Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 515/12
Data wyroku: 2012-09-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Jerzy Andrzejewski, Grażyna Czyżak, Daria Stanek
Słowa kluczowe: Wysokość Świadczenia
Podstawa prawna: art. 175 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Sygn. akt III AUa 515/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 września 2012 r.

Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jerzy Andrzejewski

Sędziowie:

SSA Grażyna Czyżak
SSA Daria Stanek (spr.)

Protokolant:

Angelika Judka

po rozpoznaniu w dniu 27 września 2012 r. w Gdańsku
sprawyJ. K. (1)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
o prawo do ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy oraz o ponowne przeliczenie kapitału początkowego
na skutek apelacjiJ. K. (1)oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Włocławku
z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt IV U 691/11

I
uchyla punkt 1 i 2 zaskarżonego wyroku i sprawę w tym zakresie przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu we Włocławku IV Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za II instancję;

II
oddala apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.

Sygn. akt III AUa 515/12

Uzasadnienie:

Decyzją z dnia 3 sierpnia 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówiłJ. K. (1)przeliczenia kapitału początkowego.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósłJ. K. (1), który zaskarżając jąw całości wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i ponowne ustalenie kapitału początkowego z uwzględnieniem udokumentowanych okresów zatrudnienia oraz zastosowania przelicznika 14 miesięcy za każdy rok pracy na kolei.
W treści uzasadnienia przedłożonego odwołania wnioskodawca sprecyzował,że domaga się, by organ rentowy dokonał ponownego przeliczenia kapitału początkowegoz uwzględnieniem okresu zatrudnienia od 3 czerwca 1985 r. do 25 grudnia 1986 r., kiedy pracował jako maszynista spalinowych pojazdów trakcyjnych oraz okresu 15+26 dni urlopu wypoczynkowego za rok 1985/1986, 34 dni wolnych z tytułu wydłużonego czasu pracyna budowie i 12 dni z tytułu przeprowadzonych badań lekarskich na podstawie zaświadczenia zfirmy (...) S.A.W ocenieJ. K. (1)doliczenie wymienionych okresów zatrudnienia do ustalonych już okresów składkowych przyczyniłoby się bezpośredniodo zwiększenia wysokości ustalonego kapitału początkowego.
Na rozprawie w dniu 20 stycznia 2012 roku wnioskodawca sprecyzował, że żąda ponownego przeliczenia kapitału początkowego z uwzględnieniem okresów pracy na koleiw wymiarze 14 miesięcy za każdy rok oraz zaliczenia okresów przebywania na urlopiepo powrocie z kontraktu w Iraku oraz okresu od dnia 3 lipca do 31 lipca 1972 r.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał zaskarżoną decyzję i wniósł o oddalenie odwołania.
Ustosunkowując się do żądań wnioskodawcy pozwany organ rentowy wniósło odrzucenie odwołania w części dotyczącej doliczenia do kapitału początkowego okresów pracy na kolei w wymiarze 14 miesięcy za każdy rok oraz o zaliczenia okresu przebywaniana urlopie po powrocie z kontraktu w Iraku, albowiem niniejsze okoliczności były już przedmiotem rozpoznania przez Sąd Okręgowy w sprawie IV U 1733/10.
Organ rentowy nadmienił również, że zaliczyłJ. K. (1)do kapitału początkowego okres od 3 lipca 1972 r. do 31 lipca 1972 r., jednakże nie zmieniło to wysokości kapitału, gdyż przy jego naliczaniu bierze się pod uwagę pełne miesiące.
Decyzją z dnia 20 lipca 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówiłJ. K. (1)prawa do ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy kolejowy.
Powyższą decyzję zaskarżyłJ. K. (1), który zaskarżając jaw całości wniósł o przyznanie mu prawa do ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy kolejowy od dnia przyznania emerytury pomostowej.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał całkowicie zaskarżoną decyzję i wniósł o oddalenie odwołania.
Postanowieniem z dnia 19 września 2011roku niniejsza sprawa została połączonado łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą dotyczącą odwołania od decyzji z dnia3 sierpnia 2011 r.
Sąd Okręgowy we Włocławku – Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 10 stycznia 2012 r. odrzucił odwołanie w zakresie doliczenia do kapitału początkowego okresów pracy na kolei w wymiarze 14 miesięcy za każdy rok oraz zaliczenia okresów przebywania na urlopie po powrocie z kontraktu z Iraku (pkt 1), oddalił odwołaniew zakresie doliczenia do kapitału początkowego okresu od dnia 3 lipca do dnia 31 lipca1972 r. (pkt 2) oraz zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy kolejowy.
Sąd Okręgowy orzekał w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
J. K. (1)w okresie od dnia 3 lipca do dnia 31 lipca 1972 r. pracował jako pomocnik montera w(...) Przedsiębiorstwie (...)wB..
Od dnia l lipca 1975 r. do dnia 10 sierpnia 1999 r.J. K. (1)był pracownikiemPrzedsiębiorstwa Państwowego (...), gdziew okresach od l stycznia 1976 r. do 25 kwietnia 1976r., od 2 maja 1978r. do 2 czerwca1985 r., od 5 czerwca 1987 r. do 7 lipca 1989 r. i od 24 lipca 1989 r. do 10 sierpnia 1999 r. zajmował stanowisko maszynisty pojazdów trakcyjnych. W okresie zatrudnienia wnioskodawcy wypłacany był ekwiwalent za węgiel.
W latach 1999-2006J. K. (2)pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy wraz z ekwiwalentem pieniężnym za deputat węglowy kolejowy.
Decyzją z dnia 8 czerwca 2009 roku pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.odmówił wnioskodawcyJ. K. (1)prawa do emerytury pomostowej.
Wyrokiem z dnia 20 lipca 2010 roku wydanym w sprawie IV U 741/09 Sąd Okręgowy we Włocławku przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od dnia 25 stycznia 2010 roku.
Dnia 19 października 2010 roku pozwany wydał decyzję o ponownym ustaleniu kapitału początkowego wnioskodawcy. Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustalono na l 343,83 zł, przyjęto 279 m-cy okresów składkowych i l m-c okresów nieskładkowych. Wysokość kapitału początkowego ustalono na 129 594,63zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego nie uwzględniono okresu od 26.12.1986 r. do 9.04.1987 r., w którympo zakończeniu kontraktu wnioskodawca korzystał z urlopu, z tytułu którego nie było obowiązku odprowadzenia składki na ubezpieczenia społeczne i okresu od 8.07.1989 r.do 23.07.1989 r., w którym wnioskodawca korzystał z urlopu bezpłatnego.
Wnioskodawca nie odwołał się od powyższej decyzji.
Dnia 3 listopada 2010 roku organ rentowy wykonując prawomocny wyrok Sądu Okręgowego we Włocławku z dnia 20 lipca 2010 roku przyznał wnioskodawcy prawodo emerytury pomostowej. Do ustalenia wysokości emerytury przyjęto:
- kwotę kapitału początkowego zewidencjonowaną na koncie ubezpieczonegoz uwzględnieniem waloryzacji tj. 325 669,74 zł,
- kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie tj. 12 017,3l zł.,
- średnie dalsze trwanie życia dla osoby w wieku 60 lat, według tablic średniego trwania życia obowiązujących w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę -247,30 rn-cy.
J. K. (1)wniósł odwołanie od powyższej decyzji w części dotyczącej obliczenia wysokości emerytury tj. nieuwzględnienia przelicznika 14 miesięcy za każdy rok pracy na pojeździe trakcyjnym oraz wykluczenie z okresu składkowego czasu przebywaniana zaległych urlopach wypoczynkowych po kontrakcie w Iraku.
Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego we Włocławku z dnia 7 kwietnia 2011 r. odwołanie wnioskodawcy zostało oddalone. Sąd I instancji wskazał, że dokonane przez organ rentowy wyliczenia znajdują poparcie w obowiązujących normach prawa.
W dniu 20 maja 2011 rokuJ. K. (1)złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne ustalenie kapitału początkowego z uwzględnieniem przepisu, iż za każdy rok zatrudnienia na kolei przysługuje 14 miesięcy zatrudnienia orazo zaliczenie jako okresów składkowych okresu przebywania na urlopie po kontrakcie w Iraku od 26.12.1986 r. do 09.04.1987 r.
W dniu 7 lipca 2011 r. wnioskodawca uzupełnił zgłoszone żądania o doliczenie jako okresu składkowego okresu od 03.07.1972 r. do 31.07.1972 r.
Decyzją z dnia 3 sierpnia 2011 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy ponownego ustalenia kapitału początkowego, ponieważ przedłożone dowody nie powodują zmiany wartości kapitału początkowego.
W dniu 20 maja 2011 rokuJ. K. (1)wystąpił również do organu rentowego z wnioskiem o przyznanie prawa do ekwiwalentu za kolejowy deputat węglowy od dnia przyznania prawa do emerytury.
Decyzją z dnia 20 lipca 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy prawa do ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy kolejowy.
Sąd Okręgowy wskazał, że ustalony powyżej stan faktyczny został opartyo dokumenty zgromadzone w aktach organu rentowego oraz aktach sprawy o sygn.IV(...), których autentyczności żadna ze stron postępowania nie kwestionowała. Nadto Sąd I instancji przy rekonstruowaniu stanu faktycznego sprawy wziął również pod uwagę dokumenty zgromadzone w aktach osobowych wnioskodawcy. Na ich podstawie ustalono,żeJ. K. (1)będąc pracownikiemPrzedsiębiorstwa Państwowego (...)w okresach od l stycznia 1976 r. do 25 kwietnia 1976 r., od 2 maja 1978 r.do 2 czerwca 1985 r., od 5 czerwca 1987 r. do 7 lipca 1989 r. i od 24 lipca 1989 r.do 10 sierpnia 1999 r. zajmował stanowisko maszynisty pojazdów trakcyjnych. Złożone akta są kompletne, o czym świadczy kolejna numeracja stron, zaś dokumenty w nich zawartenie noszą jakichkolwiek śladów przerobień lub przekreśleń, które mogłyby poddaćw wątpliwość autentyczność zawartych w nich zapisów.
Przechodząc do merytorycznych rozważań Sąd Okręgowy podkreślił, że postępowanie sądowe prowadzone było dwutorowo, a mianowicie dotyczyło ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego w części dotyczącej doliczenia do kapitału początkowego okresów pracy na kolei w wymiarze 14 miesięcy za każdy rok i zaliczenia okresu przebywaniana urlopie po powrocie z kontraktu w Iraku oraz o przyznania prawa do ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy kolejowy. W związku z powyższym dla przejrzystości dalszego wywodu Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności podniósł okoliczności dotyczące kapitału początkowego, a następnie deputatu węglowego.
Sąd Okręgowy po przeanalizowaniu akt sprawy o sygn. IV U 1733/10 oraz zarzutów wnioskodawcy podniesionych w odwołaniu z dnia 21 sierpnia 2011 roku uznał, iż w zakresie doliczenia do kapitału początkowego okresów pracy na kolei w wymiarze 14 miesięcyza każdy rok oraz zaliczenia okresów przebywania na urlopie po powrocie z kontraktu z Iraku mamy do czynienia z powagą rzeczy osądzonej.
Niniejszą instytucję, będącą jedną z fundamentalnych elementów ochrony prawomocnych orzeczeń sądowych, regulujeart. 365 k.p.c.zgodnie, z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe.
Oznacza to więc, iż sprawa o ten sam przedmiot pomiędzy tymi samymi stronami nie może ponownie się toczyć. Prowadzenie zaś procesu o to samo roszczenie jest niedopuszczalne, ponieważ proces taki podważałby powagę rzeczy osądzonej prawomocnym wyrokiem (art. 366 k.p.c.), a takie postępowanie byłoby dotknięte nieważnością (art. 379pkt 3 k.p.c.). O wystąpieniu stanu powagi rzeczy osądzonej rozstrzyga nie tylko sama tożsamość stron, występujących w poprzednim postępowaniu w odmiennych rolach procesowych, ale równocześnie tożsamość podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Dopiero kumulacja obu tych przesłanek przesądza o wystąpieniu powagi rzeczy osądzonej prowadzącej do nieważności postępowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia06.03.2008 r., II UK 144/07, LEX 420911, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 04.12.2008 r., III AUa 536/08, LEX 552009).
Sąd Okręgowy wskazał, iż ma świadomość tego, że w odniesieniu do stosunków ubezpieczenia społecznego powaga rzeczy osądzonej ma walor szczególny, który ograniczaw istocie jej praktyczne znaczenie. Rozstrzygnięcia sądowe w sprawach z tego zakresu ustalają treść łączącego strony stosunku prawnego w chwili wyrokowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.02.2007 r., I UK 266/06, OSNP 2008/5-6/79). Podkreślenia jednak wymaga, że wszczynające postępowanie sądowe odwołanie od decyzji w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pełni rolę pozwu, stąd też w sytuacji, gdy o to samo roszczenie między tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona, sąd powinien odwołanie odrzucić na podstawieart. 199 § l pkt 2 k.p.c.(postanowienia Sądu Najwyższegoz dnia 19 czerwca 1998 r., sygn. akt II UKN 105/98, z dnia 25 września 1998 r., sygn. aktII UKN 357/98, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12.10.2006r., III AUa 842/06, Apel.-W-wa 2007/10/17).
Przenosząc powyższe rozważania na stan faktyczny sprawy Sąd I instancji stwierdził, że była ona rozpoznawana przez pryzmat sprawy o sygn. akt IV U 1733/10, która miała kluczowe znaczenie dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Już bowiem w 2011 roku Sąd Okręgowy rozpoznawał możliwość przeliczenia wnioskodawcy wysokości emeryturyprzy zastosowaniu przelicznika 14 miesięcy za każdy rok pracy na pojeździe trakcyjnym oraz zaliczenia do okresu składkowego czasu przebywania na zaległych urlopach wypoczynkowych po kontrakcie w Iraku. Świadczy o tym niewątpliwie treść złożonego ówcześnie odwołania, odpowiedzi na odwołanie oraz sporządzonego do wyroku uzasadnienia. Podniesioną okoliczność potwierdził również treścią swoich zeznań sam wnioskodawcana posiedzeniu w dniu 10 stycznia 2012 roku. Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2011 roku Sąd Okręgowy uznał, że organ rentowy zasadnie odmówił wnioskodawcy doliczenia do kapitału początkowego okresów pracy na kolei przy przyjęciu 14 miesięcy za każdy rok pracy na kolei oraz okresów urlopów przypadających po powrocie z Iraku.
Przenosząc stan faktyczny opisanej powyżej sprawy do stanu aktualnej sprawy Sąd I instancji zwrócił uwagę, iż mamy do czynienia z tożsamością podmiotową stron. Zachodzi również tożsamość faktyczna i prawna co uzasadnia odrzucenie wniesionego odwołaniaw myślart. 199 § l pkt 2 kpc. We wniesionym odwołaniu z dnia 21 sierpnia 2011 roku wnioskodawca ponownie bowiem wniósł o doliczenie do kapitału początkowego okresów pracy na kolei w wymiarze 14 miesięcy za każdy rok i zaliczenie okresu przebywaniana urlopie po powrocie z kontraktu w Iraku. Kwestionowanie zatem przezJ. K. (1)zaskarżonej decyzji stanowi próbę wszczęcia kolejnego postępowaniaw tej samej sprawie, co niewątpliwie prowadziłoby do niekończących się procedur emerytalno -rentowych, a następnie sądowych w tej samej sprawie. Prowadzenie zaś procesu o to samo roszczenie jest niedopuszczalne, ponieważ - jak wskazano już na wstępie - proces taki podważałby powagę rzeczy osądzonej prawomocnym wyrokiem, a takie postępowanie byłoby dotknięte nieważnością.
Mając na uwadze poczynione powyżej wywody Sąd Okręgowy na podstawieart. 199 § 1 pkt 2 kpcodrzucił odwołanieJ. K. (1)w zakresie doliczenia do kapitału początkowego okresów pracy na kolei w wymiarze 14 miesięcy za każdy rok oraz zaliczenia okresów przebywania na urlopie po powrocie z kontraktu z Iraku.
Przechodząc do kolejnego z żądań wnioskodawcy sformułowanego w odwołaniuz dnia 21 sierpnia 2011 roku, a mianowicie kwestii dotyczącej doliczenia do kapitału początkowego okresu od dnia 3 lipca do dnia 31 lipca 1972 roku Sąd Okręgowy wskazał,że okazało się ono bezzasadne, albowiem już na etapie postępowania administracyjnego organ rentowy uwzględnił zgłoszone roszczenie. Sąd uznał, że dla przejrzystości podjętych przez ZUS działań wyartykułowania wymaga, że pomimo uwzględnienia podniesionej okoliczności, nie wpłynęła ona na dokonane wcześniej wyliczenie kapitału początkowego. Być może stąd wynika konsekwentne podnoszenie przez wnioskodawcę owej okoliczności również w postępowaniu sądowym. Sąd I instancji wskazał, że regulacja dotycząca sposobu wyliczenia wartości kapitału początkowego tj.art. 174 i 53 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychnakazuje uwzględniać jedynie okresy składkowe bądź nieskładkowe w pełnych miesiącach. Mocą decyzji z dnia19 października 2010 r., której wyliczeń wnioskodawca nie kwestionował organ rentowy ustalił 23 lata i 3 miesiące okresów składkowych. Okres, o którego zaliczenie domagał się odwołujący wynosi 29 dni, czyli niepełny miesiąc - w związku z czym nie rzutował onna dokonane wcześniej wyliczenie kapitału początkowego.
Konkludując poczynione rozważania w tej części Sąd Okręgowy oddalił odwołaniew zakresie doliczenia do kapitału początkowego okresów od dnia 3 do dnia 31 lipca 1972 r. na podstawieart. 477 (14) § l k.p.c.
W ocenie Sądu I instancji na uwzględnienie natomiast zasługiwało odwołanie wnioskodawcy dotyczące decyzji z dnia 20 lipca 2011 roku, którym domagał się przyznania prawa do ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy kolejowy.
Podstawą rozważań prawnych w zakreślonej kwestii stanowi art. 74 ustawy z dnia8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacjiprzedsiębiorstwa państwowego (...)(Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), zgodnie z którym byłemu pracownikowi kolejowemu pobierającemu emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, przyznaną na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin lub przepisówustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniachz tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowychalbo przepisówustawy z dnia17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także członkom rodziny tego pracownika pobierającym po nim rentę rodzinną przyznanąna podstawie wymienionych przepisów, przysługuje prawo do deputatu węglowego w ilości 1800 kg węgla kamiennego rocznie, w formie ekwiwalentu pieniężnego. Dyspozycją przytoczonego przepisu ustawodawca zakreślił krąg podmiotów, jakim przysługuje prawodo deputatu węglowego i tak – w ocenie sądu I instancji - należy uznać, że przedmiotowe świadczenie przysługuje emerytom lub rencistom, którzy swoje uprawnienia uzyskalina podstawie jednego z trzech wyżej wymienionych aktów prawnych i dodatkowo byli kiedyś pracownikami kolejowymi. Dodatkowo w ustępie 4 wprowadzono obostrzenie,że aby uzyskać prawo do deputatu musiało ono wcześniej przysługiwać emerytowi lub renciście w okresie zatrudnienia, z tytułu którego powstało prawo do emerytury lub renty. Oceniając żądanie wnioskodawcy przez pryzmat wyliczonych przesłanek Sąd meriti uznał,że spełnia on każdą z nich. Bezspornie bowiemJ. K. (1)był zatrudniony jako pracownik kolejowy w(...), w okresie zatrudnienia pobierał deputat węglowy wypłacany razem z wynagrodzeniem, aktualnie pobiera emeryturę pomostową. Spełnienie określonych wymagań uprawnia zatem wnioskodawcę do uzyskania prawa do ekwiwalentu za deputat węglowy kolejowy. W świetle zaprezentowanych powyżej wywodów nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organu rentowego jakoby deputat węglowy kolejowy przysługiwał byłym pracownikom kolejowym, jeśli ostatnio przed przejściem na emeryturę byli zatrudnieni na kolei. Zdaniem Sądu przytoczona regulacja jest jasna i czytelna, gdyby bowiem wolą ustawodawcy było ograniczenie przedmiotowego prawa jedynie dla osób zatrudnionych na kolei bezpośrednio przed przejściem na emeryturę, dałby temu wyraz umieszczając taki zapis w przepisie, jak uczynił to przykładowo wustawieo świadczeniach przedemerytalnych(art. 2 ust. l ustawy o świadczeniu przedemerytalnym). Dokonana zaś przez organ rentowy wykładnia jest niczym nie popartą nadinterpretacją normy prawa, która jest jasna i konkretna w swym brzmieniu.
W świetle powyższego Sąd Okręgowy na podstawieart. 477 (14) § 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 20 lipca 2001 r. w ten sposób, że przyznałJ. K. (1)prawo do ekwiwalentu za deputat węglowy kolejowy.

Apelację od wyroku wywiódł ubezpieczonyJ. K. (1), wnosząc o częściową zmianę lub uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w części dotyczącej obliczenia kapitału początkowego.
Uzupełniając braki formalne apelacji ubezpieczony wskazał, iż zaskarża wyrok Sądu Okręgowego we Włocławku z dnia 10 stycznia 2012 r. w części oddalającej odwołanieod decyzji ZUS Oddziału wT.z dnia 3 sierpnia 2011 r. w sprawie ponownego obliczenia kapitału początkowego oraz wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie Ii przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z powodu zaniechania przez Sąd I instancji zbadania materialnej podstawy żądania odwołania i merytorycznych zarzutów podniesionych w odwołaniu.
Skarżący zarzucił naruszenieart. 199 ust. l pkt 2 i art. 365 kpcprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w uznaniu, że rozstrzygniecie zapadłew postępowaniu o sygn. akt IV 1733/10 stanowi stan powagi rzeczy osądzonej,
W uzasadnieniu apelacji skarżący podniósł, iż dla stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie powagi rzeczy osądzonej istotne znaczenie ma stwierdzenie tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związkuz podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Sprawa musi dotyczyć więc tych samych podmiotów. Tożsamość musi odnosić się też do przedmiotu, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania. Oparcie prawomocnego wyroku na określonej podstawie faktycznej ogranicza zakres powagi rzeczy osądzonej do tej podstawy. Brak identyczności podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia nie skutkuje stanem powagi rzeczy osądzonej.
Ubezpieczony stwierdził, iż związanie ustaleniami faktycznymi wszystkich sądóww innych sprawach, choćby pomiędzy tymi i samymi stronami, nie byłoby trafne, ponieważ ustalenia te są dokonywane przez sąd z jednego punktu widzenia, tj. zasadności roszczenia będącego przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia w danym postępowaniu.Przy uwzględnieniu zaś innego lub dodatkowego materiału dowodowego mogą one w całości lub w części okazać się nietrafne. Prekluzji ulega jednak tylko ten materiał procesowy, który dotyczy podstawy faktycznej w zakresie hipotezy normy materialno-prawnej zastosowanej przez sąd, natomiast twierdzenia i dowody dotyczące innej podstawy prawnej sądla konkretnej sprawy obojętne. Oznacza to, że nie ulegają one ani prekluzji, ani też nie ma przeszkód, aby oprzeć na nich nowe roszczenie.
Apelujący przyznał, iż w niniejszym przypadku zachodzi tożsamość stron oraz dowodów, ale Sąd I instancji nie badał poprzednio merytorycznie tych dowodówi argumentów, gdyż oparł się na tym, że poprzednia decyzja ZUS była już prawomocnaco do tej kwestii (zbyt późno zaskarżona). W żadnym z wcześniejszych postępowań Sąd nie odnosił się merytorycznie do żądań wnioskodawcy z powodu przekroczenia terminu zaskarżenia decyzji ZUS o wyliczeniu kapitału początkowego.

Apelację od wyroku wniósł również pozwany organ rentowy zaskarżając go w części tj. w zakresie pkt 3 i zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. art. 74 ustawy z dnia 08.09.2000 r. o komercjalizacji , restrukturyzacji i prywatyzacjiprzedsiębiorstwa państwowego (...)(Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) poprzez przyjęcie, iż wnioskodawcy przysługuje prawo do ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy w przypadku, kiedy przy przyznaniu prawa do emerytury nie był pracownikiem kolei.
Wskazując na powyższe podstawy organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.
W uzasadnieniu apelacji organ rentowy podniósł, iż w art. 74 ustawy z dnia 08.09.2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacjiprzedsiębiorstwa państwowego (...)wymienione są enumeratywnie ustawy,na podstawie których nabycie prawa do emerytury lub renty uprawnia byłych pracowników kolejowych do nabycia prawa do ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowych. Wśród wymienionych aktów prawnych tj. przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin, przepisówustawy z dnia 12.06.1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowychoraz przepisów z 17.12.1998 r., o emeryturachi rentach z FUS nie zostały wymienione przepisyustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych, a zatem wnioskodawca – w ocenie pozwanego - nie należy do osób, które nabyły prawo do emerytury, na podstawie przepisów wymienionych wart. 74wskazanej ustawy. Ponadto wnioskodawca bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury pomostowej nie był pracownikiem kolejowym.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja wywiedziona przez wnioskodawcęJ. K. (1)zasługujena uwzględnienie w sposób skutkujący uchyleniem pkt 1 i 2 zaskarżonego wyrokui przekazaniem sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemuwe Włocławku – IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach procesu za II instancję. Sąd I instancji nie rozpoznał bowiem istoty niniejszej sprawy w zakresie, w jakim wnioskodawca domagał się ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego, błędnie przyjmując, iż sprawa objęta jest powagą rzeczy osądzonej.
Sąd odwoławczy wskazuje, iż wyrok sądu, który uzyskał prawomocność formalną (art. 363 k.p.c.), obok wynikającej zart. 365 k.p.c.mocy wiążącej, uzyskuje także cechę powagi rzeczy osądzonej. Powaga rzeczy osądzonej jest negatywnym aspektem prawomocności wyroku i polega na niedopuszczalności ponownego rozpoznaniai rozstrzygnięcia sprawy, która została już prawomocnie osądzona (ne bis in idem). Należy jednak podkreślić, iż powaga rzeczy osądzonej odnosi się tylko do tych orzeczeń, które zawierają osądzenie sprawy, a więc orzeczeń merytorycznie rozstrzygających sporny stosunek prawny. Nadto, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 stycznia 2012 r.(I UK 226/11, LEX nr 1169831), powaga rzeczy osądzonej w rozumieniuart. 366 k.p.c.w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych dotyczy tylko tych orzeczeń sądów ubezpieczeń społecznych, których podstawa faktyczna nie może ulec zmianie lubgdy odwołanie od decyzji organu rentowego zostało oddalone po jego merytorycznym rozpoznaniutzn. po stwierdzeniu niespełnienia prawnych warunków do świadczenia wymaganych przed wydaniem decyzji.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, iż wartość kapitału początkowego wnioskodawcy – ostatecznie ustalona decyzją o ponownym ustaleniu kapitału początkowego z dnia 19 października 2010 r. (w kwocie 129 594,63 złna dzień 01.01.1999 r.)de factonie była nigdy przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w kontekście dalszych żądań wnioskodawcy, podnoszonych także i w niniejszym postępowaniu.
Organ rentowy w powyższej decyzji nie uwzględnił do ustalenia wartości kapitału początkowego okresów od 26 grudnia 1986 r. do 9 kwietnia 1987 r., ponieważ w tym okresie, po zakończeniu kontraktu, wnioskodawca korzystał z urlopu, z tytułu którego nie było obowiązku odprowadzenia składki na ubezpieczenie społeczne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił także okresu od dnia 8 lipca 1989 r. do 23 lipca 1989 r.,gdyż wnioskodawca przebywał wówczas na urlopie bezpłatnym.
Wnioskodawca nie zaskarżył w terminie w/w decyzji z dnia 19 października 2010 r.
Kwota kapitału początkowego ustalona decyzją z dnia 19 października 2010 r.z uwzględnieniem waloryzacji (325 669,74 zł) została uwzględniona przez organ rentowyw decyzji z dnia 3 listopada 2010 r. przyznającej wnioskodawcy prawo do emerytury pomostowej w wykonaniu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego we Włocławku z dnia 20 lipca 2010 r. (sygn. akt IV U 741/09).
Sąd Okręgowy we Włocławku, oddalając odwołanieJ. K. (1)od decyzji(...) OddziałT.z dnia 3 listopada 2010 r. w sprawie o wysokość emerytury wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2011 r. (sygn. akt IV U 1733/10) wskazał natomiast, iż wobec niezaskarżenia przez ubezpieczonego decyzji z dnia 19 października 2010 r. o ponownym ustaleniu kapitału początkowego, przyjęcie przez organ rentowy w decyzji ustalającej prawo do emerytury pomostowej wartości kapitału początkowego ustalonej decyzją z dnia19 października 2010 r. było prawidłowe.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w I instancji błędnie zinterpretował w uzasadnieniu swojego wyroku, iż powyższe tożsame było z uznaniem przez Sąd Okręgowy we Włocławku w wyroku z dnia 7 kwietnia 2011 r., że organ rentowy zasadnie odmówił wnioskodawcy doliczenia do kapitału początkowego okresów pracy na kolei przy przejęciu 14 miesięcyza każdy rok pracy na kolei oraz okresów urlopów przypadających po powrocie z Iraku. Należy wyraźnie podkreślić, iż wskazane żądania wnioskodawcy nie były przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd ani w postępowaniu o sygn. akt IV U 1733/10,ani w żadnym innym postępowaniu sądowym.
W konsekwencji należy uznać, że Sąd I instancji bezpodstawnie przyjął,że w/w roszczeniaJ. K. (1)objęte są powagą rzeczy osądzonej. Nie zachodzi bowiem, jak uznał ten Sąd, przesłanka tożsamości przedmiotowej niniejszej sprawy ze sprawą Sądu Okręgowego we Włocławku o sygn. akt IV U 1733/10, innymi słowy – nie zachodzi sytuacja prowadzenia postępowania o to samo roszczenie.
W rezultacie powyższego za przedwczesne należy uznać stanowisko Sądu Okręgowego w przedmiocie uwzględnienia przy przeliczeniu kapitału początkowego wnioskodawcy okresu od dnia 3 lipca do dnia 31 lipca 1972 r. Sąd I instancji ocenił, iż wobec legitymowania się przez ubezpieczonego 23 latami i 3 miesiącami okresów składkowych, doliczenie powyższego okresu, nie stanowiącego – stosownie do art. 174 i 53 ustawyo emeryturach i rentach z FUS - pełnego miesiąca, nie będzie rzutowało na możliwość uwzględnienia go przy przeliczaniu wysokości kapitału początkowego. Argumentacja ta była słuszna na gruncie ustaleń Sądu I instancji odnośnie pozostałych żądańJ. K. (1). Mając jednak na uwadze fakt uznania przez Sąd odwoławczy, iż sprawaw tym zakresie wymaga ponownego rozpoznania, w związku uchyleniem się przez SądI instancji od merytorycznej analizy, możliwe jest, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy ustalony zostanie wyższy wymiar okresów składkowych ubezpieczonego, umożliwiający uwzględnienie również spornego okresu od 3 do 31 lipca 1972 r.
W tym miejscu Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, iż stosownie do treści art. 175 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ponowne ustalenie wysokości kapitału początkowego następuje w okolicznościach określonych przez art. 114 tejże ustawy. Przepis art. 114 ust. 1 w/w ustawy stanowi zaś, iż prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość. Z powyższego wynika, iż w odniesieniu do decyzji o ustaleniu wysokości kapitału początkowego ustawodawca przyjął założenie analogiczne do decyzji ustalającej prawodo emerytury lub renty czy też wysokość tych świadczeń. Decyzja taka nie jest mianowicie objęta powagą rzeczy osądzonej, a ubezpieczony może ponownie wystąpić z wnioskiemo ustalenie wysokości kapitału początkowego powołując się na nowe dowody bądź też okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji mające wpływ na ustalenie uprawnień ubezpieczeniowych.
W tym stanie rzeczy, wobec nierozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.uchylił zaskarżony wyrok w pkt 1 i 2i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemuwe Włocławku – IV Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z pozostawieniem mu rozstrzygnięcia o kosztach procesu za II instancję – jak w pkt I sentencji.
Sąd Apelacyjny wskazuje, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy – działając w ramach zakreślonych przez przepisyart. 386 § 5 i 6 k.p.c.– powinien merytorycznie rozpoznać, na podstawie wszechstronnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zgłoszone przezJ. K. (1)żądania: uwzględnienia okresu zatrudnienia od 3 czerwca 1985 r. do 25 grudnia 1986 r. na stanowisku maszynisty spalinowych pojazdów trakcyjnych z zastosowaniem przelicznika 14 miesięcy za każdy rok pracy na kolei (w oparciu o art. 43 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS); zaliczenia okresu przebywania na urlopie po powrocie z kontraktu w Iraku – od 26 grudnia 1986 r.do 9 kwietnia 1987 r.; zaliczenia okresu od 3 do 31 lipca 1972 r. oraz zaliczenia 15 dni urlopu wypoczynkowego za rok 1985, 26 dni – za rok 1986, 34 dni wolnych z tytułu wydłużonego czasu pracy na budowie i 12 dni z tytułu przeprowadzonych badań lekarskich (na podstawie zaświadczenia z(...) S.A.). Sąd Okręgowy powinien ustalić, czy stosownie do treści art. 175 ust. 1 w zw. z art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUSJ. K. (1)przedłożył nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji o ponownym ustaleniu kapitału początkowego z dnia 19 października 2010 r., mając przy tym na względzie, iż powyższe roszczenia nie były wcześniej przedmiotem merytorycznego rozpoznania.
Przechodząc do analizy apelacji wywiedzionej przez pozwany organ rentowy Sąd Apelacyjny wskazuje, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Sąd Apelacyjny przychyla się do stanowiska Sądu I instancji, iż przepis art. 74 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacjiprzedsiębiorstwa państwowego (...)nie odnosi się jedynie do pracowników ostatnio zatrudnionych na kolei, ale do wszystkich byłych pracowników kolejowych, co wynika wprost z literalnego brzmienia w/w przepisu.
Odnosząc się natomiast do podniesionego w apelacji zarzutu, iż w omawianym przepisie nie została wymienionaustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, Sąd odwoławczy wskazuje, że po pierwsze ustawa ta nie obowiązywaław dniu wejścia w życie ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacjii prywatyzacjiprzedsiębiorstwa państwowego (...), a po drugie –jak słusznie zauważył wnioskodawca w odpowiedzi na apelację pozwanego – przepisart. 56 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowychstanowi, że ilekroćw przepisach odrębnych jest mowa o emeryturze, należy przez to rozumieć również emeryturę pomostową. Zdaniem Sądu II instancji powyższa norma stanowi wystarczają podstawę do uznania, iż mimo braku wymienienia w art. 74 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacjiprzedsiębiorstwa państwowego (...)wprost przepisówustawy o emeryturach pomostowychnależy je jednak uwzględniaćprzy ustalaniu uprawnienia do deputatu węglowego w formie ekwiwalentu pieniężnego. Nadto, podkreślenia wymaga, iż za taką interpretacją przemawia wykładnia systemowa. Brak jest bowiem racjonalnych przesłanek do uznania, iż wolą ustawodawcy było pozbawienie osób pobierających emerytury pomostowe prawa do w/w świadczenia. Emerytury te, tak samo jak emerytury uregulowane ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r., przysługują z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Z powyższych względów Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT., jak w pkt II sentencji wyroku.