Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 373/13
Data wyroku: 2013-07-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sądu Okręgowego Anna Podolska-Kojtych, Sędzia Sądu Okręgowego Elżbieta Żak, Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Bazelan
Słowa kluczowe: Powództwo Przeciwegzekucyjne
Podstawa prawna: art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 373/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 lipca 2013 roku
Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym:
Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Bazelan (spr.)
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Elżbieta Żak
Sędzia Sądu Okręgowego Anna Podolska - Kojtych
Protokolant starszy protokolant sądowy Emilia Trąbka
po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2013 roku w Lublinie
na rozprawie
sprawy z powództwaN. F.
przeciwkoE. K.
o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego
na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Puławach z dnia 27 lutego 2013 roku, sygn. akt I C 126/11

I
oddala apelację;

II
zasądza od powódkiN. F.na rzecz pozwanejE. K.kwotę 1200 zł (tysiąc dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję.

II Ca 373/13

UZASADNIENIE
PowódkaN. F.w pozwie z dnia 04.07.2011 roku wniosła o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego - nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego Lublin - Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 19.01.2011 roku, sygn.. VIII GNc 233/11 - w całości oraz o zasądzenie od pozwanejE. K.kosztów procesu według norm przepisanych.
Wyrokiem z dnia 27 lutego 2013 roku Sąd Rejonowy w Puławach:
I. oddalił powództwo;
II. zasądził od powódkiN. F.na rzecz pozwanejE. K.kwotę 2447 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia Sądu Rejonowego:
W dniu 17.06.2008 roku pomiędzyN. F.reprezentowaną przezB. P.aE. K.zawarta zostałaumowa nr (...), na mocy którejE. K.zobowiązała się do wykonania na rzeczN. F.usługi - załadunku i transportu mieszanki popiołowo - żużlowej z terenu(...) SAwP., w ilości 100.000 ton w terminie l roku, zgodnie z ustalonym harmonogramem, zaśN. F.do zapłaty wynagrodzenia w wysokości 7 zł za każdą tonę wywiezionych odpadów. W umowie ponadto,E. K.zobowiązała się do zapłaty na rzeczN. F.kary umownej w przypadku rozwiązania powyższej umowy bez uzasadnionej przyczyny w wysokości 10 % wynagrodzenie za każdą niewywiezioną tonę odpadów.
Przed zawarciem w/w umowyE. K.wykonywała, na podstawie zwartej zN. F.także reprezentowaną przezB. P.usługi związane z robotami ziemnymi, za które nie otrzymała zapłaty.
W wykonaniuumowy (...)E. K.dokonała wywozu 1268,2 t mieszanki popiołowe żużlowej w dniach 07.07.2008 - 10.07.2008 r., po czym zwróciła się doB. P.o renegocjację stawki na wywóz odpadów ustalonejumową (...)oraz zapłatę wynagrodzenia z tytułu uprzednio łączącej strony umowy, wskazując iż w przypadku nieuwzględnienia jej żądania zaprzestanie dokonywania wywozu odpadów z terenu(...) SAwP.. B.P.nie wyraził zgody na zmianę ustalonej stawki wynagrodzenie za wywóz odpadów, nie dokonał także zapłaty żądanego przezE. K.wynagrodzenia z tytułu wcześniejszej umowy, wskazującE. K., iż w przypadku, gdy zaprzestanie ona wywożenia odpadów, nie będzie to stanowić dla niego problemu, bowiem zlecenie to wykonają inni przewoźnicy.E. K.od dnia 10.07.2008 roku nie podstawiała samochodów do wywozu mieszanki popiołowe - żużlowej, zaś B.P.nie wzywał jej do podjęcia w/w czynności, nie dokonał także zapłaty za usługę wykonaną przezE. K.w lipcu 2008 r.
W dniu 06.11.2009 rokuN. F.wezwałaE. K.do zapłaty kary umownej w wysokości 69.112,26 zł w terminie 14 dni.E. K.nie zapłaciła powyższej kwoty.
Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym Sąd Rejonowy Lublin - Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 19.01.2011 roku w sprawie oznaczonej sygn. VIII GNc 233/11 z powództwaE. K.przeciwkoN. F.zasądził odN. F.na rzeczE. K.kwotę 46.982,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 14.07.2010 roku oraz kwotę 3005 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.N. F.nie wniosła sprzeciwu od powyższego nakazu zapłaty i postanowieniem z dnia 11.04.2011 roku powyższemu orzeczeniu nadana została klauzula wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego Lublin - Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku.
Na wniosekE. K.z dnia 04.05.2011 r. na postawie w/w tytułu wykonawczego wszczęta została egzekucja przeciwkoN. F.(akta KM 543/2011) w toku której zajęty został rachunek bankowyN. F., jednakże wyegzekwowana kwota - na chwile obecną - nie została przekazana wierzycielceE. K..
Wyrokiem z dnia 09.06.2011 roku Sąd Rejonowy Lublin Wschód w Lublinie siedzibą w Świdniku w sprawie VIII Gc 647/11, zasądził odN. F.na rzeczE. K.kwotę 10830,77 zł tytułem wynagrodzenia zumowy (...).
Pismem z dnia 20.06.2011 roku doręczonymE. K.w dniu 22.06.2011 roku,N. F.złożyła oświadczenie o potraceniu wierzytelności z tytułu kary umownej w wysokości 69.112,26 zł z przysługującaE. K.wierzytelnością w kwocie 46.982,20 zł zasądzoną przez Sąd Rejonowy Lublin - Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku nakazem zapłaty z dnia 19.01.2011 roku w sprawie ozn. sygn. VIII GNc 233/11 z powództwaE. K.przeciwkoN. F..
Sąd Rejonowy zaznaczył, że spór koncentrował się wokół sposobu i przyczyn rozwiązaniaumowy (...). W tym zakresie Sąd poczynił ustalenia na podstawie zeznańE. K.przesłuchanej w charakterze strony i częściowo zeznań świadkaB. P.. W ocenie Sądu, zeznaniaE. K.co do tego, iż zakończenie współpracy wynikającej zumowy (...)roku dokonane zostało na podstawie ustnego porozumienia między nią a B.P.- ojcem powódki, który faktycznie prowadzi zarejestrowaną na nazwiskoN. F.działalność gospodarczą - uznać należy za w pełni wiarygodne. Natomiast Sąd nie obdarzył wiarą, pozostających w sprzeczności z nimi zeznań B.P..
Sąd Rejonowy jako podstawę rozstrzygnięcia powołał się naart. 840 § l pkt 2 kpc, według którego: dłużnik może w drodze procesu żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane, zaś gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy. Ponadto przytoczyłart. 498 § l kc: w sytuacji, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (§ 2). Potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe (art. 499).
Na kanwie powyżej ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy uznał, że dokonane oświadczeniemN. F.z dnia 20.06.2011 r. doręczonymE. K.w dniu 22.06.2011 r., potrącenie wierzytelności z tytułu kary umownej w wysokości 69.112,26 zł z przysługującejE. K.wierzytelnością w kwocie 46.982,20 zł zasądzoną przez Sąd Rejonowy Lublin - Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku nakazem zapłaty z dnia 19.01.2011 r. w sprawie ozn. sygn. VIII GNc 233/11, nie było skuteczne, a w konsekwencji stwierdzone tym orzeczeniem zobowiązanieN. F.nie wygasło.
Pomimo, żeN. F.złożyła oświadczenie o potrąceniu, to po jej stronie nie istniała wierzytelność z tytułu kary umownej w wysokości przewyższającej jej zobowiązanie wobecE. K..
Zgodnie z treścią pkt III .7 zawartej między stronamiumowy nr (...)przewoźnik -E. K.- zobowiązany jest do zapłaty na rzecz zleceniodawcy -N. F.- kary umownej za rozwiązanie umowy bez uzasadnionej przyczyny w wysokości 10% wynagrodzenia za każdą niewywiezioną tonę popiołów. Innymi słowy, do powstania po stronie zleceniodawcy roszczenie o zapłatę kary umownej przez przewoźnika niezbędne jest zaistnienie dwóch przesłanek: po pierwsze, rozwiązania umowy przez przewoźnika, po wtóre zaś rozwiązanie to musi nastąpić bez uzasadnionej przyczyny, przy czym jak wynika z treści w/w zapisu obie te przesłanki muszą zostać spełnione łącznie.
W niniejszej sprawie, biorąc po uwagę całokształt jej okoliczności faktycznych, brak było według Sądu Rejonowego podstaw do przyjęcia, iż doszło do rozwiązaniaumowy (...)w warunkach uzasadniających powstanie po stronieN. F.roszczenia o zapłatę kary umownej, bowiem jak wynika z materiału dowodowego umowa ta została rozwiązana w drodze porozumienia pomiędzyE. K.a B.P.uprawnionym do reprezentowaniaN. F., na mocy którego to porozumieniaE. K.zaprzestała dokonywania wywozu mieszanki popiołowo - żużlowej z terenu(...) SAwP.. Tym samym, nie zostały zrealizowane przesłanki uprawniająceN. F.do naliczenia i wezwaniaE. K.zapłaty kary umownej w wysokości 69.112,26 zł, a w konsekwencji złożone tej ostatniej oświadczenie o potrąceniu kary umownej z przysługującąE. K.wierzytelnością stwierdzoną nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego Lublin - Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 19.01.2011 r. w sprawie ozn. sygn. VIII GNc 233/11 z powództwaE. K.przeciwkoN. F., nie doprowadziło do wygaśnięcia wierzytelnościE. K.w stosunku doN. F..
Ocena powyższa nie ulegnie zmianie nawet przy hipotetycznym założeniu, iż pomiędzyE. K.a B.P.nie doszło do uzgodnień w zakresie zaprzestania przezE. K.wykonywaniaumowy (...), lecz umowa ta rozwiązana została przezE. K., bowiem w takim przypadku nie sposób uznać, iż rozwiązanie to nastąpiło bez uzasadnionej przyczyny - ta zaś przesłanka warunkuje w świetle zawartej między stronami umowy - obowiązek zapłaty kary umownej. Przyczyna tę wszakże stanowiło - co podnosiłaE. K.- nieotrzymanie przez nią zapłaty z tytułu wykonania na rzeczN. F.poprzedniej umowy zawartej między tymi samymi stronami oraz zbyt niska stawka wynagrodzenia przewidzianegoumową (...). Zdaniem Sądu Rejonowego, przy założeniu, iż toE. K.rozwiązała umowę, zaistnienie tych okoliczności wyłącza możliwość przyjęcia, iż rozwiązanie umowy przez przewoźnika dokonane zostało „ bez uzasadnionej przyczyny". Oczywiste jest, iż co najmniej ekonomicznie ryzykownym - z punku widzenia zasad działalności gospodarczej zmierzającej wszakże do wygenerowania określonego zysku, jest wykonywanie kolejnych, dalszych świadczeń, związanych z zaangażowaniem własnych środków i pracowników, na rzecz zleceniodawcy nie wywiązującego się z zobowiązań finansowych wynikających z realizacji poprzednich umów.
Stąd też, w realiach niniejszej sprawy z uwagi na brak zaistnienia przesłanek warunkujących możliwość obciążaniaE. K.karą umowną, po stronieN. F.nie powstała wierzytelność z tego tytułu, która mogłaby być skutecznie potrącona z wierzytelnością istniejącą po stronieE. K.a objętą nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego Lublin - Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 19.01.2011 r. w sprawie VIII GNc 233/11 z powództwaE. K.przeciwkoN. F.. Tym samym złożone przezN. F.oświadczenie o wzajemnym potrąceniu wierzytelności, nie może być ocenione jako skuteczne i co za tym idzie nie spowodowało wzajemnego umorzenia wierzytelności, a w konsekwencji zobowiązanieN. F.wobecE. K.nie wygasło.
Z uwagi na powyższe, wobec braku przesłanek zart. 840 § 2 kpc, powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego Sąd oddalił.
Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu Sąd Rejonowy wskazałart. 98 §1 k.p.c.
Apelację od tego wyroku wniosła powódkaN. F.zaskarżając go w całości i zarzucając:
A) naruszenie przepisu postępowania, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj.
art. 233S 1k.p.c.- przez:
a) błędną ocenę materiału dowodowego w postaci zeznańE. K.i obdarzenie ich wiarą w zakresie, w którym pozwana stwierdziła, że rozwiązanieumowy (...), łączącej ją z powódką, nastąpiło w drodze porozumienia stron - podczas gdy umowa ta została jednostronnie rozwiązana przezE. K., jak również niezasadne obdarzenie wiarygodności zeznań pozwanej w zakresie, w jakim stwierdziła, że rozwiązanieumowy (...)uzasadnione było ważną przyczyną, polegającą na nieuregulowaniu przezN. F.zobowiązań wynikających z innej, wcześniej zawartej umowy - podczas gdy okoliczność ta nie mogłaby być uznana za ważna przyczynę rozwiązaniaumowy (...), gdyż wierzytelność wynikająca z wcześniej zawartej umowy była wymagalna znacznie wcześniej, niżE. K.zawartaumowę (...), a nadto zobowiązanie wynikające T. wcześniejszej umowy przysługiwało pozwanej względemB. P., a nieN. F., gdyż to ze świadkiem pozwana zawarta umowę, nie zaś z powódką, a tym samym okoliczność ta była obojętna dla ustalenia zasadności rozwiązaniaumowy (...)przez pozwaną;
b) błędną ocenę materiału dowodowego w postaci zeznań świadkaB. P.i odmówienie zeznaniom tym wiarygodności w zakresie, w jakim świadek zeznał, iżumowa (...)została jednostronnie rozwiązana przez pozwaną, zaś kara umowna naliczona wobecE. K.dopiero po obciążeniu powódki karą umowną przezZakłady (...) S.A., w związku z zaprzestaniem przez pozwaną realizacjiumowy (...).
B/ błędy w ustaleniach faktycznych, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a polegające na:
a) niezasadnym przyjęciu, żeumowa (...)została rozwiązana przez strony w drodze ustnego porozumienia - podczas gdy umowa ta została jednostronnie zerwana przezE. K.;
b) niezasadnym przyjęciu, iż istniały istotne przyczyny, uzasadniające rozwiązanie przezE.K.umowy (...)przed jej wykonaniem.
Skarżąca wniosła o: A/ zmianę zaskarżonego wyroku i pozbawienie w całości wykonalności tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego Lublin - Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 19 stycznia 2011 r., wydany w sprawie o sygn. akt: VIII GNc 233/11, zasądzający na rzeczE. K.odN. F.kwotę 46.982 zł i 20 groszy, wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 14 lipca 2010 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 3.005 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania;
B/ zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych - tytułem postępowania przed Sądem liii instancji.
PozwanaE. K.wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja, o ile wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku, podlega oddaleniu, choć podniesiony w niej zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.w zakresie błędnej oceny zeznańE. K.iB. P.i poczynienia w związku z tym błędnych ustaleń faktycznych jest częściowo uzasadniony.
Mianowicie Sąd Okręgowy nie podziela ustaleń Sądu Rejonowego jakobyumowa nr (...)została rozwiązana w drodze porozumienia obu stron –E. K.iB. P.reprezentującegoN. F.. Sąd Rejonowy uznał w tym zakresie za wiarygodne zeznaniaE. K., co jednak nie było trafne, gdyż twierdzenia pozwanej w tym względzie były niekonsekwentne.
Jak słusznie zauważa autor apelacji, we wcześniej toczącej się przed Sądem Rejonowym w Lublinie sprawie VIII GC 647/11E. K.(wówczas jako powódka) nie powoływała się na rozwiązanie umowy, a jedynie na to, że wstrzymała się z dalszym wykonaniem wywozów, a nawet wprost wskazywała, że nie nastąpiło rozwiązanie umowy (pozew k.3, pismo k. 44). Wprawdzie pisma te były formułowane przez jej pełnomocnika, ale jego ocena nastąpiła niewątpliwie na podstawie przedstawionych mu twierdzeń samej mocodawczyni. Stąd późniejsze zeznania pozwanej jakoby jednak nastąpiło ustne rozwiązanie umowy za wzajemnym porozumieniem, w tym, że „P.mówił, iż nie ma problemu, że umowa może zostać rozwiązania bez żadnych konsekwencji”, są niewiarygodne.
Zdaniem Sądu Okręgowego ocena samej pozwanej i Sądu Rejonowego jakoby wypowiedź pełnomocnika powódki, że ma pięciu innych przewoźników, którzy za te stawki będą pracować, była równoznaczna z wyrażeniem przez niego zgody na rozwiązanie umowy, jest zbyt daleko idąca. Świadczy to jedynie, że wskazywał, iż poradzi sobie w takiej sytuacji. To uzasadnia także jego dalszy brak reakcji na zaprzestanie wykonania przez pozwaną umowy, skoro został przez nią o tym poinformowany i miał rozwiązanie tego problemu.
Dlatego też brak było podstaw do przyjęcia, że umowa została rozwiązana za porozumieniem obu stron, a faktycznie zakończenie współpracy wynikało z oświadczenia samejE. K..
Jednakże powyższe nie prowadzi do zmiany zaskarżonego wyroku, gdyż rozwiązanie umowy nie nastąpiło „bez uzasadnionej przyczyny”, jak wymaga tego do naliczenia kary umownej pkt III.7 umowy. W tym zakresie Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, że niepłacenie przezN. F.poprzednich długów stanowi usprawiedliwienie do braku dalszego wykonywania umowy przezE. K.
Wprawdzie już zawierającumowę nr (...)pozwana wiedziała, że powódka nie zapłaciła jej za prace wykonane w marcu i kwietniu 2008 roku, ale wówczas upłynął krótki czas i mogła liczyć, że jeszcze otrzyma zapłatę. Natomiast to, że powódka nie zapłaciła jej także za wywóz odpadów na początku lipca 2008 roku uzasadniało przekonanie, że unika ona wykonywania swoich zobowiązań, co, jak wskazano, stanowi usprawiedliwiona przyczynę do zaprzestania kontynuacji współpracy.
Słusznie zauważa Sąd Rejonowy, że wykonywanie dalszych świadczeń na rzecz powódki związanych z zaangażowaniem własnych pracowników i środków było w tych okolicznościach ekonomicznie ryzykowne. Podobnie trafnie podnosi pozwana, że zerwanie wówczas współpracy miało na celu ograniczenie dalszych strat (ponoszonych kosztów) i wykonywania pracy za darmo. Jest to logiczna motywacja.
Natomiast zarzut apelacji jakoby brak płatności za wcześniej zawartą umowę był obojętny, gdyż były to zobowiązania B.P., nie powódki, jest całkowicie nieuzasadniony. Użycie przez pozwaną określenia, że „P.się nie rozliczył” stanowiło skrót myślowy, gdyż poza sporem było, żeB. P.zawierał umowy jako pełnomocnik córkiN. F., co sam przyznał (k.96v) i co wynika z szerokiego pełnomocnictwa (k.25 akt GC 647/11). Ponadto ze stanowiącego zaskarżony tytuł wykonawczy nakazu zapłaty z dnia 19 stycznia 2011 roku wynika wprost, że należność wynikająca z poprzedniej umowy dotyczącej wykonania prac ziemnych została zasądzona właśnie odN. F., nieB. P..
Natomiast to, że stawka wynagrodzenia była za niska istotnie nie mogło być uznane za uzasadnioną przyczynę rozwiązania umowy, skoro strony zgodnie taką stawkę przyjęły. Niemniej jednak już brak płatności kilku poprzednich należności usprawiedliwiał wystąpienie takiej przyczyny.
W konsekwencji nie zaszły przesłanki z pkt III.7 umowy do zapłaty przezE. K.kary umownej (rozwiązanie umowy bez uzasadnionej przyczyny) i tym samym po stronieN. F.nie istniała wierzytelność z tego tytułu, która mogłaby ulec potrąceniu i w konsekwencji jej oświadczenie o takim potrąceniu nie było skuteczne, a jej zobowiązanie wynikające z tytułu wykonawczego VIII GNc 233/11 nie wygasło i nie zachodziła podstawa zart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.do pozbawienia go wykonalności.
Dlatego też rozstrzygniecie Sądu Rejonowego oddalające powództwo było prawidłowe, zaś Sąd Okręgowy na mocyart. 385 k.p.c.oddalił apelację.
Na mocyart. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391§ 1 k.p.c.Sąd Okręgowy zasądził od powódki, której apelacja została oddalona, na rzecz pozwanej kwotę 1200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za postępowanie odwoławcze (wynagrodzenia pełnomocnika).