Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 268/13
Data wyroku: 2013-04-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Kościołek, Józef Wąsik, Piotr Rusin
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 23 kc, art. 24 kc, art. 448 kc oraz art. 415 kc, art. 417 kc i art. 445 paragraf 1 kc

Sygn. akt I ACa 268/13
Sygn. akt I ACz 452/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 kwietnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Wojciech Kościołek

Sędziowie:

SSA Józef Wąsik
SSA Piotr Rusin (spr.)

Protokolant:

st.sekr.sądowy Beata Lech

po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2013 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaS. M.
przeciwko GminieJ.
o ochronę dóbr osobistych i zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z dnia 21 grudnia 2012 r. sygn. akt I C 1308/09
oraz zażalenia strony pozwanej od postanowienia o kosztach procesu zawartego w punkcie III wymienionego wyżej wyroku

1
oddala apelację i zażalenie;

2
zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 1.800 zł (jeden tysiąc osiemset złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I A Ca 268/13 i I A Cz 452/13

UZASADNIENIE
Po ostatecznym sprecyzowaniu stanowiska powódS. M.wniósł o zobowiązanie pozwanej GminyJ.do odpowiedzialności za naruszenie jego dóbr osobistych ( dobra do prywatności) przez złożenie na rozprawie sądowej oświadczenia , że w przyszłości powstrzyma się w stosunku do niego od podejmowania dalszych bezprawnych działań godzących w sferę jego prywatności, zobowiązania do przeproszenia za bezprawne zachowanie na łamach najbliższego wydania gminnego biuletynu informacyjnego publikowanego przez GminęJ., zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 20.000 zł. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów procesu w kwocie 410 zł., w tym-4 przejazdów na rozprawy doN., 3 przejazdów na badania przez biegłych do tego i 1 przejazdu na badania doN.oraz utraty wynagrodzenia za pracę w związku ze stawiennictwem na rozprawach.
W uzasadnieniu podał, że zarządzeniem nr.(...)- (...)Wójt GminyJ.A. K.zobowiązał pracowników podległych jednostek organizacyjnych , w tym szkół, do złożenia w terminie do dnia 15 grudnia 2006 r. jawnych oświadczeń majątkowych. Zarządzenie to nie miało żadnej podstawy prawnej i godziło w sferę prywatności, a więc chronione przepisami prawa cywilnego dobro osobiste. Zmuszenie powoda do złożenia takiego oświadczenia wywołało u niego rozstrój zdrowia psychicznego , naraziło go na szykany i pośmiewisko w lokalnej społeczności.Wójt GminyJ.co prawa później uchylił to zarządzenie , ale informacja ta dotarła do powoda już po złożeniu przez niego oświadczenia w dniu 15 grudnia 2006 r.
Powód wskazał też , że jeżeli podstawy jego roszczeń nie mogą stanowić przepisy o ochronie dóbr osobistych , to opiera je na regulacjach dotyczących odpowiedzialności deliktowej za bezprawne działania władzy publicznej.
Pozwana GminaJ.wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu, podnosząc że nie doszło do naruszenia żadnego dobra osobistego powoda ponieważ informacje o stanie majątkowym podlegają ochronie na podstawie przepisów ustawy o ochronie informacji niejawnych i co najwyżej podstawą dochodzonych przez powoda roszczeń winny być przepisy dotyczące odpowiedzialności za czyny niedozwolone .
Oceniając zasadność powództwa w świetle przesłanek odpowiedzialności deliktowej należy wziąć pod uwagę , że autorem redakcji zarządzenia wskazanego w pozwie nie był Wójt GminyJ., lecz Sekretarz Gminy , a Wójt zarządzenie to podpisał po uzyskaniu od Sekretarza zapewnienia o zgodności tego zarządzenia z prawem. Poza tym do naruszenia dóbr osobistych powoda nie doszło dlatego , że zarządzenie Wójta Gminy zostało uchylone oświadczenie majątkowe powoda nie dotarło do Urzędu Gminy, nie zostało w żaden sposób podane do wiadomości innym osobom , a Wójt przeprosił nauczycieli za bezprawne nałożenie obowiązku.
Pozwana Gmina zarzuciła też brak związku przyczynowego między nałożeniem obowiązku złożenia oświadczenia majątkowego a stanem zdrowia powoda oraz postawiła zarzut przedawnienia .
Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2012 r. sygn..akt IC 1308/09 Sąd Okręgowy w Nowym Sączu oddalił powództwo , w części objętej zwolnieniem powoda od kosztów sądowych kosztami obciążył Skarb Państwa i odstąpił od obciążenia powoda pozostałymi kosztami procesu.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy ustalił, że powód od 2005 r. był zatrudniony jako nauczyciel w Szkole Podstawowej nr. 2 wL., a także w zarządzie firmy wodociągowej. Pod koniec 2006 r. na urząd wójta GminyJ.kandydował między innymiA. K., a powód popierał i czynnie agitował za jego konkurentem.A.
K.propagował hasła jawności władzy, a pełniący od 2001 r. funkcję sekretarza GminyW. K.przygotował projekt zarządzenia nr.(...)- (...)Wójta GminyJ.z dnia 6 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń majątkowych pracowników Urzędu GminyJ.i jednostek organizacyjnych , w którym na podstawieart. 19 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych( Dz.U.z 2001 r.Nr.l42,poz. 1593) zobowiązano wszystkich pracowników Urzędu GminyJ.zatrudnionych w dniu 1 grudnia 2006 r., a także instytucji podległych temu Urzędowi, w tym pracowników niezobowiązanych innymi przepisami do składania oświadczeń majątkowych , jak na przykład nauczycieli . Po wyborze na stanowisko Wójta GminyJ.i zapewnieniu przez Sekretarza GminyW. K.o zgodności treści proponowanego zarządzenia z prawemA. K.jako Wójt Gminy podpisał to zarządzenie , które nałożyło obowiązek złożenia oświadczenia majątkowego według stanu na dzień 1 grudnia 2006 r. w terminie do 15 grudnia 2006 r. , co wywołało konsternację w gronie nauczycielskim. Część nauczycieli, w tym powód , złożyła oświadczenia majątkowe , które przyjmowali dyrektorzy szkół. W stosunku do tych , którzy tego nie uczynili nie były jednak wyciągane żadne konsekwencje. Po dokonaniu analizy prawnej zarządzenia Wójt wycofał obowiązek składania oświadczeń przez nauczycieli i w dniu 15 grudnia 2006 r. na spotkaniu z dyrektorami szkół i nauczycielami oficjalnie przekazał tę informację i przeprosił za nałożenie tego obowiązku. Ponadto w piśmie z dnia 24 maja 2007 r. skierowanym do dyrektorów szkół ponownie przeprosił za nałożenie obowiązku złożenia oświadczeń majątkowych. Złożone oświadczenia majątkowe pozostały u dyrektorów szkół, którzy nie nadali im dalszego biegu , a w szczególności nie przesłali ich do Urzędu Gminy. Obowiązek składania oświadczeń majątkowych przez nauczycieli nie był nagłośniony w społeczności lokalnej, powód nie był z tej przyczyny wyszydzany czy wyśmiewany, miał tylko wewnętrzne poczucie pokrzywdzenia że jako osoba wykształcona z dwa fakultetami został potraktowany na równi ze sprzątaczkami. W środowisku lokalnym nie zmienił się sposób postrzegania powoda , a dopiero udział w inicjowanych przez niego postępowaniach karnych i cywilnych wpłynął negatywnie na jego odbiór w środowisku lokalnym.
Nałożenie obowiązku złożenia oświadczenia majątkowego nie miało wpływu na stan zdrowia powoda. Powód nie wykazuje zaburzeń psychotycznych i nie jest upośledzony umysłowo. Występujące u niego zaburzenia lękowe na tle nerwicowym są niewielkie lub umiarkowane, od 2007 r. powód skarżył się na niepokoje , zaburzenia koncentracji, obniżenie nastroju, stany lękowe , kołatania serca czy zaburzenia snu , ale z pierwszą wizytą udał się do lekarza w dniu 4 stycznia 2009 r. i wówczas zaordynowano mu hydroksyzynę i lek nasenny.
Po tej kuracji trwającej do 1 marca 2009 r. odczuwał poprawę. W dniu 8 lutego 2011 r. zgłosił się do neurologa i tutaj po przepisanym leczeniu jego stan zdrowia poprawił się.
U powoda nie stwierdza się organicznego uszkodzenia ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, główną przyczyną dolegliwości na tle nerwicowym jest jego roszczeniowe nastawienie.
Mimo inicjowanych przez powoda postępowań , w tym przeciwkoA. K., Powoda nie dotknęły żadne szykany ze strony Wójta GminyJ., Wójt nie naciskał w szczególności na dyrektora szkoły aby zwolnił powoda z pracy, od dnia 1 września 2009 r. powód zatrudniony został w Szkole Podstawowej nr. 2 wL.na czas nieoznaczony, osiągnął wyższy stopień jako nauczyciel kontraktowy, zatrudniony jest na 11/18 etatu dlatego że zasłania się przekonaniem o złym stanie zdrowia.
Ustalenia powyższe Sąd Okręgowy poczynił głównie w oparciu o dowody z dokumentów, których żadna ze stron nie podważała , natomiast odnośnie stanu zdrowia powoda i ewentualnego jego związku z negatywnymi przeżyciami po nałożeniu na niego obowiązku złożenia oświadczenia majątkowego na podstawie dowodów z opinii biegłych psychiatrów, neurologa i psychologa , a zwłaszcza opinii psychiatrycznej, która nawiązywała do opinii biegłego psychiatryH. B.wskazującej na możliwość nasilenia zaburzeń nerwicowych u powoda na skutek zobowiązania go do złożenia oświadczenia majątkowego w grudniu 2006 r. Biegły ten zastrzegł jednak, że nie można tutaj mówić o trwałej chorobie psychicznej, czy innej nieuleczalnej chorobie zagrażającej i dodał, że pełnej diagnostyki i jej poprawności konieczne jest poddanie powoda ocenie psychologicznej celem uzyskania pełnej informacji o jego osobowości.Poza tym biegłyH. B.badał powoda pod katem wystąpienia znamion czynu karalnego, a mianowicie stopnia uszczerbku na zdrowiu , którego nie stwierdził. Dlatego też Sąd Okręgowy nie przyjął opinii biegłego psychiatryH. B.z postępowania przygotowawczego za podstawę ustaleń w niniejszym procesie i w świetle stanowczych i przekonywujących opinii biegłych z kilku specjalności ustalił brak związku przyczynowego między stanem zdrowia powoda a nałożeniem na niego obowiązku złożenia oświadczenia majątkowego.
Poczyniwszy powyższe ustalenia Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do uwzględnienia roszczeń o ochronę dóbr osobistych , ani odszkodowawczych opartych na podstawie deliktowej.
Do naruszenia dóbr osobistych nie doszło z kilku przyczyn.
Po pierwsze w sporządzonym przez powoda oświadczeniu nie doszło do ujawnienia bliższych danych , które naruszyłyby jego prawo do prywatności. Powód podał w nim bowiem tylko dane dotyczące imienia , nazwiska, daty urodzenia , adresu i wysokości wynagrodzenia za pracę. Nie są to informacje , które obywatel może zachować tylko dla siebie i ustrzec się przed ich ujawnieniem , chociażby składając zeznanie podatkowe. Sąd Okręgowy powołał się tutaj na wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 14 listopada 2003 r. sygn..akt I A Ca 1062/03,gdzie Sąd ten zajął stanowisko , że dane dotyczące stanu majątkowego nie są dobrem osobistym chronionym przepisamiart. 23 , 24 i 448 k.c., leczustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych( Dz.U.z 2002 r. Nr. 101, poz. 926 ) i ewentualnie przepisami prawa cywilnego o odpowiedzialności deliktowej.
Po drugie złożone przez powoda oświadczenie nie zostało w żaden sposób rozpowszechnione ,nie nadano mu biegu , a w szczególności nie zostało wysłane ze szkoły w której powód był zatrudniony do Urzędu Gminy wJ..
Po trecie nikt spoza grona pedagogicznego nie posiadał wiedzy o nałożeniu tego obowiązku i nie wyszydzał nauczycieli.
Brak także podstaw do przyjęcia odpowiedzialności deliktowej strony pozwanej na podstawieart. 417& 1k.c.skoro powód nie wykazał jakiegokolwiek uszczerbku majątkowego pozostającego w związku nałożeniem na niego obowiązku złożenia przedmiotowego oświadczenia , czy reakcją na inicjowanie przez niego związanym z tym postępowań przeciwko osobom sprawującym funkcje w organach pozwanej Gminy.
Powód nadal jest zatrudniony na tym samym stanowisku , w dodatku na podstawie umowy o pracę na czas nieoznaczony, podczas gdy poprzednio na czas oznaczony i nie wykazał związku przyczynowego między negatywnymi przeżyciami związanymi z obowiązkiem złożenia oświadczenia a stanem zdrowia , co wyklucza roszczenie o zasądzenie zadośćuczynienia
Z przytoczonych wyżej względów Sąd Okręgowy oddalił w całości wszystkie dochodzone przez powoda roszczenia.
Mimo oddalenia powództwa Są I instancji dopatrzył się w okolicznościach sprawy szczególnych okoliczności uzasadniających w oparciu oart. 102 k.p.c.odstąpienie od obciążenia powoda obowiązkiem pokrycia kosztów sądowych czy zwrotu stronie pozwanej kosztów procesu. Te szczególne okoliczności to niskie zarobki powoda i konieczność ponoszenia kosztów leczenia w wysokości około 400 zł. miesięcznie.
W apelacji oraz piśmie procesowym z dnia 16 stycznia 2013 r. stanowiącym jej uzupełnienie , a także w piśmie z dnia 26 marca 2013 r. powód wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku przez zobowiązanie pozwanej Gminy do złożenia oświadczenia o przeproszeniu go za naruszenie dóbr osobistych na łamach gminnego biuletynu informacyjnego w sposób bliżej określony w apelacji,zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 20.000 zł. oraz kosztów procesu . Pozwana Gmina wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego , a także wniosła zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach procesu w wyroku Sądu Okręgowego , kwestionując zasadność zastosowaniaart. 102 k.p.c.i domagając się zmiany tej części orzeczenia przez zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu za I instancję w oparciu oart. 98 k.p.c.oraz wniosła o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Znaczna część argumentacji przedstawionej w pismach procesowych powoda sporządzonych po wniesieniu apelacji dotyczy polemiki z oceną wartości dowodowej opinii biegłych i w konsekwencji braku związku przyczynowego między przeżyciami powoda związanymi z bezprawnym zobowiązaniem go do złożenia oświadczenia majątkowego a jego stanem zdrowia. Zarzuty zawarte w tych pismach nie mogą jednak podważyć oceny dokonanej przez Sąd Okręgowy i tym samym ustalenia o braku związku przyczynowego , które Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za swoje własne. Ocena Sądu I instancji jest logiczna, zgodna z zasadami doświadczenia życiowego , Sąd nawiązał do wszystkich złożonych w sprawie opinii biegłych , a także do opinii biegłego z postępowania przygotowawczego lekarza psychiatryH. B.i w sposób przekonywujący i wyczerpujący podał dlaczego tej ostatniej opinii nie przyjął za podstawę ustaleń.
Niewykazanie przez powoda związku przyczynowego między pogorszeniem jego stanu zdrowia a zobowiązaniem go do złożenia oświadczenia majątkowego, a także poniesionego w związku z tym uszczerbku majątkowego sprawia , że wobec braku przesłanki pogorszenia stanu zdrowia i szkody majątkowej brak jest podstaw do pociągnięcia do odpowiedzialności deliktowej pozwanej Gminy na podstawieart. 417& 1,art. 415 i art. 445& 1k.c.
Nie można natomiast podzielić stanowiska Sądu I instancji, że zobowiązanie do złożenia oświadczenia majątkowego mimo braku podstawy prawnej nie stanowiło naruszenia dóbr osobistych powoda. Powód podał, że naruszone zostało jego prawo do prywatności.
Dobro to nie jest wprawdzie wymienione wart. 23 k.c.,ale wskazanie dóbr osobistych podlegających ochronie cywilnoprawnej w tym przepisie ma charakter przykładowy i nie jest wyczerpujące. Do dóbr osobistych podlegających takiej ochronie jest niewątpliwie także prawo do prywatności, a okoliczność że dane o stanie majątkowym objęte są regulacjąustawy o ochronie danych osobowychstanowi dodatkowy argument za uznaniem iż nałożenie obowiązku złożenia oświadczenia majątkowego bez podstawy prawnej i przez nieuprawniony do tego organ władzy publicznej narusza prawo do prywatności osoby, do której zobowiązanie takie zostało skierowane. Okoliczność, że kwestię obowiązku ujawnienia stanu majątkowego normują odrębne przepisy, jakustawa o ochronie danych osobowych, czy przepisy prawa podatkowego , nie wyłącza ochrony przewidzianej wart. 23 , 24 i 448 k.c., gdyż to samo zdarzenie może być źródłem różnych sankcji przewidzianych w prawie karnym , administracyjnym i cywilnym . Między tymi przepisami zachodzi bowiem stosunek norma-ogólna - norma szczególna i nie ma zastosowania zasada , że przepis szczególny wyłącza zastosowanie przepisu ogólnego.
Do naruszenia prawa do prywatności powoda więc doszło , ale mimo to powództwo i apelacja nie mogą zostać uwzględnione , gdyż przed wytoczeniem powództwo Wójt GminyJ.jako przedstawiciel strony pozwanej podjął czynności, które doprowadziły do usunięcie skutków naruszenia prawa do prywatności powoda , jak i nauczycieli innych szkół na terenie GminyJ.. Dwukrotnie przeprosił nauczycieli za nałożenie bezprawnego obowiązku i to przed przesłaniem oświadczeń ze szkół do Urzędu Gminy , a więc przed ich rozpowszechnieniem , a zatem zapobiegł dotarciu Informacji o stanie majątkowym do szerszego grona osób. Działania to uczyniły zadość obowiązkom wymienionym wart. 24& 1k.c., a fakt szybkiego wycofania się z decyzji naruszającej prawa do prywatności powoda i innych nauczycieli przemawia przeciwko zastosowaniu w sprawieart. 448 k.c.gdy krzywda powoda nie przybrała znacznego rozmiaru. Roszczenie powoda o ochronę dóbr osobistych zostało zatem zaspokojone i dlatego podlega oddaleniu .
Z przytoczonych wyżej względów Sąd Apelacyjny na mocyart. 385 k.p.c.oddalił apelację jako bezzasadną.
O kosztach postępowania apelacyjnego , na które składają się koszty zastępstwa prawnego w wysokości stawki minimalnej określonej w & 6 pkt. 5 w związku z & 13 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U.Nr. 163 , poz. 1348 ze zm.) od dochodzonego w sprawie roszczenia majątkowego , Sąd Apelacyjny orzekł w oparciu o art. 100 w związku z art.
391 & 1k.p.c.Zdaniem Sądu Apelacyjnego roszczenie to było bezzasadne od samego początku zarówno w świetle przepisów o ochronie dóbr osobistych , jak i odpowiedzialności deliktowej, co wynikało już z uzasadnienia zaskarżonego wyroku i dlatego decydując się na wniesienia apelacji od tej części oddalonego powództwa powód winien liczyć się z obowiązkiem zwrotu stronie pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego dotyczących tego roszczenia. Sąd Apelacyjny nie zasądził natomiast kosztów za II instancję związanych z roszczeniem niemajątkowym m gdyż do naruszenia dóbr osobistych jednak doszło i powód miał interes w zwalczaniu stanowiska Sądu Okręgowego w zakresie oceny tej części powództwa , które zostało oddalone tylko dlatego , że roszczenie to zostało wkrótce po naruszenia prawa do prywatności zaspokojone.
Sąd Apelacyjny nie uwzględnił też zażalenia pozwanego na rozstrzygnięcie o kosztach procesu w sentencji wyroku Sądu Okręgowego.
Uzasadnienie tej części wyroku jest co prawda lakoniczne i nawiązuje wyłącznie do stanu majątkowego powoda jako okoliczności szczególnej uzasadniającej zastosowanie art.
102k.p.c., ale należy mieć na uwadze iż do naruszenia dóbr osobistych powoda jednak doszło i powód mógł być subiektywnie przekonany o słuszności swoich racji do wydania wyroku przez Sąd I instancji.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie na podstawieart. 385w związku zart. 397& 2k.p.c.