Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 287/13
Data wyroku: 2013-05-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krzysztof Szewczak, Barbara Hejwowska, Małgorzata Rokicka-Radoniewicz
Słowa kluczowe: Wznowienie Postępowania
Podstawa prawna: art. 103 a ustawy o FUS

Sygn. akt III AUa 287/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 maja 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Krzysztof Szewczak

Sędziowie:

SA Małgorzata Rokicka - Radoniewicz (spr.)
SA Barbara Hejwowska

Protokolant: st.sekr.sądowy Urszula Goluch-Nikanowicz

po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2013 r. w Lublinie
sprawyG. M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wL.
o dalszą wypłatę emerytury i zwrot nienależnie pobranych świadczeń
na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych OddziałuwL.
od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 29 stycznia 2013 r. sygn. akt VII U 3976/12

oddala apelację.

III AUa 287/13

UZASADNIENIE
Organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.decyzją z dnia 14 września 2012 roku wstrzymałG. M.wypłatę emerytury od dnia 1 października 2011 r. z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia, natomiast decyzją z dnia 18 września 2012 roku stwierdził, żeG. M.pobrała nienależne świadczenia za okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. w łącznej kwocie 42 650,24 zł z tytułu emerytury i zobowiązał ją do zwrotu tej kwoty w terminie miesiąca od daty doręczenia decyzji.
Od obu decyzji odwołanie do Sądu Okręgowego w Lublinie wniosłaG. M., wskazując, że od 1 listopada 2005 r. korzysta z urlopu bezpłatnego, wobec czego nie pobiera wynagrodzenia. Dodała, że zgodność regulacji prawnych zKonstytucjąw zakresie konieczności rozwiązywania stosunków pracy osób posiadających prawo do emerytury jest przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego.
Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 29 stycznia 2013 roku zmienił obie decyzje ustalając, żeG. M.przysługuje prawo do wypłaty świadczenia emerytalnego od 1 października 2011 roku i nie jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 października 2011 roku do 30 września 2012 roku w kwocie 42650,24 zł. Sąd Okręgowy ustalił, że decyzją z dnia 9 lipca 2010 r. organ rentowy przyznał wnioskodawczyniG. M.prawo do emerytury od dnia 27 czerwca 2010 r., tj. od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego. Zarówno w dniu składania wniosku o świadczenie, jak i w dniu wydania decyzji przyznającej prawo do emerytury wnioskodawczyni pozostawała w stosunku pracy z Uniwersytetem Przyrodniczym wL.. Od dnia 1 listopada 2005 r. korzystała z urlopu bezpłatnego w związku z wykonywaniem mandatu posła Sejmu RP udzielonego na podstawieart. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora– Dz.U. z 2011 r., Nr 7, poz. 29 ze zm. Po przyznaniu prawa do emerytury wnioskodawczyni nie rozwiązała stosunku pracy łączącego ją z Uniwersytetem Przyrodniczym wL.. Wciąż też korzysta z urlopu bezpłatnego, nie pobiera od pracodawcy żadnych świadczeń. Składki ubezpieczeniowe opłaca Kancelaria Sejmu. Stan faktyczny – który nie był sporny pomiędzy stronami – został ustalony w oparciu o dowody w postaci dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz aktach organu rentowego, które nie były w toku postępowania kwestionowane przez strony. Oceniając zasadność i prawidłowość decyzji, Sąd Okręgowy stwierdził, że pierwsza z zaskarżonych decyzji zapadła na podstawie zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.), zgodnie z którym prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Przepis ten został wprowadzony do porządku prawnego z dniem 1 stycznia 2011 r. na podstawieart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. z 2010 r., Nr 257, poz. 1726 ze zm.).
Wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt K 2/12 (Dz.U. z 2012 r., poz. 1285), Trybunał Konstytucyjny orzekł o tym, żeart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązywania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W świetleart. 190 ust. 1 Konstytucjiorzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Utrata mocy obowiązującej przepisu z powodu jego niezgodności zKonstytucjąoznacza, że przepis ten nie może być stosowany poczynając od daty jego uchwalenia. Wyroki Trybunału mają skutki retroaktywne, a przez to zachodzi konieczność ponownego rozpoznania sprawy z pominięciem już przepisu uznanego za niezgodny zKonstytucją(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2008 r., V CO 43/08, wyrok z dnia 21 listopada 2006 r., II PK 42/06).
W stanie faktycznym sprawy w dniu złożenia wniosku o emeryturę, wydania decyzji przyznającej to świadczenie oraz w dacie wskazanej jako dzień nabycia prawa do emerytury, nie istniał wymóg rozwiązania stosunku pracy jako przesłanka niezbędna do przyznania tego prawa. Uznany za niezgodny zKonstytucjąart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychnie został jeszcze wprowadzony do ustawy, zaś jego wcześniejszy odpowiednik – tj. art. 103 ust. 2a tej ustawy, został uchylony wcześniej, tj. z dniem 8 stycznia 2009 r. Osoby, które prawo do emerytury nabyły w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r., miały prawo do jej wypłaty także w przypadku ewentualnego kontynuowania zatrudnienia. Zacytowane wyżej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego pozwala tym osobom na zachowanie prawa do wypłaty emerytury. W oparciu o te ustalenia Sąd Okręgowy orzekł, że w świetle powyższych rozważań kwestia zachowania przez wnioskodawczynię prawa do wypłaty emerytury nie powinna budzić zastrzeżeń.
Orzeczenie odnoszące się do obowiązku zwrotu przez wnioskodawczynię świadczenia wpłaconego w okresie od 1 października 2011 roku do 30 września 2012 roku jest konsekwencją rozstrzygnięcia zmieniającego decyzję z dnia 14 września 2012 roku o zawieszeniu wypłaty emerytury. Skoro bowiem wnioskodawczyni zachowała prawo do wypłaty świadczenia, to brak jest podstawy do oceny pobranego przez nią świadczenia za nienależne w rozumieniu art. 138 ustawy i tym samym brak jest przesłanek do jego zwrotu.
Apelację od tego wyroku złożył organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB., zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi zarzucał naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 103a i art.138 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227 ze zm.) poprzez zmianę zaskarżonych decyzji w ten sposób, ze wnioskodawczyni przysługuje prawo do wypłaty świadczenia emerytalnego od dnia 1 października 2011 roku oraz że nie jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 października 2011 roku do 30 września 2012 roku. Wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna.
Istotą sprawy była możliwość zastosowania w stosunku do wnioskodawczyniart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz.U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1229 ze zm.) zakwestionowanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 roku w sprawie K 2/12, w okresie poprzedzającym jego wejście w życie. Wspomnianym wyrokiem Trybunał orzekł, że „art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 roku, Nr 291, poz. 1707) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227 ze zm.), dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 roku bez konieczności rozwiązywania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. Oceniając skutki wyroku, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą, jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury, nie będzie miał zastosowania do osób, które nabyły to prawo w okresie od 8 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2010 roku. W stosunku do tych osób przepis art. 28 cytowanej ustawy o zmianie ustawy o finansach publicznych w zakresie w jakim przewiduje stosowanie art. 103a ustawy emeryturach i rentach z FUS utracił moc z chwilą ogłoszenia sentencji wyroku w Dzienniku Ustaw, czyli z dniem 22 listopada 2012 r. (Dz.U. z 2012 roku, poz. 1285).
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy poza sporem pozostawał fakt, że wnioskodawczyni należy do kręgu osób objętych przedmiotowym orzeczeniem albowiem prawo do emerytury nabyła w dacie 1 listopada 2009 roku, a więc w okresie, kiedy realizacja prawa do tego świadczenia nie wymagała rozwiązania stosunku pracy.
W zaistniałej zatem sytuacji faktycznej, jak prawidłowo przyjął Sąd Okręgowy, decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy posiadała ocena skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 roku w odniesieniu do stanu prawnego poprzedzającego wejście w życie tego orzeczenia.
Zgodnie z powołanym przez Sąd Okręgowy przepisemart. 190 ust. 1 Konstytucji RPorzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że przepis uznany przez Trybunał za niezgodny zKonstytucjąnie może być stosowany poczynając od daty jego uchwalenia, a z datą ogłoszenia wyroku Trybunału zostaje wyeliminowany z porządku prawnego i po tej dacie nie może być stosowany. Sąd Apelacyjny podziela ukształtowane na tle omawianej materii orzecznictwo Sądu Najwyższego, gdzie stwierdza się że „uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny zKonstytucjąprzepis prawa nie może być stosowany przez Sądy i inne organy w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału (vide: wyrok z dnia 21 listopada 2006 roku, II PK 42/06 – LEX nr 950622, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2008 r. V CO 43/08 LEX nr 564856).
W tej sytuacji Sąd Apelacyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skoro rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji oparte zostało na przepisie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który uznany został za niekonstytucyjny, to nie mógł on stanowić podstawy wstrzymania wypłaty emerytury wnioskodawczyni od 1 października 2011 roku do 30 września 2012 roku, a tym samym świadczenie wypłacone w tym okresie nie jest świadczeniem nienależnym w rozumieniuart.138 ust.2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz.U. Nr 153 z 2009 roku, poz.1227) i nie podlega zwrotowi.
Z tych względów i na mocyart.385 KPCSąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji.