Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 898/13
Data wyroku: 2013-12-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marta Pańczyk-Kujawska, Barbara Gonera, Bogumiła Burda
Słowa kluczowe: Wysokość Emerytury
Podstawa prawna: art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.)

Sygn. akt

III AUa 898/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia17 grudnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Bogumiła Burda (spr.)

Sędziowie:

SSA Marta Pańczyk-Kujawska
SSA Barbara Gonera

Protokolant

st.sekr.sądowy Elżbieta Stachowicz

po rozpoznaniu w dniu17 grudnia 2013 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. C.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o wysokość emerytury i wartość kapitału
na skutek apelacji pozwanego
od wyrokuSądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia28 maja 2013 r.sygn. aktIV U 337/13

I

oddala apelację,

II
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.na rzecz wnioskodawcyJ. C.kwotę 200 zł (dwieście zł) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. Akt III AUa 898/13

UZASADNIENIE
Decyzją z 5 października 2010r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.ustalił dlaJ. C.wartość kapitału początkowego przy przyjęciu podstawy wymiaru kapitału w kwocie 1852,94 zł. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego ubezpieczonego ustalony został między innymi przy przyjęciu wynagrodzenia za 1989 rok, wykazanego w zaświadczeniu sporządzonym przez pracodawcę 17 lipca 2004r. na druku RP-7 i wyniósł 151,77%.
Decyzją z 21 stycznia 2013r. ZUS Oddział wR.na podstawie przepisówustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychponownie z urzędu ustalił wysokość podstawy wymiaru kapitału początkowego i przyjął wpw 114,25%.
Kolejną decyzją z 31 stycznia 2013r. – wykonując wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie – Zakład przyznałJ. C.prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Wysokość świadczenia obliczona została na podstawie art. 183 ustawy emerytalno – rentowej, jako najkorzystniejsza dla ubezpieczonego.

J. C.zakwestionował decyzje z 21 i 31 stycznia 2013r. w odwołaniu skierowanym do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie.
Określając decyzje jako wadliwe podkreślił, że w poprzedniej decyzji dla obliczenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego przyjęto wyższe wskaźniki, zaś wprowadzenie nowych, znacznie niższych doprowadziło do zmniejszenia wysokości emerytury.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie i wyjaśnił, że z urzędu – w oparciu o art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej – ponownie ustalił wysokość podstawy wymiaru kapitału początkowego. Zmiana ta wynikła zaś z faktu nie przyjęcia do podstawy wymiaru wynagrodzenia wnioskodawcy za rok 1989, udokumentowanego w druku RP-7, z tego względu, że wynagrodzenie to było nieadekwatne (zawyżone) w stosunku do innych wykazanych w dokumencie wynagrodzeń.
Odnośnie drugiej z zaskarżonych decyzji Zakład wyjaśnił, że wysokość emerytury ustalona została zgodnie z obowiązującymi przepisami i według najkorzystniejszego dla wnioskodawcy wariantu.

Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie po rozpoznaniu sprawy wyrokiem z 28 maja 2013r.:
W pkt Izmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.z dnia 21 stycznia 2013r. w ten sposób, że nakazał organowi rentowemu uwzględnienie w wyliczeniu kapitału początkowegoJ. C.również wynagrodzenia za rok 1989 z tytułu zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...) SAwR.w kwocie 11 770 073 zł, jak w druku RP-7 z 17 lipca 2004r.
W pkt IIzmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.z dnia 31 stycznia 2013r. w ten sposób, że nakazał organowi rentowemu uwzględnienie w wyliczeniu emeryturyJ. C.wartość kapitału początkowego wyliczonego przy uwzględnieniu również wynagrodzenia za 1989r. z tytułu zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...) SAwR.w kwocie 11 770 073 zł.
W pkt IIIzasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.na rzeczJ. C.kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy ustalił, żeJ. C.3 czerwca 2009r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ustalenie kapitału początkowego, przy czym wskazał, że dokumenty potwierdzające okresy zatrudnienia i wysokość wynagrodzenia – w tym wynagrodzenia osiągniętego w 1989r. – znajdują się w aktach rentowych. Przy ustalaniu kapitału początkowego organ rentowy nie kwestionował prawidłowości, ani wiarygodności przedłożonego dokumentu, tak co do jego formy jak i treści. Decyzją z 5 października Zakład ustalił podstawę wymiaru kapitału początkowego, do obliczenia której to wartości przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych tj. od 1 stycznia 1980r. do 31 grudnia 1989r.
Kolejną decyzją o ponownym ustaleniu kapitału początkowego z 21 stycznia 2013r. podjętą z urzędu na mocy art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS – ustalono wartość kapitału początkowego, przyjmując jako podstawę wymiaru kwotę 1394,87 zł, a do jej obliczenia wskaźnik w wysokości podstawy wymiaru renty.
Sąd nadto ustalił, że kapitał początkowy ustalony decyzja z 21 stycznia 2013r. stał się podstawą decyzji o przyznaniu emerytury z 31 stycznia 2013r.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd I instancji za istotę sporu uznał kwestię prawidłowości zastosowaniaart. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie to którego Zakład dokonał z urzędu ponownego ustalenia kapitału początkowego i zakwestionował wiarygodność dowodu w postaci zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu zespółki (...) SAwR.(w którym wykazano, że wnioskodawca w 1989r. osiągnął wynagrodzenie w wysokości 11 770 073 zł).
Przytaczając treść powołanego przepisu i powołując orzecznictwo Sądu Najwyższego do niego się odnoszące, jak również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2012r. Sąd Okręgowy stwierdził, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy niedopuszczalne było ponowne ustalenie kapitału początkowego w trybie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno – rentowej.
W podstawie prawnej orzeczenia Sąd dodatkowo powołałart. 47714§ 2 kpc.
Orzeczenie o kosztach Sąd oparł naart. 98 § 1 i 3 kpc– zgodnie z wykazem kosztów przedstawionym przez pełnomocnika odwołującego.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego skierował do Sądu Apelacyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR..
Zarzucając naruszenie przez Sąd I instancjiart. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. U z 2009r. Nr 153, poz. 1227 ze zmianami) w związku zart. 233 § 1 kpcpoprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności przez uznanie w momencie realizacji wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 2012r., że dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę w postaci zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu RP-7 z dnia 17 lipca 2004r., które w ocenie organu rentowego nie miało waloru niewątpliwej wiarygodności, nie stanowiło nowych okoliczności w odniesieniu do przepisu art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, podczas gdy analiza dokumentacji jednoznacznie wykazała, że uwzględnienie wynagrodzeń w decyzji z dnia 5 października 2011r. na podstawie nieprawidłowo sporządzonych dokumentów miało bezpośredni wpływ na wysokość świadczenia Zakład wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania w pkt I i II, ewentualnie
- uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W uzasadnieniu tak brzmiącej apelacji ZUS Oddział wR.zarzucił Sądowi I instancji pominięcie faktu konieczności dokonania na nowo analizy całości dokumentacji w momencie przyznawania emerytury przez ZUS w wykonaniu wyroku Sądu Okręgowego. Organ rentowy podkreślił, że w nowo zaistniałej sytuacji w wyniku wszczęcia nowego postępowania i po analizie całości dokumentacji zgromadzonej w sprawie jednoznacznie uznał, że zasadnym jest nie uwzględnienie do wartości kapitału początkowego, a w konsekwencji przyznanej emerytury, wynagrodzenia udokumentowanego przedłożonym drukiem RP-7 z 17 lipca 2004r.

Pełnomocnik wnioskodawcy jego imieniem wniósł o oddalenie apelacji organu rentowego.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.jest całkowicie nieuzasadniona i jako taka podlega oddaleniu.
Wbrew podniesionym w apelacji zarzutom i przytoczonym na ich uzasadnienie twierdzeniom wyrok Sądu Okręgowego jest wyrokiem trafnym i odpowiadającym prawu.
W szczególności wyrok ten nie został wydany z zarzucanym mu naruszeniem przepisów postępowania – w tym przypadkuart. 233 § 1 kpc.
Sąd ten bowiem czyniąc zasadnicze dla sprawy ustalenia, przy ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie naruszył w żadnym razie swobodnej oceny dowodów wynikającej zart. 233 § 1 kpci nie była to ocena dowolna.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
J. C.urodzony (...)od 28 kwietnia 1997r. do 30 kwietnia 2006r. uprawniony był do renty z tytułu niezdolności do pracy i świadczenie to pobierał.
4 czerwca 2004r. skierował do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.wniosek o ustalenie kapitału początkowego, dołączając do wniosku między innymi zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, obejmujące wynagrodzenie za rok 1989 w kwocie 11 770 073 zł, wystawione na druku RP-7 przez płatnika składek tj. pracodawcęJ. C.,Przedsiębiorstwo (...) SA.
Decyzją z 5 października 2011r. ZUS Oddział wR.ustalił kapitał początkowy dla wnioskodawcy, a do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 lat kalendarzowych tj. od 1 stycznia 1980r. do 31 grudnia 1989r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru ustalony został na 151,77%.
Poczynając od 3 kwietnia 2006r. wnioskodawca, z przerwami w trakcie których zarejestrowany był jako bezrobotny, do 31 grudnia 2011r. kontynuował zatrudnienie.
15 maja 2012r. wystąpił do Zakładu o ustalenie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na pracę w warunkach szczególnych.
Decyzją z 4 czerwca 2012r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury uznając, że przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie stanowią wystarczającego dowodu dla przyjęcia, że udowodnił on co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy wyrokiem z 4 grudnia 2012r. zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.w ten sposób, że przyznałJ. C.prawo do emerytury od 17 czerwca 2012r.
Przed wykonaniem wyroku Sądu Okręgowego, w pierwszej kolejności – zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z 21 stycznia 2013r., Zakład dokonał ponownie ustalenia kapitału początkowego , przy przyjęciu do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego wskaźnika wysokości podstawy wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 114,25% i podstawy wymiaru kapitału w kwocie 1394,87 zł. W konsekwencji powyższa podstawa wymiaru jak i wskaźnik wysokości podstawy wymiaru zostały przez organ rentowy uwzględnione przy ustalaniu wysokości emerytury – w również zaskarżonej decyzji z 31 stycznia 2013r.
Nie budzi zatem wątpliwości fakt, na co słusznie zwraca uwagę Sąd I instancji, że dokonana decyzją z 21 stycznia 2013r. zmiana miała bezpośredni wpływ na wysokość uzyskanego przez wnioskodawcę świadczenia emerytalnego, zaś wyjaśnienia wymagało, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ rentowy prawidłowo na podstawieart. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychdokonał z urzędu ponownego ustalenia kapitału początkowego.
Poza sporem jest, że wysokość emerytury wnioskodawcy, który urodził się po dniu 31 grudnia 1948r. ustalona mogła być wyłącznie według zasad określonych w art. 25 – 26, ewentualnie według zasad określonych w art. 183 powołanej ustawy.
Nie budzi też wątpliwości fakt, że w każdym przypadku na wysokość świadczenia ma wpływ ustalony kapitał początkowy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych dowodzi, że konieczność wykonania wyroku Sądu ustalającego dla wnioskodawcy prawo do emerytury, spowodowała zaistnienie „nowej” sytuacji i wszczęcie „nowego postępowania”, co miało upoważniać organ rentowy do ponownej analizy całości dokumentacji zgromadzonej w aktach rentowych i jej weryfikacji na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno – rentowej.
Stanowisko to zdaniem Sądu Apelacyjnego jest błędne i na podzielenie nie zasługuje.
Zgodnie z art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 ze zmianami) prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na jej wysokość.
W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych utrwalony już został pogląd o dopuszczalnej możliwości ponownego ustalenia prawa do świadczeń czy ich wysokości przez organ rentowy z urzędu w trybie art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r.
Dostrzegając wyjątkowy charakter postępowań z zakresu ubezpieczeń społecznych także Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu „dopuścił ograniczoną możliwość dokonywania zmian prawa do zabezpieczenia społecznego ustalonego ostateczną decyzją ZUS” – wyrok z 26 lipca 2011r. nr 30614/06.
Z orzecznictwa tego jednak jednoznacznie wynika, że ponowne ustalenie prawa doświadczeń, zarówno na wniosek osoby zainteresowanej jak i z urzędu, wymaga kumulatywnego spełnienia kilku przesłanek ustawowych tj. przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia (nowych) okoliczności, które istniały przed wydaniem decyzji, muszą one zostać ujawnione po dniu uprawomocnienia się decyzji, w chwili wydawania decyzji nie mogły być one znane organowi rentowemu i muszą mieć wpływ na prawo do świadczenia lub na jego wysokość – tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 5 kwietnia 2011r. sygn. Akt III UK 91/10.
Jeżeli zatem nie pojawią się nowe dowody czy okoliczności, wszczęcie postępowania na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy nie jest dopuszczalne.
W rozpoznawanej sprawie organ rentowy dokonał ponownego ustalenia kapitału początkowego, czego następstwem był ustalenie wysokości emerytury, po negatywnym zweryfikowaniu – w jednym tylko punkcie – zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wystawionego przez byłego pracodawcę wnioskodawcy. Zakład dokonując, przy ustalaniu prawa do emerytury ponownej oceny dowodu uznał za niewiarygodną wskazaną w zaświadczeniu wysokość wynagrodzenia wnioskodawcy za 1989r.
W rozpoznawanej sprawie tymczasem nie ma wątpliwości, że zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, na podstawie którego Zakład dokonał ustalenia kapitału początkowego decyzja z 5 października 2011r. jest jedynym dokumentem, jakim organ rentowy dysponował wydając 21 stycznia 2013r. decyzję ustalająca po raz kolejny kapitał początkowy dlaJ. C., a jedyną podstawą wszczęcia postępowania z urzędu było zakwestionowanie przez Zakład wiarygodności jednej z zawartych w zaświadczeniu informacji, trudno bowiem za nowy dowód czy okoliczność w rozumieniu art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno – rentowej przyjąć, jak chce tego organ rentowy – ustalenie prawa do emerytury i jej wysokość.
W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny w całości podzielił ocenę faktyczną i prawną dokonana przez Sąd I instancji i mając powyższe na uwadze apelację organu rentowego oddalił stosownie doart. 385 kpc.

(...)
(...)
(...)