Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 370/11
Data wyroku: 2013-10-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Matyja
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: ART. 224 §2 K.C.

Sygn. akt I C 370/11

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 października 2013r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący SSO Maria Matyja
Protokolant sek. sąd Joanna Kotowska
po rozpoznaniu w dniu 14 października 2013r. w Olsztynie
na rozprawie
sprawy z powództwaE. T.
przeciwko(...) S.A.wG.Oddział wO.
o zapłatę

I
zasądza od pozwanego(...) S.A.wG.Oddział wO.na rzecz powodaE. T.kwotę 1.891,29 zł (słownie jeden tysiąc osiemset dziewięćdziesiąt jeden złotych i dwadzieścia dziewięć groszy) z ustawowymi odsetkami od 27 czerwca 2011r. do dnia zapłaty

II
oddala powództwo w pozostałym zakresie

III
zasądza od powodaE. T.na rzecz pozwanego(...) S.A.wG.Oddział wO.kwotę 7.617,-zł (słownie siedem tysięcy sześćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu

Sygn. akt I C 370/11

UZASADNIENIE
PowódB. T.pozwem z dnia 27 czerwca 2011r. wniósł o zasądzenie od pozwanego(...) S.A.wG.Oddział wO.kwoty 190.270,-zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od daty wniesienia powództwa do dnia zapłaty oraz należnymi kosztami procesu.
W uzasadnieniu pozwu podał, że jest właścicielem działek gruntu nr ewidencyjny(...)o powierzchni 6, 3342ha położonych w miejscowościK.gminaS.dla której Sąd Rejonowy wS.Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą KW (...).
Na gruntach powoda pozwany w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego wieku bez zgody właściciela i bez dostarczenia mu jakiejkolwiek decyzji administracyjnej posadowił 4 linie energetyczne Posadowienie tych linii według opinii geodezyjnej spowodowało wyłączenie z użytkowania 87 m2gruntu, a powierzchnia wyłączona z zabudowy wynosi 9.240 m2– łącznie 9.327 m2.
Powód odnośnie działek gruntu(...)na podstawie decyzji Wójta GminyS.uzyskał decyzję o ustaleniu warunków zabudowy polegającej na budowie trzech budynków mieszkalnych jednorodzinnych. Jednym z warunków przedmiotowej decyzji jest uwzględnienie istniejącej na tych gruntach sieci infrastruktury technicznej, z uwagą że w przypadku kolizji jest dążenie do jej usunięcia lub przebudowę.
Wskazał też, że pozwany bez zgody powoda w zależności od potrzeb wchodzi lub wjeżdża na nieruchomość w celu wykonania prac remontowych lub naprawczych.
Dochodzona pozwem kwota wynika, z przyjęcia stawki odszkodowania 0.17zł za 1 m2, pomnożonej przez ilość metrów kwadratowych wyłączonych z użytkowania (9.327 m2) przez okres 10 lat.
Podał też, że bezskutecznie zawezwał pozwanego do próby ugodowej przed Sądem Rejonowym w(...)
Pozwany(...) S.A.wG.Oddział wO.wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na jego rzecz należnych kosztów procesu.
Wskazał, że nie ma podstawa do uznania roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości powoda. Urządzenia energetyczne w postaci linii 110 kVO.–S.zostały wybudowane w roku 1942. W roku 1983 nastąpiła ich przebudowa na podstawie prawomocnych decyzji wydanych w oparciu o przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1950r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli ( tekst jednolity Dz. U. z 1954r. nr 32 poz. 135) Zdaniem pozwanego skutecznie została wydana decyzja wywłaszczeniowa na podstawieart. 35 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości(tj. Dz. U. z 1974r. Nr 10 poz. 64 ze zm.), która skutecznie ograniczyła prawo własności poprzednika prawnego powoda. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, iż urządzenia pozwanego zostały posadowione nielegalnie co czyni niezasadnym roszczenie powoda o zapłatę wynagrodzenia na podstawieart. 225 k.c.przyjmującego złą wiarę korzystającego z rzeczy.
Pozwany powołując się na prezentowany w orzecznictwie pogląd, według którego władztwo przedsiębiorstw przesyłowych odpowiada faktycznemu władztwu wnikającemu z prawa służebności podniósł zarzut zasiedzenia służebności gruntowej w dobrej wierze.
Z ostrożności procesowej pozwany zakwestionował wysokość dochodzonego roszczenia.

Sąd Okręgowy ustalił co następuje:

Powód jest właścicielem działek gruntu nr ewidencyjny(...)o powierzchni 6, 3342ha położonych w miejscowościK.gminaS.dla której Sąd Rejonowy wS.Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą KW (...)na podstawie umowy darowizny z dnia 28 lutego 1992r. Przedmiotowa nieruchomość została darowana powodowi przez jego matkęH. R..
(odpisksięgi wieczystej KW (...)k11-15, umowa darowizny k 91-92)
W dniu 31 lipca 1982r.Wojewódzki Biuro (...)– Budowlanego wO.wydało decyzję nr(...)na podstawie której udzielono inwestorowiZakładowi (...)wO.zezwolenia na remont kapitalny linii energetycznej 110 kV na trasieO.-S.. Załącznikiem do decyzji był wykaz właścicieli (użytkowników) gruntów na trasie w/w linii. W wykazie tym pod pozycją 12 figuruje nazwisko matki powoda wówczasH. T.. Z kolei remont linii 15 kV na trasieS.–S.miał miejsce na podstawie decyzji Nr(...)z dnia 16 czerwca 1988r.Wykazie właścicieli gruntów pod pozycją 7 figuruje nazwiskoH. T..
(decyzja z dnia 31 lipca 1982r. k 57-58 i to samo k 59, załącznik do decyzji k 60, decyzja z 16 czerwca(...)k. 75,wykaz właścicieli k 76 i 77, mapka przebiegu linii k78-87, protokoły odbioru wykonanych prac k 69-73 )
Pozwany przedłożył również porozumienie zawarte w dniu 13 maja 1968r. międzyH. T.a(...)Zakładami (...)wS.na podstawie którego wyraziła ona zgodę na nieodpłatne zajęcie 9 m2nadziałce gruntu nr (...)położonej wS.przyul. (...). Na jego podstawie zostały wybudowana linia(...)na trasieS.–L.. Urządzenia elektroenergetyczne wybudowana w oparciu o to porozumienie zostały przekazane w 1969r. przez w/wZakłady (...)-Zakładowi (...)wS..
(porozumienie k 63, mapki przebiegu linii, protokoły odbioru robót k 64-68, protokół przekazania k 62).
Na wniosek powoda z dnia 24 czerwca 2010r. Wójt GminyS.decyzją nr(...)z dnia 14 września 2010r. ustalił warunki zabudowydziałek gruntu nr (...)położonych w obrębieK.gminaS.. Dla inwestycji polegającej na budowie trzech budynków mieszkalnych jednorodzinnych.
(decyzja o ustaleniu warunków zabudowy k 20-24)
Na zlecenie powoda w dniu 14 kwietnia 2011r. została wykonana opinia geodezyjna z której wynika, że na nieruchomości powoda znajduje się 11 słupów elektroenergetycznych, a powierzchnia gruntów całkowicie wyłączona z użytkowania z uwagi ich posadowienie to 87 m2, natomiast powierzchnia wyłączona z zabudowy z uwagi na te urządzenia to 0.9240 ha, przy czym nadziałce nr (...)powierzchnia ta to 0,0464ha, natomiast nadziałce (...)ha, a nadziałce nr (...)ha .
(opinia geodety koperta k 16)
Pismem z dnia 15 lutego 2010r. powód domagał się od pozwanego zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu za okres od 1 marca 1992r. do 31 stycznia 2010r. w kwocie 625.718,zł, przy przyjęciu stawki wynagrodzenia za 1 m20.50zł przy wyliczonej powierzchni zajętej pod urządzenia 11.806 m2.
(pismo powoda k 17-19 )
Powód w 2010r. wzywał też pozwanego do próby ugodowej przed Sądem Rejonowym w Olsztynie.
(zawiadomienie o posiedzeniu k 25).
Z opinii biegłego sądowego z zakresu energetykiJ. K. (2)wynika, że przezdziałki gruntu nr (...)przebiega napowietrzna linia(...)relacji(...)K.– (...)S.jednotorowa o długości 275 m ze słupem kratowym usytuowanym nadziałce nr (...). Z kolei przezdziałki nr (...)do(...)przebiega linia napowietrzna(...)relacjiS.–K.w układzie płaskim o długości 275 m wraz z dwoma słupami przelotowymi i oraz jednym słupem oporowym. Przez kolejnedziałki gruntu nr (...)przebiega linia napowietrzna(...)relacjiS.–P.w układzie płaskim zawężonym o długości 190 m z jednym słupem przelotowym i jednym oporowo- narożnym.
Natomiast przezdziałki gruntu nr (...)przebiega linia napowietrzna(...)na trasieS.–L.w układzie płaskim o długości 308 m z trzema słupami tj. bramowy przelotowym, bramowym oporowo- narożnym z podporami i przelotowym krzyżowym. Według biegłego na nieruchomości powoda znajduje się łącznie dziewięć różnych słupów na których zawieszone są linie elektroenergetyczne. Wyliczając powierzchnię wyłączoną z możliwości użytkowania jej przez powoda biegły uzależnił jej wielkość od sposobu jej użytkowania. I tak w przypadku użytkowania jej na cele rolnicze powierzchnia ta wynosi 202,36 m2, w przypadku użytkowania jej na cele budowlane nadziałkach nr (...)m2, a przypadku całej powierzchni użytkowanej na cele budowlane powierzchnia ta wynosiłaby 10.070,84 m2. Biegły przyznał, że na nieruchomości były fundamenty po urządzeniach pozwanego, ale nie pamięta w jakiej ilości i jakich urządzenia elektroenergetycznych. Nie oceniał wielkości tych fundamentów.
(opinia na piśmie k 125- 149, ustne wyjaśnienia biegłego do sporządzonej opinii protokół k 291 i płyta CD k 293)
Z opinii biegłej sądowej z zakresu(...)wynika, że wysokość należnego wynagrodzenia za korzystanie przez pozwanego z nieruchomości powoda za okres objęty pozwem wynosi 1.891,29zł.
Przy wyliczeniu powyższej kwoty biegła kierowała się lokalizacja nieruchomości, która jest położona w miejscowościK.gminaS.województwo(...). Jest to wieś w odległości 2,5 km od centrum ośrodka gminnego – miastaS.oraz 45,8 km odO.. We wsi zamieszkuje ok. 100 mieszkańców. Jest ona zlokalizowana na granicy z miastemS., w sąsiedztwie pól uprawnych, użytków zielonych oraz kompleksu leśnego. W sąsiedztwie siedliska znajduje się osiedle domów jednorodzinnych. Dojazd do nieruchomości jest drogą utwardzoną tłuczniem stanowiącym przedłużenieul. (...)wS..Działka nr (...)stanowi siedlisko gospodarskie zabudowane budynkiem mieszkalnym, dwoma budynkami gospodarczymi murowanymi (obora i spichlerz)oraz dwoma drewnianymi (gospodarczym podpiwniczonym i szopą na opał. Teren siedliska jest ogrodzony i zagospodarowany jak podwórze przydomowe. Pozostałą część nieruchomości stanowią użytki zielone. Biegła też w sposób szczegółowy wskazała jakimi wskaźnikami i i cenami kierowała się przy wyliczeniu w/w wskazana wynagrodzenia.
Biegła w ustnych wyjaśnieniach do opinii wskazała, że jednorazowe wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu mogłoby być wyższe niż wyliczone przez wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu. Wskazała iż korzystała ze stawek dzierżawy gruntów którymi dysponuje Agencja Nieruchomości Rolnych. Umowy zawierane przez osoby fizyczne nie zawierają ceny dzierżawy , a wskazują np. wysokość dopłat.
(opinia na piśmie k 204 – 240, ustne wyjaśnienia biegłej protokół k 292, płyta CD k 293)
Powód przesłuchany w charakterze strony zeznał, że nieruchomość odziedziczył po rodzicach, którzy kupili ja w latach 70 –tych ubiegłego wieku. Posadowione urządzenia powodowały trudności w uprawie gruntów. Nie można było wprowadzić dużego sprzętu. Na omijanie słupów trzeba zużyć więcej paliwa. Twierdzi, że zdarzyło mu się uszkodzenie sprzętu z uwagi na posadowione urządzenia, ale nie dochodził z tego tytułu od pozwanego żadnych roszczeń. Na nieruchomości posiana jest trawa. Siano zbiera inny rolnik, który je zabiera dla siebie w zamian za skoszenie. Powód otrzymuje dopłaty do rolnictwa. Nie prowadzi innego rodzaju upraw na nieruchomości, mimo iż byłyby one bardziej zyskowne z uwagi na wiek i stan zdrowia. Kupujący rezygnowali z zakupu działek z uwagi przebiegające linie. Nie występował do pozwanego o ustanowienie służebności przesyłu ani wcześniej o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntów.
(zeznania powoda protokół k 292, płyta CD k 293).

Sąd Okręgowy zważył:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że urządzenia elektroenergetyczne pozwanego zostały posadowione na nieruchomości obecnie należącej do powoda w latach 1942 i 1968r. Natomiast w roku 1982r. i 1988 wybudowane linie i urządzenia elektroenergetyczne były remontowane bądź przebudowywane.
W przypadku budowy w 1968r. linii(...)na trasieS.–L., która została następnie w 1969r. przekazanaZakładowi (...)wS.matka powoda zawarła z(...)Zakładami (...)wS.porozumienie na podstawie którego zgodziła się na nieodpłatne zajęcie 9 m2gruntu na jejdziałce nr (...)położonej przy ul.(...)wS.. Wybudowanie tej linii nastąpiło na podstawie przepisówustawy z dnia 28 czerwca 1950r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli( tj. Dz. U. z 1954r. Nr 32 poz. 135). Na podstawie postanowień tej ustawy, a szczególności art. 1 ust 1 wybudowanie urządzeń przesyłowych nie wymagało zgody właścicieli, a właściciel nieruchomości doznawał trwałego ograniczenia swego prawa w postaci zbliżonej do służebności gruntowej.
Natomiast przypadku remontu kapitalnego linii(...)na trasieO.–S.w 1982r. i linii(...)na trasieS.–S.w 1988r. na modernizację zezwolono na podstawie decyzji wywłaszczeniowej wydanej na podstawieart. 35 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości(tj. Dz. U. z 1974 Nr 10 poz. 64 ze zm.)
Na podstawie w/w przepisu art. 35 ust. 1 organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika Gminy amiastach P.lub Naczelnika miasta (dzielnicy) zakładać i przeprowadzać ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary gazu, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub naziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Skutkiem ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej na podstawie tego przepisu było ograniczenie prawa własności nieruchomości przez ustanowienie trwałego obowiązku znoszenia przez właściciela w sferze w której może być wykonywana własności nieruchomości, stanu ukształtowanego przebiegiem zainstalowanego urządzenia przesyłowego (por orzeczenia SN z dnia 20 marca 2000 V CKN 1863/00 nie publik., z 8 czerwca 2005 V CK 679/04 nie publik, z 8 czerwca 2005r. VCK 680/04 nie publik, z 10 listopada 2005 III CZP 80/05 OSNC 2006/9/146).
W dacie wykonania przebudowy w/w linii zostały wydane takie decyzje administracyjne i doręczoneH. T.– matce powoda. Powód nie wykazał w żaden sposób aby decyzje te były przez nią jako jego poprzednikowi prawnego kwestionowane.
Objęcie przez przedsiębiorstwo przesyłowe cudzej nieruchomości w posiadanie na podstawie w/w art. 35 ust. 1 w celu budowy urządzeń przesyłowych uzasadnia przyjęcie dobrej wiary tego przedsiębiorstwa jako posiadacza służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (pro postanowienie SN z dnia 21 lutego 2013r. I CSK 354/12 LEX nr 1318290).
W tych okolicznościach należy uznać, że po stronie poprzednika prawnego pozwanego nastąpiło posiadanie służebności gruntowej polegającej na korzystaniu z trwałych i widocznych urządzeń energetycznych w dobrej wierze od chwili objęcia tj. odpowiednio od 1982r. i 1988r. ( por postanowienie SN z dnia 23 wrześnie 2010r. IIICSK 319/09 LEX nr 661874).
Powód stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości na podstawie umowy darowizny z dnia 28 lutego 1992r. Nie wykazał też aby do dnia 15 lutego 2010r. występował do pozwanego z jakimikolwiek roszczeniami o wynagrodzenie za bezmowne korzystanie przez pozwanego z jego gruntu, co zresztą sam przyznał przy przesłuchaniu w charakterze strony.
Pozwany podniósł zarzut zasiedzenia służebności gruntowej w dobrej wierze.
Sąd Najwyższy w wielokrotnie wypowiadał się na temat dopuszczalności zasiedzenia służebności gruntowej (por wyrok SN z dnia 11 marca 2005r. III CK 489/04 LEX . nr 301735, postanowienie SN z dnia 4 października 2006r, II CSK 119/06 M.Pr. 2006/ 21/1128, Uchwała SN z dnia 7 października 2008r. III CZP 89/08 LEX nr 458125, Biul. SN 2008/10/7), a także o dopuszczalności ustalenia faktu nabycia prawa przez zasiedzenie w innej sprawie niż w postępowaniu o zasiedzenie ( por wyrok SN z dnia 12 grudnia 2008r. III CSK 389/08 LEX nr 484715).
Zarzut pozwanego w przedmiocie zasiedzenia służebności gruntowej jest w ocenie Sądu uzasadniony. Uprawnione jest też przyjęcie, że pozwany zasiedział służebność gruntową w dobrej wierze. Przyjmując, iż w stosunku poprzedniczki prawnej powodaH. T.późniejR.bieg terminu określony wart. 172 k.c.rozpoczął się odpowiednio w dniach uprawomocnienia się decyzji; z dnia 25 stycznia 1982r. ( w dniu 9 lutego 1982r.) i z dnia 16 czerwca 1988r. ( w dniu 1 lipca 1988r.) , to wobec braku wykazania przez powoda że występowała ona lub on po darowaniu mu nieruchomości do pozwanego z roszczeniami negatoryjnymi czy o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy bieg terminu zasiedzenia nie został przerwany i dwudziestoletni termin niezbędny do zasiedzenia w dobrej wierze upłynął odpowiednio w dniach 25 stycznia 2002r. i 1 lipca 2008r.
Zgodnie zatem zart. 7 k.c.jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. W ocenie Sądu powód nie obalił tego domniemania. Oprócz gołosłownych twierdzeń zawartych w uzasadnieniu pozwu, że nie zgadzał się na istniejące utrudnienia nie powołał się na żaden dowód ani nie wskazał na żadną okoliczność w oparciu o które można byłoby wyprowadzić wniosek o istnieniu złej wiary po stronie pozwanego.
Posiadanie służebności gruntowej, obecnie zdefiniowanej wart. 3051k.c.nie pozbawia w zupełności faktycznego władztwa właściciela nad nieruchomością obciążoną. Sam fakt uszczuplenia prawa własności przez wykonywanie służebności usprawiedliwia co do zasady żądanie odpowiedniego ekwiwalentu w postaci wynagrodzenia za bezumowne korzystnie z rzeczy adekwatne do stopnia ingerencji w prawo własności ( por wyrok SN z dnia 3 lutego 2010r. II CSK 444/09 LEX nr 578038 i wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2011r. VI ACa 1045/10 LEX nr 784518, postanowienie SN z dnia 8 lutego 2013r. IV CSK317/12 LEX nr 1308150 ).
Do wyliczenia tego wynagrodzenia Sąd przyjął ustalenia poczynione w opinii biegłej z zakresu(...). Opinia tego biegłego w ocenie Sądu zasługuje na uwzględnienie jako jasna, rzetelna i nie budząca wątpliwości. Podkreślenia wymaga też, że biegła w sposób szczegółowy ustosunkowała się do zarzutów powoda i odpowiedziała na wszystkie pytania.
W tym miejscu wskazać należy, iż do wyliczenia wysokości należnego wynagrodzenia w żaden sposób nie można brać pod uwagę wyliczeń powoda tak co obszaru zajmowanego przez urządzenia pozwanego jak przyjęte stawki wynagrodzenia w wysokości 0.17 zł za 1 m2. Stawka tak nie ma bowiem miejsca w przypadku dzierżawy nieruchomości rolniczych, co biegła z zakresu wyceny nieruchomości w sposób jednoznaczny wykazała swojej opinii.
Sąd podziela też opinię biegłego z zakresu energetykiJ. K. (2). Wskazać jednak należy, że w okresie za który powód domaga się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości była ona i jest jak to wynika także z zeznań powoda wykorzystywana rolniczo. Posiana jest na niej trawa. Koszona ona jest przez osobę trzecią w zamian za siano o powód otrzymuje dopłaty do rolnictwa. W tych okolicznościach uprawnione jest przyjęcie że obszar gruntów trwale wyłączony z użytkowania to 202,36 m2., czyli ten grunt który znajduje się bezpośrednio pod słupami.
Mając na uwadze powyższe oraz postanowieniaart. 224 § 2 k.c.iart. 230 k.c.zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.891,21 zł z ustawowymi odsetkami od 27 czerwca 2011r.
W pozostałej części roszczenie powoda jako nieuzasadnione podlega oddaleniu.
O kosztach postępowania orzeczono po myśliart. 98 k.p.c., statuującego zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Powodowie w istocie przegrali sprawę, co uprawnia do przyjęcia iż ponoszą odpowiedzialność za całość kosztów procesowych. Na kwotę tę składa się wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 3.600,--zł (§ 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu( Dz. U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.) plus zwrot uiszczonej przez niego zaliczki na wynagrodzenie biegłego w kwocie 4000,-zł i kwota 17,-zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.