Sąd Okręgowy w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1606/12
Data wyroku: 2013-12-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Żelazowski
Słowa kluczowe: Spadek
Podstawa prawna: art 970 art 981 kc

Sygn. akt I C 1606/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 grudnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział I Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący: SSO Andrzej Żelazowski
Protokolant: starszy protokolant Marzena Stępkowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. wK.

sprawy z powództwaM. O.,P.K.
przeciwkoM. H.,K. S.,A. W. (1),A. W. (2)
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

I
oddala powództwo;

II
zasądza od powodówM. O.,P.K.solidarnie na rzecz pozwanychM. H.,K. S.,A. W. (1),A. W. (2)kwotę 7.200 zł (słownie: siedem tysięcy dwieście) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt I C 1606/12

UZASADNIENIE
wyroku z dnia 19 grudnia 2013 r.

Powodowie -M. O.iP.K.w pozwie złożonym w dniu 3.09.2012 r. domagali się nakazania pozwanymM. H.,K. S.,A. W. (1)orazA. W. (2)złożenia oświadczenia woli w przedmiocie przeniesienia na rzecz powodów własności udziałów w wysokości – odpowiednio – po 3/20 części we współwłasności nieruchomości położonej przyul. (...)wK., stanowiącejdziałkę nr (...), obręb(...), zabudowaną budynkiem wielorodzinnym, dla której Sąd Rejonowy dlaK. P.wK.prowadziksięgę wieczystą nr (...), w wykonaniu zobowiązania nałożonego naA. C.w testamencie własnoręcznymF. S. (1)sporządzonym w dniu 8.08.1969 r. wK., w ten sposób, że: nakazaniaM. H.iK. S.złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na każdego z powodów własności udziałów w przedmiotowej nieruchomości po 1/20 części oraz odA. W. (1)iA. W. (2)po 1/40 części. Nadto powódka żądała zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Na uzasadnienie swojego roszczenia powodowie podali, że testamentem własnoręcznym z dnia 8.08.1969 r.F. S. (1)powołał do całości spadkuA. C., zobowiązując ją równocześnie do przeniesienia własności udziałów w nieruchomości przyul. (...)wK.w 9/10 części na rzeczF. T.z d.K.oraz nieruchomości przyul. (...)w 1/12 części iul. (...)(obecnieul. (...)) w 1/8 części na rzecz brata spadkodawcyA. S.. Powyższe zobowiązanie testamentowe wykonane zostało przez spadkobierczynię jedynie w części, tj., w stosunku doA. S., na rzecz któregoA. M.przeniosła w dniu 6.02.1976 r. własność wskazanych w testamencie udziałów. Nie został natomiast zrealizowany zapis na rzeczF. T., której powodowie są następcami prawnymi. W konsekwencji są oni uprawnieni do dochodzenia roszczenia o wykonanie zapisu testamentowego przeciwko pozwanym, którzy są zobowiązani do przeniesienia własności udziałów w nieruchomości przyul. (...), jako następcy prawniA. C..
Powodowie podnieśli, że w ich ocenie przedmiotowe roszczenie jest wymagalne i nieprzedawnione. Określony bowiem wart. 970 zd. 1 k.c.termin wymagalności tego roszczenia winien być liczony od dnia, w którym zapisobierca dowiedział się o ogłoszeniu testamentu oraz o treści zapisu ustanowionego na jego rzecz. Powodowie przy tym zaznaczyli, iżF. T. (1)pomimo wiedzy o zapisaniu jej części domu przyul. (...), nigdy nie dowiedziała się tak o otwarciu i ogłoszeniu testamentu wuja, jak i o szczegółowej treści testamentu, które to okoliczności wyłączają rozpoczęcie biegu terminu do wykonania zapisu. Podkreślili, iż wskazanej wiedzy nie posiadali również bezpośredni spadkobiercyF. T.tj.D. F.orazH. K.. O okoliczności tej dowiedzieli się dopiero następcy prawniH. K.iD.F., tj. odpowiednioK. K. (2)iP.K.oraz Skarb Państwa, a odK. K. (2)– powódkaM. O.. Przedmiotowe zawiadomienie dokonane zostało przez Sąd Rejonowy dlaK. Ś.wK.w ramach prowadzonego z wniosku Prokuratury Okręgowej wK.postępowania o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poF. S. (1), sygn. akt I Ns 285/04/S. Czynność ta miała przy tym stanowić stwierdzone przez Sąd orzekający procesowe uchybienie Sądu spadku, który zaniechał wezwaniaF. T.w charakterze uczestniczki postępowania spadkowego w sprawie sygn. akt II Ns II/35/70. W świetle powyższego powodowie wskazali, iż określony wart. 981 k.c.pięcioletni okres realizacji roszczenia z tytułu zapisu testamentowego w przedmiotowej sprawie został zachowany, co przesądza o zasadności ich powództwa.
Pozwani w odpowiedzi na pozew wnieśli o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie solidarnie na ich rzecz od powodów kosztów procesu. Podnieśli, iż, wierzytelność jakiej dochodzą powodowie jest przedawniona od 40 lat, co wynika z dokumentów w postaci protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu oraz oświadczeniaF. T.z dnia 11.05.1970 r., z którego wynika, iż wie ona o śmierciF. S. (2)i uczynionym na jej rzecz zapisie. Wskazali przy tym, iżF. T. (1)nigdy nie żądała wykonania zapisu, mimo że o przysługującym jej roszczeniu i treści testamentu niewątpliwie wiedziała. Ponadto wskazali, że aniF. T. (1), ani jej spadkobiercy nie podjęli działań mających na celu zaspokojenie roszczenia z tytułu zapisu. Zdaniem pozwanych termin przedawnienia roszczenia biegnie od dnia ogłoszenia testamentu, a nie od dnia, w którym uprawniona dowiedziała się o treści testamentu. Ponadto zarzucili, iż powodowie nie wykazali następstwa prawnegoH. K.poF. T.orazK. K. (2)iP.K.poH. K., a także powódkiM. O.poK. K. (2).

Do okoliczności niespornych należało:

Testamentem własnoręcznym, sporządzonym w dniu 8.08.1969 r.,F. S. (1)powołał do całości spadkuA. C., zobowiązując ją równocześnie do przeniesienia własności udziałów w nieruchomości przyul. (...)wK.w 9/10 częściach na rzeczF. T.z d.K.oraz udziałów w nieruchomościach przyul. (...)w 1/12 części iul. (...)(obecnieul. (...)) w 1/8 części na rzecz brata spadkodawcyA. S..
F. S. (1)zmarł w dniu 13.08.1969 r. wK..
W dniu 24.11.1969 r. na wniosekA. C.w Państwowym Biurze Notarialnym wK.dokonano otwarcia i ogłoszenia testamentu własnoręcznegoF. S. (1)z dnia 8.08.1969 r.F. T. (2)iA. S.w tym czasie przebywali za granicą i nie uczestniczyli formalnie w posiedzeniu przed Notariuszem. Odpisy protokołu z przedmiotowego posiedzenia adresowane do nich otrzymała do rąk własnychA. C..
W dniu 13.01.1970 r.A. C.złożyła w Sądzie Powiatowym dla MiastaK.wK.wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poF. S. (1). Postanowieniem z dnia 8.09.1970 r. Sąd Powiatowy dla MiastaK.wK.w sprawie sygn. akt II Ns II/35/70, stwierdził, iż spadek poF. S. (1)zamieszkałym wK.i tu zmarłym w dniu 13.08.1969 r. nabyła w całościA. C.na podstawie testamentu spadkodawcy z daty(...).08.1969 r. – z uwzględnieniem zapisów testamentem tym objętych.Z., którzy winni być uczestnikami tego postępowania nie byli zawiadamiani przez Sąd o toczącym się postępowaniu.
Zapis testamentowy na rzeczF. T.nigdy nie został wykonany. ZarównoF. T. (1)jak i jej spadkobiercy nigdy nie domagali się odA. M.wykonania tego zapisu.
A. C.zmarła w dniu 16.02.1994 r., zaś spadek po niej nabyły z mocy ustawy córkiM. H.,K. S.orazJ. W.po 1/3 części. Spadek po zmarłejJ. W.nabyli z kolei mąż spadkodawczyni –A. W. (2)oraz córkaA. W. (1)w ½ części każdy.
F. T. (1)zmarła w dniu 2.09.1972 r. wD..H. K.zmarł 27.03.2003 r.D. F.zmarła w dniu 27.10.1998 r.

Ponadto Sąd ustalił, następujący stan faktyczny:

Spadek po zmarłej w dniu 11.04.2011 r.K. K. (2), nabyła na podstawie ustawy w całości powódkaM. O..

Dowód:postanowienie Sądu Rejonowego dla miasta stołecznegoW.wW.z dnia 28.05.2012 r., sygn. II Ns 1463/11, k. 201

W dniu 11.05.1970 r. wD. F.(F.)T.oświadczyła przed notariuszem, że w dniu 13.09.1969 r. zmarł wK.jej wujF. S. (1), zapisując jej część domu przyulicy (...)wK.. Oświadczyła, że części te przyjmuje.

Dowód:tłumaczenie z języka niemieckiego oświadczenia z dnia 11.05.1970 r. , k. 20 akt II Ns II 35/70

We wnioskuA. C.o stwierdzenie nabycia spadku poF. S. (1),F. T. (1)była wskazywana jako uczestnik postępowania. Sąd zakreślił wnioskodawczyni termin do przedłożenia pełnomocnictwa od wskazanej uczestniczki albowiem ta zamieszkiwała za granicą. W odpowiedzi na to wnioskodawczyni złożyła do akt notarialne oświadczenieF. T.z dnia 11.05.1970 r. o przyjęciu zapisów ustanowionych w testamencie przezF. S. (1). Powyższe było dla Sądu wystarczające do przyjęcia, że wskazana o treści testamentu wie i go nie kwestionuje.
Przed Sądem Rejonowym dlaK. Ś.wK., w sprawie sygn. akt I Ns 285/04/S, toczyło się z wniosku Prokuratura Okręgowego wK.postępowanie o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poF. S. (1). Sąd Okręgowy wK.Wydział II Cywilny - Odwoławczy w uzasadnieniu postanowienia oddalającego apelacj

    eod zapadłego w tej sprawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 21.05.2008 r. oddalającego wniosek wskazał m.in., iż w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sygn. II Ns II/35/70 nastąpiło naruszenie przepisów procedury albowiem osoby w nim wskazane jako uczestnicy, w tymF. T. (1), nie zostały zawiadomione o toczącym się postępowaniu a oświadczenia, które zostały złożone odnoszą się do wiedzy o sporządzonym testamencie, a nie o toczącym się postępowaniu sądowym w przedmiocie spadku po zmarłym.

    Dowód:wniosekA. C.z dnia 13.01.1970 r. o stwierdzenie nabycia spadku poF. S. (1), k. 1 w aktach II Ns II 35/70

    ;protokół z posiedzenia Sądu z dnia 23.02.1970 r., k. 14-15 w aktach II Ns II/35/70; akta sprawy syg. I Ns 285/04/S - postanowienie Sądu Rejonowego dlaK. Ś.wK.z dnia 21.05.2008 r., k. 625 oraz postanowienie Sądu Okręgowego wK.II Wydział Cywilny - Odwoławczy z dnia 22.01.2009 r., sygn. II Ca 1895/08 wraz z uzasadnieniem, k. 757, 772-778

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie z uwagi na skutecznie podniesiony przez pozwanych zarzut przedawnienia roszczenia.
Powodowie swe roszczenie wywodzili z zapisu, jaki w testamencie z dnia 8.08.1969 r. zamieściłF. S. (1)oraz z faktu, iż są oni następcami prawnymiF. T., na rzecz której przedmiotowy zapis został dokonany. Podkreślenia wymaga, iż w zasadzie do okoliczności niespornych między stronami należały okoliczności sprawy dotyczące kwestii dat: otwarcia spadku 13.08.1969 r., otwarcia i ogłoszenia testamentu – 24.11.1969 r., złożenia oświadczenia przezF. T.w przedmiocie spadku – 11.05.1970 r., czy też postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poF. S. (1)– 8.09.1970 r. Kwestią kluczową dla rozstrzygnięcia jest od kiedy należy liczyć rozpoczęcie biegu terminu wymagalności zapisu, a co za tym idzie, czy roszczenie z tytułu zapisu jest w okolicznościach przedmiotowej sprawy przedawnione oraz czy faktycznie, jak wskazywali na to powodowie, a co pozwani konsekwentnie kwestionowali,F. T. (2)– uprawniona z zapisu, nie miała wiedzy o treści testamentu, a w szczególności o zapisie dokonanym na jej rzecz przez zmarłegoF. S. (1).
Zagadnienie początku biegu terminu przedawnienia roszczeń z tytułu zapisu nie jest w doktrynie i orzecznictwie postrzegane jednolicie.
„To, jakie okoliczności, zgodnie zart. 6 k.c.w związku zart. 981 k.c.powinien udowodnić powód podnoszący zarzut przedawnienia roszczenia o wykonanie zapisu, zależy od przyjętej wykładni tego przepisu w związku zart. 970 k.c.a w szczególności od określenia, od kiedy rozpoczyna bieg pięcioletni termin przedawnienia roszczenia. Przepisart. 981 k.c.stanowiąc, że roszczenie z tytułu zapisu przedawnia się z upływem pięciu lat od dnia wymagalności zapisu odsyła doart. 970 zdanie pierwsze k.c., który stwierdza, że w braku odmiennej woli spadkodawcy zapisobiorca może żądać wykonania zapisu niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu. Obciążony zapisem ma zatem obowiązek spełnić świadczenie z tytułu zapisu dopiero po wezwaniu go przez zapisobiorcę do wykonania zapisu, co może nastąpić niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu. Skoro zgodnie zart. 970 k.c.wymagalność roszczenia zależy od wezwania wystosowanego przez uprawnionego, to zgodnie zart. 120 § 1 zdanie drugie k.c., bieg przedawnienia zaczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynności w najwcześniej możliwym terminie. W kwestii początku biegu terminu przedawnienia roszczenia o wykonanie zapisu w orzecznictwie i piśmiennictwie prezentowane są dwa stanowiska. Zgodnie z pierwszym, zajętym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15.02.2001 r., II CKN 390/00 (OSP 2001/10/140), termin przedawnienia roszczenia o wykonanie zapisu rozpoczyna się od dnia, w którym zapisobiorca dowiedział się o ogłoszeniu testamentu, bowiem zgodnie zart. 970 k.c., najwcześniejszym możliwym terminem do wystąpienia przez zapisobiorcę z żądaniem wykonania zapisu jest właśnie ten dzień, w którym dowiedział się on o ogłoszeniu testamentu.
Przy takiej wykładniart. 981w zw. zart. 970 i art. 120 § 1 k.c.oraz takim określeniu początku biegu terminu przedawnienia roszczenia o wykonanie zapisu, na zobowiązanym do wykonania zapisu, podnoszącym zarzut przedawnienia roszczenia ciąży obowiązek udowodnienia, że zapisobiorca dowiedział się o ogłoszeniu testamentu oraz, że nastąpiło to wcześniej, niż pięć lat przed wniesieniem pozwu.
Wykładnia ta nie jest jednak powszechnie przyjęta. W wyroku z dnia 28.10. 2004 r., III CK 461/03 (OSNC 2005/11/193) Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że choć roszczenie o spełnienie świadczenia objętego zapisem staje się wymagalne po wezwaniu obciążonego do wykonania zapisu, to nie wynika z tego, że najwcześniej może to nastąpić po faktycznym dowiedzeniu się uprawnionego o ogłoszeniu testamentu. Przepisart. 970 k.c.w ogóle nie zajmuje się kwestią świadomości zapisobiorcy, nie ma też podstaw do przyjęcia, żeart. 120 § 1 zdanie drugie k.c.uzależnia bieg przedawnienia od wiedzy uprawnionego o istnieniu okoliczności uzasadniających dochodzone roszczenie. Dla określenia początku biegu terminu przedawnienia miarodajna jest jedynie obiektywna możliwość podjęcia stosownej czynności przez uprawnionego w najwcześniej możliwym terminie a nie faktyczna możliwość podjęcia takiej czynności, wynikająca z jego świadomości o istnieniu określonych okoliczności. Skoro dokonanie czynności decydującej o wymagalności roszczenia, o którym mowa wart. 120 § 1 zdanie drugie k.c., zależy tylko od woli uprawnionego a zatem może on ją podjąć w dowolnym terminie, nawet po upływie bardzo długiego czasu po powstaniu roszczenia, to uzależnienie rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia od faktycznej wiedzy uprawnionego o okolicznościach uzasadniających roszczenie, pozostawiałaby zobowiązanego przez nieograniczony czas w niepewności, co przekreślałoby cel przedawnienia oraz cel regulacjiart. 120 § 1 zdanie drugie.Dla uniknięcia takich sytuacji ustawodawca ilekroć ustanawia dla danego roszczenia termin przedawnienia liczony a tempore scientiae, jednocześnie ogranicza dochodzenie tego roszczenia terminem przedawnienia liczonym a tempore facti (na przykładart. 442 §2 k.c.). Przepisart. 981 k.c.w zw. zart. 970 zdanie pierwsze k.c.powiela rozwiązanie przewidziane wart. 120 § 1 k.c.Zapis staje się wymagalny niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu, czyli wtedy, gdy wykonanie zapisu staje się obiektywnie prawnie możliwe. Od dnia tak rozumianej wymagalności należy liczyć początek biegu terminu przedawnienia roszczenia o wykonanie zapisu i to bez względu na to, czy zapisobiorca wiedział, czy nie wiedział o ogłoszeniu testamentu. Rozstrzygający jest tylko obiektywnie ustalony, najwcześniej możliwy czas, w którym uprawniony mógł wezwać zobowiązanego do wykonania zapisu, a tym czasem jest dzień ogłoszenia testamentu, który w świetleart. 981w zw. zart. 970 zdanie pierwsze k.c.stanowi początek biegu terminu przedawnienia. Wskazana wart. 120 § 1 zdanie drugie k.c.oraz wart. 970 k.c."możliwość" podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, od której liczony jest początek biegu terminu przedawnienia, oznacza obiektywną, prawną możliwość podjęcia tej czynności a nie subiektywną możliwość działania uprawnionego, zależną od jego świadomości o przysługującym mu roszczeniu. Jak wskazał Sąd Najwyższy w powyższym wyroku, taka wykładnia uwzględnia cel instytucji przedawnienia, którym jest przerwanie w odpowiednim czasie stanu niepewności zobowiązanego i przeciwdziałanie sytuacjom, gdy tylko od woli uprawnionego i jego świadomości zależy kiedy to nastąpi, co mogłoby prowadzić do niepożądanego stanu niepewności prawnej nawet przez kilkadziesiąt lat.” – uzasadnienie wyroku SN z dnia 09.11.2005 r., II CSK 6/05, Lex nr 311371.
Nawet jeśliby przyjąć, że termin wymagalności roszczenia powodów winien być liczony od dnia, w którym zapisobiorca dowiedział się o ogłoszeniu testamentu oraz o treści zapisu, nie budzi na tle powyższych wywodów, w ocenie Sądu, wątpliwości, iż zgłoszone przez powodów roszczenie uległo przedawnieniu z uwagi na treść oświadczenia, jakie złożyła uprawniona, którego analiza, wbrew twierdzeniom powodów, pozwala na wyprowadzenie wniosku, iż uprawniona już w roku 1970 dysponowała wiedzą o śmierci spadkodawcy oraz istniejącego na jej rzecz testamentu i zapisu, jednak nie podjęła żadnych działań, mających na celu wyegzekwowanie zapisu. Upływ ponad 40 lat i fakt, iż także następcy prawniF. T.nie podejmowali w tym okresie żadnych działań mających na celu jego wykonanie, przy braku wskazania obiektywnych przeszkód do podjęcia takich działań, daje podstawę do tego by przyjąć, że roszczenie jest przedawnione.
Już sama ta okoliczność przesądza o bezzasadności roszczenia powodów, bez konieczności odnoszenia się do pozostałych zarzutów podnoszonych w sprawie, w tym zarzutów pozwanych odnoszących się do kwestii następstwa prawnego powodów poF. T.. Z tych także przyczyn pominął Sąd, stosownie doart. 217 §3 k.p.c., pozostałe wnioski dowodowe stron.
O kosztach procesu w stosunku do powodaP.K.orzekł Sąd na zasadzieart. 102 k.p.c., mając na względzie wykazaną przez powoda jego trudną sytuację życiową i zdrowotną.
O kosztach procesu w stosunku do powódkiM. O.orzekł Sąd na zasadzieart. 98 §1 i 3 k.p.c.oraz§2 ust. 1-2 i §6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(t. jednol. Dz. U. z 2013 r., poz. 461), obciążając nimi, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, w całości powódkę; składają się na nie koszty zastępstwa procesowego pozwanych przez pełnomocnika będącego adwokatem w kwocie 7.200,00 zł.