Sąd Okręgowy w Warszawie
V Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ca 644/13
Data wyroku: 2013-06-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bogusława Jarmołowicz-Łochańska Sędziowie SSO Ewa Talarczyk, Agnieszka Wlekły
Słowa kluczowe: Odszkodowanie Jednorazowe, Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 § 1 k.c.
Teza: „ … w ramach zadośćuczynienia brak zatrudnienia mógłby zostać uwzględniony jedynie, gdyby fakt ten oddziaływał na kondycję psychiczną powoda … .”;
„ … z uwagi na fakt, iż ani bliscy powoda ani on sam nie ponieśli żadnych wydatków (ani nie utracili dochodów) z tytułu sprawowanej nad nim opieki, żądanie kompensaty uszczerbku majątkowego doznanego przez najbliższych powoda podlegało oddaleniu. „;
„ …co do zasady na uwzględnienie zasługuje żądanie pozwu w zakresie obejmującym koszty przejazdu do szpitala poniesione przez najbliższych powoda. Tym niemniej Sąd I instancji wskazał, że świadczenia należne powodowi z powyższego tytułu kompensuje w całości przyznane mu przez ZUS jednorazowe odszkodowanie.”;
„ … czynnikiem znacznie zwiększającym rozmiar krzywdy doznanej przez powoda wskutek wypadku jest również to, iż w młodym wieku doznał on trwałego, 30-procentowego uszczerbku na zdrowiu w zakresie narządów ruchu, a jego lewa noga na skutek doznanych urazów jest o 1 cm krótsza od prawej.”

Sygn. akt V Ca 644/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 czerwca 2013 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący -SSO Bogusława Jarmołowicz-ŁochańskaSędziowieSSO Ewa Talarczyk (spr.)
SSR del. Agnieszka Wlekły
Protokolantsekr. sąd. Przemysław Sulich
po rozpoznaniu w dniu14 czerwca 2013 r.w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaM. A.
przeciwko(...) sp. z o.o.wW.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie
z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt I C 355/10

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że w jego punkcie 1.zasądza dodatkowo od(...) Sp. z o.o.wW.na rzeczM. A.kwotę 10.000 zł (dziesięć tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 27 sierpnia 2010 r. do dnia zapłaty, zaś w jego punkcie 3. nie obciąża powoda kosztami zastępstwa prawnego pozwanego, a w punkcie 4. kwotę 1270 (jeden tysiąc dwieście siedemdziesiąt) zł zastępuje kwotą 1489 (jeden tysiąc czterysta osiemdziesiąt dziewięć) zł;

II
oddala apelację w pozostałym zakresie;

III
znosi między stronami koszty postępowania w instancji odwoławczej.

Sygn. akt V Ca 644/13

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 24 lutego 2010 r., po rozszerzeniu powództwa w piśmie z dnia 11 września 2012 roku,M. A.wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego(...) Sp. z o.o.z siedzibą wW.kwoty 74.403 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, z czego kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę fizyczną i psychiczną oraz kwoty 24.403 zł tytułem zwrotu kosztów opieki, leczenia i rehabilitacji, w tym: kwoty 1.750,00 zł tytułem zwrotu kosztów przejazdów do szpitala oraz centrum rehabilitacji wK., zaś kwoty 21.465 zł – tytułem zwrotu kosztów opieki świadczonej przez rodziców powoda w okresie jego pobytu w szpitalu oraz o zwrot kosztów procesu.
Pozwany(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów procesu.

Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie wyrokiem z dnia 20 grudnia 2012 r., zapadłym w sprawie o sygn. akt I C 355/10 zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 20.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 27 sierpnia 2012 r. do dnia zapłaty (pkt 1.), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 2.) oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.663 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 3.), a ponadto nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.270 zł tytułem kosztów sądowych, od których powód był zwolniony, pozostałe nieuiszczone koszty sądowe przejmując na rachunek Skarbu Państwa (pkt 4.).

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne Sądu I instancji:
Jak ustalił Sąd Rejonowy, w dniu 6 czerwca 2008 rokuM. A., zatrudniony w pozwanej(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.na stanowisku magazyniera, wykonywał swoje obowiązki pracownicze, tj. układał na swoim wózku widłowym opony. W tym czasie inny pracownik wjechał prowadzonym przez siebie wózkiem widłowym w odwróconego tyłemM. A., który upadł, a znajdujące się na wózku opony przewróciły się na niego. Zdarzenie to zostało uznane za wypadek przy pracy.
Stosownie do dalszych ustaleń Sądu pierwszej instancji, po wypadkuM. A.został przetransportowany śmigłowcem doSzpitala (...)wW.. Kolejno Sąd Rejonowy ustalił, iż w wyniku wypadkuM. A.doznał złamania otwartego podudzia lewego, złamania kostki przyśrodkowej podudzia lewego i złamania otwartego podudzia prawego. W szpitalu przebywał w okresie od 6 czerwca 2008 roku do dnia 27 czerwca 2008 roku na Oddziale Urazowo – Ortopedycznym, gdzie zastosowano u niego leczenie operacyjne polegające na zespoleniu obu podudzi gwoździem śródszpikowym blokowanym oraz zespolenie kostki przyśrodkowej śrubami.
Stosownie do dalszych ustaleń Sądu I instancji, powoda wypisano ze szpitala z zakazem obciążania kończyn dolnych, koniecznością pielęgnacji ran oraz zaleceniami kontrolnymi. W trakcie pobytu w szpitalu doM. A.co drugi dzień przyjeżdżali rodzice, przywożeni przez sąsiadaI. W.za kwotę 50 zł za kurs. W tym samym wymiarze powoda odwiedzała siostra cioteczna.
Ponadto Sąd I instancji ustalił, iż po wyjściu ze szpitalaM. A.opiekowała się matkaK. A.;M. A.wymagał pomocy przy codziennych czynnościach, w tym tych związanych z higieną osobistą. Przez pierwsze sześć tygodniM. A.leżał w łóżku, a następnie przez okres czterech miesięcy poruszał się przy pomocy wózka inwalidzkiego. W tym czasie zażywał środki przeciwbólowe.
Stosownie do dalszych ustaleń Sądu Rejonowego, w styczniu 2009 r. powód zaczął się poruszać przy pomocy kul, a od kwietnia 2009 roku - samodzielnie. Powodowi zakładane były także opatrunki co drugi dzień z uwagi na sączenie z przetoki w okolicy kostki przyśrodkowej lewej goleni.
Sąd Rejonowy kolejno ustalił, że pozwana(...) sp. z o.o.w związku z trwającą rehabilitacjąM. A.wypłaciła mu wsparcie finansowe w wysokości 2.000 zł oraz wypożyczyła na własny koszt wózek inwalidzki dlaM. A., a kierowca firmy organizował powodowi transport z i na badania, na komisje lekarską
Zgodnie z dalszymi ustaleniami Sądu I instancji, w okresie od dnia 4 do 7 listopada 2008 rokuM. A.ponownie przebywał wSzpitalu (...)wW.na Oddziale Urazowo - Ortopedycznym z rozpoznaniem złamania wieloodłamowego obu kości podudzia w trakcie leczenia. Zastosowano leczenie operacyjne polegające na dynamizacji zespolenia oraz zalecono zmianę opatrunku co 2 dni, zdjęcie szwów za 10 dni oraz dalszą rehabilitację
Sąd Rejonowy ustalił nadto, iż w okresie od dnia 5 grudnia 2008 roku do dnia 15 stycznia 2009 rokuM. A.przebywał w Centrum(...)wK.naOddziale (...)z rozpoznaniem stanu po złamaniu obu goleni oraz złamaniu kostki przyśrodkowej lewej. U pacjenta stwierdzono poprawę zakresu ruchomości w stawach skokowych oraz niewygojoną ranę w okolicy kostki przyśrodkowej lewej. Zalecono kontynuację ćwiczeń oraz kontrolę ortopedyczną. Powód wykonywał także ćwiczenia rehabilitacyjne w warunkach domowych.
Ponadto Sąd Rejonowy ustalił, iż kolejna hospitalizacja powoda miała miejsce w dniach od 24 sierpnia 2009 roku do 4 września 2009 roku, w trakcie której usunięto pozostające jeszcze elementy metalowych zespoleń. W dniu 6 lutego 2009 roku(...) Sp. z o.o.wW.zakupiła rower treningowy mechaniczny w celu pomocyM. A.w rehabilitacji, a w dniu 10 lutego 2009 roku pozwana przyznała kolejną zapomogę w wysokości 500 zł.
Stosownie do dalszych ustaleń Sądu I instancji, we wrześniu 2009 r.Z. U. S.Oddział wT.orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w sprawie procentowego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego skutkami wypadku ustalił, iżM. A.doznał 30 % długotrwałego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego skutkami wypadku przy pracy z dnia 6 czerwca 2008 roku i wypłacił jednorazowe odszkodowanie z tego tytułu w wysokości 17.670 zł. Powód otrzymał także kwotę 7.000-8.000 zł z tytułu ubezpieczenia majątkowego.
Jak ustalił Sąd Rejonowy, obecnieM. A.ma wygojone blizny oraz niewielkie ograniczenie ruchomości lewego stanu skokowego, wielomiejscowy zespół bólowy oraz poczucie pogorszenia sprawności, przy czym rokowania na przyszłość są dobre.
Przy tak poczynionych ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy uznał powództwo za częściowo zasadne.
Sąd I instancji wskazał, iż źródłem odpowiedzialności pozwanego było zdarzenie, które zakwalifikowane zostało jako wypadek przy pracy, a powodowi wypłacone zostało z tego tytułu jednorazowe odszkodowanie z ubezpieczenia społecznego.
Powołując się na przepisyart. 445 § 1 k.c.w zw. zart. 444 § 1 k.c.oraz wskazując na precyzowane w wypowiedziach judykatury kryteria ustalania wysokości zadośćuczynienia za krzywdę, Sąd Rejonowy zważył, że powód doznał bez jakiegokolwiek swojego zawinienia znacznego cierpienia fizycznego, gdyż w wyniku wypadku wystąpiły opisane obrażenia, które powodowały znaczące, długotrwałe doznania bólowe. Ponadto Sąd I instancji wskazał na konieczność kilkakrotnego poddania się przez powoda leczeniu operacyjnemu i długotrwałej rehabilitacji.
Sąd Rejonowy podkreślił, iż proces powrotu do zdrowia łączył się dla powoda nie tylko z wieloma doznaniami bólowymi, ale również z innymi negatywnymi następstwami wypadku, które w sposób dotkliwy uniemożliwiały mu normalną egzystencję i kontynuację dotychczasowego sposobu życia. Sąd I instancji zwrócił uwagę, iż przez znaczny okres po wypadku powód był uzależniony od pomocy osób bliskich, w zakresie obejmującym niemal wszystkie czynności związane z codzienną egzystencją, w tym dotyczące sfery intymnej (jak np. związanych z utrzymaniem higieny osobistej). Sąd I instancji zaznaczył, że przez okres pierwszych sześciu tygodni po wypadku powód leżał w łóżku, przez kolejne cztery miesiące poruszał się przy pomocy wózka inwalidzkiego, a następnie o kulach, co zdaniem Sądu Rejonowego musiało być szczególnie dotkliwe i krępujące dla powoda - młodego, czynnego zawodowo mężczyzny, który przed wypadkiem była osobą aktywną, w pełni sprawną i korzystającą z uroków życia właściwych dla jego wieku.
Przy ocenie rozmiaru doznanej przez powoda krzywdy Sąd I instancji uwzględnił również fakt, iż mimo, że proces leczenia samego urazu zgodnie z aktualnymi możliwościami medycyny został w znacznej mierze zakończony, to jednak powód doznał stałego, 30% uszczerbku na zdrowiu i nadal ma uczucie ograniczenia możliwości ruchowych kończyn. Sąd Rejonowy podniósł przy tym, iż niewykluczone jest wystąpienie u powoda w nieodległej przyszłości pourazowych zmian zwyrodnieniowych, powodujących zwiększenie dolegliwości bólowych. Sąd I instancji zaznaczył ponadto, iż powód do dnia wydania wyroku w dalszym ciągu odczuwał ból nogi oraz miał problemy ze swobodnym poruszaniem się.
Sąd Rejonowy zważył także, iż zakres obrażeń fizycznych doznanych przez powoda ograniczył się do narządów ruchu, a cierpienia fizyczne z nimi związane - choć z pewnością niezwykle dolegliwe - miały ograniczony czasowy zasięg, zaś ich intensywność stopniowo malała. Jednocześnie Sąd I instancji stwierdził, że leczenie i rehabilitacja powoda zakończyły się sukcesem i stan jego zdrowia wrócił aktualnie w znacznym stopniu do sytuacji przed wypadkiem. Sąd Rejonowy zaznaczył przy tym, że tragiczne zdarzenie nie wpływa już zatem destrukcyjnie - pomimo wspomnianych ograniczeń - na komfort życia powoda w chwili obecnej.
Powołując się na poglądy wyrażane w judykaturze, Sąd I instancji wskazał, iż przy ustaleniu „odpowiedniej sumy” zadośćuczynienia uwzględnił fakt wypłacenia powodowi jednorazowego odszkodowania z ubezpieczenia społecznego (w kwocie przekraczającej 17.000 zł) i kwotę przyznaną mu z tytułu ubezpieczenia majątkowego (w wysokości ok. 7.000 zł).
Jak podniósł Sąd Rejonowy, brak jest podstaw do stwierdzenia, że obecny brak aktywności zawodowej powoda pozostaje w bezpośrednim związku z urazami doznanymi na skutek wypadku, co nakazuje przyjąć, iż jest to wynik sytuacji na lokalnym rynku pracy i suwerennej decyzji powoda w tym zakresie. Niezależnie od powyższego Sąd Rejonowy zaznaczył, że strona powodowa nie zgłosiła w niniejszym postępowaniu żądań, np. o charakterze rentowym, a w ramach zadośćuczynienia brak zatrudnienia mógłby zostać uwzględniony jedynie, gdyby fakt ten oddziaływał na kondycję psychiczną powoda, co jednak - zdaniem Sądu I instancji - nie zostało wykazane.
W ocenie Sądu Rejonowego powyższe okoliczności oraz młody wiek poszkodowanego powoda w chwili wypadku uzasadniały przyznanie powodowi zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek wypadku w kwocie 20.000 zł.
Rozważając zgłoszone przez stronę powodową żądanie w zakresie zwrotu kosztów opieki Sąd Rejonowy zaznaczył, że podstawą faktyczną tego żądania jest okoliczność doznania szkody wynikającej z wypadku, a tak sformułowane żądanie nie obejmuje obowiązku zapłaty periodycznych świadczeń w oznaczonej wysokości o charakterze rentowym, z tytułu np. zwiększonych potrzeb.
Kolejno Sąd Rejonowy wskazał, że z uwagi na fakt, iż ani bliscy powoda ani on sam nie ponieśli żadnych wydatków (ani nie utracili dochodów) z tytułu sprawowanej nad nim opieki, żądanie kompensaty uszczerbku majątkowego doznanego przez najbliższych powoda podlegało oddaleniu.
Ponadto Sąd I instancji stwierdził, że co do zasady na uwzględnienie zasługuje żądanie pozwu w zakresie obejmującym koszty przejazdu do szpitala poniesione przez najbliższych powoda. Tym niemniej Sąd I instancji wskazał, że świadczenia należne powodowi z powyższego tytułu kompensuje w całości przyznane mu przez ZUS jednorazowe odszkodowanie.
Rozstrzygając o żądaniu dotyczącym odsetek za zwłokę Sąd Rejonowy uwzględnił pogląd Sądu Najwyższego, że orzeczenie Sądu przyznające zadośćuczynienie ma charakter rozstrzygnięcia deklaratoryjnego, a nie konstytutywnego, w konsekwencji czego zobowiązanie do zapłaty zadośćuczynienia ma charakter zobowiązania bezterminowego, toteż przekształcenie go w zobowiązanie terminowe może nastąpić w wyniku wezwania wierzyciela (pokrzywdzonego) skierowanego wobec dłużnika do spełnienia świadczenia (art. 455 k.c.). Mając na uwadze, że stosowne wezwanie do zapłaty wobec pozwanego nastąpiło z chwilą doręczenia mu pozwu, tj. dnia 12 sierpnia 2010 r., Sąd Rejonowy uznał, iż odsetki należało zasądzić od dnia przypadającego po upływie 14 dni – jako niezbędnego okresu na niezwłoczne spełnienie świadczenia - od ww. daty, tj. od 27 sierpnia 2010 r. Sąd I instancji przyznał się do omyłki, którą popełnił przy redagowaniu pkt 1 tenoru wyroku, wpisując w miejsce 2010 r. inną datę - tj. 2012 r.
O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 100 k.p.c.w zw. z§ 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędui§ 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra  Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Sąd I instancji wskazał, iż zasądzając w pkt 3. wyroku na rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu w wysokości 1.663 zł, miał na uwadze poniesione przez pozwanego koszty w postaci wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w wysokości 3.600 zł oraz koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz w analogicznej wysokości przez powoda oraz fakt, że pozwany uległ w sporze w 26,88%, a zatem obciążały go koszty procesu w kwocie 1.954 zł. Zawarte w pkt. 4 sentencji rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów sądowych, Sąd Rejonowy uzasadnił brzmieniemart. 113 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Apelacjęod powyższego rozstrzygnięcia wywiódł powód, zaskarżając wyrok Sądu Rejonowego w części oddalającej powództwo o zapłatę dalszej kwoty 34.403 zł.
Skarżący wniósł o zmianę wyroku Sądu I instancji poprzez dodatkowe zasądzenie na jego rzecz kwoty 34.403 zł z ustawowymi odsetkami od kwot: 26.325 zł – od dnia 24 lutego 2010 r. do dnia zapłaty oraz 8.078 – od dnia 11 września 2012 r. do dnia zapłaty, jak również o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu apelujący doprecyzował, iż w postępowaniu odwoławczym domaga się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego dodatkowej kwoty 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz kwoty 24.403 zł – tytułem odszkodowania za koszty odwiedzin powoda w szpitalu przez jego najbliższych oraz koszty leków i opieki w okresie, kiedy nie był w stanie samodzielnie wykonywać nawet najprostszych codziennych czynności życiowych.
Apelujący zarzucił wyrokowi Sądu Rejonowego naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w szczególności przepisów:art. 445 § 1 k.c.przez przyjęcie, że kwotą odpowiednią tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę doznaną na skutek obrażeń ciała odniesionych w wypadku przy pracy w dniu 6 czerwca 2008 r. przy uwzględnieniu kwot przyznanych w postępowaniu wypadkowym jest suma 20.000 zł,art. 444 § 1 k.c.- przez oddalenie roszczeń powoda dotyczących zwrotu kosztów jego odwiedzin przez rodziców w czasie pobytu w szpitalu oraz opieki i pomocy osób drugich przy wykonywaniu codziennych czynności oraz kosztów leczenia.
W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

Apelacja była w przeważającym zakresie bezzasadna, tym niemniej zasługiwała na uwzględnienie w tej części, w której zmierzała do zmiany wyroku Sądu Rejonowego poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda dodatkowo kwoty 10.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez powoda wskutek wypadku z dnia 6 czerwca 2008 r.
Sąd Okręgowy w pełni podziela i aprobuje ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, uznając je za prawidłowo osadzone w zgromadzonym materiale dowodowym, a w konsekwencji – przyjmując za własne. Także rozważaniom prawnym Sądu Rejonowego w zakresie motywów oddalenia powództwa w części dotyczącej żądania zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda odszkodowania za koszty opieki sprawowanej nad nim po wypadku przez inne osoby i koszty odwiedzin powoda w szpitalu przez jego rodziców, nie można postawić zarzutu naruszenia obowiązujących przepisów.
Zasadny okazał się natomiast podniesiony przez apelującego zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 445 § 1 k.c.W ocenie sądu odwoławczego, Sąd I instancji nie dość wnikliwie przeanalizował bowiem zakres doznanej przez powoda krzywdy i w rezultacie zasądził na jego rzecz zadośćuczynienie w zbyt niskiej wysokości, nie kompensujące na odpowiednim poziomie odczuwanego przez powoda przez kilka miesięcy po wypadku poczucia bezsilności i dyskomfortu związanego z koniecznością korzystania z pomocy innych osób przy wykonywaniu codziennych czynności, jak również skutków wypadku polegających na utracie pracy i obiektywnych trudnościach powoda w znalezieniu nowego zatrudnienia.
Stosownie do przepisuart. 445 § 1 k.c., naprawienie szkody niemajątkowej, tzw. krzywdy, może polegać na przyznaniu poszkodowanemu odpowiedniej sumy pieniężnej. Wyrażenie „odpowiednia suma” celowo jest pojęciem niedookreślonym, albowiem – w przeciwieństwie do szkody w dobrach materialnych – z uwagi na specyfikę szkody niemajątkowej nie da się w sposób ścisły wyliczyć jej wartości w pieniądzu. Zasadnicze kryterium decydujące o wysokości należnego zadośćuczynienia stanowi przede wszystkim rozmiar doznanej przez pokrzywdzonego krzywdy, a jej niewymierny charakter powoduje, że ocena w tej mierze winna być dokonywana na podstawie całokształtu okoliczności sprawy.
W tym miejscu należy podkreślić, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowiskiem, zarzut niewłaściwego określenia wysokości zadośćuczynienia może być uwzględniony tylko wtedy, gdy nie zostały wzięte pod uwagę wszystkie istotne kryteria wpływające na tę postać kompensaty (vide:uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego: z dnia 24 stycznia 2000 r., III CKN 536/98, Lex nr 694226, z dnia 26 lipca 2001 r., II CKN 889/00, Lex nr 52471). Co więcej, korygowanie przez sąd drugiej instancji zasądzonego zadośćuczynienia może być aktualne tylko wtedy, gdy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, mających wpływ na jego wysokość, jest ono niewspółmiernie nieodpowiednie, czyli albo rażąco wygórowane, albo rażąco niskie (vide:uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2004 r., I CK 219/04, Lex nr 146356).
W ocenie Sądu Okręgowego, wysokość zasądzonego wyrokiem Sądu I instancji na rzecz powoda zadośćuczynienia nie w pełni rekompensuje krzywdę doznaną przez poszkodowanego wskutek wypadku, przy czym zakres tej dysproporcji jest znaczny. Należy zaakcentować, iż żądanie dodatkowego zasądzenia na rzecz powoda w postępowaniu apelacyjnym kwoty 10.000 zł w okolicznościach niniejszej sprawy było oczywiście uzasadnione.
Powyższą ocenę usprawiedliwia zwłaszcza fakt, iż leczenie powoda trwało niemal półtora roku i wiązało się z wieloma skomplikowanymi i bolesnymi zabiegami, a poszkodowany do chwili obecnej nie odzyskał pełnej sprawności; chodzi utykając i odczuwa dolegliwości bólowe związane z doznanym w wypadku urazem. Jak trafnie wskazał apelujący, czynnikiem znacznie zwiększającym rozmiar krzywdy doznanej przez powoda wskutek wypadku jest również to, iż w młodym wieku doznał on trwałego, 30-procentowego uszczerbku na zdrowiu w zakresie narządów ruchu, a jego lewa noga na skutek doznanych urazów jest o 1 cm krótsza od prawej.
Dodatkowo należy tu mieć na uwadze, iż w chwili wypadku powód miał zaledwie 26 lat i z pewnością było mu szczególnie trudno pogodzić się z tak nagłym i poważnym pogorszeniem jego zdrowia i jakości życia, jakie nastąpiło na skutek przedmiotowego wypadku. Zwłaszcza okres pierwszych kilku tygodni po powrocie ze szpitala do domu był dla powoda wyjątkowo ciężki i związany z traumatycznymi przeżyciami. Jak wynika z trafnych ustaleń Sądu Rejonowego, powód przez sześć tygodni był zmuszony leżeć w łóżku, przez co potrzebował pomocy innej osoby przy wykonywaniu nawet najprostszych codziennych czynności, zaś przez kolejne cztery miesiące mógł się poruszać tylko korzystając z wózka inwalidzkiego.
Nadto trzeba zauważyć, iż przy ustalaniu wysokości należnego powodowi zadośćuczynienia, Sąd I instancji niedostateczną wagę przypisał odczuwanym przez poszkodowanego cierpieniom psychicznych związanym ze znacznym ograniczeniem jego sprawności fizycznej, przede wszystkim w okresie pierwszych sześciu miesięcy po przedmiotowym zdarzeniu. Tymczasem w świetle całokształtu materiału dowodowego sprawy nie ulega wątpliwości, iż rozmiar doświadczanych wówczas przez powoda negatywnych przeżyć psychicznych był znaczny.
W ocenie Sądu Okręgowego, także trwałe oszpecenie ciała powoda polegające na widocznej martwicy skóry na lewej nodze niewątpliwie wiąże się dla poszkodowanego z negatywnymi odczuciami, w tym również obniżeniem jego samooceny. Wprawdzie dolna kończyna nie jest najbardziej wyeksponowaną częścią ciała powoda, tym niemniej młody wiek poszkodowanego jednoznacznie przemawia za uwzględnieniem przy ustalaniu rozmiaru doznanej przez niego krzywdy także tego skutku wypadku, mając choćby na względzie, iż poszkodowany jest przez to ograniczony w doborze stroju, m.in. krępuje się nosić krótkie spodnie.
Trzeba przy tym podkreślić, iż wprawdzie Sąd Rejonowy – jak wynika z pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia – przy określaniu wysokości należnego powodowi zadośćuczynienia rozważał powyższe okoliczności, to jednak nie znalazło to stosownego odzwierciedlenia w wysokości zasądzonej na rzecz powoda kwoty, która w ocenie sądu odwoławczego jest rażąco niska w stosunku do rozmiaru krzywdy doznanej przez poszkodowanego.
Odmiennej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sądu I instancji nie uzasadnia bynajmniej fakt, iż powód jeszcze przed procesem otrzymał łącznie około 25.000 złotych tytułem odszkodowania za skutki wypadku z dnia 6 czerwca 2008 r. Nawet bowiem uwzględniając powyższą sumę, wysokość przyznanego powodowi przez Sąd Rejonowy zadośćuczynienia jedynie w niewielkiej części rekompensuje doznane przez poszkodowanego – zarówno w sferze fizycznej, jak i psychicznej – skutki wypadku.
W ocenie Sądu Okręgowego przyznane powodowi zadośćuczynienie powinno w odpowiedni sposób zrekompensować powodowi także wywoływane u niego na skutek wypadku i wielomiesięcznego leczenia obniżenie nastroju, a także silny stres i obawę przed trwałym ograniczeniem sprawności fizycznej. Przy ustalaniu kwoty należnej powodowi z powyższego tytułu nie można też pomijać występującego u poszkodowanego długotrwałego poczucia bezsilności i odczuwania przez niego dyskomfortu psychicznego, związanego z utratą samodzielności i faktem pozostawania zależnym od pomocy swoich rodziców. Poszkodowany niewątpliwie bardzo przeżywał powyższy okres i źle znosił fakt, że nie był w stanie wykonać nawet prostych czynności związanych z higieną osobistą. Jak słusznie zaś podkreślono w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8 listopada 2012 r. (I ACa 515/12, LEX nr 1235977) określenie „sumy odpowiedniej” – w kontekście ustalania wysokości zadośćuczynienia – powinno być dokonane przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, a zwłaszcza rodzaju i rozmiaru doznanych obrażeń, czasokresu, uciążliwości procesu leczenia i dostosowawczej rehabilitacji, długotrwałości nasilenia dolegliwości bólowych, konieczności korzystania z opieki i wsparcia innych osób oraz jej zakresu, trwałych następstw tych obrażeń w sferze fizycznej i psychicznej oraz ograniczeń, jakie wywołują w dotychczasowym życiu, w tym potrzeby stałej rehabilitacji, zażywania środków farmakologicznych, zmiany charakteru zatrudnienia, trybu życia, przyzwyczajeń, czy też sposobu spędzania wolnego czasu. Wysokość zadośćuczynienia odpowiadająca doznanej krzywdzie powinna być przy tym odczuwalna dla poszkodowanego i przynosić mu równowagę emocjonalną, naruszoną przez doznane cierpienia psychiczne.
Nie tylko jednak powyższe okoliczności implikują uznanie za rażąco niską kwotę 20.000 zł przyznaną powodowi tytułem zadośćuczynienia przez Sąd I instancji. Wbrew wywodom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, przy ustalaniu sumy adekwatnej do poniesionej przez poszkodowanego krzywdy należy bowiem również uwzględnić okoliczność, iż na skutek wypadku powód stracił pracę i do dnia dzisiejszego pozostaje bezrobotny.
W ocenie Sądu Okręgowego, powyższe wydarzenia, choć związane z wypadkiem jedynie pośrednio, także mają pewne znaczenie przy ustalaniu rozmiaru doznanej przez powoda krzywdy. Sąd odwoławczy nie podziela przy tym wyrażonego w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku poglądu, iż w toku procesu nie zostało wykazane, aby brak zatrudnienia powoda oddziaływał na kondycję psychiczną powoda. Chociaż bowiem okoliczność ta nie wynika wprost z przeprowadzonych dowodów, to jednak można ją wywieść z zasad doświadczenia życiowego.
Skoro bowiem przed wypadkiem powód był w pełni sprawny i pracował, a po wypadku – na skutek pogorszenia się stanu jego zdrowia – stracił pracę, a tym samym i źródło dochodów, oczywistym jest, że spowodowało to u powoda także negatywne skutki w sferze psychicznej. Należy przy tym wskazać, iż poszkodowany zamieszkuje wraz z rodzicami, a ich sytuacja materialna jest wyjątkowo trudna, gdyż utrzymują się tylko z renty uzyskiwanej przez ojca powoda. W tym stanie rzeczy nie ulega wątpliwości, iż fakt utraty pracy przez powoda skutkował znacznym pogorszeniem nie tylko jego sytuacji życiowej, ale i jego rodziców, co z pewnością spotęgowało u poszkodowanego poczucie bezradności i nieprzydatności życiowej, a tym samym – rozmiar doznanej przez niego krzywdy.
W ocenie Sądu Okręgowego, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie uzasadnia sformułowanego przez Sąd I instancji kategorycznego poglądu, iż obecny brak aktywności zawodowej powoda jest skutkiem jego „suwerennej decyzji” w tym zakresie. Powyższa ocena jest zbyt daleko idąca, gdyż nie uwzględnia realiów panujących w miejscu zamieszkania powoda -B., gdzie poziom bezrobocia pozostaje wysoki, zaś szanse powoda na znalezienie pracy, którą mógłby wykonywać przy swoim obecnym stanie zdrowia, są obiektywnie bardzo niewielkie.
W ocenie sądu odwoławczego powyższe okoliczności niewątpliwie zwiększają zakres doznanej przez powoda na skutek wypadku krzywdy, która także i w tym zakresie powinna zostać mu stosownie zrekompensowana. Zważywszy na rodzaj, zakres oraz intensywność i czas trwania opisanych wcześniej szczegółowo cierpień psychicznych powoda, które nie zostały uwzględnione przez Sąd Rejonowy przy ustalaniu wysokości należnego poszkodowanemu zadośćuczynienia, Sąd Okręgowy dostrzegł potrzebę dostosowania przyznanej powodowi rekompensaty pieniężnej do faktycznego rozmiaru doznanej przez niego krzywdy.
Wobec powyższego, sąd odwoławczy - mając również na względzie dyspozycję przepisuart. 378 § 1in principiok.p.c.- podwyższył zasądzone na rzecz powoda przez Sąd I instancji zadośćuczynienie o żądaną w apelacji kwotę 10.000 zł, uznając tę sumę za wyrównanie tych - wcześniej wyłuszczonych - aspektów poniesionej przez powoda szkody niemajątkowej, które nie zostały wystarczająco zrekompensowane kwotą ustaloną przez Sąd Rejonowy.
W ocenie sądu odwoławczego nietrafne były natomiast pozostałe sformułowane w apelacji zarzuty, albowiem Sąd I instancji prawidłowo uznał za nieudowodnione, a przez to – niezasadne – żądanie przez powoda zasądzenia od pozwanego na jego rzecz odszkodowania za koszty opieki sprawowanej nad nim po wypadku przez jego rodziców. Sąd Okręgowy w pełni podziela zawarte w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku rozważania Sądu Rejonowego, dotyczące przyczyn oddalenia powództwa w powyższym zakresie.
Pogłębiając przekonującą argumentację przedmiotowego rozstrzygnięcia należy podkreślić, iż w świetle dyspozycji przepisówart. 444 § 1 zd. 1 k.c.orazart. 361 § 1 i 2 k.c.naprawienie szkody obejmuje w szczególności zwrot wszelkich wydatków poniesionych przez osobę poszkodowaną na pokrycie kosztów opieki niezbędnej w czasie procesu jej leczenia i rekonwalescencji. Tym niemniej, wobec treściart. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na stronie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Wobec powyższego powód, aby uzyskać korzystne dla siebie rozstrzygnięcie w powyższym zakresie powinien był wykazać nie tylko to, iż w okresie kilku miesięcy po wypadku wymagał opieki innej osoby oraz jaki był zakres tej niezbędnej pomocy, ale także udowodnić fakt poniesienia na ten cel kosztów w określonej wysokości.
Zdaniem Sądu Okręgowego trafnie wywiódł Sąd I instancji, że ocena materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie pozwala na przyjęcie, iżM. A.wywiązał się z powyższego obowiązku. Powód bowiem nie powoływał się nawet na fakt poniesienia jakichkolwiek wydatków na opiekę, której wymagał w okresie swej rekonwalescencji, a tym bardziej nie udowodnił wskazanej okoliczności.
W świetle powyższego nie ulega zatem wątpliwości, iż po stronie powoda nie powstała z tego tytułu żadna realna szkoda, a co najwyżej szkoda hipotetyczna, która z oczywistych względów nie podlega kompensacie na podstawieart. 444 § 1 zd. 1 k.c.Dyspozycja tego przepisu, wobec treściart. 361 k.c.obejmuje bowiem jedynie koszty rzeczywiście poniesione („wynikłe”) na skutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia (oraz utracone korzyści, które jednak nie były przedmiotem dochodzonych przez powoda roszczeń odszkodowawczych na gruncie rozpoznawanej sprawy).
W ocenie sądu odwoławczego trafności powyższego stanowiska nie podważa bynajmniej zaprezentowana w uzasadnieniu apelacji argumentacja, według której prawo do odszkodowania za koszty opieki przysługuje także wtedy, gdy opiekę nad poszkodowanym wykonują nieodpłatnie osoby bliskie. Wypada bowiem zauważyć, iż przytoczony przez apelującego na poparcie powyższej tezy cytat z uzasadnienia orzeczenia Sądu Najwyższego odnosił się do uprawnienia poszkodowanego do renty z tytułu zwiększonych potrzeb, gdy tymczasem w rozpoznawanej sprawie tego rodzaju roszczenie nie było w ogóle zgłoszone przez powoda.
Kolejno należy wskazać, iż wbrew zarzutom apelującego, Sąd Rejonowy uznał zasadność zrekompensowania powodowi poniesionych przez jego rodziców kosztów przejazdów do szpitala i ośrodka rehabilitacji, w łącznej kwocie 1.750 zł. Sąd Okręgowy w pełni podziela przy tym wyrażone przez Sąd I instancji stanowisko, iż z uwagi na wysokość przyznanego poszkodowanemu jednorazowego odszkodowania z ZUS, powyższe roszczenie powoda należy jednakowoż uznać za zaspokojone, w konsekwencji czego brak było podstaw do uwzględnienia powództwa w przedmiotowym zakresie.
Uznając zatem apelację powoda za częściowo zasadną, Sąd Okręgowy, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w punkcie 1. zasądził dodatkowo od pozwanego na rzecz powoda kwotę 10.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 27 sierpnia 2010 r. do dnia zapłaty. Zdaniem sądu odwoławczego suma ta z pewnością nie jest wygórowaną rekompensatą za doznaną przez powoda krzywdę. Zgłoszone przez apelującego roszczenie odsetkowe Sąd Okręgowy uznał za uzasadnione jedynie w części, tj. dopiero od dnia 27 sierpnia 2010 r., w pełni podzielając zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumentację co do uznania tego dnia za datę początkową wymagalności przedmiotowego roszczenia.
Korekty wymagał również punkt 3. zaskarżonego wyroku, w którym sąd odwoławczy - na podstawieart. 102 k.p.c.- postanowił nie obciążać powoda kosztami zastępstwa prawnego pozwanego, uznając, że uzasadnia to jego obiektywnie trudna sytuacja majątkowa.
Mając też na względzie, iż na skutek częściowego uwzględnienia apelacji powoda, ostatecznie pozwany przegrał niniejszy proces w wyższej proporcji, tj. w 40% (zamiast dotychczasowych 26,88%), Sąd Okręgowy uznał za niezbędne dokonanie stosownej modyfikacji punktu 4. wyroku Sądu I instancji poprzez zastąpienie kwoty 1.270 zł kwotą 1.489 zł, stanowiącą 40% należnej w niniejszej sprawie opłaty od pozwu wynoszącej 3.720,15 zł (tj. 5% z 74.403 zł), rozstrzygnięcie w tym zakresie opierając o dyspozycję przepisów art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych orazart. 100 k.p.c.(pkt I. sentencji).
W pozostałym zakresie twierdzenia skarżącego nie zasługiwały na uwzględnienie, stąd apelacja podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawieart. 385 k.p.c.(pkt II. sentencji).
Nadto, wobec uwzględnienia apelacji powoda jedynie w części oraz mając na uwadze, iż ostatecznie każda ze stron wygrała sprawę w podobnym stopniu, Sąd Okręgowy uznał za zasadne dokonanie wzajemnego zniesienia kosztów postępowania w instancji odwoławczej, rozstrzygnięcie w tym zakresie opierając o dyspozycjęart. 100 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.(pkt III. wyroku).
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji.