Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 416/13
Data wyroku: 2013-07-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Kowacz-Braun, Jerzy Bess, Władysław Pawlak
Słowa kluczowe: Akt Notarialny
Podstawa prawna: art. 82 kc, art. 87 § 1 pkt 2 i 3 ustawy prawo o notariacie

Sygn. akt I ACa 416/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 lipca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Anna Kowacz-Braun

Sędziowie:

SSA Władysław Pawlak
SSA Jerzy Bess (spr.)

Protokolant:

st. prot. sądowy Marta Matys

po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2013 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaM. P.
przeciwkoM. D. (1)
o stwierdzenie nieważności umowy
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 3 października 2012 r. sygn. akt I C 68/09

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I Ca 416/13

UZASADNIENIE
wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z dnia 25 lipca 2013 roku

Wyrokiem z dnia 3 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie stwierdził nieważność umowy darowizny nieruchomości położonej wK., stanowiącej samodzielnylokal mieszkalny nr (...)położony w budynku na oś. Na(...), zawartej dnia 21 listopada 2007 r. przezH. D., której imieniem działałM. D. (1)– jako darczyńcą aM. D. (1)jako obdarowanym, przed notariuszemK. W.prowadzącym Kancelarię Notarialną wK., przyul. (...), rep(...)oraz zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 12.200 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wydane orzeczenie Sąd I instancji oparł na następującym stanie faktycznym:
W okresie pomiędzy 1992 r. a początkiem 2005 r. matka powódki i pozwanegoH. D.przebywała w Stanach Zjednoczonych,
W dniu 17 października 2007 r. w mieszkaniuH. D., położonym wK.przy oś.(...), przed zastępcą notariuszaK. W.asesorem notarialnymJ. H. (1)dokonano czynności prawnej polegającej na udzieleniu przezH. D.na rzecz synaM. D. (1)pełnomocnictwa do zbycialokalu mieszkalnego nr (...)położonego wbudynku nr (...)wosiedlu (...)wK.wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej i częściach wspólnych budynku i innych urządzeń, które nie służą do wyłącznego korzystania przez właścicieli lokali na rzecz pełnomocnika, przy jednoczesnym ustanowieniu na rzecz darczyńcy dożywotniego prawa użytkowania lub służebności umożliwiającej dożywotnie i bezpłatne mieszkanie zamieszkiwanie i korzystanie z przedmiotu darowizny (rep.(...)
W dniu 21 listopada 2007 r. przed notariuszemK. W., prowadzącym Kancelarię Notarialną wK.została zawarta pomiędzyH. D., której imieniem działałM. D. (1)– jako darczyńcą, aM. D. (1), działającym imieniem własnym – jako obdarowanym, umowa darowizny samodzielnegolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wbudynku nr (...)naos. (...)wK.(Rep.(...)
Od czasu powrotu ze Stanów Zjednoczonych stan zdrowiaH. D.sukcesywnie się pogarszał. Jeszcze w czasie pobytu za granicą przebyła ona udar mózgu. Chorowała także przewlekle na cukrzycę. W 2006 r.H. D.była kilkukrotnie hospitalizowana w szpitalu wK., od tego czasu także z powodu uszkodzenia rdzenia kręgowego zaczęła korzystać z wózka inwalidzkiego. W okresie pomiędzy 2 stycznia 2007 r. a 30 września 2007 r.H. D.przebywała wCentrum (...)wN.. Mimo długiej hospitalizacji stan zdrowiaH. D.nie uległ poprawie, zaś od końca 2007 r. aż do śmierci była ona osobą leżącą.
H. D.zmarła w dniu 2 kwietnia 2008 r. spadek po niej nabyły w częściach równych dzieci:M. D. (2),M. D. (1)iM. P., każde w 1/3 części.
UH. D.od 2005 r. występowały nasilone problemy ze słuchem. Ze sporządzonego w 2005 r. Audiogramu wynikało, iż cierpi ona na niedosłuch na pograniczu głuchoty socjalnej. Oznaczało to, że porozumienie się z nią bez aparatu słuchowego nie było już w tym czasie możliwe. W 2007 r. wykonano kolejne badanie- audiogram, którego wynik świadczył o postępującym pogorszeniu słyszenia przezH. D.- ubytku słuchu na poziomie 70 dB. Ponadto uH. D.występowało także zaburzenie rozumienia wyrazów mówionych. Nawet przy zastosowaniu wysokiej klasy aparatu słuchowego rozumiała ona i prawidłowo powtarzała tylko 4 na 10 wyrazów mówionych.
Od 2005 r. do października 2007 r.H. D.używała wewnątrzusznego aparatu słuchowegomarki H.modelD. (...). Jest to jeden z najbardziej podstawowych modeli aparatów słuchowych, bez systemów identyfikujących i wspomagających słyszenie mowy. Nie mógł on w sposób całościowy skompensować ubytkuH. D.. Jedynie zastosowanie wysokiej klasy dostosowanego aparatu słuchowego pozwoliłoby uzyskać satysfakcjonującą poprawę słuchu u wymienionej.
Pod koniec 2006 r. w trakcie pobytuH. D.wSzpitalu (...)wK., jedna ze słuchawek używanego przez nią aparatu uległa zniszczeniu. Przez okres około rokuH. D.korzystała tylko z jednej słuchawki aparatu słuchowego. Jednakże dosyć często występowały problemy z jego prawidłowym funkcjonowaniem, bowiem wymagał on częstego czyszczenia jako, że jego flirt ulegał ciągłemu zatykaniu wydzieliną uszną, Porozumienie się zH. D.było w tym okresie szczególnie utrudnione. Próbowała ona czytać słowa z ruchu warg rozmówcy, mimo tego nie odpowiada na zadawane jej pytania lub odpowiadała nie na temat. Nie miała ona wówczas możliwości prawidłowego słyszenia, a także rozumienia mowy ludzkiej. W dniu 18 października 2007 r.M. D. (2)odebrał, zamówiony dzień wcześniej, nowy aparat słuchowy. Po wymianie aparatu na nowyH. D.zaczęła słyszeć lepiej.
Dokonane przez sąd pierwszej instancji ustalenia, sąd drugiej instancji przyjmuje za własne.
W oparciu o te ustalenia Sąd I instancji uznał powództwo za uzasadnione stwierdzając, że uchybienie polegające na niepoinformowaniu osoby głuchej o przysługujących jej uprawnieniach, niezweryfikowanie przez notariusza czy treść czynności jest jej zrozumiała i co za tym idzie niezamieszczenie o tym wzmianki w treści aktu, nie ma charakteru jedynie porządkowego. Sąd pierwszej instancji wywiódł, iż stwierdzenie uH. D.w dniu 17 października 2007 r. głuchoty w rozumieniuart. 87 § 1 pkt 2 i 3 ustawy prawo o notariacieskutkować musiało skutkować ustaleniem nieważności dokonanej przez nią czynności. Powołał się przy tym na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2001 r., sygn. III CZP 36/01. Zdaniem Sądu z funkcjonalnej analizy wspomnianego przepisuustawy prawo o notariaciewywieść należy wniosek, że jego dyspozycją są objęte nie tylko przypadki całkowitej głuchoty, ale też sytuacje jak w niniejszej sprawie, w których upośledzenie słuchu jest na tyle znaczne, że nie jest możliwe prawidłowe porozumienie się z daną osobą. Sąd meriti uznał również, iżH. D.nie była w stanie rozeznać znaczenia sytuacji, w której się znalazła i przedsiębranych przez siebie kroków. Powołując się naart. 82 k.c.Sąd stwierdził, iż również z tej przyczyny koniecznym było ustalenie nieważności udzielonegoM. D. (1)pełnomocncitwa. Wobec niepotwierdzenia zawartej przez rzekomego pełnomocnika umowy darowizny, stała się ona nieważna (art. 103 k.c.). Zdaniem Sądu nie jest zaś możliwe potwierdzenie skuteczności czynności prawnej przez spadkobierców zmarłej w drodze dziedziczenia. Prawo takie ma bowiem charakter osobisty i jako takie nie należy do spadku (art. 922 § 2 k.c.).
Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwanyM. D. (1), zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi temu zarzucił:

1
naruszenie przepisuart. 82 k.c.przez przyjęcie wbrew dowodom takim jak karty informacyjne z różnych jednostek leczniczych, opinie biegłych, iż zmarłaH. D.złożyła w dniu 17 października 2007 r. oświadczenie woli w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli – jako osoba głucha;

2
naruszenie przepisów postępowania tj.art. 233 § 1 k.p.c.polegające na nierozważeniu wszechstronnym zebranych i przedstawionych dowodów tak zeznań świadków – sąd uwzględnił jedynie zeznania świadków powołanych przez powódkę, pomijając jako niewiarygodne zeznania pozostałych świadków wnioskowanych przez pozwanego- na ich twierdzeniach oparł orzeczenie, jak i w szczególności opinii wydanej przez zespół biegłych(...)J.wK., która została przywołana, ale potraktowana wyrywkowo. Również całkowicie dowolna interpretacja zachowania notariusza sporządzającego akt notarialny, upoważniający pozwanego do dokonania darowizny, polegająca jedynie na domniemaniach, które jednak zdaniem sądu czyniły ten akt darowizny nieważnym.

W konsekwencji postawionych zarzutów pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez przyjęcie, iż oświadczenie woli złożone przezH. D.w dniu 17 października 2007 r. upoważniające pozwanego do dokonania umowy darowizny na jego rzecz w jej imieniu, zmarła złożyła w stanie pełnej świadomości co do podjęcia decyzji i wyrażenia swojej woli.
Dodatkowo pozwany wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii sądowo – lekarskiej z dnia 6.02.2009 r. dotyczącej pozwanego oraz o dopuszczenie dowodu ze skargi złożonej przez pozwanego w dniu 9.10.2008 r. na odmowę wpisu własności lokalu na oś.(...)wK.z powodu braku w tym akcie ustanowienia dożywocia na rzeczH. D.i jej uwzględnienia oraz zawiadomienia z dnia 19.03.2009 r. zawiadomienia z dnia 10.03.2009 r. z Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza IV Wydział Ksiąg Wieczystych w dokonanym wpisie tej treści.
W odpowiedzi na apelację powódkaM. P.wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów zastępstwa adwokackiego w postepowaniu przed Sądem II instancji według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniosła, iż kwestia słuchuH. D.w dniu 17.10.2007 r. należy do ustaleń wymagających wiadomości specjalnych, czego pozwany nie kwestionował. Nie mają również znaczenia zarzuty pozwanego, co do wiarygodności przesłuchanych w sprawie świadków, w świetle konkluzji opinii biegłych wydanych w niniejszej sprawie. W zakresie wniosków dowodowych zgłoszonych przez pozwanego w apelacji powódka wniosła o ich oddalenie z uwagi na fakt, iż było możliwe ich zgłoszenie przed Sądem pierwszej instancji. Co się tyczy zaś dodatkowego przesłuchania świadków w ocenie powódki nie mają one znaczenia wobec treści opinii wydanych w sprawie, które nie były kwestionowane przez pozwanego.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja jest nieuzasadniona.
W pierwszej kolejności odnieść należy się do drugiego z zarzutów dotyczącego naruszenia przepisów procedury. Kluczową kwestią z punktu widzenia obdarzenia wiarygodnością zeznań świadków przesłuchanych w sprawie w ocenie Sądu drugiej instancji jest fakt, iż byli oni przesłuchiwani przede wszystkim na okoliczność stanu słuchuH. D.. Jest to okoliczność, której stwierdzenie wymaga wiadomości specjalnych, w związku z powyższym w sprawie przeprowadzono opinię sądowo – lekarską(...). Sąd pierwszej instancji obdarzył więc wiarygodnością tych świadków, których zeznania znalazły oparcie w wskazanej opinii. Odmienne stanowisko stanowiłoby rażące naruszenie przepisówart. 278 § 1 k.p.c., który wprowadza zasadę, iż stwierdzenie wiadomości specjalnych wymaga wydanie opinii biegłych. Przesłuchani świadkowie mogą jedynie przekazać jaki w ich ocenie był stan słuchuH. D.w 2007 roku jednakże nie są oni w stanie stwierdzić tego na podstawie wiedzy specjalistycznej. W tym zakresie rację ma powódka stwierdzając w odpowiedzi na apelację, iż nie mają również znaczenia zarzuty pozwanego, co do wiarygodności przesłuchanych w sprawie świadków, w świetle konkluzji opinii biegłych wydanych w niniejszej sprawie. Niezasadny jest również zarzut dowolnej interpretacji zachowania notariusza sporządzającego akt notarialny będący pełnomocnictwem udzielonym przezH. D.jej synowiM. D. (1). Wbrew twierdzeniom apelującej fakt, iż przesłuchany w sprawie notariuszJ. H. (2)stwierdził kategorycznie, jakie zapisy musiałyby się w nim znaleźć i co dokładnie zgodnie z przepisami i procedurami w takich przypadkach tj. osób niedosłyszących musiałoby zostać zapisane w tym akcie. Sam fakt, iż akt notarialny nie zawiera adnotacji wymaganych przez ustawę nie oznacza, iż zapisy takie nie powinny były się nim znaleźć ze względu na okoliczności sprawy, a więc, iż nie można kwestionować jego ważności, co strona powodowa w niniejszej sprawie w istocie czyni. Z tych też powodów Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się naruszenia przez Sąd meriti przepisów postępowania a jego ocenę dowodów uznaje za właściwą.
Za nietrafny uznać należy również pierwszy z zarzutów apelacji zarzucający naruszenie przepisuart. 82 k.c.Sąd Apelacyjny podziela pogląd wyrażony przez Sąd meriti, iżH. D.słysząc jedynie 4 na 10 kierowanych do niej słów przede wszystkim znajdowała się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli w tym sensie, że nie mogła do końca rozumieć znaczenia dokonanej przez siebie czynności polegającej na udzieleniu pełnomocnictwa pozwanemu. Sam zaś fakt, iżH. D.nie dopytywała lub nie prosiła o powtórzenie nie oznacza wbrew twierdzeniom pozwanego implicite, iż rozumiała ona treść udzielonego pełnomocnictwa. Nie chodzi bowiem o subiektywne przekonanie osoby, iż działa ona w stanie umożliwiającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli a obiektywną możliwość takiego działania. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, iż skarżący nie zarzucił naruszenia przepisówustawy prawa o notariacie, których to interpretacja również doprowadziła Sąd pierwszej instancji do przyjęcia nieważności udzielonego przezH. D.pełnomocnictwa. Na marginesie podnieść jednak należy, że Sąd Apelacyjny w pełni podziela stanowisko wyrażone w tym zakresie przez Sąd Okręgowy, które zostało poparte właściwym orzecznictwem Sądu Najwyższego.
Wobec powyższego Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c., oddalił w pkt I wyroku apelację jako bezzasadną.
Art. 381 k.p.c.stanowi, iż „sąd drugiej instancji może pominąć nowe faktyi dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później”. Przepis ten poprzez wprowadzenie surowych skutków niezgłoszenia w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji pewnych faktów, czy dowodów, dyscyplinuje strony tego postępowania i wzmacnia zasadę koncentracji materiału procesowego właśnie jeszcze ma etapie pierwszej instancji. Pominięcie nowych dowodów jest możliwe więc jedynie wtedy, gdy strona mogła powołać je przed sądem pierwszej instancji, i już wówczas istniała potrzeba powołania się na nie. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Nic nie stało na przeszkodzie pozwanemu zgłoszenia wniosków dowodowych w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Pozwany nie wskazał zaś w apelacji okoliczności, które mogłyby uzasadniać twierdzenie, iż wcześniejsze ich zgłoszenie nie było możliwe.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c., a więc zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Na zasądzone od strony pozwanej na rzecz powódki koszty procesu złożyły się koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym ustalone na podstawie§ 13 ust. 1 pkt 2w zw. z§ 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U. Nr 163, poz. 1348).