Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 216/13
Data wyroku: 2013-10-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Halina Gajdzińska, Marta Fidzińska-Juszczak, Iwona Łuka-Kliszcz
Podstawa prawna: art.8 ust.2a w zw. z art.18 ust.1 i 1a oraz art.4 pkt 2 lit.A ustawy systemowej

Sygn. akt III AUa 216/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 października 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Halina Gajdzińska

Sędziowie:

SSA Iwona Łuka-Kliszcz (spr.)
SSA Marta Fidzińska - Juszczak

Protokolant:

st.sekr.sądowy Mariola Pater

po rozpoznaniu w dniu 3 października 2013 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuSzpitala (...)wG.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wN.
przy udziale zainteresowanych:K. L.,M. J.,L. J.,M. K.,M. L.,M. M.,Centrum (...) Sp. z o.o.wK..
o wysokość podstawy wymiaru składek
na skutek apelacji wnioskodawcySzpitala (...)wG.
od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu Wydziału IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 listopada 2012 r. sygn. akt IV U 389/12

o d d a l a apelację.

sygn. akt III AUa 216/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt IV U 389/12 Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołaniaSzpitala (...)wG.od 6 decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wN.z dnia 7 lutego 2012 r., ustalającymi postawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne dla pracowników płatnika składekSzpitala (...)wG.w osobachK. L.,M. J.,L. J.,M. K.,M. L.iM. M..
Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, żeSzpital (...)wG.zawarł zCentrum (...) sp. z o. o.umowę z dnia 31 grudnia 2007 r., mocą której przekazał wykonywanie niektórych świadczeń zdrowotnych w wymienionych w niej oddziałach Szpitala: codzienniew dni robocze od godziny 14(
      35 )do 7(
      00 )dnia następnego oraz w soboty, niedzielei święta w godzinach od 7(
      00 )do 7(
      00 )dnia następnego, a także opiekę ambulatoryjną nocną i świąteczną w dni robocze od 18(
      00 )do 7(
      00 )dnia następnego oraz w soboty, niedziele i święta od 7(
      00 )do 7(
      00 )dnia następnego. Z opisu zawartego w § 2 do 11 wynika, że udzielone świadczenia medyczne obejmowały opiekę lekarskąi pielęgniarską na terenie oddziałów Szpitala i ambulatorium w określonych godzinach wskazanych w harmonogramie. Ustalono odpłatność za te czynności na podstawie faktur. Aneksem nr 2 przedłużono powyższą umowę do dnia 31 stycznia 2009 r., a następnie w dniu 30 stycznia 2009 r. zawarto analogiczną umowę na okres od 1 lutego 2009 r. do 31 stycznia 2010 r. (umowy - k. 23-69 akt kontroli). Żadna ze stron niniejszego postępowania nie kwestionowała wykonywania powyższych umów. Nie kwestionowano także, że wymienieni w zaskarżonych decyzjach ubezpieczeni świadczyli usługi na rzeczSzpitala (...)wG.na podstawie umowy zawartej przez Szpital zCentrum (...) spółką z o.o.wK.i byli równocześnie pracownikami Szpitala. Nie było także sporne, że Szpital w tym czasie nie zawierał umów o takie świadczenia z innymi podmiotami. Bezsporne były również wysokości podstawy wymiaru składek ubezpieczonychwCentrum (...) sp. z o.o.wK.w okresach wskazanychw decyzjach (wykaz przychodów k. 5-9 akt kontroli, wykaz przychodów k. 71-80 akt kontroli) oraz wysokości zsumowanych podstaw wymiaru składek na poszczególne ubezpieczenia wyliczone podczas kontroli (wyliczenie k. 271-279 akt kontroli, wykaz różnic w podstawach wymiaru składek k. 281-295 akt kontroli).
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że odwołania nie zasługują na uwzględnienie i wskazał, że przedmiotem postępowania było dokonanie oceny, czy organ rentowy zasadnie uznał odwołujący się Szpital za płatnika składek dla jego pracownikówM. J.,L. J.,M. K.,M. L.,M. M.,K. L.również z tytułu umów zlecenia zawartych przez nich zCentrum (...) spółką z o.o.wK.i doliczenia do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne przychodów osiąganych z tych umów w latach 2008 – 2010. Sąd Okręgowy podkreślił, że spór dotyczył wyłącznie interpretacji przepisówart.4, 6, 8 i 18 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychw zakresie, w jakim dotyczą one sposobu obliczenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia dla osób, które będąc pracownikami Szpitala jednocześnie były także zleceniobiorcami innego podmiotu, z którym Szpital ten zawarł umowy o świadczenie usług medycznych w niektórych dniach i godzinach we wskazanych w umowach oddziałach i ambulatorium Szpitala. Sąd Okręgowy odwołał się do treści przepisówart. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8, art. 11 ust. 1, art. 12, art. 17 ust. 1 i art. 18 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazując, że Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, uznał, iż pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią jest płatnikiem składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe z tytułu tej umowy. Sąd Najwyższy wskazał w uzasadnieniu tej uchwały, że przepisart. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychrozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy, co obejmuje m.in. taką sytuację, gdy pracownik zawiera taką umowę z podmiotem trzecim, jednak w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy – jak w przypadku ubezpieczonych, których dotyczy spór w niniejszej sprawie. Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika w myśl ustawy jest to, że będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą – jednocześnie świadczy na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z nim lub inną osobą. W konsekwencji – nawet gdy osoba taka zawarła umowę zlecenia z podmiotem trzecim, faktycznie wykonuje pracę dla swojego pracodawcy. Za wykładnią, iż dla pracowników w odniesieniu, do których rozszerzono to pojęcie w art. 8 ust. 2a ustawy płatnikiem składek jest pracodawca, na rzecz którego świadczą oni pracę przemawia także treśćart. 18 ust. 1a ustawyo systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem – w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się również przychód m.in. z umowy zlecenia. Z przepisu tego wynika, że płatnikiem jest pracodawca, a przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej jedynie uwzględnia się w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy. Pracodawca, ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne ze stosunku pracy, powinien zsumować wynagrodzenie z umowy cywilnoprawnej z wynagrodzeniem ze stosunku pracy. Sąd Okręgowy podzielił przytoczony wyżej pogląd prawny, zaznaczając, że tożsamą z nim wykładnię przepisówustawy o systemie ubezpieczeń społecznychSąd Najwyższy przedstawił w wyroku z dnia 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09. Sąd Okręgowy podkreślił, że ubezpieczeni świadcząc pracę na podstawie dwóch umów - wykonywali analogiczne obowiązki (jako pielęgniarki, lekarze) na tych samych stanowiskach pracy, a umowy zawarte przez Szpital zespółką (...)dotyczyły tych samych zadań, które wykonywałby Szpital, ale świadczonych w godzinach popołudniowych i nocnych oraz w soboty, niedziele i święta, a zatem – w stosunku do osób będących jednocześnie pracownikami szpitala – umowy zwalniały szpital z obowiązku wypłacania dodatków do wynagrodzeń pracowników oraz uciążliwości związanych z planowaniemi rozliczaniem czasu pracy tych osób.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości
      apelacjąwywiedzioną przezSzpital (...)wG., w której zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. 1)art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do ustalenia, iż płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe za ubezpieczonychM. J.,L. J.,M. K.iM. L.jestSzpital (...)wG.; 2)art. 4 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez jego niezastosowanie, a z którego treści jednoznacznie wynika, że płatnikiem składek ubezpieczeniowych za osoby wykonujące umowy zlecenia winni być sami zleceniodawcy, tj.(...) sp. z o.o.wK.; 3)art. 18 ust. 1aw zw. zart. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez błędną interpretację, co doprowadziło do ustalenia, że płatnikiem składek winien być wnioskodawca, a nie podmiot, z którym ubezpieczeni zawali umowy zlecenia i pominięcie istotnej okoliczności, żeSzpital (...)nie ma możliwości zsumowania należności otrzymanej przez ubezpieczonych od(...)z tytułu zawartych umów zlecenia z wynagrodzenie za pracę, a tym samym obliczenia i potrącania na rzecz ZUS należnych z tego tytułu składek, a nadtoSzpital (...)nie wypłacając, czy też nie stawiając do dyspozycji ubezpieczonego wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia zawartej z(...)nie ma możliwości potrącenia składek ubezpieczeniowych od wynagrodzenia, którego nie wypłaca zarówno w części finansowanej przez płatnika składek, jak i ubezpieczonego oraz pominięcie obowiązującej do 2011 r. oficjalnej wykładni przez ZUS przepisuart. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychzawartej w Poradniku ZUS z 2008 r. , który w stanie faktycznym objętym niniejszą sprawą nakazywał i nakładał na bezpośredniego zleceniodawcę obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i chorobowego zleceniobiorcy (tak jak pracownika) oraz odprowadzenie od wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia składki ubezpieczeniowej, z tym że według wykładni zawartej w Poradniku (str. 14 -15) zleceniodawca miał obowiązek dokonać zgłoszenia zleceniobiorcy do tych ubezpieczeń na druku ZUS ZUA z kodem z tytułu ubezpieczeń właściwym dla pracownika.
Podnosząc wskazane zarzuty apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i stwierdzenie, żeSzpital (...)wG.nie jest płatnikiem składek na ubezpieczenie społecznego ubezpieczonych z tytułu umów zlecenia zawartych przez ubezpieczonych z zainteresowanym(...) sp. z o.o.wK.w ramach których ubezpieczeni świadczyli usługi także na rzecz pracodawcy – Szpitala, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd I instancji trafnie uznał, żeSzpital (...)wG.winien być płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne dla swoich pracowników, wymienionychw sześciu zaskarżonych decyzjach, którzy jednocześnie byli zleceniobiorcami innego podmiotu, z którym Szpital zawarł umowy o świadczenie usług medycznychw określonych w tych umowach oddziałach i ambulatorium Szpitala. Sąd Apelacyjny w całości podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, jak również argumentację prawną przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że co do zasady poza sporem pozostawał całokształt okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, żeSzpital (...)wG.zawarł z podmiotem o nazwieCentrum (...) sp. z o.o.umowę z dnia 31 grudnia 2007 r., przedłużoną aneksem do dnia 31 stycznia 2009 r., a następnie umowę z dnia 30 stycznia 2009 r., na mocy których przekazał temu podmiotowi wykonywanie niektórych świadczeń medycznych w wymienionych w umowach oddziałach Szpitala. Zgodnie z postanowieniami umów świadczenia medyczne obejmowały opiekę lekarską i pielęgniarską na terenie oddziałów Szpitala w godzinach wskazanychw harmonogramie. Poza sporem pozostaje też, że osoby wymienionew zaskarżonych decyzjach, będące pracownikami Szpitala, jednocześnie związane były zCentrum (...) sp. z o.o.umowami zlecenia, a swoje usługi faktycznie świadczyli na rzeczSzpitala (...)na podstawie umów, jakie Szpital zawarł zCentrum (...) sp. z o.o.Ten stan rzeczy nie był kwestionowany przez strony postępowania, w szczególności przez odwołujący sięSzpital (...). Słusznie zatem wskazał Sąd I instancji, że spór, jaki zaistniał w sprawie, sprowadzał się do kwestii interpretacji przepisówustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Chodziło bowiem o wyjaśnienie, czy w przedstawionych wyżej okolicznościachSzpital (...)ma status płatnika składek, ze wszystkimi tego konsekwencjami prawnymi. Sąd Apelacyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy znajduje zastosowanie pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, OSNP 2010/3-4/46, zgodnie z którą pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowez tytułu tej umowy. W rozpoznawanej sprawie szczególnie doniosłe znaczenie ma argumentacja prawna Sądu Najwyższego przedstawiona w uzasadnieniu tej uchwały. Sąd Najwyższy w pierwszej kolejności odwołał się do przepisuart. 8 ust.2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Zwrócił uwagę na to, że przepis ten rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy. Rozszerzenie to dotyczy dwóch sytuacji. Pierwszą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z wymienionych umów prawa cywilnego, przez osobę, która umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy. Drugą, jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z tych umów przez osobę, która umowę taką zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika w rozumieniuustawy o systemie ubezpieczeń społecznychjest to, że - będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą - jednocześnie świadczy na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej, zawartej z nim lub inną osobą. W konsekwencji, nawet, gdy osoba ta (pracownik) zawarła umowę o dzieło z osobą trzecią, to pracę w jej ramach wykonuje faktycznie dla swojego pracodawcy (uzyskuje on rezultaty jej pracy). Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 8 ust. 2a dotyczy z reguły takiej pracy wykonywanej na podstawie umowy cywilnoprawnej na rzecz pracodawcy, która mogłaby być świadczona przez jej wykonawcę w ramach stosunku pracy z tym pracodawcą, z tym, że musiałby on wówczas przestrzegać przepisów o godzinach nadliczbowych, powierzeniu pracownikowi do wykonywania pracy innej niż umówiona i innych ograniczeńi obciążeń wynikających z przepisów prawa pracy. Ponadto Sąd Najwyższy wskazał, że skoro zart. 4 pkt 2 lit. a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychwynika, iżw stosunku do pracownika płatnikiem składek jest pracodawca, a art. 8 ust. 2a tej ustawy rozszerza pojęcie pracownika na jego dalszą aktywność w ramach umowy cywilnoprawnej, jeżeli w jej ramach świadczy on pracę na rzecz swojego pracodawcy, to zgodne z wykładnią literalną tego przepisu jest uznanie, że takżew zakresie tej sfery aktywności należy go uznać na potrzeby ubezpieczeń społecznych za pracownika tego właśnie pracodawcy. Za taką wykładnią przemawia takżeart. 18 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, według którego,w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a, w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się również przychódz tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło. Z przepisu tego wynika logicznie, że płatnikiem jest pracodawca,a przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej jedynie „uwzględnia się” w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy. Pracodawca, ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu stosunku pracy, powinien więc zsumować wynagrodzenie z umowy cywilnoprawnej z wynagrodzeniem ze stosunku pracy. Sąd Apelacyjny zwraca uwagę na to, że analogiczny pogląd prawny wyrażony został przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 stycznia 2010 roku, I UK 252/09, LEX nr 577824 oraz w wyroku z dnia 22 lutego 2010 roku, I UK 259/09, LEX nr 585727).
W kontekście przedstawionego powyżej poglądu prawnego uznać należało, żew okolicznościach rozpoznawanej sprawy to właśnieSzpital (...)wG.jest płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne dla swoich pracowników, wymienionych w zaskarżonych decyzjach organu rentowego, którzy jednocześnie byli zleceniobiorcamiCentrum (...) sp. z o.o.,z którą to spółką Szpital zawarł umowy o świadczenie usług medycznych na określonych oddziałach Szpitala. Trafnie zatem Sąd I instancji stwierdził, żezaistniały podstawy do zastosowania przepisuart. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczeni, wymienieni w zaskarżonych decyzjach organu rentowego, świadczyli pracę zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i na podstawie umowy zlecenia,w ramach umowy zlecenia wykonując analogiczne obowiązki (tj. pielęgniarkii lekarza) jak w przypadku obowiązków wynikających z umowy o pracę. Nie bez znaczenia pozostaje też, że umowy, jakie zostały zawarte przezSzpital (...)z(...) sp. z o.o., dotyczyły tych samych zadań, które wykonywałby sam Szpital, przy czym ponieważ te zadania miały być realizowanew godzinach popołudniowych i nocnych oraz w soboty, niedziele i święta, to tym Szpital zwolniony był z obowiązku wypłacania dodatków do wynagrodzeń tych pracowników.
Wywiedziona apelacja nie zawiera żadnych argumentów mogących podważyć trafność i prawidłowość orzeczenia Sądu I instancji. Słusznie wskazała apelacja, że powołana przez Sąd I instancji uchwała Sądu Najwyższego zapadła na gruncie ściśle określonego stanu faktycznego, jednak należy mieć na względzie, że wszystkie istotne elementy tego stanu faktycznego są tożsame z okolicznościami niniejszej sprawy, natomiast przedstawiony przez Sąd Najwyższy tok rozważań opiera się na takich założeniach, które znajdują odniesienie także do przedmiotowej sprawy. W związku z tym brak jest podstaw do odstąpienia od zastosowania poglądu prawnego wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, OSNP 2010/3-4/46, tym bardziej, że apelujący nie przedstawił żadnych merytorycznie doniosłych argumentów, które miałyby za tym przemawiać. Wbrew stanowisku apelacji, Sąd Najwyższy nie zastosował niedopuszczalnej rozszerzającej wykładni pojęcia „płatnik” wynikającej z przepisuart. 4 pkt 2 lit. a) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym płatnikiem składek jest pracodawcaw stosunku do pracowników, a jedynie uwzględnił w takim pojęciu płatnika rozszerzone na gruncieustawy o systemie ubezpieczeń społecznychznaczenie pojęcia „pracownik” (art. 8 ust. 2a).
Reasumując Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy,a podniesione w apelacji zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Mając to na względzie Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji na podstawieart. 385 k.p.c.