Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1162/12
Data wyroku: 2013-02-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Cyran, Wiesława Stachowiak, Iwona Niewiadowska-Patzer
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ust. 1 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, rozporządzenie Rady Ministrów z 7.02.1983 r.  w sprawie wieku emerytalnego  pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach

Sygn. akt III AUa 1162/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 lutego 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Ewa Cyran (spr.)

Sędziowie:

SSA Iwona Niewiadowska-Patzer
del. SSO Wiesława Stachowiak

Protokolant:

inspektor ds. biurowości Beata Tonak

po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2013 r. w Poznaniu
sprawy z wnioskuM. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wP.
o emeryturę
na skutek apelacji wnioskodawcyM. K.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu
z dnia 30 lipca 2012 r. sygn. akt VIII U 4227/11

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu – Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wP.decyzją z 1 listopada 2011 roku, znak(...)na podstawierozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeoraz ustawy z 17 grudnia 1998 roku emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówiłM. K.prawa do emerytury.
Zakład uzasadnił decyzję niespełnieniem przez odwołującego wymogu wykonywania co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz pozostawaniem w stosunku pracy.
Na podstawie dowodów dołączonych do wniosku organ rentowy na dzień 31 grudnia 1998 roku przyjął za udowodnione okresy pracy w szczególnych warunkach wynoszące 5 lat, 8 miesięcy i 4 dni przypadające w czasie od 2 lutego 1976 roku do 14 maja 1979 roku, od 2 kwietnia 1989 roku do 15 sierpnia 1989 roku i od 23 września 1989 roku do 30 września 1991 roku. ZUS nie zaliczył do pracy w szczególnych warunkach okresów zatrudnienia: wZakładach (...)Komendy(...)Policji od 3 listopada 1993 roku do 16 lipca 1995 roku, od 11 grudnia 1995 roku do 30 listopada 1996 roku, a także okresu zatrudnienia w(...) S.A.od 22 sierpnia 1983 roku do 1 kwietnia 1989 roku, ponieważ w świadectwach wykonywania prac w szczególnych warunkach z 29 czerwca 2004 roku i odpowiednio z 22 września 2011 roku, nie podano prawidłowej nazwy stanowiska oraz punktu według zarządzenia resortowego.
Ponadto Zakład poinformował, że okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach wZakładzie (...)Komendy(...)Policji oraz w(...) Przedsiębiorstwie (...)nie mają wpływu na zmianę decyzji, ponieważ łączny okres pracy w szczególnych warunkach wynosiłby 13 lat, 11 miesięcy i 20 dni.
Na dzień 31 grudnia 1998 rokuM. K.legitymuje się wymaganym 25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym.

Odwołanie od decyzji wniósłM. K..
Odwołujący wskazał dowód z zeznań świadków na potwierdzenie wykonywania pracy w szczególnych warunkach w(...) Przedsiębiorstwie (...)w(...)Przedsiębiorstwie(...)Oddział wP.oraz wZakładach (...)Komendy(...)Policji wP..
Odwołujący zakwestionował także zaliczenie okresu zatrudnienia w(...) Przedsiębiorstwie (...)jedynie do 14 maja 1979 roku, wskazał iż pracował tam do 31 lipca 1983 roku.

Sąd Okręgowy Sąd Pracy I Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z 30 lipca 2012 roku, w sprawie VIII U. 4227/11 oddalił odwołanie.
Sąd Okręgowy dokonał następujących ustaleń faktycznych:

M. K.(...)roku ukończył 60 lat.
Na dzień 1 stycznia 1999 roku odwołujący udowodnił ponad 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych.
Odwołujący rozwiązał stosunek pracy i nie przystąpił do otwartego funduszuemerytalnego. .Odwołujący był zatrudniony:
1. od 2 lutego 1976 roku do 14 maja 1979 roku, od 2 kwietnia 1989 roku do 15 sierpnia 1989 roku i od 23 września 1989 roku do 30 września 1991 roku; okresy te, wynoszące 5 lat, 8 miesięcy i 4 dni, zostały uwzględnione przez organ rentowy do okresów pracy w szczególnych warunkach,
2. wZakładach (...)Komendy(...)Policji od 3 listopada 1993 roku do 16 lipca 1995 roku i od 11 grudnia 1995 roku do 30 listopada 1996 roku; okresy te nie zostały zaliczone do okresów pracy w szczególnych warunkach, ponieważ w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach z 29 czerwca 2004 roku nie podano prawidłowej nazwy stanowiska oraz punktu według zarządzenia resortowego,
3. w okresie od 17 lipca 1995 roku do 10 grudnia 1995 roku odwołujący został oddelegowany do pracy wzakładzie (...),
4. w(...) S.A.od 22 sierpnia 1983 roku do 1 kwietnia 1989 roku, okresy te nie zostały zaliczone do okresów pracy w szczególnych warunkach, z uwagi na fakt, iż w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 22 września 2011 roku również nie podano prawidłowej nazwy zajmowanego stanowiska oraz punktu według zarządzenia resortowego.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy jako właściwe dla rozstrzygnięcia wskazał przepisyart. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz§ 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Oceniając spełnienie przesłanek warunkujących nabycie prawa do emerytury przez odwołującego, Sąd I instancji uznał, iż ma on ukończone 60 lat, wymagany na dzień 1 stycznia 1999 roku okres składkowy i nieskładkowy, nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego oraz rozwiązał stosunek pracy.
Jak wskazał Sąd I instancji odwołujący nie udowodnił okresu zatrudnienia w wymiarze 15 lat, na podstawie którego byłaby możliwość ustalania w toku postępowania, czy odwołujący pracował w szczególnych warunkach w tym okresie, bowiem nawet gdyby uwzględniono pracę odwołującego w szczególnych warunkach wZakładzie (...)Komendy(...)Policji oraz w(...) Przedsiębiorstwie (...)łączny okres pracy wynosiłby 13 lat, 11 miesięcy i 20 dni, zamiast wymaganych 15 lat.
Z uwagi na fakt, iż odwołujący nie spełnia jednego z warunków niezbędnych do nabycia prawa do emerytury nie mogło ono zostać przyznane.
Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy nie prowadził postępowania w celu ustalenia, czy odwołujący pracował w szczególnych warunkach w okresie 13 lat, 11 miesięcy i 20 dni.
Ponadto Sąd I instancji uznał, że skoro treścią decyzji była odmowa prawa do emerytury - świadczenia jako całości, Sąd nie może odrębnie ustalać kwestii, które wykraczają poza zakres tej decyzji, w tym wypadku odrębnie ustalać, czy odwołujący pracował w szczególnych warunkach w okresie 13 lat, 11 miesięcy i 20 dni. Nawet gdyby takie ustalenia zostały w niniejszej sprawie poczynione, to nie mogłyby wpłynąć na rozstrzygnięcie  sprawy i spowodować zmiany zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy powołując się na rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu w sprawie III AUa. 778/08 wskazał również, iż niedopuszczalne jest rozpoznawanie merytorycznych żądań, które wykraczają poza zakres zaskarżonej decyzji.

Apelację od całości wyroku wywiódł odwołujący, podnosząc zarzuty:

1
sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, ze odwołujący wykonywał pracę w(...) Przedsiębiorstwie (...)tylko w okresie od 2 lutego 1976 roku do 14 maja 1979 roku,

2
naruszenia prawa procesowego tj.art. 328 k.p.c.poprzez nie wskazanie przyczyn, dla których dowodom świadczącym o tym, iż odwołujący przepracował w(...) Przedsiębiorstwie (...)w sumie w okresie od 2 lutego 1976 roku do 31 lipca 1983 roku, Sąd I instancji odmówił wiarygodności i mocy dowodowej i uznał, że odwołujący pracował w(...) Przedsiębiorstwie (...)tylko w okresie od 2 lutego 1976 roku do 14 maja 1979 roku,

3
naruszenia prawa procesowego tj.art. 227 k.p.c.poprzez nie ustalenie, czy odwołujący wykonywał pracę w warunkach szczególnych: w(...) Przedsiębiorstwie (...)także od 15 maja 1979 roku do 31 lipca 1983 oraz wZakładzie (...)Komendy(...)Policji od 3 listopada 1993 roku do 16 lipca 1995 roku i od 11 grudnia 1995 roku do 30 listopada 1996 roku, oraz w(...) S.A.od 22 sierpnia 1983 do 1 kwietnia 1989 roku, co miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty odwołujący wniósł o zmianę wyroku w całości poprzez uwzględnienie odwołania oraz o zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja okazała się uzasadniona.
Swoje uprawnienie do emeryturyM. K.wywiódł z przepisuart. 184 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(w dalszej części uzasadnienia również „ustawy”), zgodnie z którym ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1.okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2. okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Zgodnie z treścią przepisu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 roku będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 (dla mężczyzn 65 lat). Natomiast wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowiska oraz warunki na podstawie, których osobom wymienionym w art. 32 ust. 2 i 3 ww. ustawy przysługuje prawo do emerytury ustala się na podstawie "przepisów dotychczasowych", tj.rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zatem wnioskodawca aby uzyskać prawo do emerytury przy ukończonym 60 roku życia musiał wykazać co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Podstawą do ustalenia tego, czy praca była wykonywana w szczególnych warunkach jest wymienione rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku (w dalszej części uzasadnienia również „rozporządzenie”). Okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według określonego wzoru, lub w świadectwie pracy.
Przed przystąpieniem do oceny podniesionych w apelacji zarzutów, Sąd II instancji za zasadne uznał odniesienie się do stanowiska Sądu Okręgowego dotyczącego zakresu kognicji sądu pracy i ubezpieczeń społecznych rozpoznającego odwołanie od decyzji organu rentowego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego nie zasługuje na akceptację pogląd, jakoby badając decyzję organu rentowego w przedmiocie prawa do emerytury na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej, sąd nie był uprawniony do oceny zasadności przyjętych przez Zakład okresów pracy ubezpieczonego w szczególnych warunkach, skoro jest to jedna z niezbędnych przesłanek warunkujących nabycie tegoż prawa. Rozstrzygniecie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu w sprawie III AUa. 78/2008, cytowane przez Sąd Okręgowy na poparcie swego poglądu, nie zapadło w analogicznej sytuacji procesowej. W sprawie tej bowiem Sąd I instancji zawarł w sentencji orzeczenia rozstrzygnięcie wykraczające poza zakres rozpoznania sporu wyznaczonego zaskarżoną decyzją; niejako „na wypadek” przyszłego postępowania z wniosku ubezpieczonego przed organem rentowym o emeryturę na innej podstawie prawnej.
Konsekwencją błędnego zapatrywania Sądu Okręgowego jest fakt, iż uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia sprowadza się do powtórzenia ustaleń zakładu i przyjętej przez organ rentowy oceny prawnej wnioskuM. K..
Sąd I instancji nie poczynił żadnych własnych ustaleń faktycznych na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, ocena zgromadzonych w sprawie dowodów jest nielogiczna a o nierozpoznaniu istoty spawy świadczą rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku.
I tak, Sąd Okręgowy dopuścił wprawdzie dowód w zeznań świadków na okoliczność okresu i charakteru zatrudnienia odwołującego w(...) Przedsiębiorstwie (...)wP.,(...) Przedsiębiorstwie (...)i wZakładach (...)Komendy(...)Policji, jednak dokonując oceny tych dowód wskazał, iż nie uwzględnił ich z uwagi na to, iż łączny okres pracy w szczególnych warunkach i tak nie wyniósłby 15 lat.
Sąd I instancji nie wziął pod uwagę zeznań odwołującego w zakresie dotyczącym charakteru jego pracy w poszczególnych zakładach, ponieważ w pierwszej kolejności nie został spełniony warunek polegający na udowodnieniu zatrudnienia w wymiarze 15 lat. Sąd I instancji przyjął przy tym, iż apelujący nie wniósł żadnych innych środków dowodowych.
W dalszej kolejności Sąd I instancji zważył, iż „odwołujący nie udowodnił okresu zatrudnienia w wymiarze 15 lat, na podstawie którego byłaby możliwość ustalania w toku niniejszego postępowania czy odwołujący pracował w szczególnych warunkach w tym okresie, bowiem nawet gdyby uwzględniono pracę odwołującego w szczególnych warunkach wZakładzie (...)Komendy(...)Policji oraz w(...) Przedsiębiorstwie (...)łączny okres pracy wynosiłby 13 lat, 11 miesięcy i 20 dni, zamiast wymaganych 15 lat”.
Odnosząc się do powyższego podkreślić należy z całą mocą, iż rzeczą Sądu I instancji było przeprowadzenie postępowania dowodowego, ocena zgromadzonego w jego wyniku materiału, dokonanie ustaleń faktycznych oraz ich ocena w świetle właściwych dla rozstrzygnięcia przepisów prawa, a wszystko to zgodnie z przepisamikodeksu postępowania cywilnego.
Odwołujący poprzez zeznania świadków, przedłożone w organie rentowym dokumenty oraz własne zeznania dążył przecież do wykazania, iż posiada niezbędny w świetle uprawnienia emerytalnego przy obniżonym wieku, warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach co najmniej przez 15 lat.
Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do zarzutu odwołującego dotyczącego zaliczenia mu zatrudnienia w(...) Przedsiębiorstwie (...)wP.jedynie w okresie od 2 lutego 1976 roku do 14 maja 1979 roku, zamiast, co wynika jednoznacznie ze świadectwa pracy z 29 lipca 1983 roku (w aktach organu rentowego) do 31 lipca 1983 roku.
Zatem w przypadku ewentualnego wykazania przez odwołującego w toku procesu, wykonywania pracy w szczególnych warunkach we wszystkich miejscach zatrudnienia wskazywanych przez niego, tj. w(...) Przedsiębiorstwie (...)wP.,Zakładzie (...)Komendy(...)Policji i(...) Przedsiębiorstwie (...), oraz z uwzględnieniem niespornego okresu 5 lat, 8 miesięcy i 4 dni, jej łączny wymiar przekroczyłby 15 lat.
Z powyższych względów zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej, a wszystkie podniesione przez apelującego zarzuty uznać należało za uzasadnione.
Niewyjaśnienie i pozostawienie poza oceną okoliczności faktycznych stanowiących przesłanki zastosowania norm prawa materialnego będących podstawą roszczenia świadczy o nierozpoznaniu istoty sprawy, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu odwołaniaM. K.winien w pierwszej kolejności przeprowadzić pełne postępowanie dowodowe, a zgromadzone dowody zarówno z zeznań jak i dokumentów poddać ocenie stosownie doart. 233 § 1 k.p.c., co winno znaleźć wyraz w uzasadnieniu wyroku, zgodnie zart. 328 § 2 k.p.c.
Wydając rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy winien uwzględnić, iż świadectwo pracy podobnie jak i inne dowody podlegają w postępowaniu sądowym weryfikacji co do zgodności z prawdą w kontekście całokształtu materiału dowodowego.
Warto również zaznaczyć, iż zajmując się zagadnieniem zakresu stosowaniarozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzew świetle art. 32 ust. 1 ustawy o emerytach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Sąd Najwyższy w uchwale z 13 lutego 2002 roku, w sprawie III ZP. 30/01 stwierdził, że odesłanie do wykazów obejmujących świadczenie pracy w warunkach szczególnych nie obejmuje przepisów kompetencyjnych § 1 ust. 2-3 rozporządzenia. Brak kompetencji do tworzenia wykazów obejmujących stanowiska, na których świadczona jest praca w szczególnych warunkach na poziomie resortowym, pozbawił mocy akty niższego rzędu, zawierające wykazy prac w szczególnych warunkach wykonywanych w poszczególnych zakładach. Zarządzenia resortowe mogą mieć znaczenie jedynie w sferze dowodowej.
Nadto zasadnicze znaczenie dla oceny uprawnienia do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym ma nie nazwa zajmowanego przez ubezpieczonego stanowiska lecz rodzaj powierzonej mu pracy.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że praca w szczególnych warunkach, bez względu na nazwę zajmowanego stanowiska, to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku (wyroki Sądu Najwyższego: z 14 września 2007 roku, w sprawie III UK 27/07, z 19 września 2007 roku, w sprawie III UK 38/07, z 6 grudnia 2007 roku, w sprawie III UK 66/07, z 22 stycznia 2008 roku, w sprawie I UK 210/07, i z 24 marca 2009 roku, w sprawie I PK 194/08).
Decydująca rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma zatem możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji załącznika do rozporządzenia z 7 lutego 1983 roku.
Wobec powyższego apelacja odwołującego musi być uznana za uzasadnioną, a w związku z tym, że podstawę rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego stanowi nierozpoznanie przez Sąd Okręgowy istoty sprawy, jej uwzględnienie prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania (art. 386 § 4 k.p.c.) oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego (art. 108 § 2 k.p.c.).

/del.SSO Wiesława Stachowiak/ /SSA Ewa Cyran/  /SSA Iwona Niewiadowska-Patzer/