Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1574/11
Data wyroku: 2012-02-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Staśkiewicz, Stanisława Kubica, Barbara Pauter
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 1574/11

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 lutego 2012 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu Wydział III
Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Barbara Staśkiewicz

Sędziowie:

SSA Barbara Pauter
SSA Stanisława Kubica (spr.)

Protokolant:

Monika Horabik

po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2012 r. we Wrocławiu
sprawy z wnioskuJ. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.
o emeryturę
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.
od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Jeleniej Górze
z dnia 9 września 2011 r. sygn. akt VII U 607/11

oddala apelację.

UZASADNIENIE
WnioskodawcaJ. K.w odwołaniu od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.z dnia 25 marca 2011 roku, odmawiającej mu prawa do emerytury w związku z niespełnieniem przez wnioskodawcę przesłanki 15 lat wykonywania pracy w szczególnych warunkach oraz decyzji z dnia 10 maja 2011 roku, odmawiającej mu odmówił prawa do emerytury w związku z niespełnieniem przez wnioskodawcę przesłanki 15 lat wykonywania pracy w szczególnych warunkach, domagał się ich zmiany w kierunku przyznania prawa do spornego świadczenia.
W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie z uwagi na brak podstaw prawnych do jego uwzględnienia.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
J. K.urodzony 13 kwietnia 1951 roku był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy wZakładach (...)wB.w okresie od 11 sierpnia 1970 roku do 31 sierpnia 2000 roku, z czego w okresie: od 01.03.1971 r. do 24.10.1971 r. oraz od 04.12.1973 r. do 30.11.1983 r. na stanowisku aparatowego; od 01.12.1983 r. do 28.02.1984 r. na stanowisku: brakarz kontroli jakości; od 01.03.1984 r. do 31.08.2000 r. na stanowisku laboranta ochrony środowiska (w dziale kontroli jakości). Jako laborant ochrony środowiska w dziale kontroli jakości wZakładach (...)wnioskodawca pobierał próby powietrza, wody, ścieków zakładowych i gleby znajdujących się na terenie oraz wokół zakładu, a następnie dokonywał ich analizy np. pod kątem najwyższego dopuszczalnego stężenia fluoru bądź amoniaku w powietrzu. Wnioskodawca pobierał próby i przeprowadzał analizy z emitorów znajdujących się na kominach zakładu. Włączał odpowiednie urządzenia, jak sondy i pompy ssące. Na terenie zakładu i poza jego obszarem znajdowały się również budki pomiarowe, w których mieściły się urządzenia absorbujące gazy, wymagające codziennej wymiany płuczek z roztworem absorpcyjnym dostarczanym następnie do analizy w laboratorium. Wnioskodawca posiadał odzież kwasoochronną oraz maski gazowe. Do obowiązków wnioskodawcy należało wykonywanie analiz toksycznych na poszczególnych stanowiskach pracy w całym zakładzie, a także analiz z zakresu BHP pod kątem chemicznym. Wnioskodawca pobierał stosowne próbki na działach produkcyjnych, gdzie w powietrzu znajdowały się m. in. fluor, apatyt, soda czy siarkowodór. Decyzją z dnia 25 marca 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.odmówiłJ. K.prawa do emerytury na podstawie przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz przepisówrozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w związku z niespełnieniem przez wnioskodawcę przesłanki 15 lat wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy wskazał, że wnioskodawca nie udowodnił żadnego okresu pracy w szczególnych warunkach. Nie uznano jako okresów pracy w szczególnych warunkach zatrudnienia wZakładach (...) S.A.wB.od 01.03.1971 r. do 30.11.1983 r., od 01.12.1983 r. do 28.02.1984 r. oraz od 01.03.1984 r. do 31.12.1998 r., ponieważ nie określono charakteru pracy ściśle wg właściwego wykazu, działu i pozycji rozporządzenia z dnia 07.02.1983 r., a stanowisko: „aparatowy soli fosforowych” jest niezgodne ze stanowiskiem wymienionym we wskazanym dziale, pozycji i punkcie w zarządzeniu nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 07.07.1987 r., zaś stanowiska: „brakarz kontroli jakości” oraz „laborant ochrony środowiska” nie figurują w wykazie stanowisk ww. zarządzenia.
W dniu 22.04.2011 r. wnioskodawca dostarczył do organu rentowego sprostowane świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze za okres pracy wZakładach (...)z dnia 14.04.2010 r. Decyzją z dnia 10.05.2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.odmówiłJ. K.prawa do emerytury na podstawie przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz przepisówrozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w związku z niespełnieniem przez wnioskodawcę przesłanki 15 lat wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy wskazał, że wnioskodawca udowodnił jedynie 10 lat, 7 miesięcy i 22 dni okresów pracy w szczególnych warunkach. Nie uznano jako okresów pracy w szczególnych warunkach zatrudnienia wZakładach (...) S.A.wB.od 01.12.1983 r. do 28.02.1984 r. oraz od 01.03.1984 r. do 31.12.1998 r., ponieważ nie określono charakteru pracy ściśle wg właściwego wykazu, działu i pozycji rozporządzenia z dnia 07.02.1983 r., a stanowiska: „brakarz kontroli jakości” oraz „laborant ochrony środowiska” nie figurują w wykazie stanowisk zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 07.07.1987 r. Organ rentowy na dzień 01.01.1999 r. przyjął za udowodniony łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 28 lat, 3 miesiące i 29 dni. Inne osoby zatrudnione wZakładach (...)miały uwzględniane do prac w szczególnych warunkach okresy zatrudnienia na stanowiskach laboranta kontroli jakości, laboranta ochrony środowiska, laboranta i brakarza.D. O.przedłożyła takie świadectwo starając się o świadczenie przedemerytalne, aA. W.starając się o wcześniejszą emeryturę, którą uzyskał.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 9 września 2011 roku zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.z dnia 10 maja 2011 roku, w ten sposób, że przyznał wnioskodawcyJ. K.prawo do emerytury od dnia 13 kwietnia 2011 roku oraz oddalił odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.z dnia 25 marca 2011 roku.
W uzasadnieniu do wyroku Sąd Okręgowy wskazał, iż dopuścił zatem dowód z akt osobowych wnioskodawcy, z jego zeznań oraz z zeznań świadków. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że wnioskodawca spełnił przesłankę posiadania minimum 15 lat pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych.
Sąd Okręgowy zważył, że jako laborant ochrony środowiska wZakładach (...)wnioskodawca pobierał próby powietrza, wody, ścieków zakładowych i gleby znajdujących się na terenie oraz wokół zakładu, a następnie dokonywał ich analizy np. pod kątem najwyższego dopuszczalnego stężenia fluoru bądź amoniaku w powietrzu. Wnioskodawca pobierał próby i przeprowadzał analizy z emitorów znajdujących się na kominach zakładu. Włączał odpowiednie urządzenia, jak sondy i pompy ssące. Na terenie zakładu i poza jego obszarem znajdowały się również budki pomiarowe, w których mieściły się urządzenia absorbujące gazy, wymagające codziennej wymiany płuczek z roztworem absorpcyjnym dostarczanym następnie do analizy w laboratorium. Wnioskodawca posiadał odzież kwasoochronną oraz maski gazowe. Do obowiązków wnioskodawcy należało wykonywanie analiz toksycznych na poszczególnych stanowiskach pracy w całym zakładzie, a także analiz z zakresu BHP pod kątem chemicznym. Wnioskodawca pobierał stosowne próbki na działach produkcyjnych, gdzie w powietrzu znajdowały się m. in. fluor, apatyt, soda czy siarkowodór. Sąd Okręgowy wskazał przy tym, że o pracy w szczególnych warunkach decyduje przede wszystkim jej charakter, a nie nazewnictwo oraz restrykcyjne podejście do wykazujących ją środków dowodowych. Z powyższych względów wykonywaną przez wnioskodawcę pracę wymagającą przebywania w pomieszczeniach produkcyjnych z wysokim stężeniem substancji szkodliwych dla zdrowia w powietrzu, stałego kontaktu z takimi substancjami, częstego przebywania na wysokościach należało zaliczyć do pracy o znacznym stopniu uciążliwości, jak również wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne i otoczenia. W ocenie Sądu Okręgowego praca wykonywana przez wnioskodawcę pokrywała się zatem z pracą określoną w wykazie A dziale XIV poz. 24 pkt l wykazu stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 roku w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego – ustalonego zgodnie z § 1 ust. 2 Rozporządzenia RM w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, tj. pracą polegającą na kontroli jakości produkcji w zakładzie na stanowisku pracy, na którym prace wykonywane były stale i bezpośrednio przy stanowiskach wymienionych w wykazie. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca spełnił przesłankę co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany organ rentowy, który zaskarżając wyrok w pkt I zarzucił mu naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, a w szczególności § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, poprzez uznanie, że wnioskodawca posiada co najmniej 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych, naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, a w szczególnościart. 184 i art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Wskazując na powyższe zarzuty, pozwany organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie pierwszym i oddalenie odwołania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji zgromadził w sprawie wystarczający materiał dowodowy, a jego ocena nie narusza granic zastrzeżonych dla swobodnej oceny materiału dowodowego (art. 233 § 1 kpc). Wbrew zarzutom podnoszonym w apelacji Sąd I instancji wydał trafne rozstrzygnięcie znajdujące uzasadnienie w całokształcie sprawy oraz treści obowiązujących przepisów, a Sąd Apelacyjny aprobując w pełni te ustalenia przyjmuje je za własne bez potrzeby szczegółowego ich przytaczania.
W przedmiotowej sprawie sporne pozostawało czy wnioskodawca spełnił przesłanki uprawniające go do uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury.
Zgodnie z treścią przepisuart. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2004, Nr 39, poz. 353 z późń. zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1
okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

Natomiast w myśl przepisu ust. 2 emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Dyspozycja przepisu§ 4 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43 z późń. zm.) stanowi pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Poza sporem pozostawało, iż wnioskodawca posiada wymagany przepisem dwudziestopięcioletni okres składkowy i nieskładkowy, ukończył wiek 60 lat oraz nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego. Istotą sporu było ustalenie czy wnioskodawca posiada 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.
Sąd Apelacyjny w pełni podzielił pogląd Sądu Okręgowego, iż wnioskodawca posiada 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych. Reguły dowodzenia w procesie cywilnym (art. 232 kpc) zobowiązują strony do wskazywania dowodów, z których wywodzą one skutki prawne. Zasada ta znajduje zastosowanie również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, których przedmiotem są odwołania ubezpieczonych od decyzji organów rentowych. Oznacza to, iż w rozpoznawanej sprawie to wnioskodawca winien wykazać, iż spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia emerytalnego na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego wnioskodawca wykazał posiadanie 15 letniego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych. W tym zakresie za zasadne należy uznać ustalenia Sądu Okręgowego, iż wnioskodawca w okresie od 1 marca 1984 roku do 31 sierpnia 2000 roku będąc zatrudnionym wZakładach (...) S.A.wB.na stanowisku laboranta ochrony środowiska (w dziale kontroli jakości), pracował w warunkach szczególnych, albowiem w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace wymienione w wykazie A dziale XIV poz. 24 pkt l wykazu stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 roku w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego – ustalonego zgodnie z § 1 ust. 2 Rozporządzenia RM w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, tj. prace polegające na kontroli jakości produkcji w zakładzie na stanowisku pracy, na którym prace wykonywane były stale i bezpośrednio przy stanowiskach wymienionych w wykazie.
Prawidłowo zgromadzony przez Sąd Okręgowy materiał dowodowy prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż wnioskodawca w spornym okresie czasu pracował przy kontroli jakości produkcji. W szczególności Sąd Okręgowy dokonał analizy akt osobowych wnioskodawcy, oraz zeznań świadków i wyjaśnień wnioskodawcy. Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, iż wnioskodawca zatrudniony na stanowisku laboranta ochrony środowiska pobierał próby powietrza, wody, ścieków zakładowych i gleby znajdujących się na terenie oraz wokół zakładu, a następnie dokonywał ich analizy np. pod kątem najwyższego dopuszczalnego stężenia fluoru bądź amoniaku w powietrzu. Ponadto wnioskodawca dokonywał analiz z emitorów znajdujących się na kominach zakładu, włączał odpowiednie urządzenia, jak sondy i pompy ssące. Jak wynika z zeznań świadków i wyjaśnień wnioskodawcy posiadał on odzież kwasoochronną oraz maski gazowe. Zdaniem Sądu Apelacyjnego zasadnie uznał Sąd Okręgowy wiarygodność i moc dowodową zeznań wskazanych powyżej świadków. Wskazane zeznania są logiczne i spójne zarówno wewnętrznie jak i zewnętrznie. Świadkowie w spornym okresie czasu byli zatrudnieni w tym samym zakładzie pracy co wnioskodawca.
Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu Okręgowego, iż o zakwalifikowaniu pracy jako praca w warunkach szczególnych nie decyduje nazewnictwo stanowiska pracy, ale przede wszystkim jej charakter. Jak zostało to powyżej wykazane wnioskodawca bez wątpienia wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Bez znaczenie w tym zakresie pozostaje fakt, iż w świadectwie pracy wnioskodawcy wskazane przez niego stanowisko zostało nazwane laborant ochrony środowiska. W tym zakresie ocenie Sądu pozostawały czynności wykonywane przez wnioskodawcę w ramach umowy o pracę.
Słusznie zatem i bez przekroczenia granicart. 233 kpcSąd Okręgowy ustalił, iż wnioskodawca w okresie w okresie od 1 marca 1984 roku do 31 sierpnia 2000 roku będąc zatrudnionym wZakładach (...) S.A.wB.na stanowisku laboranta ochrony środowiska (w dziale kontroli jakości), pracował w warunkach szczególnych, albowiem w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace wymienione w wykazie A dziale XIV poz. 24 pkt l wykazu stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 roku w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego – ustalonego zgodnie z § 1 ust 2 Rozporządzenia RM w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, tj. prace polegające na kontroli jakości produkcji w zakładzie na stanowisku pracy, na którym prace wykonywane były stale i bezpośrednio przy stanowiskach wymienionych w wykazie.
Sąd Apelacyjny w pełni zgadza się z ustaleniami dokonanymi przez Sąd I instancji. Sąd Okręgowy słusznie uznał, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca wnioskodawcy prawa do wcześniejszej emerytury jest nieprawidłowa i powinna zostać zmienione. Natomiast Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutów apelacji organu rentowego, które sprowadzają się do polemiki z ustalonym stanem faktycznym sprawy.
Z wymienionych względów Sąd Apelacyjny orzekł o oddaleniu apelacji na podstawieart. 385 kpc.
R.S.