Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 301/13
Data wyroku: 2013-12-19 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Umowa, Sprzedaż
Podstawa prawna: art. 350 k.c. w zw. z art. 339 k.s.h.

Sygn. akt II Ca 301/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia

19 grudnia 2013r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący

SSO Bogumił Goraj

Sędziowie

SO Irena Dobosiewicz (spr)
SO Wojciech Borodziuk

Protokolant

sekretarz sądowy Tomasz Rapacewicz

po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013r. w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z powództwa :S. R.

przeciwko :A. W.

o : zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy

z dnia 14 grudnia 2012r. sygn. akt I C 3576/12

I zmienia zaskarżony wyrok w całości i powództwo oddala;
II zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.469 zł (jeden tysiąc
czterysta sześćdziesiąt dziewięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania
apelacyjnego.
Na oryginale właściwe podpisy
sygn.akt II Ca 301/13

UZASADNIENIE
PowódS. R.domagał się od pozwanegoA. W.kwoty 29 378,43 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 14 stycznia 2012r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu.
Wskazał w uzasadnieniu na zawarcie z pozwanym w dniu 12 stycznia 2010r. przedwstępnej umowy sprzedaży 6159 akcji imiennych(...) S.A.o wartości nominalnej 10 zł za sztukę za łączną cenę 165 677,10 zł której odbiór pozwany pokwitował w dniu podpisania umowy. Dodatkowo w dniu zawarcia przedwstępnej pozwany udzielił powodowi pełnomocnictwa szczególnego z podpisem notarialnie poświadczonym, na mocy którego powód został umocowany m.in. do zawarcia umowy sprzedaży akcji, w tym również na rzecz pełnomocnika, odbierania dywidendy przysługującej z akcji oraz składania dyspozycji przelania kwot pieniężnych z tego tytułu na rachunek pełnomocnika. W wykonaniu umowy przedwstępnej w dniu 21 czerwca 2010 r. strony zawarły umowę przyrzeczoną, na podstawie której powód nabył wyżej wymienione akcje. Tego samego dnia powód zawiadomił spółkę o zawarciu umowy przyrzeczonej poprzez przedłożenie jej w(...) S.A., pełniącym obowiązki depozytariusza celem rejestracji faktu nabycia przez niego 6159 sztuk akcji imiennychspółki akcyjnej (...)serii (...)o numerach od(...); do(...); oraz wpisania do księgi akcyjnej spółki. Podniósł, że zawarcie umowy przyrzeczonej oraz zawiadomienie(...) S.A.jako depozytariusza akcji imiennych spowodowało zgodnie zart. 339 k.s.h.w związku zart. 350 k.c.przejście na niego wszelkich praw z akcji będących przedmiotem obrotu z pozwanego na powoda. Tym samym z dniem 21 czerwca 2010 r. stał się jedynym właścicielem akcji oraz uprawnionym do wszelkich pożytków z akcji w tym dywidendy. W dniu 20 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi wydał orzeczenie, sygn. akt I ACa 909/11, w którym dokonał zmiany dnia dywidendy (dnia, który spółka ustala uprawnionych do dywidendy według stanu wpisów do księgi akcyjnej) z dnia 17 sierpnia 2010 r. na dzień 26 czerwca 2010 r. Pozwany wykorzystując fakt, że na dzień 26 czerwca 2010 r. (dzień dywidendy) był jeszcze ujęty w księdze udziałów spółki jako akcjonariusz, uprzedzając powoda, w pierwszych dniach stycznia 2012 r. w drodze złożonej dyspozycji dokonał wypłaty na swój rachunek dywidendy za 2009 powód pismem z dnia 9 stycznia 2012 r. wezwał pozwanego do zwrotu pobranej kwoty dywidendy w terminie do dnia 13 stycznia 2012 r. pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Wezwanie to okazało się bezskuteczne. Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt I Ne 5914/12, Sąd Rejonowy w Bydgoszczy orzekł zgodnie z żądaniem pozwu. Sprzeciw od powyższego orzeczenia wniósł pozwany domagając się oddalenia powództwa w całości i zasądzenia od powoda zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu sprzeciwu podniósł, że nakaz zapłaty został wydany bez podstawy prawnej. Powód we właściwym terminie nie dokonał wpisu w księgach akcyjnych. W związku z tym na tym etapie jego żądanie było nierealne i mogło być zgłoszone jedynie przez spółkę akcyjną. Nadto pozwany stwierdził, że może zwrócić pobrana kwotę, ale jedynie na rzecz spółki akcyjnej. Powód w odpowiedzi na sprzeciw podtrzymał żądanie pozwu w całość i wskazał, że wpis w księdze akcyjnej ma jedynie znaczenie legitymacyjno - dowodowe w zakresie stosunku między spółką a akcjonariuszem, a w stosunkach wyłącznie pomiędzy podmiotami dokonującymi obrotu akcjami wpis do księgi akcyjnej jest prawnie indyferentny. Tym samym stosunki prawne między zbywcą i nabywcą akcji kształtuje treść zdziałanej między nimi czynności prawnej.
Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2012r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 29378,43 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21 stycznia 2012r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałej części oraz zasądził na rzecz powoda od pozwanego kwotę 3886 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Swoje rozstrzygnięcie oparł Sąd Rejonowy na następujących ustaleniach i rozważaniach natury prawnej:
w dniu 12 stycznia 2010 r. strony zawarły przedwstępną umowę sprzedaży 6159 akcji imiennych(...) S.A.o wartości nominalnej 10 zł za sztukę za łączną cenę 165677,10 zł, której odbiór pozwany pokwitował w dniu podpisania umowy. W dniu zawarcia umowy przedwstępnej pozwany udzielił powodowi pełnomocnictwa do m. in. odbierania dywidendy przysługującej z akcji oraz składania dyspozycji przelania kwot pieniężnych z tego tytułu na rachunek pełnomocnika.
W dniu 21 czerwca 2010 r. strony zawarły umowę przyrzeczoną.
Tego samego dnia powód o zawarciu umowy przyrzeczonej zawiadomił(...) S.A.jako depozytariusza będących przedmiotem umowy między stronami 1 akcji imiennych. Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 20 grudnia 2G11 r., sygn. I ACa 909/11, oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi ustalającego, że dniem dywidendy(...) S.A.jest dzień 26 czerwca 2010 r. W piśmie z dnia 30 marca 2012 r.(...) S.A.poinformował powoda, że środki z tytułu dywidendy od akcji(...) S.A.za 2009 r. zostały wypłacone m.in. pozwanemu. W 2009 r. na jedną akcję(...) S.A.przypadała dywidenda w wysokości 4,77 zł. W niniejszej sprawie stan faktyczny był pomiędzy stronami w zasadzie bezsporny. Spór sprowadzał się w istocie do ustaleniu momentu, z którym prawo do pobierania dywidendy z akcji przysługiwało powodowi. Zgodnieart. 343 § 1 k.s.h.wobec spółki za akcjonariusza uważa się tylko taką osobę, która jest wpisana do księgi akcyjnej lub posiadacza akcji na okaziciela .Należy jednak w całości oddzielić stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. III CSK 85/09, OSNC 2010/7-8/113, że wpis do księgi ma znaczenie jedynie legitymacyjno - dowodowe. W uzasadnieniu w/w wyroku wskazano, że ziszczenie się przesłanek określonych wart. 339 k.s.h.lub wart. 925 i 926 § 2 k.c.wywiera skutek nie tylko względem nabywcy akcji imiennych, ale wobec wszystkich osób trzecich, także więc w stosunku do spółki. Wpis nabywcy do księgi akcyjnej nie warunkuje więc w żadnym zakresie skuteczności nabycia akcji względem osób trzecich. Tylko z uwagi na potrzebę uwzględnienia ochrony obrotu prawnego przyznano osobie wpisanej do księgi akcyjnej legitymację formalną, tj. związanie z wpisem do księgi akcyjnej usuwalnego domniemania prawnego, że osoba ta jest rzeczywiście akcjonariuszem. W myślart. 339 k.s.h.przeniesienie akcji imiennej lub świadectwa tymczasowego następuje przez pisemne oświadczenie albo na samym dokumencie akcji, albo na świadectwie tymczasowym, albo w osobnym dokumencie oraz wymaga przeniesienia posiadania akcji lub świadectwa tymczasowego. Wart. 339 k.s.h.nie ma mowy o wręczeniu akcji, ale o przeniesieniu posiadania akcji. Potwierdza to, że czynność, o której mowa w tym artykule nie jest czynnością realną lecz konsensualną. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 maja 2005 r.t sygn. akt V CK 583/04, OSP 2007/3/28, wskazał, że czynność prawna przeniesienia akcji imiennych wymaga obecnie między innymi przeniesienia ich posiadania (art. 339 k.s.h.), a nie wyłącznie wręczenia (art. 350 k.h.), a więc pod rządem przepisówkodeksu spółek handlowychutraciła ona charakter czynności realnej. Tak więc do przeniesienia akcji imiennejart. 339 k.s.h.wymaga - jak dotychczas - złożenia oświadczenia albo na samej akcji, albo także w odrębnym dokumencie, a ponadto - ale zarazem odmiennie niż pod rządem przepisówk.h.- przeniesienia posiadania akcji w jednym ze znanych prawu polskiemu sposobów przeniesienia posiadania (art. 348 - 351 k.c.), które obejmują także inne sposoby niż proste wręczenie. Zgodnie natomiast zart. 350 k.c.jeżeli rzecz znajduje się w posiadaniu zależnym albo w dzierżeniu osoby trzeciej, przeniesienie posiadania samoistnego następuje przez umowę między stronami i zawiadomienie posiadacza zależnego albo wierzyciela. Z przedłożonego przez powoda odpisu umowy sprzedaży akcji z dnia 21 czerwca 2010 r., wynika jednoznacznie, że tego samego dnia został zawiadomiony o umowie(...) SAjako depozytariusza będących przedmiotem umowy między-stronami akcji imiennych. Zawarcie umowy przyrzeczonej oraz zawiadomienie(...) S.A.jako depozytariusza akcji imiennych spowodowało zgodnie zart.339 k.s.h.w zw. zart. 350 k.c.przejście wszelkich praw z akcji będących przedmiotem obrotu z pozwanym na powoda. Tak więc z dniem 21 czerwca 2011 r. jedynym właścicielem akcji oraz legitymowanym materialnie do wszelkich pożytków z akcji, w tym dywidendy, stał się powód. Pozwany zobowiązany jest zatem do zwrotu pobranej dywidendy od akcji(...) S.A.za 2009 r., a przysługującej powodowi. Odsetki od zasądzonej kwoty należności głównej zasądzono od dnia 21 stycznia 2012 r. do dnia zapłaty.
W myśl bowiemart. 455 k.c.jeżeli termin świadczenia nie jest oznaczony, ani nie wynika z właściwości zobowiązania, to świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do jego wykonania. Dalej idące roszczenie odsetkowe jako niezasadne zostało oddalone. O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c.zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony
Apelację od wyroku wniósł pozwany, zarzucając niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych do rozstrzygnięcia sprawy i w następstwie tego błędne ustalenie daty przejścia "wszelkich praw z akcji będących przedmiotem obrotu" ze mnie na powoda z dniem zawarcia przyrzeczonej umowy zakupu akcji z dnia 21 czerwca 2010r., mimo iż z treści § 3 ust. 3 umowy sprzedaży akcji z dnia 21 czerwca 2010r. wynika jednoznacznie, że przeniesienie akcji na Kupującego, czyli na powoda - w związku z zawarciem tej umowy - następuje z dniem wykonania przez Depozytariusza sprzedanych akcji mojego polecenia jako sprzedającego wydania tych akcji kupującemu, czyli powodowi oraz wykonania dyspozycji kupującego aby depozytariusz przejął ode mnie nabyte akcje i wydał je kupującemu oraz dokonał stosownych rejestracji o przeniesieniu akcji w ewidencji instrumentów finansowych, prowadzonej przez tego depozytariusza i potwierdził wykonanie tych dyspozycji przez wydanie powodowi jako Kupującemu imiennego zaświadczenia depozytowego potwierdzającego na moment jego wystawienia posiadanie przez niego zakupionych akcji w Depozycie, co musiało nastąpić po zawarciu umowy przyrzeczonej z dnia 21 czerwca 2010r i po dniu 26 czerwca 2010r, oznaczonym jako "dzień dywidendy", w związku z czym powód nie był uprawniony do dywidendy z nabytych akcji za rok 2009, gdyż w dniu 26 czerwca 2010r akcje te nie były na niego przeniesione oraz naruszenie przepisuart. 6 kodeksu cywilnegoprzez przyjęcie za podstawę zaskarżonego wyroku nieudowodnionych twierdzeń powoda co do daty przejścia na niego uprawnień z nabytych akcji z dniem zawarcia umowy przyrzeczonej zakupu akcji z dniem 21 czerwca 2010r, mimo nieprzedstawienia żadnych dowodów w tym zakresie, chociaż ciężar udowodnienia tego faktu spoczywał - zgodnie z powołanym
art. 6 kodeksu cywilnego- na powodzie.
Domagał się skarżący zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa oraz zasądzenia od powoda na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bydgoszczy.
Powód domagał się oddalenia apelacji i zasądzenia na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Pozwany dodatkowo, jako uzupełnienie apelacji dołączył pismo(...) S.A.z dnia 3 lipca 2013r. o dokonaniu w dniu 16 lipca 2010r. wpisu, jako akcjonariuszaS. R.i wykreślenie pozwanego, a to zgodnie z umową sprzedaży akcjispółki (...) SAz dnia 21 czerwca 2010r. oraz wypłacie dywidendy z akcji za 2009r. dla akcjonariuszy, wpisanych do księgi akcyjnej(...) SAw dniu 26 czerwca 2010r. /k.87 akt/.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione. Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne z rozważaniem całokształtu materiału dowodowego bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, o jakiej mowa wart. 233§1 k.p.c., które to ustalenia Sąd Okręgowy w całości podziela i przyjmuje za własne, poza ustaleniem, że w dniu 21 czerwca 2010 roku (w dniu podpisania umowy sprzedaży akcji) doszło do przeniesienia na powoda akcji imiennych.
Przystępując do rozpoznania apelacji Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności zwraca uwagę, że Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, (uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31.01.2008 roku w sprawie o sygn. III CZP 49/07- publ. OSNC 2008/6/55).
Uwzględniając powyższe Sąd Okręgowy podziela ocenę wyrażoną w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego, że dla rozstrzygnięcia sprawy decydujące znaczenie miało ustalenie, komu w dniu podjęcia uchwały o podziale zysku i wypłacie dywidendy (26 czerwca 2010 roku) przysługiwały akcje.
Zgodnie bowiem, zart. 348 §2 k.s.h.uprawionym do dywidendy za dany rok obrotowy są akcjonariusze, którym przysługiwały akcje w dniu powzięcia uchwały o podziale zysku.
W tym zakresie Sąd Okręgowy zwraca uwagę, że zgodnie zart. 339 k.s.h, przeniesienie akcji imiennej lub świadectwa tymczasowego następuje przez pisemne oświadczenie albo na samym dokumencie akcji, albo na świadectwie tymczasowym, albo w osobnym dokumencie oraz wymaga przeniesienia posiadania akcji lub świadectwa tymczasowego.
Jak podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 27.4.2007 roku w sprawie sygn. I CSK 11/07 (publ. Lex nr 319609) ustawodawca wart. 339 k.s.h.używa określenia przeniesienia posiadania, a nie wydania dokumentu akcji, co oznacza, że władztwo nad dokumentem akcyjnym może zostać przeniesione w każdy prawnie dozwolony sposób. Innymi słowy dostrzegając, że pomiędzy zbywcą a nabywcą akcji mogą istnieć różne złożone sytuacje prawne i faktyczne, ustawodawca wyraźnie zezwala, aby przeniesienie posiadania akcji nastąpiło nie tylko w sposób określony wart. 348 k.c, ale dopuszcza również możliwość przeniesienie posiadania akcji w sposób określony wart. 349-351 k.c, czyli bez  konieczności wręczenia dokumentu akcyjnego.
W tym miejscu wskazać należy, że z brzmienia §3 ust. 3 umowy sprzedaży akcji z dnia 21 czerwca 2010 roku wynika, że „przeniesienie akcji na kupującego następuje z chwilą wykonania przez depozytariusza dyspozycji, o których mowa w ust. 1 i 2."
Zgodnie z ust. 4 „potwierdzeniem wykonania przez depozytariusza dyspozycji, o których mowa w ust. 1 i 2, jest wydanie przez depozytariusza imiennego zaświadczenia depozytowego dla kupującego potwierdzającego na moment jego wystawienia posiadanie przez kupującego akcji w depozycie”.
Powyższe zapisy są jednoznaczne i nie budzą wątpliwości, co do zamiaru przeniesienia akcji dopiero z chwilą wykonania przez depozytariusza dyspozycji wskazanych w ust. 1 i 2, co ma potwierdzać wydanie imiennego zaświadczenia depozytowego dla kupującego, na moment jego wystawienia o posiadaniu przez kupującego akcji w depozycie. Takie uregulowanie chwili przeniesienia akcji wprowadzone przez strony do umowy sprzedaży akcji odpowiada treściart. 339 k.s.h.i pozostaje w zgodności z możliwymi sposobami przeniesienia posiadania uregulowanymi wart. 349-351 k.c.
Uwzględniając powyższe Sąd Okręgowy zwraca uwagę, że na umowie sprzedaży akcji z dnia 21.6.2010 roku znajdującej się na karcie 12 akt widnieje odcisk pieczęci(...) S.A.z siedzibą wW.oraz podpisy osoby przyjmującej zgłoszenie umowy i zaznaczenie daty 21.6.2010 roku pod podpisami stron umowy.
Tymczasem Sąd Rejonowy stwierdził, że skoro na umowie zbycia akcji poczyniono adnotacje o złożeniu przez obie strony czynności prawnej stosownych dyspozycji w dniu 21 czerwca 2010r., które zostały przyjęte przez depozytariusza to powyższe pozwala na przyjęcie, że z dniem 21 czerwca 2010r. doszło do prawidłowego w świetleart. 350 k.c.przeniesienia własności akcji.
Wbrew temu, co przyjął Sąd Rejonowy, powód ani w pozwie ani w toku procesu nie twierdził, że na dzień 21.6.2010 roku takie zaświadczenie imienne posiadał, a jedynie wywodził, że samo zawarcie umowy i zawiadomienie depozytariusza akcji ((...)S.A. z siedzibą wW.), spowodowało zgodnie zart. 339 k.s.h.w związku zart. 350 k.c.przejście na powoda wszelkich praw z akcji będących przedmiotem obrotu.
Z pisma dołączonego przez pozwanego, wystawionego przez(...) SAw dniu 3 lipca 2013r. spółki prowadzonej przez(...) S.A.z siedzibą wW., nastąpiło w dniu 16.7.2010 roku, na podstawie umowy z dnia 21.6.2010 roku /k.87 akt/.
W tym miejscu Sąd Okręgowy podziela ocenę wyrażoną przez Sąd pierwszej instancji, że w świetleart. 343 §1 k.s.h.wpis do księgi akcyjnej ma znaczenie jedynie legitymacyjno-dowodowe, co znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 04.12.2009 roku, sygn. III CSK 85/09 (publ. OSNC 2010/7-8/113), ale nie przesądza, że strony w umowie mogą przyjąć za datę przejścia na kupującego uprawnień z akcji właśnie dzień wpisu do księgi akcyjnej nabywcy akcji, jako chwilę przeniesienia posiadania akcji (art. 350 k.c), o czym w rozpoznawanej sprawie strony postanowiły w §3 umowy sprzedaży akcji.
Skoro zatem dopiero w dniu 16.7.2010 roku zostały wykonane przez depozytariusza akcji dyspozycje określone w §3 ust. 1 i 2 umowy sprzedaży akcji, to zgodnie z wolą stron umowy sprzedaży akcji, w dniu 26 czerwca 2010 roku pozwany nadal był w posiadaniu akcji, dlatego wedługart. 348 §2 k.s.h.uprawionym do dywidendy za rok obrotowy 2009 był pozwany, skoro jemu przysługiwały akcje w dniu powzięcia uchwały o podziale zysku. Podkreślić bowiem należy, że wbrew temu co twierdził powód, samo zawarcie umowy sprzedaży akcji w dniu 21.6.2010 roku nie wywołało skutku przeniesienia akcji na kupującego, czyli powoda, gdyż wymagane przezart 339 k.s.h.dodatkowe przeniesienie posiadania akcji nastąpiło po dniu podjęcia uchwały o podziale zysku (26.6.2010 roku), czyli 16 lipca 2010 roku.
Pobranie przez pozwanego dywidendy za 2009 rok na podstawie uchwały o podziale zysku podjętej w dniu 26 czerwca 2010 roku było zatem zgodne zart. 348 §2 k.s.h., dlatego powodowi nie przysługuje względem pozwanego roszczenie o zwrot pobranej przez niego kwoty dywidendy, co czyni zbędnym dokonywanie oceny poszczególnych zarzutów apelacji.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 §1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że powództwo oddalił oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu, przyjmujące że to pozwany wygrał sprawę w całości, (art. 98 k.p.c.w zw. zart. 108 §1 k.p.c.)
Na oryginale właściwe podpisy
Za zgodność z oryginałem