Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 538/13
Data wyroku: 2014-01-16 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski-, Sądu Okręgowego Dariusz Iskra, Sędzia Sądu Okręgowego Przemysław Grochowski
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 k.c., art. 176 k.c.

Sygn. akt II Ca 538/13

POSTANOWIENIE
Dnia 16 stycznia 2014 roku

Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski – spr.
Sędziowie:  Sędzia Sądu Okręgowego Przemysław Grochowski
Sędzia Sądu Okręgowego Dariusz Iskra
Protokolant sekretarz sądowy Emilia Trąbka
po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 roku w Lublinie
na rozprawie
sprawy z wnioskuA. R.iM. R.
z udziałemZ. R.,S. A.,J. D.iT. D.
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawcyA. R.i uczestnikaS. A.od postanowienia Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej z dnia 13 marca 2013 roku, sygn. akt I Ns 3383/10
postanawia:

I
zmienić zaskarżone postanowienie:

a
w pkt I. w ten sposób, że stwierdzić, że własność nieruchomości położonej wT., stanowiącejdziałkę nr (...)o powierzchni 0,3914 ha, powstałej z podziałudziałki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Białej Podlaskiej prowadziksięgę wieczystą nr (...)nadziałki o numerach (...), zgodnie z projektem podziału nieruchomości sporządzonym przez biegłego geodetęW. F., zaewidencjonowanym przez Starostę(...) Ośrodek (...)wB.za numerem(...).(...)w dniu 18 grudnia 2012 roku, w dniu 6 marca 2008 roku nabyli:S. A.w 1/2 (jednej drugiej) części,Z. R.w 1/4 (jednej czwartej) części orazA. R.iM. R.w 1/4 (jednej czwartej) części na zasadzie wspólności ustawowej,

b
w pkt III. w ten sposób, że nakazać pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej odM. R.iA. R.kwotę 886,81 zł (osiemset osiemdziesiąt sześć złotych i osiemdziesiąt jeden groszy) i odZ. R.kwotę 886,81 zł (osiemset osiemdziesiąt sześć złotych i osiemdziesiąt jeden groszy) tytułem wydatków wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa,

c
w pkt VI. w ten sposób, że podwyższyć wynagrodzenie przyznane adwokatowiP. S.od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej do kwoty 1.476 zł (tysiąc czterysta siedemdziesiąt sześć złotych),

d
w pkt VII. w ten sposób, że podwyższyć wynagrodzenie przyznane radcy prawnemuW. Ł.od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej do kwoty 1.476 zł (tysiąc czterysta siedemdziesiąt sześć złotych);

II
oddalić obie apelacje w pozostałych częściach;

III
stwierdzić, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania odwoławczego związane ze swym udziałem w sprawie;

IV
przyznać radcy prawnemuW. Ł.od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej kwotę 738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych) tytułem wynagrodzenia za udzieloną z urzędu pomoc prawną w postępowaniu odwoławczym oraz kwotę 437,96 zł (czterysta trzydzieści siedem złotych i dziewięćdziesiąt sześć groszy) tytułem zwrotu wydatków;

V
przyznać adwokatowiP. S.od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej kwotę 738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych) tytułem wynagrodzenia za udzieloną z urzędu pomoc prawną w postępowaniu odwoławczym;

VI
przejąć na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczone opłaty od apelacji.

Sygn. akt II Ca 538/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 13 marca 2013 roku Sąd Rejonowy w Białej Podlaskiej, w sprawie oznaczonej sygnaturą akt I Ns 3383/10, z wnioskuA. R.iM. R.z udziałemZ. R.,S. A.,J.iT.małżonkówD.:

I
stwierdził, żeA. R.iZ. R.nabyli z upływem dnia 5 marca 2008 roku przez zasiedzenie własność udziałów po 1/4 części w nieruchomości położonej wT., obejmującejdziałkę nr (...)o powierzchni 0,(...)hektara, powstałą z podziałudziałki nr (...)(dla której Sąd Rejonowy w Białej Podlaskiej prowadziksięgę wieczystą nr KW (...)) nadziałki o numerach (...), zgodnie z projektem podziału nieruchomości sporządzonym przez biegłego geodetęW. F., zaewidencjonowanym przez Starostę(...) Ośrodek (...)wB.za numerem(...).(...)w dniu 18 grudnia 2012 roku;

II
nakazał ściągnąć od uczestnikaS. A.na rzecz Skarbu Państwa – kasa Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej kwotę 667 zł tytułem opłaty sądowej, od której wnioskodawcy byli zwolnieni oraz kwotę 1.773,63 zł z tytułu poniesionych wydatków;

III
nakazał ściągnąć odM. R.iA. R.solidarnie kwotę 1.773,63 zł z tytułu poniesionych wydatków;

IV
orzekł, że zainteresowani w pozostałym zakresie ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie;

V
przejął na rachunek Skarbu Państwa kwotę 1.133 zł z tytułu nieuiszczonej opłaty sądowej;

VI
przyznał ustanowionemu z urzędu adwokatowiP. S.kwotę 369 zł tytułem wynagrodzenia, uwzględniającą podatek VAT, którą polecił wypłacić z sum budżetowych Skarbu Państwa – kasy Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej;

VII
przyznał ustanowionemu z urzędu adwokat1W. Ł.kwotę 553,50 zł tytułem wynagrodzenia, uwzględniającą podatek VAT oraz kwotę 222,32 zł z tytułu kosztów dojazdu, którą polecił wypłacić z sum budżetowych Skarbu Państwa – kasy Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej;

VIII
oddalił wniosek pełnomocnika wnioskodawców o zwrot kosztów dojazdu w pozostałym zakresie.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
J. D.iT. D.byli właścicielami nieruchomości położonej w miejscowościT., gminaB., oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)o powierzchni 3,07 ha.
W dniu 5 marca 1978 roku zawarli oni zK. R.i jej konkubentemW. A.w formie pisemnej umowę sprzedaży zabudowanej części swojejdziałki nr (...)o powierzchni 0,39 ha. Objęty umową obszar gruntu położony był przydrodze gminnej nr (...), a od strony zachodniej sąsiadował z nieruchomościąJ. M. (1). Nabywcy na mocy tej umowy zobowiązali się do uiszczania co roku podatku od tej nieruchomości bezpośrednio do rąkJ. D..
Po zawarciu umowyK. R.iW. A.zamieszkali w budynku położonym na przedmiotowej nieruchomości. Ponadto ogrodzili posesję, podłączyli do budynku energię elektryczną, wykopali studnię, posadzili drzewa, urządzili ogródek warzywny i wymienili okna w budynku. Równocześnie zaczęli uprawiać ziemniaki i siać owies. Wraz zK. R.na przedmiotowej nieruchomości mieszkali jej synowieZ. R.iA. R..K. R.iW. A.co roku płaciliJ. D.podatek od nieruchomości.
W dniu 20 stycznia 1983 roku zmarłW. A.. W chwili śmierci miał synaS. A.. Na przedmiotowej nieruchomości nadal mieszkałaK. R.z synami.
W 1991 rokuA. R.zawarł związek małżeński zM. R.i wyprowadził się z domu rodzinnego do miejscowościB., gdzie obecnie na stałe mieszka. Po śmierciK. R.w dniu 20 listopada 2005 roku, na nieruchomości mieszkał dalejZ. R., przez pewien czas mieszkała z nim konkubina. Na przedmiotową posesję wraz z żoną co dwa, trzy tygodnie przyjeżdżałA. R., gdzie wspólnie uprawiali warzywa, truskawki, ziemniaki oraz siali owies. Uprawą ogródka zajmował się równieżZ. R., który korzystał z uzyskanych z niego plonów. PonadtoA. R.iZ. R.zlecali sąsiadom wykonywanie różnych prac polowych na przedmiotowej nieruchomości. W dniu 29 listopada 2007 rokuA. R.zawarł umowę o sprzedaż i dostarczanie energii elektrycznej dobudynku o nr (...), położonego na przedmiotowej posesji wT.. RównocześnieA. R.iM. R.po śmierciK. R.uiszczali rachunki za energię elektryczną, gdyZ. R.przebywał w zakładzie karnym. Gdy mieszkał on na posesji, sam je opłacał. Za zgodąZ. R., zgłosili oni do urzędu gminy zastrzeżenie, aby nikt nie był na przedmiotowej posesji meldowany. Nieruchomość tę cały czas zamieszkiwałZ. R.z wyjątkiem okresów, kiedy pozostawał osadzony w zakładzie karnym. Po powrocie z zakładu karnego, za każdym razem wracał do domu na przedmiotową nieruchomość.
S. A.w okresie od 1 października 1981 roku do dnia 3 listopada 1982 roku był zameldowany w miejscowościT.(...). Po śmierciK. R.kilkakrotnie przyjeżdżał na przedmiotową nieruchomość. W 2006 roku postawił na niej przyczepę campingową, w której w lecie 2006 roku mieszkał, uprawiając w tym czasie ogródek warzywny.
Spadek poK. R.zmarłej w dniu 20 listopada 2005 roku na podstawie ustawy nabyli synowieA. R.iZ. R.po 1/2 części każdy z nich.
Sąd Rejonowy wskazał, na podstawie jakich dowodów ustalił powyższy stan faktyczny.
Sąd pierwszej instancji uznał te dowody za wiarygodne, poza zeznaniamiZ. R.w części, w jakiej podał, żeS. A.po śmierci ojca nie mieszkał na przedmiotowej nieruchomości, nigdy na nią nie przyjeżdżał i nie płacił za nią podatków.
Mając na uwadze ustalony powyżej stan faktyczny Sąd Rejonowy, powołując się na treśćart. 172 k.c., stwierdził, żeK. R.iW. A.od dnia 5 marca 1978 roku byli posiadaczami samoistnymi części nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), o powierzchni 0,39 ha, położonej w miejscowościT., przydrodze gminnej nr (...), sąsiadującej od strony zachodniej z nieruchomościąJ. M. (1). Wszelkie decyzje dotyczące przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości podejmowali samodzielnie. Nigdy nie konsultowali się zJ. D.iT. D.w przedmiocie sposobu korzystania przez nich z przedmiotowej nieruchomości. RównocześnieJ. D.iT. D.nigdy nie ingerowali w ich władztwo nad nieruchomością, uważając ich za właścicieli.
Było to posiadanie samoistne w złej wierze, gdyżK. R.iW. A.zawierając zJ. D.iT. D.umowę nabycia nieruchomości bez zachowania formy aktu notarialnego byli świadomi, że umowa ta nie została zawarta w wymaganej formie aktu notarialnego.T. D.przyznała, żeK. R.przesuwała termin podpisania aktu notarialnego, ponieważ nie posiadała środków na jego sporządzenie.
K. R.iW. A.władali nieprzerwanie przedmiotową nieruchomością do chwili śmierci.W. A.zmarł w dniu 20 stycznia 1983 roku, zaśK. R.w dniu 20 listopada 2005 roku. Po śmierciW. A., cała ta nieruchomość znalazła się w posiadaniu samoistnymK. R.. Z kolei od jej śmierci przedmiotową nieruchomością jak właściciele władali jej synowieZ. R.iA. R..Z. R.od urodzenia cały czas mieszkał w domu położonym na tej działce. NatomiastA. R.w 1991 roku opuścił rodzinny dom i wraz żoną na stałe zamieszkał wB.. Jednak dalej przejeżdżał na tę działkę, wspólnie z bratem decydowali o jej przeznaczeniu i ją uprawiali. Ich nieprzerwanego posiadania nie podważa zatem fakt, żeA. R.od 1991 roku nie mieszkał na przedmiotowej nieruchomości, ani to, że obaj zwracali się wielokrotnie doJ. D.o przeniesienie na ich rzecz własności nieruchomości. Na ich korzyść przemawiają domniemania: samoistności posiadania (art. 339 k.c.) i ciągłości posiadania (art. 340 k.c.), które w toku postępowania nie zostały obalone przez innych uczestników postępowania.
Sąd pierwszej instancji uznał, żeS. A.nie jest samoistnym posiadaczem przedmiotowej nieruchomości. Po śmierci ojcaW. A.iK. R.nie władał on faktycznie przedmiotową nieruchomością jak właściciel. Z zeznań świadków i uczestników postępowania wynika, że przyjeżdżał on na tę działkę bardzo rzadko. Nie decydował o jej przeznaczeniu, bowiem nie miał wpływu na decyzje podejmowane przezA. R.iZ. R.dotyczące przedmiotowej działki. Nie uprawiał jej i nie zbierał plonów. O nieprzerwanym samoistnym posiadaniu nie może świadczyć tylko to, że w 2006 roku mieszkał w przyczepie kampingowej postawionej na tej działce i w tym czasie uprawiał ogródek warzywny oraz, że domagał się kilkakrotnie odJ.iT. D.przeniesienia na niego prawa własności działki. To władztwo nad nieruchomością miało charakter ograniczony w czasie i nie nosiło cech samoistnego posiadania. Równocześnie w opinii sąsiadówS. A.nie był uznawany za właściciela tej nieruchomości.
Sąd Rejonowy powołując się na treśćart. 176 § 1 i § 2 k.c.wskazał, żeA. R.iZ. R.nabyli poprzez zasiedzenie udział po 1/4 w przedmiotowej nieruchomości. Nabycie to nastąpiło z dniem 5 marca 2008 roku, po upływie trzydziestoletniego okresu posiadania przezK. R.i następnie przezA. R.iZ. R., licząc czas posiadania przezK. R.udziału l/2 części w tej nieruchomości od dnia zawarcia umowy zJ. D.iT. D., czyli od 5 marca 1978 roku. Sąd pierwszej instancji dodał, że orzekł o zasiedzeniu także na rzeczZ. R., pomimo, że nie składał on wniosku o zasiedzenie, ponieważ w ramach tego samego stanu faktycznego zostało ustalone, iż także on nabył przez zasiedzenie udział we własności tej nieruchomości.
WniosekA. R.w pozostałej części nie może natomiast zostać uwzględniony, ponieważ okres posiadania przezK. R.pozostałego udziału l/2 części w tej nieruchomości, który przypadałW. A., łącznie z czasem posiadaniaZ. R.iA. R., nie przekroczył 30 lat.
Sąd Rejonowy nie znalazł podstaw do stwierdzenia zasiedzenia na rzecz wnioskodawczyniM. R., ponieważ nie należy ona ani do kręgu spadkobiercówK. R.ani do spadkobiercówW. A., a więc nie może doliczyć czasu ich samoistnego posiadania przedmiotowej nieruchomości.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy rozstrzygnął na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy i treść rozstrzygnięcia za zasadne uznał obciążenie kosztami postępowania uczestnikaS. A.oraz wnioskodawcówM. R.iA. R., ponieważ to tak naprawdę ich interesy w sprawie pozostawały ze sobą w sprzeczności i z ich inicjatywy podejmowane były poszczególne czynności procesowe. W związku z tym obciążył uczestnika postępowaniaS. A.1/3 częścią nieuiszczonej opłaty od wniosku, od której wnioskodawcy byli zwolnieni. Wydatkami postępowania w łącznej kwocie 3.547,26 zł Sąd Rejonowy obciążył po połowie uczestnikaS. A.i wnioskodawcówM. R.iA. R.. Pozostałą część opłaty sądowej od wniosku na podstawie art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd Rejonowy przejął na rachunek Skarbu Państwa.
Sąd Rejonowy nie obciążył kosztami postępowaniaJ. D.iT. D., ponieważ jeszcze przed wszczęciem postępowania wyrażali gotowość zawarcia umowy sprzedaży spornego gruntu w formie aktu notarialnego z następcami prawnymiW. A.iK. R.i takie stanowisko popierali w toku rozprawy. NatomiastZ. R.nie był ani inicjatorem przedmiotowego postępowania, ani też żadnych czynności procesowych podejmowanych w jego toku.
O pozostałych kosztach poniesionych przez uczestników Sąd pierwszej instancji orzekł na podstawieart. 520 § l k.p.c.
Zgodnie z § 6 pkt 4 w zw. z § 7 pkt l rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd Rejonowy przyznał ustanowionemu z urzędu radcy prawnemuW. Ł.tytułem wynagrodzenia kwotę 553,50 zł, z uwzględnieniem podatku VAT, co zdaniem tego Sądu odpowiadało wysokości półtorej stawki minimalnej wynagrodzenia. Na podstawieart. 98 § 2 k.p.c.Sąd Rejonowy przyznał jej także zwrot kosztów dojazd, ale bez doliczenia do tych kosztów podatki VAT. Podobnie, ustanowionemu z urzędu dla uczestnikaS. A.adwokatowiP. S.Sąd pierwszej instancji przyznał tytułem wynagrodzenia kwotę 369 zł, z uwzględnieniem podatku VAT, na podstawie § 6 pkt 3 w zw. z § 7 pkt l rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
*
Apelację od tego postanowienia wnieśli wnioskodawcaA. R.oraz uczestnikS. A..
WnioskodawcaA. R.zaskarżył postanowienie Sądu Rejonowego w części:
- w punkcie I w zakresie niestwierdzenia zasiedzenia działki przez wnioskodawcęA. R.w dalszym udziale 1/4 w przedmiotowej nieruchomości,
- w punkcie III nakazującym ściągnąć odM.iA. R.solidarnie część wydatków - co do kwoty 591,21 zł,
- w punkcie VII w zakresie nieprzyznania dalszej kwoty l.660,50 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu.
Wnioskodawca zarzucił:
1) naruszenieart. 232 k.p.c.przez uznanie, iż wnioskodawcy nie udowodnili, żeK. R.była posiadaczem samoistnym całej nieruchomości o powierzchni 0,3914 hektara położonej wT.,
2) naruszenie prawa materialnego, tj.art. 336 k.c., przez nieuwzględnienie tego, iż posiadanie samoistneK. R.(współposiadanie) dotyczyło tej samej rzeczy niezależnie odW. A.w pełnym zakresie,
3) naruszenie prawa materialnego, tj.art. 172 § 2 k.c.w związku zart. 176 k.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, bo skoroK. R.była posiadaczką (współposiadaczką) samoistną całej nieruchomości od dnia 5 marca 1978 roku i od tego okresu rozpoczęła okres zasiedzenia całej nieruchomości, to jej synA. R.mógł doliczyć do swojego okresu posiadania nieruchomości czas posiadania swojego poprzednika – spadkodawcyK. R.w zakresie swojego udziału w spadku (czyli 1/2), ponieważ czas jego posiadania łącznie z czasem posiadania jego poprzednika wynosi przynajmniej 30 lat,
4) naruszenie prawa procesowego, tj.art. 520 k.p.c., poprzez nałożenie naA.iM. R.połowy wydatków postępowania zamiast 1/3 wydatków postępowania,
5) naruszenie § 6 pkt 4 w zw. z § 7 pkt l rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ prawidłowe wyliczenie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu przy wartości przedmiotu sporu w wysokości 30.000 złotych dałoby kwotę 2.214 złotych, obejmującą podatek VAT i uwzględniająca przyznanie wynagrodzenia w wysokości półtorej stawki minimalnej,
6) naruszenie prawa materialnego, tj.art. 172 § 2 k.c.iart. 176 k.c.w zw. zart. 316 k.p.c., poprzez nieustalenie, iż z mocy prawa doszło z dniem 20 stycznia 2013 roku do zasiedzenia przezA. R.dalszego udziału 1/4 w nieruchomości o powierzchni 0,3914 hektara położonej wT.(jako zarzut do wniosków ewentualnych).
Wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt I. poprzez stwierdzenie zasiedzenia przezA. R.dalszego udziału 1/4 w przedmiotowej nieruchomości o powierzchni 0,3914 hektara położonej wT.z upływem dnia 5 marca 2008 roku (w konsekwencji i przez jego brata) oraz o przyznanie radcy prawnemu tytułem wynagrodzenia dalszej kwoty 1.660,50 zł, jak również kosztów zastępstwa według norm przepisanych za postępowanie drugoinstancyjne.
Na wypadek nieuwzględnienia tego wniosku skarżący domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie zasiedzenia z dniem 20 stycznia 2013 roku przezA. R.dalszego udziału ¼ w przedmiotowej nieruchomości (w konsekwencji i przez jego brata).
UczestnikS. A.zaskarżył postanowienie Sądu Rejonowego w całości, domagając się:
1. uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmiany tego postanowienia i stwierdzenia, żeS. A.nabył z upływem dnia 5 marca 2008 roku przez zasiedzenie własność przedmiotowej nieruchomości, 2. zmiany rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej w przedmiocie kosztów postępowania w pierwszej instancji i obciążenia nimi w całości na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.A. R., a nieobciążanie tymi kosztami uczestnikaS. A.,
3. zmiany postanowienia Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na rzeczS. A.przez przyznanie tych kosztów stosownie do treści§ 8 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, mając na uwadze podaną przez wnioskodawców we wniosku wartość przedmiotu sprawy,
a także przyznania na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu odwoławczym, według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił błąd w ustaleniu samoistnego posiadania nieruchomości przezA. R.iZ. R.oraz błąd w ustaleniu posiadania nieruchomości przezS. A.w sposób nie prowadzący do jej zasiedzenia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawcyA. R.zasługuje częściowo na uwzględnienie w zakresie rozstrzygnięć z punktów III. i VII. zaskarżonego postanowienia.
Apelacja uczestnikaS. A.jest zasadna w części dotyczącej rozstrzygnięć z punktów I. i VI. zaskarżonego postanowienia.
W pierwszej kolejności należało się ustosunkować do zawartego w apelacjiS. A.wniosku o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Z przepisuart. 386 § 2 i § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.wynika, że uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji może nastąpić tylko w razie stwierdzenia nieważności postępowania, w razie nierozpoznania przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie postanowienia wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Okoliczności takie nie zachodzą w sprawie niniejszej, ani też skarżący nie podniósł tego rodzaju zarzutów.
Jeżeli chodzi o zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji, to w ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne tylko do momentu śmierciW. A.i w tym zakresie Sąd drugiej instancji przyjmuje ustalenia Sądu pierwszej instancji za własne, zatem zbędne jest ich powtarzanie.
Natomiast ustalenia faktyczne dotyczące stanu istniejącego po tej dacie są nieprawidłowe w tej części, w jakiej dotyczyły posiadaniaS. A.i sprowadzały się do przyjęcia, że po śmierciW. A.nieruchomość posiadała samoistnie wyłącznieK. R., a następnie jej spadkobiercy.
Wobec tego w tym zakresie należało je zmienić w oparciu o zgromadzony przed Sądem pierwszej instancji materiał dowodowy oraz uzupełnić o następujące okoliczności:
Po śmierciW. A.z przedmiotowej części nieruchomości objętej wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia korzystał również jego synS. A., który objął nieruchomość w posiadanie w zakresie udziału 1/2 części przysługującego jego ojcu. Przyjeżdżał na tę nieruchomość. WoziłK. R.na cmentarz.S. A.przyjeżdżał na tę nieruchomość również po śmierciK. R., uprawiał ogródek, planował wstawić okna. Poszedł doJ. D.razem zeZ. R.i zapłacił mu podatek od nieruchomości za cały rok. Zwracał się doJ. D.z prośbą o przeniesienie na niego prawa własności nieruchomości objętej wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia. Po śmierciK. R.nieruchomość znajdowała się zatem we współposiadaniuS. A.,Z. R.iA. R., a od 1991 roku – także we współposiadaniu żonyA. M.(...).
Powyższe fakty Sąd Okręgowy ustalił na podstawie zeznań uczestników postępowania:J. D.(k.45-45v, 176-177),T. D.(k.45v-46, 177-178) i świadkówJ. M. (2)(k.107-107v) orazW. S.(k.140v-141).
ZeznaniaZ. R.należało uznać za niewiarygodne w części, w jakiej kwestionował on posiadanie nieruchomości przezS. A., gdyż małżonkowieD., osoby niezainteresowane w rozstrzygnięciu sprawy na czyjąkolwiek rzecz, niekwestionujące wyzbycia się posiadania nieruchomości, jednoznacznie podkreślali, że nieruchomość nabyli wspólnieK. R.iW. A., po śmierciW. A.akty władztwa w stosunku do tej nieruchomości wykonywał równieżS. A.w zakresie udziału jego ojca, a jego uprawnienia nie były wówczas kwestionowane przezK. R., czy jej następnie przez jej spadkobierców.
Istotnie Sąd Rejonowy nie rozpoznał wniosku dowodowegoS. A.o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii na okoliczność, czy wnioskodawca w okresie biegu terminu zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości był w stanie w sposób świadomy posiadać nieruchomość i władać nią jak właściciel (k. 96). Jest to naruszenie przepisów postępowania, ale dowód ten nie mógł mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (art. 227 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.). Nie negując tego, że wnioskodawca jest osobą upośledzoną w stopniu umiarkowanym, nic nie wskazuje na to, aby było to upośledzenie wykluczające po jego stronie świadomość czynności. Wnioskodawca zawarł związek małżeński i funkcjonuje w życiu społecznym. Dowody przeprowadzone w sprawie wskazywały, że w sposób czynny zajmował się nieruchomością. Nie istnieją zatem wątpliwości co do tego, czy posiadał przedmiotową nieruchomości i w jakim charakterze.
Także przy częściowo zmienionych przez Sąd Okręgowy ustaleniach faktycznych prawidłowy jest wniosek Sądu Rejonowego, żeK. R.iW. A.do dnia 20 stycznia 1983 roku (data zgonuW. A.) byli współposiadaczami samoistnymi przedmiotowej nieruchomości i było to posiadanie w złej wierze.
Wbrew wywodom skarżącegoA. R.nie można przyjąć, abyK. R.iW. A.posiadali w całości przedmiotową nieruchomość niezależnie od siebie iK. R.jako posiadacz samoistny całej nieruchomości mogła zasiadywać całą nieruchomość. Wprawdzie w przypadku posiadania nieruchomości przepisart. 346 k.c.pozwala wyróżnić posiadanie nieruchomości w sposób wspólny, niepodzielny, wymagający zgodnego współdziałania (np. gospodarstwa rolnego) oraz posiadanie nieruchomości w sposób rozłączny, niezależny od innych posiadaczy (np. drogi), ale rozróżnienie to nie może prowadzić do przyjęcia, że w którymś z tych przypadków należałoby uznać, że każdy współposiadacz posiada całą nieruchomość w sposób umożliwiający jej zasiedzenie w całości. Rozróżnienie to istotne jest na gruncie ochrony posesoryjnej oraz roszczeń przysługujących wobec siebie współwłaścicielom nieruchomości, natomiast o tym, kto i w jakim udziale współposiada nieruchomość, decydują łącznie oba elementy: władztwo fizyczne (corpus) oraz zamiar (animus).
Jeżeli bowiem każdy współposiadacz mógłby wywodzić, że samoistnie posiada całą nieruchomość, oznaczałoby to, iż każdy współposiadacz może też domagać się zasiedzenia całej nieruchomości na swoją rzecz, a przecież niemożliwe jest, aby jednocześnie całą nieruchomość zasiadywało na swoją rzecz (rozłącznie) kilka różnych osób i aby doszło do zasiedzenia tej nieruchomość rozłącznie na rzecz kilku osób przy uwzględnieniu tego samego okresu posiadania. Niezależnie zatem od tego, czy nieruchomość ma taki charakter, że każdy współposiadacz korzysta z niej niezależnie od innych, czy też konieczne jest zgodne współkorzystanie z nieruchomości, należy ustalić, jakiemu udziałowi odpowiada posiadanie samoistne każdego ze współposiadaczy i tylko w takim zakresie może nabyć on udział w nieruchomości przez zasiedzenie. W niniejszej sprawie, mając na względzie okoliczność, żeK. R.iW. A.nabyli nieruchomość nieformalną umową wspólnie, gdyż pozostawali w konkubinacie i kierując się dyrektywą wyrażoną wart. 197 k.c., należy przyjąć, że każde z nich było współposiadaczem samoistnym nieruchomości w 1/2 części.
Nie zostało wykazane, aby w wyniku nieformalnej czynności wyłącznieK. R.objęła nieruchomość w samoistne posiadanie, czy też, żeW. A.wyzbył się swojego posiadania za życia.K. R.korzystała z tej nieruchomości wspólnie z konkubentem: uprawiali grunty, ogrodzili posesję, wymienili okna, podłączyli do budynku energię elektryczną itd.
Ustalenia faktyczne przeczą też temu, aby po śmierciW. A.cała nieruchomość znalazła się w posiadaniu samoistnymK. R.. Istotnie,K. R.oraz jej synowie i synowa korzystali z całej nieruchomości, ale czynił też to – choć w znacznie mniejszym rozmiarze –S. A.. Nie zostało wykazane, byK. R.czyniła to z wolą władania wyłącznie dla siebie i uzewnętrzniła tę zmianę wobec innych osób (wyzuwając z posiadania spadkobiercęW. A.). Wręcz przeciwnie, z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że respektowała prawoS. A.do współposiadania przedmiotowej nieruchomości, odziedziczone po ojcuW. A.. Nie sprzeciwiała się przyjazdomS. A.na działkę i prowadzeniu przez niego ogródka. Po śmierciK. R.samoistne posiadanie nieruchomości w zakresie jej udziału kontynuowaliZ. R.iA. R., od 1991 roku wspólnie z żonąM.. Także w tym okresie nie doszło do wyzuciaS. A.z posiadania nieruchomości, o czym świadczy to, że już po śmierciK. R.kwotę podatku od nieruchomości zwrócili małżonkomD.wspólnieZ. R.iS. A., aS. A.nadal przyjeżdżał na tę nieruchomość, postawił tam przyczepę kempingową, okresowo uprawiał część działki.
Należy zwrócić uwagę, że przepisart. 206 k.c.uprawnia każdego ze współwłaścicieli do posiadania całej rzeczy wspólnej. Odnosząc tę regulację odpowiednio do współposiadania należy przyjąć, że każdy ze współposiadaczy jest uprawniony do posiadania całej nieruchomości i jeżeli włada nią za zgodą pozostałych współposiadaczy, uznając także ich uprawnienia, w zakresie ich udziałów jest jedynie dzierżycielem (art. 338 k.c.).
Sam fakt, żeS. A.nie mieszkał już na nieruchomości objętej wnioskiem oraz, że nie korzystał z niej codziennie, nie może zatem być podstawą do odmówienia mu przymiotu posiadacza samoistnego nieruchomości.S. A.nie został wyzuty z posiadania, gdyż nie były podejmowane przeciwko niemu czynności, które świadczyłyby o tym, żeK. R., czy też później jej następcy prawni, nie uznają uprawnieńS. A.do nieruchomości. Nie przeniósł on posiadania nieruchomości na rzecz innej osoby, ani nie porzucił posiadania.
Za taką oceną przemawia również to, że jeszcze w toku niniejszego postępowania wnioskodawcy na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2011 roku (k.106v) wyrazili zgodę na przeniesienie przezJ. D.prawa własności nieruchomości objętej wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia w równych udziałach na uczestników postępowania (czyli także na rzeczS. A.).
Tym samym od 5 marca 1978 roku przedmiotową nieruchomość samoistnie posiadaliK. R.iW. A.w równych udziałach, po śmierciW. A.w dniu 20 stycznia 1983 roku –K. R.iS. A.w równych udziałach, a po śmierciK. R.w dniu 20 listopada 2005 roku –Z. R.iA. R.po 1/4 części (A. R.wspólnie z żonąM. R.) orazS. A.w 1/2 części. Było to od początku posiadanie samoistne w złej wierze, gdyż ze świadomością, że nieruchomość została objęta w posiadanie bez zawarcia umowy w wymaganej formie aktu notarialnego.
Zgodnie zart. 172 § 1 i § 2 k.c., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 października 1990 roku, posiadacz samoistny, który uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, nabywał jej własność, jeżeli posiadał ją nieprzerwanie przez lat 20 (w przypadku dobrej wiary przez lat 10). Z dniem 1 października 1990 roku terminy te zostały wydłużone do lat 30 dla złej wiary i do lat 20 dla dobrej wiary (ustawą z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny – Dz. U. z 1990 roku, Nr 55, poz. 321). W myśl art. 9 powołanej ustawy do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającejKodeks cywilny, stosuje się od tej chwili przepisy w brzmieniu nadanym przez tę ustawę (oczywiście, o ile nie upłynął on przed dniem wejścia jej w życie).
W myślart. 176 § l i § 2 k.c.jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści. Powyższe uregulowanie stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy obecny posiadacz jest spadkobiercą poprzedniego posiadacza.
Oznacza to, żeS. A.należy doliczyć okres posiadania nieruchomości przezW. A., aZ. R.iA. R.– przezK. R..
M. R.może doliczyć do swojego okresu współposiadania, współposiadanie indywidualne swojego męża. Jeżeli bowiem współposiadaczami nieruchomości (jej części) są małżonkowie, a jeden z małżonków (np. po zawarciu związku małżeńskiego) został dopuszczony do współposiadania, to ten małżonek może doliczyć do własnego okresu współposiadania posiadanie indywidualne drugiego małżonka jako poprzednika prawnego (art. 176 § 1 k.c.) – postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2011 roku, sygn. akt I CSK 352/10, LEX nr 848114.
Pomijając już to, żeM. R.po śmierciK. R.współposiadała nieruchomość wraz z mężem w zakresie jego udziału spadkowego poK. R., to w dacie, w której zasiedzenie nastąpiło, pomiędzy nimi istniała wspólność ustawowa. W świetle orzecznictwa własność nieruchomości nabyta przez jednego z małżonków w drodze zasiedzenia wchodzi w skład majątkowej wspólności ustawowej wówczas, gdy bieg terminu zasiedzenia zakończył się w czasie trwania wspólności ustawowej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1978 roku, sygn. akt III CZP 7/78, OSNC 1978, Nr 9, poz. 153; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2012 roku, sygn. akt I CSK 257/12, LEX nr 1293672).
Wobec powyższego należało stwierdzić, że własność przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie w dniu 6 marca 2008 roku nabyli:S. A.w udziale ½ część,Z. R.w udziale ¼ część orazA. R.iM. R.do wspólności ustawowej w ¼ części. Własność nieruchomość została nabyta, jak wskazał Sąd Rejonowy, z upływem 5 marca 2008 roku (por. 112k.c.), czyli w istocie nabycie nastąpiło w dniu następnym. Częściowa zmiana zaskarżonego postanowienia w tym zakresie nastąpiła z apelacji uczestnikaS. A.(por.art. 384 k.p.c.).
Fakt, że w toku całego postępowaniaZ. R.nie wnosił o stwierdzenie zasiedzenia na swoją rzecz, aS. A.złożył taki wniosek dopiero w apelacji, nie ma znaczenia, ponieważ zgodnie z ugruntowanymi poglądami judykatury w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości sąd nie jest związany wnioskiem wskazującym krąg osób, które stały się właścicielami (współwłaścicielami) nieruchomości w wyniku jej zasiedzenia. W sprawach o zasiedzenie sąd z urzędu prowadzi ustalenia dotyczące kręgu uprawnionych i prawidłowej daty nabycia prawa własności (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2010 roku, sygn. akt I CSK 315/09, LEX nr 583725; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2011 roku, sygn. akt II CSK 215/11, LEX nr 50637; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2010 roku, sygn. akt V CSK 314/09, LEX nr 794583; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2010 roku, sygn. akt I CSK 606/09, LEX nr 737248; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2009 roku, sygn. akt III CSK 229/08, LEX nr 503222; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2009 roku, sygn. akt IV CSK 297/09, LEX nr 584771; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2009 roku, sygn. akt IV CSK 247/09, Legalis; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2005 roku, sygn. akt IV CK 133/05, LEX nr 399747; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2002 roku, sygn. akt I CZ 194/01, LEX nr 54443; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1998 roku, sygn. akt III CKN 608/97, Legalis). Zdaniem Sądu Okręgowego pogląd ten jest aktualny w sprawie niniejszej, w której zasiedzenie zostało stwierdzone na tej samej podstawie faktycznej wywodzonej z objęcia nieruchomości w posiadanie samoistne przezK. R.iW. A.na podstawie nieformalnej umowy z dnia 5 marca 1978 roku.
Na marginesie należy zauważyć, że gdyby ustalenie Sądu Rejonowego, żeK. R.po śmierciW. A.posiadała samoistnie nieprzerwanie całą nieruchomość (a po jej śmierci – jej spadkobiercy) i nigdy nie posiadał jej samoistnieS. A., było prawidłowe, Sąd Rejonowy powinien stwierdzić zasiedzenie również w zakresie pozostałego udziału w nieruchomości, które nastąpiło w dniu 21 stycznia 2013 roku (30 lat od daty śmierciW. A.).
Sąd Rejonowy naruszył też przepis art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. zart. 520 § 1 k.p.c.w zakresie rozstrzygnięć o nieuiszczonych kosztach sądowych.
Ostateczny wynik postępowania wskazuje, że sprawa toczyła się w interesie wnioskodawców,Z. R.iS. A., wyznaczanym wielkością ich udziałów, jakie nabyli w nieruchomości w wyniku zasiedzenia. Należało zatem rozdzielić nieuiszczone koszty sądowe w tej samej proporcji, gdyż to odpowiada udziałowi każdego z tych uczestników. Nie należało obciążać tymi kosztami poprzednich właścicieli nieruchomości, którzy nie oponowali wnioskowi i w toku postępowania wyrażali gotowość przeniesienia własności nieruchomości w udziałach zbieżnych z nabytymi w wyniku zasiedzenia.
W postępowaniu nieprocesowym zasadą jest brak obowiązku zwrotu kosztów postępowania między uczestnikami (art. 520 § 1 k.p.c.). U podstaw tej zasady leży założenie, że wszyscy uczestnicy są zainteresowani wynikiem postępowania. Brak było podstaw do odstąpienia od tej zasady w niniejszym postępowaniu, w którym ostatecznie nie doszło do uwzględnienia w całości wniosków żadnego z uczestników.
Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ustalił wysokość wynagrodzeń należnych ustanowionym z urzędu profesjonalnym pełnomocnikom reprezentującym uczestników niniejszego postępowania, gdyż powinien to uczynić na podstawie § 8 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 5 i § 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz na podstawie § 7 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 5 i § 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Z tego względu Sąd Okręgowy skorygował wysokość tych wynagrodzeń do właściwej wysokości, odpowiadającej wartości przedmiotu postępowania, z uwzględnieniem podatku VAT, nie znajdując przy tym uzasadnienia do podwyższenia kwot wynagrodzeń ponad stawki minimalne, gdyż, nie negując nakładu pracy pełnomocników, sprawa nie należała do zawiłych pod względem faktycznym i prawnym.
Z uwagi na to, że obydwie apelacje zostały uwzględnione w części, Sąd Okręgowy oparł rozstrzygnięcie o kosztach postępowania na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.iart. 13 § 2 k.p.c.
Rozstrzygnięcie zawarte w pkt IV. postanowienia uzasadnia treśćart. 223ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych(Dz. U. z 2010 roku, Nr 10, poz. 65, ze zm.) oraz § 15 pkt 1 i pkt 2, § 12 ust.1 pkt 1 w zw. z § 7 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 5 i w zw. z § 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, uwzględniając też zwrot wydatków pełnomocnika na niezbędny, dwukrotny dojazd do Sądu Okręgowego w Lublinie.
Na podstawieart. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze(Dz. U. z 2009 roku, Nr 146, poz. 1188, ze zm.) oraz § 19 pkt 1, § 13 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 8 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 5 w zw. z § 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie Sąd Okręgowy przyznał w pkt V. postanowienia pełnomocnikowi z urzędu uczestnikaS. A.wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną w postępowaniu odwoławczym.
Na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. z 2010 roku, Nr 90, poz. 594, ze zm.) należało przejąć na rachunek Skarbu Państwa opłaty sądowe od apelacji, od którychS. A.iA. R.byli zwolnieni.
Z tych względów na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.iart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji postanowienia.

1 Powinno być radcy prawnemu.