Sąd Okręgowy w Toruniu
VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ca 14/13
Data wyroku: 2013-04-24 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Jadwiga Siedlaczek, Hanna Matuszewska, Ilona Dąbek
Słowa kluczowe: Dziedziczenie

Sygn. akt  VIII Ca 14/13

POSTANOWIENIE

Dnia 24 kwietnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Hanna Matuszewska (spr.)

Sędziowie:

SSO Jadwiga Siedlaczek
SSO Ilona Dąbek

Protokolant:

sekr. sądowy Natalia Wilk

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2013 r.
sprawy z wnioskuJ. Z. (1)
z udziałemT. Z.iJ. K.
o stwierdzenie nabycia spadku poW. Z.
na skutek apelacji uczestniczkiJ. K.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu
z dnia 28 listopada 2012 r.
sygn. akt XI Ns 1595/11
p o s t a n a w i a :

1
oddalić apelację,

2
przyznać ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Toruniu na rzecz radcy prawnegoL. Z.wynagrodzenie w kwocie 60 zł (sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce w postępowaniu odwoławczym.

Sygn. akt VIII Ca 14/13

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Toruniu w sprawie z wnioskuJ. Z. (1)przy uczestnictwieT. Z.,J. K.o stwierdzenie nabycia spadku poW. Z.:
- stwierdził, że spadek poW. Z.zmarłym w dniu 20 lipca 2011 r. wT.ostatnio stale zamieszkałym wT.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 26 maja 2009 r. otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Toruniu w dniu 28 listopada 2011 r. nabyli synowieW.iI.–J. Z. (1)iT. Z.po 1/2 części każdy z nich.
- ustalił, iż każdy uczestnik postępowania ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
WnioskodawcaJ. Z. (1)w dniu 2 września 2011 r. złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po ojcuW. Z., zmarłym w dniu 20 lipca 2011 r. wT.na podstawie testamentu notarialnego.
Sąd Rejonowy ustalił, żeW. Z.zmarł w dniu 20 lipca 2011 r. wT.i ostatnio przed śmiercią stale zamieszkiwał wT..
W. Z.w chwili śmierci była wdowcem. Pozostawił dzieci:J. K.,J. Z. (1)iT. Z.. Spadkodawca nie pozostawił po sobie innych dzieci, w tym pozamałżeńskich ani przysposobionych. Miał synaJ. Z. (2), który zmarł jako bezdzietny kawaler w dniu 11 czerwca 1986 r. Spadkodawca pozostawił testament notarialny sporządzony w dniu 26 maja 2009 roku, Repertorium A numer(...), w którym powołał do spadku swoich synów w częściach równych. W testamencie spadkodawca wydziedziczył swoją córkęJ. K.. Nikt ze spadkobierców ustawowych przed rozprawą, która odbyła się w dniu 28 listopada 2011 r., nie składał oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, nikt nie zrzekał się dziedziczenia. Nikt nie został uznany przez Sąd za niegodnego dziedziczenia.
Pozostali uczestnicy potwierdzili prawdziwość złożonego zapewnienia spadkowego i oświadczyli, że nie wiedzą nic na temat innych wcześniejszych testamentów spadkodawcy. Na rozprawie w dniu 28 listopada 2011 r. nikt nie zakwestionował ważności testamentu z dnia 26 maja 2009 r.J. K.oświadczyła, że testament jest ważny.
J. Z. (1)iT. Z.złożyli na rozprawie w dniu 28 listopada 2011 r. oświadczenia o przyjęciu spadku poW. Z.z pełną odpowiedzialnością za długi.
W piśmie procesowym z dnia 24 października 2011 r.J. K.zakwestionowała ważność testamentu.
Sąd Rejonowy zauważył, że sąd z urzędu bada kto jest spadkobiercą, a w szczególności bada, czy spadkodawca pozostawił testament. Jeżeli testament został sporządzony i złożony sąd dokona jego otwarcia. W przedmiotowej sprawie został sporządzony testament, który Sąd Rejonowy otworzył i ogłosił w dniu 28 listopada 2011 r. W testamencie tymW. Z.powołał w równych udziałach swoich synówJ. Z. (1)iT. Z.. Testament spadkodawcy jest testamentem notarialnym. Przepisart. 950 kcjako jedną z dopuszczalnych form testamentów przewiduje formę aktu notarialnego. Testament sporządzony w takiej formie stanowi dokument urzędowy i korzysta z domniemania prawdziwości zawartego w nim oświadczenia woli. Podkreślić zaś należy, że żadna ze stron nie zakwestionowała ważności tego testamentu. RównieżJ. K.pouczona na rozprawie w dniu 28 listopada 2011 r. w trybieart. 945 §1 kcstwierdziła, że testament jest ważny. W ocenie Sądu I instancji brak jest jakichkolwiek podstaw do jego obalenia.
Sąd Rejonowy przypomniał w tym miejscu, że zgodnie zart. 945 §1 kctestament jest nieważny, jeżeli został sporządzony: 1) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, 2) pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści, 3) pod wpływem groźby.
Na marginesie zaś Sąd I instancji wskazał, że kwestie związane z wydziedziczeniem rozstrzyga sąd w postępowaniu procesowym.
Z tych też względów stosownie do treściart. 926 § 1 kc,941 kc,art. 950 kcw zw. zart. 669i następnekpcSąd Rejonowy stwierdził, że spadek poW. Z.nabyli synowieW.iI.–J. Z. (1)iT. Z.po ½ części każdy z nich.
Sąd Rejonowy wskazał też, iż na rozprawie w dniu 28 listopada 2011 r. oddalił wnioski dowodoweJ. K.o przesłuchanie świadków wskazanych w piśmie z dnia 24 października 2011 r., albowiem bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest ustalenie przez jaki okres czasu uczestniczka leczyła się, jaki był charakter opieki udzielanej przez nią spadkodawcy, starańJ. Z. (1)o jej ubezwłasnowolnienie i jej stosunków ze spadkodawcą po wypadku, któremu uległa.
O kosztach Sąd I instancji orzekł na podstawieart. 520 §1 kpc.
Apelację od powyższego postanowienia złożyłaJ. K., zaskarżając je w całości i zarzucając mu:
- sprzeczność poczynionych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego,
- niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a dotyczących ważności testamentu spadkodawcyW. Z..
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.
Jednocześnie skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego udzielonego uczestniczce z urzędu, ponieważ koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Skarżąca podkreśliła, że cały czas od początku i podczas całego postępowania kwestionowała ważność testamentu, a na poparcie swych twierdzeń przedstawiła dowody z zeznań świadków, które to Sąd Rejonowy niesłusznie pominął.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja podlegała oddaleniu.
Sąd Okręgowy w całości podziela dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia oraz ich prawną ocenę.
W szczególności za Sądem I instancji należało przyjąć ważność testamentu, na podstawie którego zapadło w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku poW. Z..
Przesądzające znaczenie w tym względzie ma okoliczność, że na rozprawie w dniu 28 listopada 2011 r.J. K.wraz z pozostałymi uczestnikami złożyła oświadczenie, że testament jest ważny. Hipotetycznie zaś nawet jeśli przyjąć, że już w odpowiedzi na wniosek uczestniczka domagała się stwierdzenia, że testament jest nieważny, to w żaden sposób nie wykazała ona tego stanu rzeczy. Przesłanki nieważności testamentu określa w sposób wyczerpujący przepisart. 945 §1 kc, zgodnie z którym testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony: 1) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli; 2) pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;
3) pod wpływem groźby. Tymczasem uczestniczka nieważności testamentu upatrywała przede wszystkim w braku podpisu spadkodawcy pod aktem notarialnym w formie którego sporządzony był testament. W świetle jednak wskazanego wyżej przepisu nie ulega najmniejszej wątpliwości, że przesłanką stwierdzenia nieważności testamentu nie może być brak podpisu spadkodawcy pod tym aktem, uzasadniony w treści aktu notarialnego. Sama natomiast czynność notariusza może być zaś zakwestionowana jedynie na drodze odrębnego postępowania.
Niczego także w powyższym stanie rzeczy nie zmieniały zgłoszone przez uczestniczkę wnioski dowodowe (w tym o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków), bowiem zmierzały one w istocie do wykazania, że nie zachodziła w odniesieniu do skarżącej wskazana przez spadkodawcę w testamencie podstawa wydziedziczenia. Bezskuteczności wydziedziczenia można natomiast dochodzić w postępowaniu procesowym o zachowek. Oddalenie zatem tychże wniosków przez Sąd Rejonowy było słuszne i znajdowało pełne uzasadnienie w świetle prawa.
W konkluzji Sąd Okręgowy stwierdził, że zarzuty apelacji naruszenia przepisów prawa nie potwierdziły się, wobec czego apelacja podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 kpcw zw. zart. 13 §2 kpc. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 223ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych(Dz.U. Nr 19, poz. 145 z poźn. zm.) w zw. zart. 108 kpcoraz§2 ust. 3, §15 i §8 pkt 2 i §12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz. 1349).