Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 437/13
Data wyroku: 2013-08-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Irena Mazurek, Urszula Kocyłowska, Bogumiła Burda
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 385 kpc.

Sygn. akt

III AUa 437/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia14 sierpnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Irena Mazurek (spr.)

Sędziowie:

SSA Bogumiła Burda
SSA Urszula Kocyłowska

Protokolant

sekr. sądowy Anna Kuźniar

po rozpoznaniu w dniu14 sierpnia 2013 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuI. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o wznowienie postępowania w sprawie IV U 1481/11
na skutek apelacji wniesionej przez stronę pozwaną

od wyrokuSądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia18 marca 2013 r.sygn. aktIV U 2101/12

oddala apelację
Sygn. akt III AUa 437/13

UZASADNIENIE
wyroku z dnia 14 sierpnia 2013r.

Skargą z dnia 21 grudnia 2012r. – wniesioną do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie-wnioskodawczyniI. K., powołując się na przewidzianą wart. 4011kpcpodstawę wznowienia, przy jej odniesieniu do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt K 2/12 ( Dz. U. poz. 1285) ,domagała się wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 21 lutego 2012r. sygn. akt IV U 1481/11 , a w efekcie jego zmiany, jak też poprzedzającej go decyzji ZUS z dnia 12 października 2011r. poprzez zobowiązanie organu rentowego do podjęcia wypłaty wstrzymanej emerytury , począwszy od dnia1 października 2011r. wraz z odsetkami za zwłokę . W dalszym piśmie procesowym z dnia 11 lutego 2013r. skarżącą ograniczyła żądanie skargi do wypłaty świadczenia wraz z należnością uboczną za okres zamknięty od 1 października 2011r. do 21 listopada 2012r., a to wobec podjęcia wypłaty emerytury przez sam organ rentowy z dniem 22 listopada 2012r. , na mocy decyzji z dnia 22 stycznia 2013r. W krótkim uzasadnieniu skargi wnioskodawczyni naprowadzała, iż przepis na którym oparte zostały zarówno decyzja ZUS z dnia 12 października 2011r. jak i objęte skargą rozstrzygnięcie sądowe , wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia13 listopada 2012r. sygn. akt K 2/12 usunięty został z porządku prawnego wobec swej niekonstytucyjności , co uzasadnia wznowienie postępowania i ponowny osąd sprawy z pominięciem tego przepisu , skutkując uwzględnieniem w całości jej żądania podjęcia wypłaty emerytury już od dnia jej wstrzymania .

W odpowiedzi na skargę z dnia 19 lutego 2013r. pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.wniósł o jej oddalenie .Nie kwestionując, iż skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia jak też , że wniesiona została z zachowaniem przewidzianego wart. 407 § 2kpcterminu oraz ,że skarżąca podlega zakresowemu rozstrzygnięciu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r. sygn. akt K 2/12 ( nabyła prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009r. do 31 grudnia 2010r.) pozwany organ rentowy jedynie podnosił ,że powołany wyżej wyrok Trybunału może działać wyłącznie na przyszłość – stąd decyzjaz dnia 22 stycznia 2013r. podejmująca wypłatę emerytury skarżącej od dnia opublikowania tego wyroku w Dzienniku Ustaw tj. 22 listopada 2012r. Z kolei gdy idzieo dochodzoną przez skarżącą należność uboczną ( odsetki), to pozwany ZUS podkreślał ,że nie zachodzą przewidziane wart.85 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych( tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) przesłanki do uwzględnienie tego roszczenia , jako że do czasu wejścia w życie powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego przepis na mocy którego dokonano wstrzymania wypłaty emerytury skarżącej korzystał z domniemania konstytucyjności ,wywołując przewidziane w nim skutki prawne.

Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie , rozpoznając skargęI. K.,wznowił postępowanie zakończone prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 21 lutego 2012r. sygn. akt IV U 1481/11 , po czym –wyrokiem z dnia 18 marca 2013r. ( sygn. akt IV U 2101/12);
w pkt. I- zmienił objęty skargą wyrok oraz poprzedzającą go decyzję ZUSz dnia 12 października 2011r. , przyznając wnioskodawczyni prawo do emerytury od dnia 1 października 2011r. do 21 listopada 2012r., z jednoczesnym ustaleniem braku odpowiedzialności organu rentowego za wstrzymanie wypłaty świadczenia, oraz umorzeniem postępowania w części dotyczącej prawa do emerytury za okres od dnia 22 listopada 2012r.,
- w pkt. II- zaś oddalił skargę w pozostałym zakresie.
Na podstawie zgromadzonego w spawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy ustalił, iż decyzją z dnia 4 czerwca 2009 r. organ rentowy przyznałI. K.prawo do emerytury począwszy od dnia 1 maja 2009 r. Zarówno w dniu wystąpienia do organu rentowego z wnioskiem emerytalnym, jak też w dniu wydania przez organ rentowy decyzji emerytalnej, wnioskodawczyni pozostawała w stosunku pracy ze Starostwem(...)wR.. Decyzją z dnia 12 października 2011 r. organ rentowy , powołując ogólnie przepisy ustawy emerytalno – rentowej, orazart.28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r.o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 257 poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291 poz. 1707),  wstrzymał wnioskodawczyni wypłatę świadczenia , począwszy od dnia1 października 2011 r. , wskazując na fakt kontynuowania przez nią zatrudnienia u pracodawcy , u którego była zatrudniona przed nabyciem prawa do emerytury. Pełną zaś legalność powyższego rozstrzygnięcia potwierdził Sąd Okręgowy w Rzeszowie , prawomocnym wyrokiemz dnia 21 lutego 2012r. sygn. akt IV U 1481/11, oddalając odwołanie wnioskodawczyni od w/w decyzji ZUS. Tymczasem w dniu 13 listopada 2012r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt K 2/12 ( wyrok opublikowany w Dzienniku Ustawz dnia 22 listopada 2012r. poz. 1285) uznał, żeart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaww zw. zart. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 153,poz. 1227 ze zm.), dodanym przezart. 6 pkt. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r.w zakresie w jakim znajduje zastosowanie do osób które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r. bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez niego prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji RP. Przyjętym zaś przez sam Trybunał skutkiem tego orzeczenia była utrata mocy obowiązującej art. 28 ustawy zmieniającej z dnia 16 grudnia 2010 r. w zakresie w jakim przewidywała stosowanie art. 103a ustawy emerytalno – rentowej do osób które nabyły prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. Pozwany organ rentowy , w uwzględnieniu powyższego orzeczenia, decyzją z dnia 22 stycznia 2013r. podjął wypłatę emerytury skarżącejI. K.od dnia 22 listopada 2012r. tj. od dnia wejścia w życie omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ( data jego publikacji w Dzienniku Ustaw ) . W świetle powyższych ustaleń Sąd Okręgowy w Rzeszowie w pierwszym rzędzie uznał ,że skargaI. K.jako oparta na ustawowej podstawie wznowienia , przy zachowaniu terminu do jej wniesienia uzasadnia ponowny osąd sprawy , stąd formalne wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 21 lutego 2012r. sygn. akt IV U 1481/11 . Dokonując następnie ponownej oceny prawnej tej sprawy – z pominięciem już zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny w w/w wyroku z dnia 13 listopada 2012r. przepisu ( przy obszernym powieleniu argumentacji Trybunału jaka legła u podstaw tego rozstrzygnięcia) ,Sąd Okręgowy uznał, że zawieszenie wypłaty emerytury wnioskodawczyni od 1 października 2011 r. było bezpodstawne , jako ,że „odpadł” warunek realizacji nabytego przez nią prawa w postaci konieczności rozwiązania stosunku pracy. Uznając tym samym merytoryczną zasadność wniesionej skargi , Sąd I instancji w oparciu oart.412 § 2 kpczmienił objęty nią wyrok z dnia 21 lutego 2012r. jak też poprzedzającą go decyzje ZUS z dnia12 października 2011r. przy potwierdzeniu uprawnieniaI. K.do realizacji prawa do emerytury ( jej wypłaty) już od dnia 1 października 2011r. do dnia 21 listopada 2012r. Podjęcie wypłaty świadczenia po w/w dacie przez sam organ rentowy – w toku postępowania wywołanego przedmiotową skargą – uzasadniało z kolei przyjęte przez Sąd I instancji orzeczenie o umorzeniu w tym zakresie postępowania na podstawieart. 477((
      13))kpc. Podkreślając jednocześnie ,że w zaistniałej sytuacji prawnej obowiązywania zdyskredytowanego co do swej konstytucyjności przepisu aż do dnia utraty jego mocy , a tym samym zdolności wymuszania w całym tym okresie określonego zachowania jego adresatów- w tym pozwanego organu rentowego- Sąd Okręgowy w Rzeszowie nie znalazł podstaw do przypisania ZUS odpowiedzialności za opóźnienie w podjęciu wypłaty emerytury skarżącej ,przy powołaniuart.118 ust.1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2009 roku Nr 153 poz. 1227 ze zm.) . Powyższe stanowić też miało o bezzasadności skargi w części dotyczącej roszczenia ubocznego ( żądania wypłaty odsetek),tu przy wskazaniu dodatkowo na treśćart. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych( tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) .

Wyrok Sądu Okręgowego Sadu Pracy i Ubezpieczeń Społecznychw Rzeszowie z dnia 18 marca 2013r. – w części uwzględniającej żądanie skargi- zaskarżony został przez pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwR.. W apelacji z dnia 23 kwietnia 2013r. ( v. k- 36-37) organ rentowy, wnosząc o zmianę zaskarżonej części orzeczenia Sądu I instancji poprzez oddalenie także w tym zakresie żądania skarżącejI. K., zarzucił naruszenieart. 190 Konstytucjiprzez przyjęcie, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt K 2/12, ogłoszone 22 listopada 2012 r. odnosi skutek prawny z mocą wsteczną i uzasadnia podjęcie wypłaty świadczenia za okres sprzed jego ogłoszenia, pomimo, że powołany wyrok Trybunału takiego stwierdzenia nie zawiera. Tym samym apelujący zarzucił również naruszenie art. 103a ustawy emerytalno – rentowej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji z dnia 12 października 2011 r. jak i w dacie wyrokowania przez Sąd Okręgowy w postępowaniu weryfikującym tę decyzję, przez odmowę zastosowania tego przepisu, a w związku z tym naruszenieart. 316 §1 kpcprzez orzekanie o zasadności roszczenia według stanu prawnego istniejącego w dacie aktualnego wyrokowania. W uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego – tak jak w odpowiedzi na skargę- organ rentowy naprowadzał, że utrata mocy obowiązującej art. 103a ustawy emerytalno - rentowej nastąpiła dopiero z chwilą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a nie wcześniej. Sąd zaś badając legalność decyzji organu rentowego powinien orzekać według stanu prawnego obowiązującego w dacie jej wydania.

       WnioskodawczyniI. K.wniosła o oddalenie apelacji organu rentowego( v- e –protokół 00:090:56 –oświadczenie w/w złożone na rozprawie apelacyjnej) .

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie , rozpoznając apelację pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.zważył , co następuje ;

Apelacja jest nieuzasadniona i jako taka podlega oddaleniu.
Zaskarżony bowiem wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie (w części kwestionowanej przez skarżącego), jest w ocenie tut. Sądu – wbrew zarzutom apelacji - wyrokiem trafnym i odpowiadającym prawu.
Przede wszystkim już na wstępie podkreślić należy ,że stawiając zarzut naruszeniaart.316 §1kpcskarżący zdaje się równocześnie nie dostrzegać ,iż przedmiotowa sprawa jest wynikiem złożonej przezI. K.skargi o wznowienie postępowania . Tym samym wobec nie kwestionowania przez ZUS , iż skarga ta opiera się na ustawowej podstawie jak też ,że zaistniały dalsze formalno-prawne przesłanki do jej merytorycznego rozpoznania , oraz ,że- co istotne- skarżąca należy do kręgu osób objętych dobrodziejstwem zakresowego rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt K 2/12 , dziwić musi stanowisko apelującego co do braku podstaw uznania merytorycznej zasadności skargi , jako pozostającew jaskrawej sprzeczności tak zart. 401((

      1))kpc,art. 412 § 2kpcjak i przede wszystkim art.190 ust.4 ustawy zasadniczej. Stwierdzenie bowiem przez Trybunał Konstytucyjny niezgodnościart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw( Dz. U. Nr 257, poz. 1726)w związku zart.103 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 153,poz. 1227 ze zm.) dodanym przezart.6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r.w zakresie w jakim znajduje zastosowanie do osób ,które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011r. , bez konieczności rozwiązania stosunku pracy , z wyrażoną wart.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejzasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa ( bliżej na ten temat w uzasadnieniu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego), spowodowało derogowanie z porządku prawnego zdyskredytowanych co do swej konstytucyjności wyżej powołanych przepisów. Powyższe więc oznaczało, że z chwilą opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw przepisy te utraciły zdolność do wymuszania określonego zachowania zarówno przez ich adresatów jak również przez organy stosujące prawo , dając jednocześnie wnioskodawczyni ,przewidziane wprost w wyżej powołanych :art.190 ust 4 ustawy zasadniczej tu w zw. zart. 401((

      1))kpckonstytucyjne uprawnienie do wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem wydanym na podstawie tych niekonstytucyjnych przepisów . Gdyby więc podzielić stanowisko pozwanego organu rentowego o tym, że aż do momentu ogłoszenia orzeczenia Trybunału ,akt uznany za niekonstytucyjny ma pełną moc obowiązującą i powinien być bez żadnych zastrzeżeń stosowany przez sądy do stanów faktycznych powstałych przed ogłoszeniem tego orzeczenia , to w istocie przekreślałoby to sens instytucji wznowienia postępowania, którego celem jest przecież restytucyjne wydanie orzeczenia zgodnego z prawem ,w zgodzie już z wartościami i zasadami konstytucyjnymi . O tak rozumianych skutkach orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego stanowią między innymi wyroki samego Trybunału z dnia 2 marca 2004r. SK 53/03, OTK 2004/3/16, czy9 czerwca 2003r. SK 5/03 OTK 2003/6A/50, w których podkreślone zostało ,że prawo do wznowienia postępowania w wypadku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności prawnej podstawy prawomocnego orzeczenia sądowego ,jest jednym z aspektów konstytucyjnego prawa do sądu , przy czym realizacja tej reguły na gruncie przepisów postępowania cywilnego ( w/wart.401((

      1))kpc) prowadzi do tego ,że sąd – stwierdzając ,że orzeczenie zostało wydane w oparciu o obowiązujący akt prawny – ma jednocześnie przesłankę do innego rozstrzygnięcia sprawy ( choć akt ten obowiązywał, to jednak nie powinien być zastosowany w sprawie , co okazało się dopiero po wydaniu orzeczenia przez Trybunał – bliżej o wieloaspektowości następstw stwierdzenia niekonstytucyjności , w artykule pod tym samym tytułem autorstwa Katarzyny Gonery i Ewy Łętowskiej - Państwo i Prawo nr 5 z 2008r. ) . Odnosząc więc te wszystkie uwagi na grunt przedmiotowej sprawy , stwierdzić z całą mocą należy ,że przy dokonaniu ponownej oceny prawnej występującego w niej przedmiotu sporu – z wyłączeniem już uznanych za niekonstytucyjne , a wyżej powołanych przepisów -roszczenie wnioskodawczyniI. K.podjęcia wypłaty świadczenia i to już z dniem 1 października 2011r. okazało się być w pełni zasadne, jako ,że niekonstytucyjny okazał warunek rozwiązania stosunku pracy do kontynuowania wypłaty emerytury odwołującej . Z tego to więc zasadniczego względu i na podstawie wyżej powołanego teżart. 412 §2 kpcSąd I instancji miał pełne podstawy do przyjęcia zaskarżonego orzeczenia. Na koniec , jedynie marginalnie Sąd Apelacyjny chciałby zauważyć ,że nawet w odniesieniu do spraw będących w toku , powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego rodzić musi podobne skutki ,przy uwzględnieniu zasady aktualności orzekania (art.316 §1kpc) – o czym wielokrotnie naprowadzał tut. Sąd przy okazji rozpoznawania tego rodzaju spraw ( i tu dla przykładu przywołać można wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 17 kwietnia 2013r.sygn. akt III AUa 80/13). Nie powielając więc już użytej na użytek tego rodzaju postepowań argumentacji, dodatkowo jedynie podać przyjdzie ,że tożsame stanowisko w analogicznej sprawie zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 kwietnia 2013r.II UK 299/12 ( przedmiotowy wyrok i jego uzasadnienie na stronie internetowej Sądu Najwyższego) .
Mając więc powyższe na uwadze- z braku dostatecznych podstaw faktycznych i prawnych – na podstawieart.385 kpcorzeczono o oddaleniu apelacji organu rentowego.

(...):

(...)
(...)
(...)
(...)
(...)