Sąd Okręgowy w Warszawie
XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumenta
Sygnatura akt: XVII AmC 2047/09
Data wyroku: 2010-10-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Maciejewska

Sygn. Akt XVII AmC 2047/09

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 października 2010r.
Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
w składzie:
Przewodniczący: SSR del. Ewa Maciejewska
Protokolant:   aplikant radcowska Agata Zabłocka
po rozpoznaniu w dniu 28 października 2010r., w Warszawie na rozprawie
sprawy z powództwaE. H.
przeciwkoBankowi (...)wW.
o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone

I
uznaje za niedozwolone i zakazuje wykorzystywania pozwanemuBankowi (...)wW.w obrocie z konsumentami postanowień wzorca umowy o nazwie:

-„Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych” o treści:
„Sądem właściwym dla rozstrzygania sporów wynikłych z umowy rachunku jest sąd właściwy dla miejsca siedziby oddziału prowadzącego rachunek” [§ 61 ust. 2 Regulaminu],
II zasądza od pozwanegoBanku (...)wW.na rzecz powodaE. H.kwotę 377 (trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,
III nakazuje pobranie od pozwanegoBanku (...)wW.na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Sądu Okręgowego w Warszawie) kwoty 600 zł (sześćset złotych) tytułem nie uiszczonych kosztów sądowych,
IV zarządza publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt pozwanegoBanku (...)wW..
/-/ SSR del. Ewa Maciejewska
Sygn. akt XVII AmC 2047/09

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 9 grudnia 2009 r. powódkaE. H.wniosła o uznanie za niedozwolone i zakazanie wykorzystywania postanowienia zawartego w stosowanym przez pozwanegoBank (...)wzorcu umowy o nazwie,,Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych ”o treści:,,Sądem właściwym dla rozstrzygania sporów wynikłych z umowy rachunku jest sąd właściwy dla miejsca siedziby Oddziału prowadzącego rachunek ”(§ 61 ust.2) oraz o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów procesu , w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz kosztów związanych z udzieleniem pełnomocnictwa.
W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że pozwany prowadzi bank. W ramach swojej działalności gospodarczej pozwany posługuje się wzorcem umowy,,Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych”, zawierającym m. in. zakwestionowane postanowienie. Postanowienie to- zdaniem powódki - stanowi klauzulę niedozwoloną w rozumieniuart.3851k.c., jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszające interesy konsumentów. Sporny zapis narusza przy tymart.3853pkt 23 k.c.Intencją tego przepisu jest ochrona prawa konsumenta do wyboru sądu, w przypadku sporu, który będzie dla niego najdogodniejszy, a który to wybór umożliwiają mu przepisyk.p.c.Pozwany w rażący sposób zawęził wybór konsumenta tylko do jednego sądu, tj. sądu właściwego dla miejsca siedziby Oddziału prowadzącego rachunek. Takie rozwiązanie jest niekorzystne dla konsumenta w sytuacji , gdy jego miejsce zamieszkania znajduje się w innym mieście niż siedziba Oddziału pozwanego. Ponadto godzi ono w równowagę kontraktową stron umowy.
Dodatkowo powódka zaznaczyła, iż klauzule tożsame w swej treści do brzmienia kwestionowanego postanowienia były już wcześniej uznawane przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i zostały wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych. W świetle orzeczenia Sadu Najwyższego w sprawie IIICZP80/08 nie ma jednak przeszkód , żeby kwestionować w niniejszym postępowaniu postanowienie, które jest tożsame z postanowieniem wpisanym do rejestru klauzul zakazanych. ( pozew k. 2-4, pismo k.48-50).
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Motywując swoje stanowisko strona pozwana podniosła, że roszczenie powódki jest bezzasadne.
Powódka nie wykazała bowiem, że przysługuje jej legitymacja czynna w niniejszej sprawie stosownie doart. 47938§ k.p.c.
W pozwie nie podano miejsca zamieszkania powódki , jej wieku, jak również tego czy powódka posiada zdolność do czynności prawnych. Powódka nie wykazała zatem, iż jest osobą, która według oferty pozwanego mogłaby zawrzeć z nim umowę zawierającą postanowienie, którego uznania za niedozwolone żąda.
Zdaniem pozwanego krytyczna klauzula nie ma charakteru niedozwolonego w rozumieniuart.3851k.c., gdyż nie kształtuje ona praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Pozwany wskazał, iż trudno wyobrazić sobie sytuacje, w której posiadacz rachunku otwiera go w miejscowości oddalonej od miejsca swojego zamieszkania, mając świadomość, iż wszelkie dyspozycje dotyczące zgromadzonych na nim środków wymagają jego obecności w oddziale.
W ocenie pozwanego treść kwestionowanego postanowienia nie jest sprzeczna z art.3853pkt 23k.c., bowiem nie narzuca rozpoznania sprawy przez sąd, który wedle przepisów ustawy nie jest miejscowo właściwy, przewiduje wszak właściwość miejscową siedziby oddziału oraz miejsca wykonania umowy.
art.3853pkt 23 k.c.
Pozwany podkreślił, iż stosowanie przez niego spornego postanowienia nie stanowi praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w myślart.24 ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Wykorzystywana przez niego klauzula nie odpowiada w swej treści żadnej z klauzul wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone.
( odpowiedź na pozew k.15-17, pismo k. 55-56).
Rozpoznając sprawę Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
PozwanyBank (...)w ramach prowadzonej działalności gospodarczej posługuje się wzorcem umowy - o nazwie,,Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych ”o treści:,,Sądem właściwym dla rozstrzygania sporów wynikłych z umowy rachunku jest sąd właściwy dla miejsca siedziby Oddziału prowadzącego rachunek”(§ 61 ust.2) /okoliczności bezsporne/
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd rozważył co następuje:
W ocenie Sądu powództwo uznać należy za zasadne.
Sąd nie podziela stanowiska pozwanego, iż powódka nie wykazała aby miała legitymację czynna do wytoczenia powództwa w niniejszej sprawie.
Zgodnie zart.47938§ k.p.c.powództwo w sprawach o uznanie postanowień wzorca za niedozwolone może wytoczyć m.in. każdy, kto według oferty pozwanego mógłby zawrzeć z nim umowę zawierającą postanowienie, którego uznania za niedozwolone żąda się pozwem. Zgodnie z § 4 zakwestionowanego wzorca, umowę rachunku terminowych lokat oszczędnościowych w oparciu o ten wzorzec może zawrzeć rezydent lub nierezydent, posiadający pełną zdolność do czynności prawnych oraz małoletni rezydent. Stosownie do § 2 pkt 6 i 17 wzorca ,,rezydentem” jest osobę fizyczną mającą miejsce zamieszkania w kraju, zaś ,, nierezydentem” osoba fizyczna mająca miejsce zamieszkania za granicą.
PowódkaE. H.urodzona (...), ma miejsce zamieszkania wW.( vide: kopia dowodu osobistego powódki k.16) Jako rezydentka i osoba pełnoletnia- mająca stosownie doart. 11 k.c.- pełną zdolność do czynności prawnych, spełnia wskazane kryteria pozwalające jej na zawarcie umowy z pozwanym na podstawie wzorca zawierającego sporny zapis. Powódka posiada zatem legitymacją do wystąpienia z powództwem w tejże sprawie.
W myślart. 3851§ 1 k.c.niedozwolonymi są takie postanowienia umowy, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, o ile nie zostały uzgodnione indywidualnie i nie są postanowieniami określającymi główne świadczenia stron w sposób jednoznaczny.
Uznanie postanowienia umownego za niedozwolone i wyeliminowanie go z obrotu wymaga zatem łącznego spełnienia następujących przesłanek:
- postanowienie umowy zawieranej z konsumentem nie zostało uzgodnione indywidualnie, tj. konsument nie miał rzeczywistego wpływu na jego treść, nie podlegało negocjacjom, lecz zostało ono narzucone konsumentowi,
- prawa i obowiązki konsumenta zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami , rażąco naruszając jego interesy,
- postanowienie umowne nie odnosi się do określonych jednoznacznie głównych świadczeń stron.
W niniejszej sprawie bezsporny jest zarówno fakt stosowania przez stronę pozwaną wzorca umownego zawierającego sporną klauzulę, jak i okoliczność , iż klauzula ta była narzucana konsumentowi i nie podlegała indywidualnym uzgodnieniom. Postanowienie to nie dotyczy przy tym jednoznacznie określonych głównych świadczeń stron w ramach umowy zawieranej w oparciu o krytyczny wzorzec .
Powyższe oznacza, że przesądzenia wymaga jedynie kwestia czy zakwestionowany zapis o treści:,,Sądem właściwym dla rozstrzygania sporów wynikłych z umowy rachunku jest sąd właściwy dla miejsca siedziby Oddziału prowadzącego rachunek”kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami , rażąco naruszając jego interesy w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c.oraz narzuca rozpoznania sprawy przez sąd, który wedle przepisów ustawy nie jest miejscowo właściwy w ujęciu art.3853pkt 23k.c.
Należy wskazać, że ,, dobre obyczaje” to reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami.
Ukształtowanie praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami w zakresie treści stosunku obligacyjnego, wyraża się w tworzeniu klauzul godzących w równowagę kontraktową stron (vide: wyrok SN z 13 lipca 2005r.I CK832/04, Lex nr 159111). Za sprzeczne z dobrymi obyczajami uznać trzeba działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub braku doświadczenia, a więc działania traktowane powszechnie za nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych reguł, standardów postępowania.
Zaznaczyć należy, że przyjęcie, iż postanowienie wzorca umowy narusza dobre obyczaje , nie wymaga wskazania jaki „dobry obyczaj ” został in casu naruszony, wystarczające jest uzasadnienie takiej oceny poprzez odwołanie się do reguł etycznych, uczciwego i lojalnego postępowania w obrocie (vide: wyrok SN z 3 lutego 2006 r. I CK 297/2005 . Lex Polonica 393979 ).
Rażące naruszenie interesów konsumenta polega zaś na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na jego niekorzyść (vide: wyrok SN z 13 lipca 2005 r. I CK 832/04 Lex nr 159111). Za rażące naruszanie interesów konsumenta traktować należy znaczące naruszenie jego interesów ekonomicznych , spowodowanie jego dyskomfortu poprzez naruszenie prywatności, doznanie zawodu, niedogodności organizacyjnych , wprowadzenie w błąd i.t.p.
W umowach z konsumentami zasada swobody umów ulega ograniczeniu ze względu na treśćart. 3851§ 1 k.c.Dopuszczalne jest więc zawarcie we wzorcu umownym klauzuli prorogacyjnej, ale tylko takiej, która nie narzuca sądu, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy.
Sąd podziela stanowiska powoda , iż zakwestionowane przez niego postanowienie o treści:,,Sądem właściwym dla rozstrzygania sporów wynikłych z umowy rachunku jest sąd właściwy dla miejsca siedziby Oddziału prowadzącego rachunek”stanowi klauzulę abuzywną określoną wart. 3853pkt 23 k.c.
Zgodnie z treściąart. 3853pkt 23 k.c.w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności wyłączają jurysdykcję sądów polskich lub poddają sprawę pod rozstrzygnięcie sądu polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu,a także narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy.
Stosownie do treściart. 27 § 1 i art. 30 k.p.c.powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania lub siedzibę.( właściwość ogólna)
Zgodnie zaś zart.33 k.p.c.powództwo o roszczenie majątkowe wytoczyć można przed sąd, w którego okręgu znajduje się jednostka organizacyjna pozwanego lub jej zakład mający za zadanie prowadzenie działalności gospodarczej , jeżeli roszczenie pozostaje w związku z działalnością tej jednostki. W myślart.34 k.p.c.natomiast powództwo o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie , jak też o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy można wytoczyć też przed sądem miejsca wykonania umowy ( właściwość przemienna).
Uwzględniając powyższe przyjąć należy – wbrew twierdzeniom pozwanego-iż w sytuacjach, gdy miejsce zamieszkania konsumenta i miejsce wykonania umowy będzie położone poza okręgiem sądu właściwego dla siedziby Oddziału pozwanego, w którym prowadzony jest rachunek, sporny zapis będzie narzucał rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy.
To, iż sporny zapis odpowiada co do zasady właściwości określonej wart.33 k.p.c.nie ma wpływu na przedstawioną uprzednio ocenę. Podkreślić trzeba bowiem, że właściwość przemienna określona we wskazanym dotyczy jedynie roszczeń majątkowych skierowanych przeciwko jednostkom organizacyjnym pozwanego prowadzącego działalność gospodarcza .
Jeśli pozwanym będzie nie podmiot gospodarczy ale konsument ten rodzaj właściwości przemiennej nie będzie miał zastosowania. Potwierdza to zatem dokonaną ocenę, iż kwestionowane postanowienie odpowiada klauzuli niedozwolonej przewidzianej wart. 3853pkt 23 k.c.
Nie są trafione wywody pozwanego odnośnie tego, iż sąd właściwy dla siedziby oddziału prowadzącego rachunek , jest zawsze także właściwy jako sąd miejsca wykonania zobowiązania z umowy rachunku bankowego, zawieranej w oparciu o krytyczny wzorzec. Jeśli bowiem posiadacz rachunku- klient pozwanego zgodnie z § 29 ust 3 tego wzorca wyda dyspozycje przekazania odsetek od środków zgromadzonych na lokacie na inny rachunek bankowy np. w innym banku, to miejscem wykonania umowy-spełnienia świadczenia w tym zakresie przez pozwanego - w rozumieniu art.454k.c, wcale nie będzie siedziba oddziału, w którym prowadzony jest rachunek.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem powódki, że omawiane postanowienie§ 61 ust.2 Regulaminu kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami , rażąco naruszając jego interesy w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c.Pozwany w rażący sposób zawęził wybór konsumenta tylko do jednego sądu, tj. sądu właściwego dla miejsca siedziby Oddziału prowadzącego rachunek. Takie rozwiązanie jest niekorzystne dla konsumenta w sytuacji , gdy jego miejsce zamieszkania znajduje się w innym mieście niż siedziba Oddziału pozwanego, powodować może dla niego szereg utrudnień i dodatkowych kosztów. Godzi ono w równowagę kontraktową stron umowy. Jest przejawem wykorzystania przez pozwanego pozycji profesjonalisty.
Wskazania pozwany , iż trudno wyobrazić sobie sytuacje , w której posiadacz rachunku otwiera go w miejscowości oddalonej od miejsca swojego zamieszkania, mając świadomość , iż wszelkie dyspozycje dotyczące zgromadzonych na nim środków wymagają jego obecności w oddziale, uznać należy za chybione. Umowa rachunku terminowych lokat oszczędnościowych, której dotyczy sporny Regulamin, może trwać długi okres czasu ( lokaty wieloletnie ), nie jest więc wykluczone, iż posiadacz takiego rachunku, może zmienić miejsce zamieszkania po jego otwarciu .
Wywody pozwanego dotyczące kwestii tożsamości spornej klauzuli z klauzulami umownymi wpisanymi do rejestru klauzul niedozwolonych nie mają wpływ na wynik niniejszej sprawy.
Przedmiotem tej sprawy jest uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone , a nie stwierdzenie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów , poprzez stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa wart. 47945k.p.c.(art. 24 ust. 2 pkt 1 Ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentówDz.U nr 50 poz. 331 ze zm.).
Sąd oddalił wniosek pozwanego dotyczący przeprowadzenia dowodu z treści uchwały Zarządu pozwanego Banku z dnia 5 czerwca 2008 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu Organizacyjnego(...)na okoliczność prowadzenia ksiąg rachunkowych przez oddziały oraz wniosek powódki o przeprowadzenie dowodu z wyciągu z rejestru klauzul niedozwolonych na okoliczność treści klauzuli nr 445 i 1747.
Okoliczności mające zostać stwierdzone tymi dowodami nie mają bowiem znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawieart. 3851§1 k.c.w zw. zart. 3853pkt.10 i 19 k.c.uznał postanowienie wzorca umowy za niedozwolone, zaś na podstawieart. 47942k.p.c.zakazał jego wykorzystywania w obrocie.
O wysokości opłaty sądowej od pozwu i obciążeniu nią pozwanego na rzecz Skarbu Państwa orzeczono na podstawieart. 26 ust 1pkt 6w zw. z art..113ust.1 oraz art.96 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.)
O kosztach zastępstwa procesowego rozstrzygnięto, stosownie do wyniku sporu, na zasadzieart. 98 i 99 k.p.c.w zw. z§ 14 ust. 3 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.)
O publikacji prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt pozwanej zarządzono na podstawieart.47944k.p.c.