Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III APa 43/11
Data wyroku: 2012-04-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Janina Cieślikowska, Maria Pietkun, Irena Różańska-Dorosz
Słowa kluczowe: Związek Zawodowy
Podstawa prawna: art. 379 pkt 5 kpc

Sygn. akt III APa 43/11

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 kwietnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu Wydział III
Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Maria Pietkun (spr.)

Sędziowie:

SSA Janina Cieślikowska
SSA Irena Różańska-Dorosz

Protokolant:

Karolina Sycz

po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2012 r. we Wrocławiu
sprawy z powództwa Akademii Medycznej weW.i Zakładowej Organizacji Związkowej(...)weW.
przeciwko Zakładowej Organizacji Związkowej(...)RegionD.weW.
o ustalenie uprawnień
na skutek apelacji Zakładowej Organizacji Związkowej(...)RegionD.weW.
od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu
z dnia 29 czerwca 2011 r. sygn. akt VII P 29/10

uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w sprawie w części dotyczącej rozprawy z dnia 29 czerwca 2011 roku i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 29 czerwca 2011 r. ustalił, że pomiędzy powodem -Akademią Medyczną im. (...)weW., a stroną pozwaną Zakładową Organizacją Związkową(...)RegionD.weW.nie istnieje stosunek prawny, którego treścią byłyby wynikające zustawy z 23 maja 1991r. o związkach zawodowychuprawnienia strony pozwanej - jako zakładowej organizacji związkowej oraz odpowiadające tym uprawnieniom obowiązki strony powodowej - jako pracodawcy i nie obciążył strony pozwanej kosztami procesu.
Sąd Okręgowy ustalił, że pozwany(...)RegionD.jest związkiem zawodowym wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego. Przewodniczącym Komisji Zakładowej(...)RegionD.jest dr n. med.B. J.. Strona pozwana w informacji datowanej z dnia 10 lipca 2008 r. przekazała pismo, które nie spełniało przesłanek wymienionych w art. 251ustawy o związkach zawodowych. Pismo to jest datowane na dzień 10 marca 2008 r., a podaje stan na 29 lutego 2008 r. i wskazuje tylko liczbę członków, a nie precyzuje liczby pracowników. Drugie pismo z 10 lipca 2008 r. także podaje tylko liczbę członków na dzień 29 lutego 2008 r., a nie zawiera liczby pracowników na dzień 30 czerwca 2008 r. Od dnia 10 sierpnia 2008 r. pozwany nie przekazywał pracodawcy w ogóle informacji określonej w art. 251ustawy o związkach zawodowych. W toku procesu wymaganych informacji również strona pozwana nie złożyła.
Przy tak poczynionych ustaleniach sąd I instancji przyjął, że zakładowa organizacja związkowa na mocy postanowień art. 25 1 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 854 ze zm.) jest zobligowana przedstawić co kwartał - według stanu na ostatni jego dzień - w terminie do 10 dnia miesiąca następującego po tym kwartale pracodawcy bądź dowódcy jednostki, informację o łącznej liczbie członków tej organizacji, w tym liczbie pracowników, wykonawców, funkcjonariuszy. Nie musi to być lista imienna, wystarczy przedstawienie konkretnych liczb. Informacja ta jest oświadczeniem wiedzy, nie tworzy praw podmiotowych ani ich nie pozbawia, a jedynie pozwala na uzyskanie przez pracodawcę wiedzy, czy organizacja posiada uprawnienia organizacji związkowej w rozumieniu art. 251ust.1 ustawy, a w konsekwencji, czy wskazani uchwałą jej zarządu pracownicy podlegają ochronie związkowej przewidzianej w art. 32 ust. 1.
Art. 25 l u.z.z. nie zawiera trybu weryfikacji danych przedstawionych przez zakładową organizację środkiem jakim dysponuje pracodawca jest wniesienie na podstawieart. 189 k.p.c.powództwa o ustalenie nieistnienia uprawnień konkretnej zakładowej organizacji związkowej. Jest niewątpliwe, że pracodawca bądź dowódca jednostki na interes prawny w takim negatywnym ustaleniu. Właściwym do rozpoznania tego rodzaju sprawy jest sąd pracy.
Sąd Najwyższy stwierdził również, że jeżeli pracodawca w zakreślonym terminie (10 dni po zakończeniu kwartału) nie uzyskał wymaganych przez art. 25 1 ust. 2 u.z.z. informacji, ma prawo przyjąć, że od tej daty zakładowej organizacji związkowej nie przysługują już ustawowe uprawnienia, co nie wyłącza możliwości wykazania przez organizację związkową, że pomimo nie przedstawienia pracodawcy wymaganych informacji w ustawowym terminie, zrzeszała ona co najmniej 10 członków.
Strona pozwana nie przekazywała pracodawcy informacji do których przekazywania została zobligowana ustawą i nie uzupełniała też tych braków podczas całego procesu należało orzec jak w wyroku.
O kosztach orzeczono na podstawieart. 102 k.p.c.biorąc pod uwagę, że stroną pozwaną jest organizacja związkowa utrzymująca się ze składek członkowskich.
Apelację od powyższego wyroku złożyła strona pozwana zarzucając :

-

nieważność postępowania wynikającą z faktu, że termin do odbioru przesyłki zawierającej zawiadomienie o terminie rozprawy i wezwania przewodniczącego upłynął w dniu 4 lipca 2011 r., a rozprawa odbyła się w dniu 29 czerwca 2011 r. ,

brak właściwości rzeczowej sądu pracy do rozpoznania niniejszego sporu , ze wskazaniem jako właściwego sądu rejestrowego, czym naruszono przepisart. 200 § 1 kpcw zw. z art. 36 § 1 ustawy o związkach zawodowych, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku.

Skarżący naprowadza, że w terminach składał sprawozdania dotyczące liczby członków z.o.z. działającej u strony powodowej. Nadto wskazuje, iż niezasadnie ustalił Sąd Okręgowy, że strona pozwana mimo wezwania nie wykazała również w toku procesu liczby członków działających u strony powodowej. Wydany wyrok, zdaniem strony pozwanej jest wydany z pokrzywdzeniem samej strony, interesu publicznego, a nawet wymiaru sprawiedliwości.

Sąd Apelacyjny zważył:

Apelacja strony pozwanej podlega uwzględnieniu. Głównym zarzutem podniesionym w apelacji przez skarżącego jest zarzut nieważności posterowania dotyczący pozbawienia możliwości obrony w zakresie ostatniej rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku. Ten zarzut jest w pełni zasadny. Wskazać należy, iż okoliczności warunkujące nieważność postępowania w rozumieniuart. 379 kpcsąd drugiej instancji na podstawieart. 378 ust. 1 kpcrozpoznaje apelację w granicach apelacji, jednak w granicach zaskarżenia z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania.
Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że termin ostatniej rozprawy, po zamknięciu której nastąpiło wydanie wyroku, został wyznaczony na dzień 29 czerwca 2011 r. W tej dacie rozprawa odbyła się. Pozwany został zawiadomiony na dwa adresy i na te adresy został wezwany przewodniczący ZOZ(...). Na termin rozprawy dowody doręczenia odpowiednio zawiadomień i wezwania kierowane do strony pozwanej nie wróciły. Przesyłki sądowe z zawiadomieniem i wezwaniem kierowane na adres przyulicy (...)weW.zostały zwrócone Sądowi Okręgowemu w dniu 8 lipca 2011 r. , naulicę (...)(wezwanie dla przewodniczącego ) w dniu 6 lipca 2011 r.; wszystkie po upływie terminu dwukrotnego awizo. W dniu rozprawy sąd I instancji nie posiadał dowodów doręczenia, nie wiedział czy zawiadomienia i wezwanie zostało skutecznie doręczone i w jakiej dacie. Dopiero po zwrocie przez urząd pocztowy przesyłek, wynikało że bezskutecznie upłynął dwukrotny termin awizo. Nadto terminy do odbioru przesyłek po dacie drugiego awizo upływały odpowiednio w dniu 4 lipca 2011 r. i 1 lipca 2011 r. W aktach sprawy znajdowały się natomiast dowody doręczenia dotyczące odroczonej rozprawy z dnia 10 czerwca 2011 r.
W świetle powyższego przeprowadzenie rozprawy w dniu 29 czerwca 2011 r., po zamknięciu której nastąpiło wydanie wyroku dotknięte było nieważnością postępowania w rozumieniuart. 379 pkt 5 kpcw postaci pozbawienia strony możności obrony swoich praw.
Ten zarzut już decyduje o uwzględnieniu apelacji strony pozwanej, w kierunku uchylenia zaskarżonego wyroku, zniesienia postępowania w zakresie objętym rozprawą z dnia 29 czerwca 2011 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Niezależnie od powyższego przy ponownym rozpoznaniu sprawy wymagane będzie uzupełnienie postępowania dowodowego przez Sąd Okręgowy.
Strona powodowa Akademia Medyczna dochodzi ustalenia w trybieart. 189 kpc, że stronie pozwanej Zakładowej Organizacji związkowej NSZZ(...)RegionuD.nie przysługują uprawnienia zakładowej organizacji związkowej w rozumieniu przepisówustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych(Dz. U. tj. 2001 r./79/854 ze zm. ). Powodowie naprowadzają, że pozwana organizacja związkowa nie uczyniła zadość wymogowi z art. 251ust 2 ustawy. W myśl tego przepisu organizacja, o której mowa w ust. 1, przedstawia co kwartał - według stanu na ostatni dzień kwartału - w terminie do 10 dnia miesiąca następującego po tym kwartale, pracodawcy albo dowódcy jednostki, o której mowa w ust. 1 pkt 2, informację o łącznej liczbie członków tej organizacji, w tym o liczbie członków, o których mowa w ust. 1. Ten ostatni wymóg tyczy wskazania liczby członków będących pracownikami lub osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji albofunkcjonariuszami, o których mowa w art. 2 ust. 6, pełniącymi służbę w jednostce objętej działaniem tej organizacji.
Zarzut apelacji sprowadzający się do niewłaściwości rzeczowej sądu pracy w zakresie przedmiotowego ustalenia , jest oczywiście bezzasadny.
W przedmiotowej kwestii w wyroku z dnia 20 maja 2011 r. sygn. akt II PK 295/10 Sąd Najwyższy uznał za dopuszczalne powództwo o ustalenie, wskazując na precedensowy charakter takiej sprawy.
Z kolei strona powodowa w pismach procesowych, a nawet w toku rozprawy apelacyjnej podnosiła kwestie dotyczące działania strony pozwanej czy wyboru jej organów i osób pełniących poszczególne funkcje z naruszeniem zasad wynikających ze statutu. W tym zakresie należy wskazać aktualne stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 6 maja 2010 r. sygn. akt II PK 344/09 ,iż zgodność działania związku zawodowego ze statutem nie podlega ocenie sądu pracy.
Uszło jednak uwadze Sądu Okręgowego, że warunkiem skutecznego dochodzenia przez stronę ustalenia istnienia prawa lub stosunku prawnego, a w pewnych sytuacjach również faktu prawotwórczego, jest wykazanie interesu prawnego w rozumieniuart. 189 kpc. Sąd Okręgowy w ogóle nie wskazał w czym przejawia się ów interes prawny powoda w przedmiotowym dochodzeniu. W toku procesu powodowa Akademia Medyczna w piśmie procesowym z dnia 5 maja 2009 r. podała okoliczności uzasadniające istnienie interesu prawnego w ustaleniu, nie zwalnia to jednak Sądu I instancji od dokonania oceny istnienia tej przesłanki, a przede wszystkim wskazania okoliczności warunkujących dopuszczalność danego procesu o ustalenie. Enigmatyczne powołanie się na oczywistość takowego interesu procesowego po stronie powodowej nie czyni zadość wymaganiu oceny faktycznego istnienia tej przesłanki, jak również fakt powołania w innym akapicie uzasadnienia przepisu art. 32 ust. 1 ustawy w innym kontekście.
W zakresie przedmiotowego ustalenia, nawet w razie niewykazania w wymaganym terminie i w wymaganej treści, przez stronę pozwaną, przymiotu zakładowej organizacji związkowej w rozumieniu art. 251ustawy o związkach zawodowych , zasadnie przyjął sąd I instancji iż jest to możliwe w każdym czasie. Obowiązek organizacji związkowej sprowadza się nie tylko do wykazania liczby członków jej organizacji u danego pracodawcy, ale również wskazania liczby tych którzy w danym okresie są pracownikami lub osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji albo funkcjonariuszami, o których mowa w art. 2 ust. 6, pełniącymi służbę w jednostce objętej działaniem tej organizacji. Łącznie z pismami składanymi nawet jako załączniki do apelacji pisma strony pozwanej tyczące liczby członków u strony powodowej oczywiście nie spełniały wymogu co do danych z art. 251ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy. Możliwość nawet następczego po upływie terminów z art. 251w/w ustawy wykazania przymiotu zakładowej organizacji związkowej w rozumieniu tego przepisu dotyczy wszelkich środków dowodowych dostępnych w procesie (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2008r. I PK 98/08). Decydujące są więc wszelkie środki dowodowe, a nie tylko pisma składanych przez pozwaną stronie powodowej. W tym zakresie pominął sąd I instancji okoliczności zapodane przez stronę pozwaną już w odpowiedzi na pozew ─ k 190 i 191. Strona pozwana wskazała tam nazwiska członków związku zawodowego powołując się na ich status pracowniczy. W tej sytuacji wymagane jest zweryfikowanie czy w całym spornym okresie, czy też w innych datach te osoby były członkami pozwanego związku zawodowego, a z drugiej strony ustalenie czy i w jakim okresie pozostawały w zatrudnieniu u strony pozwanej na podstawie umowy o pracę lub tytułów wskazanych w art. 251ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o związkach zawodowych, zwłaszcza że liczba wskazanych osób czyniłaby zadość wymogowi 10 osób wymaganych w świetle owego przepisu.
Zgodnie z art. 331ust. 1 powołanej ustawy pracodawca, na pisemny wniosek zakładowej organizacji związkowej i za pisemną zgodą pracownika, jest obowiązany pobierać z wynagrodzenia pracownika składkę związkową w zadeklarowanej przez niego wysokości. Ustalenia wymaga więc czy strona powodowa Akademia Medyczna dokonuje potrącania owych składek związkowych , gdyby to czyniła na rzecz co najmniej 10 osób ─ pracowników i członków strony pozwanej, to wskazywałoby iż posiadała wiedzę decydującą o statusie tej organizacji związkowej. Istota oceny w przedmiotowej sprawie nie sprowadza się bowiem jedynie do formalistycznego składania co kwartał wymaganych danych, ale w razie sporu decyduje rzeczywisty stan wiedzy pracodawcy co do liczby członków związku i podstawy ich zatrudnienia.
Rozstrzygnięcie dokonane w sentencji zaskarżonego wyroku, niezależnie od jego zasadności, rozstrzyga o nieistnieniu stosunku prawnego na dzień wydania wyroku. Niezależnie od tego jakie będą wyniki ponownej oceny materiału dowodowego, należy wskazać że strona powodowa wnosiła o ustalenie przedmiotowe w związku z zaniechaniem, w jej ocenie przez stronę pozwaną składania informacji w trybie art. 251ustawy o związkach zawodowych od określonej daty. W zależności od wyniku postępowania dowodowego rzeczą sądu I instancji będzie również wskazanie ewentualnie od jakiej daty stronie pozwanej nie przysługują uprawnienia zakładowej organizacji związkowej.
Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy nie rozpoznał w ogóle sprawy w odniesieniu do drugiej strony powodowej ─ ZOZ(...)weW.. Ta druga strona powodowa figuruje w pozwie, ale w toku procesu sąd I instancji nie zweryfikował jaki zakres ustalenia jest przedmiotem jej żądania. Należy oddzielić sytuację kiedy drugi związek zawodowy wraz z pracodawcą dochodzą ustalenia określonej treści ,iż strona pozwana nie korzysta z przymiotu zakładowej organizacji związkowej w stosunku do pracodawcy, czy też przedmiotem roszczenia ZOZ(...)weW.jest ustalenie nieistnienia owego przymiotu w stosunku do drugiej organizacji zakładowej. W zależności od tego strona powodowa roszczenia ZOZ(...)weW.winna wykazać interes prawny w przedmiotowym ustaleniu, a sąd rozpoznając ponownie sprawę dokonać jego oceny jako przesłanki warunkującej dopuszczalność ustalenia w trybieart. 189 kpc, zwłaszcza że w zależności od treści żądania drugiej strony powodowej, a także roli na gruncie stosunków z zakresu prawa pracy , nie ma podstaw do utożsamiania interesu prawnego pracodawcy i związku zawodowego w kwestii przedmiotowego ustalenia.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą sądu I instancji będzie przeprowadzenie postępowania dowodowego we wskazanym kierunku i dopiero na tej podstawie dokona oceny żądań pozwu.
Z tych motywów Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawieart. 386 § 2 kpc.
Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawieart. 386 § 4 kpc, a orzeczenie w przedmiocie kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym znajduje uzasadnienie wart. 108 § 2 kpc.
R.S.