Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1644/11
Data wyroku: 2012-02-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Janina Cieślikowska, Kazimierz Josiak, Irena Różańska-Dorosz
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 32 i 184 ustway o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 1644/11

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 lutego 2012 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu Wydział III
Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Kazimierz Josiak

Sędziowie:

SSA Janina Cieślikowska
SSA Irena Różańska-Dorosz (spr.)

Protokolant:

Adrianna Szymanowska

po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2012 r. we Wrocławiu
sprawy z wnioskuZ. H.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.
o emeryturę
na skutek apelacjiZ. H.
od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
we Wrocławiu
z dnia 9 września 2011 r. sygn. akt VIII U 1175/10

zmienia zaskarżony wyrok i poprzedzające go decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.z dnia 13 lipca 2010 r. i 18 sierpnia 2010 r. w ten sposób, że przyznaje wnioskodawcyZ. H.prawo do emerytury poczynając od 15 lipca 2010 r.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 9 września 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział VIII Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanieZ. H.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.z dnia 13 lipca 2010 r., odmawiającej przyznania wnioskodawcy prawa do wcześniejszej emerytury.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd I instancji wydał w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny:
Z. H., urodzony w dniu(...)., w dniu 10 czerwca 2010 r. złożył wniosek o wcześniejszą emeryturę.
W okresie od 12 stycznia 1982 r. do 2 października 1989 r. i od 3 września 1990 r. do 31 grudnia 1998 r. wnioskodawca pracował w(...)Zakłady(...)weW.jako mechanik napraw pojazdów samochodowych. Wnioskodawca zajmował się naprawą samochodów jelcz, star, żuk. Naprawiał całą mechanikę samochodu m.in. wymieniał silniki i sprzęgła, naprawiał hamulce. Pracę swoją wnioskodawca wykonywał w kanałach i na powierzchni, około 85% czasu pracy wnioskodawcy zajmowała mu praca w kanałach. Naprawy były przeprowadzane także poza halą, ponieważ zatrudnionych było około 25 mechaników, a było 6 kanałów krótkich i 1 długi, rozkładali wtedy plandeki i koce na ziemi pod zepsutymi samochodami. Czasami hala była zapełniona i wówczas naprawiano samochody na powietrzu. Wnioskodawca również często wyjeżdżał z pogotowiem technicznym pozaW., ponieważ firma zajmowała się także naprawami w terenie.
W celu ustalenia, czy zatrudnienie wnioskodawcy w okresie od 12 stycznia 1982 r. do 2 października 1989 r. oraz od 3 września 1990 r. do 31 grudnia 1998 r. było zatrudnieniem w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w/s wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.) przy uwzględnieniu akt osobowych wnioskodawcy, kartotek zarobkowych i zeznań świadków, Sąd zasięgnął opinii biegłego z zakresu bhp.
W opinii biegły podał, że nie może uznać stanowiska zajętego przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji, iż praca wnioskodawcy nie była pracą w warunkach szczególnych, ponieważ nie była wykonywana stale w kanałach. Biegły wskazał, że praca jaką wnioskodawca wykonywał była pracą wykonywaną w warunkach awaryjnych i w stanie wyższej konieczności, aby zapobiec zepsuciu mięsa znajdującego w zepsutych samochodach oraz dużym stratom finansowym. Biegły podał, że pracownicy nie mogli przecież wziąć z sobą kanałów naprawczych, nie mogli również odmówić wykonania polecenia przełożonego, musieli więc rozkładać pod zepsutymi samochodami plandeki i koce, i w niewygodnej pozycji - pochylonej, zgarbionej lub leżąc na mokrej, zimnej lub zmarzniętej, zaśnieżonej nawierzchni drogi, bądź pobocza – naprawiać, czasem przez wiele godzin, uszkodzony samochód lub jego podzespoły. Była to więc praca niesłychanie uciążliwa i męcząca, a nawet i niebezpieczna, bo uniesiony na podnośniku ciężki samochód mógł przecież raptownie opaść i nawet zmiażdżyć mechanika leżącego pod nim. Nie było przecież kanału, w którym mechanik mógłby się schronić przed opadającym samochodem. Były to prace bardziej niebezpiecznie dla zdrowia i życia pracownika, niż te wyszczególnione w wykazach stanowisk szczególnie niebezpiecznych. Biegły podał, że sporadyczne zlecanie wnioskodawcy prac awaryjnych związanych z naprawą samochodu, który uległ zepsuciu na trasie jest przecież pracą mechanika napraw pojazdów samochodowych wykonywaną warunkach szczególnych znacznie trudniejszych i niebezpieczniejszych od prac wykonywanych w kanałach samochodowych. Właśnie do takich niebezpiecznych prac w warunkach awaryjnych, szczególnych i wyjątkowych, kierownictwo zakładu pracy desygnowało najlepszych mechaników samochodowych, dających gwarancję szybkiej i solidnej naprawy uszkodzonych pojazdów samochodowych. Reasumując biegły podał, że wnioskodawca przepracował w warunkach szczególnych wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. ponad 15 lat w okresach od 12 stycznia 1982 r. do 2 października 1989 r. oraz od 3 września 1990 r. do 31 grudnia 1998 r. w charakterze mechanika samochodowego wykonując prace stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Oprócz pracy na stanowisku mechanika samochodowego wnioskodawca wykonywał również po godzinach pracy dodatkowe prace w akumulatorniach dział XIV, pkt 12 rozporządzenia z 1983 r. oraz pracował w kanałach samochodowych jako diagnosta samochodowy, co wynika z zeznań wnioskodawcy i niektórych świadków przesłuchiwanych przez Sąd. W związku z powyższym wnioskodawca nabył prawo do przejścia na wcześniejszą emeryturę z dniem ukończenia 60 roku życia.
W dniu 9 czerwca 2011 r. organ rentowy sporządził pismo procesowe kwestionując zasadność wydanej przez biegłego z zakresu bhp opinii i wskazując, że praca jaką wnioskodawca wykonywał w(...)Zakłady (...)we(...) S.A.nie odpowiada stanowisku wymienionemu w powyższym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., ani w zarządzeniu resortowym.
Decyzją z dnia 13 lipca 2010 r., organ rentowy odmówiłZ. H.prawa do emerytury wskazując, że wnioskodawca do dnia 1 stycznia 1999 r. nie udowodnił wymaganego przepisami 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i pełnym wymiarze czasu pracy i nie rozwiązał stosunku pracy. Wnioskodawca legitymuje się okresem ubezpieczenia w wymiarze 26 lat, 11 miesięcy i 2 dni, i nie udowodnił żadnego okresu pracy w warunkach szczególnych i szczególnym charakterze.
W dniu 31 lipca 2010 r. wnioskodawca rozwiązał stosunek pracy z(...) sp. z o.o.weW..
W dniu 18 sierpnia 2010 r. organ rentowy wydał kolejną decyzję, którą odmówiłZ. H.prawa do wcześniejszej emerytury, uzasadniając swoje stanowisko jak w decyzji z dnia 13 lipca 2010 r.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd I instancji, opierając się naart. 184 i art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j.: Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz na przepisachrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzestwierdził, że odwołanie wnioskodawcy nie zasługiwało na uwzględnienie, bowiem z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace wymienione w wykazie A stanowiącego załącznik do w/w rozporządzenia. Sąd ten nie uwzględnił przy tym opinii biegłego z zakresu bhp, który stwierdził, że prace wnioskodawcy w terenie, polegające na usuwaniu awarii pojazdów, były bardziej uciążliwe i niebezpieczne, niż te wyszczególnione w wykazie stanowisk szczególnie niebezpiecznych. Sąd I instancji uznał bowiem, że za te prace mogą być uznane tylko i wyłącznie prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych.
Z wyrokiem tym nie zgodził sięZ. H., wywodząc apelację, w której zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj.art. 233 § 1 k.p.c.oraz naruszenie prawa materialnego, tj. § 2 ust. 1, § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w/s wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w szczególności dział XIV poz. 12 i 16 wykazu A. W uzasadnieniu apelujący wskazał, że wykonywał prace w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze, tj. pracował w kanałach remontowych przez większość czasu pracy, a jedynie czasami, z przyczyn od niego niezależnych, świadczył pracę poza kanałem.

Sąd Apelacyjny zważył:

Apelacja wnioskodawcy zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy wprawdzie dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, jednak ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie zasługuje na akceptację.
Nie było sporu między stronami co do faktu, żeZ. H., na dzień 1 stycznia 1999 r. legitymuje się ponad 25-letnim stażem pracy. Ubezpieczony nie przystąpił także do OFE. Prawdą jest, że na dzień wydawania zaskarżonej decyzji ubezpieczony nie ukończył jeszcze 60 lat i pozostawał w zatrudnieniu, jednak już w momencie wydania kolejnej decyzji, tj. z dnia 18 sierpnia 2010 r. spełniał te dwa warunki niezbędne do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury.
Spór natomiast dotyczył ustalenia, czy wnioskodawca posiada co najmniej 15-letni staż pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze, w szczególności czy prace wykonywane przez wnioskodawcę w okresie od 12 stycznia 1982 r. do 2 października 1989 r. oraz od 3 września 1990 r. do 31 grudnia 1998 r. wZakładach (...)weW.mogą być uznane za stale wykonywane prace mechanika w kanałach remontowych.
Przepisart. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j.: Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227 ze zm.) pozwala mężczyznom urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. nabyć, po osiągnięciu wieku przewidzianego, m. in. wart. 32, prawo do emerytury, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy ( 1 stycznia 1999 r.) osiągnęli:

1
okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym 65 lat oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27, tj. 25 lat.

Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem ( ust. 2 omawianego art. 184 ustawy).
Wiek emerytalny pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnych określa wydane na podstawie art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w/s wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 4 ze zm.). Przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1
osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn,

2
ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Rozporządzenie określa rodzaje prac wykonywanych w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze w § 4 – 15 oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.
Należy mieć na uwadze, że w postępowaniu sądowym, opartym na zasadzie swobodnej oceny dowodów, nie obowiązują ograniczenia dowodowe zawarte w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w/s postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. nr 10, poz. 49 ze zm.). W rozporządzeniu przewidziana została jednak pewna hierarchia dowodów, którą sąd winien kierować się przy rozpoznawaniu sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. W pierwszej kolejności, przy ustalaniu okresów zatrudnienia, winny być uwzględniane dokumenty z przebiegu zatrudnienia – świadectwa pracy wystawione przez pracodawcę, umowy o pracę, angaże, legitymacje ubezpieczeniowe i inne dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia. Gdy dokumentacja pracownicza jest niepełna lub zawiera pewne rozbieżności dopuszczalne jest posiłkowanie się zeznaniami świadków, ale jako dowodem uzupełniającym, potwierdzającym przebieg zatrudnienia. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się te same reguły dowodzenia, jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mająart. 6 k.c.iart. 232 k.p.c.
Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, że Sąd dysponował szeregiem dokumentów potwierdzających fakt wykonywania przez wnioskodawcę pracy w warunkach szczególnych. Z przedłożonego przezZ. H.świadectwa pracy, wystawionego przezZakłady (...)weW.w dniu ustania stosunku pracy, tj. 30 września 1999 r. wynika, że w okresie od 12 stycznia 1982 r. do 30 września 1999 r. był on zatrudniony na pełny etat na stanowisku mechanika samochodowego, przy czym w ustępie 4 punkcie 8 tego dokumentu znajduje się informacja, że w tym okresie wykonywał prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Ze świadectwa tego wynika również, że od 3 października 1989 r. do 2 września 1990 r. przebywał na urlopie bezpłatnym. Dodatkowo, tego samego dnia, pracodawca sporządził wnioskodawcy świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, w którym to zakład pracy zaświadczył, żeZ. H., w okresach od 12 stycznia 1982 r. do 2 października 1989 r. oraz od 3 września 1990 r. do 30 września 1999 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę na stanowisku mechanika napraw pojazdów samochodowych, wymienione w dziale XIV pkt 16 wykazu A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. oraz zarządzenia nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 r.
Wykaz A, stanowiący załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w/s wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze określa w dziale XIV pod poz. 16, jako prace wykonywane w szczególnych warunkach, prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych.
Sąd Okręgowy, po analizie zebranego materiału dowodowego oraz sporządzonej w sprawie przez biegłego z zakresu bhp opinii dotyczącej uznania zatrudnienia wnioskodawcy w spornym okresie za pracę w warunkach szczególnych, a także po przeprowadzeniu dowodu w postaci zeznań świadków, doszedł do przekonania, żeZ. H.wykonywał pracę w kanałach jedynie przez 85% czasu pracy, co uniemożliwia przyznanie mu spornego prawa. Sąd ten nie uwzględnił przy tym opinii biegłego sądowego, uznającej powyższe zatrudnienie jako pracę w warunkach szczególnych, uzasadniając to faktem, że wbrew temu co stwierdził specjalista, naprawa samochodów poza kanałem oraz w terenie nie odpowiada pracy wyszczególnionej w Wykazie A załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego taka ocena nie jest słuszna. Jakkolwiek bowiem przepisy dotyczące przyznawania emerytury w obniżonym wieku powinny być ściśle interpretowane, tak jednocześnie ich wykładania nie może być na tyle skrajna i restrykcyjna, by prowadziła do absurdalnej sytuacji, gdy za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach uznaje się tylko i wyłącznie czynności wymienione w wykazie A załącznika do cytowanego wyżej rozporządzenia, wykonywane ciągle przez cały obowiązujący pracownika czas pracy, bez jakichkolwiek przerw i bez wykonywania innych czynności, które są jednak immanentnie związane ze stanowiskiem pracy zajmowanym przez ubezpieczonego, a wymienionym w w/w wykazie. Takie przyjęcie uniemożliwiałoby w praktyce przyznanie komukolwiek prawa do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze z tego względu, że żaden z ubezpieczonych nie spełniałby takich wymogów.
W ocenie Sądu Apelacyjnego fakt wykonywania przez wnioskodawcę pracy w warunkach szczególnych wynikał przede wszystkim z przedłożonych przez niego świadectw pracy, które co prawda nie zawierały charakterystyki czynności wykonywanych przezZ. H., a jedynie potwierdzały, że był on mechanikiem napraw pojazdów samochodowych, lecz owa charakterystyka pracy została w sposób szczegółowy opisana przez powołanych w sprawie świadków. Osoby, pracujące w tym samym czasie z wnioskodawcą sprecyzowały czynności wykonywane przez wnioskodawcę wskazując, że jego praca polegała głównie na naprawach samochodów w kanałach, z tym że niektóre czynności naprawcze wymagały wyjścia z kanału, a czasem z powodu ilości pojazdów przeznaczonych do naprawy i zajęcia wszystkich kanałów remontowych, mechanicy wykonywali pracę bezpośrednio pod samochodami na hali, bądź na powietrzu. Zdaniem Sądu Apelacyjnego ta ostatnia okoliczność nie może przekreślać faktu wykonywania przez wnioskodawcę pracy w warunkach szczególnych z tego względu, że nadal była to praca świadczona w warunkach szkodliwych, w szczególności w narażeniu na opary spalin. Także fakt sporadycznych wyjazdów wnioskodawcy w celu usunięcia awarii samochodu w terenie nie może być podstawą odmowy uznania, żeZ. H.wykonywał pracę w szczególnych warunkach, gdy pracodawca pracę te traktował w ten sposób, zaszeregowując wnioskodawcę jako pracownika odpowiedniej w tym względzie kategorii oraz przyznając mu stosowne dodatki do wynagrodzenia z tym związane, a na koniec wystawiając mu świadectwo pracy potwierdzające fakt świadczenia pracy w warunkach szczególnych. Dodatkowo okoliczność tę potwierdził w swojej opinii biegły z zakresu bhp, którego wnioski, wbrew przekonaniu Sądu Okręgowego, należało uwzględnić, jako że są one wynikiem kompleksowej i logicznej analizy całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz uwzględniają specyfikę pracy na stanowisku zajmowanym w spornym okresie przez wnioskodawcę.
Mając to wszystko na uwadze, Sąd Apelacyjny uznał, żeZ. H.udowodnił co najmniej 15-letni staż pracy w warunkach szczególnych, a w konsekwencji spełnił wszystkie niezbędne warunki do przyznania spornego świadczenia.
Z tych też względów Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i orzekł jak w sentencji.
R.S.