Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 638/13
Data wyroku: 2013-11-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Kuczyńska, Sędzia Sądu Okręgowego Iwona Tchórzewska, Sądu Rejonowego Marta Postulska-Siwek
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 § 1 i 2 k.c.,a rt. 175 k.c., art. 184 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 638/13

POSTANOWIENIE
Dnia 6 listopada 2013 roku

Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny - Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:  Sędzia Sądu Okręgowego Iwona Tchórzewska (sprawozdawca)
Sędziowie:  Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Kuczyńska
Sędzia Sądu Rejonowego Marta Postulska - Siwek

Protokolant  Starszy sekretarz sądowy Ewelina Pietrak
po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2013 roku w Lublinie
na rozprawie
sprawy z wnioskuA. K.
z udziałemM. W.iF. K.
o zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Chełmie z dnia 21 marca 2013 roku, sygn. akt I Ns 8383/11
postanawia:

I
oddalić apelację;

II
przyznać od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Chełmie na rzecz adwokataT. D.kwotę 369 zł (trzysta sześćdziesiąt dziewięć złotych) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną wnioskodawczyniA. K.z urzędu w postępowaniu odwoławczym;

III
przyznać od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Chełmie na rzecz adwokataJ. C.kwotę 369 zł (trzysta sześćdziesiąt dziewięć złotych) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną uczestniczceM. W.z urzędu w postępowaniu odwoławczym;

IV
przejąć na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczoną opłatę od apelacji.

Sygn. akt II Ca 638/13

UZASADNIENIE
We wniosku z dnia 9 sierpnia 2011 rokuA. K.wnosiła o stwierdzenie, że nabyła przez zasiedzenie z dniem 15 lipca 2011 roku własność nieruchomości położonej wS.o powierzchni 0,2392 ha, obejmującej oznaczone w ewidencji gruntów obrębS.działki o numerach (...).
Postanowieniem z dnia 21 marca 2013 roku Sąd Rejonowy w Chełmie: oddalił wniosek (pkt I postanowienia) oraz oddalił wniosekA. K.o zasądzenie kosztów postępowania (pkt II); nakazał wypłacić z sum budżetowych Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Chełmie na rzecz adwokataJ. C.kwotę 738 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczceM. W.w urzędu (pkt III) oraz wypłacić z sum budżetowych Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Chełmie na rzecz adwokataJ. C.kwotę 738 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczceM. W.w urzędu (pkt IV); nieuiszczonymi kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa (pkt V).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy wskazał na następujące ustalenia faktyczne i motywy swego rozstrzygnięcia.
W dniu 27 listopada 2007 rokuA. K.złożyła w Sądzie Rejonowym w Chełmie wniosek, w którym wnosiła o stwierdzenie, że nabyła przez zasiedzenie z dniem 17 lipca 2007 roku własność nieruchomości położonej wS., gminaS., powiatu(...), stanowiącą działki oznaczone w ewidencji gruntów obrębS.numerami(...)i(...)o powierzchni 0,2392 ha, jednostka rejestrowa G –(...).
Postanowieniem z dnia 31 maja 2011 roku, wydanym w sprawie I Ns 1014/07, Sąd Rejonowy w Chełmie oddalił wniosek. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd wskazał, żeF. W.był właścicielemdziałek nr (...)o łącznej powierzchni 0,2392 ha, powłożonych wS., wydzielonych w wyniku scalenia gruntów przeprowadzonego w latach 1976 – 1977 jako ekwiwalent zadziałki nr (...). W dniu 17 lipca 1977 rokuF. W.zawarł zA. K.iF. K.bez zachowania formy aktu notarialnego umowę „o kupno na współwłasność działki” o powierzchni 25 arów wraz z zabudowaniami.A. K.miała świadomość, że umowa nie została zawarta w przepisanej formie. Przy zawieraniu umowy małżonkowieK.zapłaciliF. W.zadatek w wysokości 15.000 zł. Podatek od nieruchomości opłacany był od 1977 roku przezA. K., z tym, że do 1983 roku w imieniu i na rzeczF. W..A. K.zwróciła się do Urzędu Gminy wS.o wpisanie jej jako władającej sporną nieruchomością, jednakże takiej zgody nie wyrażono. Po śmierciF. W.wezwania do zapłaty podatku od nieruchomości kierowane były doA. K.– jako władającej. Po sporządzeniu umowy z dnia 17 lipca 1977 rokuF. W.nadal zamieszkiwał na przedmiotowej nieruchomości, w jego dyspozycji pozostała połowa domu.F. W.miał wyprowadzić się z domu po sporządzeniu umowy sprzedaży nieruchomości u notariusza. GdybyF. W.nie wyraził zgody na wspólne zamieszkiwanie z rodzinąK., wówczasA.iF. K.wraz z dzieckiem nie zamieszkaliby w przedmiotowej nieruchomości. Również za zgodąF. W.A.K.założyła na działce za domem ogród warzywny i razem z mężem uprawiała położoną w sąsiedztwiedziałkę nr (...). W czasie wspólnego zamieszkiwania pomiędzyF. K., aF. W.dochodziło do konfliktów. Do śmierciF. W.w dniu 26 lutego 1982 roku pomiędzyF. W.aA.iF. K.nie została zawarta żadna inna umowa sprzedaży przedmiotowej nieruchomości. MałżonkowieK.nie uiścili również na rzeczF. W.całej ceny nabycia ustalonej w umowie z dnia 17 lipca 1977 roku. Po śmierciF. W.część domu, w której zamieszkiwał, została zabezpieczona przez Policję. Po interwencjiF. K.jesienią 1982 roku plomby zostały zerwane i od tego momentuA.iF.małżonkowieK.stali się nieprzerwanie posiadaczami samoistnymi w złej wierzedziałek nr (...)położonych wS.. Od tego czasu małżonkowieK.uprawiają grunt.M. W.jest córką brataF. W.-W..
W ustalonych okolicznościach faktycznych Sąd w sprawie I Ns 1014/07 uznał, że dopiero z dniem 1 września 1982 roku nastąpiło przekształcenie rodzaju władztwa i wnioskodawczyni z mężem objęli przedmiotową nieruchomość w posiadanie samoistne. W konsekwencji okres wymagany do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie upłynąłby z dniem 1 września 2012 roku. Wobec braku wystarczającego okresu koniecznego do nabycia własności przez zasiedzenie, Sąd oddalił wniosekA. K.. Postanowienie to nie zostało zaskarżone apelacją.
W dniu 26 lipca 2011 rokuM. W.złożyła do Sądu Rejonowego w Chełmie wniosek o zawezwanieA. K.iF. K.do próby ugodowej. We wniosku wnosiła o zawarcie ugody polegającej na wydaniuM. W.nieruchomości położonej wS.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Chełmie prowadziksięgę wieczystą Kw (...), przy czym w księdze tej przedmiotowa nieruchomość widnieje jakodziałki nr (...)o powierzchni 0,25 ha, natomiast w rejestrze gruntów figuruje jakodziałki nr (...)o powierzchni 0, 2392 ha. Na posiedzenie wyznaczone w dniu 21 września 2011 roku zawezwani do próby ugodowej nie stawili się. Do zawarcia ugody nie doszło.
Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie wskazał, że położone wS.działki nr (...)o powierzchni 0,1392 ha oraz nr(...)o powierzchni 0,100 ha powstały w wyniku scalenia gruntów wsiS.zatwierdzonego decyzją z dnia 26 sierpnia 1976 r, Nr(...)i zostały przyznaneF. W.jako ekwiwalent zadziałki o numerach (...). Dla nieruchomości położonej wS.oznaczonej obecnie jakodziałki nr (...)została założonaksięga wieczysta Kw (...), przy czym w księdze tej nie ujawniono zmian numerów i powierzchnidziałek nr (...)na skutek przeprowadzonego scalenia. W dziale II tej księgiF. W.ujawniony jest jako właściciel nieruchomości.
Postanowieniem z dnia 27 listopada 2003 roku w sprawie I Ns 784/03 Sąd Rejonowy w Puławach stwierdził, że spadek poW. W.zmarłym w dniu 10 maja 1996 roku wN.i tam ostatnio stale zamieszkałym, z mocy ustawy dziedziczy córkaM. W.w całości. Postanowieniem z dnia 30 maja 2012 roku w sprawie I Ns 335/12 Sąd Rejonowy Lublin–Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku stwierdził, że spadek poF. W.zmarłym w dniu 26 lutego 1982 roku wS., ostatnio stale zamieszkałym wS., na podstawie ustawy nabył bratW. W.w całości.
Sąd Rejonowy ustalił, że od czasu śmierciF. W.nieruchomość obejmującądziałki nr (...)mają w swoim posiadaniuA.iF.małżonkowieK.. Zamieszkują oni wraz z synami w budynku posadowionym nadziałce nr (...), dokonują remontu znajdujących się na działce budynków,A. K.opłaca podatek od nieruchomości i uprawia wraz z mężem użytki rolne nadziałce nr (...).
Jako podstawę powyższych ustaleń Sąd Rejonowy przyjął dowody szczegółowo wymienione i ocenione w uzasadnieniu orzeczenia. Sąd podkreślił, że z uwagi na prawomocność postanowienia z dnia 31 maja 2011 roku, oddalającego wniosek o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, kwestia charakteru władztwaA. K.iF. K.w stosunku do przedmiotowej nieruchomości przed datą wydania powyższego postanowienia nie była przedmiotem badania, gdyż w tym zakresie wiążąca jest ocena wyrażona w uzasadnieniu tego orzeczenia.
W ustalonym stanie faktycznym sprawy oraz mając na uwadze treśćart. 172 § 1 i 2 k.c.Sąd Rejonowy uznał, że wniosek o zasiedzenie nie zasługuje na uwzględnienie
Sąd podkreślił, że nie ulega wątpliwości, iż obecnieA.iF.małżonkowieK.są samoistnymi posiadaczami nieruchomości objętej wnioskiem. Początek posiadania samoistnego określony został na dzień 1 września 1982 roku, stąd upływ terminu przypadałby w dniu 1 września 2012 roku.
Sąd stwierdził jednakże, że nastąpiła przerwa biegu zasiedzenia na skutek złożenia przez uczestniczkęM. W.wniosku o zawezwanie do próby ugodowej w oparciu oart. 184 k.p.c.Sąd wskazał, że przerwa biegu zasiedzenia, w rozumieniuart. 175 k.c.w związku zart. 123 § 1 pkt 1 k.c.polega na czynnościach podjętych przez właściciela nieruchomości bezpośrednio w celu przeciwstawienia się posiadaniu tej nieruchomości przez inną osobę i może przybrać postać zarówno wniesienia powództwa petytoryjnego (windykacyjnego lub negatoryjnego), jak też innych czynności, materialnoprawnych i procesowych, prowadzących do dochodzenia lub ustalenia prawa własności na drodze sądowej lub przed innym właściwym organem.
Sąd Rejonowy nie podzielił stanowiska wnioskodawczyni, iż w niniejszym przypadku nie nastąpiło przerwanie biegu zasiedzenia, gdyż w momencie składania wniosku o zawezwanie do próby ugodowejM. W.nie miała prawa swobodnego rozporządzania nieruchomością, skoro postanowienie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku poF. W.zostało wydane w dniu 30 maja 2012 roku. W ocenie Sądu brak postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku nie uniemożliwia sprzedaży przedmiotów wchodzących w skład spadku, tak samo jak nie wyklucza skutecznego dochodzenia ich zwrotu za pomocą powództwa windykacyjnego. Z tych względów Sąd uznał, że złożony w dniu 26 lipca 2011 roku do Sądu Rejonowego w Chełmie wniosek o zawezwanieA. K.iF. K.do próby ugodowej doprowadził do przerwania z tym dniem terminu zasiedzenia, a skutkiem przerwania biegu zasiedzenia jest rozpoczęcie przez niego biegu na nowo (art. 124 §1 k.c.w związku zart. 175 k.c.) Dlatego termin ten nie upłynął w 2012 roku, ale upłynie dopiero z dniem 26 lipca 2041 roku.
Apelację od powyższego postanowienia wniosła uczestniczkaA. K., zaskarżając orzeczenie Sądu pierwszej instancji w części, tj. w zakresie punktów I i II.
Apelująca zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu:

-

niezgodność ustaleń faktycznych Sądu z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, a w szczególności błędne ustalenie, że złożony przez uczestniczkęM. W.w dniu 26 lipca 2011 roku wniosek o zawezwanieA. K.do próby ugodowej przerwał bieg terminu zasiedzenia przez wnioskodawczynię własności przedmiotowej nieruchomości, w sytuacji gdy w dniu składania wniosku o zawezwanie do próby ugodowej nie było jeszcze postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poF. W., a co za tym idzieM. W.w momencie składania wniosku jak i w dacie posiedzenia pojednawczego nie mogła swobodnie rozporządzać prawem własności przedmiotowej nieruchomości;

naruszenie prawa materialnego, a mianowicieart. 175 k.c.w związku zart. 123 § 1 pkt 1 k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, żeM. W.poprzez złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej przerwała bieg terminu zasiedzenia przez wnioskodawczynię własności przedmiotowej nieruchomości.

Powołując się na powyższe zarzuty apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez orzeczenie, że wnioskodawczyniA. K.z dniem 1 września 2012 roku nabyła przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej wS.przyul. (...), oznaczonej jakodziałki gruntu nr (...)oraz zasądzenie odM. W.na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowanie, ewentualnie o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest bezzasadna.
W pierwszym rzędzie wskazać należy, że Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale III CZP 42/06 z dnia 28 czerwca 2006 roku (OSNC 2007, nr 4, poz. 54), że zawezwanie posiadacza nieruchomości do próby ugodowej na podstawieart. 184 k.p.c.w sprawie wydania nieruchomości przerywa bieg terminu zasiedzenia (art. 123 § 1 pkt 1w zw. zart. 175 k.c.). Jak podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu przytoczonej uchwały, zgodnie zart. 123 § 1 pkt 1w związku zart. 175 k.c.do przerwania biegu terminu do zasiedzenia nie jest konieczna realizacja roszczenia najdalej idącego, tj. zaspokojenie uprawnionego przez np. zawarcie ugody, lecz wystarczy podjęcie czynności przed sądem w celu dochodzenia tego roszczenia. Zawezwanie do próby ugodowej w sprawie wydania nieruchomości jest niewątpliwie taką czynnością. Jej podjęcie świadczy ponadto o zamanifestowaniu przez właściciela nieruchomości woli wykonywania prawa własności.
Zarzut apelacyjny skarżącejA. K.sprowadza się do stwierdzenia, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy złożony przez uczestniczkęM. W.wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, której przedmiotem miało być wydanie nieruchomości, nie mógł skutecznie przerwać biegu jej zasiedzenia w sytuacji, gdy uczestniczka nie legitymowała się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia przez jej ojca i poprzednika prawnego –W. W.spadku po bracieF. W., który był właścicielem nieruchomości.
Z zarzutem tym nie sposób się zgodzić. Należy podkreślić, że stwierdzenie praw do spadku nie jest przesłanką nabyciapraw spadkowych, lecz dowodem ich nabycia ustanowionym w istocie dla ochrony osób trzecich. Wydane przez sąd postanowienie o stwierdzeniu nabyciu spadku ma charakter jedynie deklaratoryjnym (art. 1025 k.c.), jako że spadek przechodzi na spadkobierców z mocy prawa z chwilą jego otwarcia, czyli z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 925 k.c.). W konsekwencji wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie ma również wpływu na datę nabycia spadku przez spadkobiercę, a w skład spadku wchodzą prawa, które przysługiwały spadkodawcy w chwili jego śmierci (art. 922 § 1 k.c.), za wyjątkiem jedynie praw, o których mowa wart. 922 § 2 k.c.
Wprawdzie, zgodnie zart. 1027 k.c., względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia, niemniej jednak z przepisu tego nie wynika - jak się przyjmuje w piśmiennictwie oraz orzecznictwie - że osoby trzecie mają obowiązek żądać, aby spadkobierca udowodnił swoje prawa w sposób przewidziany w tym przepisie. Mogą one bowiem uznać za spadkobiercę osobę jeszcze nie legitymującą się dokumentem wskazanym wart. 1027 k.c.(orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1950 roku, C 353/50, OSN 1951, nr 2, poz. 47, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2009 roku, III CSK 85/09, OSNC 2010/7-8/113).
W szczególności, jeżeli osoba trzecia nie kwestionuje przymiotu spadkobiercy, odpada potrzeba udowodnienia tego przymiotu stwierdzeniem nabycia spadku, (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2006 roku, I CSK 178/06, LEX nr 577562).
Mając na uwadze, że na gruncie rozpoznawanej sprawy okoliczności nabycia przezM. W.praw do spadku po poprzednich właścicielach nieruchomości nie były sporne i nie budziły wątpliwości (art. 229 k.p.c.), udowodnienie tych praw postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku nie było konieczne. Wnioskodawczyni ani przed Sądem pierwszej instancji, ani przede wszystkim w toku pierwszego postępowania o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie w sprawie o sygnaturze akt I Ns 1014/07 nie negowała, żeM. W.jest następcą prawnymW. W.orazF. W., jak również nie kwestionowała uprawnień właścicielskich uczestniczki względem spornej nieruchomości. Przeciwnie, w piśmie złożonym w dniu 16 stycznia 2008 roku w sprawie I Ns 1014/07 Sądu Rejonowego w ChełmieA. K.wskazałaM. W.jako spadkobiercę poF. W.(pismo na karcie 18 wymienionych akt). W konsekwencji brak podstaw do uzależnienia skuteczności przerwania biegu zasiedzenia nieruchomości przez zawezwanie do próby ugodowej od wylegitymowania się przez uczestniczkę postanowieniem o stwierdzeniu nabycia praw do spadku poF. W..
Zatem, wbrew twierdzeniom skarżącej, złożony w dniu 26 lipca 2011 roku do Sądu Rejonowego w Chełmie przezM. W.– następczynię prawnąF. W.wniosek o zawezwanieA.iF.małżonkówK.do próby ugodowej (akta sprawy I Co 2003/11) doprowadził do przerwania z tym dniem biegu terminu zasiedzenia nieruchomości mimo, że wzywająca do ugody nie dysponowała wówczas postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia po pierwotnym właścicielu nieruchomości - stryjuF. W..
Biorąc pod uwagę, że podstawę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Chełmie w sprawie o sygnaturze akt I Ns 1014/07 stanowiło ustalenie, iż objęcie przez wnioskodawczyniędziałek o numerach (...)w samoistne posiadanie w złej wierze nastąpiło w dniu 1 września 1982 roku, zaś w dniu 26 lipca 2011 roku doszło do przerwania biegu wymaganego trzydziestoletniego okresu samoistnego posiadania nieruchomości, brak było aktualnie podstaw do uwzględnienia wniosku o stwierdzenie zasiedzenia, o czym prawidłowo orzekł Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu.

Z tych wszystkich względów, na podstawie przytoczonych przepisów orazart. 385 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy oddalił apelację.
Rozstrzygnięcia z punktów II i III postanowienia uzasadniają przepisy § 19, § 8 pkt 1 w związku z § 6 pkt 4 w zw. z§ 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(t.j. Dz. U. z 2013 roku poz. 461).
Na podstawieart. 113 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j. Dz. U. z 2010 roku, Nr 90 poz. 594, ze zm.) Sąd Okręgowy przejął na rachunek Skarb Państwa nieuiszczoną opłatą od apelacji.