Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 486/12
Data wyroku: 2012-09-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Orechwa-Zawadzka, Bożena Szponar-Jarocka
Słowa kluczowe: Zwrot Nienależnie Pobranych Świadczeń Z Ubezpieczenia
Podstawa prawna: art. 28 ust. 1 w zw. z art. 5 ustawy z dn. 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

Sygn.akt III AUa 486/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 września 2012r.

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku,
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący : SSA Barbara Orechwa-Zawadzka (spr.)
Sędziowie  : SA Bożena Szponar - Jarocka
: SO del. Marek Szymanowski
Protokolant  : Agnieszka Maria Oleńska
po rozpoznaniu w dniu 18 września 2012 r. w Białymstoku
sprawy z wnioskuM. K.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o zwrot nienależnie pobranych świadczeń
na skutek apelacji wnioskodawczyniM. K.
od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt V U 1650/10

1

oddala apelację.

2

przyznaje radcy prawnemuM. S.wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym w kwocie 120 (sto dwadzieścia) złotych powiększonej o podatek VAT i nakazuje wypłatę tej kwoty z funduszu Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Białymstoku.

Sygn. akt III AUa 486/12

UZASADNIENIE
Organ rentowy – Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 17 listopada 2010 roku, wydaną na podstawie przepisówustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227 ze zm.) w związku z przepisamiustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznemu rolników(tekst jednolity: Dz. U. z 2008 roku, Nr 50, poz. 291 ze zm.), zażądał odM. K.zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rentowych w okresie od dnia 1 lutego 2008 roku do dnia 31 października 2010 roku w kwocie 10.222,86 złotych.
M. K.w odwołaniu od powyższej decyzji wniosła o jej zmianę i ustalenie, że nie jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku po rozpoznaniu powyższego odwołania, wyrokiem z dnia 6 marca 2012 roku oddalił odwołanie i zasądził od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Białymstoku na rzecz radcy prawnegoM. S.kwotę 60 złotych powiększoną o stawkę podatku VAT tytułem wynagrodzenia za udzielenie pomocy prawnej z urzędu. Sąd Okręgowy ustalił, że decyzją z dnia 28 grudnia 1999 roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przyznałM. K.prawo do renty rolniczej od dnia 1 grudnia 1999 roku w związku z stwierdzoną niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym.J. K. (1)– mążM. K.- umową dzierżawy z dnia 20 marca 2008 roku przyjął gospodarstwo rolne o powierzchni 18,42 ha, będące własnością syna –J. K. (2)- w dzierżawę na okres od dnia 1 lutego 2008 roku do dnia 31 grudnia 2010 roku. W związku z powyższymJ. K. (1)decyzją z dnia 3 listopada 2010 roku został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników od dnia 31 stycznia 2008 roku z mocy ustawy. Następnie prawomocnym postanowieniem z dnia 6 grudnia 2011 roku Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku odrzucił odwołanieJ.iM. K.od decyzji z dnia 3 listopada 2010 roku. Z kolei decyzją z dnia 21 października 2010 roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził, żeJ. K. (2)nie spełnia warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako rolnik od dnia 31 sierpnia 2008 roku. Umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego została rozwiązana w dniu 1 listopada 2010 roku. Mając na uwadze art. 28 ust. 1 i art. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 19990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników Sąd Okręgowy stwierdził, że prawo do wypłaty części uzupełniającej renty z ubezpieczenia rolniczego przysługuje, jeżeli emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego, Sąd Okręgowy stwierdził, że w okresie od dnia 1 lutego 2008 roku do dnia 31 października 2010 roku gospodarstwo rolne będące własnościąJ. K. (2)było prowadzone przezJ. K. (1), aM. K.pracowała w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. W ocenie Sądu OkręgowegoM. K.była należycie pouczona o braku prawa do pobierania całości świadczenia rentowego w przypadku, gdy małżonek prowadzi gospodarstwo rolne. Zarówno w decyzji z dnia 28 grudnia 1999 roku przyznającej wnioskodawczyni prawo do świadczenia, jak też w decyzjach późniejszych znajdowały się przejrzyste informacje o zawieszeniu części uzupełniającej. W ocenie Sądu Okręgowego, wbrew zapewnieniomM. K.iJ. K. (1), byli oni zorientowani, że posiadanie i prowadzenie gospodarstwa rolnego przez małżonka ma znaczenie w pobieraniu świadczenia. W 2010 roku, kiedyM. K.złożyła w organie rentowym umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego z dnia 20 marca 2008 roku, umowa ta stała się podstawą do wydania decyzji z dnia 3 listopada 2010 roku o objęciuJ. K. (1)ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy od dnia 31 sierpnia 2008 roku. Wobec prawomocności decyzji z dnia 3 listopada 2010 roku , Sąd Okręgowy uznał, że zarzuty dotyczące jej zgodności z przepisami prawa nie mają w niniejszej sprawie znaczenia. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 1 kpcorzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd Okręgowy orzekł na podstawie§ 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2002 roku, Nr 163, poz. 1349 ze zm.)
M. K.zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:

1
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu i instancji z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, polegającą na przyjęciu, że mąż odwołującej sięJ. K. (1)w okresie od dnia 1 lutego 2008 roku do dnia 31 października 2010 roku prowadził gospodarstwo rolne należące do jego syna –J. K. (2)podczas, gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie (a zwłaszcza ze spójnych zeznań świadków) wynikało jednoznacznie, żeJ. K. (1)nie prowadził gospodarstwa rolnego na własny rachunek, a nawet nie miał większego realnego wpływu na jego prowadzenie (a tym bardziej nie osiągał dochodu z tego tytułu), pomagając jedynie synowiJ. K. (2)w takim prowadzeniu,

2
naruszenie art. 28 ust. 1, ust. 2 pkt 6 i art. 6 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 19900 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników orazart. 52 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolnikóww związku zart. 138 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpoprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do zwrotu przez odwołująca pobranych przez nią świadczeń, mimo że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi sytuacja pobrania świadczeń nienależnych, przy czym Sąd I instancji nie dokonał szczegółowej analizy przesłanek zawieszenia wypłaty (a w konsekwencji – obowiązku zwrotu) świadczeń wynikających z art. 28 ustawy oraz przesłankę „działalności rolniczej” w rozumieniu art. 6 pkt 3 tej ustawy, wobec czego w zasadzie nie rozpoznał istoty sprawy.

Wskazując na powyższe,M. K.wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie I i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania wraz z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach procesu za wszystkie instancje.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna.
Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i na ich podstawie wywiódł trafne wnioski. Sąd Apelacyjny aprobuje stanowisko Sądu Okręgowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy przyjmuje za swoje.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie było ustalenie, czyJ. K. (1)w okresie od dnia 1 lutego 2008 roku do dnia 31 października 2010 roku prowadził gospodarstwo rolne, będące własnościąJ. K. (2), a co za tym idzie, czy w tym okresie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Konsekwencją powyższego ustalenia było przyjęcie, żeM. K.w powyższym okresie nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, a zatem za ten okres pobrała nienależnie świadczenie rentowe.
Zgodnie zart. 28 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolnikówwypłata emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega częściowemu zawieszeniu na zasadach określonych w ust. 2-8, jeżeli emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą. się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c; gruntów trwale wyłączonych z produkcji rolniczej na podstawie odrębnych przepisów, w tym zalesionych gruntów rolnych; gruntów i działów specjalnych należących do małżonka, z którym emeryt lub rencista zawarł związek małżeński po ustaleniu prawa do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia; własności (udziału we współwłasności) nieustalonej odpowiednimi dokumentami urzędowymi, jeżeli grunty będące przedmiotem tej własności (współwłasności) nie znajdują się w posiadaniu rolnika lub jego małżonka.
W niniejszej sprawie nie ulegało wątpliwości, iżJ. K. (1)umową dzierżawy z dnia 20 marca 2008 roku przyjął gospodarstwo rolne o powierzchni 18,42 ha, będące własnością syna –J. K. (2)- w dzierżawę na okres od dnia 1 lutego 2008 roku do dnia 31 grudnia 2010 roku. Umowa ta została zarejestrowana w Urzędzie Gminy wG.w dniu 14 października 2010 roku (k. 258 akt rentowych). Stąd też wobecJ. K. (1)jako posiadacza gospodarstwa rolnego zaistniało domniemanie faktyczne prowadzenia działalności rolniczej w tym gospodarstwie. Dowody zaprezentowane przezM. K.i jej męża w niniejszym postępowaniu, wbrew zarzutom apelacyjnym, nie obaliły tego domniemania. Fakt objęcia przez wnioskodawczynię i jej męża gospodarstwa rolnego w posiadanie był niekwestionowany, a kwestia osiągania niewielkich przychodów z gospodarstwa rolnego nie ma wpływu na ustalenie prowadzenia działalności rolniczej. W okresie objętym zaskarżoną decyzjąJ. K. (1)wykonywał wszystkie czynności w gospodarstwie rolnym, władając nim jak właściciel, o czym świadczy choćby fakt, iż dopłaty z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego były wpłacane na kontoJ. K. (1).M. K.przesłuchana w charakterze strony wskazała, że także hodowane w gospodarstwie bydło w latach 2008 -2010 było zarejestrowane jako własnośćJ. K. (1). Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydała decyzję o niepodleganiuJ. K. (2)w spornym okresie ubezpieczeniu społecznemu rolników i decyzja ta nie została przez wnioskodawczynię, jej męża, czy syna zaskarżona. Także decyzja z dnia 3 listopada 2010 roku o objęciu ubezpieczeniem społecznym rolnikówJ. K. (1)uprawomocniła się.
W niniejszej sprawie należało mieć także na uwadze oświadczenia znajdujące się na k. 254 i 255 akt rentowych, z których jednoznacznie wynika, iżJ. K. (1)w okresie objętym sporną decyzją prowadził gospodarstwo rolne wydzierżawione od syna. Nie sposób w tym zakresie dać wiary zeznaniomJ. K. (1)iJ. K. (2), iż podpisane oświadczenie nie było prawdziwe, a w rzeczywistości toJ. K. (2)prowadził działalność rolniczą, zaśJ. K. (1)wykonywał w gospodarstwie jedynie czynności pomocnicze. Przede wszystkim należy wskazać, żeJ. K. (1)miał większe doświadczenie w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, aJ. K. (2)realizował w tym czasie obowiązek szkolny – dojeżdżał do technikum doB.. Skoro zgodnie z zeznaniamiJ. K. (1)iJ. K. (2)był on w stanie dojeżdżać doB.i jednocześnie prowadzić gospodarstwo rolne, to w takim wypadku niecelowe było zawieranie przedmiotowej umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego. Dodatkowo należy wskazać, że jeśliJ. K. (2)chciałby jedynie uzyskać pomoc od ojca w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, w takim wypadku nie było potrzeby zawierania formalnej umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego, bowiem taka pomoc w prowadzeniu działalności rolniczej jest pomocą zwykle świadczoną przez najbliższych członków rodziny bezumownie. Zatem należało uznać, że skoroJ. K. (2)zdecydował się na wydzierżawienie gospodarstwa rolnego, z pewnością było to związane z chęcią, by to jego ojciec prowadził w tym gospodarstwie rolnym działalność.
W ocenie Sądu Apelacyjnego powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują, żeJ. K. (1), zgodnie z zawartą z synem umową dzierżawy, był posiadaczem gospodarstwa rolnego i prowadził w nim działalność rolniczą. Stąd też wbrew zarzutom apelacyjnym, Sąd okręgowy dokonał w niniejszej sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych dotyczących posiadania gospodarstwa rolnego i prowadzenia działalności rolniczej przezJ. K. (1), rozstrzygając o istocie niniejszej sprawy.
Mając na uwadze powyższe, skoroJ. K. (1)w okresie od dnia 1 lutego 2008 roku do dnia 31 października 2010 roku był posiadaczem gospodarstwa rolnego i prowadził w nim działalność rolnicza, to wobec jego żonyM. K.nie została spełniona w tym okresie przesłanka zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, o której mowa w powyżej cytowanymart. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zatem wnioskodawczyni za ten okres pobrała nienależnie świadczenie rentowe w części uzupełniającej. Nie ulegało wątpliwości, iżM. K.miała wiedzę, że posiadanie gospodarstwa rolnego i prowadzenie działalności rolniczej ma wpływ na wysokość otrzymywanego świadczenia rentowego. Organ rentowy pouczył wnioskodawczynię o tej okoliczności w decyzji przyznającej świadczenie (k. 29 -30v akt rentowych), jak też dołączał stosowne pouczenia do kolejnych decyzji. Stąd też należało uznać, że część uzupełniająca renty rolniczej została przezM. K.pobrana nienależnie za okres wskazany w zaskarżonej decyzji (art. 28 ust. 1w związku zart. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolnikóww związku zart. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).
W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 kpcorzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie§ 15w związku z§ 11 ust. 2 i § 12 ust. 1 pkt 2w związku z§ 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. z 2002 roku, Nr 163, poz. 1349 ze zm.).