Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 259/13
Data wyroku: 2013-09-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosława Strzelecka, Maria Mrozik-Sztykiel, Adam Wrzosek-spr.
Słowa kluczowe: Odszkodowanie Za Niesłuszne Skazanie, Tymczasowe Aresztowanie Lub Zatrzymanie
Podstawa prawna: art.552§4 kpk

Sygn. akt II AKa 259/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 września 2013r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:

      Przewodniczący: SSA – Maria Mrozik-Sztykiel

      Sędziowie: SA – Mirosława Strzelecka

       SA – Adam Wrzosek -spr.

      Protokolant: – sekr. sąd. Kazimiera Zbysińska

przy udziale Prokuratora Danuty Drösler
po rozpoznaniu w dniu 18 września 2013 r.
sprawyK. J.
o zadośćuczynienie i odszkodowanie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie
na skutek apelacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy

      od wyroku Sądu OkręgowegoW. P. w. W.

z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt  V Ko 294/12

I
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście bezzasadną;

II
wydatkami za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
K. J.złożył wniosek o zasądzenie na jego rzecz na podstawieart. 552 § 4 k.p.k.kwoty 200.000 zł tytułem odszkodowaniai kwoty 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za bezzasadne zatrzymanie.
Sąd OkręgowyW. P. w. W.wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt V Ko 294/12:

I
wniosek oddalił,

II
kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.

Powyższy wyrok zaskarżyła w całości pełnomocnik wnioskodawcy, zarzucając:

1
obrazę przepisów prawa materialnego,

2
obrazę przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na treść orzeczenia, wobec zaniechania przesłuchania świadka ujawnionego we wniosku,

3
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

4
zatajenie zaistniałego faktycznego stanu prawnego w przedmiocie sprawy sygn. akt II K 27/12 (dowód zał. Nr 2 do wniosku o odszkodowaniei zadośćuczynienie z dnia 23 maja 2012 r.),

5
poplecznictwo,

6
obrazę przepisówrozdziału 27 k.p.k.wyczerpujących dyspozycję przepisówart. 245 § 1 k.p.k.orazart. 248 § 1 i 2 k.p.k.

W konkluzji apelacji pełnomocnik wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie sprawy.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest oczywiście bezzasadna.
Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawieart. 552 § 4 k.p.k.za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie opiera się, tak jak przy roszczeniachz racji niesłusznego skazania lub niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania, na zasadzie ryzyka. Oznacza to, że kwestię bezpodstawności zatrzymania, w kontekście jego niewątpliwej niesłuszności oceniać należyz uwzględnieniem całokształtu materiału, jakim dysponuje sąd orzekającyw tym przedmiocie. Uwzględnia się zatem orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, w której nastąpiło zatrzymanie, jeżeli takowe zapadło (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2006 r. sygn. I KZP 5/06, OSNKW 206/6/55). W przedmiotowej sprawie zarówno w chwili orzekania przez Sąd I, jak i II instancji, nie zapadło orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, w której wnioskodawca był zatrzymany.W sprawie tej wniesiono przeciwko wnioskodawcy akt oskarżenia lecz dotychczas nie wyznaczono terminu rozprawy. Tym samym rozstrzygnięcie w przedmiocie wnioskuK. J.o zasądzenie na jego rzecz odszkodowania i zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie zostało wydane przez Sąd Okręgowy w oparciu o materiał zgromadzonyw postępowaniu przygotowawczym.
K. J.zatrzymano w dniu 24 maja 2011 r. (k. 64 akt sprawy II K 27/12). Pomimo, że w protokole zatrzymaniaK. J.nie wskazano podstawy prawnej zastosowania tego środka przymusu, nie ulega najmniejszej wątpliwości, że zatrzymanie nastąpiło w oparciu o przepisart. 244 § 1 k.p.k.Przepis ten określa, że Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a zachodzi obawa ucieczki lub ukrycia się tej osoby albo zatarcia śladów przestępstwa bądź też nie można ustalić jej tożsamości albo istnieją przesłanki do przeprowadzenia przeciwko tej osobie postępowania w trybie przyspieszonym.
Przy ocenie niewątpliwej niesłuszności zatrzymania powinno mieć się na uwadze, czy stosowanie tego środka przymusu nastąpiło z obraząrozdziału 27 Kodeksu postępowania karnego, tj. czy zostały spełnione określone wart. 244 § 1, § 1abądź§ 1b k.p.k.warunki do zatrzymania konkretnej osoby i czy zgodnie zart. 248 § 1 k.p.k.czas zatrzymania nie był nadmierny, a tym samym, czy tenże środek spowodował dolegliwości, jakich osoba zatrzymana nie powinna była doznać, analizując to zagadnienie w aspekcie całokształtu okoliczności zaistniałych w sprawie, w której miało miejsce zatrzymanie, a znanych w dacie orzekania w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia.
Zdaniem Sądu Okręgowego zatrzymanie wnioskodawcy było zasadne albowiem istniało uzasadnione przypuszczenie, że dopuścił się on popełnienia przestępstwa, a w związku z tym, iż odmówił on wydania rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie i oświadczył, że nie będzie brał udziału w czynnościach, zachodziło uzasadnione podejrzenie zacierania śladów przestępstwa (str. 11 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
O tym, że istniało uzasadniane przypuszczenie, żeK. J.dopuścił się popełnienia przestępstwa świadczy zgromadzonyw sprawie Sądu Rejonowegow. O.sygn. akt II K 27/12 materiał dowodowy, w tym zeznania pokrzywdzonegoK. P..W dniu 9 maja 2011 r., a więc na ponad dwa tygodnie przed zatrzymaniem wnioskodawcy prokurator wydał postanowienie o:
- zażądaniu odK. J.wydania rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie w postaci zegarków marki(...), przedmiotów posiadających nielegalnie naniesione znaki towarowe oraz innych przedmiotów pochodzących z przestępstwa, stanowiących dowód przestępstwa lub których posiadanie jest zabronione,
- nakazaniu przeszukania pomieszczeń mieszkalnych, piwnicznychi gospodarczych zajmowanych przezK. J..
Z notatki urzędowej sporządzonej w dniu 24 maja 2011 r. wynika, że po stawieniu się wnioskodawcy w KPP wO.zażądano od niego wydania przedmiotów, o których mowa wyżej.K. J.odmówił wydania i oświadczył, że nie będzie brał udziału w czynnościach procesowych. Tym samym Sąd I instancji trafnie ustalił, że była spełniona dalsza przesłanka do zatrzymania wnioskodawcy, w postaci istnienia obawy zacierania śladów przestępstwa.
Po dokonaniu przeszukania, które miało miejsce w dniu 24 maja2011 r., w dniu następnym wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów dotyczących przestępstw zart. 286 § 1 k.k.i zart. 305 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r.oprawie własności przemysłowejw zw. zart. 12 k.k., a w dniu 26 maja 2011 r. ogłoszono wyżej wymienione postanowienieK. J.i przesłuchano go w charakterze podejrzanego. Niezwłocznie po zakończeniu przesłuchania został on zwolniony. Czynności związane z zatrzymaniem wnioskodawcy nie naruszyły zatem uregulowań zawartych wart. 244 § 1 i art. 248 § 1 k.p.k.Uprawnione jest zatem stanowisko Sądu Okręgowego, że zatrzymanie wnioskodawcy było zgodne z obowiązującym w tym zakresie porządkiem prawnym, co wyklucza możliwość zasądzenia na jego rzecz odszkodowania i zadośćuczynienia, które zgodnie zart. 552 § 4 k.p.k.przysługuje jedynie w wypadku niewątpliwie niesłusznego zatrzymania. Na marginesie należy zauważyć – co też podniósł Sąd Okręgowy - że dla zasądzenia rekompensat określonych wart. 552 § 4 k.p.k.nie wystarczy ustalenie, iż zatrzymanie było niesłuszne, należy bowiem ustalić wysoki stopień owej niesłuszności, to jest stwierdzić, że było ono niewątpliwe niesłuszne.
Art. 245 § 1 k.p.k.przewiduje, że zatrzymanemu na jego żądanie należy niezwłocznie umożliwić nawiązanie w dostępnej formie kontaktu z adwokatem, a także bezpośrednią z nim rozmowę. Kwestie związane z szybkością realizacji powyższego uprawnienia nie mają wpływu na ocenę zatrzymania dokonywaną przez pryzmatart. 552 § 4 k.p.k.
Mając na uwadze brak podstaw do uznania, że zatrzymanie wnioskodawcy było niewątpliwie niesłuszne w rozumieniuart. 552 § 4 k.p.k.Sąd Okręgowy nie badał kwestii mających wpływ na ustalenie, czy wnioskodawcy przysługuje prawo jedynie do zadośćuczynienia, czy też także do odszkodowania oraz ich wysokości. Dlatego też na podstawieart. 170 § 1 pkt 2 k.p.k.Sąd I instancji zasadnie oddalił zgłoszony przez wnioskodawcę wniosek dowodowy o przesłuchanieK. F., która miała złożyć zeznania na okoliczność pogorszenia się stanu zdrowia wnioskodawcy w związku z jego zatrzymaniem (wniosek dowodowy k. 3, postanowienie Sądu Okręgowego k. 42).
Nie ma racji skarżący, że Sąd I instancji zataił dokument stanowiący załącznik nr 2 do wniosku tj. zawiadomienie, że postanowieniem prokuratora Prokuratury Rejonowejw. O.z dnia 5 kwietnia 2012 r. wszczęto śledztwo w sprawie składania w okresie od 2 maja 2011 r. do 16 stycznia 2012 r. w toku postępowania o sygn. akt Ds 524/11 fałszywych zeznań oraz fałszywego oskarżaniaK. J.(k. 5). Wyżej wymieniony dokument został bowiem zaliczony do materiału dowodowego (protokół rozprawy z dnia 25 kwietnia 2013 r. k. 43). Fakt wszczęcia śledztwaw sprawie fałszywych zeznań i fałszywego oskarżenia wnioskodawcy nie oznacza, że nie było podstaw do jego zatrzymania w dniu 24 maja 2011 r. Oceny, czy konkretne zatrzymanie było niewątpliwie niesłuszne dokonuje się zaś zgodnie z regułami, o których mowa wyżej i jak wykazano stanowisko zajęte przez Sąd Okręgowy w odniesieniu do zatrzymania wnioskodawcy w pełni zasługuje na aprobatę.
Odmowa uwzględnienia zażalenia na zatrzymanie nie oznacza, że zatrzymanie nie było niewątpliwie niesłuszne w rozumieniuart. 552 § 4 k.p.k.Jak już podniesiono wyżej kwestię bezpodstawności zatrzymania,w kontekście jego niewątpliwej niesłuszności, ocenia się nie w aspekcie tego, co sądził organ zatrzymujący w momencie zatrzymania osobyw oparciu o posiadane wówczas informacje bądź w oparciu o materiał jakim dysponował sąd rozpoznający zażalenie na zatrzymanie, leczz uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego, jaki posiada Sąd orzekający w kwestii odszkodowania i zadośćuczynienia za to zatrzymanie, a więc pod kątem tego, co wynika także z dalszych czynności prowadzonych w sprawie, w której doszło do zatrzymania. Okoliczności te oceniane sąex nunc, a nie wedle stanu z czasu stosowania zatrzymania bądź rozpoznania zażalenia na jego zastosowanie. Podniesione przez skarżącego okoliczności sugerujące stronniczość sędziego rozpoznającego zażalenie na zatrzymanieK. J.nie mają znaczenia dla oceny zasadności zaskarżonego wyroku.
W zaistniałej sytuacji brak było podstaw do podzielenia argumentacji skarżącego, a apelację należało uznać za oczywiście bezzasadną.
O kosztach sądowych za postępowanie odwoławczej orzeczonow myślart. 554 § 2 k.p.k.
Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny orzekł jakw wyroku.