Sąd Okręgowy we Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 339/13
Data wyroku: 2013-09-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Jarmundowicz
Słowa kluczowe: Oświadczenie Woli
Podstawa prawna: art. 189 k.p.c.

Sygnatura akt I C 339/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Wrocław, dnia 12 września 2013r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący:SSR del. Piotr Jarmundowicz
Protokolant:Błażej Łój

po rozpoznaniu w dniu 12 września 2013r. we Wrocławiu
sprawy z powództwaB. S.
przeciwko Miastu i GminieJ.
o ustalenie

I
oddala powództwo;

II
zasądza od powódkiB. S.na rzecz strony pozwanej Miasta i GminyJ.kwotę 2.363,96 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez stronę pozwaną na opinię biegłego, nie obciążając powódki obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego poniesionych przez stronę pozwaną.

UZASADNIENIE
PowódkaB. S.w pozwie wniesionym do Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego przeciwko Miastu i GminieJ.domagała się ustalenia nieważności czynności prawnej - zrzeczenia się w dniu 20.11.1989 r. w Państwowym Biurze Notarialnym wO.aktem notarialnym rep. A(...)na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości stanowiącej wówczasdziałkę nr (...), o powierzchni 3,03 ha położonej wB.przyul. (...), dla której prowadzona byłaKsięga Wieczysta nr (...). W przypadku ustalenia przez Sąd, żeB. S.uchyliła się od skutków prawnych zrzeczenia się nieruchomości tylko w stosunku do GminyJ., wpisanej obecnie jako właścicieldziałki nr (...)o powierzchni 0,16 ha stanowiącej użytki rolne zabudowane, położonej wB.przyul. (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), żądanie pozwu obejmowało także ustalenie nieważności czynności prawnej ze skutkiem od samego początku w zakresie zrzeczenia się na rzecz Skarbu Państwa części własności nieruchomości opisanej w akcie notarialnym tj.działki nr (...)o powierzchni 0,16 ha.
W uzasadnieniu powódka wskazała w pierwszej kolejności, że pozwem z dnia 14.12.2010 r. złożonym w Sądzie Rejonowym w Oławie wystąpiła o ustalenie, że Skarb Państwa nigdy nie nabył własności nieruchomości stanowiącej uprzedniodziałkę nr (...), o powierzchni 3,03 ha, położonej wB., przyul. (...), dla której prowadzona byłaKsięga Wieczysta nr (...), ponieważ zrzeczenie się przez nią tej nieruchomości nastąpiło pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej. Roszczenie pozwu obejmowało także ustanie, że powódka uchyliła się od skutków prawnych zrzeczenia się nieruchomości w stosunku do Miasta i GminyJ., wpisanego obecnie jako właścicieldziałki nr (...), o powierzchni 0,16 ha, stanowiącej użytki rolne zabudowane, położonej wB., przyul. (...), dla której prowadzona jestKsięga Wieczysta o nr (...), poprzez złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Sprawa była rozpatrywana pod sygn. akt I C 323/10 i zakończyła się oddaleniem powództwa z powodu braku interesu prawnego. Sąd Okręgowy oddalił wniesioną przez powódkę apelację. Następnie powódka wystąpiła do Sądu Rejonowym w Oławie z kolejnym roszczeniem o ustalenie nieważności zrzeczenia się w dniu 20.11.1989 r. w Państwowym Biurze Notarialnym wO., aktem notarialnym rep. A Nr(...), na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości stanowiącej wówczasdziałkę nr (...), o po w. 3,03 ha, położonej wB., przyul. (...), dla której prowadzona byłaKsięga Wieczysta nr (...). Sformułowane jednocześnie roszczenie ewentualne o ustalenie nieważności czynności prawnej ze skutkiem od samego początku w zakresie zrzeczenia się w dniu 20.11.1989 r. w Państwowym Biurze Notarialnym wO., aktem notarialnym rep. A Nr(...), na rzecz Skarbu Państwa części własności nieruchomości opisanej w pkt 1, tj.działki nr (...), o powierzchni 0,16 ha, stanowiącej użytki rolne zabudowane, położonej wB., przyul. (...), dla której prowadzona jestKsięga Wieczysta o nr (...). W uzasadnieniu roszczenia dochodzonego w przedmiotowym postępowaniu powódka wyjaśniła, że spornadziałka nr (...), jest zamieszkiwana przez nią i jej rodzinę od 1945 r. Działka została przekazana poprzednikom prawnym powódki (będącym repatriantami) za mienie pozostawione na Ziemiach(...). Działka ta powstała w wyniku geodezyjnego podziałudziałki nr (...). Zgodnie z mapą ewidencyjną wydaną przez Starostwo Powiatowe wO.w dniu 28.01.2008 r. obszar dawnejdziałki nr (...)aktualnie zajmujądziałki nr (...). Obecnie formalno - prawnym właścicielemdziałki nr (...)jest GminaJ.. Podstawą przejęcia własności nieruchomości przez stronę pozwaną była natomiast decyzja komunalizacyjna Wojewody(...)z dnia 16.01.1998 r., nr(...).(...), stwierdzająca nabycie przez nią z mocy prawa nieodpłatnie jej własności. Dladziałki nr (...)założono w Sądzie Rejonowym w OławieKsięgę wieczystą nr (...)(obecnie KW nr(...)).Działka nr (...)stała się własnościąB. S.na mocy umowy przekazania gospodarstwa rolnego. W dniu 23.05.1986 r. aktem notarialnym, (repertorium A Nr(...)), sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym wO.J. K.(ojciec powódki) umową przekazania gospodarstwa rolnego przekazał jej nieodpłatnie własność całego gospodarstwa wraz z zabudowaniami: domem mieszkalnym, stajnią, oborą i stodołą. Przekazane gospodarstwo stanowiłydziałki nr (...)o łącznej powierzchni 7,13 ha, wpisanych wKsiędze Wieczystej nr (...). Następnie w dniu 20.11.1989 r.B. S.w Państwowym Biurze Notarialnym wO.aktem notarialnym (repertorium A Nr(...)), zrzekła się nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), objętej wówczas KW nr(...), o powierzchni 3,03 ha, na rzecz Skarbu Państwa. Jej zdaniem zrzeczenie się działki w części obejmującej zabudowania mieszkalne i gospodarcze, tj. obecniedziałki nr (...), jest obarczone wadą oświadczenia woli określaną błędem co do treści czynności prawnej, bowiem składająca oświadczenie była przekonana, iż treścią czynności prawnej jest zrzeczenie się nieruchomości obejmującej grunty rolne bez części zabudowanej. Błąd ten stanowczo uzasadnia przypuszczenie, że gdyby składająca oświadczenie woli nie działała pod wpływem błędu i oceniała sprawę rozsądnie, nie złożyłaby oświadczenia o tej treści (art. 84 k.c.). W dniu 31.03.2008 r. powódka złożyła oświadczenia Burmistrzowi Miasta i GminyJ.(odebranym w dniu 04.04.2008 r.), w którym uchyliła się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, tj. oświadczenia złożonego w dniu 20.11.1989 r. w Państwowym Biurze Notarialnym wO., repertorium A Nr(...), o zrzeczeniu się nieruchomości rolnej zabudowanej stanowiącejdziałkę nr (...), o pow. 3,03 ha. W oświadczeniu wskazała, że pozostawała w błędzie co do treści czynności prawnej polegającym na mylnym przekonaniu, iż zrzeczenie obejmuje jedynie częśćdziałki nr (...), tj. same grunty rolne bez części działki, na której posadowione są zabudowania mieszkalne i gospodarcze, czyli bez działki obecnie oznaczonej nr(...). W odpowiedzi w piśmie z dnia 16.05.2008 r. Burmistrz Miasta i GminyJ.poinformował powódkę, iż oświadczenie powyższe uznaje za bezskuteczne. Zdaniem powódki, stanowisko Miasta i GminyJ.nie miało znaczenia z punktu widzenia skutków prawnych złożonego przezB. S.oświadczenia. Powódka wskazała także, że ustalenie nieważności czynności prawnej, tj. zrzeczenia się nieruchomości, stanowić będzie kwestię prejudycjalną do wystąpienia o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a następnie do wystąpienia o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Wyjaśniając swój interes prawny w wytoczeniu powództwa powódka wskazała, że rozstrzygnięcie przedmiotowego postępowania stanowić będzie warunek wystąpienia z dalszymi środkami prawno - procesowymi. Powódka powołała dalej szereg poglądów wyrażonych w orzecznictwie podkreślając, że zanim wystąpi o uzgodnienie treści księgi wieczystej, ma obowiązek wystąpić o uchylenie decyzji w drodze postępowania administracyjnego, pod rygorem ujemnych skutków prawno - procesowych. Powtórzyła, że składając oświadczenie o zrzeczeniu się nieruchomości pozostawała pod wpływem błędu, jako mylnym wyobrażeniu o istniejącym stanie rzeczy. Nadto w czasie sporządzania aktu notarialnego obejmującego zrzeczenie się nieruchomości działała w przekonaniu, iż zrzeka się jedynie części nieruchomości obejmującej grunty rolne. Zatem błąd, w którym pozostawała powódka dotyczył okoliczności faktycznych a także był istotny.B. S.nigdy nie zrzekłaby się nieruchomości wiedząc, że zrzeczenie obejmuje także część działki obejmującej budynki mieszkalne, w których zamieszkuje wraz ze swoją rodziną oraz budynki gospodarcze. Dodała, że zrzeczenie się nieruchomości stanowiącej grunty orne było spowodowane trudnościami finansowymi jej rodziny. Stanowiły one bowiem glebę niskiej klasy i obarczone były zobowiązaniami publicznoprawnymi Z tego względuB. S.zdecydowała się zrzec jedynie gruntów ornych. Działania powódki pod wpływem błędu potwierdzała także sama treść oświadczenia w akcie notarialnym, gdzie nie opisano, że zrzeka się ona nieruchomości wraz z budynkami. Składając oświadczenie o zrzeczeniu się nieruchomości powódka działała w zaufaniu do rzetelności i wiedzy notariusza, przed którym akt został sporządzony. Błędne przekonanie dotyczące przekazania nieruchomości wynikało także z błędu w ewidencji gruntów, w której nadziałce nr (...)budynki nie były zaznaczone, mimo, że istniały już w momencie ich przejęcia przez poprzedników prawnych powódki. Dodatkowo wKsiędze Wieczystej nr (...), obejmującej obecniedziałki nr (...)stanowiące również własność powódki, w dziale pierwszym w punkcie - dotyczącym sposobu korzystania z nieruchomości widnieje opis: „nieruchomość rolna z zabudowaniami”.B. S.była przekonana, że budynki, w których zamieszkuje przynależą do tych właśnie działek, a nie dodziałki nr (...). Powódka wskazała dalej, że wiedzę o błędzie co do treści czynności prawnej uzyskała dopiero dniu 28.01.2008 r., gdy wystąpiła do Starostwa Powiatowego wO.do Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami o mapę ewidencyjną z której wynikało, że zabudowania położone są nadziałce nr (...)powstałej w wyniku podziału geodezyjnegodziałki nr (...).B. S.nie ma żadnego innego domu, w którym mogłaby mieszkać. Rozsądne jest według niej twierdzenie, że nie zrzekłaby się jedynego domu, zwłaszcza że ma na utrzymaniu rodzinę. Podkreśliła także, że przysporzenie nastąpiło pod tytułem darmym, zatem przyjęcie, że zrzeczenie było ważne i skuteczne musiałoby prowadzić do stwierdzenia, że powódkaB. S.świadomie zrzekła się za darmo na rzecz Skarbu Państwa domu, w którym mieszka wraz z całą swoją rodziną. Na koniec powódka wskazała, że oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych zrzeczenia się nieruchomości zostało złożone obecnemu właścicielowidziałki nr (...), tj. GminieJ., której zasobem nieruchomości, w oparciu oart. 11 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zarządza Burmistrz, będący organem wykonawczym gminy. Właściciel działki nie wykazał żadnej woli, aby uregulować prawnie sytuację, w której znalazła się powódka wraz z rodziną. Jej zdaniem, pomimo tego, że istnieją prawne środki, aby przywrócić formalnie prawo własności nieruchomości, Burmistrz Gminy występuje ze sprzecznym z zasadami współżycia społecznego powództwem o eksmisję z rodziną z jej własnego domu.
W odpowiedzi na pozew strona pozwana domagała się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów procesu. W pierwszej kolejności pozwana zwróciła uwagę, że pomiędzy tymi samymi stronami toczyły się już o to samo roszczenie dwa postępowania (sygn. akt: I C 123/08 oraz I C 323/10), które to już zostały prawomocnie zakończone, a zatem w niniejszej sprawie w chwili obecnej powództwo powinno być odrzucone w trybieart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.Pozwana zarzuciła także, że powódka znacznie zaniżyła wartość przedmiotu sporu. W dalszej kolejności pozwana podniosła zarzut braku po jej stronie biernej legitymacji procesowej, albowiem z mocy art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 08.03.1990 r. o samorządzie gmina posiada zupełnie odrębną osobowość prawną od osobowości prawnej Skarbu Państwa w rozumieniu art. 33 i następnychkodeksu cywilnego. Ponieważ w niniejszym procesie sądowym powódka zmierzała do ustalenia nieważności czynności prawnej w celu uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli jednoznacznie skierowanego do Skarbu Państwa (złożonego w dniu 20.11.1989 r. w formie aktu notarialnego w Państwowym Biurze Notarialnym wO.repertorium A nr(...)), to w chwili obecnej roszczenia powinna kierować tylko wobec Skarbu Państwa. Strona pozwana podkreśliła, że powódka domaga się dokonania czynności prawnej w chwili obecnej już praktycznie nie możliwej do wykonania, albowiem wszelkie swoje roszczenia wiąże ona z pierwotnądziałką nr (...)o pow. 3,03 ha (dla której była założonaksięga wieczysta Kw (...)), a która to działka w chwili obecnej już nie istnieje, a zatem nie może ona stanowić przedmiotu sporu w niniejszej sprawie. Z ostrożności procesowej pozwana wskazała także, że w dniu 20.11.1989 r. powódka złożyła skuteczne oświadczenie woli dotyczące zrzeczenia się na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości. Wksiędze wieczystej nr (...)(prowadzonej jeszcze przez ówczesne Państwowe Biuro Notarialne wO.) powódka była wpisana jako właścicielka nieruchomości rolnej zabudowanej, w skład wchodziładziałka nr (...)o pow. 3,03 ha i to właśnie tej działki zrzekła się jednoznacznie na rzecz Skarbu Państwa. Zdaniem pozwanej, powódka miała pełną świadomość faktu, iż działała wówczas jako właścicielka zabudowanej nieruchomości rolnej i w tym też zakresie jej czynności prawne, wywoływały skutki prawne przewidziane w przepisachkodeksu cywilnegooraz innych przepisach powszechnie obowiązującego prawa. W tej sytuacji pisemne oświadczenie pełnomocnika powódki złożone w zwykłym piśmie datowanym z dnia 31.03.2008 r. skierowanym do Burmistrza Miasta i GminyJ.było oczywiście bezskuteczne i w praktyce nie może wywierać żadnych skutków prawnych. Zdaniem pozwanej, zostało ono skierowane do zupełnie innej osoby prawnej niż ta, wobec której w dniu 20.11.1989 r. powódka złożyła oświadczenie Państwowym Biurze Notarialnym o zrzeczeniu się własności nieruchomości. Nadto oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych dotyczy zupełnie innego przedmiotu - zupełnie innej działki gruntu, gdyż aktualnie skierowane zostało co dodziałki nr (...), podczas gdy rzeczą oczywistą jest, że ta działka nie istniała jeszcze w dacie dokonania czynności prawnej w dniu 03.11.1989 r. Pozwana podkreśliła także, powódka nigdy nie była właścicielkądziałki nr (...), co jednoznacznie wynika choćby z treści § 1 umowy przekazania gospodarstwa rolnego, sporządzonej w dniu 23.05.1986 roku w formie aktu notarialnego w Państwowym Biurze Notarialnym wO., gdzie jednoznacznie wskazano, że w skład przekazywanego wówczas gospodarstwa rolnego wchodządziałki nr (...)o łącznej powierzchni 7,15 ha. Zdaniem pozwanej powódka nie może skutków swojego rażącego niedbalstwa przerzucić na Gminę a także obciążać tym notariuszy z Państwowego Biura Notarialnego w gdyż w obu aktach notarialnych znajdują się jednoznaczne zapisy, że jej czynności prawne dotyczą zabudowanej nieruchomości rolnej. Argumentacja powódki była chybiona również i z tego powodu, że na podstawie prawomocnej decyzji z dnia 16.01.1998 r. Wojewody(...)wydanej w oparciu o art. 18 ust. l w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym (...) stwierdzono z mocy prawa nabycie przez Miasto i GminęJ.prawa własności przedmiotowej zabudowanej nr(...). W związku z powyższym GminaJ.skutecznie wystąpiła do Sądu Rejonowego w Oławie V Wydział Ksiąg Wieczystych z wnioskiem o urządzenie księgi wieczystej dla w/w zabudowanej nieruchomości komunalnej i ujawnienie w oparciu o wyżej cyt. ostateczną i prawomocną decyzję Wojewody w tej księdze wieczystej swych praw do przedmiotowej nieruchomości.
Pozwana zarzuciła także brak uprawdopodobnienia przez powódkę interesu prawnego. Wywodziła, że powódka mogłaby żądać wydania wyroku ustalającego nieważność dokonanej przez nią czynności prawnej tylko wtedy, gdyby powstała sytuacja grożąca naruszeniem stosunku prawnego lub powstała wątpliwość co do jego istnienia. W przedmiotowej sprawie decydujące znaczenie ma rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, gdyż wedługart. 5i następnychustawy o księgach wieczystych i hipotece, decydujące znaczenie ma stan prawny nieruchomości uregulowany i opisany wksiędze wieczystej Kw nr (...), prowadzonej aktualnie przez Sąd Rejonowy w Oławie V Wydział Ksiąg Wieczystych.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Aktem nadania z 31.08.1947 r.(...)Komisja(...)wO.nadałaJ. G.prawo własności gospodarstwa o pow. 7,13 ha położonego we wsiB., gromadaM.obejmującegodziałki nr (...)wraz z budynkiem mieszkalnym, gospodarczymi, inwentarzem żywym i martwym. Orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania z 20.08.1958r. gospodarstwo przeszło na własnośćJ. G.. Po jego śmierci, aktem własności ziemi z 30.06.1973 r. Wydział(...)(...)wO.stwierdził nabycie z mocy prawa powyższej nieruchomości przez jego córkęM. K. (1). Postanowieniem z dnia 30.08.1985 r. Sądu Rejonowego w Oławie w sprawie I Ns 282/85 stwierdzono, że spadek poM. K. (1)nabyli mążJ. K.w 1/4 części oraz dzieciM. K. (2).B. K..U. K.iB. S.po 3/16 części każdy, z tym, że gospodarstwo rolne położone wB., dla którego w prowadzona byłaKw (...)nabyliJ. K.,B. K.,U. K.iB. S.po 1/4 części każdy. Na podstawie postanowienia z dnia 24.03.1986 r. w sprawie 1 Ns 110/86 przedmiotowa nieruchomość objętaksięgą wieczystą nr (...)stała się własnościąJ. K..

Dowód:
- akt własności ziemi z dnia 30.06.1973 r. k. 71 w aktach Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego, sygn. akt: I C 323/10,
- orzeczenie z dnia 20.08.1958 r. k. 70 w aktach Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego, sygn. akt: I C 323/10,
- akt notarialny z dnia 23.05.1986r. k. 18 - 19 w aktach Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego, sygn. akt: I C 323/10,
- postanowienie z dnia 30.08.1985 r. k. 73 w aktach Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego, sygn. akt: I C 123/08,
- wyrok Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego z dnia 03.10.2011 r. wraz z uzasadnieniem oraz dokumentami w aktach sprawy: I C 323/10,
- wyrok Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego z dnia 24.06.2009 r. wraz z uzasadnieniem oraz dokumentami w aktach sprawy: I C 123/08,
- zeznania powódkiB. S.– e protokół z dnia 12.09.2013 r. 01:42 – 28:12,

Umową przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 23.05.1986 r. sporządzoną w Państwowym Biurze Notarialnym wO.J. K.przekazał powódce nieodpłatnie własność gospodarstwa rolnego położonego wB., obejmującegodziałki nr (...)o łącznej powierzchni 7,13 ha. dla których prowadzona byłaksięga wieczysta nr (...). Na nieruchomości zlokalizowane były: dom mieszkalny murowany, kryty dachówką 6- izbowy, stajnia, obora i stodoła.

Dowód:
- akt notarialny z dnia 23.05.1986 r. k. 19 - 20 w aktach Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego, sygn. akt: I C 323/10,
- wyrok Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego z dnia 03.10.2011 r. wraz z uzasadnieniem oraz dokumentami w aktach sprawy: I C 323/10,
- wyrok Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego z dnia 24.06.2009 r. wraz z uzasadnieniem oraz dokumentami w aktach sprawy: I C 123/08,
- zeznania powódkiB. S.– e protokół z dnia 12.09.2013 r. 01:42 – 28:12,

W dniu 20.11.1989 r. powódka złożyła w Państwowym Biurze Notarialnym wO.oświadczenie o zrzeczeniu się nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)o pow. 3,03 ha na rzecz Skarbu Państwa, stanowiącej część nieruchomości rolnej zabudowanej, opisanej wKW (...). Wolą powódki, stawającej do tego aktu było zrzeczenie się części nieruchomości niezabudowanej.

Dowód:
- kopia aktu notarialnego z dnia 20.11.1989 r. – k. 107 – 108,
- wyrok Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego z dnia 03.10.2011 r. wraz z uzasadnieniem oraz dokumentami w aktach sprawy: I C 323/10,
- wyrok Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego z dnia 24.06.2009 r. wraz z uzasadnieniem oraz dokumentami w aktach sprawy: I C 123/08,
- zeznania powódkiB. S.– e protokół z dnia 12.09.2013 r. 01:42 – 28:12,
- zeznania przedstawiciela strony pozwanejK. P.– e protokół z dnia 12.09.2013 r., 24:18 – 28:00,

Zgodnie z wypisem z rejestru gruntówdziałka nr (...)w roku 1986 obejmowała grunty rolne o łącznej powierzchni 3,03 ha. Po 1986 rokudziałka nr (...)o pow. 2.71 ha. wraz zdziałką nr (...)o pow. 2,71 ha. uległa podziałowi nadziałki nr (...)o pow. 0.16 ha,(...)o pow. 1. 60 ha i(...)o pow. 4.40 ha.Działki (...)stanowiły grunty rolne, zaśdziałka nr (...)obejmowała użytki rolne oraz budynki na użytkach rolnych.
W roku 2001działka nr (...)o pow. 1.60 ha uległa podziałowi nadziałki nr (...)o pow. 0,4530 ha i(...)o pow. 1.1515 ha.Działka nr (...)o pow. 4.40 ha uległa zaś podziałowi nadziałki: nr (...)o pow. 0.5137 ha.(...)o pow. 0.2999 ha i(...)o pow. 3,5823 ha.

Dowód:
- wypis z rejestru gruntów z dnia 22.05.1986 r. k. 74 w aktach Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego, sygn. akt: I C 123/08,
- wyciąg z wykazu zmian ewidencyjnych – k. 118
- kopia mapy ewidencyjnej – k. 110,
- wyciąg z wykazy zmian gruntowych – k. 111 - 113,
- wyrok Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego z dnia 03.10.2011 r. wraz z uzasadnieniem oraz dokumentami w aktach sprawy: I C 323/10,
- wyrok Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego z dnia 24.06.2009 r. wraz z uzasadnieniem oraz dokumentami w aktach sprawy: I C 123/08,

Decyzją Nr(...).(...)z 16.01.1998 r. Wojewoda(...)stwierdził nabycie przez GminęJ.działki nr (...)obejmującej użytki rolne zabudowane z mocy prawa, na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z 10.05.1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym samorządowych, ustawy o pracownikach

Dowód:
- odpis zKsięgi wieczystej nr (...)– k. 12 - 19,
- wyrok Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego z dnia 03.10.2011 r. wraz z uzasadnieniem oraz dokumentami w aktach sprawy: I C 323/10,
- wyrok Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego z dnia 24.06.2009 r. wraz z uzasadnieniem oraz dokumentami w aktach sprawy: I C 123/08,
- decyzja z dnia 16.01.1998 r. – k. 52,102,

Nie objęte oświadczeniem o zrzeczeniu się prawa własności z dnia 20.11.1989 r.działki nr (...), opisane wKW (...), stanowią własność powódki.Działka nr (...)stanowi łąki trwałe o łącznej powierzchni 1.73 ha, adziałka nr (...)obejmuje grunty orne o łącznej powierzchni 2.37 ha. Obie te działki są niezabudowane. Budynki, w tym dom mieszkalny, w którym powódka zamieszkuje wraz z rodziną, zlokalizowane są nadziałce nr (...).

Dowód:
- wypis z rejestru gruntów, mapy ewidencyjne – k. 85 - 88 w aktach Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego, sygn. akt: I C 123/08,
- wyrok Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego z dnia 03.10.2011 r. wraz z uzasadnieniem oraz dokumentami w aktach sprawy: I C 323/10,
- wyrok Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego z dnia 24.06.2009 r. wraz z uzasadnieniem oraz dokumentami w aktach sprawy: I C 123/08,

W piśmie z dnia 31.03.2008 r. złożonym Burmistrzowi Miasta GminyJ.w dniu 04.04.2008 r. powódka uchyliła się od skutków prawnych oświadczenia woli z 20.11.1989 r. w przedmiocie zrzeczenia się prawa własności nieruchomości. Jednocześnie wniosła o zawarcie umowy przenoszącej na nią własność nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...). Wiadomość, co do przysługiwania GminieJ.prawa własności do budynków zlokalizowanych na przedmiotowej działce powódka powzięła w dniu 28.01.2008 r. tj. z dniem uzyskania w Starostwie Powiatowym wO.Wydziale Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami wyrysu mapy ewidencyjnej dladziałki nr (...). W odpowiedzi. Burmistrz Miasta i GminyJ.uznał złożone oświadczenie za bezskuteczne.

Dowód:
- oświadczenie z dnia 31.03.2008 r. – k. 103 - 106,
- zeznania powódkiB. S.– e protokół z dnia 12.09.2013 r. 01:42 – 28:12,
- zeznania przedstawiciela strony pozwanejK. P.– e protokół z dnia 12.09.2013 r., 24:18 – 28:00,

Budynki, w tym dom mieszkalny, w którym powódka zamieszkuje wraz z rodziną, zlokalizowane są na działce, która obecnie oznaczona jest nr(...).

Dowód:
- zeznania powódkiB. S.– e protokół z dnia 12.09.2013 r. 01:42 – 28:12,

Opisany wyżej stan faktyczny sprawy Sąd ustalił na podstawie dokumentów dołączonych do pozwu i odpowiedzi na pozew, w szczególności odpisów zKsięgi Wieczystej nr (...), decyzji Wojewody(...)z dnia 16.01.1998 r., oświadczenia o uchylenia się od skutków prawnych a także, z uwagi na podobieństwo przedmiotu sporu, wyroków, jakie zapadły przed Sądem Rejonowym w Oławie I Wydziałem Cywilnym w sprawach I C 123/08 oraz I C 323/10 wraz z uzasadnieniami, z których wynikała okoliczność nabycia przez pozwaną z mocy prawadziałki nr (...)oraz jej wcześniejsze posiadanie przez powódkę i jej rodzinę a także przedmiot powództw wytoczonych przez powódkę oraz sposobu rozstrzygnięć.
Istotne w sprawie były także zeznania stronB. S.oraz przedstawiciela strony pozwanej Burmistrza Miasta i GminuJ.K. P., które jako wiarygodne. Sąd uwzględnił w całości.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.
Powódka w przedmiotowym postępowaniu domagała się ustalenia nieważności czynności prawnej obejmującej zrzeczenie się w dniu 20.11.1989 r. w Państwowym Biurze Notarialnym wO.aktem notarialnym rep. A(...)na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości stanowiącej wówczasdziałkę nr (...), o powierzchni 3,03 ha położonej wB.przyul. (...), dla której prowadzona byłaKsięga Wieczysta nr (...). Jednoczesne, w przypadku ustalenia przez Sąd, żeB. S.uchyliła się od skutków prawnych zrzeczenia się nieruchomości tylko w stosunku do GminyJ., wpisanej obecnie jako właścicieldziałki nr (...)o powierzchni 0,16 ha stanowiącej użytki rolne zabudowane, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), żądanie pozwu obejmowało także ustalenie nieważności czynności prawnej ze skutkiem od samego początku w zakresie zrzeczenia się na rzecz Skarbu Państwa części własności nieruchomości opisanej w akcie notarialnym tj.działki nr (...)o powierzchni 0,16 ha.
Pozwana, domagając się oddalenia powództwa podnosił brak po swojej stronie legitymacji do występowania w przedmiotowym postępowaniu.
Powódka roszczenie, z którym wystąpiła opierała na treściart. 189 k.p.c.Należy zauważyć, że powód w procesie musi w pierwszej kolejności wykazać istnienie interesu prawnego, która to przesłanka jest przesłanką konieczną. Po wykazaniu przesłanki istnienia interesu prawnego następuje dopiero dalszy bieg postępowania, polegający na badaniu wykazania zasadności twierdzeń pozwu.
Zdaniem Sądu powódka posiadała interes prawny w wytoczeniu przedmiotowego postępowania. Ustalenie bowiem nieważności czynności prawnej – zrzeczenia się na rzecz Skarbu Państwa w dniu 20.11.1989 r.działki nr (...)położnej wB., stanowi bowiem kwestię prejudycjalną dla podjęcia działań mających na celu uregulowanie prawa własności tj. do wystąpienia o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej z dnia 16.01.1998 r., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i następnie wystąpienia o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Bezsporne w sprawie było, że w akcie notarialnym z dnia 20.11.1989 r. powódkaB. S.złożyła oświadczenie, że zrzeka się na rzecz Skarbu Państwa posiadanej przez nią działki oznaczonej ówcześnie w ewidencji gruntów nr(...)przyul. (...)wB., oraz że pozwana GminaJ.stała się na podstawie decyzji z dnia 16.01.1998 r. właścicielkądziałki nr (...)(powstałej z podziałudziałki nr (...)). Na działce tej posadowione był budynek, w którym powódka zamieszkiwała wraz z rodziną.
Rozstrzygnięcie sporu wymagało w pierwszej kolejności zbadania słuszności zarzutu strony pozwanej dotyczącego braku legitymacji biernej.
Zgodnie zart. 88 § 1 k.c.uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie. Z powyższego przepisu w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych ma być skierowane do tej osoby, wobec której zostało złożone, ma ona być jej adresatem. (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 22.09.2005 r., sygn.: V CK 86/05).
Stan fatyczny sprawy wykazał, że oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli złożonego w akcie notarialnym z dnia 20.11.1989 r. powódka, działając przez pełnomocnika, złożyła w dniu 31.03.2008 r. wobec Burmistrza Miasta i GminyJ.(reprezentanta Gminy), który to nie był adresatem czynności prawnej – zrzeczenia się własnościdziałki nr (...). Adresatem zrzeczenia się tej działki był Skarb Państwa, zatem, tylko i wyłącznie Skarb Państwa, reprezentowany przez właściwy organ wynikający zustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, może przyjąć takie oświadczenie woli.
Zarzut strony pozwanej dotyczący braku legitymacji biernej, jest zatem uzasadniony. Sąd stanął na stanowisku, że decyzja z dnia 16.01.1998 r. Wojewody(...), w której stwierdzono nabycie z mocy prawa przez stronę pozwaną własnościdziałki nr (...), jako decyzja o charakterze deklaratoryjnym, nie przesądza o następstwie prawnym pozwanej dla skutecznego złożenia oświadczenia woli o uchyleniu się od skutków czynności prawnej. Skarb Państwa bowiem, który był adresatem czynności prawnej z dnia 20.11.1989 r., istnieje i wykonuje swoje zadania przez szereg swoich organów i jednostek.
Zatem dopiero w postępowaniu wytoczonym wobec Skarbu Państwa (reprezentowanego przez właściwą jednostkę organizacyjną wynikającą z powołanejustawy o gospodarce nieruchomościami) będzie możliwość zbadania okoliczności złożenia przez powódkę oświadczenia woli w dniu 20.11.1989 r., zaistnienia błędu warunkującego możliwość uchylenia się od skutków złożenia oświadczenia oraz ewentualnie skuteczność uchylenia się przez powódkę od jego skutków. W przedmiotowym postępowaniu badanie tych faktów, ze względu na niewłaściwego adresata oświadczenia o uchyleniu się od skutków czynności prawnej, było niecelowe.
Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił powództwo, o czym orzeczono jak w pkt. I wyroku.
Orzeczenie o kosztach procesu w pkt. II wyroku Sąd oparł na podstawieart. 102 k.p.c.Szczególny charakter i okoliczności sprawy oraz sytuacja finansowa powódki uzasadniały zasądzenie od powódki, jako przegrywającej sprawę, na rzecz strony pozwanej jedynie część kosztów procesu. W przedmiotowej sprawie biegły z zakresu szacowania nieruchomości w dniu 17.12.2012 r. sporządził opinię zawierającą wycenę spornej nieruchomości na 160 000 zł i wystawił rachunek na kwotę 2363,96 zł. Należność tą w całości poniosła strona pozwana. Sąd postanowił zatem zasądzić od powódki na rzecz pozwanej poniesione koszty w tym zakresie zwalniając powódkę, na podstawie powołanego wyżej przepisu, od uiszczenia na jej rzecz kosztów zastępstwa prawnego.

Z/:

1
odnotować,

2
odpis doręczyć pełnomocnikom stron,

3
kal. 14 dni