Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 123/13
Data wyroku: 2013-12-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Piotrowska, Maria Małek-Bujak, Jolanta Ansion
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 i 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 123/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 grudnia 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Jolanta Ansion (spr.)

Sędziowie

SSA Ewa Piotrowska
SSA Maria Małek - Bujak

Protokolant

Sebastian Adamczyk

po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaJ. L.(J. L.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Częstochowie
z dnia 30 listopada 2012 r. sygn. akt IV U 455/12

oddala apelację.

/-/ SSA E. Piotrowska  /-/ SSA J. Ansion  /-/ SSA M. Małek-Bujak

Sędzia Przewodnicząca Sędzia

Sygn. akt III AUa 123/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 8 lutego 2012r. nr(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.odmówił przyznaniaJ. L.prawa do emerytury.
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż wnioskodawca na dzień1 stycznia 1999r. legitymuje się co prawda wymaganym 25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym, jednakże nie udowodnił 15-letniego okresu pracyw warunkach szczególnych. Nie można bowiem uznać, jako pracy wykonywanejw warunkach szczególnych, okresu od 3 lipca 1968r. do 30 września 1968r., ponieważ nie został on właściwie udokumentowany.
Odwołane od powyższej decyzji wniósłJ. L., domagając się jej zmianyi przyznania mu prawa do emerytury, albowiem w okresie od 3 lipca 1968r.do 30 września 1968r. pracował w warunkach szczególnych przy przeładunku wagonów.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 listopada 2012r., sygn. akt IV U 455/12, Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie zmienił decyzję organu rentowego z dnia 8 lutego 2012r. i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury od dnia 1 stycznia 2012r.

Sąd Okręgowy ustalił, żeJ. L.urodził się w dniu(...).W dniu 30 stycznia 2012r. ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie prawado emerytury. Ubezpieczony w okresie:
- od 9 października 1965r. do 29 kwietnia 1967r. był zatrudniony wBudowlanej Spółdzielni Pracy (...)weW.,
- od 3 lipca 1968r. do 30 września 1968r. był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)wR.,
- od 9 października 1969r. do 14 grudnia 1979r. był zatrudniony w(...)
  Zakładach(...)wK.,
- od 15 grudnia 1979r. do 31 października 1992r. był zatrudniony w Zakładach(...)wK.,
- od 14 kwietnia 1993r. do 30 września 1999r. był zatrudniony w(...)Zakładach(...)S.A. wK..
Z powyższych okresów organ rentowy zaliczył ubezpieczonemu do okresów pracy w warunkach szczególnych okresy od 9 października 1969r. do 5 kwietnia 1977r.,od 10 lutego 1978r. do 14 grudnia 1979r. oraz od 14 kwietnia 1993r. do 31 grudnia 1998r. w łącznym wymiarze 14 lat, 11 miesięcy i 11 dni.
Z ustaleń faktycznych wynika, że w dniu 3 lipca 1968r.J. L.podjął pracę wPrzedsiębiorstwie (...)wR.. Praca ubezpieczonego polegała na rozładunku wagonówz materiałami budowlanymi, stalą, drewnem, cementem, wapnem, cegłami, piaskiem, itp. Pracę przy rozładunku wagonów odwołujący wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, często powiększonym o godziny nadliczbowe, albowiempo rozpoczęciu rozładunku danego wagonu musiał on zostać doprowadzony do końca, niezależnie od zakończenia dniówki.
Wskazując na treśćart. 184, art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009r.nr 153, poz. 1227 ze zm.), przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.) oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 r., III ZP 30/01, OSNP 2002/10/243,Sąd Okręgowy stwierdził, że ubezpieczony spełnia wszystkie warunki do uzyskania prawa do emerytury przewidziane w powołanych przepisach, albowiem z dniem(...). osiągnął wiek 60 lat, rozwiązał stosunek pracy, nie jest członkiem OFE i według stanu na dzień 1 stycznia 1999r. posiada okres pracy w wymiarze ponad 25 lat, w tym ponad 15 lat pracy w warunkach szczególnych.
Sąd Okręgowy wskazał na fakt, iż okresy pracy w warunkach szczególnych, wskazane w cyt. rozporządzeniu w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach, mogą być wykazywane przez zainteresowanego przed sądem wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi przezKodeks postępowania cywilnego, a w szczególności dokumentami z osobowych akt pracowniczych, zeznaniami świadków, wyjaśnieniami stron. Przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków przed organem rentowym jest natomiast niedopuszczalne (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1985r. III UZP 5/85, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984r. III UZP 48/84, uchwała Sądu Najwyższegoz dnia 10 marca 1984r. III UZP 6/84).
W obecnym stanie prawnym zarządzenia resortowe, zawierające uściślenia dokonane w innym okresie przez właściwych ministrów, polegające na ustaleniu wykazów stanowisk, powołane w świadectwach wykonywania prac w warunkach szczególnych, nie mają wartości normatywnych, lecz jedynie informacyjne.„W państwie prawnym nie jest dopuszczalne zamieszczanie w rozporządzeniu, jako akcie wykonawczym, upoważnienia do podejmowania określonych działań przez inny podmiot i wyposażanie go w kompetencje wykonawcze. W świetleKonstytucjiz 1997r., rozporządzenie, jako akt wykonawczy oparty na ustawie, nie może zawierać subdelegacji. W konsekwencji, przedmiotem wykładni są wyłącznie przepisy ustawyi wydane na jej podstawie akty wykonawcze. [...] W rezultacie zatem, o spełnieniu przesłanki „praca w szczególnych warunkach” przesądza wykonywanie pracy wymienionej w załącznikach „A” i „B” do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983r., które stanowią integralną część rozporządzenia, jako aktu wykonawczego, niezależnie od tego, w jakim zakładzie praca taka była (lub jest) wykonywana.” (por. glosado wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1999r. III RN 25/99 T.Bińczyckiej - Majewskiej OSP 2002/4/48 t.2).
W ocenie Sądu Okręgowego, z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż w spornym okresie ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał ciężkie prace wyładunkowe, o których mowa w Dziale VIII, poz. 1 Wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionychw szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983r. nr 8, poz. 43 ze zm.). Jak bowiem wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy zajmował się on wówczas wyłącznie rozładunkiem wagonów kolejowych przewożących materiały budowlane, stal, drewno, cement, wapno, cegły, piasek, itp.
Dokonując powyższych ustaleń, Sąd Okręgowy w głównej mierze oparł sięna zeznaniach słuchanych w sprawie świadkówZ. L.,H. S.orazZ. S., albowiem są one precyzyjne, wzajemnie ze sobą zgodne i stanowią logiczną całość z wyjaśnieniami ubezpieczonego. Podkreślić przy tym należy, że wiarygodność w/w świadków nie była kwestionowana w toku procesu przez organ rentowy.
Łącznie ubezpieczony legitymuje się zatem okresami pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu w warunkach szczególnych w wymiarze przekraczającym 15 lat i spełnia również pozostałe warunki niezbędne do nabycia prawa do tzw. „wcześniejszej emerytury”, w związku z czym przysługuje mu prawo do żądanego świadczenia.
Wobec powyższego, Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł, jak w sentencji zaskarżonego wyroku.

Apelację od wyroku wniósł organ rentowy.

Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i ustalenie,że ubezpieczony w spornym okresie wykonywał pracę w warunkach szczególnychw charakterze pracownika, a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego, a toart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. nr 153 z 2009r., poz. 1227 ze zm.)w zw. z§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze(Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.) i przyznanie ubezpieczonemu prawa do wcześniejszej emerytury, pomimo braku wykazania,co najmniej 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych, wykonywanej stalei w pełnym wymiarze czasu pracy.
W oparciu o powyższe, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyrokui oddalenie odwołania ubezpieczonego od decyzji organu rentowego.
Skarżący zarzucił, że sporny okres zatrudnienia od 3 lipca 1968r.do 30 września 1968r. został uwzględniony przez Sąd wyłącznie na podstawie zeznań świadków. Brak jest natomiast jakiejkolwiek, choćby szczątkowej dokumentacji, potwierdzającej, że ubezpieczony, bądź przesłuchani w sprawie świadkowie, byli zatrudnieni na podstawie umowy o pracę wPrzedsiębiorstwie (...)wR.. Żadna z tych osób nie dysponuje dokumentem potwierdzającym jakikolwiek element stosunku pracy. Podkreślenia wymaga fakt, że nawet jeżeli ubezpieczony oraz świadkowie faktycznie wykonywali ciężkie prace załadunkowe i rozładunkowe,to trudno obecnie stwierdzić, jaka umowa łączyła ich z przedsiębiorstwem. Zgodnie natomiast z art. 184 ust. l pkt 1 ustawy o FUS, prawo do emerytury przysługuje wyłącznie w sytuacji wykonywania pracy w warunkach szczególnych w charakterze pracownika.
Zdaniem apelującego, w sprawie brak jest podstaw do zaliczenia spornego okresu, jako okresu pracy w warunkach szczególnych, na podstawie ogólnychi nie znajdujących potwierdzenia w dokumentacji zeznań. Organ rentowy zaznaczył, że ubezpieczony, zarówno we wniosku o emeryturę, jak i we wniosku o ustalenie kapitału początkowego, nie wykazywał zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wR..

Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe i dopuścił dowód z akt rentowychJ. L.,Z. L.iH. S.na okoliczność ich stażu pracy i wpisów w kwestionariuszach dotyczących okresów składkowychi nieskładkowych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie rozstrzygnięcia wymagało, czy ubezpieczony spełnia przesłanki nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnymna podstawieart. 184 i 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227z późn. zm.), a w szczególności, czy legitymuje się 15-letnim okresem pracyw warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu ustawy.
Okoliczności sporne sprowadzały się zaś do ustalenia, czyJ. L.w trakcie zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wR.stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w warunkach szczególnych i na podstawie umowy o pracę.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, słusznie zarzucił apelujący, że zgromadzony materiał dowodowy był niewystarczający do wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Sąd Okręgowy poprzestał jedynie na zeznaniach świadków inie dysponował żadnymi(!) dokumentami potwierdzającymi, że ubezpieczony był zatrudnionyna podstawie umowy o pracę w spornym okresie. Z kolei, świadkowie ci potwierdzili jedynie fakt pracy wPrzedsiębiorstwie (...)przy załadunku i rozładunku wagonów.
Jak słusznie zauważył skarżący, nawet gdyby ubezpieczony i słuchaniw sprawie świadkowie rzeczywiście wykonywali ciężkie prace załadunkowei rozładunkowe, brak było podstaw do ustalenia, jaka umowa łączyła ichzPrzedsiębiorstwem (...). Z art. 184 ustawy emerytalnej wynika bowiem,że prawo do emerytury przysługuje w przypadku wykonywania pracy w warunkach szczególnych w charakterze pracownika.
Wobec przedłożonej przez ubezpieczonego informacji z ArchiwumwG.(k. 3 a.s.) Sąd I instancji nie poczynił żadnych starań celem skompletowania akt osobowych ubezpieczonego i słuchanych świadków, skupiając się niepotrzebnie na statusie pełnomocnika organu rentowego.
Wobec tak rażących braków materiału dowodowego, Sąd Apelacyjny wystąpił do Archiwum Państwowego wK.o nadesłanie akt osobowych ubezpieczonegoJ. L.orazZ. L.,Z. S.,H. S.iS. S..
Ze świadectwa pracy z dnia 15 listopada 1967r. wynika, że ubezpieczonyw okresieod 1 września 1967r. do 9 listopada 1967r.był zatrudnionywPrzedsiębiorstwie (...)na stanowisku ładowacza w spedycji. Tym samym, nieprawdziwe okazały się ustalenia SąduI instancji, wskazujące na okres zatrudnienia ubezpieczonego w tym Przedsiębiorstwie w okresie od 3 lipca 1968r. do 30 września 1968r.
Z kolei, charakter czynności wykonywanych w trakcie tego zatrudnienia potwierdzili słuchani w sprawie świadkowie. W tym zakresie, wobec dokumentacji zgromadzonej w aktach osobowych, brak było podstaw do ich zakwestionowania.
Tym samym, dopiero na etapie postępowania przed Sądem Apelacyjnymw Katowicach spełniona została przesłanka pracy w warunkach szczególnych, o której mowa w Dziale VIII poz. 1 Wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.), który wskazuje na ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie.
Wobec powyższego, Sąd Apelacyjny stwierdził, że ubezpieczony legitymuje się wymaganym 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych.
Z tych względów, Sąd Apelacyjny na mocyart. 385 k.p.c., oddalił apelację, aczkolwiek zarzuty, co do istotnych braków postępowania dowodowego, a ponadto - do błędnego - nie prawdziwego okresu pracy, przyjętego przez Sąd Okręgowyw Częstochowie - okazały się słuszne.
Nie zmienia to jednak faktu, że Sąd Apelacyjny orzeka również na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu apelacyjnym (art. 382 k.p.c.). A ten materiał - zebrany z urzędu przez tut. Sąd - wykazał prawdziwy okres zatrudnienia ubezpieczonego i uzupełnił brakujący staż pracy.

/-/ SSA E. Piotrowska /-/ SSA J. Ansion /-/ SSA M. Małek-Bujak

Sędzia Przewodnicząca Sędzia

JR