Sąd Apelacyjny w Katowicach
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V ACa 553/13
Data wyroku: 2013-12-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Bożałkińska, Zofia Kołaczyk, Anna Tabak
Słowa kluczowe: Odpowiedzialność Członka Zarządu
Podstawa prawna: art. 299 § 2 ksh

Sygn. akt V ACa 553/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 grudnia 2013r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Zofia Kołaczyk

Sędziowie:

SA Urszula Bożałkińska
SA Anna Tabak (spr.)

Protokolant:

Anna Fic

po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2013r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwaPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.
przeciwkoJ. B.iM. M.
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 25 kwietnia 2013r., sygn. akt XIII GC 422/11

1
oddala apelację;

2
zasądza od powódki na rzecz pozwanegoJ. B.kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych i na rzecz pozwanegoM. M.kwotę 7.217 (siedem tysięcy dwieście siedemnaście) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt V ACa 553/13

UZASADNIENIE
PowódkaPrzedsiębiorstwo (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.domagała się zasądzenia na jej rzecz solidarnie od pozwanychJ. B.iM. M.kwoty 305.696,40 zł z ustawowymi odsetkami od kwot i dat podanych w pozwie oraz kosztów procesu – jako członków zarząduPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.wobec niespłacenia długu przez Spółkę.
Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu.
PozwanyJ. B.podniósł następujące zarzuty: przedawnienie roszczenia, umorzenie postępowania egzekucyjnego przeciwko Spółce z przyczyn leżących po stronie powódki, powódka nie poniosłaby szkody nawet w sytuacji złożenia w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości.
PozwanyM. M.zgłosił zarzut przedawnienia roszczenia, powołał się na rezygnację w dniu 8 czerwca 2004 r. z pełnionej w zarządzie funkcji, proponowanie w dniu 30 czerwca 2004 r. podjęcia uchwały w przedmiocie ogłoszenia upadłości spółki, powstanie zobowiązań w 2003 roku, gdy sytuacja spółki była dobra, zaś jej pogorszenie w 2004 roku, brak jego winy za niezłożenie w terminie wniosku o upadłość spółki, brak wykazania przez powódkę niemożności zaspokojenia się z majątku spółki – nieruchomości, brak ukończenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości spółki z przyczyn leżących po stronie powódki, brak wydania postanowienia o umorzeniu egzekucji wobec jej bezskuteczności, niezajmowanie się finansami spółki.

Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicach:
- oddalił powództwo;
- zasądził od powódki na rzecz pozwanegoJ. B.kwotę 9.950,33 zł, a na rzecz pozwanegoM. M.kwotę 7.217 zł tytułem kosztów postępowania.
Wydanie wyroku poprzedziły następujące ustalenia faktyczne:
Sąd Okręgowy w Bielsku – Białej wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2005 r. (sygn. V GC 245/04) zasądził od Przedsiębiorstwa(...)Sp. z o. o. wK.na rzecz powodowej spółki kwotę 144.825,73 zł z ustawowymi odsetkami od wskazanych w wyroku kwot oraz koszty procesu w kwocie 12.456 zł. Na podstawie wyroku wyegzekwowano częściową należność w kwocie 4.037,48 zł.
Na podstawie powyższego tytułu wykonawczego powódka wszczęła postępowanie egzekucyjne, w piśmie z dnia 6 marca 2007 r. Komornik Sądowy Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w Katowicach poinformował powódkę, że przeciwkospółce (...) Sp. z o.o.(dalej Spółka) prowadzone były 83 sprawy egzekucyjne, w których zadłużenie wynosiło łącznie ponad 4.181.000 zł. Plan podziału, sporządzony w dniu 14 grudnia 2007 r. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Katowicach wskazuje, że na ten dzień przeciwko Spółce prowadzonych było 59 spraw egzekucyjnych na łączną kwotę 3.605.624,18 zł, w tym wierzycieli hipotecznych na łączną kwotę 1.311.935,31 zł. W stosunku do Spółki została m.in. wszczęta egzekucja, której przedmiotem było prawo użytkowania wieczystego działki gruntu położonej wM.. Wartość prawa użytkowania wieczystego biegły sądowy wyliczył na kwotę 984.981,64 zł, prawo użytkowania było także obciążone hipotecznie. Zgodnie z informacją Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Mikołowie z dnia 19 kwietnia 2010 r. jedynym majątkiem Spółki była wzmiankowana nieruchomość, objętaksięgą wieczystą nr KW (...). Na ten dzień Spółka nie prowadziła działalności gospodarczej i nie odbierała korespondencji. Postępowanie prowadzone w miejscu siedzibySpółki – (...), okazało się bezskuteczne. Przeciwko spółce w kwietniu 2010 roku prowadzonych było 25 postępowań egzekucyjnych, na łączną kwotę 2.851.000 zł. Licytacja nieruchomości, zaplanowana na 23 grudnia 2009 r. nie doszła do skutku. Jednocześnie Komornik podkreślił, iż w przypadku sprzedaży tej nieruchomości pierwszeństwo w zaspokojeniu będą mieli wierzyciele hipoteczni Spółki. Ponadto Komornik wezwał wierzyciela tj. powódką do uzupełnienia wniosku poprzez wskazanie wszystkich uczestników postępowania pod rygorem umorzenia postępowania w trybieart. 823 k.p.c.z upływem roku od nie dokonania czynności potrzebnych do dalszego prowadzenia postępowania. Postanowieniem z dnia 11 maja 2011 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Mikołowie umorzył postępowanie egzekucyjne z opisanej nieruchomości z mocy prawa, na podstawieart. 823 k.p.c., wobec niewskazania przez wierzycieli adresów wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego oraz na podstawieart. 355 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.umorzył postępowanie egzekucyjne przeciwko Spółce.
PozwanyM. M.nie zajmował się sprawami finansowymi spółki, które przejął pozwanyJ. B.. PozwanyM. M.nadzorował budowy realizowane przez spółkę i bywało tak, że nawet przez pół roku przebywał poza siedzibą spółki.
W piśmie z dnia 8 czerwca 2004 r., skierowanym do zarządu Spółki pozwanyM. M.zawarł oświadczenie o rezygnacji z funkcji członka zarządu. Na posiedzeniu Zgromadzenia Wspólników Spółki pozwany ten stwierdził, że wyniki finansowe Spółki na koniec maja 2004 r. nie rokują uzyskania dodatniego wyniku i zgłosił m.in. wnioski formalne, o podjęcie uchwał w przedmiocie ogłoszenia upadłości układowej Spółki z dniem 1 lipca 2004 r., rezygnacjiM. M.z funkcji członka zarządu. Zgromadzenie odrzuciło wniosek o ogłoszenie upadłości układowej Spółki oraz nie przyjęło rezygnacjiM. M.z funkcji członka zarządu.
Ujawnionymi w rejestrze członkami zarządu byli od rejestracji spółki, czyli od dnia 29 stycznia 2003 r. pozwaniJ. B.iM. M., z tym że pozwanyM. M.został wykreślony z rejestru z dniem 7 kwietnia 2005 r.
Spółka złożyła do Sądu Rejonowego w Katowicach w dniu 31 maja 2005 r. wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, wniosek ten został zwrócony zarządzeniem z dnia 13 lipca 2005 r., jako nieodpowiadający wymogom określonym wart. 22 i 23 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze. Zażalenie Spółki na to zarządzenie zostało odrzucone wobec nieopłacenia zażalenia, pomimo wezwania do uiszczenia opłaty w kwocie 200 zł.
W dniu 2 września 2005 r. Spółka, reprezentowana przez dyrektora zarządu pozwanegoJ. B., złożyła do Sądu Rejonowego w Katowicach kolejny wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku. W uzasadnieniu wniosku wskazano m.in., że Spółka nie wykonuje znaczącej części wymagalnych zobowiązań i na dzień składania wniosku opóźnienia w wykonaniu większość zobowiązań przekraczają 4 miesiące. Zobowiązania spółki były w znaczącej części regulowane do połowy 2004 r. Wniosek ten został zwrócony zarządzeniem z dnia 18 października 2005 r., albowiem nie odpowiadał warunkom określonym wart. 22 i 23 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze. Spółka uzupełniła wskazane braki i wniosła o zarejestrowanie uzupełnionego wniosku pod nową sygnaturą. Wniosek został wpisany pod nową sygnaturę i następnie zwrócony zarządzeniem z dnia 4 listopada 2005 r., z uwagi na niespełnienia wymogów ustawowych. Fizyczny zwrot wniosku nastąpił na mocy zarządzenia przewodniczącego z dnia 5 stycznia 2006 r.
Powódka wezwała pozwanychJ. B.iM. M.do zapłaty należności dochodzonej pozwem w dniu 14 listopada 2011 r.
W dniu 31 grudnia 2003 r. wartość zobowiązań Spółki przekraczała wartość jej majątku, a wartość tego przewyższenia wynosiła ponad 1.569.000 zł. Definitywne załamanie płynności finansowej nastąpiło w 2004 r., według stanu na 31 grudnia 2004 r. spółka nie regulowała zobowiązań w terminie. Ostatecznym terminem, do którego zarząd Spółki winien posiadać informacje o sytuacji ekonomicznej Spółki był dzień 31 marca 2004 r. i od tej daty zarząd winien był w terminie dwóch tygodni złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości. Termin ten upłynął z dniem 14 kwietnia 2004 r. Na ten dzień nie byłoby jednakże możliwości zaspokojenia roszczenia powódki.
Ustalenia faktyczne dokonano na podstawie dowodów z dokumentów, zeznań pozwanych i opinii biegłego sądowego, której dano wiarę w całej rozciągłości.
Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że roszczenie powódki było nieuzasadnione, a oparte na przepisieart. 299 § 1 i 2 k.s.h.
Stwierdził, że od odpowiedzialności przewidzianejart. 299 k.s.h.członek zarządu może się uwolnić poprzez wykazanie zaistnienia jednej z przesłanek egzoneracyjnych wymienionych w§ 2 art. 299 k.s.h., przy czym ciężar udowodnienia istnienia tej przesłanki spoczywa na członku zarządu.
Nie uznał Sąd za zasadny najdalej idący zarzut pozwanych o przedawnieniu roszczenia. Do przedawnienia roszczeń przeciwko członkom zarządu ma zastosowanie przepisart. 442 k.c., przewidujący w§ 2termin 3-letni, który rozpoczyna swój bieg od dnia dowiedzenia się przez wierzyciela spółki o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawy, nie wcześniej niż od dnia bezskuteczności egzekucji prowadzonej na podstawie prawomocnego tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko spółce. O szkodzie i osobie odpowiedzialnej do jej naprawienia powódka uzyskała wiadomość z pisma komornika z dnia 19 kwietnia 2010 r. i od tej daty biegł termin przedawnienia.
Nie uznał Sąd pierwszoinstancyjny zarzutu pozwanegoM. M.o braku jego ewentualnej odpowiedzialności wobec nie zajmowania się sprawami finansowymi spółki, gdyż przepisart. 299 k.s.h.chroniący interes wierzyciela ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie może być pozbawiony skuteczności przez porozumienie wspólników. Dalej Sąd stwierdził, że tylko taka sytuacja faktyczna, która rzeczywiście obiektywnie uniemożliwia członkowi zarządu w czynnościach zarządzania może uzasadniać zarzut o istnieniu okoliczności zwalniających od odpowiedzialności na podstawieart. 299 § 2 k.s.h.Takich natomiast okoliczności pozwanyM. M.nie udowodnił.
Następnie Sąd pierwszoinstancyjny podał, że przesłanką egzoneracyjną jest także brak związku przyczynowego pomiędzy niezgłoszeniem przez członka zarządu wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego, a szkodą wierzyciela spółki doznaną na skutek nieskutecznej egzekucji wobec spółki.
Pozwany członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, gdy wykaże, że wierzyciel nie uzyskałby zaspokojenia swojej wierzytelności względem spółki z powodu braku wystarczającego majątku spółki, nawet gdyby wszczęto postępowanie upadłościowe na wniosek złożony w odpowiednim czasie.
Dalej Sąd podkreślił odszkodowawczy charakter odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o., z tym, że szkoda polega na obniżeniu potencjału majątkowego spółki, a nie na bezpośrednim uszczerbku w majątku wierzyciela. Szkoda, której wyrównania może domagać się od zarządu spółki wierzyciel w razie upadłości spółki obejmuje tylko straty spowodowane spóźnionym ogłoszeniem wierzytelności.
Następnie Sąd Okręgowy podkreślił, iż z opinii biegłego wynika, iż w dniu 31 grudnia 2003 r. wartość zobowiązań spółki, której pozwani byli członkami zarządu przekroczyła wartość ich majątku o 1.569.000 zł, bilans spółki winien być sporządzony do 31 marca 2004 r., w tej dacie pozwani już winni byli posiąść wiedzę o sytuacji finansowej spółki i od tej daty biegł termin 14 dni do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, co oznacza upływ tego terminu 14 kwietnia 2004 r.
Dalej Sąd podkreślił, iż jak wynika z opinii biegłego, gdyby wniosek o upadłość spółki został złożony 14 kwietnia 2004 r., to powódka nie zostałaby w żaden sposób zaspokojona w swojej wierzytelności ze względu na niską realną wartość majątku dłużnika, wysokie zobowiązanie wobec wierzycieli z wcześniejszej kategorii.
O kosztach postępowania rozstrzygnięcie oparto na przepisieart. 98 k.p.c.,99 k.p.c.

Wyrok Sądu Okręgowego w całości został zaskarżony apelacją powódki domagającej się jego zmiany poprzez uwzględnienie w całości żądania pozwu, wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania za obie instancje.
Apelująca podniosła następujące zarzuty:

1
błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, iż ustalono za właściwy czas na zgłoszenie wniosku o upadłość na 14 kwietnia 2004 r., podczas, gdy przesłanki do ogłoszenia upadłości wystąpiło co najmniej w I kwartale 2003 roku oraz ustalenie braku poniesienia przez powódkę szkody;

2
naruszenie przepisów postępowania:

-art. 233 k.p.c.poprzez uznanie za wiarygodną w całości opinię biegłego sądowego w tym co do czasu właściwego do zgłoszenia wniosku o upadłość, wyceny majątku spółki, oszacowanie ewentualnych kosztów postępowania upadłościowego;
-art. 233 k.p.c.poprzez brak oceny nieprzedstawienia przez pozwanych dokumentów koniecznych do sporządzenia przez biegłego opinii;
3. naruszenie przepisów postępowania materialnego:
-art. 299 § 2 k.s.h.przez niewłaściwe zastosowanie;
-art. 299 § 1 k.s.h.poprzez jego niezastosowanie;
-art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczegopoprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
Pozwani wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył:
- apelacja powódki nie może być uwzględniona, gdyż podniesione w niej zarzuty są nietrafne.

Ustalony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny w sprawie jest prawidłowy, znajduje oparcie w zebranych dowodach ocenionych w granicach zakreślonych normąart. 233 k.p.c.i ustalenia te Sąd Apelacyjny potwierdza w całości, uznając je za własne.
Z prawidłowych ustaleń stanu faktycznego Sąd pierwszoinstancyjny wyciągnął również właściwe wniosku.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu apelującej w przedmiocie błędnej oceny dowodów, gdyż ich ewentualna trafność mogłaby prowadzić do odmiennych ustaleń okoliczności faktycznych, a w konsekwencji do innej subsumpcji prawa materialnego.
Za chybiony należy uznać zarzut skarżącej w przedmiocie oceny opinii biegłego sądowego w szczególności podanego w niej czasu właściwego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, wyceny aktywów spółki wchodzących w skład masy upadłości, oceny szans zaspokojenia się powódki w postępowaniu upadłościowym, przypuszczalnych kosztów prowadzonego postępowania upadłościowego spółki.
Sądowi można przypisać naruszenie omawianego przepisu jedynie wówczas, gdy oceni zebrane dowody wbrew jej treści, lub niezgodnie z zasadami logicznego rozumowania, bądź wbrew zasadom doświadczenia życiowego.
W rozpoznawanej sprawie natomiast taka sytuacja nie miała miejsca.
Faktem jest brak przedłożenia przez pozwanych biegłemu części dokumentów, jednakże – jak wynika z opinii biegłego – dokumenty przez nich przedłożone były wystarczające do sporządzenia przez niego opinii.
Zwrócić należy uwagę, że podniesione przez apelującą zarzuty naruszenia przepisuart. 233 § 1 i § 2 k.p.c.oraz błędne wnioski biegłego w istocie stanowią zwykłą polemikę ze stanowiskiem zajętym przez Sąd w oparciu o opinię biegłego, uznaną przez tenże Sąd za wiarygodną w całości, nie zawierając natomiast rzeczowych argumentów prowadzących do podważenia opinii, zarzuty te zostały podniesione przed Sądem pierwszoinstancyjnym, do których biegły ustosunkował się w opinii dodatkowej, złożonej na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2013 r.
Podkreślić należy brak wniosku powódki w przedmiocie dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego sądowego oraz brak wykazania błędnego rozumowania biegłego, bądź brak po jego stronie właściwych kwalifikacji do sporządzenia opinii.
W konsekwencji, skoro niezasadny okazał się zarzut apelującej o naruszeniu przepisów prawa procesowego oraz błędnych ustaleń faktycznych, za nietrafny należało uznać zarzut w przedmiocie naruszenia przepisów prawa materialnego, a toart. 11 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczegoorazart. 299 k.s.h.
Jak wynika z opinii biegłego – właściwym czasem według przepisówprawa upadłościowego i naprawczegodo zgłoszenia wniosku o upadłość spółki, której pozwani byli członkami zarządu, był dzień 14 kwietnia 2004 r. Pozwani jednak mimo braku złożenia w odpowiednim czasie wniosku o ogłoszenie upadłości zwolnili się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki wobec powódki, gdyż wykazali w niniejszym procesie jedną z przesłanek egzoneracyjnych, tj. brak możliwości zaspokojenia apelującej w sytuacji, gdyby wniosek o upadłość spółki został zgłoszony 14 kwietnia 2004 r.
Mając na uwadze powyższe, apelację powódki ­– jako pozbawioną podstaw prawnych – oddalono na podstawieart. 385 k.p.c.na koszt skarżącej (art. 98 i 99 k.p.c.).
Nie zasądzone koszty postępowania apelacyjnego składały się wynagrodzenie pełnomocników pozwanych, przy czym pozwanegoM. M.w pełnej wysokości, gdyż został on ustanowiony w postępowaniu apelacyjnym.

(...)
(...)
(...)

(...)(...)

(...)