Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKz 371/13
Data wyroku: 2013-06-20 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Anna Zdziarska, Małgorzata Janicz, Anna Prokopiuk
Słowa kluczowe: Przestępstwa Przeciwko Mieniu
Podstawa prawna: art.272 kk, art.284§1 kk

Sygn. akt II AKz 371/13

POSTANOWIENIE
Dnia 20 czerwca 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie w II Wydziale Karnym w składzie:
Przewodniczący – Sędzia SA – Anna Prokopiuk

Sędziowie SA –Anna Zdziarska

SO (del.)– Małgorzata Janicz (spr.)
Protokolant– st. sekr. sąd. Beata Brożyna

przy udziale Prokuratora Jerzego Mierzewskiego
po rozpoznaniu w sprawieJ. S.iW. Ś.
oskarżonych o przestępstwo zart. 272 k.k.w zb. zart. 284§ 1kkw zw. zart. 294 kkw zb. zart. 267d§ 1 ustawy z dnia 16 września 1982r. prawo spółdzielczew zw. zart. 11§ 2kk
zażaleń wniesionych przez oskarżycielkę prywatną subsydiarnąM. B. (1)i pełnomocnika oskarżycieli prywatnych subsydiarnychM.iM. B. (2)
na postanowienie Sądu Okręgowegow. W.
z dnia 11 kwietnia 2013 roku
w przedmiocie umorzenia postępowania
na podstawieart. 437 § 1 k.p.k.
p o s t a n a w i a :
utrzymać w mocy postanowienie w zaskarżonej części.

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2013r Sąd Okręgowyw. W.umorzył na podstawieart. 17§ 1 pkt 9 oraz pkt 2 kpkpostępowanie karne w stosunku doJ. S.iW. Ś.oskarżonych prywatnym subsydiarnym aktem oskarżenia złożonym w Sądzie Okręgowymw. W.przez pełnomocnika oskarżycieli prywatnych subsydiarnychM.iM. B. (2)o to , że w dniu 15 czerwca 2010r w Kancelarii Notarialnej przyul. (...)wW.wyłudzili poświadczenie nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego tj. notariusza na skutek złożenia nieprawdziwych oświadczeń w przedmiocie ilości budynków znajdujących się nadziałce (...), prowadzonego postępowania sądowego dotyczącego prawa użytkowania wieczystego tejże działki wraz z prawem własności posadowionego tambudynku (...)oraz przymiotu niezaskarżalności uchwały zarządu(...)nr. Z/4/04 z dnia 11 lutego 2004r zmienionej uchwałą nr Z/5/10 z dnia 9 czerwca 2010 r oraz przywłaszczyli należące do pokrzywdzonych prawo majątkowe o wartości co najmniej 590 000 zł w postaci wkładu budowlanego, tj. nakładów poczynionych przez pokrzywdzonych na budowę domu jednorodzinnego położonego wW.przyul. (...)tj. o czyn zart. 272 kkw zb. zart. 284 § 1kkw zw. zart. 294 kkw zb. zart. 267d§ 1ustawy Prawo spółdzielczez zw. zart. 11§ 2 kk. Uzasadniając postanowienie Sąd meriti wskazał po pierwsze na brak tożsamości pomiędzy czynem będącym przedmiotem postanowienia Prokuratora Prokuratury RejonowejW.-Ż.wW.z dnia 30 czerwca 2011r, tj czynu zart. 272kk(pkt. 10 postanowienia , strona 484 - 505 akt postępowania przygotowawczego), co do którego w wyniku zażalenia na postanowienie o umorzeniu śledztwa wypowiedział się Sąd Rejonowyd. W. Ś.w postanowieniu z dnia 9 marca 2012r uchylając postanowienie prokuratora w tej właśnie części, a czynem zarzucanym subsydiarnym aktem oskarżenia, który zarzucony został w formie w jakiej określił go prokurator umarzając postępowanie w dniu 31 maja 2012r,po raz drugi, przy czym zauważyć należy, iż czyn zarzucany prywatnym aktem oskarżenia został zmieniony co do opisu znamionart. 284 kkpoprzez określenie wartości prawa majątkowego na „co najmniej 590.000 zł”, a co za tym idzie zakwalifikowany ostatecznie zart. 272kkw zb. zart. 284§ 1kkw zw. zart. 294 kkw zb. zart. 267d§ 1ustawy Prawo spółdzielczew zw. zart. 11§ 2kk. W obszernym uzasadnieniu wydanego postanowienia Sąd Okręgowy wykluczył , aby w tym stanie rzeczy czyn zarzucany prywatnym subsydiarnym aktem oskarżenia był tożsamy z czynem, który był przedmiotem prowadzonego postępowania przygotowawczego, co stanęło u podstaw umorzenia postępowania w oparciu oart. 17§ 1 pkt. 9 kpk. Jednocześnie Sąd Okręgowy analizując akta sprawy, doszedł do wniosku, iż niezależnie od wymienionej powyżej podstawy umorzenia postępowania, wystąpiła jeszcze jedna z podstaw wymienionych wart. 17 kpk, a mianowicie brak znamion czynu zabronionego, tj.art. 17§ 1 pkt.2 kpk. Sąd meriti odniósł się także do kwestii, czy oskarżyciele prywatni mogą być uznani za pokrzywdzonych czynem zakwalifikowanym zart. 272 kk, uznając, iż fakt funkcjonowania przedmiotowego aktu notarialnego w obrocie przesądza o bezpośredniości naruszenia dobra prawnego pokrzywdzonych. Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżone zostało przez pełnomocnika oskarżycieli subsydiarnych w części dotyczącej zarzutu zart. 272kkiart. 284§ 1kkw zw. zart. 294kk. Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik zarzucił:
- obrazę przepisów prawa materialnego, tj.art. 272 kkiart. 284§ 1 kkpoprzez błędne uznanie, iż działanie oskarżonych nie wypełnia znamion czynów zabronionych opisanych w tych przepisach. Zarzucił także obrazę przepisów postępowania tj. :
-art. 17§ 1pkt. 9 kpkw zw. zart. 49§ 1kkpoprzez uznanie, że oskarżyciele nie są pokrzywdzonymi w zakresie czynu zart. 272kk;
-art. 17§ 1 pkt 9 kpkw zw. zart. 330§ 2kpki w zw. zart. 55§ 1 kpkpoprzez uznanie, że pokrzywdzeni nie byli uprawnieni do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia co do czynu zart. 284§ 1kk.
Oskarżycielka prywatna subsydiarna zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego w części dotyczącej zarzutów zart. 272 i 284§ 1kkz uwagi na to, iż postanowienie zostało oparte na błędnym uznaniu, iż działanie oskarżonych nie wypełnia znamion czynów zabronionych opisanych we wskazanych przepisach. Pełnomocnik oskarżycieli subsydiarnych jak i oskarżycielka wnieśli o uchylenie postanowienia.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Zażalenia pełnomocnika oskarżycieli prywatnych subsydiarnych oraz oskarżycielki prywatnej subsydiarnej nie są zasadne.
Na wstępie stwierdzić należy, iż rację ma Sąd Okręgowy uznając, iż w realiach sprawy niniejszej oskarżyciele prywatni subsydiarni uzyskali prawo do wniesienia aktu oskarżenia jedynie co do czynu zart. 272 kk. Powyższe wynika niewątpliwie z faktu, iż Sąd Rejonowyd. W. Ż.procedując w wyniku zaskarżenia postanowienia prokuratora o umorzeniu śledztwa z dnia 30 czerwca 2011r uchylił ww postanowienie jedynie w pkt. 10 i nakazał prowadzenie postępowania w sprawie zaistniałego w dniu 15 czerwca 2010r w Kancelarii Notarialnej przyul. (...)wW.wyłudzenia poświadczenia nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego tj. notariusza na skutek złożenia nieprawdziwych oświadczeń w przedmiocie ilości budynków znajdujących się nadziałce (...), prowadzonego postępowania sądowego dotyczącego prawa użytkowania wieczystego tejże działki oraz zaskarżenia uchwały zarządu spółdzielni o numerze Nr. Z/4/04 z dnia 11 lutego 2004r. Nie kwestionując prawa prokuratora do późniejszego rozszerzenia postępowania o inne jeszcze czyny, uznać należy, iż w zakresie szerszym niż opisany w pkt. 10 umorzonego postępowania, pokrzywdzeni nie wyczerpali toku postępowania opisanego wart. 330 kpkw zw. zart. 306 kpki55 kpk., a więc nie są uprawnieni do wniesienia w tym , szerszym zakresie subsydiarnego prywatnego aktu oskarżenia. Z tym zagadnieniem wiąże się kwestia tożsamości czynu. Nie może budzić wątpliwości to, że oskarżyciel wnoszący subsydiarny akt oskarżenia poprzezart. 55 § 1 k.p.k.musi ograniczyć granice swego zaskarżenia do takich elementów, jakie wynikają z treści postanowienia o odmowie wszczęcia lub umorzenia postępowania przygotowawczego. Przypomnieć jeszcze należy, iż sformułowanie zarzutu dotyczącegoart. 284§ 1kknastąpiło w fazie postępowania przygotowawczego już po uchyleniu postanowienia prokuratora co do pkt. 10, nota bene z pisma z dnia 20 I 2012r ( strona 535 akt postępowania przygotowawczego) wynika, iż skarżący domagał się ściganiaR. W., gdyż jak wynika z treści pisma „W.miał wiedzę o stanie prawnym nieruchomości i o ważności umowy sprzedaży nakładów zawartej przez pokrzywdzonych zR., a mimo to, przy pomocy członków zarządu(...), przywłaszczył sobie prawo należące do pokrzywdzonych ( prawo do nakładów i wynikające z niego roszczenie)”. Analiza więc żądania pokrzywdzonych wskazuje, iż żądanie ścigania w zakresie czynu zart. 284 § 1kkpojawiło się w późniejszej fazie postępowania, co niewątpliwie ma znaczenie przy ocenie tożsamości czynu, o którym mowa w kontekścieart. 330 kpk. Bez wątpienia subsydiarny akt oskarżenia dotyczyć może tylko zdarzeń historycznych, w odniesieniu do których prokurator prowadził postępowanie i wydał postanowienia o jego umorzeniu. Dopuszczalne jest wprawdzie przytoczenie innych dodatkowych elementów opisu czynu lub pominięcie niektórych z zawartych w negatywnej decyzji prokuratora, ale zawsze musi być zachowana tożsamość zdarzenia będącego przedmiotem tej decyzji, a następnie - tak zwanego subsydiarnego aktu oskarżenia. W tym miejscu podnieść należy, iż w sprawie niniejszej , zdaniem Sądu odwoławczego nie mamy do czynienia z ową tożsamością czynu. Jeśli chodzi o czyn zart. 272kkto przedmiotem ochrony jest tu wiarygodność dokumentów. Przyjmuje się, iż niejako ubocznym przedmiotem ochrony jest również ochrona prawidłowego funkcjonowania organów wymiaru sprawiedliwości, instytucji państwowych i samorządowych, obrotu gospodarczego. Strona przedmiotowa tego przestępstwa polega na wyłudzeniu poświadczenia nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego lub innej osoby upoważnionej do wystawienia dokumentu. Zachowanie się sprawcy przestępstwa określonego wart. 284 § 1polega na przywłaszczeniu cudzej rzeczy ruchomej lub cudzego prawa. Przywłaszczenie rozumieć należy jako rozporządzenie jak swoją własnością cudzą rzeczą ruchomą lub cudzym prawem majątkowym z wykluczeniem osoby uprawnionej. Nie ulega także wątpliwości, iż rzeczywisty właściwy zbieg przepisów ustawy (skutkujący przyjęciem tzw. kumulatywnej kwalifikacji - art. 11 § 2) ma miejsce wtedy, gdy jeden czyn sprawcy wyczerpuje znamiona typów czynów zabronionych określonych w co najmniej dwóch przepisach ustawy karnej, zaś pominięcie w kwalifikacji któregoś ze zbiegających się przepisów spowodowałoby, iż nie byłaby oddana w kwalifikacji prawnej zawartość bezprawia tego czynu. Warunkiem zachodzenia rzeczywistego zbiegu przepisów (zarówno właściwego, jak i niewłaściwego) jest krzyżowanie się zakresu przepisów (tak M. Mozgawa, komentarz do Kodeksu karnego). Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, iż mamy tutaj do czynienia z dwoma różnymi czynami, przy czym różnica ta bez wątpienia wskazuje na brak uprawnień oskarżycieli prywatnych subsydiarnych, wobec czynionych powyżej rozważań, na temat przedmiotu obu umorzeń, do wniesienia prywatnego subsydiarnego aktu oskarżenia w zakresie wykraczającym poza czyn zart. 272kk. Niezasadny jest zarzut sformułowany w zażaleniu pełnomocnika oskarżycieli subsydiarnych w pkt. 1, co do rzekomego uznania przez Sąd I instancji, iż nie są oni pokrzywdzonymi w rozumieniuart. 49§ 1kkco do czynu zart. 272kk. Z treści uzasadnienia Sądu Okręgowego wynika, iż Sąd ten uznał, iż mogą oni skutecznie wykonywać swoje prawa w omawianym zakresie ( vide strona 3 pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia). Argumentację tą Sąd Apelacyjny podziela. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż z utrwalonego w orzecznictwie poglądu wynika , że przedmiotem ochrony, do którego odnosi się przestępstwo zart. 272 k.k., jest wiarygodność dokumentów w ich aspekcie dowodowym, a co za tym idzie w szerszym znaczeniu prawidłowe funkcjonowanie organów wymiaru sprawiedliwości, czy innych organów władzy publicznej, prowadzących postępowania dowodowe. Dobrem prawnym zatem, które bezpośrednio zostało naruszone lub zagrożone poprzez wyłudzenie poświadczenia nieprawdy przez funkcjonariusza publicznego będzie wystawiony przez niego dokument, a nie jest nim dobro prawne osoby dokumentem tym objęte np. mienie. Do tego może dojść dopiero wobec funkcjonowania takiego dokumentu w obrocie prawnym i podejmowania przez właściwe organy w przyszłości określonych decyzji. W tej mierze nie sposób pokrzywdzonym w rozumieniuart. 49 § 1 k.p.k.uznać strony umowy cywilno-prawnej, sporządzonej dla jej ważności w formie aktu notarialnego nawet wówczas gdy wyłudzono w nim poświadczenie nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd notariusza (vide postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 marca 2010r, sygn. akt II AKz 107/10). Nie ulega wątpliwości, iż przedmiotowy akt notarialny funkcjonuje w obrocie, stąd słusznie, pomimo utrwalonego w orzecznictwie Sądu Najwyższego przekonania, że przepisart. 49 § 1 k.p.k.powinien być interpretowany wąsko, a zatem pojęcie pokrzywdzonego relatywizuje się jedynie do zespołu znamion przestępstwa będącego przedmiotem postępowania, uznano iżM.iM. B. (2)mogą wykonywać prawa pokrzywdzonych w zakresie przestępstwa opisanego wart. 272kk. Przechodząc do kolejnych zarzutów sformułowanych w zażaleniach, uznać należy, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego zgodzić się należy z Sądem Okręgowym, że działanie oskarżonych opisane w akcie oskarżenia nie wypełnia znamion czynu zabronionego. Podzielając argumentację Sądu Okręgowego zawartą w pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia na stronach 11-14 podkreślić należy, iż dla wypełnienia znamion strony przedmiotowej występku zart. 272 k.k.nie wystarcza złożenie nieprawdziwego oświadczenia, gdyż nie stanowi ono podstępnego zabiegu. Ponieważ "podstępne wprowadzenie w błąd" jest szczególną formą "wprowadzenia w błąd", wymaga podjęcia innych jeszcze podstępnych zabiegów w celu wyłudzenia od osoby uprawnionej określonej treści dokumentu, na przykład "przebiegłych, pozorujących jego zgodność z rzeczywistością i utrudniających wykrycie prawdy"(vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 IV 2011r, sygn. akt II KK 267/10) W realiach niniejszej sprawy niewątpliwym jest podanie przez oskarżonych nieprawdziwych danych, jednak sposób działania nie może być tożsamy ze znamieniem „podstępnego wprowadzenia w błąd”. Niewątpliwym jest, że sprawca czynu zart. 272kkużywając podstępnych zabiegów, pozoruje zgodność przebiegu zdarzenia z rzeczywistością, a tym samym utrudnia odkrycie prawdy o tym zdarzeniu. W takim działaniu odnajdujemy również element skrytości. Na skrytość zachowania sprawcy działającego z zamiarem podstępnego wprowadzenia w błąd wskazuje leksykalne znaczenie słowa "podstępne", jako działania skrytego, mającego na celu zmylenie kogoś lub oszukanie kogoś (por. Inny Słownik Języka Polskiego pod red. M. Bańko, Warszawa 2000, s. 134). W kontekście tych rozważań za trafny należy uznać pogląd, że "podstępne wprowadzenie w błąd", to kwalifikowana forma "wprowadzenia w błąd", polegająca na działaniach przebiegłych, których wykrycie wymaga uwagi wychodzącej ponad miarę przeciętną (, vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2003r., sygn. akt WWA 26/03, wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 8 marca 2001 r., II AKa 33/01 -K..Z.. Sąd. 2001, z. 5, poz. 28). Interpretacji tej nie zmieniają załączone na posiedzeniu przez tut. Sądem kserokopie dokumentów w postaci zaświadczenia z dnia 8 06. 2010r. , które jest przecież tożsame z tym które znajduje się na stronie 518 akt postępowania przygotowawczego, ani pismo z Ministerstwa Sprawiedliwości datowane na 27 maja 2013r w przedmiocie postepowania wyjaśniającego wobec notariuszaE. C., albowiem kwestią sporną pomiędzy stronami, co było przedmiotem rozważań Sądu Okręgowego, jest użyte w akcie notarialnym określenie „nakłady”, które dotyczyć(...)10A. Na marginesie podnieść tylko należy, iż z załączonego zaświadczenia Spółdzielni wynika ,iż jedynie budynek będący przedmiotem aktu notarialnego został całkowicie rozliczony, zaś przedstawiając owe zaświadczenie oskarżeni nie ukrywali istnienia na tej działce drugiej budowli. Uwzględniając przedstawione powyżej rozważania dotyczące znamienia strony przedmiotowej czynu zart. 272 k.k., stwierdzić należy, iż Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej oceny prawnej zachowania oskarżonych w zakresie tego czynu. Dodać tylko wypada, iż przestępstwo to ma charakter powszechny. Może być popełnione jedynie umyślnie, w zamiarze bezpośrednim. Samo więc godzenie się na ewentualność wprowadzenia w błąd nie wypełnia znamion czynu zabronionego.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia w zaskarżonej części.