jednak nie powinien był zostać w sprawie zastosowany, co okazało się dopiero po wydaniu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny.
Kolejnym argumentem pozwalającym przyjąć retroaktywność orzeczeń Trybunału jest instytucja pytania prawnego przewidzianego wart. 193 Konstytucji RP, który stanowi,że każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawneco do zgodności aktu normatywnego zKonstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Istota pytania prawnego sprowadza się bowiem do zastosowania orzeczenia Trybunału do zaistniałego w przeszłości stanu faktycznego przez Sąd orzekający w danej sprawie. Sąd Apelacyjny podziela ukształtowane na tle omawianej materii orzecznictwo Sądu Najwyższego, w świetle którego uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny zKonstytucjąprzepis prawa nie może być stosowany przez Sądy i inne organy w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału (por.: wyrok z dnia 21 listopada 2006 r., II PK 42/06, LEX nr 950622, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2008 r., V CO 43/08, LEX nr 564856).
Odnosząc powyższe rozważania do sytuacji faktycznej zaistniałej w niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skoro rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji oparte zostało na przepisie art. 103a ustawy emerytalnej, który uznany został za niekonstytucyjny, to nie mógł on stanowić podstawy wstrzymania wypłaty emerytury wnioskodawcy od dnia 1 października 2011 r.do 21 listopada 2012 r.
Ponadto Sąd Apelacyjny podziela pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższyw postanowieniu z dnia 3 października 2013 r., II UK 227/13, którym odmówił przyjęciado rozpoznania skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnegow Gdańsku z dnia 28 grudnia 2012 r., III AUa 434/12 zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 31 stycznia 2012 r. poprzez zobowiązanie organu rentowego do podjęcia wypłaty emerytur ubezpieczonego od dnia 1 października 2011 r.z uwagi na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12.W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że w wyroku z dnia 18 maja 2010 r., III UK2/10, OSNP 2011, nr 21-22, poz. 278 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że skutkiem utraty domniemania konstytucyjności ustawy w konsekwencji wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku stwierdzającego niezgodność jej przepisu zKonstytucją, jest obowiązek zapewnienia przez sądy orzekające w sprawach, w których przepis ten ma zastosowanie, stanu zgodnego zKonstytucjąwynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Skoro uznane za niezgodne zKonstytucjąprzepisy prawa naruszały ustawę zasadniczą już od dnia ich wejścia w życie (ex tunc), przeto nie mogą być legalną podstawą orzekania przez sądy powszechne i Sąd Najwyższy (por. np. wyroki z dnia7 marca 2013 r., I UK 519/12; z dnia 24 kwietnia 2013 r., II UK 299/12; z dnia 25 kwietnia 2013 r., I UK 593/12; z dnia 29 maja 2013 r., I UK 621/12; z dnia 6 czerwca 2013 r.,II UK 369/12, niepublikowane, zapadłe w sprawach o zbieżnych stanach faktycznychi prawnych, jak w sprawie, w której wniesiona została skarga kasacyjna).
Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł, jakw sentencji wyroku.