Sąd Okręgowy w Lublinie
IX Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: IX Ga 111/13
Data wyroku: 2013-08-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Beata Błotnik, Małgorzata Skoczyńska, Sławomir Boratyński
Słowa kluczowe: Nieważność Czynności Prawnej
Podstawa prawna: art. 54 kc w zw. z art. 139 ust. 1 i 2 ustawy pzp

Sygn. akt IX Ga 111/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 sierpnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Lublinie IX Wydział Gospodarczy
w składzie:
Przewodniczący: SSO Małgorzata Skoczyńska (spr.)
Sędziowie:  SSO Beata Błotnik
SSO Sławomir Boratyński
Protokolant: Joanna Werpachowska - Czuchryta

po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2013 roku w Lublinie
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wT.
przeciwko GminieS.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Rejonowego Lublin – Wschód w Lublinie z siedzibąw Świdniku z dnia 25 września 2012 r.
sygn. akt VIII GC 1092/11

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddala w całości;

II
zasądza od powoda(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wT.na rzecz pozwanego – GminyS.kwotę 9670 zł (dziewięć tysięcy sześćset siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu za pierwszą i drugą instancję.

IX Ga 111/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 25 września 2012r. Sąd Rejonowy Lublin – Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku zasądził od pozwanego – GminyS.na rzecz powoda- (...) spółki z o.o.wT.kwotę 85400 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 28 sierpnia 2010r. i kosztami procesu w kwocie 4685 zł.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd Rejonowy wskazał na następujące ustalenia i motywy swego rozstrzygnięcia.
Na spotkaniu w dniu 16 kwietnia 2010r., które odbyło się przy udziale Wójta GminyS., Wójta GminyN., Wójta GminyU., Wójta GminyR.i Burmistrza MiastaD., reprezentujący powodową spółkę prezes zarząduK. G.zobowiązał się do wykonania dokumentacji niezbędnej do ubiegania się o fundusze unijne w ramach „Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Priorytet IX Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku i efektywność energetyczna Działanie 9.4 Wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych” w postaci wniosku aplikacyjnego i studium wykonalności tego programu. Termin opracowania dokumentów ustalono na dzień 31 maja 2010r. tj. na datę złożenia dokumentów do organu oceniającego oraz uzgodniona została wysokość wynagrodzenia za ich opracowanie w kwocie 70.000 zł netto. W trakcie spotkania ustalono, że liderem porozumienia międzygminnego będzie Wójt GminyS., który miał podpisać dokumenty do organu oceniającego. Prezes powoda poinformował obecnych o tym, że dofinansowanie ze środków unijnych nie może przekroczyć 50% wartości projektu oraz o możliwościach następczego zmniejszenia udziału własnego gmin. Po spotkaniu uczestniczące w nim strony niniejszej sprawy i pozostałe gminy prowadziły korespondencję elektroniczną w celu skompletowania niezbędnej dokumentacji do realizacji opracowania. Z ramienia GminyS.koordynatorem projektu byłT. B., który drogą elektroniczną wysłał do powoda prośby m.in. o podanie informacji jaka kwota wynagrodzenia przypadnie na każdą z gmin, celem zabezpieczenia tej kwoty w budżecie. Do końca maja trwała między stronami wymiana korespondencji mailowej. W dniu 26 maja 2010r. pozwany otrzymał studium wykonalności i wniosek w wersji roboczej z prośbą o uwagi. W dniu 27 maja 2010r. na spotkaniu z udziałem przedstawicieli gmin omówiono zakres poprawek wniosku. Dokumenty uzupełnione powód przesłał następnego dnia i zostały one wydrukowane i podpisane przez Wójta GminyS., który tego samego dnia w porozumieniu z innymi przedstawicielami gmin podjął decyzję o nie składaniu wniosku z uwagi na brak uchwał budżetowych zabezpieczających środki na tę inwestycję oraz brak możliwości pozyskania tych środków. O tej decyzji powód został poinformowany w dniu 31 maja 2010r. Po bezskutecznym usiłowaniu nawiązania kontaktu z pozwaną Gminą w dniu 20 sierpnia 2010r. powód wystawił pozwanej Gminie fakturę na kwotę brutto 85400 zł (70000 zł netto) z tytułu wynagrodzenia za sporządzone dokumenty. Kwoty tej nieuregulowano mimo doręczenia również wezwania do jej zapłaty. Sąd Rejonowy uznał za wiarygodne twierdzenia powoda o zawarciu przez wskazane w pozwie Gminy porozumienia międzygminnego, na czele którego stanęła GminaS.oraz że pomiędzy stronami została uzgodniona kwota wynagrodzenia za opracowanie dokumentacji w wysokości 70.000 zł netto, której pozwany w sprzeciwie nie kwestionował. W konkluzji dokonanych ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy przyjął, że strony łączyła umowa o dzieło, której przedmiotem było wykonanie dokumentacji niezbędnej do ubiegania się o fundusze unijne. W ocenie sądu I instancji nie może budzić wątpliwości, że na podstawie art. 74 ustawy z dnia 6 marca 1990r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. Nr 142 poz. 1591) zostało zawarte porozumienie międzygminne pomiędzy Gminami:S.,N.,U.,R.i MiastoD.i z mocy art. 74 ust 2 cyt. ustawy to na pozwanym spoczywał ciężar uregulowania wynagrodzenia powoda. Jak ustalił Sąd Rejonowy pozostałe gminy, uczestnicy porozumienia nie uchylały się od pokrycia ciężaru wynagrodzenia powoda lecz kwestia rozliczenia powoda z pozostałymi gminami nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W ocenie Sądu Rejonowego brak wyczerpania trybuustawy z dnia 29 stycznia 2004r. prawo zamówień publicznychi nie zawarcie umowy w formie pisemnej w sytuacji, gdy kwota wynagrodzenia powoda przekraczała limit(...)EUR, nie ma wpływu na ocenę skuteczności zawarcia umowy o dzieło i przyjętych przez strony zobowiązań z punktu widzenia przepisówKodeksu Cywilnego. Powód wywiązał się ze swojego obowiązku opracowania dokumentów, które dostarczył pozwanemu w umówionym czasie pozwalającym na złożenie dokumentów do organu oceniającego. Obowiązkiem pozwanego była zapłata stosownego wynagrodzenia. W ocenie Sądu Rejonowego rezygnacja pozwanego ze złożenia wniosku do organu oceniającego nastąpiła z przyczyn leżących po jego stronie i nie może odnieść negatywnych skutków dla powoda zwłaszcza że Wójt GminyS.podpisał dokumentację, co jest wyrazem jego akceptacji i uprawnia powoda do żądania zapłaty umówionego wynagrodzenia z dniem 1 czerwca 2010r. tj. z upływem terminu do złożenia wniosku. Dokonując powyższych ustaleń i na podstawie uregulowańart. 627 k.c.Sąd Rejonowy zasądził dochodzona kwotę wraz z odsetkami. O kosztach procesu orzekł na podstawieart. 481 §1 k.c.
W apelacji wniesionej od powyższego wyroku pozwany zaskarżając go w całości zarzucił:
1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że:
a) GminyS.,N.,U.,R.i MiastoD., zawarły porozumienie międzygminne, na mocy którego stroną umowy o dzieło miał być Wójt GminyS., a tym bardziej, że liderem tego porozumienia miała być GminaS., co byłoby sprzeczne z istotą porozumienia międzygminnego
b) GminaS.zawarła z powodem umowę na wykonanie dokumentacji o ubieganie się o fundusze unijne w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Priorytet IX Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku i efektywność energetyczna Działanie 9.4 wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych oraz dokumentację niezbędną do ubiegania się o środki finansowe z(...)na instalację kolektorów słonecznych i zobowiązała się do zapłaty powodowi wynagrodzenia w kwocie 85 400 zł ,
c) pozwany został poinformowany przez powoda na pierwszym spotkaniu o faktycznej wysokości środków niezbędnych do realizacji projektu i możliwości późniejszego dofinansowania z Funduszu Ochrony Środowiska,
2) sprzeczność ustaleń z materiałem dowodowym zebranym w sprawie poprzez ustalenie, że;
a) zostało zawarte w/w porozumienie międzygminne, na mocy którego doszło do zawarcia pomiędzy powodem i pozwanym umowy na wykonanie dokumentacji o ubieganie się o fundusze unijne w ramach Programu operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Priorytet IX Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku i efektywność energetyczna Działanie 9.4 wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych oraz dokumentację niezbędną do ubiegania się o środki finansowe z(...)na instalację kolektorów słonecznych i w związku z tym pozwany zobowiązany był do zapłaty powodowi wynagrodzenia w kwocie 85 400 zł;
b) pozwany został poinformowany przez powoda na pierwszym spotkaniu o faktycznej wysokości środków niezbędnych do realizacji projektu i możliwości późniejszego dofinansowania z Funduszu Ochrony Środowiska;
c) pozwany niezadowolony z wyników pracy powoda miał czas na odstąpienie od umowy;
d) rezygnacja ze złożenia wniosku przez pozwanego nastąpiła z przyczyn leżących po jego stronie.
3) naruszenie prawa materialnego:
a)art. 74 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnympoprzez błędne zastosowanie;
b)art. 18 ust 2 pkt 12 i art. 46 ust 1 i 3 ustawy o samorządzie gminnympoprzez jego niezastosowanie;
c)art. 4 ust 1 i art. 13 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2000r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnychpoprzez jego niezastosowanie;
d)art. 139 ust 1 i 2 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. prawo zamówień publicznychw zw. zart. 73 §1 k.c.poprzez jego niezastosowanie;
e)art. 216 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznychpoprzez jego niezastosowanie;
4) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
a)art. 233§1 k.p.c., polegające na przekroczeniu swobodnej oceny dowodów poprzez bezzasadna odmowę przyznania wiarygodności zeznaniom świadkaT. B.w zakresie dotyczącym ujęcia w przygotowanych dokumentach kwestii środków na sfinansowanie projektu i wysokości tych środków (...);
b)art. 328 §2 k.p.c.poprzez pominiecie kwestii dotyczących kosztów sporządzenia dokumentacji przypadających na poszczególne gminy i uznanie, że „Kwestia rozliczenia pozwanego z pozostałymi gminami nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy”
Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnosił o :
1) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, ewentualnie
2) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu i zasądzenie od pozwanego kosztów procesu za obie instancje.
Sąd Okręgowy orzekając w sprawie zważył, co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie z racji podzielenia trafności zarzutów naruszenia prawa materialnego, co skutkowało błędnymi ustaleniami Sądu Rejonowego, że strony łączyła umowa o dzieło zawarta w ramach porozumienia międzygminnego.
Zasadniczą kwestia podlegającą ocenie w rozpoznawanym sporze było rozstrzygniecie czy konkretna umowa zmierzała do realizacji zamówienia publicznego, a tym samym czy podlegała reżimowiustawy o zamówieniach publicznych, a tym samym wymagała zaangażowania środków publicznych na finansowanie wydatków związanych z zamówieniem na dostawy, usługi lub roboty budowlane. Naruszenie bowiem trybu udzielenia zamówienia publicznego skutkowałoby nieważnością umowy. Ważność umowy na której podstawie powód dochodzi roszczenia winna być oceniona przez Sąd z urzędu w toku postępowania w każdym jego stadium. Sąd Rejonowy z uwagi na przedmiot świadczenia jaki obowiązany był spełnić powód na rzecz pozwanego w zamian za stosowne wynagrodzenie zakwalifikował umowę zawartą pomiędzy stronami jako umowy o dzieło do której znajdują zastosowanie uregulowaniaart. 627 i n. k.c.. Z dalszych ustaleń wynikało, że na pozwanym spoczywał obowiązek zapłaty wynagrodzenia w kwocie 70000 zł netto. Zważywszy, iż pozwana gmina posiada status jednostki sektora finansów publicznych w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, co z mocy art. 3 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 29 stycznia 2004 r.Prawo zamówień publicznychkwalifikuje ją do grona podmiotów objętych systemem zamówień publicznych oraz że zawarcie umowy z której powód wywodzi roszczenie wiązało się z wydatkowaniem środków publicznych (budżet Gminy) powyżej równowartości 14 000 EUR na realizacje zamówienia usługi (dzieła) w rozumieniu przepisów wydanych na podstawieart.2a lub 2b ustawy p.z.p.i nie objętej wyłączeniem na podstawieart. 4 ustawy p.z.p.należało przyjąć, co w ocenie Sądu Okręgowego nie budzi wątpliwości, że przedmiotowa umowa podlegała reżimowiustawy prawo zamówień publicznych. W sytuacji zatem gdy bezspornym jest, że umowa na którą powołuje się powód została zawarta z pominięciem trybu wymaganego tą ustawą, a przede wszystkim bez zachowania formy pisemnej zastrzeżonej pod rygorem nieważności wart. 139 ust 2 ustawy p.z.p.to umowa taka w świetleart. 58 k.c.w zw. zart. 139 ust 1 ustawy p.z.p.jest nieważna. Sąd Okręgowy nie podziela stanowiska powoda, który skuteczność umowy uzasadnia brakiem przesłanki do zawarcia jej w trybie udzielenia zamówienia publicznego z uwagi na kwotę zamówienia nieprzekraczającą równowartość 14 000 EUR, wobec wyrażenia przez uczestniczących w spotkaniu w dniu 16 kwietnia 2010r. przedstawicieli gmin zgody na partycypację w wydatkach na wynagrodzenie powoda za opracowanie wniosku i dokumentacji. Argumentacja powoda pozostaje w sprzeczności z jego stanowiskiem procesowym którego wyrazem było wystąpienie przeciwko pozwanej Gminie z roszczeniem o zapłatę wynagrodzenia w pełnej wysokości, a nade wszystko również z tego względu, że umowę taką należałoby uznać w świetleart. 46 ust 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnymza bezskuteczną w stosunku do pozwanej Gminy z uwagi na brak kontrasygnaty skarbnika. Podkreślić należy, że omawianego braku nie sanuje fakt wykonania umowy wzajemnej przez kontrahenta Gminy (por wyrok S.A. w Białymstoku z dnia 29 października 2008r.(...)). Ma rację skarżący, że w rozpoznawanych okolicznościach brak było podstaw do przyjęcia przez Sąd Rejonowy, iż z mocyart. 74 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnymzostało zawiązane porozumienie międzygminne, którego pozwana była uczestnikiem i jednocześnie „liderem”. Jak trafnie podnosi skarżący forma działania gmin przewidziana wyżej powołaną normą obejmuje zadania publiczne. Przystąpienie gminy do porozumienia uwarunkowane jest uprzednią zgodą rady gminy podjętą w formie uchwały (art. 18 ust 2 pkt 12 ustawy dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym), a jego wejście w życie winno być poprzedzone ogłoszeniem w wojewódzkim dzienniku urzędowym. zgodnie z art. 13 pkt 6 cyt. ustawy z dnia 20 lipca 2000r. Rola „lidera porozumienia”, którą Sąd Rejonowy błędnie przypisał pozwanej, w świetle omawianej regulacji polega na przejęciu praw i obowiązków związanych z zadaniem realizowanym w ramach porozumienia, na które otrzymuje on środki w ramach dotacji. Forma uzgodnień przedstawicieli gmin prowadzonych z powodem, jak również fakt iż dotyczyły one zlecenia opracowania dokumentów i wniosku, które nie mieści się w pojęciu zadania publicznego rozumianego jako bieżące i nieprzerwane zaspakajanie potrzeb ludności, wykluczają możliwość przyjęcia, że dla realizacji umowy z powodem zostało zawarte w oparciu oart. 74 ust 1 ustawy o samorządzie gminnymporozumienie międzygminne. Podkreślić należy, że w myślart. 46 ust 3 cyt. wyżej ustawy o samorządzie gminnymw każdym przypadku gdy czynność prawna powoduje powstanie zobowiązań pieniężnych gminy dla skuteczności tej czynności wymagana jest kontrasygnata skarbnika gminy. Niespornym jest że w rozpatrywanej sprawie powód nie dysponuje umową w formie pisemnej, a tym bardziej nie legitymuje się umowa zaopatrzoną w wyżej omawianą kontrasygnatę. Powód występujący w profesjonalnym obrocie gospodarczym i jak sam podnosi niejednokrotny kontrahent gmin winien mieć świadomość ustawowej procedury trybu składania oświadczeń przez gminę, który obejmuje również kontrasygnatę skarbnika.
W konsekwencji powyższej oceny Sądu Okręgowego dokonane przez Sąd Rejonowy kwestionowane przez apelującego ustalenia faktyczne o obowiązującej strony umowie na wykonanie dokumentacji w drodze zawartego porozumienia międzygminnego nie znajdowały oparcia prawnego z uwagi na brak istnienia ważnego i prawnie skutecznego stosunku prawnego, co czyni bezprzedmiotowym rozważania odnośnie podniesionego w apelacji zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych i sprzeczności tych ustaleń z materiałem dowodowym sprawy. W stosunkach obligacyjnych, a z tego tytułu powód wywodzi żądanie zapłaty wynagrodzenia (umowa o dzieło) możliwość skonstruowania roszczenia uwarunkowana jest wykazaniem istnienia ważnej i skutecznie zawartej umowy. Powód mimo, iż spełnił świadczenie z nieważnej bądź nieskutecznej prawnie umowy nie może dochodzić roszczeń które miałyby w niej oparcie, bądź w przepisachkodeksu cywilnegoregulujących umowę o dzieło. Powyższa ocena nie przesądza czy w konkretnych okolicznościach nie mogły powstać po stronie powoda inne niż wyprowadzone z umowy bądź z tych przepisów roszczenia. W pozwie jako podstawę żądania wskazano fakt zawarcia umowy, w ramach której doszło do uzgodnienia kwoty wynagrodzenia w wysokości 70000 zł netto. Tym samym żądanie pozwu nie tylko określa podstawę prawną roszczenia, którą sąd nie jest związany, ale również jego podstawę faktyczną – żądana suma stanowi umowne wynagrodzenie, co do którego wysokości pozwana zgłaszała zastrzeżenia z tytułu braku ustalenia zakresu partycypacji w wydatkach poszczególnych gmin. W tych warunkach nie ma podstaw do rozważań czy istnieje po stronie powoda inne roszczenie o zasądzenie świadczenia pieniężnego kwotowo mieszczącego się w zgłoszonym roszczeniu lecz wynikającego z innej podstawy faktycznej, gdyż prowadziłoby to do wyrokowania nieobjętego żądaniem pozwu co jest sprzeczne zart. 321 k.p.c.(por. wyrok SN z 7.11.2007r. II CSK 344/07).
Mając na uwadze powyższe względy Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 §1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w całości. W konsekwencji tej zmiany powód przegrał proces w całości, co uzasadniało rozstrzygniecie o kosztach procesu poniesionych w toku I i II instancji w oparciu o treśćart. 98 §1 i 3 k.p.c.przy uwzględnieniu wynagrodzenia dla radcy prawnego reprezentującego pozwaną gminę ustalonego w odniesieniu do stawki minimalnej w wysokości 3600 zł stosownie do § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy udzielonej z urzędu (DZ.U. Nr 162, poz. 1349 ze zm.)
Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji.