Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 941/12
Data wyroku: 2013-02-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Leń, Maria Padarewska-Hajn, Mirosław Godlewski
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt: III AUa 941/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 lutego 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Maria Padarewska - Hajn (spr.)
Sędziowie: SSA Mirosław Godlewski
del. SSO Piotr Leń
Protokolant: sekr. sądowy Patrycja Stasiak

po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2013 r. w Łodzi
sprawyB. S.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wO.
o emeryturę,
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu
z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt: V U 1313/11;

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.

Sygn. akt III AUa 941/12

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.decyzjami z dnia 1.09.2011 roku i 16.09.2011 roku odmówiłB. S.prawa do emerytury, ponieważ nie spełnił on przesłanek wskazanych wart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) oraz wrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8 poz. 43), gdyż nie wykazał 15 lat zatrudnienia w szczególnych warunkach.
W odwołaniu od powyższej decyzjiB. S.podniósł, że wykonywana przez niego praca w okresie od 13.05.1966 roku do 14.02.1968 roku na stanowisku robotnika transportowego w(...)Przedsiębiorstwie (...)wK.oraz w okresie od 22.08.1972 roku do 28.02.1973 roku na stanowisku robotnika przeładunkowego przy obsłudze szybu w(...)Przedsiębiorstwo (...) S.A.wB., na których to stanowiskach wykonywał pracę stale, jest pracą na stanowiskach wymienionych w wykazie A doRozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, co uprawnia go do uzyskania wcześniejszego świadczenia emerytalnego.
W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o jego oddalenie.
Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2012 roku zmienił zaskarżone decyzje z 1 września 2011 roku i 16 września 2011 roku i przyznałB. S.emeryturę poczynając od dnia 1 czerwca 2011r.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

B. S.ur. (...), złożył w dniu 26.05.2011 roku wniosek o emeryturę. Wnioskodawca wykazał staż pracy na dzień 01.01.1999 roku wynoszący 28 lat, 2 miesiące i 26 dni.
Organ rentowy uznał wnioskodawcy okres pracy w szczególnych warunkach wynoszący 13 lat, 6 miesięcy i 8 dni. Natomiast nie uznał okresu pracy w szczególnych warunkach od 13.05.1966r. do 14.02.1968r. na stanowisku robotnika transportowego w(...)Przedsiębiorstwie (...)wK., z uwagi na to, że wnioskodawca w tym okresie był pracownikiem młodocianym i nie mógł wykonywać stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, ciężkich prac załadunkowych i wyładunkowych wymienionych w wykazie A dział VIII poz. 1 pkt. 2 załączniku do zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych dnia 1 sierpnia 1983r. Ponadto ZUS nie zaliczył do okresu pracy w szczególnych warunkach, okresu pracy wnioskodawcy od 22.08.1972r. do 28.02.1973r. na stanowisku robotnika przeładunkowego przy obsłudze szybu w(...)Przedsiębiorstwo (...) S.A.wB.uwagi na to, że pracodawca nie określił charakteru tej pracy wg rozporządzenia z 7 lutego 1983r.
Wnioskodawca nie należy do OFE, obecnie nie pozostaje w zatrudnieniu, zatrudnienie ustało w dniu 31.05.2011 roku.
W dniu 20.04.2011 roku(...) S.A.wK.wystawiło świadectwo pracy w szczególnych warunkach na nazwiskoB. S.ur. (...)W świadectwie tym wskazano okres pracy od 13.05.1966r. do 14.02.1968r., stanowisko robotnik transportowy. Powołano się na Dział VIII poz. 1 rozporządzenia z dnia 7.02.1983r. - ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz przeładunkowe materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie. Powołano także z A Dział VIII poz. 2 punkt 1 Zarządzenia Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 01.08.1983r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach podległych Ministrowi Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz wzrostu emerytury lub renty.
W okresie od 22.08.1972r. do 22.10.1973r. i od 23.10.1973r. do 21.01.1975r.B. S.był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)wB.. W okresie od 22.08.1972r. do 22.10.1973 r. była to praca na stanowisku obsługi szybu na powierzchni. Okres dalszy został ubezpieczonemu uznany. W dniu 24.03.2011r. pracodawca wystawił świadectwo pracy w szczególnych warunkach na okres od 22.08.1972 r. do 28.02.1973r. na stanowisku obsługa szybu na powierzchni - robotnik przeładunkowy i na okres od 1.03.1973r. do 21.01.1975r. na stanowisku ładowacz pod ziemią. Wskazano przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r. Wykaz A Dział VIII punkt 3 i Dział I poz. 1 punkt 6. Wskazano także Zarządzenie Nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12.08.1983r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach.
W dniu 24.08.2011r.(...), następcaPrzedsiębiorstwa (...) S.A.wB.wystawiłB. S.świadectwo potwierdzające okres od 22.08.1972r. do 28.02.1973r. na stanowisku obsługi szybu na powierzchni - robotnik przeładunkowy. W przebiegu zatrudnienia wskazano, że od 22.08.1972 r. pracował wkopalni (...)jako obsługa szybu. Z angażu z dnia 26.02.1973r. wynika, że wnioskodawca z dniem 1.03.1973r. został przeniesiony ze stanowiska pracownika obsługi szybu na stanowisko ładowacza. Jako praca w szczególnych warunkach wymieniona została w wykazie A dział poz. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 08.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, praca przy ciężkich pracach załadunkowych i wyładunkowych oraz przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie. Prace te wymienione są też w Wykazie A Dział poz. 1 punkt 3 Zarządzenie Nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 18.1983r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, które są wykonywane w szczególnych warunkach - robotnik ładunkowy. W okresie od 22.08.1972r. do 22.10.1973r. ubezpieczony pracował w górnictwie jako robotnik przeładunkowy materiałów sypkich i pylistych przy obsłudze szybu na powierzchni.
Sąd uznał, iż przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że odwołujący wykonywał pracę w szczególnych warunkach w okresach: od 13.05.1966r. do 14.02.1968r. na stanowisku robotnika transportowego w(...)Przedsiębiorstwie (...)wK.oraz w okresie od 22.08.1972r. do 28.02.1973r. na stanowisku robotnika przeładunkowego przy obsłudze szybu w(...)Przedsiębiorstwo (...) S.A.wB., praca wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy. Okres pracy wnioskodawcy w szczególnych warunkach od 1 marca 1973r. do 31 marca 1975r. w(...)został zaliczony przez organ rentowy decyzją z dnia 16 września 2011r.
W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd uznał, iżB. S., łącznie z uznanym wcześniej okresem, wykazał okres ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach, tym samym spełnił warunki wymienione wart. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Mając na uwadze powyższe na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.Sąd uwzględnił odwołanie i przyznał odwołującemu emeryturę.
W apelacji organ rentowy zaskarżył w całości powyższy wyrok, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego art. 184 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS (tekst jednolity Dz. U z 2004r. nr 39, poz.353 ze zm.) w związku z § 4 rozporządzenia RM z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz.43 ze zm.).
Wskazując na powyższą podstawę apelacji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. Apelujący podniósł, że okres zatrudnienia w(...)Przedsiębiorstwie (...)od 13 maja 1966r. do 11 grudnia 1967r. nie może być kwalifikowany jako praca w warunkach szkodliwych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wynika to z obowiązujących wówczas przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych. Z przepisów ustawy z dnia 2 lipca 1958 roku o nauce zawodu, przyuczenia do określonej pracy w warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy (Dz. U. Nr 45/58 poz. 226 ze zm.) wynika, że młodociani - osoby które ukończyły 14 lat a nie przekroczyły 18 roku życia mogą być zatrudniani tylko w celu nauki zawodu, przyuczenia do określonej pracy, odbycia wstępnego stażu pracy. Poza w/w przypadkami zakłady pracy mogły zatrudniać młodocianych przy lekkich pracach sezonowych i dorywczych. Z ustaleń Sądu nie wynika, że w spornym okresie w/w zatrudniony był w celu nauki zawodu bądź przyuczenia do określonej pracy lub w celu odbycia wstępnego stażu pracy. Z przepisu §2 ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lipca 1959r. wynika, iż zatrudnienie młodocianych nie jest dopuszczalne w zakresie wzbronionym przez przepisyRozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 1958r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym(Dz. U. Nr 64 poz. 312). Zgodnie z załącznikiem do tego rozporządzenia młodocianym wzbronione są prace załadowczo - wyładowcze. Sąd Okręgowy w Kaliszu uznał tymczasem, że w/w w okresie zatrudnienia w(...)Przedsiębiorstwie (...)mając do dnia 11 grudnia 1967r. status pracownika młodocianego, wykonywał ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe co było oczywiście wzbronione w/w przepisami. Odwołujący nie mógł więc wykonywać tego rodzaju pracy przed ukończeniem 18-stego roku życia, tj. do utraty statusu pracownika młodocianego. Nawet gdyby przyjąć, że po 18 roku życia czyli od 12 grudnia 1967r. aż do ustania zatrudnienia w(...)Przedsiębiorstwie (...), tj. do 14 lutego 1968r. wnioskodawca wykonywał prace w warunkach szczególnych jak i taki rodzaj pracy wykonywał w okresie od 2 sierpnia 1972r. do 28 lutego 1973r., to łącznie okres ten nie uzupełni okresu pracy w warunkach szczególnych do wymaganych 15-stu lat.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1998r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Stosownie zaś do treści art. 32 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy ubezpieczonym urodzonym przed dniem l stycznia 1949r., będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt l ustawy. Cytowany wyżej przepis, mocąart.46 ust l ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychma odpowiednie zastosowanie do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku a przed dniem l stycznia 1969 roku. Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się przy tym pracowników przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
Z treści przepisów § l i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. wynika, że pracą w szczególnych warunkach jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tego aktu. Warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Stosownie do treści § 3 tegoż rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia. Z § 4 wynika natomiast, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
l) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Zgodnie z§2 ust. l rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8 poz. 43) okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Stosownie zaś do§2okresy pracy, o których mowa wust. l, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, lub w świadectwie pracy.
Zarzutom apelacji w zakresie braku podstaw zarówno faktycznych jak i prawnych do uznania wykonywania przez wnioskodawcę pracy w szczególnych warunkach w okresie jego zatrudnienia w(...)Przedsiębiorstwie (...)wK., trudno odmówić słuszności, jednakże nie z przyczyn wskazanych przez organ rentowy w apelacji.
Analiza przeprowadzonego postępowania dowodowego przed Sądem I instancji prowadzi do odmiennej oceny tego postępowania, niż dokona przez Sąd, w zakresie charakteru prawnego zatrudnienia wnioskodawcy w spornym okresie 1966-1968.
Z zeznań świadkaW. L., pracującego w tym okresie razem z wnioskodawcą wprzedsiębiorstwie (...)wynika, iż wnioskodawca zawoził glinę z kopalni do produkcji i w tym czasie jako pracownik młodociany również uczył się i chodził do szkoły. Wykonywał różne prace, w tym porządkowe, wywoził gruz z szopy po sezonie, a w sezonie zimowym nie było produkcji. Natomiast z zeznań wnioskodawcy wynika, iż w tym okresie jego praca polegała na napełnianiu urządzenia zwanego kolebą – piaskiem, które następnie za pomocą konia było przemieszczane pod szyb i taką pracę wykonywał przez 8 godzin dziennie. Trudno uznać, iż w okresie, gdy nie było produkcji wnioskodawca wykonywał wskazaną przez niego pracę.
Z analizy tych zeznań nie można uznać, jak to przyjął Sąd I instancji, iż wnioskodawca w tym okresie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, pracę w szczególnych warunkach wymienioną w wykazie A dział VIII poz. 1 pkt. 2 zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, a tym bardziej wymienioną w wykazie A dział VIII poz. 1 załącznika do rozporządzenia z 7 lutego 1983r. jako prace wymienione w transporcie i łączności, podaną w świadectwie pracy w szczególnych warunkach wystawionym w dniu 20 kwietnia 2011r .
Z zeznań świadka wynika, iż w sezonie zimowym, który należy na pewno uwzględnić od grudnia do końca lutego każdego roku, wnioskodawca pracy wskazanej przez niego nie wykonywał, z uwagi na brak produkcji. A zatem ze spornego okresu należało by odliczyć w/w miesiące jako nie wykonywanie takiej pracy.
Ponadto z zeznań świadka wynika, iż wnioskodawca poza załadunkiem piasku i przewożeniem gliny wykonywał jeszcze inne różne prace- porządkowe, a zatem nie można uznać, iż w całym spornym okresie pracy w przedsiębiorstwie stale i w pełnym wymiarze wykonywał prace wymienione w tych wykazach, jakimi są ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie. Ponadto zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Sądu Najwyższego – wyrażoną w wyroku z dnia 20 października 2005r. w sprawie I UK 41/05 (OSNP z 2006r./19-20/306) oraz w wyroku z dnia 1 czerwca 2010r. w sprawie II UK 21 /10 (LEX nr 619638) wykonywanie pracy na stanowisku określonym w zarządzeniu resortowym, której nie wymieniono w załączniku do rozporządzenia z 7 lutego 1983r. nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej. Ponadto zdaniem w/w Sądu pod pozycjami wymienionymi w załączniku do w/w rozporządzenia wymieniono konkretne stanowiska przypisane konkretnym branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach, co nie jest przypadkowe z uwagi na specyfikę poszczególnych gałęzi przemysłu, a zatem konkretne stanowiska pracy, zdaniem Sądu, należy ściśle interpretować w odniesieniu do wykazów z załącznika do rozporządzenia, nie można zatem swobodnie lub dowolnie z naruszeniem postanowień rozporządzenia wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym rozporządzeniu.
Przełożenie powyższych rozważań na grunt niniejszej sprawy oznacza, iż nie można w świetle interpretacji Sądu Najwyższego dokonanej w tych orzeczeniach wiązać pracy wykonywanej przez wnioskodawcę w gałęzi przemysłu budowlanego i materiałów budowlanych, polegającej na załadunku, wyładunku, przeładunku materiałów sypkich i pylistych z takimi pracami wymienionymi w rozporządzeniu w dziale transportu. Załącznik do rozporządzenia w dziale V, dotyczącym prac w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych, nie wymienia prac ciężkich przy załadunku lub wyładunku jako prac zaliczanych do pracy w szczególnych warunkach. A zatem z w/w przyczyn prawa materialnego wykonywanie tej pracy nie znajduje uzasadnionych podstaw do zaliczenia jej jako wykonywanej w szczególnych warunkach. Natomiast w sytuacji nie zaliczenia spornego okresu pracy, zaliczenie drugiego spornego okresu wfirmie (...)od 22 sierpnia 1972r. do 28 lutego 1973r. na stanowisku robotnika przeładunkowego przy obsłudze szybu na powierzchni, gdzie wnioskodawca pracował w górnictwie przy obsłudze szybu powoduje, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanki 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Argumentacja organu rentowego zawarta w uzasadnieniu apelacji w zakresie niemożności zaliczenia pracy wnioskodawcy w cegielni, z uwagi na istniejące w tym czasie przepisy prawne zabraniające zatrudnienia młodocianych przy ciężkich pracach fizycznych, nie ma znaczenia dla oceny charakteru świadczonej przez wnioskodawcę pracy w tym okresie zważywszy na to, że pod uwagę należy brać faktyczny charakter pracy wykonywanej, a nie dopuszczalny, wynikający z przepisów prawa w tym zakresie.
Z tych wszystkich względów podzielając zarzuty organu skarżącego, w zakresie braku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanki 15 lat pracy w szczególnych warunkach, orzeczono jak w sentencji na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.