Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 678/13
Data wyroku: 2013-11-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Frańczak, Wanda Zawicka, Monika Kowalska

Sygn. akt III AUa 678/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 listopada 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jolanta Frańczak (spr.)

Sędziowie:

SSA Monika Kowalska
SSO del. Wanda Zawicka

Protokolant:

st. sekr. sądowy Ewa Dubis

po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2013 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuW. Ł.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wC.
o odsetki
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wC.
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału VIII Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 15 lutego 2013 r. sygn. akt VIII U 2038/12

z m i e n i a zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.

Sygn. akt III AUa 678/13

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy - Wydział VIII Ubezpieczeń Społecznych wK.wyrokiem z dnia 15 lutego 2013 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wC.z dnia 6 sierpnia 2012 r. w ten sposób, że przyznał wnioskodawcyW. Ł.odsetki za okres od dnia 30 lipca 2011 r. do 4 czerwca 2012 r.
Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawcaW. Ł.,ur. (...), w dniu 23 marca 2011 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wC.o ustalenie prawa do emerytury. Wraz wnioskiem przedłożył świadectwo pracy w szczególnych warunkach z dnia 28 lutego 2008 r. wystawione przez(...)sp. k. wS.(dawne(...)Zakłady(...)), w którym poświadczono, że w okresie od 31 stycznia 1973 r. do 31 grudnia 1992 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach na stanowisku operatora urządzeń produkcyjnych (tj. pracę ujętą w wykazie A dział XIV poz. 11 będącym załącznikiem dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze– Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.). Ostatecznie emerytura została przyznana wnioskodawcy wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 4 czerwca 2012 r. (VIII U 1790/11) od dnia 30 lipca 2011 r. Sąd ten rozstrzygając kwestię przyznania wnioskodawcy emerytury stwierdził m.in., że w powyższym okresie zatrudnienia faktycznie wykonywał on prace w szczególnych warunkach o jakich mowa w powołanym wyżej wykazie A dział XIV poz. 11. Wyrok ten został wykonany decyzją z dnia 4 lipca 2012 r., w wyniku której organ rentowy wypłacił wnioskodawcy świadczenie emerytalne za okres od 30 lipca 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. (wraz ze świadczeniem za lipiec 2012 r.), ale bez odsetek.
W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy powołując się na treść 118ust. 1 i 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) orazart. 85 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) uznał, że domaganie się przez wnioskodawcę zapłaty odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie emerytury jest zasadne. Sąd Okręgowy wskazał, że przesłanką powstania obowiązku organu rentowego do wypłaty odsetek jest opóźnienie organu w ustaleniu prawa do świadczenia lub wypłaty tego świadczenia, a decyzja odmawiająca wnioskodawcy prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach była następstwem błędu, za który organ rentowy ponosi odpowiedzialność. Potwierdziło to postępowanie sądowe prowadzone do sygn. akt VIII U 1790/11 i zakończone wyrokiem z dnia 4 czerwca 2012 r., którym Sąd Okręgowy w Krakowie przyznałW. Ł.emeryturę stwierdzając, że wykonywał on prace w szczególnych warunkach w zakwestionowanym przez organ rentowy okresie. Dla odpowiedzialności organu rentowego za opóźnienie w wypłacie świadczenia bez znaczenia jest, że w wyroku z dnia 4 czerwca 2012 r. (VIII U 1790/11) Sąd Okręgowy nie zamieścił żadnego rozstrzygnięcie w tym zakresie. Brak jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności za opóźnienie w wypłacie świadczenia nie jest bowiem jednoznaczne z negatywnym rozstrzygnięciem i nie pozbawia ubezpieczonego prawa do odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia. Kierując się rozważaniami dokonanymi powyżej Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do odsetek za okres od dnia 30 lipca 2011 r. do 4 czerwca 2012 r.
Apelację od wyroku wywiódł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.zaskarżając wyrok w całości i zarzucając, że został on wydany z naruszeniemart. 117 ust. 1, art. 118 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) oraz§ 22 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe(Dz. U. Nr 237, poz. 1412), a takżeart. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Na podstawie tak postawionego zarzutu organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. W uzasadnieniu wywodów apelacji organ rentowy wskazał, że przepisy § 22 ust. 1 i § 23 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno – rentowe nie dają możliwości dopuszczenia w postępowaniu przed organem rentowym innych dowodów niż ze świadectwa pracy, zaświadczenia pracodawcy, legitymacji ubezpieczeniowej lub innej dokumentacji pracowniczej na okoliczność wykonywania pracy i jej charakteru, w tym w szczególności z zeznań świadków. Zaś przed wydaniem decyzji odmawiającej prawa do emerytury wnioskodawca przedłożył jedynie kserokopię świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, która nie mogła stanowić dowodu potwierdzającego, że w spornym okresie wykonywał on pracę w szczególnych warunkach. Ponadto świadectwo to było błędnie wypełnione. Organ rentowy uwypuklił, iż dopiero w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Krakowie prowadzonym do sygn. akt VIII U 1790/11 możliwe było przeprowadzenie postępowania dowodowego obejmującego zeznania świadków, którzy potwierdzili rzeczywisty charakter pracy wnioskodawcy w spornym okresie. Powyższe okoliczności przemawiają za tym, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienie w przyznaniu i wypłaceniu wnioskodawcy emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
W rozpoznawanej sprawie rozważając odpowiedzialność organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do przyznania emerytury wnioskodawcy należy przede wszystkim zwrócić uwagę na treśćart. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zgodnie z którym jeżeli organ rentowy nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia w terminach prawem przewidzianych, jest on obowiązany do wypłaty odsetek w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego, przy czym nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. Natomiast w myślart. 118 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji, z uwzględnieniemust. 2 i 3 oraz art. 120. Istotna dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest także regulacja art. 118 ust. 1a tej ustawy, stosownie do której w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego prawidłowo podnosi organ rentowy w uzasadnieniu apelacji, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy o winie organu rentowego rodzącej odpowiedzialność za nieprzyznanie wnioskodawcy emerytury decyzją z dnia 6 września 2011 r. (a w zasadzie nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji o przyznaniu emerytury) można by mówić jedynie wówczas, gdyby już w oparciu o dostępne organowi rentowemu dowody można było jednoznacznie rozstrzygnąć o zasadności przyznania zawnioskowanego świadczenia. Taką interpretację omawianej regulacji potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 września 2007 r. (P 11/07, OTK-A 2007 nr 8, poz. 97) uznając za zgodny zKonstytucją RPart. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychrozumiany w ten sposób, że za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uznaje się dzień wpływu prawomocnego orzeczenia tylko w sytuacji, gdy za nieustalenie tych okoliczności nie ponosi odpowiedzialności organ rentowy. Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu tego wyroku, pojęcie użyte wart. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych„wyjaśnienie okoliczności niezbędnych do wydania decyzji” polegać może, m.in. na: przedłożeniu przez wnioskodawcę brakujących dowodów lub złożeniu stosownego oświadczenia, rozstrzygnięciu wątpliwości powstałych przy analizie dokumentacji, ocenie rozbieżności występujących w materiale dowodowym, uzyskanie orzeczenia lekarskiego w sprawie świadczeń, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, rachunkowym wyliczeniu świadczenia itp. Innymi słowy, wydanie przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej ustalenia lub wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem, w szczególności, gdy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki, od których uzależnione jest nabycie prawa do świadczenia, oznacza, że opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność, choćby nie można mu było zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 159/04, OSNP 2005 nr 19, poz. 308). Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że istotne znaczenie dla wykładniart. 118 ust. 1a(a w konsekwencji teżart. 118 ust. 1) cytowanej wyżej ustawy o emeryturach i rentach, ma także użycie w tym przepisie wyrazu „również” („za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego”). Znaczy to, że dzień doręczenia prawomocnego orzeczenia sądu, w razie gdyby prawo do świadczenia zostało ustalone przez sąd, nie jest jedynym możliwym początkiem biegu terminu wydania przez organ rentowy decyzji w sprawie ustalenia prawa do świadczenia i wypłaty tego świadczenia. Początek biegu tego terminu można wskazać wcześniej, w szczególności byłby to dzień, w którym organ rentowy mógł ustalić to prawo, gdyby działał prawidłowo. Innymi słowy, za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji w sprawie świadczenia uznaje się dzień wpływu do organu rentowego prawomocnego orzeczenia sądu ustalającego prawo do tego świadczenia, o ile za nieustalenie tych okoliczności we wcześniejszym terminie nie ponosi odpowiedzialności organ rentowy.
Przekładając te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organ rentowy wydając decyzję z dnia 6 września 2011 r. odmawiającą wnioskodawcy prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach nie dysponował wymaganym materiałem dowodowym pozwalającym ustalić staż pracy w szczególnych warunkach w wymiarze co najmniej 15 lat, jak tego wymagaart. 184w zw. zart. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Na okoliczność pracy w szczególnych warunkach w(...)Zakładach(...)(obecnie(...)sp. k. wS.) w okresie od 31 stycznia 1973 r. do 31 grudnia 1992 r. wnioskodawca przedłożył jedynie kserokopię błędnie wypełnionego świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Na podstawie tego dowodu nie można było poczynić stanowczych ustaleń w zakresie charakteru pracy wnioskodawcy w tym okresie zatrudnienia. Decyzji tej nie można zatem uznać za błąd organu rentowego i stwierdzić, że już w tej dacie organ rentowy na podstawie dostępnych dowodów mógł wydać decyzję zgodną z prawem, co zostało potwierdzone dopiero późniejszym orzeczeniem Sądu Okręgowego w Krakowie. Jak podkreślił organ rentowy w apelacji, w postępowaniu dowodowym przed organem rentowym od dnia 22 listopada 2011 r. obowiązują określone w§ 22 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe(Dz. U. Nr 237, poz. 1412), ograniczenia co do środków dowodowych stwierdzających okresy zatrudnienia, a przed tą datą przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno – rentowe i zasady wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49). W praktyce oznacza to, że ubezpieczony nie może w postępowaniu przed organem rentowym wykazywać okoliczności wpływających na prawo do świadczenia z ubezpieczenia społecznego lub jego wysokość (w tym w szczególności wykazywać okresów zatrudnienia i charakteru pracy) na podstawie dowodów innych niż świadectwo pracy, zaświadczenie pracodawcy albo legitymacja ubezpieczeniowa lub inne dokumenty pracownicze. Skoro zaś wnioskodawca domagając się przyznania emerytury wywodził, że posiada staż pracy w szczególnych warunkach w wymiarze co najmniej 15 lat, a poza kserokopią wypełnionego świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, nie przedłożył innego dokumentu, który by potwierdził jego żądanie i udokumentował, iż w spornym okresie wykonywał pracę w szczególnych warunkach – to organ rentowy wobec powyższych ograniczeń dowodowych nie był władny dokonać stosownych ustaleń i wydać decyzji innej niż odmowna. Dopiero w postępowaniu sądowym, gdzie nie obowiązują żadne ograniczenia co do środków dowodowych, można wszelkimi dowodami wykazywać okoliczności, od których zależą uprawnienia ubezpieczonych (np. okresy zatrudnienia i charakter pracy) także ponad osnowę dokumentu (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 września 1995 r., III URN 23/95, OSNP 1996 nr 5, poz. 77). Takie też postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone przed Sądem Okręgowym w Krakowie do sygn. akt VIII U 1790/11. Sąd ten rozpoznając odwołanie wnioskodawcy od decyzji odmawiającej przyznania emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe, w tym z zeznań świadków i samego wnioskodawcy (a wiec dowodów nie istniejących na etapie postępowania przed organem rentowym), które potwierdziło, że w okresie zatrudnienia w(...)Zakładach(...)w okresie od 31 stycznia 1973 r. do 31 grudnia 1992 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach i posiada ponad 15 lat pracy w tym charakterze. Sytuacji takiej absolutnie nie można określić jako jednoznacznej już w dacie wydania przez organ rentowy decyzji z dnia 6 września 2011 r. i obarczać organu rentowego winą za wydanie odmiennego rozstrzygnięcia. Nie sposób bowiem przyjąć, że potwierdzenie 15 lat okresów zatrudnienia wnioskodawcy w szczególnych warunkach było, do czego sprowadza się stanowisko Sądu pierwszej instancji, niemalże oczywiste już w dacie złożenia wniosku o przyznanie emerytury i dlatego można organowi rentowemu przypisać błędną wykładnie przepisów prawa materialnego i niestaranność w odmowie przyznania świadczenia. Rację ma organ rentowy zarzucając, iż istotny był dopiero wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 4 czerwca 2012 r., który po przeprowadzonym w sprawie postępowaniu dowodowym przesądził o prawie wnioskodawcy do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. A zatem dopiero w tym postępowania uznano po raz pierwszy, iż zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące wnioskowane przezW. Ł.świadczenie. Brak było więc winy organu rentowego rodzącej odpowiedzialność za nieustalenie prawa do emerytury wnioskodawcy jeszcze w toku postępowania przed tym organem. Skoro braki w zakresie dowodów potwierdzających okres zatrudnienia wnioskodawcy w szczególnych warunkach nie mogły być uzupełnione w postępowaniu przed organem rentowym, to nie sposób przyjąć, że organ rentowy wydał bezprawną decyzję o odmowie przyznania emerytury w sytuacji, gdy możliwe było wydanie decyzji zgodnej z prawem. W tym stanie rzeczy błędnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż zachodziły podstawy do przyznania wnioskodawcy odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie świadczenia emerytalnego (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7 maja 2013 r., III AUa 326/13, LEX nr 1314714 oraz z dnia 7 marca 2013 r., III AUa 1539/12, LEX nr 1298887; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 16 kwietnia 2013 r., III AUa 1460/12, LEX nr 1311965 oraz z dnia 2 października 2012 r., III AUa 485/12, LEX nr 1223269; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 4 kwietnia 2013 r., III AUa 1316207).
Z powyższych względów Sąd Apelacyjny podzielając zasadność zarzutów apelacji na zasadzieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.