Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III APz 12/12
Data wyroku: 2012-07-09 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, DECISION, REASON
Sędziowie: Zbigniew Gwizdak, Irena Goik, Marek Żurecki
Słowa kluczowe: Odrzucenie Apelacji
Podstawa prawna: art. 386 § 4 kpc w zw z art. 397 § kpc

Sygn. akt III APz 12/12

POSTANOWIENIE
Dnia 9 lipca 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
na posiedzeniu niejawnym w składzie:

Przewodniczący :

SSA Zbigniew Gwizdak

Sędziowie :

SSA Irena Goik

SSA Marek Żurecki

po rozpoznaniu sprawy z powództwaJ. S.(S.)
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwZ.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie
w związku z zażaleniem powodaJ. S.
na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznychw Częstochowie z dnia 20 stycznia 2012 r. sygn. akt IV.1. P 24/10

postanawia:
uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do
rozpoznania Sądowi Okręgowemu celem nadania
prawidłowego biegu apelacji.

/-/ SSA I. Goik  /-/ SSA Z. Gwizdak /-/ SSA M. Żurecki

Sędzia  Przewodniczący Sędzia

Sygn. akt III APz 12/12

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy Sąd Pracyi Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie odrzucił apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 21 października 2011 r. o sygn. akt IV P 24/10.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 15 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie zwolnił powoda od opłaty stosunkowej od apelacjiw kwocie przekraczającej 1.500,00 zł, oddalając wniosek o zwolnienie od tej opłatyw pozostałym zakresie. Następnie odpis powyższego postanowienia pełnomocnik powoda otrzymał w dniu 30 grudnia 2011 r. Dalej Sąd Okręgowy podniósł, że powód do dnia 17 stycznia 2012 r. nie uiścił opłaty od apelacji.
Mając na względzie powyższe Sąd I instancji powołując się na treśćart. 370 k.p.c.iart. 112 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jednolity Dz. U. z 2010 r. nr 90, poz. 594 ze zm.) uznał, że tygodniowy termin do uiszczenia opłaty od apelacji w kwocie 1.500,00 zł upłynąłz dniem 7 stycznia 2012 r. , a opłata od owej apelacji nie została uiszczona do tego dnia.
Zatem na mocy powołanych przepisów Sąd Okręgowy odrzucił apelację powoda.Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik powoda.
Zaskarżając przedmiotowe postanowienie w całości pełnomocnik powoda wniósł o uchylenie powyższego orzeczenia oraz uznanie, że nie uchybił terminowi do opłaty stosunkowej od apelacji w kwocie 1.500 zł gdyż postanowieniem z dnia 15 grudnia 2011 r. o sygn. akt IV.l.P 24/10 Sąd Okręgowy w Częstochowie zwolnił

powoda od opłaty przekraczającej kwotę 1.500 zł. Ewentualnie skarżący wniósło przywrócenie terminu do opłaty od apelacji.
W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia pełnomocnik powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2006 r. o sygn. akt V CSK 158/2006 wskazał, że Sąd Okręgowy po uprawomocnieniu się postanowienia z dnia 15 grudnia 2011 r. powinien wezwać powoda do opłaty od apelacji. Swoje stanowisko umotywował tym, że Sąd I instancji nie podał faktycznej kwoty jaką powód powinien opłacić oraz konta na które przedmiotowa kwota miałaby być przekazana. Powód natomiast nie zaskarżając postanowienia o częściowym zwolnieniu od opłaty od apelacji oczekiwał na wezwanie Sądu Okręgowego określającego wysokość opłaty oraz podania konta na które wyszczególniona kwota winna być przez powoda uiszczona.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treściąart. 112 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. z 2010 r., nr 90, poz. 594 t.j., dalej jako ustawa o kosztach) jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zgłoszony przed upływem terminu do opłacenia pisma został prawomocnie oddalony, przewodniczący wzywa stronę do opłacenia złożonego pisma, na podstawieart. 130 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Na podstawieart. 112 ust. 3wskazanej ustawy przepisuust. 2nie stosuje się, jeżeli pismo podlegające opłaciew wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia, zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego. W takim przypadku, jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przed upływem terminu do opłacenia pismazostał oddalony,tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia, a gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli jednak o zwolnieniu od kosztów sądowych orzekał sąd pierwszej instancji, a strona wniosła zażalenie w przepisanym
terminie, termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli postanowienie sądu drugiej instancji zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia.
Powyższe unormowanie reguluje skutki oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, gdy wniosek został złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma podlegającego opłacie stałej lub stosunkowej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia i pismo to zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego. Zawartew tym przepisie wyłączenie stosowania odnosi się do cytowanego art. 112 ust. 2 ustawy o kosztach.
Według utrwalonych w orzecznictwie zasad interpretacji przepisów prawa, podstawowe znaczenie ma wykładnia językowa. Normie należy przypisywać takie znaczenie, jakie ma ona w języku potocznym, a dopiero wtedy, gdy wykładnia ta zawodzi, prowadząc do wyników niedających się pogodzić z racjonalnym działaniem ustawodawcy i celem, jaki ma realizować dana norma, należy sięgać do dyrektyw wykładni systemowej i funkcjonalnej.
Przepis art. 112 ust. 3 ustawy o kosztach stanowi w sposób jednoznaczny, iż nie stosuje się ust. 2 tegoż przepisu gdy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został oddalony. Na gruncie niniejszej sprawy mamy natomiast do czynienia jedyniez częściowym oddaleniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W doktrynie wyraźnie rozróżnia się od siebie takie sformułowania jak „całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych” i „oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych”. Zdaniem A. Górskiego i L. Walentynowicza rozstrzygając wnioseko całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, sąd decyduje o całkowitym lub częściowym zwolnieniualbo oddaleniu wniosku
(Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Ustawa i orzekanie. Komentarz praktyczny, Warszawa 2008 r., s.127).

Ponadto ustawodawca w art. 13 ust. 1 ustawy o kosztach wprowadził definicję legalną pojęcia opłaty stosunkowej, zgodnie z którą wynosi ona 5 % wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 100.000 złotych. Zgodnie z jedną z dyrektyw wykładni językowej istnieje obowiązek stosowania definicji legalnych według, którego jeżeli w systemie prawnym
wiążąco ustalono znaczenie określonych zwrotów prawnych, to należy używać ichw tym właśnie znaczeniu(Wprowadzenie do nauk prawnych. Leksykon tematyczny, pod red. A Batora, Warszawa 2006, s. 241, s. 242-243).
Słusznie zatem podnosi się w literaturze przedmiotu, że dyspozycja art. 112 ust. 3 ustawy o kosztach obejmuje wyłącznie sytuacje, w których doszło do prawomocnego oddalenia wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowychw całości. Wniesienie przez profesjonalnego pełnomocnika opłaty stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia jest bowiem możliwe tylko w sytuacji oddalenia w całości wniosku o zwolnienie od kosztów. Zastosowanie się profesjonalnego pełnomocnika do dyspozycji art. 112 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych nie będzie zatem możliwe w razie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakt, że wysokość opłaty będzie wynikać z orzeczenia sądu, a nie z ustawy o kosztach. Tak określonej przez sąd opłaty nie można bowiem uznać za opłatę stosunkową w rozumieniu przytoczonej wyżej definicji legalnej(zob. Radosław Flejszar, Małgorzata Malczyk-Herdżina, Radca Prawny z 2010 roku, nr 6, str. 21-30).
Podkreślenia wymaga to, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze szczególnego rodzaju pismem procesowym w postaci apelacji, a art. 112 ust. 2 ustawy o kosztach wskazuje jako podstawę wezwania do opłacenia pismaart. 130 k.p.c,a przepis ten zawiera nieadekwatną dla środków zaskarżenia sankcję zwrotu pisma procesowego. Nie budzi przy tym wątpliwości, że rygor zwrotu pisma może być zastosowany jedynie przed sądem pierwszej instancji, w stosunku zaś do środków zaskarżenia skutki nieuiszczenia opłaty regulowane są innymi przepisami, przewidującymi sankcję odrzucenia środka w razie nieuzupełnienia braku przez opłacenie środka zaskarżenia w wyznaczonym terminie (w przypadku apelacji jest toart. 370 i 373 k.p.c).
Przy wykładni powyższej regulacji należy mieć cały czas na uwadze, że przepis ten stanowi wyjątek od zasady wzywania do uiszczenia brakujących opłat sądowych, obowiązującej po uchyleniuart. 1302§ 3 k.p.c.i jako taki podlega ścisłej interpretacji. Wprowadza bowiem restrykcyjny mechanizm odrzucania nieopłaconych środków
zaskarżenia wniesionych przez profesjonalnych pełnomocników, które nie zostały opłacone w terminach liczonych od dnia wydania lub doręczenia postanowieniao odmowie zwolnienia od kosztów sądowych.
Sąd Apelacyjny miał również na uwadze to, że przedstawione zagadnienie ma doniosłe znaczenie dla realizacji uprawnień procesowych stron, gdyż dotyczy wymagania, którego niespełnienie zagrożone jest surową sankcją w postaci odrzucenia środka odwoławczego lub innego środka zaskarżenia. Dlatego przesłanki zastosowania tej sankcji muszą znajdować wyraźną podstawę ustawową. Nie można ich domniemywać ani też "wyprowadzać" w wyniku zabiegów interpretacyjnych.
Nie negując zarówno zasadności założeń i celów omawianej zmiany art. 112 ustawy o kosztach w przedmiocie użyteczności wprowadzania regulacji pozwalających przyspieszyć postępowanie sądowe, w ocenie tutejszego Sądu Apelacyjnego nie są one wystarczającym uzasadnieniem dla rozszerzania zastosowania tak drastycznych sankcji, jak odrzucenie środka odwoławczegoi zamknięcie stronie drogi do rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji na nie nieunormowaną przez ustawodawcę w tym przepisie sytuację częściowego oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów.
Trybunał Konstytucyjny już kilkakrotnie miał okazję wyrazić pogląd, że w imię szybkości rozpoznania sprawy nie można poświęcić ochrony praw podmiotowych. Zdaniem Trybunału:"Uproszczenie i przyspieszenie może niewątpliwie dotyczyć kwestii formalnych (np. wprowadzenie formularzy czy skrócenie terminów składania odwołań), natomiast w żadnym wypadku nie może odnosić się do uprawnień stron wiążących się z obroną ich praw i interesów" (wyrok z 12 marca 2002 r., sygn. P 9/01, OTK ZU nr 2/A/2002, poz. 14 orazwyrok z 13 stycznia 2004 r.,sygn. SK 10/03, OTK ZU nr 1/A/2004, poz. 2 ). Trybunał wyjaśniał, że "Sprawność rozpoznania przez sąd można osiągnąć za pomocą innych mechanizmów bez wyłączania stronom drogi odwoławczej w postępowaniu sądowym"(wyrok z 12 czerwca 2002 r., sygn. akt P 13/01, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 42).
Odnosząc się do woli projektodawcy wyrażonej w uzasadnieniu do projektuustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45) i obowiązującej od dnia
19 kwietnia 2010 r., trzeba wskazać, że cel przyspieszenia postępowania w wypadku, kiedy czynności za stronę wykonuje fachowy pełnomocnik poprzez rezygnacjęz dotychczasowego wymogu wzywania do uiszczenia opłaty w razie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów został przez ustawodawcę osiągnięty po nowelizacji art. 112 ustawy o kosztach. Skoro w oparciu o stan prawny obowiązujący przed nowelizacją art. 112 ustawy o kosztach przyjmowano, że także strony reprezentowane przez profesjonalistów, które nie uzyskały wnioskowanego zwolnienia od opłat sądowych czy to w części czy to w całości, mają obowiązek wniesienia wymaganej opłaty dopiero na wezwanie przewodniczącego (por. uchwałę Sądu Najwyższegoz dnia 28 listopada 2006 r., III CZP 98/06, OSNC 2007/9/131 czy postanowienie tego Sądu z dnia 23 stycznia 2008 r., II UZ 47/07, OSNP 2009/9-10/129), to użyte przez ustawodawcę sformułowanie w art. 112 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych „jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma zostałoddalony" pozwala stwierdzić, że celem ustawodawcy było przyspieszenie postępowania tylko w przypadkach całkowitego oddalenia wniosku profesjonalnego pełnomocnika o zwolnienie od kosztów sądowych. Tylko takie rozwiązanie - jak już zostało powyżej powiedziane - pozwala racjonalnemu ustawodawcy pozostać w zgodzie z definicją legalną opłaty stosunkowej. Oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowi bowiem swoiste odesłanie przez Sąd do opłaty stosunkowej określonej przez ustawę o kosztach sądowych, natomiast jedynie częściowe uwzględnienie wniosku powoduje określenie przez Sądw konkretnej sprawie opłaty w wysokości ustalonej mocą orzeczenia Sądu, a nie ustawy.Dlatego argumentowanie stanowiska przemawiającego za obowiązywaniem art. 112 ust. 3 ustawy o kosztach także w przypadku częściowego oddalenia wnioskuo zwolnienie od kosztów sądowych tym, że profesjonalny pełnomocnik powinien potrafić samodzielnie wyliczyć i wnieść bez dodatkowego wzywania różnicę pomiędzy wysokością opłaty stosunkowej określonej ustawą a wysokością opłaty określonej przez Sąd w postanowieniu o częściowym zwolnieniu od kosztów jest pozbawione umocowania prawnego. Nie jest bowiem prawnie relewantne to czy profesjonalny pełnomocnik posiada stosowną wiedzę i doświadczenie zawodowe do
wyliczenia należnej opłaty w wyniku częściowego zwolnienia od kosztów sądowych lecz to czy ustawodawca nałożył na niego prawny obowiązek aby bez dodatkowego wezwania Sądu wyliczał i wnosił należną opłatę po częściowym oddaleniu wnioskuo zwolnienie od kosztów sądowych.
Ponadto trzeba mieć na względzie szczególny charakter postępowaniaw sprawach z zakresu prawa pracy, które w swoim założeniu ma ułatwiać pracownikowi dochodzenie swoich roszczeń w odformalizowanym postępowaniu sądowym przy jednoczesnym zapewnieniu zwiększonej ochrony uzasadnionym interesom pracowniczym.
Mając na względzie powyższe argumenty tutejszy Sąd Apelacyjny uznał, że art. 112 ust. 3 ustawy o kosztach w aktualnym ujęciu nie daje podstaw do przyjęcia, iż znajduje zastosowanie również w przypadku częściowego oddalenia wnioskuo zwolnienie od kosztów sądowych. Dlatego też Sąd I instancji mimo wniesienia apelacji przez profesjonalnego pełnomocnika powinien po uprawomocnieniu się postanowienia o częściowym oddaleniu wniosku w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych wezwać pełnomocnika powoda na podstawieart. 130 k.p.c.do uiszczenia opłaty w pozostałej części.
Wobec powyższego, Sąd Apelacyjny na mocyart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.orzekł jak w części dyspozytywnej.

/-/ SSA I. Goik  /-/ SSA Z. Gwizdak /-/ SSA M. Żurecki

Sędzia  Przewodniczący Sędzia

JR

Sygn. akt III APz 12/12

ZARZĄDZENIE
Odpis postanowienia z dnia 9 lipca 2012r. z uzasadnieniem doręczyć stronom, wraz z pouczeniem dla ubezpieczonego/organu rentowego, powoda/pozwanego, że postanowienie jest prawomocne.

    Katowice dnia 9 lipca 2012r.
/-/ SSA Z. Gwizdak