Sąd Okręgowy w Szczecinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 66/13
Data wyroku: 2013-09-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Siuta, Karina Marczak, Renata Tarnowska
Słowa kluczowe: Uzgodnienie Treści Księgi Wieczystej Z Rzeczywistym Stanem Prawnym
Podstawa prawna: art.10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece

Sygn. akt II Ca 66/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 września 2013 roku
Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Iwona Siuta (spr.)

Sędziowie:

SSO Karina Marczak
SSR del. Renata Tarnowska

Protokolant:

stażysta Ewa Zarzycka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2013 roku wS.
sprawy z powództwaA. R. (1)
przeciwkoŁ. R.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie
z dnia 8 października 2012 r., sygn. akt I C 1884/11
uchyla zaskarżony wyrok, znosi czynności dokonane na rozprawie w dniu 8 października 2012 roku przed Sądem Rejonowym Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie i przekazuje sprawę Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
Sygn. akt II Ca 66/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 8 października 2012 r. Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie I Wydział Cywilny uzgodnił z rzeczywistym stanem prawnym treśćksięgi wieczystej (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie X Wydział Ksiąg Wieczystych dla nieruchomości gruntowej rolnej o łącznej powierzchni 0.6080 ha położonej przyul. (...)wS., w ten sposób, iż nakazał wykreślić w dziale II wpis jako(...)i wpisać w to miejsce jako właścicielaA. R. (1). W pkt II i III Sąd orzekł o kosztach postępowania.
Sąd Rejonowy wskazał, iż wksiędze wieczystej nr (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie X Wydział Ksiąg Wieczystych na dzień 14.06.2010 roku jako właściciel nieruchomości gruntowej rolnej o numerzedziałki (...)położonej przyul. (...)wS.o powierzchni 0,6080 ha wpisany jestŁ. R.. Podstawę wpisu pozwanego jako właściciela spornej nieruchomości stanowiła umowa darowizny zawarta przed notariuszemD. P.nr rep.(...)z dnia 01.03.2004 r.
A. R. (1)pozwem datowanym na dzień 02.03.2004 roku wniosła o unieważnienie umowy darowizny, na podstawie którejH. R.nabyła własność powyższej nieruchomości. Umowę w imieniuA. R. (1)zawarłW. R., ojciec małoletniegoŁ. R., posługując się odwołanym pełnomocnictwem. W 2004 roku rodzice małoletniego pozostawili w konkubinacie. W dniu 19.02.2004 rokuW. R.został poinformowany o odwołaniu pełnomocnictwa. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 01.10.2009 roku wydanym w sprawie pod sygn. akt IC 385/04 ustalono, iż umowa darowizny nieruchomości rolnej o łącznej powierzchni 0,6080 ha położonej wS.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Szczecinie prowadziłksięgę wieczystą Kw (...), zawarta pomiędzyA. R. (1)aH. R.w formie aktu notarialnego sporządzonego przez notariuszaD. P.rep. A nr(...)z dnia 18.02.2004 roku jest nieważna. Dalej Sąd I instancji zważył, iż podstawę prawną powództwa stanowiłart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece(t. jedn. Dz. U. 2001 rok, Nr 124, poz. 1361 ze zm.), wedle któregow razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Następnie wskazał, iż Sąd orzekający w niniejszej sprawie był zawiązany prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie wydanym w sprawie o sygn. I C 385/04, stosownie do przepisuart. 365 § 1 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy ustalił, iż pozwanyŁ. R.nie nabył własności spornej nieruchomości, skoro prawo to nie przysługiwało zbywcy, czyliH. R.. Umowa darowizny zawarta pomiędzy nimi była ważna, ale nie wywołała skutku rozporządzającego (co potwierdził Sąd Najwyższy we wskazanym wyżej orzeczeniu z dnia 03.11.2010 roku). Jednocześnie z uwagi nie nieodpłatność tej czynnościŁ. R.nie chroniła rękojmia ksiąg wieczystych. Wobec powyższego w księdze wieczystej prowadzonej dla spornej nieruchomości istniała niezgodność z rzeczywistym stanem rzeczy, którą należało wyeliminować poprzez ustalenie zawarte w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania przy uwzględnieniu wyniku procesu orzeczono w oparciu o przepisyart. 98 § 1 i 3 kpc.
Apelację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana, zaskarżając go w całości, wniosząc o: zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego i kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Rozstrzygnięciu temu zarzuciła:

1
nieważność postępowania – 379pkt 5w zw. zart. 214 § 1 k.p.c.– przejawiającą się pozbawieniem strony możliwości obrony swych praw poprzez uniemożliwienie udziału w postępowaniu.;

2
naruszenie przepisów postępowania cywilnego mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart. 217 § 2 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadkaH. R.;

3
naruszenie przepisów postępowania cywilnego mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart. 299 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania działających w imieniu pozwanegoJ.-C.-K.iW. R.;

4
naruszenie przepisów postępowania cywilnego mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności.

5
naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicieart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotecepoprzez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie występuje niezgodność między stanem prawnym nieruchomości, ujawnionym wksiędze wieczystej (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie Wydział X Ksiąg Wieczystych dla nieruchomości gruntowej rolnej o łącznej powierzchni 0.6080 ha, położonej przyul. (...)wS.a rzeczywistym stanem prawnym;

6
Naruszenie przepisów postępowania cywilnego mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart. 177 § 3 k.p.c.poprzez zaniechanie zawieszenia postępowania w sprawie.

W uzasadnieniu środka zaskarżenia powyższe argumenty zostały rozwinięte.
W odpowiedzi na apelację pozwany podniósł w pierwszej kolejności zarzut niewłaściwej wartości przedmiotu zaskarżenia. Podkreślił także, iż roszczenia powódki oparte są na prawomocnym wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie w sprawie I C 385/04 oraz na podstawie zasady wynikającej zart. 6 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wskazał dalej, iż zgodnie zart. 98 § 1 k.r.o.każdy z rodziców może samodzielnie działać jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Następnie podniósł i uzasadnił twierdzenie, iż doszło do skutecznego zastępczego doręczenia wezwaniaJ.C.-K.na rozprawę z dnia 8 października 2012 r. i tym samym podważając zarzut nieważności postępowania. Odnosząc się do zarzutu zaniechania przeprowadzenia dowodu z zeznańH. R.oraz stron pozwany wskazał, iż przeprowadzenie tego dowodu nie miało by jakiegokolwiek znaczenia z punktu widzenia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz że stan tegoH. R.uniemożliwiał przeprowadzenie dowodu z jej zeznań. Odnosząc się do wniosku o zawieszenie postępowania pozwany podkreślił, iż brak jest podstaw od oczekiwania na zakończenie postępowania karnego wobecA. R. (2), gdyż nawet ustalenie karnej odpowiedzialności jego lub innych osób, nie będzie rzutować w sposób znaczący na rozpoznanie przedmiotowej sprawy.

Sąd okręgowy zważył co następuje:
Apelacja pozwanego okazała się zasadna, skutkując rozstrzygnięciem o charakterze kasatoryjnym.
Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności odniósł się do zarzutu nieważności postępowania związanej z pozbawieniem strony możliwości obrony swoich praw poprzez uniemożliwienie udziału w postępowaniu, jako zarzutu najdalej idącego.
Zgodnie z treściąart. 379 pkt 5 k.p.c.nieważność postępowania następuje, jeżeli strona została pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Nie ulega wątpliwości, że do stanu takiego dochodzi w sytuacji, gdy strona nie ma możliwości wzięcia udziału w posiedzeniu, na którym sprawa zostaje rozpoznana, sąd przeprowadza postępowanie dowodowe w całości, i na którym to zapada kończące sprawę orzeczenie. Aby zapewnić stronie obronę jej praw należy przede wszystkim prawidłowo zawiadomić ją o terminie rozprawy.
W niniejszym postępowaniu bezspornym jest, że małoletni pozwanyŁ. R.reprezentowany był przez przedstawicieli ustawowych – rodzicówJ. K.orazW. R.. W związku z treściąart. 98 k.r.o., stanowiącego, iż każdy z rodziców może samodzielnie reprezentować dziecko, do uznania iż pozwany został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy wystarczyło, by prawidłowo zawiadomiony został choć jeden z jego ustawowych przedstawicieli.
Analizując prawidłowość doręczeń ojcu małoletniego pozwanego podkreślić należy, iż nie zostało ono skutecznie dokonane. W piśmie z dnia 15 czerwca 2012 r.W. R.poinformował Sąd o zmianie adresu do doręczeń, wskazując jako nowy adres:P.ul. (...). Tymczasem w wydanym w dniu 26 czerwca 2012 r. przez Przewodniczącego zarządzeniu nakazano wezwaćW. R.na wskazany przez niego adres, a także doręczyć mu wezwanie na adres wS., przyul. (...). Zważyć należy, iż zarządzenie nie zostało wykonane w sposób prawidłowy przez sekretarza sądowego. Wezwanie wysłano wyłącznie na drugi z wskazanych,(...)adres ojca małoletniego, gdzie nie zostało ono odebrane. Mimo powyższego Przewodniczący niezasadnie przyjmując skuteczność doręczenia zastępczego dokonanego w trybieart. 139 § 1 k.p.c., zamknął w dniu 08.10.2012 r. rozprawę i w tym samym dniu Sąd wydał w sprawie orzeczenie.
Podobnie należy ocenić skuteczność doręczenia wezwania matce małoletniego pozwanegoJ. K.. W piśmie z dnia 12 lipca 2012 r. zawiadomiła ona Sąd, iż w dniach od 15 lipca 2012 r. do 29 sierpnia 2012 r. przebywać będzie na wakacjach u rodziny naD.i tym samym nie będzie w stanie odbierać w tym okresie korespondencji kierowanej na jej adres zamieszkania dla małoletniego. Sąd Odwoławczy nie podziela stanowiska Sądu Rejonowego, jakoby pismo to stanowiło informację o zmianie miejsca mieszkania i jakoby było ono niekompletne, wobec nie wskazania przezJ. K.nowego adresu dla doleczeń. Pogląd ten stoi w opozycji do ugruntowanego stanowiska judykatury, zgodnie z którym "..przejściowa nieobecność strony w miejscu zamieszkania wywołana obowiązkami zawodowymi lub uprawnieniami urlopowymi nie jest zmianą miejsca zamieszkania - w rozumieniuart. 136 § 1 k.p.c..."- vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 1999 r. (II CKN 431/99). W kontekście powyższego nie sposób przyjąć po pierwsze, by doszło do zmiany miejsca zamieszkania matki małoletniego pozwanego, skoro wyjazd miął charakter wyłącznie czasowy i wakacyjny a po wtóre, by tym samym nie sprostała ona obowiązkowi wynikającemu zart. 136 § 1 k.p.c.i nie dokonała skutecznego zawiadomienia sądu o zmianie miejsca zamieszkania.
W tej sytuacji Sąd rejonowy błędnie przyjął, iż dokonano skutecznego zastępczego doręczenia wezwania. Ponadto biorąc pod uwagę, iż Sąd posiadał informację o fakcie czasowości pobytu wakacyjnegoJ. K.i dacie jej powrotu doS., uwzględniając okoliczność, że rozprawa wyznaczona była na dzień 8 października 2012 r., brak było przeszkód, by ponowić zawiadomienie matki małoletniego o terminie rozprawy.
Uwzględniając powyższą argumentację wyprowadzić należy z niej wniosek, iż żaden z przedstawicieli ustawowych małoletniego pozwanego nie został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy z dnia 8 października 2012 r., co czyni zasadnym argument wywiedziony w apelacji o pozbawieniu pozwanego możliwości obrony swoich praw zwłaszcza, że była to jedyna rozprawa jak miała miejsce w przedmiotowym postępowaniu, na której to sąd przeprowadził w całości postępowanie dowodowe.
Powyższe prowadzi do uwzględnienia zarzutu apelacji, skutkując uchyleniem zaskarżonego orzeczenia, przyjęciem nieważności czynności dokonanych na rozprawie z dnia 8 października 2012 r. i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi rejonowemu.
Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy orzekł w sentencji na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.; pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w instancji odwoławczej-art. 108 § 2 k.p.c.