Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 349/13
Data wyroku: 2013-11-13 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sądu Okręgowego Anna Podolska-Kojtych
Słowa kluczowe: Dział Spadku
Podstawa prawna: art. 898 § 1 k.c.

Sygn. akt II Ca 349/13

POSTANOWIENIE
Dnia 13 listopada 2013 roku
Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny - Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Iwona Tchórzewska (sprawozdawca)Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Anna Ścioch-Kozak
Sędzia Sądu Okręgowego Anna Podolska - Kojtych
Protokolant Sekretarz sądowy Katarzyna Gustaw
po rozpoznaniu w dniu 30 października 2013 roku w Lublinie
na rozprawie
sprawy z wnioskuW. S.
z udziałemM. S. (1),A. S. (1)iM. S. (2)
o dział spadku i zniesienie współwłasności
na skutek apelacji uczestniczkiM. S. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie
z dnia 18 marca 2013 roku, sygn. akt II Ns 660/11
postanawia:

I
oddalić apelację;

II
sprostować oczywistą niedokładność w treści zaskarżonegopostanowienia w ten sposób, że w miejsce słów „oddalić powództwoM.S.o nakazanieW. S.złożeniaoświadczenia woli" wpisać „oddalić żądanieM. S. (1)nakazanieW. S.złożenia oświadczenia woli".

Sygn. akt II Ca 349/13

UZASADNIENIE
W pozwie wniesionym dnia 24 sierpnia 2010 roku do Sądu Rejonowego w LublinieM. S. (1)domagała się nakazania pozwanemuW. S.złożenia oświadczenia woli obejmującego przeniesienie udziału w wysokości 3/8 części we współużytkowaniu wieczystym nieruchomości stanowiącej własność GminyL., położonej wL.przyul. (...), o powierzchni 612 m2, stanowiącej działkę gruntu pozostająca w uzytkowaniu wieczystym do dnia 22 lutego 2067 roku oraz przeniesienie udziału w wysokości 3/8 części we współwłasności stanowiącego odrębną nieruchomość budynku mieszkalnego, dla których prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)
W uzasadnieniu pozwuM. S. (1)podniosła, że w dniu 26 października 2000 roku ze swojego udziału wynoszącego 5/8 części we współużytkowaniu wieczystym nieruchomości stanowiącej własność GminyL., położonej wL.przyul. (...)i współwłasności budynku darowałaW. S.udział wynoszący 3/8 części. NastępnieM. S. (1)odwołała tę darowiznę, kierując do pozwanego pismo obejmujące oświadczenie w tym przedmiocie.
Postanowieniem z dnia 4 marca 2011 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt II C 351/11, Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie na podstawieart. 201 § 2 k.p.c.orazart. 618 § 2 k.p.c.postanowił rozpoznać sprawę w postępowaniu nieprocesowym i przekazał sprawę do dalszego rozpoznania w sprawie II Ns 660/11, z wnioskuW. S.o zniesienie współwłasności nieruchomości, której dotyczył pozew w sprawie II C 351/11.
Postanowieniem wstępnym, wydanym w dniu 18 marca 2013 roku w sprawie o sygnaturze akt II Ns 660/11, Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie oddalił żądanieM. S. (1)o nakazanieW. S.złożenia opisanego wyżej oświadczenia woli.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy wskazał na następujące ustalenia faktyczne i motywy swego rozstrzygnięcia.
M. S. (1),W. S.iA. S. (1)są użytkownikami wieczystymi nieruchomości stanowiącej własność GminyL., objętejksięgą wieczystą nr (...), położonej wL.przyul. (...)i współwłaścicielami usytuowanego na tej nieruchomości budynku jednorodzinnego, wolnostojącego, jednopiętrowego, o powierzchni użytkowej 110 m2.
W dniu 26 października 2000 roku została zawarta w formie aktu notarialnego umowa darowizny, na mocy którejM. S. (1)darowała na rzeczW. S.udział w wysokości 3/8 części we współużytkowaniu wieczystym nieruchomości położonej wL.przyul. (...)i współwłasności usytuowanego na tej nieruchomości budynku, aM. S. (2)darowałA. S. (1)cały swój udział wynoszący 1/8 części we współużytkowaniu wieczystym tej nieruchomości i współwłasności budynku.
M. S. (1)zamieszkiwała w domu położonym na nieruchomości przyul. (...)wL., zajmując pomieszczenia usytuowane na parterze budynku. W budynku mieszkał także jej synA. S. (1)wraz z żonąE.. Drugi z synów -W. S.wraz z żonąA. S. (2)oraz córkąA. S. (3)wyprowadzili się z przedmiotowego domu pod koniec 2009 roku. We wrześniu 2008 rokuW. S.zaproponowałA. S. (1)odkupienie zajmowanej przez niego części domu, aleA. S. (1)nie przyjął tej propozycji.
W dniu l marca 2009 rokuA. S. (3)została zaatakowana przez psa należącego doW. S.. W związku z tym zdarzeniemW. S.przekazał psa do kliniki weterynaryjnej na obserwację z zastrzeżeniem, iż po okresie obserwacji pies ma być oddany na stałe do schroniska dla zwierząt. Pomimo sprzeciwuW.iA.S.,A. S. (1)ponownie sprowadził psa na teren wspólnej posesji.
Pomiędzy stronami konfliktu miały miejsce wzajemne pretensje, zarzuty i groźby.M. S. (1)stała się pośrednio stroną tego konfliktu.
A. S. (1)był oskarżony o to, że od czerwca 2008 roku do końca kwietnia 2009 roku wL., czynem ciągłym groził kilkakrotnie uszkodzeniem ciała, wyrządzeniem krzywdy i zabójstwem wobecW. S., wzbudzając w nim uzasadnioną obawę spełnienia oraz o to, że pod koniec kwietnia 2009 roku wL.groził wyrządzeniem krzywdy wobecA. S. (2)wzbudzając w niej uzasadnioną obawę. Sąd Rejonowy wyrokiem wydanym w sprawie o sygn. akt IX K 121/10 umorzył postępowanie w odniesieniu do pierwszego z zarzucanychA. S. (1)czynów z uwagi na jego znikomą społeczną szkodliwość, a od drugiego z czynówA. S. (1)uniewinnił. Wyrok Sądu pierwszej instancji uprawomocnił się. Sąd Okręgowy pozostawił bez rozpoznania apelację wniesioną przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego z uwagi na jej cofnięcie.
W. S.skierował do Urzędu MiastaL.wniosek dotyczący nielegalnego wycięcia przezM. S. (1)drzewek z ich posesji. Wszczęte w związku z tym wnioskiem postępowanie zostało ostatecznie umorzone.
M. S. (1)działając w przekonaniu, żeW. S.jako obdarowany przez nią wykazuje rażącą niewdzięczność, w dniu 7 maja 2010 roku złożyła przed notariuszem oświadczenie o odwołaniu darowizny dokonanej na rzeczW. S..
Jako podstawę powyższych ustaleń Sąd Rejonowy przyjął dowody wymienione w uzasadnieniu orzeczenia. Sąd podniósł, że analiza zeznań świadków prowadziła do jednoznacznego wniosku, iż to braciaW. S.iA. S. (1)są głównymi stronami konfliktu, zaśM. S. (1)uczestniczy w nim pośrednio. Nie ulegało także wątpliwości, że zaistniała sytuacja jest wynikiem sporów o charakterze majątkowym.
Sąd Rejonowy uznał żądanieM. S. (1)o zobowiązanieW. S.do złożenia oświadczenia woli za niezasadne.
Sąd zważył, że podstawę zobowiązania do złożenia tego oświadczenia miała stanowić okoliczność odwołania darowizny przezM. S. (1)z powodu rażącej niewdzięczności w zachowaniuW. S.jako obdarowanego. Zgodnie zart. 898 § l k.c.darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Jedyną przesłanką dopuszczalności odwołania darowizny jest, więc rażąca niewdzięczność obdarowanego, która musi wystąpić po zawarciu umowy darowizny. O istnieniu lub nieistnieniu podstaw do odwołania darowizny decydują w każdym wypadku konkretne okoliczności. Ich ocena co do tego czy stanowią przejaw rażącej niewdzięczności, wymaga rozważenia w świetle ogólnie przyjętych reguł zachowania, przy uwzględnieniu zwyczajów panujących w określonym środowisku społecznym. W tym sensie kategoria „rażącej niewdzięczności” ma znaczenie obiektywne, nie zależy bowiem od odczuć darczyńcy. Pod pojęcie rażącej niewdzięczności podpadają tylko takie czynności obdarowanego, które są skierowane przeciwko darczyńcy ze świadomością i w nieprzyjaznym zamiarze. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci albo mieniu darczyńcy oraz o naruszenie przez obdarowanego obowiązków wynikających ze stosunków osobistych łączących go z darczyńcą. Wyłączone są natomiast krzywdy czy przykrości wyrządzone w sposób niezamierzony, popełnione w uniesieniu czy rozdrażnieniu, zwłaszcza wywołane zachowaniem się darczyńcy. Czyny dowodzące niewdzięczności muszą świadczyć o znacznym napięciu złej woli obdarowanego, na co wskazuje użycie przez ustawodawcę słów „rażąca niewdzięczność”. Nie uzasadnia więc odwołania darowizny dopuszczenie się przez obdarowanego takich czynów, które w danych okolicznościach i warunkach nie wykraczały poza zwykłe przypadki życiowych konfliktów. W przypadku rażącej niewdzięczności nie chodzi o zwykłe konflikty, lecz o rozmyślne działanie mające charakter zamierzonych nieprzyjaznych aktów.
Sąd Rejonowy uznał, że tego rodzaju okoliczności nie miały miejsca w rozpoznawanej sprawie. W ocenie Sądu jest okolicznością bezsporną, że to pomiędzy braćmiW. S.iA. S. (1)istnieje wieloletni konflikt na tle majątkowym, zaśM. S. (1)jedynie pośrednio w tym konflikcie uczestniczy. Wzajemne nieporozumienia i kłótnie, aczkolwiek niepoprawne, nie wykraczały jednak, zdaniem Sądu, poza ramy zwykłych konfliktów życiowych w środowisku, w jakim uczestnicy zamieszkują. Sprawa karna prowadzona za sygnaturą IX K 121/10, w której oskarżonym byłA. S. (1)oraz interwencje Policji oznaczały, że konflikt ma charakter wielostronny, przy czym nie można było przyjąć, aby rolaW. S.była szczególnie negatywna, ani też by jego zachowanie wobec matki było szczególnie drastyczne. Zdaniem Sądu powódka pozostawała pod wyraźnym wpływem synaA. S. (1), z którym wspólnie zamieszkiwała. Subiektywne poczucie wyrządzanych jej przezW. S.krzywd nie znajdowało natomiast żadnego potwierdzenia w obiektywnych przyczynach. Wobec tego, w ocenie Sądu pierwszej instancji nie można było przyjąć, iż zachowanieW. S.dowodzi jego rażącej niewdzięczności i może być podstawą do odwołania darowizny. Całokształt okoliczności sprawy nie pozwalał na ocenę postawyW. S.jako przejawu rażącej niewdzięczności. Brak było zatem podstaw do uznania, że została spełniona przesłanka skutecznego odwołania darowizny w oparciu o przepisart. 898 § l k.c.
UczestniczkaM. S. (1)wniosła apelację od powyższego postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, zaskarżając to orzeczenie w całości i zarzucając:
1. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania:
a)art. 233 § 1 k.p.c.polegające na dokonaniu oceny materiału dowodowego z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, w sposób niewszechstronny i budzący zastrzeżenia z punktu widzenia zasad prawidłowego rozumowania i logiki poprzez:
- nieustalenie, iż wszelkie działania wnioskodawcy były celowe i miały służyć zmuszeniu uczestników do opuszczenia mieszkania przyul. (...)wL., co winno być uznane przez Sąd za wystarczającą podstawę do odwołania darowizny wnioskodawcy przez uczestniczkęM. S. (1),
- obdarzenie taką samą wiarygodnością i mocą dowodową zeznań świadkówR. B.iR. I., którzy znali sprawę wyłącznie pośrednio, „ze słyszenia” oraz zeznań świadków bezpośrednio obecnych podczas sytuacji konfliktowych pomiędzy stronami, w szczególnościM. S. (2)iE. S.,
- obdarzenie taką samą wiarygodnością i mocą dowodową zeznań wszystkich świadków mimo istnienia między nimi licznych sprzeczności, w szczególności dotyczących stosunków wnioskodawcy i uczestniczki,
- przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia zeznań świadkaA. S. (2), mimo, iż są sprzeczne z treścią dokumentów urzędowych stanowiących materiał dowodowy w niniejszej sprawie,
- przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia zeznań świadkaS. S. (2), mimo, iż jej zeznania są sprzeczne z zeznaniami uczestniczki oraz świadkówM.,A.iE. S., których wiarygodność nie została zakwestionowana przez Sąd,
- przyjęcie, iż doznane przez uczestniczkęM. S. (1)poczucie wyrządzanych jej krzywd nie znajduje potwierdzenia w obiektywnych przyczynach, mimo niezakwestionowania wiarygodności zeznań uczestników i świadkówA. S. (4),M. S. (2)iE. S.,
- pominięcie zeznań uczestniczki i świadków w przedmiocie niewywiązywania się przez wnioskodawcę z obowiązku zdrowotnej i finansowej opieki nad nią, celowych działań zmierzających do wywołania u uczestniczki uczucia krzywdy oraz zaniechania wykonywania obowiązków rodzinnych przezW. S.wobecM. S. (1), mimo obdarzenia ich wiarygodnością,
b)art. 227 k.p.c.poprzez:
- oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z pisemnej opinii biegłego z zakresu Psychiatrii i Psychologii na okoliczności wskazane w piśmie pełnomocnika Uczestników z dnia 3 stycznia 2013 roku,
- przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron i zeznań świadków na okoliczności niemające istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. istnienia i cech sporu pomiędzyA.iW. S.,
- nieustalenie oraz pominięcie istotnych okoliczności w sprawie, tj. celowego kierowania przez wnioskodawcę nieprawdziwych oskarżeń przeciwko uczestniczce i jej synowiA. S. (1), niewywiązywania się przez wnioskodawcę z obowiązku zdrowotnej i finansowej opieki nad nią, podejmowania przez wnioskodawcę celowych działań zmierzających do wywołania u uczestniczki poczucia krzywdy, co miało bezpośredni wpływ na pogorszenie się jej stanu zdrowia, zaniechania wykonywania obowiązków rodzinnych przezW. S.wobecM. S. (1)oraz wpływu, jakie miały na uczestniczkę działania wymierzone przeciwko jej drugiemu synowiA. S. (1),
c)art. 328 § 2 k.p.c.poprzez sporządzenie uzasadnienia uniemożliwiającego uczestniczce w pełni ocenić zasadności rozumowania Sądu pierwszej instancji, w szczególności poprzez niewskazanie, dlaczego pomimo sprzeczności w zeznaniach świadków obdarzył ich wiarygodnością i równą mocą dowodową oraz niewyjaśnienie, jakie okoliczności w związku z powyższym uznał za udowodnione,
d)art. 244 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią dokumentów urzędowych stanowiących część materiału dowodowego w sprawie, w szczególności dotyczących wymierzonych wM. S. (1)postępowań karnych i administracyjnych, w przedmiocie wycięcia drzewek i uznanie wbrew powyższemu, iż uczestniczka była jedynie pośrednio stroną konfliktu, a subiektywne poczucie wyrządzanych jej krzywd nie ma potwierdzenia w obiektywnych przyczynach;
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż:
a) pomiędzy stronami były wzajemne groźby, podczas, gdy z materiału dowodowego wynika, iż to wnioskodawca groził uczestnikom,
b) głównymi stronami konfliktu są wnioskodawca i uczestnikA. S. (1), zaś uczestniczkaM. S. (1)bierze w nim udział jedynie pośrednio, podczas gdy z materiału dowodowego wynika wniosek przeciwny i konflikt miał miejsce pomiędzy wnioskodawcą, a obojgiem uczestników i był on jednostronnie skierowany przeciwko nim, celem zmuszenia ich do opuszczenia nieruchomości przyul. (...)wL.,
c) niniejsza sprawa jest wynikiem sporów o charakterze majątkowym, podczas gdy okoliczności wskazują, iż wszelkie konfliktowe sytuacje mają charakter jednostronny, a ich inicjatorem jest wnioskodawca,
d) sytuacja istniejąca między stronami nie wykracza poza zwykłe przypadki, a krzywdy zostały popełnione przez wnioskodawcę w sposób niezamierzony, w uniesieniu, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, iż jest to rozmyślne działanie mające charakter zamierzonych, nieprzyjaznych aktów ze strony wnioskodawcy wymierzonych w uczestniczkę,
e) rola wnioskodawcy w konflikcie pomiędzy stronami nie jest szczególnie negatywna wobec uczestniczkiM. S. (1), podczas gdy z materiału dowodowego wynika przeciwny wniosek,
f) uczestniczkaM. S. (1)pozostaje pod wyraźnym wpływem uczestnikaA. S. (1), a zachowanie wnioskodawcy nie dowodzi jego rażącej niewdzięczności – wbrew dowodom zgromadzonym w niniejszej sprawie,
g) poczucie krzywdy doznane przez uczestniczkę nie ma potwierdzenia w obiektywnych okolicznościach, mimo, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie świadczy o zaistnieniu rażącej niewdzięczności wnioskodawcy także z obiektywnego punktu widzenia,
h) wnioskodawczyni jest bezkrytyczna wobec zachowania drugiego uczestnika,A. S. (1), co nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym;
2. naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnięart. 898 § 1 k.c.polegającą na przyjęciu, że działania i zaniechania uczestnika nie stanowią przesłanki odwołania darowizny, określonej jako rażąca niewdzięczność.
Powołując się na powyższe zarzuty apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i uwzględnienie żądania oraz zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestników kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa dotyczy w istocie działu spadku poR. S.i zniesienia współwłasności nieruchomości objętejksięgą wieczystą nr (...). Jak wynika z dokumentów zawartych w aktach sprawy oraz aktach księgi wieczystej, współużytkownikami wieczystymi nieruchomości i współwłaścicielami usytuowanego na nieruchomości budynku mieszkalnego byli pierwotnieR.iM.małżonkowieS.na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej (wpis wksiędze wieczystej Kw nr (...)). Wspólność ta ustała w dniu 21 kwietnia 1995 roku na skutek śmierciR. S.. Spadek poR. S.nabyli: żonaM. S. (1)i dzieciA. S. (1),W. S.iM. S. (2)po ¼ części każde z nich (postanowienie k. 8 akt sprawy). Następnie, jak ustalił Sąd pierwszej instancji, umową zawartą w formie aktu notarialnego w dniu 26 października 2000 rokuM. S. (1)ze swego udziału we współużytkowaniu wieczystym nieruchomości gruntowej i współwłasności stanowiącego odrębną nieruchomość budynku mieszkalnego darowała na rzeczW. S.udział w wysokości 3/8 części, aM. S. (2)darowałA. S. (1)cały swój udział w wysokości 1/8 części we współużytkowaniu wieczystym nieruchomości gruntowej i współwłasności stanowiącego odrębną nieruchomość budynku mieszkalnego. Umowa darowizny udziałów we współwłasności składnika majątku spadkowego nie stanowi jednak działu spadku. Natomiast zniesienie wspólności, która powstaje między współspadkobiercami na skutek dziedziczenia może nastąpić jedynie w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisówart. 1037i następnychk.c.orazart. 680i następnychk.p.c., to jest przepisów o dziale spadku. Jeżeli majątek, w którym udział należy do spadku, stanowił przedmiot wspólności majątkowej małżeńskiej, dział spadku winien być także poprzedzony podziałem majątku wspólnego. Zgodnie bowiem zart. 1035 k.c.jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisówtytułu VIII księgi czwartej kodeksu cywilnego, to jest przepisówart. 1036 – 1046 k.c.Z istoty wspólności majątku spadkowego wynika, że nie stanowi ona współwłasności, która może być zniesiona w myśl przepisówart. 210 i n. k.c.orazart. 617 i n. k.p.c., lecz konieczne jest zastosowanie przepisówart. 1035 i n. k.c.orazart. 680 i n. k.p.c.(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 1991 r., III CRN 125/91, Lex nr 9058). W tym zakresie przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych mają odpowiednie zastosowanie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2003 r., V CKN 1818/00, Lex nr 77081 oraz z dnia 17 lutego 1999 r., II CKU 63/98, Prok. i Pr. 1999, nr 6, poz. 28). Spadkobiercom nie przysługuje swoboda wyboru między działem spadku i innym zdarzeniem zmierzającym do zniesienia współuprawnienia prawa majątkowego wchodzącego w skład spadku, a tym samym nie ma swobody wyboru pomiędzy działem spadku, a zniesieniem współwłasności (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2009 r., V CSK 63/09, Lex nr 558633).
Z powyższych względów Sąd Okręgowy na podstawieart. 510 § 1 i 2 k.p.c.wezwał do udziału w sprawieM. S. (2), który jako spadkobiercaR. S.jest osobą zainteresowaną w sprawie, a nie brał dotychczas udziału w postępowaniu jako uczestnik.
Sąd Okręgowy oddalił ponowiony w postępowaniu odwoławczym wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu psychiatrii i psychologii celem ustalenia zakresu spowodowanych zachowaniem i postawąW. S.cierpień psychicznychM. S. (1)i skutków tych cierpień dla aktualnego stanu psychicznego uczestniczki. Tego rodzaju dowód nie jest bowiem miarodajny dla stwierdzenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 227 k.p.c.), a określonych wart. 898 § 1 k.c.W sprawie, w której podstawę prawną żądania stanowiart. 898 k.c., istotne jest bowiem ustalenie czy obdarowany dopuścił się rażącej niewdzięczności względem darczyńcy, a nie zakres i skutki ewentualnych cierpień psychicznych darczyńcy z tym związanych. Z tych samych względów Sąd Okręgowy uznał za niezasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisuart. 227 k.p.c.w części odnoszącej się do omówionego wniosku dowodowego.
Także w pozostałej części zarzut naruszeniaart. 227 k.p.c.nie zasługuje na podzielenie. Zgodnie z tym przepisem przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Twierdzenie, żeart. 227 k.p.c.został naruszony przez sąd pierwszej instancji jest uzasadnione tylko w sytuacji, gdy wykazane zostanie, że sąd przeprowadził dowód na okoliczności niemające istotnego znaczenia w sprawie i ta wadliwość postępowania dowodowego mogła mieć wpływ na wynik sprawy, bądź gdy sąd odmówił przeprowadzenia dowodu na fakty mające istotne znaczenie w sprawie, wadliwie oceniając, iż nie mają one takiego charakteru.
Tego rodzaju sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie.
Wprawdzie istotnie uzasadnienie zaskarżonego postanowienia ma charakter lapidarny, także w zakresie oceny dowodów, jednakże pozostaje to bez wpływu na trafność zaskarżonego orzeczenia, które wbrew podniesionym zarzutom nie naruszaart. 898 § 1 k.c.Sąd Okręgowy podziela ustalenia Sądu pierwszej instancji, za wyjątkiem jedynie tych, o których mowa w dalszej części uzasadnienia.
Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstawy do przypisania obdarowanemuW. S.względemM. S. (1)– jako darczyńcy – rażącej niewdzięczności uzasadniającej odwołanie darowizny ze skutkiem, o którym mowa wart. 898 § 1 k.c.Trzeba przy tym podkreślić, że ocena czy zachodzi przesłanka rażącej niewdzięczności należy do Sądu orzekającego.
Wymaga podkreślenia, że przepisart. 898 k.c.nie ustanawia przewidzianej w nim sankcji za każde naruszenie norm moralnych powszechnie respektowanych, w tym więzi wdzięczności pomiędzy obdarowanym, a darczyńcą jako ekwiwalentu za jednostronne przysporzenie na rzecz obdarowanego, ale wiąże możliwość skutecznego odwołania darowizny jedynie z sytuacjami mającymi charakter szczególny, skrajny. O rażącej niewdzięczności można mówić, gdy mamy do czynienia z nasileniem złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej, przy wysoce nieprzyzwoitym zachowaniu kierowanym do darczyńcy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 4 czerwca 2008 roku, I ACa 108/08 LEX nr 468602). Wystąpienie tego rodzaju sytuacji nie zostało zaś wykazane w niniejszej sprawie.
Rację ma Sąd pierwszej instancji, że istniejący konflikt ma podłoże majątkowe, na co wskazują między innymi zeznaniaM. S. (2)(k. 208 v.) i zeznaniaM. S. (1)(k. 167 i k. 351), jak również, że konflikt ten powstał pomiędzyW. S., aA. S. (1). Z zeznańM. S. (1)oraz zeznań świadkaE. S.wynika, że nieporozumienia narastały po zawarciu małżeństwa przezA. S. (1)(k. 166 v.) i w związku ze sporami dotyczącymi wspólnej nieruchomości.
Znajduje to potwierdzenie w treści zeznań samejM. S. (1), która określała konflikt jako „konflikt między synami” (k. 167v.), wskazywała na „konflikty, które wynikały między synem i drugim synem” (k. 351). TakżeE. S.– żonaA. S. (1)stwierdziła w swoich zeznaniach, że „na początku konfliktu mama nie zajmowała żadnej strony” (zeznania k. 211v.).
Za taką oceną przemawiają również zeznania świadkaA. S. (4), która odM. S. (1)powzięła wiadomość, że spór zaistniał między braćmi, że matka zeznawała w sprawie, w której synowie toczą spór ze sobą. Nadto świadek stwierdziła, żeM. S. (1)uczestniczyła w tym sporze mimo woli, zaś „spór właściwie był między braćmi” (k. 207-208).A. S. (4)nigdy nie była też świadkiem agresywnego zachowania synaW.wobec matki, co pozostaje w zgodzie z zeznaniamiM. S. (1), która zaprzeczyła, by kiedykolwiek w stosunku do niejW. S.podejmował tego rodzaju zachowania, a także by znęcał się nad matką psychicznie (k. 167). Z tymi twierdzeniami korespondują zeznaniaS. S. (2)(k. 348) orazA. S. (2)(k. 261). Trzeba też zauważyć, że świadekA. S. (4)nie zetknęła się z sytuacjami obrażaniaM. S. (1)przez jej synową czy też złego wyrażania sięW. S.o matce wobec sąsiadów (k. 207.v.). Przy tym samaM. S. (1)nie potrafiła wskazać, w obecności jakich sąsiadów taka sytuacja miała mieć miejsce (k. 167), co podważa wiarygodność zeznań uczestniczki w tym zakresie.
Zauważyć należy, żeA. S. (4)jako bratowaM. S. (1)nie jest osobiście zaangażowana w rozstrzygnięcie sprawy. Jednocześnie z racji utrzymywania bliskich kontaktów rodzinnych z uczestniczką i bliskiego zamieszkiwania jest niewątpliwie zorientowana w tych okolicznościach, których była świadkiem. W tym też zakresie zeznania świadka zasługują na wiarę.
Niewątpliwie spory pomiędzy braćmi, w toku których doszło również do wszczęcia, na skutek zawiadomieniaW. S., postępowania karnego przeciwkoA. S. (1)(sprawa IX K 121/10 Sądu Rejonowego w Lublinie), wiązały się dla matki obu braci z uczuciem przykrości i bólu, na co wskazywała uczestniczkaM. S. (1)(k. 167) oraz świadkowieA. S. (4),E. S.iM. S. (2). Nie można jednak w świetle przywołanych wyżej zeznań uznać, że były to działaniaW. S.wymierzone przeciwko matce, których celem miałaby być chęć wyrządzenia jej krzywdy.
Ponadto, jak wynika z dokumentów zgromadzonych w sprawie IX K 121/10, wśród okoliczności, które stały się podłożem złożenia przezW. S.zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przezA. S. (1)był fakt sprowadzenia przezA. S. (1)na teren wspólnej posesji psa, który wcześniej należał doW. S.i ugryzł jego córkę. Nastąpiło to wbrew sprzeciwowiW.iA. S. (2). W opisanych okolicznościach brak zaś podstaw do przyjęcia, że sam konflikt między braćmi miał charakter jednostronny, inicjowany wyłącznie przezW. S..
Niewątpliwie przeprowadzone w sprawie dowody, w tym zeznania świadkaA. S. (4),M. S. (2),E. S.wskazują, że następnie miały miejsce również sytuacje konfliktowe międzyW. S., aM. S. (1). W okolicznościach sprawy nie można jednak uznać, by przejawy tego konfliktu stanowiły o rażącej niewdzięcznościW. S.wobec matki.
W sytuacji sporu co do przebywania na posesji psa, sprowadzonego przezA. S. (1)wyraźnie wbrew woli poprzednich właścicieli –W.iA.S., którzy stracili do zwierzęcia zaufanie, fakt wezwania policji, gdy pies wyskoczył do furtki, był niewątpliwie reakcją niewspółmierną, ale nie stanowiącą o rażącej niewdzięczności.
Podkreślić także należy, że wbrew ustaleniu przez Sąd pierwszej instancji, w zawiadomieniu o wycięciu drzewa na przedmiotowej nieruchomości oraz w toku postępowania administracyjnego wszczętego na skutek tego zawiadomieniaW. S.wskazałA. S. (1)jako osobę, która dokonała wycinki. NatomiastM. S. (1)stała się stroną tego postępowania w związku z ujawnieniem okoliczności pozostawania nieruchomości we współwłasności. Wydanie przeciwkoM. S. (1)uchylonej następnie decyzji z dnia 9 grudnia 2009 roku, nakładającej karę za usunięcie drzewa, było następstwem wskazania przezA. S. (1)iM. S. (1)w toku oględzin przeprowadzonych w dniu 20 lipca 2009 roku, iż wycięcie drzewa nastąpiło na prośbęM. S. (1)(dokumenty w aktach postępowania administracyjnego oś.(...)). Nie można więc uznać, że było to działanie wymierzone w negatywnym zamiarze bezpośrednio przeciwkoM. S. (1). Dlatego w omówionym zakresie nie sługiwały na wiarę zeznaniaA. S. (4), która twierdziła, iżW. S.„zaskarżył matkę, że wycina na posesji drzewo w swoim ogródku” (k. 207). Przy tym opisana treść zeznań jest niewątpliwie następstwem nieznajomości akt postępowania administracyjnego i powzięcia wskazanych wiadomości tylko ze słyszenia.
Nie stanowią rażącej niewdzięczności w rozumieniuart. 898 § 1 k.c.przykrości i krzywdy, które nie wykraczają poza ramy zwykłych konfliktów i nieporozumień w określonym środowisku (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 roku, I CSK 278/11, LEX nr 1170209). W taki zaś sposób należy zakwalifikować zachowania polegające na zamykaniu drzwi na klatkę schodową i do garażu czy odłączenia anteny. Trzeba bowiem zauważyć, że ostatnio opisane sytuacje miała miejsce w związku ze sporem między współwłaścicielami dotyczącym kwestii rozdzielenia instalacji energetycznej oraz korzystania z części wspólnych budynku (zeznania świadkaE. S.k. 211).
Nie można uznać za wyraz rażącej niewdzięczności okoliczności niepodejmowania przezW. S.czynności mających na celu zapewnienieM. S. (1)opieki w zakresie stanu zdrowia oraz opieki finansowej. Z zeznań samej uczestniczki wynika bowiem, że nie powoduje to negatywnych następstw dlaM. S. (1), która na co dzień w sprawach życiowych korzysta z pomocy synaA. S. (1)i jego żony (zeznania k. 351). Nadto uczestniczka nie powołała żadnych okoliczności, które mogłyby wskazywać, że jest jej niezbędna pomoc finansowa. Przeciwnie, treść złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania oraz dołączonych do oświadczenia dokumentów wskazuje, że uczestniczka uzyskuje stały dochód ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego w wysokości ponad 2.000 zł miesięcznie, z której to kwoty jest w stanie wspierać finansowo także rodzinę synaA.(k. 80-82).
Nie można również uznać za przejaw rażącej niewdzięczności faktu nieuczestniczeniaW. S.w uroczystościach rodzinnych, skoro w świetle zeznańM. S. (1)taka sytuacja jest następstwem konfliktu, a nie jego przyczyną (k. 351). Ponadto uczestniczka mieszka na parterze budynku z synemA.i jego żoną, co również może mieć wpływ na opisaną sytuację.
Podobnie trzeba ocenić brak kontaktów córkiW. S.z babką. Nastąpiło to bowiem w okresie pogłębiania się konfliktu w rodzinie i w sytuacji, gdy na nieruchomość ponownie został sprowadzony pies, który wcześniej ugryzł córkę wnioskodawcy, podczas gdy w związku z opisanym ugryzieniem dziewczynka wymagała konsultacji psychologa. Przed ugryzieniem przez psa takie sytuacje nie mogły mieć miejsca, skoro do ugryzienia doszło, gdy córką wnioskodawcy opiekowała sięM. S. (1). Stąd nie zasługiwały na wiarę przeciwne zeznaniaM. S. (2)(k. 209).
Nieuprawniony jest zarzut, że konflikt był jednostronnie skierowany przezW. S.przeciwko obojgu uczestnikom –M. S. (1)iA. S. (1)w celu zmuszenia ich do opuszczenia nieruchomości. Z zeznańM. S. (1)oraz świadkówE. S.(k. 166 v.) iM. S. (2)wynika, że istniały między współwłaścicielami spory dotyczące zarządzania wspólną nieruchomością,W. S.proponował dokonanie spłaty, a jednocześnie deklarował ustanowienie na rzecz matki prawa do dożywotniego zamieszkiwania w budynku, coW. S.przyznał też w sprawie karnej (k. 171 akt IX k 824/11). Nie było więc zamiarem wnioskodawcy pozbawienie matki możliwości zamieszkiwania w domu na nieruchomości wspólnej. Jednocześnie o tym, że wnioskodawca nie dąży do eskalacji konfliktu, świadczy obiektywny fakt wyprowadzenia sięW. S.i jego rodziny ze wspólnej nieruchomości.
Stanowisko Sądu pierwszej instancji o wielostronnymi charakterze konfliktu potwierdza ponadto okoliczność zdemontowania piecyka w czasie remontu przeprowadzonego przezM. S. (1)w 2009 roku, w związku z czym w mieszkaniu wnioskodawcy nie było ciepłej wody, co przyczyniło się do wyprowadzkiW. S.i jego rodziny (pismoM. S. (1)k. 220, zeznania świadkaS. S. (2)k. 346 v.). Analogicznie należy ocenić próbę zainicjowania przezM. S. (1)iA. S. (1)postępowania administracyjnego dotyczącego wykonania przezW. S.robót budowlanych na przedmiotowej nieruchomości.
Ponadto, jeśli chodzi o ocenę zeznań świadków stwierdzić należy, że nie miała decydującego znaczenia w niniejszej sprawie kwestia, czy konflikt między braćmi przejawiał się w agresywnych zachowaniach oraz który z braci ponosi winę za powstanie konfliktu między nimi. Dlatego dotyczące tej kwestii zarzuty w odniesieniu do oceny zeznań świadkówR. B.,R. I.iS. S. (2)są chybione. Istotną i wykazaną okolicznością jest występowanie konfliktu pomiędzyW.iA. S. (1)i w następstwie powstanie sytuacji konfliktowej pomiędzyM. S. (1), a wnioskodawcą, którego zachowanie z omówionych wyżej przyczyn nie odpowiada jednak pojęciu rażącej niewdzięczności.

Z tych wszystkich względów i na podstawieart. 385 k.p.c.orazart. 350 § 1 i 3 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy orzekł jak w postanowieniu.