Sąd Okręgowy w Słupsku
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 173/13
Data wyroku: 2013-05-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Andrzej Dymalski, Dariusz Dumanowski
Słowa kluczowe: Przestępstwa Przeciwko Mieniu
Podstawa prawna: art. 286 §1 k.k.
Teza: przesłanki niezbędne do ustalenia doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem

Sygn. akt VI Ka 173/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 maja 2013 roku
Sąd Okręgowy w Słupsku VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący SSO Dariusz Dumanowski
Sędziowie: SO Andrzej Dymalski
del. do SO SR KlaudiaŁ.
Protokolant Katarzyna Gill
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej Katarzyny Mądry
po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2013 roku
sprawy:Z. B.,T. K. (1),Z. K. (1),K. M. (1),S. P.,W. S.
oskarżonych o czyn zart. 286 § 1 k.k.
z powodu apelacji wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego w Bytowie
z dnia 21 grudnia 2012 roku w sprawie II K 90/11

uchyla zaskarżony wyrok i sprawęZ. B.,T. K. (1),Z. K. (1),K. M. (1),S. P.iW. S.przekazuje Sądowi Rejonowemu w Lęborku VII Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą wB.do ponownego rozpoznania.

Sygn. akt VI Ka 173/13

(...)

Z. B.został oskarżony o to, że:
- w dniu 28 listopada 2009r. wŻ., woj.(...), działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi współsprawcami, tankując autobusnr rej. (...)na Stacji Paliw, należącej do(...) Sp. z o.o.z/s wŻ., do zbiornika pojazdu wlał 100 litrów oleju napędowego o wartości 380 zł, natomiast w wystawionej fakturze VAT potwierdził, iż zatankował 196,01 litra paliwa o wartości 744,84 zł, czym wprowadził w błąd, co do faktycznej ilości zatankowanego oleju napędowego, doprowadzając do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci 96,01 litra oleju napędowego o wartości 364,84 zł na szkodę(...) S.A.wB.,tj. o przestępstwo zart. 286 § 1 k.k.

T. K. (1)został oskarżony o to, że:
- w dniu 25 listopada 2009r. wŻ., woj.(...), działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi współsprawcami, tankując autobusnr rej. (...)nr rej. (...)na Stacji Paliw, należącej do(...) Sp. z o.o.z/s wŻ., do zbiornika pojazdu wlał nieustaloną ilość oleju napędowego, jednak mniejszą niż 150,01 litra o wartości 467,25 zł, jak zostało to potwierdzonew wystawionejfakturze VAT nr (...), czym wprowadził w błąd, co do faktycznej ilości zatankowanego paliwa, doprowadzając do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci nieustalonej ilości oleju napędowegoo nieustalonej wartości na szkodę(...) S.A.wB.,tj. o przestępstwozart. 286 § 1 k.k.

Z. K. (1)został oskarżony o to, że
- w dniu 28 listopada 2009r. wŻ., woj.(...), działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi współsprawcami, tankując autobusnr rej. (...)na Stacji Paliw, należącej do(...) Sp. z o.o.z/s wŻ., do zbiornika pojazdu wlał 100 litrów oleju napędowego o wartości 380 zł, natomiast w wystawionej fakturze VAT potwierdził, iż zatankował 196,01 litra paliwa o wartości 744,84 zł, czym wprowadził w błąd, co do faktycznej ilości zatankowanego oleju napędowego, doprowadzając do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci 96,01 litra oleju napędowego o wartości 364,84 zł na szkodę(...) S.A.wB.,tj. o przestępstwo zart. 286 § 1 k.k.
K. M. (1)został oskarżony o to, że:
- w dniu 25 listopada 2009r. wŻ., woj.(...), działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi współsprawcami, tankując autobus marki(...)nr rej. (...)na Stacji Paliw, należącej do(...) Sp. z o.o.z/s wŻ., do zbiornika pojazdu wlał nieustaloną ilość oleju napędowego, jednak mniejszą niż 150,01 litra o wartości 467,25 zł, jak zostało to potwierdzonew wystawionejfakturze VAT nr (...), czym wprowadził w błąd, co do faktycznej ilości zatankowanego paliwa, doprowadzając do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci nieustalonej ilości oleju napędowegoo nieustalonej wartości na szkodę(...) S.A.wB.,tj. o przestępstwozart. 286 § 1 k.k.

S. P.został oskarżony o to, że:
- w dniu 29 listopada 2009r. wŻ., woj.(...), działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi współsprawcami, tankując autobus marki(...)nr rej. (...)03MA na Stacji Paliw, należącej do(...) Sp. z o.o.z/s wŻ., do zbiornika pojazdu wlał nieustaloną ilość oleju napędowego, jednak mniejszą niż 192,22 litra o wartości 598,72 zł, jak zostało to potwierdzonew wystawionejfakturze VAT nr (...), czym wprowadził w błąd, co do faktycznej ilości zatankowanego paliwa, doprowadzając do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci nieustalonej ilości oleju napędowegoo nieustalonej wartości na szkodę(...) S.A.wB.,tj. o przestępstwozart. 286 § 1 k.k.

W. S.został oskarżony o to, że:
- w dniu 26 listopada 2009r. wŻ., woj.(...), działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi współsprawcami, tankując autobus marki(...)nr rej. (...)03MA na Stacji Paliw, należącej do(...) Sp. z o.o.z/s wŻ., do zbiornika pojazdu wlał nieustaloną ilość oleju napędowego, jednak mniejszą niż 192,22 litra o wartości 598,72 zł, jak zostało to potwierdzonew wystawionejfakturze VAT nr (...), czym wprowadził w błąd, co do faktycznej ilości zatankowanego paliwa, doprowadzając do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci nieustalonej ilości oleju napędowegoo nieustalonej wartości na szkodę(...) S.A.wB.,tj. o przestępstwozart. 286 § 1 k.k.

Sąd Rejonowy w Bytowie, wyrokiem z dnia 21 grudnia 2012r.w sprawie II K 90/11, uniewinnił oskarżonych od popełnienia zarzucanych im czynów, tj. przestępstw zart. 286 § 1 k.k.
O wynagrodzeniu obrońcy Sąd ten orzekł na podstawieart. 632 pkt 2 k.p.k.w zw. zart. 616 § 1 pkt 2 k.p.k.oraz§ 14 ust. 2 pkt 3w zw. z§ 16 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zasądzając 756 zł na rzecz adw.A. K., tytułem ustanowienia w sprawie jednego obrońcy.
Kosztami postępowania Sąd I instancji obciążył Skarb Państwa.

Powyższy wyrok zaskarżony został – w całości, na niekorzyść wszystkich oskarżonych – apelacją prokuratora.
Powołując przepisart. 438 pkt 2 i 3 k.p.k.prokurator w apelacji zarzucił:
- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, mający wpływ na jego treść, a polegający na wysnuciu przez Sąd I instancji błędnego wniosku, że brak jest dowodów wskazujących na fakt, że wszyscy oskarżeniu działaniem swym wyczerpali ustawowe znamiona zarzucanego im czynu zart. 286 § 1 k.k., poprzez brak dowodów oraz brak znamion czynu zabronionego, podczas gdy prawidłowai swobodna ocena materiału dowodowego, rozpatrywana przez pryzmat doświadczenia życiowego, jak również analiza ujawnionego w trakcie przewodu sądowego materiału dowodowego we wzajemnym powiązaniui zgodnie z zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego prowadzi do wniosków przeciwnych,
- obrazę przepisów postępowania, mogących mieć wpływ na treść zapadłego orzeczenia, w postaci naruszeniaart. 413 § 1 pkt 5 i 6 k.p.k.iart. 424 § 1 i 2 k.p.k., polegającą na braku podania podstawy prawnej rozstrzygnięcia, która pozostaje w ścisłym związku ze sposobem orzekania sądu i która nie tylko stanowi bezpośrednią podstawę rozstrzygnięcia bez potrzeby sięgania do uzasadnienia wyroku, co godzi w zasadę jednoznaczności rozstrzygnięcia, wynikającego z łącznego traktowania w/wym. przepisów.
W konkluzji tak postawionych zarzutów prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Lęborku VII Zamiejscowy Wydział Karny z/s wB.do ponownego rozpoznania.

W złożonych odpowiedziach na apelację prokuratora obrońcy oskarżonych wnieśli o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy i uznanie apelacji jako całkowicie bezzasadnej, nadto obrońca z wyboruK. M., T.K., Z.B., W.S.iZ. K.wniósł o zasądzenie na rzecz każdego z oskarżonych od Skarbu Państwa wydatków związanych z udziałem obrońcy w postępowaniu odwoławczym, według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja prokuratora jest zasadna i skutkować musiała uchyleniem zaskarżonego wyroku w całości z jednoczesnym przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Podniesiony przez oskarżyciela publicznego zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, jest słuszny, chociażw rzeczywistości skarżący upatruje tego błędu w naruszeniu zasad swobodnej oceny dowodów, stanowiącymde factonaruszenie przepisów postępowania. Niemniej jednak, rację ma Prokurator, że zasadność oceni wniosków wyprowadzanych przez Sąd orzekający z okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego, nie odpowiada prawidłowości logicznego rozumowania i wręcz kłóci się z doświadczeniem życiowym.
Oczywistym prawem, ale i obowiązkiem Sądu orzekającego jest wszak dokonanie swobodnej oceny przeprowadzonych w toku rozprawy głównej istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów. W sytuacji, gdy ocena ta nie stanowi następstwa całościowej, kompleksowej, i przede wszystkim logicznej analizy, nie podlega ochronie wynikającej z dyrektywyart. 7 k.p.k., a wręcz przeciwnie – dyrektywę tę w rażący sposób obraża. To zaś czyni wątpliwymi ustalenia przyjęte za podstawę zapadłego orzeczenia, co z kolei przesądzao konieczności jego uchylenia.
Natomiast sformułowany przez prokuratora zarzut obrazy przepisów postępowania w postaci naruszeniaart. 413 § 1 pkt 5 i 6 k.p.k.orazart. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k.jest niezasadny, lecz, wobec uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego jej rozpoznania SądowiI instancji, bezprzedmiotowa stała się konieczność czynienia szczegółowych rozważań prawnych na ten temat.
Dla porządku zatem należy wskazać, że Sąd Rejonowy przeprowadził przewód sądowy w sposób wyczerpujący,gromadzącwszystkie dostępnew sprawie dowody. Jednakże, pomimo jednoznacznej wymowy tych dowodów, dokonał ich dowolnej oceny.
Zdaniem Sądu Okręgowego, wnioski te są sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w jego zasadniczej części. Nadto nie przystają do zasad doświadczenia życiowego.
Stwierdzić należy, że w świetle „kluczowych” zeznań świadkaT. K. (2)oraz zeznańM. W.iJ. S., którzy przyznali się do popełnienia przestępstwa zart. 286 § 1 k.k., jakie miało miejsce w „analogicznych” okolicznościach, a które stanowiły podstawę do sformułowania aktu oskarżenia przeciwko oskarżonym w niniejszej sprawie, nie ma wątpliwości, że wykazany w akcie oskarżenia proceder miał miejsce. Tymczasem doszło do sytuacji tego rodzaju, że w istocie w „analogicznych” okolicznościach ujawnionego procederu mamy dwa różne rozstrzygnięcia sądu.
Godzi się przy tym zauważyć, że Sąd Rejonowy przyznał fakt istnienia przedmiotowego procederu, nadto obdarzył zeznania słuchanych w sprawie świadków, w szczególności:T. K. (2),M. W.,J. S.,L. W.iP. A., walorem wiarygodnych. Również Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw, aby tego przymiotu dowodom tym odmówić zwłaszcza, że w takim przekonaniu utwierdziła Sąd Odwoławczy analiza akt Sądu Rejonowego w Bytowie o sygnaturze II K 55/11.
Z niezrozumiałych dla Sądu Okręgowego względów, Sąd I instancji uznał jednak, że zeznania tych świadków (także zeznaniaK. M. (3),A. W.iD. D.), nie posiadają odpowiedniej mocy dowodowej dla dokonania jednoznacznych ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie, pomimo, iż jednocześnie w oparciu o te zeznania ustalił, że niewątpliwie „proceder” opisany przezT. K. (2)„w rzeczywistości miał miejsce”, zaś fakt wystawiania dokumentów w postaci faktur miał „prowadzić do wprowadzenia w błąd pokrzywdzonego, co do faktycznie pobranego paliwa przez autobusy”, a tym samym do niekorzystnego rozporządzenia paliwem na jego szkodę.
Przypomnieć trzeba, żeL. W., Prezes zarządu pokrzywdzonejspółki (...) S.A.z siedzibą wB., zadał sobie niezmiernie wiele trudu, aby wykazać istnienie całego procederu oraz ustalić osoby odpowiedzialne za działania na szkodę tejże spółki. Zlecił w tym celu przeprowadzeniefirma (...)czynności kontrolnych, aP. A., wraz z innymi pracownikami, wysłał bezpośrednio w ślad za kierowcami kursu w kierunkuŻ., aby sprawców tego procederu przyłapać na gorącym uczynku. Równieżfirma (...)z siedzibą wS.wykazała podczas prowadzonej analizy systemu rejestrującego wydawanie paliwa na stacji(...)Ż., że wystawione faktury, wskazane w treści zarzutów, pochodziły z kilku przerywanych czynności tankowania, wykonanychw różnym czasie. Co istotne, autentyczność tych dowodów nie zostaław żaden sposób podważona ani przez Sąd Rejonowy, ani też przez strony postępowania.
Należy zatem zważyć, że zadaniem Sądu orzekającego jest poczynienie ustaleń w zakresie przedmiotowo – podmiotowych znamion czynu zabronionego, wypełniających dyspozycję przepisuart. 286 § 1 k.k.Nie można przy tym jednak tracić z pola widzenia, że celem penalizacji tego przestępstwa jest ochrona każdego podmiotu przed pogorszeniem sytuacji majątkowej na skutek zachowań sprawcy, opisanych w znamionach tego przestępstwa, a prowadzących do zadysponowania mieniem, nawet jeśli rezultatem nie jest powstanie szkody majątkowej po stronie pokrzywdzonego lub zadysponowano mieniem poszkodowanego w ustalonej ilości, określonej jako „co najmniej”.
Tymczasem, ze zgromadzonego w sprawie materiału procesowego,w tym także faktur VAT (ujętych w opisach zarzucanych czynów) oraz ich analizy wynika niezbicie, iż wszyscy oskarżeni w niniejszej sprawie obejmowali swoim zachowaniem przy tankowaniu zbiornika paliwowego autobusu „co najmniej” ilość paliwa ustaloną w „wersji” dla nich najbardziej korzystnej. Bezspornym jednak jest, że ilość tego paliwa była zdecydowanie większa, a jedynie nie sposób ustalić jej z całą pewnością, na co słusznie zwraca uwagę skarżący i conota benewynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku.
Mając na uwadze powołane uchybienia procesowe oraz zasługujące na uwzględnienie zarzuty apelacji w zakresie poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń faktycznych, na podstawieart. 437 § 2 k.p.k., należało zaskarżony wyrok uchylić i sprawęZ. B.,T. K. (1),Z. K. (1),K. M. (1),S. P.iW. S.przekazać Sądowi Rejonowemu w Lęborku VII Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą wB.do ponownego rozpoznania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy winien przeprowadzić postępowanie dowodowe, korzystając jednak z uprawnienia przewidzianego wart. 442 § 2 k.p.k.Ponadto zdecyduje, czy dla ustalenia ilości paliwa, jakim zadysponowali oskarżeni na szkodę pokrzywdzonego koniecznym jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego, czy jednak zgromadzony w sprawie materiał procesowy jest już wystarczający dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Następnie Sąd Rejonowy dokona ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ze szczególnym uwzględnieniem wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu Sądu Okręgowego oraz zarzutów wskazanych w uzasadnieniu apelacji oskarżyciela publicznego z zachowaniem dyrektyw o jakich mowawart. 7 k.p.k.