Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 317/13
Data wyroku: 2013-11-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Białecka, Anna Polak, Romana Mrotek
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza, Praca W Szczególnych Warunkach
Podstawa prawna: art. 184 i 32 FUS

Sygn. akt III AUa 317/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 listopada 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Anna Polak

Sędziowie:

SSA Romana Mrotek
SSA Barbara Białecka (spr.)

Protokolant:

St. sekr. sąd. Edyta Rakowska

po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2013 r. w Szczecinie
sprawyH. Z.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji ubezpieczonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 12 lutego 2013 r. sygn. akt VII U 2457/12

oddala apelację.

SSA Romana Mrotek SSA Anna Polak SSA Barbara Białecka

Sygn. akt III AUa 317/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 14 maja 2012 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS., odmówił wnioskodawcyH. Z.przyznania prawa do emerytury, uzasadniając to tym, iż ubezpieczony nie udowodnił wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
W odwołaniu ubezpieczony zaskarżył decyzję w całości i wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia.H. Z.podniósł, że w czasie zatrudnienia od 2 stycznia 1978 roku do 31 stycznia 1986 roku i od 20 sierpnia 1986 roku do 31 marca 1988 roku w(...)Spółdzielni(...)wD., był nie tylko członkiem tej spółdzielni, ale również jej pracownikiem i na podstawie umowy o pracę wykonywał prace w warunkach szczególnych w charakterze spawacza, na dowód czego otrzymał świadectwa pracy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.wniósł o oddalenie odwołania wskazując, że nie uznał jako pracy w warunkach szczególnych pracy w spornych okresach z uwagi na to, że ubezpieczony był w tym czasie członkiem spółdzielni.
Wyrokiem z dnia 12 lutego 2013 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie, VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanieH. Z..
Sąd pierwszej instancji ustalił, że ubezpieczony (ur. w (...)roku), w okresach od 2 stycznia 1978 roku do 31 stycznia 1986 roku i od 20 sierpnia 1986 roku do 31 marca 1988 roku pracował w(...)Spółdzielni(...)wD.na stanowisku mechanika – spawacza, palacza c.o. i spawacza. W okresie od 30 grudnia 1970 roku do 31 marca 1988 rokuH. Z.był członkiem tej spółdzielni i miał udział w zyskach spółdzielni. Ubezpieczony na dzień złożenia wniosku o emeryturę posiadał łącznie 26 lat, 7 miesięcy i 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych w tym 8 lat, 10 miesięcy i 11 dni pracy w warunkach szczególnych.H. Z.nie przystąpił do Otwartego Funduszu Emerytalnego.
Sąd Okręgowy w oparciu oart. 32 i art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227 ze zm.; dalej jako „ustawa emerytalna”) oraz § 1, 2 i 4-8arozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. nr 8, poz. 43 ze zm.; dalej jako „rozporządzenie z 1983 r.”) uznał, że odwołanie ubezpieczonego nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zdaniem sądu pierwszej instancji zachodzi zasadnicza różnica między pracą wykonywaną w ramach stosunku pracy, a pracą świadczoną w ramach stosunku członkostwa w spółdzielni. Skoro przepisy przewidują, że wcześniejsza emerytura przysługuje jedynie pracownikom świadczącym pracę w warunkach szczególnych, to niedopuszczalne jest przyjęcie rozszerzonego katalogu osób uprawnionych do świadczenia emerytalnego w obniżonym wieku. Art. 32 ustawy emerytalnej jest przepisem szczególnym, dającym uprawnienia emerytalne w warunkach korzystniejszych od ogólnych, poprzez obniżenie wieku emerytalnego i musi być interpretowany ściśle, a nie rozszerzająco, ustawa bowiem nie stwarza po temu podstaw. Uprawnienia do wcześniejszych emerytur przysługują wyłącznie pracownikom, a poszerzenie zakresu stosowania przepisów o wcześniejszych emeryturach na inne (nowe) grupy ubezpieczonych, którzy poprzednio nigdy nie korzystali z przywileju wcześniejszej emerytury, nie jest uzasadnione ani możliwe, ponieważ burzyłoby to legislacyjne założenie ustawodawcy nietworzenia nowych preferencyjnych uprawnień emerytalnych, które nie znajdują pokrycia w składkach na emerytalne ubezpieczenie społeczne.
W ramach stosunku członkostwa w spółdzielni produkcyjnej prawo i obowiązek świadczenia pracy wynika ze stosunku członkostwa w spółdzielni, z którym wiąże się między innymi prawo udziału w jej zarządzaniu poprzez jej organy i inne rozwiązania instytucjonalne właściwe ruchowi spółdzielczemu, co ma określony wpływ na sposób organizacji pracy i podporządkowanie w procesie jej świadczenia. W konsekwencji tego, w zestawieniu ze stosunkiem pracy, stosunek członkostwa w spółdzielni, w ramach którego świadczona jest praca, wykazuje właściwości jakościowo różne i w związku z tym, do pracy wykonywanej przez członków spółdzielni zastosowanie mają tylko niektóre, nieliczne (ochronne) przepisy prawa pracy.
Jak podkreślił sąd Okręgowy, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy emerytalnej, za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy. Ponadto, na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy, za pracownika uważa się też osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług. Natomiast za pracownika nie uznaje się członków spółdzielni zajmujących się produkcją rolną (zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy emerytalnej takie osoby uznaje się jedynie za członków spółdzielni).
Na podstawie dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach rentowych, w szczególności zaświadczenia wystawionego przez(...)Spółdzielnię(...)wD., sąd pierwszej instancji ustalił, że ubezpieczony był członkiem spółdzielni od 30 grudnia 1978 roku do 31 stycznia 1986 roku i od 20 sierpnia 1986 roku do 31 marca 1988 roku. Składając zeznania sam ubezpieczony podkreślił, że przez cały okres pracy w spółdzielni był jej członkiem i na tej podstawie wykonywał pracę w spornym okresie.
Z tego względu Sąd Okręgowy uznał, że świadczenie przez niego w spornych okresach co prawda pracy na stanowisku spawacza, lecz w charakterze członka spółdzielni, a nie pracownika, nie pozwala na uznanie, żeH. Z.wykonywał w tych okresach pracę w szczególnych warunkach. Otrzymane przez ubezpieczonego świadectwa pracy w szczególnych warunkach nie mogą być podstawą do stwierdzenia, że ubezpieczonego ze spółdzielnią łączył stosunek pracy, skoro podstawą zatrudnienia ubezpieczonego był stosunek członkostwa. SkoroH. Z.nie świadczył wymaganych ustawą 15 lat pracy w szczególnych warunkach, nie może zostać mu przyznana tzw. wcześniejsza emerytura.

Apelację od powyższego wyroku wywiódłH. Z., który zaskarżył orzeczenie w całości i wniósł o jego uchylenie, ewentualnie o zmianę poprzez przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury. W przypadku uznania apelacji za uzasadnioną skarżący wniósł o zasądzenie kosztów apelacji w kwocie 400 zł. Ponadto skarżący wniósł o uzupełniające przesłuchanie ubezpieczonego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
1. niewyjaśnienie dlaczego nie uwzględniono faktu wykonywania przez powoda pracy w warunkach szczególnych, pomimo iżH. Z.w ramach umowy o pracę wykonywał czynności spawacza. Z tytułu członkostwa w spółdzielni nie uzyskiwał żadnych dochodów ani udziału w zyskach spółdzielni.
2. niewyjaśnienie istoty sporu i błędy w ustaleniach faktycznych poprzez pominięcie tego, że ubezpieczony był pracownikiem i członkiem, który nie miał udziału w zyskach tej spółdzielni. Brak wskazania w uzasadnieniu orzeczenia na podstawie czego sąd pierwszej instancji przyjął, iżH. Z.był ubezpieczony jako członek spółdzielni, a nie jako pracownik. O tym, że ubezpieczony był pracownikiem świadczy umowa o pracę, a nie inne okoliczności.H. Z.nie pracował w ramach stosunku członkostwa, a w ramach zawartej umowy o pracę i z tego tytułu składki emerytalne były odprowadzane.
3. naruszenie prawa materialnego, t.j. art. 184 i art. 27 ustawy emerytalnej oraz rozporządzenia z 1983 r. poprzez ustalenie, że na dzień 1 stycznia 1999 r. ubezpieczony nie spełniał wymaganych warunków.
4. naruszenieart. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez przyjęcie, że ubezpieczony nie był pracownikiem.
5. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności w sprawie poprzez nie dopuszczenie dowodu z zeznań świadków, którzy to świadkowie mieli wykazać charakter czynności w warunkach szczególnych, ale również to czy była to praca świadczona na podstawie umowy o pracę i jaki z tym faktyczny związek ma członkostwo ubezpieczonego w spółdzielni. Wydane świadectwa pracy stanowią dowód tego, żeH. Z.świadczył pracę na podstawie umowy o pracę a nie stosunku członkostwa.

W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o jej oddalenie w całości.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
ApelacjaH. Z.okazała się nieuzasadniona. Sąd Apelacyjny podzielił zarówno ustalenia faktyczne poczynione przez sąd pierwszej instancji, jak i rozważania prawne zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku.
Wbrew twierdzeniom skarżącego świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych jest dokumentem prywatnym (art. 245 k.p.c.). Stanowi więc dowód jedynie tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie w nim zawarte. Świadectwo takie podlega ocenie jak każdy inny dowód zgodnie z zasadą wyrażoną wart. 233 § 1 k.p.c.Z brzmienia § 2 ust. 2 rozporządzenia z 1983 r. wynika, że „okresy pracy (...) stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik (...) lub w świadectwie pracy”. Dokument taki nie jest dokumentem urzędowym (art. 244 k.p.c.) i jako dokument prywatny podlega kontroli, zarówno co do prawidłowości wskazanych w nim faktów, jak i co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej, gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest organem państwowym ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej. Świadectwo o którym mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia z 1983 r. nie jest dokumentem abstrakcyjnym i musi znajdować oparcie w posiadanej przez zakład pracy dokumentacji, a w konsekwencji może być poprzez te dokumenty weryfikowane. Sąd nie jest w żaden sposób związany oceną charakteru zatrudnienia pracownika dokonaną przez pracodawcę w wystawionym pracownikowi świadectwie pracy czy w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Ma ono służyć jedynie celom dowodowym (porównaj wyroki Sądu Najwyższego z 16 czerwca 2009 r., sygn. I UK 24/09, LEX nr 518067; z 13 września 2011 r., sygn. I UK 107/11, LEX nr 1084700 oraz z 15 maja 1012 r., sygn. II PK 238/11, LEX nr 1216861). Sąd Okręgowy był zatem uprawniony do badania okoliczności, czy praca świadczona przezH. Z.może zostać zaliczona do pracy w warunkach szczególnych. Mógł też poczynić ustalenia odmienne od tego co zostało ujawnione w dwóch świadectwach wykonywania pracy w warunkach szczególnych z 30 maja 2001 r. wystawionych przez likwidatora (k. 13 i 14 pliku I akt ZUS).
Mimo podnoszonych w apelacji zarzutów decydujące dla rozpoznania niniejszej sprawy okazały się dowody z dokumentów. W zaświadczeniu o pracy i dochodach ubezpieczonego spółdzielcy (k. 15 pliku II akt ZUS) stwierdzono, żeH. Z.był członkiem spółdzielni w spornym okresie. Wskazano również ilość dni jakie ubezpieczony przepracował w latach 1978-1988, a liczbę tę ustalono dzieląc liczbę godzin faktycznie przepracowanych przez 8. Ponadto w zaświadczeniu z 19 grudnia 2011 r. (k. 13 pliku V akt ZUS) wskazano, iż z rejestru członków wynika, żeH. Z.był członkiem udziałowym spółdzielni w okresie 1978-1986 oraz 1986-1988. Treść tych dokumentów koreluje także z zeznaniami samego ubezpieczonego, który na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 roku wyjaśnił, że był członkiem udziałowcem spółdzielni i przysługiwałby mu zysk, gdyby spółdzielnia taki wygenerowała (k. 27).
W tych okolicznościach prowadzenie dalszego postępowania dowodowego poprzez przesłuchiwanie zawnioskowanych świadków było niecelowe, gdyż okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione. Oddalając wnioski dowodowe na podstawie 217§ 3 k.p.c.Sąd Okręgowy nie naruszył przepisów prawa.
Zauważyć ponadto należy, że mimo wydania z chwilą rozwiązania stosunku pracy świadectwa pracy w 1986 roku (k. 6 pliku III akt ZUS) oraz świadectwa pracy w 1988 roku (k. 8 pliku III akt ZUS) pracodawca nie wystawiłH. Z.świadectwa pracy w warunkach szczególnych. Oczywistym bowiem jest, że dokumentu takiego nie wydaje się osobom będącym pracownikami-członkami spółdzielni. Dwa świadectwa wykonywania prac w warunkach szczególnych z 30 maja 2001 r. (k. 13 i 14 pliku I akt ZUS) wystawione zostały przez likwidatora spółdzielni dopiero ponad 15 lat po zakończeniu przezH. Z.pracy w(...)Spółdzielni(...)wD..
Jeszcze raz z całą stanowczością podkreślić należy, że w ramach stosunku członkostwa w spółdzielni produkcyjnej prawo i obowiązek świadczenia pracy wynika ze stosunku członkostwa w spółdzielni, a nie stosunku pracy.
Jak stanowiart. 6 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychobowiązkowo ubezpieczeniem społecznym objęte są osoby fizyczne będące pracownikami (pkt 1)oraz będące członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych (pkt 3). Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 1 tej ustawy za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy; zaś za członka spółdzielni uważa się członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej, który wykonuje pracę na rzecz spółdzielni na innej podstawie niż stosunek pracy (ust. 4).
Art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej wprost stanowi, że emerytura w wieku niższym przysługuje wyłącznie ubezpieczonym będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Pojęcie pracownika i stosunku pracy należy rozumieć zgodnie z przepisamikodeksu pracy. Zgonie zart. 77 k.p.stosunek pracy między spółdzielnią pracy a jej członkiem nawiązuje się przez spółdzielczą umowę o pracę. Stosunek pracy na podstawie spółdzielczej umowy o pracę regulujeustawa – Prawo spółdzielcze, a jedynie w zakresie nieuregulowanym tą ustawą stosuje się odpowiednio przepisyKodeksu pracy. Z członkostwem w spółdzielni wiąże się między innymi prawo udziału w jej zarządzaniu poprzez jej organy i inne rozwiązania instytucjonalne właściweprawu spółdzielczemu, co ma określony wpływ na sposób organizacji pracy i podporządkowanie w procesie jej świadczenia i czyni ten stosunek odrębnym od stosunku pracy. Okoliczność, że z tytułu członkostwa w spółdzielniH. Z.nie uzyskiwał dodatkowych dochodów w postaci m.in. udziału w zyskach spółdzielni, jest dla sprawy obojętna. Ewentualna rentowność spółdzielni nie wpływa wszak na rodzaj stosunku prawnego łączącego ją z jej członkiem.
Na koniec jeszcze raz przypomnieć należy, że w orzeczeniu z dnia 25 stycznia 2005 r. (sygn. I UK 142/04, OSNP z 2005 r. nr 17 poz. 272) Sąd Najwyższy potwierdził, że praca w charakterze członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie daje prawa do przejścia na emeryturę w wieku niższym niż podstawowy wiek emerytalny z uwagi na zatrudnienie w szczególnych warunkach, o których mowa wart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowisko to jest już ugruntowane zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i Sądów Apelacyjnych.
Z tych względów apelacjaH. Z.podlegała oddaleniu przez sąd drugiej instancji na podstawieart. 385 k.p.c.jako bezzasadna.