Sąd Okręgowy w Elblągu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 159/13
Data wyroku: 2013-06-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Dorota Twardowska, Teresa Zawistowska, Arkadiusz Kuta
Słowa kluczowe: Rozgraniczenie
Podstawa prawna: art. 153 kc

Sygn. akt I Ca 159/13

POSTANOWIENIE

Dnia 26 czerwca 2013 r.
Sąd Okręgowy w Elblągu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Teresa Zawistowska
Sędziowie: SO Arkadiusz Kuta /spr./
SO Dorota Twardowska
Protokolant: st. sekr. sąd. Danuta Gołębiewska

po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2013 r. w Elblągu
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. C.
z udziałemW. W.,D. C., Gminy i MiastaS.
orazZakładu Usług (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.
o rozgraniczenie

na skutek apelacji uczestnikaD. C.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Iławie
z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt I Ns 256/09

postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu w Iławie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

Sygn. akt I Ca 159/13

UZASADNIENIE

M. C.wniosła o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy nieruchomościami położonymi wJ.GminaS., a mianowicie nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)stanowiącej jej własność , dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy wI.prowadziksięgę wieczystą numer (...), a częściądziałki numer (...)stanowiącej własnośćW. W.(księga wieczysta numer (...)) i częściądziałki numer (...)stanowiącej własność Gminy i MiastaS.(księga wieczysta numer (...)) .
Postępowanie to zakończono wydaniem przez Burmistrza Gminy i MiastaS.decyzji z dnia 11 maja 2009 roku o rozgraniczeniudziałki numer (...)na odcinku graniczącym zdziałką (...)oznaczonym punktami 514-540 oraz częściądziałki numer (...)na odcinku graniczącym zdziałką (...)oznaczonym punktami 17-514 . Od decyzji tej odwołanie złożyłW. W.co skutkowało przekazaniem sprawy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu wI..

Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2013 roku Sąd Rejonowy wI.:
I. dokonał rozgraniczenia nieruchomości położonej wJ., oznaczonej jakodziałka numer (...), stanowiącej własnośćW. W., dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy wI.prowadziksięgę wieczystą (...)z nieruchomością położoną wJ., oznaczoną jakodziałka nr (...), stanowiącą własnośćD. C., dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy wI.prowadziksięgę wieczystą (...)w ten sposób , że przebieg wspólnej granicy tych działek wyznaczył według linii pomiędzy punktami 18-540A przez pkt 18-514A do punktu nr 100 ( to jest przecięcia z linią graniczną 18-514-18-17 ) , które to punkty zostały określone przez biegłego inż.S. D.na mapie poglądowej z karty 312 akt sprawy , stanowiącej integralną część postanowienia ;
II. nakazał uczestnikowiD. C., aby wydał uczestnikowiW. W.przygraniczny pas gruntu - do granic ustalonych w pkt I postanowienia ;
III. oddalił wniosek uczestnikaW. W.o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania ;
IV. nakazał ściągnąć od uczestnikaD. C.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego wI.kwotę 6 109, 85 złotych tytułem części nieuiszczonych wydatków sądowych .

Ustalił Sąd Rejonowy , że działka oznaczonanumerem geodezyjnym (...)położona w obrębie 18J.stanowi własnośćD. C.( w dniu 25 styczniu 2010 rokuM. C.darowałaD. C.rzeczoną nieruchomość ) . Dla nieruchomości tej Sąd Rejonowy wI.prowadziksięgę wieczystą (...). Działka gruntu oznaczonanumerem geodezyjnym (...)położona w tym samym obrębie stanowi własnośćW. W.. Dla nieruchomości tej Sąd Rejonowy wI.prowadziksięgę wieczystą (...).Działka numer (...), wykorzystywana jako droga , jest własnością Gminy i MiastaS.. Dla nieruchomości tej w Sądzie Rejonowym wI.prowadzona jestksięga wieczysta (...). W postępowaniu administracyjnym geodetaH. K.sporządził operat techniczny - projekt przebiegu granicy odtworzony na podstawie dostępnych dokumentów kartograficznych . Taki przebieg granicy został zakwestionowany przezW. W.. Spór dotyczył odcinka granicy pomiędzydziałkami (...).
Sąd Rejonowy wskazał , że podstawą prawną rozstrzygnięcia w sprawie przebiegu granicy nieruchomości jest przepisart. 153 k.c.Zgodnie z tym przepisem podstawowym kryterium rozgraniczenia jest ustalenie stanu prawnego . Dopiero po ustaleniu , że stanu prawnego nie można stwierdzić zastosowanie znajduje następne kryterium rozgraniczenia, jakim jest ustalenie ostatniego spokojnego stanu posiadania . Przez ostatni spokojny stan posiadania należy rozumieć posiadanie ustabilizowane i długotrwałe . Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić , a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między interesowanymi , sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności . Kryteria te mają zastosowanie w kolejności w jakiej zostały wymienione . Oznacza to , że następne kryterium sąd bierze pod uwagę dopiero wówczas , gdy poprzednie nie dało dostatecznych podstaw do rozstrzygnięcia . Kryteria te wyłączają się wzajemnie , dlatego też sąd nie może korygować stanu prawnego poprzez ustalenie granicy według ostatniego spokojnego stanu posiadania , a tego ostatniego poprzez uwzględnienie wszelkich okoliczności .
Sąd Rejonowy wskazał , że rozstrzygnięcie oparto na opinii biegłego geodety inż.S. D.. Biegły podał, iż po zapoznaniu się z aktami sprawy i archiwalną dokumentacją geodezyjną dotyczącą spornej granicy nie ma ustalonej granicy prawnej miedzydziałką (...), adziałką (...). Jednocześnie brak jest jednoznacznych miar pozwalających wznowić sporną granicę . Pomiary geodezyjne sąsiednich działek są niespójne , a co za tym idzie granice powstałe w ich wyniku są też niespójne . W ocenie biegłego po ustaleniu , że tym przypadku nie ma tzw. granicy prawnej ani też nie można tej granicy ustalić na podstawie ostatniego spokojnego stanu posiadania zasadnym jest ustalenie granicy zgodnie z trzecim kryterium tj. ustalenie granicy z uwzględnieniem wszelkich okoliczności . W opinii biegłego granica przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności biegnie pomiędzy punktami 18-540A przez pkt 18-514A do punktu nr 100 ( to jest przecięcia z linią graniczną 18-514-18-17 ) .
Zaznaczono dalej , żeD. C.iM. C.kwestionowali przebieg granicy ustalony przez biegłego . Na poparcie tych okoliczności złożył szereg map , dokumenty dotyczące przedmiotowych nieruchomości jak również opinie prywatne . Sąd Rejonowy nie uwzględnił składanych przez uczestnika prywatnych opinii geodety , gdyż przepisy postępowania cywilnego nie znają takiego środka dowodowego jak pozaprocesowe opinie znawców i nie jest to dowód w sprawie . Natomiast załączane mapy i pozostałe dokumenty były uwzględniane przez biegłych przy opiniowaniu .
Sąd Rejonowy nakazałD. C., aby wydałW. W.przygraniczny pas gruntu , ponieważ orzeczenie w sprawie wydania należy do istoty rozgraniczenia i sąd powinien takie zamieścić w postanowieniu o rozgraniczeniu bez względu na to , czy żądanie wydania objęte było wnioskiem lub czy zostało zgłoszone w toku postępowania .

D. C.złożył apelację zaskarżając powyższe postanowienie w całości , zarzucając naruszenie przepisówart. 153 k.c.przez błędne przyjęcie , że rozgraniczenie nieruchomości winno być dokonane przy zastosowaniu kryterium wszelkich okoliczności , gdy tymczasem istnieje możliwość ustalenia tychże granic według stanu prawnego i możliwość taka wynika , między innymi , z operatu pomiarowego geodetyH. K.oraz opinii uprawnionego geodetyZ. M., które sporządzone zostały na podstawie dokumentów stanowiących podstawę ustalania granic nieruchomości w świetle rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w sprawie rozgraniczenia nieruchomości , a także przedłożonych do akt dokumentów oraz innych dowodów zebranych w sprawie .
Wskazując na powyższe uczestnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i dokonanie rozgraniczeniadziałek nr (...)według stanu prawnego , ewentualnie uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Skarżący uważa , że Sąd pominął przedstawioną przez niego argumentację , zeznania świadków , którzy mieszkali na terenie przedmiotowych nieruchomości , a także ustalenia wizji lokalnych . Sąd odmówił także ponownego przesłuchania geodetyH. K.i przesłuchanie geodetyZ. M.co do sposobu rozgraniczenia działek . Tymczasem zdaniem uczestnika istnieje możliwość ustalenia granicy prawnej międzydziałkami nr (...). Skarżący wskazał , że sporządzając opinię w przedmiotowej sprawie geodetaH. K.przyjął za podstawę pomiar działki wykonany przez geodetęL. P.w 1970 roku , a także pomiary uzupełniające , wznawiające granicedziałki numer (...). Posłużył się również podziałemdziałki (...), a także odszukał znaki graniczne . GeodetaZ. M.do opracowania opinii przeanalizował takie dokumenty jak : operat pomiarowyL. P.z 1970 roku , operat podziału geodetyW. P.z 1983 roku , operat podziału i rozgraniczenia geodetyM. Ż.z 1986 roku , operat rozgraniczenia geodetyH. K.z 2008 roku , akt notarialny nr rep.(...), akt notarialny nr rep.(...), opinie biegłejJ. S.i biegłegoS. D..
Skarżący wskazał, że Sąd Rejonowy dokonał rozgraniczenia działek opierając się na opinii biegłego geodetyS. D.z 7 maja 2011 roku , który to biegły stwierdził , że nie może wskazać granicy między działkami na podstawie drugiego kryterium rozgraniczenia zart. 153 k.c.tj. ostatniego spokojnego stanu posiadania . Sąd pominął tu całkowicie fakt , że na granicy działek od wielu lat rosną drzewa , a w dniu oględzin nadziałce nr (...)odkopano elementy architektury wykazujące cechy długotrwałości . Ostatecznie ustalono granicę działek przyjmując kryterium „ wszelkich okoliczności ” pomijając , o jakie okoliczności chodzi .
Zwrócono uwagę , że biegłyS. D.uznał też , że dokumenty przedłożone przez uczestnika , które ten uzyskał ośrodku dokumentacji geodezyjnej i sądzie wieczystoksięgowym dotyczącedziałki nr (...)nie mają wpływu na ustalenie granic według stanu prawnego , gdyż nie są prawomocnymi decyzjami administracyjnymi , zatwierdzającymi granice nieruchomości ani też prawomocnymi wyrokami sądowymi . Biegły podał , że świadkowie twierdzą jedynie jak wyglądał wjazd naposesję działki nr (...), że wjazd był za transformatorem , którego zdaniem biegłego nie ma . Tymczasem w aktach sprawy znajdują się mapy z naniesionym transformatorem . Dodano też , że na rozprawie biegłyS. D.przyznał , że przedłożony przez skarżącego szkic i protokół granicznyL. P.są materiałami źródłowymi i teoretycznie można wyznaczyć działki według poszczególnych pomiarów . BiegłyS. D.nie uwzględnił jednak operatuL. P.w swojej opinii , pomimo stwierdzenia , że nie ma rozbieżnych danych geodezyjnych , co do czołówkidziałki nr (...)( 32 m ) .

Sad Okręgowy ustalił i zważył , co następuje :

ApelacjaD. C.okazała się zasadna i doprowadziła do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu w Iławie do ponownego rozpoznania z powodu nierozpoznania istoty sprawy , to jest zaniechania zbadania materialnej podstawy orzeczenia o rozgraniczeniu .
Wskazać trzeba , że ustalenia Sądu pierwszej instancji są nader lakoniczne , ograniczone do bliższego określenia nieruchomości sąsiadujących oraz odnotowania wyniku prowadzonego wcześniej postepowania administracyjnego o rozgraniczenie nieruchomości . W szczególności zupełnie pominięto ustalenia odnośnie przebiegu granicy określonego w punkcie I postanowienia , a także kryteriów przyjętych za podstawę jej wytyczenia . Następnie odwołano się doart. 153 k.c.przedstawiając ogólnie trafne uwagi na temat trzech kryteriów rozgraniczenia , ich gradacji i wzajemnego wykluczania się . Deklaruje się dalej , że charakter sprawy o rozgraniczenie sprawia , że rozstrzygniecie sądu opiera się głównie na opinii geodety i cytuje wnioski z opinii biegłychJ. S.iS. D.. Sąd podkreśla , że są one jednakie , ale i w tym miejscu własnych ustaleń nie czyni . Gdyby nawet zakładać , że taka konwencja w sporządzeniu uzasadnienia oznacza akceptację dla cytowanych ustaleń biegłych to pominięto jednak przedstawienie motywów rozgraniczenia . Wiadomo jedynie , że według Sądu Rejonowego granicę należało ustalić z uwzględnieniem wszystkich okoliczności , co stanowi jedynie powtórzenie normatywnej treści trzeciego kryterium rozgraniczenia . W ogóle pominięto ujawnienie okoliczności wziętych pod uwagę oraz przyczyn , dla których nie zastosowano drugiego kryterium rozgraniczenia , to jest ostatniego spokojnego stan posiadania . Wspomniano tylko , że według biegłegoS. D.nie można ustalić granicy na podstawie ostatniego spokojnego stanu posiadania , zapominając że przy stosowaniu drugiego i trzeciego kryterium opinia biegłego schodzi na dalszy plan , a niezbędne jest uwzględnienie całego materiału dowodowego , również w zakresie źródeł osobowych , bowiem te niosą ze sobą wiedzę na temat wykonywania w przeszłości faktycznego władztwa nad rzeczą oraz jego cech . Rzecz przecież w ustaleniu stanu posiadania , który zastąpić ma niemożliwy do ustalenia stan prawny , ale wówczas gdy stan posiadania jest ustabilizowany i trwały . Innych dowodów niż opinie biegłychJ. S.iS. D.Sąd pierwszej instancji nie przytacza i nie omawia . Stojąc zresztą na gruncie niemożności ustalenia stanu prawnego ograniczono się do przytoczenia tez biegłegoS. D.o „ braku jednoznacznych miar ” i „ niespójnych pomiarach geodezyjnych działek sąsiednich ” bez wyjaśnienia podłoża tych twierdzeń . Jak chodzi o pozostałe dowody to poprzestano na stwierdzeniu , że prywatne ekspertyzy geodezyjne przedstawione przezD. C.należy traktować jedynie jako stanowisko tego uczestnika . Pogląd ten jest uprawniony , ale w konsekwencji uznać trzeba , że tezy tam przedstawione stanowią merytoryczne zarzuty uczestnika , a te wymagały zbadania i omówienia , czego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zaniechano .
Sąd pierwszej instancji oparł się na opinii biegłegoS. D.uważając , że dokonuje on rozgraniczenia wedle wszystkich okoliczności podczas gdy biegły ten zaniechał ich wskazania .Ś.rzecz ujmując – w opinii z dnia 7 maja 2011 roku na stronie 4 ( karta 310 ) twierdzi , że przystępuje do ustalenia granic z uwzględnieniem wszystkich okoliczności , ale następnie poprzestaje na omówieniu operatu technicznego geodetyH. K., który wykonywał czynności w postępowaniu administracyjnym , oraz wniosków opinii biegłejJ. S.. O okolicznościach , które wziął pod uwagę nie wspomina także w opinii uzupełniającej z 14 stycznia 2012 roku ani wyjaśnieniach składanych w toku rozpraw z 20 października 2011 roku i 13 lutego 2013 roku . Wbrew zatem przekonaniu Sądu pierwszej instancji opinia ta nie jest kompleksowa i nie uwzględnia wszystkich okoliczności sprawy . Dokonanie rozgraniczenia według trzeciego kryterium winno się odbywać przy uwzględnieniu konkretnego stanu faktycznego , to jest np. konfiguracji terenu , jego cech szczególnych , sposobu wykorzystywania , stanu zabudowy , wartości użytkowej spornej przestrzeni dla zainteresowanych , społeczno – gospodarczego przeznaczenia rzeczy , zasad współżycia społecznego . Nie chodzi zatem o to jak wedle wszelkich dostępnych źródeł granica prawna prawdopodobnie przebiegała , a przynajmniej ustalenia w tej materii nie wyczerpują przesłanek dla określenia przebiegu granicy według trzeciego kryterium . Stąd w zasadzie jedynym adekwatnym nawiązaniem do tych zagadnień było odwołanie się przez biegłąJ. S.do „ prawnej ” powierzchni gruntów , braku punktów odniesienia w postaci miedz , czy ogrodzeń , miejsca posadowienia budynków , również dawnych , czy miejsca urządzenia studni ( patrz uzasadnienie opinii biegłej z dnia 4 listopada 2009 roku ) . Do kwestii tych Sąd pierwszej instancji jednak nie nawiązał , a nadto pominął inne źródła wnioskowania : zgodne stanowisko zainteresowanych w wybranych kwestiach , dokumenty , oględziny , dokumentację fotograficzną , czy zeznania świadków .
Nierozpoznanie istoty sprawy należy rozumieć jako niezbadanie podstawy merytorycznej dochodzonego roszczenia , to jest pominięcie całokształtu okoliczności sprawy , jak również taka sytuacja , w której sąd zaniechał ustosunkowania się do merytorycznych zarzutów uczestników postępowania . W rozstrzyganej sprawie Sąd pierwszej instancji w ogóle nie wyjaśnił powodów pominięcia ostatniego spokojnego stanu posiadania jako podstawy rozgraniczenia , nie wskazał jakie okoliczności uzasadniają rozgraniczenie według trzeciego kryterium , a odnośnie braku możliwości ustalenia stanu prawnego własnych ustaleń nie poczynił , poprzestając na cytowaniu wniosków z opinii biegłych i nie ustosunkowując się w ogóle do zarzutówM. C.iD. C.odnośnie podstaw dla zastosowania tego kryterium rozgraniczenia .

W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie , na mocyart. 386 § 4 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.uchylono i sprawę przekazano Sądowi Rejonowemu w Iławie do ponownego rozpoznania , a na mocyart. 108 § 2 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.pozostawiono temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej .