Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 391/13
Data wyroku: 2013-11-27 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Bezpodstawne Wzbogacenie
Podstawa prawna: art. 410 k.c.

Sygn. akt II Ca 391/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia

27 listopada 2013r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący

SSO Janusz Kasnowski

Sędziowie

SO Aurelia Pietrzak (spr.)
SR del. Sylwia Suska-Obidowska

Protokolant

sekr. sądowy Tomasz Rapacewicz

po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2013r. w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z powództwaE. Ł.

przeciwko
    Powiatowi(...)

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego w Świeciu , VI zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Tucholi

z dnia 27 marca 2013r. sygn. akt. VI C 301/13

I/ oddala apelację,
II/ zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 60 zł (sześćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

II Ca 391/13

UZASADNIENIE
PowódkaE. Ł.wniosła o zasądzenie od pozwanego Powiatu(...)kwoty 425 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 12 grudnia 2012 roku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazała, że w dniu 9 grudnia 2005 roku uiściła w trybie administracyjnym opłatę w wysokości 500 złotych za wydanie karty pojazdu, przy rejestracji pojazdu. Powódka powołała się na niezgodność przepisurozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 roku, na podstawie którego oplata została pobrana, z przepisamiustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku prawo o ruchu drogowymi zKonstytucją. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 roku orzekł, iż przepisrozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 rokuw sprawie opłat za kartę pojazdu, na podstawie którego pobrana została od powoda powyższa kwota, jest niezgodny zKonstytucją. Zdaniem powódki należna opłata winna wynosić 75 złotych, i pomimo wezwania do zapłaty pozwany nie zwrócił nadpłaconej kwoty w wysokości 425 złotych.
Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o odrzucenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu podnosząc zarzut niedopuszczalności drogi sądowej. Zdaniem pozwanego zmienił się stan prawny, albowiem od dnia 1 stycznia 2010 roku weszła w życieustawa o finansach publicznych z dnia 27 sierpnia 2009 roku. Zawiera ona definicję środków publicznych, do których należy opłata za kartę pojazdu, do których z kolei zastosowanie w postępowaniu mają przepisyKodeksu postępowania administracyjnegooraz ustawy Ordynacja podatkowa.

Sąd Rejonowy w Świeciu VI Zamiejscowy Wydział Cywilny w Tucholi wyrokiem z dnia 27 marca 2013 r. w sprawie VI C 301/13 zasądził od pozwanego Powiatu(...)na rzecz powódkiE. Ł.kwotę 425 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 12 grudnia 2012 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 107 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd Rejonowy ustalił i zważył, co następuje:
Powódka w dniu 9 grudnia 2005 roku dokonała pierwszej rejestracji w Polsce używanego pojazdu, sprowadzonego z innego kraju UE. Z tego tytułu za wydanie karty pojazdu uiściła opłatę administracyjną w kwocie 500 złotych. Pozwany odmówił jej zwrotu kwoty 425 złotych.
Powyższy stan faktyczny był niesporny pomiędzy stronami i wynikał z przedłożonych dokumentów.
Zarzut niedopuszczalności drogi sądowej nie był, w ocenie Sądu I instancji, uzasadniony. Powołana przez pozwanego regulacja w postaci ustawy o finansach publicznych z 2009 roku, zdaniem Sądu, nie wyłącza drogi sądowej. Potwierdził to już dwukrotnie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 maja 2007 roku (sygn. akt III CZP 35/2007) oraz w uchwale z dnia 6 czerwca 2012 roku (sygn. akt III CZP 24/12). Dopuszczalność drogi sądowej w sprawie należy domniemywać (art. 2 kpc) i rozumieć ją stosunkowo szeroko, na co wskazuje bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego. W konsekwencji musi istnieć konkretny przepis prawa, który wprost wyznacza dla sprawy drogę administracyjną, jako wyłączną. Takiego wskazania dla spraw związanych z opłatami za kartę pojazdu brak w powołanych przez pozwanego przepisach. Niezależnie od tego nie jest uzasadnione odrzucenie pozwu z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej w sprawie nie mającej cech sprawy cywilnej, ale w której powód przedstawił okoliczności i zdarzenia, które mogą stanowić cywilnoprawne źródło jego żądań (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2010 roku w sprawie IV CSK 554/09. Lex nr 738131). Powódka swoje roszczenie oparła na instytucji nienależnego świadczenia. Z tych powodów Sąd Rejonowy odmówił odrzucenia pozwu.
W ocenie Sądu I instancji roszczenie powódki było zasadne. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 czerwca 2010 roku (sygn. akt III CZP 37/10, Lex nr 578583), rozważając kwestię zwrotu nienależnie pobranych opłat za kartę pojazdu stwierdził na wstępie, że rozstrzygnięcie tego zagadnienia wymaga przede wszystkim odpowiedzi na pytanie, czy przepis§ 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 roku, na podstawie którego została od powoda pobrana opłata za kartę pojazdu zakupionego na terenie państwa należącego do Unii Europejskiej i sprowadzonego do Polski, był zgodny z prawem wspólnotowym. Zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego zobowiązuje nie tylko sąd danego kraju, ale także organ administracyjny, do stosowania prawa wspólnotowego i odstąpienia od stosowania sprzecznych z nim przepisów prawa wewnętrznego, krajowego, niezależnie od wyroku polskiego Trybunału Konstytucyjnego, który odroczył utratę mocy obowiązującej przepisów rozporządzenia, w drodze wyroku z dnia 17 stycznia 2006 roku. w sprawie o sygnaturze U 6/04. W sprawie zgodności odpowiedniego przepisu rozporządzenia z 2003 roku z prawem wspólnotowym Europejski Trybunał Sprawiedliwości w Luksemburgu w dniu 10 grudnia 2007 roku w sprawie C-134/07, zajął stanowisko, żeart. 90 akapit pierwszyWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie takiej, jak przewidziana w§ 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 roku, która to w praktyce była nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany.
Traktat WE jest umową międzynarodową, ratyfikowaną przez RP, która była w odpowiednim trybie ogłoszona w Dzienniku Ustaw. Zgodnie zaś z przepisemart. 91 Konstytucji RPratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana. Także zart. 10TWE należy wywieść zasadę pierwszeństwa, która nakłada na sąd krajowy obowiązek pominięcia normy prawa krajowego, jeśli stwierdzi, że jest ona sprzeczna z normą wspólnotową. Zasada ta została wprost sformułowana w dotychczasowym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.
Postanowienie z dnia 10 grudnia 2007 roku ma skutek ex timc, tj. wywołuje skutek od samego początku obowiązywania niezgodnego z prawem wspólnotowym przepisem. W świetle tego nakładanie opłaty za kartę pojazdu było od samego początku sprzeczne z prawem unijnym. Oznacza to, że kupujący pojazd i rejestrujący go po raz pierwszy w Polsce, nie był w ogóle zobowiązany do uiszczenia tej opłaty. Bez znaczenia zatem na roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozostaje odroczenie obowiązywania w mocy przepisówrozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 rokuprzez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 roku.
Powyższe postanowienie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007 roku odnosi się do pełnej wysokości opłaty pobieranej za kartę pojazdu w kwocie 500 złotych, a nie jej części czy różnicy pomiędzy kwotami pobieranymi w tym przedmiocie poprzednio i obecnie.
Uznając, że wykazane zostały przesłanki nienależytego świadczenia zart. 410 § 2 kcw zakresie zgłoszonego roszczenia, Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 425 złotych. O odsetkach orzekł na podstawieart. 455 kc, albowiem od dnia następującego po dniu pisma pozwanego odmawiającego zapłaty kwoty 425 złotych należało uznać, że pozostawał on w zwłoce w zapłacie świadczenia należnego powodowi.
O kosztach procesu orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawieart. 98 kpc.

Wyrok Sądu Rejonowego zaskarżył apelacją w całości pozwany zarzucając mu naruszenieart. 2 §§ 1 i 3 k.p.c.iart. 199 § 1 k.p.c.orazart. 410 § 2 k.c.Z powołaniem na powyższe zarzuty pozwany wnosił o uchylenie wyroku w całości i odrzucenie pozwu ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa i orzeczenie o kosztach procesu za obie instancje.

S ą d O k r ę g o w y z w a ż y ł, c o n a s t ę p u j e :

Apelacja nie jest zasadna.
Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne z rozważeniem całokształtu materiału dowodowego zaoferowanego w toku postępowania przez strony bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, o jakiej mowa wart. 233 §1 k.p.c., które to ustalenia Sąd Okręgowy w całości podziela i przyjmuje za własne.
Przystępując do rozpoznania apelacji Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności rozpoznał z urzędu kwestię nieważności postępowania z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej (art. 379 pkt 1 k.p.c.w zw. zart. 199 §1 k.p.c.orazart. 2 k.p.c.).
Pozwany podnosił, że z dniem 1 stycznia 2010 roku weszła w życieustawa z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych, która wart. 60zawiera definicję środków publicznych stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno – prawnym, a w punkcie 7 art. 60 mieści się opłata objęta żądaniem pozwu, gdyż stanowiła dochód pobierany przez samorządową jednostkę budżetową na podstawie odrębnych przepisów. Jednocześnie w art. 67 tej ustawy przewidziano, że do spraw dotyczących należności, o których mowa wart. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisyustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnegoi odpowiednio przepisydziału III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa. Natomiast zgodnie z art. 115 ustawy z dnia 27.8.2009 roku – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych, do spraw dotyczących niepodatkowych należności budżetowych, o których mowa wart. 60 ustawy o finansach publicznych, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
W ocenie Sądu Okręgowego, powyższa regulacja nie wyłącza drogi sądowej, którą zgodnie zart. 2 k.p.c.należy domniemywać i jest ona rozumiana szeroko, a jej granicą jest wyraźny przepis prawa, który wprost przewiduje dla konkretnej kategorii spraw jedynie drogę administracyjną.
W tym miejscu przywołać należy pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2010 roku w sprawie IV CSK 554/09 (publ. Lex nr 738131), że nie jest uzasadnione odrzucenie pozwu ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej w sprawie nie mającej cech sprawy cywilnej, jeżeli powód przedstawił okoliczności i zdarzenia, które mogą stanowić cywilnoprawne źródło jego żądań.
W ocenie Sądu Rejonowego, którą Sąd Okręgowy popiera, roszczenia o zwrot kwoty uiszczonej pozwanemu przez powoda należy upatrywać w przepisach prawa cywilnego,art. 405 i nast. k.c.Natomiast przytoczone przez pozwanego przepisyustawy o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 rokuregulują kwestię pobierania opłat.
Sąd Okręgowy zwraca uwagę, że w podobnej rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy z uwagi na budzącą wątpliwości kwestię dopuszczalności drogi sądowej o zwrot opłaty za wydanie karty pojazdu po dniu 1 stycznia 2010 roku zwrócił się z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 06 czerwca 2012 roku w sprawie o sygn. III CZP 24/12 zajął stanowisko, że wejście w życie z dniem 1 stycznia 2010 rokuustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych/ Dz. U. z 2009 roku, nr 157, poz. 1240 /, która wart. 60 pkt 7, jako środki publiczne stanowiące niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno – prawnym wymienia: „dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie innych ustaw”, a wart. 67do spraw dotyczących należności, o których mowa wart. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą przewiduje stosowanie przepisówustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego(Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.5)) i odpowiednio przepisówdziału III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa(Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.6)), nie spowodowało niedopuszczalności drogi sądowej w sprawach o zwrot nienależnie pobranych opłat za karty pojazdu na podstawierozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 roku w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu(Dz. U. z 2003 roku, nr 137, poz. 1310).
Sąd Okręgowy podzielając powyższe stanowisko Sądu Najwyższego uznał dopuszczalność drogi sądowej w rozpoznawanej sprawie (art. 2 k.p.c.)
W kwestii zgodności § 1 ust.1 rozporządzenia z 2003 r. z prawem wspólnotowym wypowiedział się na pytanie prejudycjalne Sądu Rejonowego w Jaworznie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który postanowieniem z dnia 10 grudnia 2007 roku, sygn. akt C-134/07 (Dz. U. UE C 64, poz. 15), orzekł, że art. 90 akapit pierwszy WE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie, takiej jak ta przewidziana w§1 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany.
Postanowienie to ma skutekex tunc,tj. wywołuje skutek retroaktywny. W świetle tego postanowienia nakładanie opłaty za kartę pojazdu było sprzeczne z prawem unijnym i było z nim sprzeczne od samego początku. Oznacza to, że kupujący nie był w ogóle zobowiązany do uiszczenia tej opłaty. Bez wpływu zatem na rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozostaje odroczenie obowiązywania mocy przepisów rozporządzenia z 2003 r. o opłacie za wydanie karty pojazdu przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04.
Zważyć jednocześnie należy, że sprzeczność przepisów rozporządzeń krajowych z prawem wspólnotowym, wywoływało skutek nieważności tych rozporządzeńex tunc, dlatego odroczenie przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, nie ma znaczenia dla ich nieważności od samego początku.
Z tytułu naruszenia prawa unijnego wchodzi w grę odpowiedzialność odszkodowawcza. Powód jednak wybrał drogę postępowania sądowego w oparciu o teeśćart. 405 i n. kc.Pozostaje to w zgodności ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 czerwca 2010 roku (sygn. akt III CZP 37/10,OSNC 2011/1/2, LEX nr 578583,Biul.SN 2010/6/9).
W konsekwencji, w ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy prawidłowo uznał, że powód wykazał zaistnienie podstawy domagania się zwrotu nienależnie pobranych opłat na podstawieart. 410 k.c., przyjmując jako datę popadnięcie pozwanego w opóźnienie, datę dnia następnego od wezwania pozwanego pismem do zwrotu uiszczonej opłaty (art. 455 k.c.w zw. zart. 481 k.c.)
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy apelację jako niezasadną oddalił na podstawieart. 385 k.p.c.