Sąd Okręgowy w Toruniu
VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ca 368/13
Data wyroku: 2013-09-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Rafał Krawczyk, Włodzimierz Jasiński, Małgorzata Kończal
Słowa kluczowe: Uzgodnienie Treści Księgi Wieczystej Z Rzeczywistym Stanem Prawnym
Podstawa prawna: art. 385 kpc

Sygn. akt VIII Ca 368/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 września 2013 r.

Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Małgorzata Kończal (spr.)

Sędziowie:

SSO Włodzimierz Jasiński
SSO Rafał Krawczyk

Protokolant:

st. sekr. sąd. Izabela Bagińska

po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. w Toruniu
na rozprawie
sprawy z powództwaM. S.
przeciwkoH. L.
o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Rejonowego w Brodnicy
z dnia 30 kwietnia 2013 r.
sygn. akt I C 219/12

1
oddala apelację;

2
zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 1.256 zł (jeden tysiąc dwieście pięćdziesiąt sześć złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej.

Sygn. akt VIII Ca 368/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Brodnicy w sprawie z powództwaM. S.przeciwkoH. L.o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym oddalił powództwo oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 2.417zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Powódka domagała się zmian w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości położonej wP., o powierzchni 24 arów, zabudowanej domem jednorodzinnymi budynkiem gospodarczym w odniesieniu do wpisu, który istniał jeszcze przed otwarciem testamentu poT. O., wnosiła o wpisanie obok ojcaB. O.(1)matkiB. O.we wspólności ustawowej małżeńskiej.
Sąd Rejonowy ustalił, że
       w
księdze wieczystej prowadzonej KW (...)
      przezWydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Brodnicy dla nieruchomości położonej wP.o powierzchni 0,24,50 ha w dziale II wpisany jest jako właścicielkaH. L.córkaT.iB.na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Brodnicy z dnia 30.08.2010r w sprawie I Ns 379/10 w miejsceT. O.synaJ.iS.wpisanego na podstawie wniosku z dnia 15 grudnia 1962 roku i umowy sprzedaży z dnia 13 grudnia 1962 roku. Z aktu notarialnego Nr Rep. A(...)sporządzonego w Państwowym Biurze Notarialnym wB.przed NotariuszemJ. B.wynika, iżT. O.nabył działkę gruntu o powierzchni 0,2450 ha stanowiącej nr 235/41, przy czym działkę tę kupił za pieniądze pochodzące z majątku osobistego.T. O.w dniu 13 grudnia 1962 roku złożył oświadczenie przed NotariuszemJ. B.do aktu notarialnego, gdzie wyraźnie stwierdził, iż działkę tę kupił za pieniądze pochodzące z majątku osobistego, pochodzącego z darowizn od swojej matkiS. O..
Sąd Rejonowy wskazał, że w razie powstania niezgodności miedzy stanem prawnym wynikającym z księgi wieczystej a stanem rzeczy wskutek nabycia prawa własności nieruchomości przez jedno z małżonków i wpisania go jako właściciela tej nieruchomości, mimo że nabyta nieruchomość stanowi dorobek obojga, drugie z małżonków może na podstawieart. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipoteceżądać w drodze powództwa usunięcia tej niezgodności i w ten sposób doprowadzić do dokonania prawidłowego wpisu prawa własności. W ten sposób można uniknąć negatywnych skutków zart. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipoteceo rękojmi (wyrok SN z 6 marca 1981 r., OSNCP 1981, poz. 218).
Sąd Rejonowy uznał, że mimo, że zarówno ustawodawca, jak też orzecznictwo sądowe wyjątkowymi preferencjami darzy ustrój majątkowej wspólności małżeńskiej, to jednak w przedstawionym stanie faktycznym w niniejszej sprawie trudno przyjąć, żeT. O.nabył nieruchomość położoną wP.ze środków pochodzących z dorobku małżeńskiego.
Niezależnie od tego podkreślił Sąd meriti również i to, że powódka nie ma skutecznej legitymacji czynnej do dochodzenia niniejszego roszczenia, na co słusznie zwróciła uwagę w odpowiedzi na pozew pozwana. W tej mierze przywołał stanowisko SN zaprezentowane w uchwale z dnia 15 marca 2006 r., III CZP 106/05, w której Sąd ten stwierdził, iż „powództwo o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może wytoczyć tylko osoba uprawniona do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej (art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. iart. 6262 § 5 k.p.c.)”. Wskazał, że Sąd Najwyższy, rozstrzygając to zagadnienie w okresie obowiązywaniaart. 23 dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe(Dz.U. Nr 57, poz. 319 ze zm.), którego odpowiednikiem jestart. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. nr 124, poz. 1361 ze zm. - dalej: "u.k.w.h."), przyjmował, że legitymację procesową do wytoczenia powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ma tylko osoba, której prawo nie jest wpisane w księdze wieczystej lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia.
Sąd Rejonowy wskazał dalej, że powódka zdaje się wywodzić swoje roszczenia z ograniczonegoprawa rzeczowego- tj. służebności mieszkania, które to uprawnienie wywodzi z kolei z testamentu matkiB. O., ale problem sprowadza się do tego, czyB. O.(1)mogła skutecznie zadysponować czymś, do czego sama nie miała prawa. Podkreślił, że Sąd jest związany żądaniem pozwu i może orzekać tylko i wyłącznie w granicach zakreślonych żądaniem zwłaszcza, że powódka była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

      Apelację od powyższego wyroku złożyła powódka, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa. Skarżąca zarzucała Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego poprzez zdezawuowanie legitymacji czynnej powódki, która prawo to nabyła mocąart. 189 k.p.c.w dacie zamiaru realizacji zapisu po zmarłej matceB. O.oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego w obniżeniu rangi powoływanego domniemania z art. 231k.p.c. Skarżąca podkreślała, że posiada interes prawny w dochodzeniu swoich praw nabytych o wykonanie zapisu testamentowego po zmarłej matce. Ponadto, jej zdaniem, niewłaściwe są ustalenia Sądu, że ojciec powódki posiadał majątek osobisty i z tego majątku pochodziły środki na zakup nieruchomości.

Pozwana wniosła o oddalenie apelacji jako bezzasadnej i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję wraz z kwotą 56 zł kosztów dojazdu doT..

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja podlegała oddaleniu jako bezzasadna.
Sąd Okręgowy uznał za własne ustalenia Sądu Rejonowego, wobec czego zgodnie z utrwalonym poglądem nie zachodziła już potrzeba ich szczegółowego powtarzania.
Księga wieczysta powinna w zasadzie dawać pełny i wymierny obraz stanu prawnego nieruchomości w zakresie praw, które mogą być w niej ujawnione; przez rzeczywisty stan prawny należy rozumieć stan zgodny z prawem materialnym (domniemanie prawneart. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Uzgodnienie zaś stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest jedynym sposobem obalenia domniemania prawnego.
Jednakże uprawnionym do wytoczenia powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, jest wyłącznie osoba, która wykazała interes prawny w wytoczeniu powództwa, tj. interes prawny w tym, aby treść księgi wieczystej odpowiadała rzeczywistemu stanowi prawnemu (np. orzeczenia SN z dnia 7 kwietnia 1999 r., I CKN 1079/97, OSNC 1999, nr 11, poz. 189 oraz z dnia 27 lutego 2002 r., III CKN 38/01, OSNC 2003, nr 2, poz. 27). Sąd Najwyższy ujednolicił pogląd co do właściwego pojmowania kręgu osób uprawnionych do wytoczenia omawianego powództwa. W uchwale Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 15 marca 2006 r. (III CZP 106/05, OSNC 2006, nr 10, poz. 160), wskazano mianowicie, że legitymowanym do wytoczenia powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, jest wyłącznie osoba uprawniona do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej w rozumieniuart. 6262§5 k.p.c.Uzasadniając powyższe stanowisko Sąd Najwyższy wskazał, żeart. 10 ust. 1nie reguluje samodzielnie czynnej legitymacji procesowej oraz że przy zastosowaniu jego wykładni językowej należy mieć na względzie przyjętą w nim konstrukcję wiążącą uzgodnienie z wpisem, co wskazuje na synchronizację unormowania legitymacji do wytoczenia powództwa z legitymacją do złożenia wniosku o wpis w księdze wieczystej. Powyższe stanowisko Sąd Najwyższy argumentował tym, że powództwo oparte naart. 10 ust.1u.k.w.h. nie jest szczególnym rodzajem powództwa o ustalenie, lecz roszczeniem typu rzeczowego (actio in rem), powód nie ogranicza się bowiem do ustalenia istnienia lub nieistnienia swego prawa bądź stosunku prawnego, lecz domaga się jednocześnie wydania orzeczenia zastępującego oświadczenie woli osoby błędnie wpisanej do księgi. Legitymację czynną, zatem do wytoczenia tego powództwa ma wyłącznie osoba, której przysługuje własność lub inneprawo rzeczowe. Najczęściej jest to roszczenie wynikające zprawa rzeczowegopodmiotu uprawnionego, ale może to być także roszczenie stanowiące uprawnienie wynikające z przysługującego mu prawa osobistego lub roszczenia obligacyjnego, podlegającego ujawnieniu w księdze wieczystej. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 września 2011r. powtórzył, że „powództwo zart. 10u.k.w.h. o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może wytoczyć tylko osoba uprawniona w rozumieniuart. 6262§5 k.p.c.do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej. Legitymację czynną ma zatem właściciel nieruchomości, użytkownik wieczysty , osoba, na rzecz której wpis ma nastąpić, albo wierzyciel, jeżeli przysługuje mu prawo, które może być wpisane w księdze wieczystej” . Sąd Okręgowy w pełni przychyla się do powyższego stanowiska.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że w wypadku żądania pozwu – wpisania w księdze wieczystej w miejsce poprzednio wpisanego właścicielaT. O.,T. O.iB. O.we wspólności ustawowej małżeńskiej, iż powódce nie przysługiwało uprawnienie do skierowania wniosku o wpis w zakresie żądania pozwu. Przesądzało to więc o braku po stronie powódki uprawnienia do wytoczenia powództwa we wskazanym zakresie. Powódka nie ma legitymacji do wystąpienia z pozwem. Jak wskazano już wyżej, powódce musiałoby przysługiwać prawo do wystąpienia z wnioskiem o wpis w księdze wieczystej. Tymczasem w rozumieniuart. 6262§5 k.p.c.osobami mającymi legitymację do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej są przede wszystkim: 1) właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości (np. co do jego wykreślenia); 2) osoba, na rzecz której wpis ma nastąpić (np. nabywca nieruchomości); 3) osoba której prawo ma być wpisem dotknięte (np. poprzez wpis hipoteki); 4) wierzyciel, jeżeli przysługuje mu prawo, które może być wpisane w księdze wieczystej (np. w przypadku hipoteki przymusowej); 5) komornik, który może złożyć wniosek w interesie i na rzecz wierzyciela o dokonanie wpisu o wszczęciu egzekucji z nieruchomości; 6) Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego (np. z tytułu zobowiązań podatkowych). Uzgodnienie treści księgi wieczystej miało - zgodnie z żądaniem powódki - polegać na wpisaniu w miejsce wpisu dokonanego w dniu 29 grudnia 1962r. o treści „T. O..s.J.iS., wpisane na podstawie umowy sprzedaży dnia 29 grudnia 1962r .” Na wpis o treści „T. O..s.J.iS., orazB. O.c.F.iM., wpisane na podstawie umowy sprzedaży dnia 29 grudnia 1962r.” Nie ulega zatem wątpliwości w świetle powyższych ustaleń, że powódka nie należała do żadnej z kategorii osób wymienionych wart. 6262§5 k.p.c.mających legitymację do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej. W szczególności nie była osobą, na której rzecz miał być dokonany wpis, albo której prawo miało być wpisem dotknięte; faktycznie domagała się bowiem wpisania do księgi wieczystej obok swojego ojcaT. O., również matkiB. O.we wspólności majątkowej małżeńskiej. Powyższe przesądzało w sposób bezsprzeczny o braku legitymacji powódki do wystąpienia z powództwem określonym w pozwie, a w konsekwencji skutkowało koniecznością oddalenia powództwa.
Skoro powódka nie posiadała legitymacji do wytoczenia powództwa i już z tego powodu podlegało ono oddaleniu, odnoszenie się do zarzutu dotyczącego naruszenia prawa procesowego i dokonania ustaleń w sposób sprzeczny z treścią zebranego materiału dowodowego jest bezprzedmiotowe.
Biorąc powyższego pod uwagę, Sąd Okręgowy uznał za bezzasadne zarzuty apelacyjne, wobec czego apelację oddalił na podstawieart. 385 k.p.c.