Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 770/12
Data wyroku: 2012-11-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Aleksandra Urban, Grażyna Czyżak, Magdalena Budzyńska-Górecka
Słowa kluczowe: Zwrot Nienależnie Pobranych Świadczeń Z Ubezpieczenia
Podstawa prawna: art. 138 ust 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Sygn. akt III AUa 770/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 listopada 2012 r.

Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Aleksandra Urban (spr.)

Sędziowie:

SSA Grażyna Czyżak
SSA Magdalena Budzyńska - Górecka

Protokolant:

Agnieszka Skwirowska-Schoeneck

po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2012 r. w Gdańsku
sprawyI. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia
na skutek apelacjiI. K.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VIII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt VIII U 1669/11

oddala apelację.

Sygn. akt III AUa 770/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 14 czerwca 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.zobowiązałI. K.do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od l lutego 2011 roku do 28 lutego 2011 roku w łącznej kwocie 1328,92 zł. Organ rentowy wskazał, iżI. K.nienależnie pobrała świadczenie z tytułu renty i dodatku pielęgnacyjnego przysługującejL.C.za okres od l lutego 2011 roku do 28 lutego 2011 roku w łącznej wysokości 1328 zł 92 groszy tj. renty w kwocie 1147,82 zł oraz dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 181,10 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzjiI. K.wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oraz zasadzenie na rzecz jego klientki kosztów procesu.
W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie.
Wyrokiem z dnia 8 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku - VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanieI. K..
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł o następujące ustalenia faktyczne.L. C.urodzona (...)zmarła 20.01.2011 r. wP.. Zgodnie z prośbąL.C.z dnia 1.10.2010 r. ZUS przekazywał jej rentę na rachunek(...)wK.. W dniu 2 lutego 2011 r.I. K.złożyła wniosek o wypłatę zasiłku pogrzebowego po zmarłej w dniu 20.01.2011 r. babci załączając odpis skróconego aktu zgonu. W dniu 3 lutego 2011 r. ZUS oddział wP.zwrócił się do(...)wK.o zwrot kwoty 1328,92 zł, przelanej na rzeczL.C.za miesiąc luty 2011 r. na konto ZUS z powodu śmierci świadczeniobiorcy lub wskazać osobę która to świadczenie pobrała. W odpowiedzi z dnia 11 lutego 2011 r.(...)wK.poinformował, iż to świadczenie zostało przelane 3 lutego 2011 r. z kontaL.C.na kontoI. K.zam.ul. (...)wJ.. Pismem z dni 28 lutego 2011 r. ZUS wezwałI. K.o złożenie wyjaśnień dotyczących wypłaconego świadczenia za miesiąc luty 2011 z kontaL.C.po jej zgonie. Wobec nie zwrócenia przezI. K.do dnia 12.06.2011 r. świadczenia w dniu 14.06.2011 r. ZUS wydał decyzję zobowiązującąI. K.do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres l.02.2011 r. do 28.02.2011 r., przysługującychL.C..
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy zważył, że odwołanie wnioskodawczyni nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem niniejszego postępowania była kwestia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od l lutego 2011 r. do 28 lutego 2011 r. w kwocie 1328,92 zł tj. kwoty renty w wysokości 1147,82 zł oraz dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 181,10 zł. ZUS domagał się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, gdzie podstawę dochodzenia zwrotu świadczenia stanowi przepisart. 138 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tj. Dz. U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227, ze zm.).I. K.w odwołaniu podnosiła, iż nie jest osobą która pobrała przedmiotowe Świadczenie, które zostało przekazane na rachunek osobisty ubezpieczonej, na który każdego miesiąca przekazywano należne jej świadczenie z FUS. Dlatego w przekonaniuI. K.wadliwe jest zobowiązanie jej do zwrotu świadczenia. Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska odwołującej sięI. K.. Zgodnie zart. 138 ust. 3 ustawy z 17grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) 1. Osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. 3. Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniuust. luważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu.L. C.zmarła 20 stycznia 2011 r.,I. K.2 lutego 2011 r. złożyła wniosek o zasiłek pogrzebowy, zaś 3 lutego wg danych BS wK.nastąpił przelew internetowy na kontoI. K..I. K.w przekonaniu Sądu wiedząc o przelewie w dniu 3 lutego 2011 r. świadczenia babci za miesiąc luty, a więc prawie dwa tygodnie po śmierci swojej babci miała świadomość, że jest to świadczenie pobrane nienależnie. Przelew nastąpił w dniu 3 lutego 2011 r. i dotyczył świadczenia za miesiąc luty, a więc było to świadczenie nienależne, bo osoba której dotyczyło już nie żyła. ZUS o śmierci ubezpieczonej dowiedział się z chwilą wpływu aktu zgonu tj. 31 stycznia a wypłaty tej osobie dokonywał w dniu l lutego każdego miesiąca .Należy zauważyć, że akt zgonu wpłynął do ZUS w dniu 31.01.2011 r., a więc po 11 dniach od śmierci ubezpieczonej. Tak wiec, wypłata nastąpiła dzień po powzięciu wiadomości o śmierciL.C.i dlatego ZUS nie mógł zapobiec wypłacie środków za sporny okres na konto bankowe. W przekonaniu Sądu świadczenie za sporny okres nie przysługiwałoI. K.i żądanie zwrotu jest zasadne, zgodnie z wyrokiem s.apel wK.z dnia 2005-10-18 III AUa 1408/04 OSA 2006/11/37: „Zgodnie zart. 138 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. Nr 162 z 1998 r., poz. 1118 ze zm.) osoba, która pobrała nienależne jej świadczenie, obowiązana jest do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane uważa się zaś m.in. świadczenie wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu. " W konkluzji, na podstawieart. 47714§ l k.p.c.w związku z cytowanymi wyżej przepisami, Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku.
Apelację od powyższego wyroku wywiodłaI. K., zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisuart. 138 ust. l i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazując na powyższy zarzut, apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania i zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej się kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej się kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, z uwzględnieniem rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. W uzasadnieniu skarżąca umotywowała podniesiony zarzut, w szczególności wskazując, że w doktrynie panuje pogląd, że w przypadku śmierci osoby zobowiązanej, organ rentowy nie może dochodzić zwrotu od jej spadkobierców w trybie administracyjnym, tj. na podstawie decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a objęte żądaniem zwrotu kwoty świadczeń nienależnie pobranych przez zmarłego stanowią dług spadkowy, którego spłaty ZUS mógłby żądać od spadkobierców na zasadach ogólnych. A zatem, żeby organ rentowy mógł w przedmiotowej sprawie dochodzić zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, powinien wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej ubezpieczonej - PaniL.C., a następnie dochodzić zwrotu nienależnie pobranego świadczenia od spadkobierców.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
ApelacjaI. K.okazała się bezzasadna i jako taka nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że celem postępowania apelacyjnego jest ponowne rozpoznanie sprawy pod względem faktycznym i prawnym, przy czym ocena zarzutów odnoszących się do naruszenia prawa materialnego może być dokonana jedynie na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy.
Mając na uwadze, że apelująca w istocie nie zakwestionowała żadnych faktów ustalonych przez Sąd Okręgowy, Sąd Apelacyjny zaakceptował w całości ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, traktując je jak własne, nie widząc w związku z tym konieczności ich ponownego szczegółowego przytaczania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98, OSNP 1999, nr 24, poz. 776).
Przechodząc do omówienia prawno-materialnej podstawy rozstrzygnięcia, zwrócić należy uwagę, że wobec bezsporności okoliczności faktycznych, istota sporu w przedmiotowej sprawie ogniskowała się wokół oceny prawnej.
Sąd Apelacyjny w pełni podziela ocenę prawną, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, uznaje ją za wyczerpującą, a tym samym nie ma potrzeby powtarzać w całości trafnego wywodu prawnego /por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2006 r., IV CK 380/05; z dnia 16 lutego 2005 r., IV CK 526/04; z dnia 27 listopada 2003 r., II UK 156/03/.
Wobec podniesionej w apelacji argumentacji, podkreślić można, że skarżąca błędnie uznaje zmarłąL.C.za osobę, która nienależnie pobrała świadczenie i próbuje przerzucić odpowiedzialność na jej spadkobierców. Zmarła w dniu 20 stycznia 2011r.L. C.z przyczyn oczywistych nie mogła pobrać renty i świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 do 28 lutego 2011r., niezależnie od tego, że na skutek śmierci jej prawo do tych świadczeń ustało z mocy ustawy (art. 101 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). W konsekwencji nie przystają do stanu faktycznego sprawy przywołane poglądy doktryny dotyczące dochodzenia zwrotu nienależnego świadczenia w przypadku śmierci osoby zobowiązanej.
Świadczenia te pobrałaI. K., poprzez przelanie w dniu 3 lutego 2011r. na swoje konto, z konta zmarłej w dniu 20 stycznia 2011r.L.C., renty i świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 do 28 lutego 2011r. Stąd, stosownie do treściart. 138 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie spadkobiercy zmarłejL.C.aI. K.jest osobą zobowiązaną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, co prawidłowo wyjaśnił już Sąd Okręgowy.
W uzupełnieniu trafnych rozważań Sądu Okręgowego, dodać jedynie można, iż w analogicznym przypadku wypłaty świadczeń przysługujących zmarłemu na konto wspólne z osobą trzecią, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, w wyroku z dnia 29 marca 2012r., LEX 1164693 wyraził stanowisko, że świadczenia wypłacone przez organ rentowy za miesiące przypadające po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy, mają charakter wypłaconych nienależnie. Jeżeli tego rodzaju świadczenie wypłacono osobie trzeciej, to zastosowanie znajduje art. 138 ust. 3 u.e.r.f.u.s., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu art. 138 ust. 1 uważa się również wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego innej osobie niż wskazana w decyzji tego organu. Do zwrotu takich świadczeń jest wówczas zobowiązana osoba, która je pobrała. Wpłata tego rodzaju świadczeń na rachunek wspólny świadczeniobiorcy i osoby trzeciej jest równoznaczna z wypłaceniem świadczenia innej osobie w powyższym rozumieniu.
Reasumując, w ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i ich oceny materialnoprawnej, zarzuty podniesione w apelacji okazały się bezpodstawne, a zatem zarówno decyzja jak i wyrok Sądu Okręgowego odpowiadają prawu.
Mając na uwadze powyższe, na mocyart. 385 k.p.c.Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.