Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 209/13
Data wyroku: 2014-01-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Piotrowska, Maria Małek-Bujak, Jolanta Ansion
Słowa kluczowe: Wysokość Emerytury
Podstawa prawna: art. 114 ust.1 FUS

Sygn. akt III AUa 209/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 stycznia 2014 r.

Sąd Apelacyjny w KatowicachIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Maria Małek - Bujak (spr.)

Sędziowie

SSA Ewa Piotrowska
SSA Jolanta Ansion

Protokolant

Agnieszka Turczyńska

Przy udziale –
po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2014r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaE. B.(E. B.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
o wysokość emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie
z dnia 30 listopada 2012r. sygn. akt IV U 920/12

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.

/-/ SSA E. Piotrowska  /-/ SSA M. Małek-Bujak  /-/ SSA J. Ansion

Sędzia    Przewodnicząca    Sędzia

Sygn. akt III AUa 209/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 26 kwietnia 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwC.poinformowałE. B., iż począwszy od 1 stycznia 2011r. pobiera ona emeryturę przyznaną decyzję z dnia 16 marca 2012r. (powinno być 2011r.), która wypłacana jest jako świadczenie korzystniejsze w prawidłowej wysokości, wobec czegobrak podstaw prawnych do wznowienia postępowania i wydania decyzji na podstawieart. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła ubezpieczona, wskazując, iż nie jest ona zgodna ze stanem faktycznym. W uzasadnieniu odwołania podniosła, iż w efekcie decyzji ZUS z dnia 11 marca 2011r. od dnia 1 kwietnia 2011r. został obniżony wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jej świadczenia emerytalnego ze 111,51 % do 108,68 %, w wyniku czego, obniżone zostało jej świadczenie emerytalne. W załączniku do decyzji ZUS z dnia 11 marca 2011r. nie zostały podane powody, dla których podjęto weryfikację wwpw określonegow pierwszej decyzji ZUS z dnia 20 lipca 1999r., ani powody jego zmniejszenia. Nadto, odwołująca zarzuciła, iż decyzja w sprawie jej wniosku nie uwzględnia stanowiska zawartego w wyroku TK z dnia 28 lutego 2012r.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie wyrokiem z dnia 30 listopada 2012r. w sprawie o sygn. akt IV U 920/12 zmienił zaskarżoną decyzję i zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 11 marca 2012r., zobowiązując organ rentowy do przeliczenia ubezpieczonej emerytury według wskaźnika wysokości podstawy wymiaru wynoszącego 111,51 % od 1 kwietnia 2011r.

Sąd Okręgowy na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego, ustalił następujący stan faktyczny.
Decyzją z dnia 20 lipca 1999r. organ rentowy przyznałE. B.emeryturę nauczycielską. Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury przyjęto wynagrodzenie, które stanowiło podstawę wymiaru składek z 10 lat kalendarzowych, tj. od stycznia1987r. do grudnia 1996r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 111,51 %,a do ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego przyjęto okresy składkowe w wymiarze 27 lat i 10 miesięcy oraz okresy nieskładkowe w wymiarze 2 lat i 2 miesięcy.
W dniu 3 stycznia 2011r. ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie jej prawado emerytury w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego.
Rozpoznając powyższy wniosek, organ rentowy powziął wątpliwości, co do wystawionego przezZespół Szkół (...)wC.zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia 22 czerwca 1999r.W związku z powyższym, pismami z dnia 7 stycznia 2011r. i 1 lutego 2011r. organ rentowy zwrócił się doZespołu Szkół im. (...)wC.o udzielenie informacji. Pismem z dnia 2 lutego 2011r.Zespół Szkół im. (...)wC.wyjaśnił, iż w/w składnik wynagrodzenia dotyczył zakładowego funduszu nagród, jego wypłaty dotyczyły lat, za które był należny i w latach 1981-1989 nie podlegał oskładkowaniuna ubezpieczenie emerytalno-rentowe i został pomyłkowo wpisany do zaświadczenia. Począwszy od roku 1990, składki od wynagrodzenia z ZFN były naliczane i odprowadzanena rzecz ZUS.
Decyzją z dnia 16 marca 2011r. organ rentowy przyznałE. B.prawodo emerytury, poczynając od dnia 1 stycznia 2011r. Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury przyjęto podstawę wymiaru wcześniej przyznanej emerytury. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru ustalono na 108,68 %, a do ustalenia wysokości emerytury przyjęto 36 lat i 7 miesięcy okresów składkowych oraz 2 miesiące okresów nieskładkowych.
W ocenie Sądu I instancji, ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny jest między stronami niesporny. Spór dotyczy kwestii, czy rozpoznając wniosekE. B.o przyznanie jej prawa do emerytury, organ rentowy miał prawo zweryfikować ustalony wcześniej (na potrzeby emerytury nauczycielskiej) wskaźnik wysokości podstawy wymiaru, w sytuacji, gdy w zakresie tym nie pojawiły się nowe dowody lub okoliczności.
W rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy przytoczył pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 lutego 2012r., K 5/11, którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, iżart. 114 ust. 1 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychjest niezgodny z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającą zart. 2oraz zart. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tym Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, iż działanie organu rentowego, polegające na wzruszaniu swoich wcześniejszych decyzji w przedmiocie przyznania ubezpieczonym prawado określonego świadczenia, wyłącznie na podstawie innej oceny dotychczas zebranychw sprawie dowodów, narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przeznie prawa i nie może być aprobowane. Przyjęcie, że art. 114 ust. 1 a ustawy emerytalnej - nawet po upływie wielu lat - przyznaje organowi rentowemu kompetencję do wszczęcia postępowania z urzędu wyłącznie na podstawie odmiennej oceny wcześniej przedłożonych dowodów, narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającą zart. 2 Konstytucji. Co więcej, okres pobierania odebranego świadczenia emerytalnego nie jest ani okresem składkowym, ani nieskładkowym w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej, co w konsekwencji może stanowić przeszkodę w nabyciu prawado innych świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych. Prawo do świadczeńz ubezpieczenia społecznego nabywa się ex lege, po spełnieniu ustawowych przesłanek. Przesłanki te, co do zasady, są jednoznaczne (wiek, staż pracy, ustanie zatrudnienia)ale niekiedy ocenne (np. „konieczność stałej opieki”). Osoba, która w celu spełnienia przesłanek niezbędnych do uzyskania świadczenia podjęła stosowne działania (rezygnacjaz pracy, poddanie ocenie stanu zdrowia) i przedłożyła odpowiednie dokumenty, słusznie spodziewa się, że pozytywna decyzja organu rentowego potwierdziła spełnienie wymaganych warunków. Organ rentowy po zbadaniu tych okoliczności wydaje decyzję deklaratoryjną, która ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia realizacji nabytego prawa.
W ocenie Sądu Okręgowego, przytoczona powyżej argumentacja Trybunału Konstytucyjnego znajduje zastosowanie również w sprawie niniejszej, mimo, że zaskarżona w niej decyzja organu rentowego nie dotyczy wprost prawa do świadczenia, a jedynie jego wysokości (wysokości wskaźnika podstaw wymiaru). Nadal bowiem aktualna pozostaje kwestia przerzucenia na ubezpieczoną konsekwencji błędu popełnionego przez organ rentowy przy ocenie prawidłowości złożonego przez nią zaświadczenia o zatrudnieniui wynagrodzeniu z dnia 22 czerwca 1999r. W roku 1999 organ rentowy miał przecież dokładnie takie same możliwości zbadania prawidłowości tego zaświadczenia, jak obecnie, choćby właśnie poprzez zwrócenie się w sprawie jego treści do wystawiającego jeZespołu Szkół im. (...)wC., a mimo to, z możliwości tych nie skorzystał, uznając wystawione zaświadczenie za prawidłowe.
Sąd I instancji wskazał, iż z uwagi na zasadę bezpośredniego stosowaniaKonstytucji(art. 8 ust. 2 Konstytucji), niekonstytucyjność prawa istnieje od daty obowiązywaniaKonstytucji, nie od orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Akt normatywny uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny zKonstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, nie powinien być stosowany przez sąd w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału (SN postanowienie z 7 grudnia 2000r. III ZP 27/00). Sądy powszechne są uprawnione do badania zgodności stosowanych przepisów ustawowych zKonstytucją(wyrok SN z 7 kwietnia 1998r. IPKN 90/98,OSNP 2000/1/638576).
Wobec powyższego, Sąd Okręgowy, na mocyart. 47714§ 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego i zobowiązał go do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 11 marca 2012r., równocześnie zobowiązując organ rentowy do przeliczenia emerytury ubezpieczonej według wskaźnika wysokości podstawy wymiaru, wynoszącego 111,51 % od 1 kwietnia 2011r.

Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy.

Zaskarżając powyższy wyrok w całości, zarzucił mu naruszenia prawa materialnego, tj.art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.), poprzez niewłaściwe zastosowanie i wznowienie postępowania przed organem rentowym, w sytuacji,gdy w sprawie nie wystąpiły żadne nowe dowody, ani nie ujawniono żadnych okoliczności.
Powołując się na powyższe, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ubezpieczonej.
W uzasadnieniu organ rentowy podniósł, iż zaświadczenieZespołu Szkół (...)wC.z dnia 2 lutego 2011r. było nowym dowodem przedłożonym po uprawomocnieniu się decyzji organu rentowego, przyznającej ubezpieczonej prawo do świadczenia. Ponadto, apelujący wskazał, iż podstawy do wzruszenia zaskarżonej decyzji nie może stanowić orzeczenie TK z dnia 28 lutego 2012r., sygn. akt 5/11, bowiem orzeczenie to dotyczy niezgodności zKonstytucjąart. 114 ust. 1 ustawyo emeryturach i rentach.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja organu rentowego zasługuje na uwzględnienie, powodując zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.

Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, Sąd Apelacyjny w pełni aprobuje i uznaje za swoje, niemniej jednak, doszedł do odmiennych wniosków, albowiem Sąd Okręgowy dokonał wadliwej subsumcji prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.
Błędnie Sąd Okręgowy wywiódł, że zmiany wskaźnika podstawy wymiaru dokonano na gruncie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wywód przeprowadzony przez Sąd I instancji, dotyczący wykładniart. 114 ust. 1 a ustawy o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz zasady bezpośredniego stosowaniaKonstytucji, jest prawidłowy, niemniej jednak, nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, umknęło uwadze Sądu I instancji, iż weryfikacja wysokości podstawy wymiaru została dokonana na gruncie art. 27 ustawy o emeryturachi rentach z FUS, a nie na mocy art. 114 ust. 1 w/w ustawy. Należy przypomnieć, iż asumptdo zmiany wysokości podstawy wymiary stanowił wniosek ubezpieczonej z dnia 3 stycznia 2011r. o przyznanie jej prawa do emerytury w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego. Konsekwencją złożonego wniosku było zainicjowanie postępowania przez organ rentowyw celu ustalenia spełnienia przez ubezpieczoną przesłanek do otrzymania emeryturyna podstawieart. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U.2013.1440j.t.) oraz ustalenia wysokości świadczenia. Organ rentowy w tym celu pismem z dnia 7 stycznia 2011r. zwrócił się doZespołu Szkół (...)wC.z wnioskiem o wyjaśnienie, jakiego rodzaju składnik wynagrodzenia został ujęty w zaświadczeniu o zatrudnieniui wynagrodzeniu z dnia 22 czerwca 1999r. W wyniku podjętych działań, organ rentowy ustalił, iż poprzednio wydane zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia22 czerwca 1999r. zawierało błędne informacje, wobec czego wskaźnik podstawy wymiaru wynosił 108,68 %. Organ rentowy, ustalając prawo do emerytury ubezpieczonej na zasadach ogólnych, wydał decyzję w oparciu o treść art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ustalając wskaźnik podstawy wymiaru na wysokości 108,68 %.
Natomiast ocena prawidłowości wydanej przez organ rentowy decyzji z dnia26 kwietnia 2012r., wskazuje, iż zapadła ona na gruncie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego w oparciu o właściwe przepisy. Przypomnienia wymaga, iż wnioskiem z dnia27 marca 2012r. o wznowienie postępowania, ubezpieczona domagała się weryfikacji decyzji z dnia 11 marca 2011r., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2012r. Jednakże, jak wykazano wyżej, treść powołanego orzeczenia TK, badającego zgodność zKonstytucjąart. 114 ust. 1 a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie wywiera skutku na decyzję wydaną w dniu 16 marca 2011r., bowiem została ona wydana w oparciuo art. 27 w/w ustawy. Ubezpieczona nie ujawniła nowych okoliczności, ani też nie złożyła nowych dowodów w sprawie, na co trafnie zwrócił uwagę organ rentowy.
Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Apelacyjny na mocyart. 386 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

/-/ SSA E. Piotrowska /-/ SSA M. Małek-Bujak /-/ SSA J. Ansion

Sędzia Przewodnicząca Sędzia

JR