Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 861/12
Data wyroku: 2013-03-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosława Gołuńska, Artur Kowalewski, Danuta Jezierska
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 931 k.c., 991 k.c., 1002 k.c.

Sygn. akt I ACa 861/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 marca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSA Mirosława Gołuńska

Sędziowie:

SSA Danuta Jezierska (spr.)
SSA Artur Kowalewski

Protokolant:

sekretarz sądowy Piotr Tarnowski

po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2013 r. na rozprawie w Szczecinie

sprawy z powództwaA.B.
przeciwkoK. C.iJ.B.
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie
z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt I C 996/11

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

      SSA A. Kowalewski SSA M. Gołuńska SSA D. Jezierska

Sygn. akt: I ACa 861/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 27 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił powództwoA.B.skierowane przeciwkoK. C.iJ.B.o zapłatę zachowku w kwocie 100.000 zł.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, żeI. B.iM. B. (1)byli małżeństwemI. B.zmarł w dn. 20.02.2001 r. i spadek po nim na podstawie testamentu w całości nabyła jego żonaM.. Z małżeństwaI.iM. B. (1)pochodzi trójka dzieci: synA. B. (1), córkaK.z domuB., po mężuC.oraz synJ.B..A. B. (1)zmarł 29.04.2002 r. i spadek po nim na podstawie ustawy nabyły: żonaF. B.w 1/2 części i córkaA. B. (2)w 1/2 części.M. B. (1)zmarła w dn. 13.10.2008 r. W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku poM. B. (1)toczącym się przed Sądem Rejonowym Szczecin - Prawobrzeżne i Zachód wS.pod sygn. akt II Ns 558/09 Sąd ten w dn. 07.01.2011r. dokonał czynności protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentów: akt notarialny z dn. 03.1 0.1997r. Rep. A nr(...), akt notarialny z dn. 28.01.2005r. Rep. A nr(...), akt notarialny z dn. 16.05.2005r. Rep. A nr(...)i postanowieniem z dn. 07.01.2011r.. orzekł, iż spadek poM. B. (1)na podstawie testamentu wprost nabyli: córkaK. C.i synJ. B.każdy w udziale po 1/2 części spadku.
Mając na uwadze takie ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że powództwo należało oddalić.
Wskazał, że żądanie powódkiA.B.o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku zasadza się w treści przepisuart. 991 k.c., który przytoczył.
W ocenie Sądu bezspornym było w niniejszej sprawie, iż powódkaA. B. (2), jako córkaA. B. (1)jest jego spadkobiercą ustawowym, jak teżA. B. (3)jako synM. B. (1)(babka powódki) należał do pierwszego kręgu spadkobierców ustawowych (art. 931 § 1 k.c.) po swojej matce. Jak też to, żeM. B. (2)testamentem z 1997r. nie objęła synaA.aA. B. (1)testamentu nie sporządził i powódka dziedziczyła po nim według ustawy. Zdaniem tego Sądu wskazuje, skoro zachowek stanowi roszczenie, a nie udział w spadku, które co do zasady jest dziedziczne i które przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku, ale tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należał do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy to prawidłowa interpretacja powołanejart. 1002 k.c.prowadzi do wniosku, iż spadkobierca osoby uprawnionej do zachowku (drugi spadkobierca), dziedziczy zachowek, gdy ten pierwszy spadkobierca nabyłprawo do zachowku, a nie prawo do spadku. SkoroA. B. (3)bezspornie nie żył w chwili otwarcia spadku poM. B. (1), to nie nabył roszczenia o zachowek, tym samym, zdaniem tego Sądu, jego córka, a powódka w niniejszej sprawie nie mogła nabyć w spadku po ojcu roszczenia nie istniejącego. Zbędnym więc było prowadzenie postępowania w dalszym zakresie, skoro istotny dla sprawy fakt (art. 227 k.p.c.) wskazywał, że już jedynie z wyżej wymienionych powodów roszczenie powódki o zapłatę zachowku powinno ulec oddaleniu i Sąd orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się powódka i zaskarżyła w całości wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 27 września 2012r., sygn. akt I C 996/11
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie przepisuart. 991 § l k.c.w zw. zart. 931 §2 k.c.poprzez pominięcie w zastosowaniu w ustalonym stanie faktycznym, z którego bezspornie wynika, iż powódka była uprawniona do zachowku bezpośrednio po zmarłej babceM. B. (1);
Wskazując na powyższe, w oparciu o przepisart. 386 § l k.p.c., wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy przez Sąd odwoławczy, zgodnie z żądaniem powódki, względnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a nadto o zasądzenie na rzecz mojej kancelarii kosztów zastępstwa prawnego udzielonego z urzędu według norm przepisanych, które to koszty nie zostały uiszczone w żadnej z części.
W uzasadnieniu wskazała, że związku z tym, iż ojciec powódkiA. B. (1)jako jedyny z tej trójki nie dożył otwarcia spadku, zastosowanie w tym zakresie powinien znaleźć przepisartykułu 932 § 2 k.c., który stanowi, że w przypadku gdy dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Dlatego też, właściwy krąg osób, które powołane byłyby do spadku w drodze ustawy po zmarłejM. B. (1), to synJ.B., córkaK. C.oraz wnuczkaA. B. (2), która weszła w miejsce swojego zmarłego ojcaA. B. (1). Zatem powódka była powołana wprost do spadku z ustawy poM. B. (1), tj. z pominięciem nieżyjącego już ojca -A. B. (1), a co za tym idzie, przysługuje jej własne roszczenie o zachowek bezpośrednio po babceM. B. (1).
Pozwani wnieśli o oddalenie apelacji powódki.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja strony powodowej okazała się zasadna w całości i to w takim zakresie, iż wyrok Sądu Okręgowego należało uchylić do ponownego rozpoznania.
Słusznie bowiem zarzuca skarżąca, że Sąd Okręgowy dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególnościart. 991 § 1 k.c.w zw. zart. 931 § 2 k.c.poprzez błędne przyjęcie, że powódka nie była uprawniona do zachowku bezpośrednio po zmarłej babceM. B. (1).
W niniejszej sprawie nie ulega żadnej wątpliwości fakt, że spadek poA. B. (1)nabyliby - na mocyart. 931 § 1 k.c.- powódka jako jego córka oraz jego żona. Nie ulega też żadnej wątpliwości, żeA. B. (1)- ojciec powódki, był synemM. B. (1)i zmarł przed swoją matką. Zatem jak słusznie podnosi skarżąca, udział spadkowy, który by mu przypadał, zgodnie zart. 931 § 2 k.c.przypada jego dzieciom w częściach równych, a więc w niniejszej sprawie – powódce jako jego córce. Gdyby więcM. B. (1)nie sporządziła testamentu, na mocy którego do spadku powołała jedynieK. C.iJ.B., powódka dziedziczyłaby, zgodnie zart. 931 § 2 k.c., spadek poM. B. (1)z mocy ustawy jako córkaA. B. (1), który nie dożył otwarcia spadku. W tej sytuacji nie może budzić żadnej wątpliwości, że powódka należy do kręgu osób uprawnionych do zachowku, jako zstępnaM. B. (1), która dziedziczyłaby po niej z mocy ustawy, gdybyM. B. (1)testamentu nie sporządziła. Zgodnie bowiem zart. 991 § 1 k.c.zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należy się odpowiednia część wartości udziału spadkowego (2/3 lub 1/2) określonego tym przepisem, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. Tym samym Sąd Okręgowy dokonał zupełnie błędnej interpretacjiart. 1002 k.c.i błędnie przyjął, że powódce uprawnienia do zachowku nie przysługują, gdy tymczasem jej uprawnienia wynikają wprost zart. 991 k.c.jako zstępnej (wnuczce)M. B. (1), która byłaby powołana do spadku z ustawy.
W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy oddalił powództwo bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania co do wysokości należnej powódce z tytułu zachowku kwoty, gdyż błędnie przyjął, że taki zachowek powódce w ogóle nie przysługuje. Tym samym konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem Sądu I instancji będzie, w oparciu o dowody wskazane przez strony oraz mając na uwadze treśćart. 991i następnekodeksu cywilnego, ustalenie, czy i w jakiej wysokości roszczenie powódki z tytułu zachowku jest zasadne, odnosząc się przy tym do zarzutów podnoszonych przez pozwanych, że wartość zachowku jest zawyżona i żeA. B. (1)otrzymał już od zmarłejM. B. (1)określonej wartości przedmioty majątkowe.
Mając zatem na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny zgodnie zart. 386 § 4 k.p.c.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.).

    Artur Kowalewski Mirosława Gołuńska Danuta Jezierska