Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 555/13
Data wyroku: 2013-08-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Czaja, Małgorzata Rokicka-Radoniewicz, Bogdan Świerk
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o FUS

Sygn. akt III AUa 555/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 sierpnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Bogdan Świerk

Sędziowie:

SA Małgorzata Rokicka-Radoniewicz (spr.)
SA Elżbieta Czaja

Protokolant: st. prot. sądowy Krzysztof Wiater

po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2013 r. w Lublinie
sprawyM. D.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wS.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji wnioskodawcyM. D.
od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 11 kwietnia 2013 r. sygn. akt IV U 198/12

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemuw Siedlcach do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

III AUa 555/13

UZASADNIENIE
Organ rentowy – Zakład Ubezpieczeń Społecznych wS.decyzją z dnia 13 lutego 2012 roku odmówiłM. D.prawa do emerytury, ponieważ wnioskodawca nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych.
Od tej decyzji dowołanie do Sądu Okręgowego w Siedlcach wniósł wnioskodawcaM. D., domagając się zmiany decyzji, podnosił, że posiadane przez niego świadectwo pracy w warunkach szczególnych zostało wydane przez pracodawcę i pracował na stanowiskach kwalifikujących wykonywane przez niego czynności do warunków szczególnych.
Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2013 roku Sąd Okręgowy w Siedlcach oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy ustalił, żeM. D.,urodzony (...)w dniu 27 stycznia 2012 roku złożył wniosek o emeryturę. Na podstawie przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów organ rentowy uznał za udowodnione 25 lat, 5 miesięcy i 7 dni okresów ubezpieczenia. Nie zaliczono żadnego okresu pracy w warunkach szczególnych, zwłaszcza nie uwzględniono okresów zatrudnienia wSpółdzielni (...)od 2 maja 1974 r. do 22 maja 1991 r., od 21 listopada 1991 r. do 31 stycznia 1992 r. oraz od 23 lutego 1996 r. do 28 czerwca 1996r. i od 3 lipca 1996r. do 30 września 1997 r., gdyż w świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych brak jest informacji, czy wnioskodawca pracował przy stanowiskach wymienionych w wykazie, w warunkach, w których nie były zachowane higieniczne normy pracy.
Zakład pracy wystawił w dniu 22 września 2004 r. świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych przez z jego treści wynika, że w okresie od 2 maja 1974 r. do 30 września 1975 r. zatrudniony był on jako samodzielny technolog, od 1 października 1975 r. do 30 czerwca 1987 r. jako kierownik działu regeneracji tworzyw, od 1 lipca 1987r. do 31 marca 1990 r. jako kierownik zakładu zabawek z tworzyw sztucznych, od 1 kwietnia 1990 r. do 22 maja 1991 r. jako wice prezes zarządu, od 21 listopada 1991 r. do 31stycznia 1992 r. jako mistrz zakładu nr 3, od 23 lutego 1996 r. do 28 czerwca 1996 r. jako zastępca prezesa do spraw produkcji a od 3 lipca 1996 r. do 30 września 1997r. jako mistrz działu tworzyw. Wszystkie te okresy zakład pracy zaliczył do pracy w warunkach szczególnych, powołując się na to, że wnioskodawca wykonywał swoją pracę na wydziałach, na których jako podstawowe wykonywane były prace wymienione zarówno w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze, jak i w zarządzeniu resortowym. Analiza zawartości akt osobowych wnioskodawcy zawierających dokumenty od 1996 r. potwierdza, że przynajmniej od tego czasu był on zatrudniony na wskazanych w świadectwie pracy stanowiskach. Wnioskodawca przedstawił także angaż z 1 października 1975 r., z treści którego wynika, że z tym dniem powierzono mu stanowisko kierownikaD.(...). PonadtoM. D.złożył oświadczenie pracodawcy z 3 lipca 1996 r. o przeniesieniu go do pracy wD.(...)na okres 3 miesięcy oraz wypowiedzenie warunków umowy o pracę z dnia 10 lipca 1996 r., z treści którego wynika, że od dnia 1 listopada 1996 r. będzie pełnić obowiązki mistrzaD.(...).
Z zeznań wnioskodawcy wynika, że pracując na stanowisku technologa opracowywał plan i technologię produkcji. Polegało to między innymi na dokonywaniu prób, dobieraniu odczynników, aby ustalić optymalny skład mieszanki, kolor i temperaturę przetwórstwa. Tę pracę wnioskodawca wykonywał na hali produkcyjnej, odnosił poczynione ustalenia do norm materiałowych, przeszalał także pracowników tak, aby umieli dobrać farby o określonym składzie. Taką pracę wykonywał do 1975r.
W 1975r. nastąpił rozwój zakładu, zakupiono nowe maszyny i wnioskodawca rozpoczął pracę na stanowisku kierownika działu regeneracji tworzyw. Praca jego polegał na tym, że wydawał zlecenie na zakup odpowiednich odpadów z tworzyw sztucznych. Szkolił pracowników, aby potrafili dobierać gatunki i kolory odpadów. Wnioskodawca musiał być obecny przy procesie mycia, segregowania i mielenia odpadów, gdyż decydował, które z nich miały być poddane powtórnej obróbce. Osobiście dobierał kolory, co polegało to na odważaniu barwników, prowadzeniu pierwszych prób przetłaczania w celu ustalenia właściwego koloru. Zapisywał ilość poszczególnych użytych barwników. Czynność te wnioskodawca wykonywał w kantorku wydzielonym z hali wytłaczarek. Dokumentacja związana z pracą działu sporządzana była przez zatrudnionych w tym celu ludzi.
M. D.podał, że musiał być obecny przy cięciu, myciu i segregacji odpadów oraz, że nadzorował ludzi zatrudnionych na stanowiskach wytłaczakowego, pracownika obsługi młynka, osoby zatrudnione przy przygotowywaniu odpadów. Pod jego kierownictwem pracownicy przewijali, suszyli i barwili włókna przeznaczone do wytwarzania włosów dla lalek. Osobiście wnioskodawca przygotowywał barwniki do farbowania tych włosów i był obecny przy procesie produkcyjnym.
W latach 1987-1990 dodatkowo nadzorował składanie, czesanie i ubieranie lalek. Osoby wykonujące te czynności pracowały na wytłaczarkach i dmucharkach. Nadzorował także utrzymanie poziomu jakości – kolory i temperaturę. Wnioskodawca wyjaśnił, że na działach i wydziałach, gdzie pracował byli brygadziści, którzy bezpośrednio, oprócz niego nadzorowali pracowników, natomiast nie było mistrzów. Nadzór, który sprawował dotyczył zarówno kwestii technologicznych, jak i wydajności dyscypliny pracy.
Przesłuchani w sprawie świadkowie potwierdzili w zasadzie treść wyjaśnień złożonych przez wnioskodawcę co do rodzaju wykonywanej przez niego pracy jak i zajmowanych stanowisk. Z zeznańA. N. (1)iA. N. (2)wynika jednakże, że na działach, gdzie byli zatrudnieni funkcjonowali brygadziści i mistrzowie, a oni samo pełnili funkcje mistrzów i podlegali wnioskodawcy.
Sąd obdarzył wiarą zeznania wnioskodawcy poza fragmentem, gdzie twierdził, że na produkcji nie było mistrzów, a jedynie brygadziści, ponieważ pozostaje to w sprzeczności z zeznaniami świadków oraz z przebiegiem kariery zawodowej samego wnioskodawcy, który dwukrotnie był zatrudniony na stanowisku mistrza.
Przywołując treść wykazu A, dział IV, poz. 24 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43), w którym jako pracę w warunkach szczególnych traktuje się kontrolę międzyoperacyjna, kontrolę jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, Sąd Okręgowy ocenił, że wnioskodawca sprawował nadzór nad pracami osób zatrudnionych w szczególnych warunkach, jednakże nie był to nadzór bezpośredni, ponieważ jako osoba zatrudniona na stanowisku kierowniczym odpowiadał za prawidłowość funkcjonowania działu, wydziału, czy w pewnych okresach całego zakładu, ale w zakładzie tym byli zatrudnieni ludzie do sprawowania bezpośredniego nadzoru – brygadziści i mistrzowie.
W przypadku wnioskodawcy jedynie okresy od 21 listopada 1991r. do 31 stycznia 1992r. i od 3 lipca 1996r. do 30 września 1997r., kiedy do zatrudniony był na stanowisku mistrzowskim, można rozważać w kontekście pracy w warunkach szczególnych, co znajduje potwierdzenie w aktach osobowych.
Z wyjaśnień samego wnioskodawcy, który kładł szczególny nacisk na wyeksponowanie wykonywania osobiście szeregu czynności wynika, że poza dobieraniem składu tworzy i barwników jego rola w procesie produkcji polegała na przyuczaniu pracowników do wykonywania określonych czynności. Zdaniem Sądu takie działanie nie może być uznane za wykonywanie stale i w pełnym wymiarze pracy w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk, czy za ciągłe nadzorowanie pracy robotników, gdyż przyuczenie pracownika jest procesem jednorazowym, natomiast za jakość i przestrzeganie norm i procesów technologicznych oraz nadzór nad robotnikami, odpowiadali mistrzowie. Sam wnioskodawca przyznał, że nawet do sporządzania dokumentów związanych z funkcjonowaniem działu, czy wydziału, zatrudnieni byli pracownicy, tak, że nie musiał wykonywać tego osobiście.
Sąd Okręgowy podniósł, że również praca na stanowisku samodzielnego technologa nie może być uznana za pracę w warunkach szczególnych, gdyż stanowisko to nie jest wymienione w zarządzeniu resortowym (uchwale Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy z 30.06.1983r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze), a ponadto opisany przez wnioskodawcę charakter pracy nie może być uznany za spełniający kryteria z działu XIV poz. 24 załącznika do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy zacytował przepisart. 184 ust. 1 i 2 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2009r. Nr 153, poz.1227) oraz przepisart. 32 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2004r. Nr 39, poz.353) i orzekł, ze wprawdzie wnioskodawca skończył 60 lat życia w dniu(...). udowodnił ponad 25 lat okresów zatrudnieni, udowodnił także ponad 15 lat pracy w warunkach szczególnych i na dzień złożenia wniosku o emeryturę nie pozostawał w zatrudnieniu, nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego, jednakże nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych. W takiej sytuacji należało przyjąć, że wymieniony nie spełnił wszystkich przesłanek niezbędnych do uzyskania prawa do emerytury na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Od tego wyroku apelację wniósł wnioskodawcaM. D.zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi zarzucał:
1. naruszenie prawa materialnego:
- art.184 w związku zart.32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związku z§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzepoprzez przyjęcie, że w okresach od 21 października 1975 roku do 31 marca 1990 roku, od 21 listopada 1991 roku do 31 stycznia 1992 roku i od 3 lipca 1996 roku do 30 września 1997 roku praca ubezpieczonego nie odpowiadała swoim rodzajem i charakterem stanowiskom wymienionym w dziale XIV poz.24 wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia, które uprawniało do emerytury na podstawie wrt.184, co uzasadniało decyzję odmawiającą przyznanie ubezpieczonemu prawa do świadczenia;
2. naruszenie prawa procesowego:
-art. 233 § 1 kpcprzejawiające się w braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego w szczególności zeznań świadków oraz odmowie mocy dowodowej zeznaniom świadków oraz świadectwu pracy wydanemu przez pracodawcę i w konsekwencji przyjęcie, że wykonywana przez niego praca nie była pracą na stanowisku wymienionym w dziale XIV, poz.24 wykazu A;
-art.328 § 2 kpcpoprzez niewskazanie, jakie fakty Sąd uznał za udowodnione, a które nie, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił mocy dowodowej;
3. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiał dowodowego poprzez ustalenie, że ubezpieczony nie nadzorował osób zatrudnionych w sposób bezpośredni jako kierownik działu regeneracji tworzyw oraz kierownik zakładu zabawek z tworzyw sztucznych mimo zeznań świadków, którzy twierdzą, że nadzorował on pracowników w tym okresie w pełnym wymiarze czasu pracy.
Wnosił o zmianę wyroku w całości i przyznanie prawa do emerytury od dnia 1 stycznia 2012 roku ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna, co do żądania uchylenia zaskarżonego wyroku.
Sąd Apelacyjny stwierdza, że Sąd Okręgowy nie przeprowadził właściwego postępowania dowodowego przez wydaniem rozstrzygnięcia co do ustalenia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym. Ustalenia Sądu Okręgowego nie dawały podstawy do wydania wyroku, bowiem nie została rozpoznana istota sprawy.
Sąd Okręgowy prowadząc postępowanie dowodowe nie poczynił ustaleń w zakresie wyjaśnienia, na czym polegała praca wnioskodawcy na stanowiskach wymienionych w wystawionym przez pracodawcę świadectwie pracy, a zwłaszcza na stanowisku kierownika działu regeneracji tworzyw od 1 października 1975 roku do 30 czerwca 1987 roku, kierownika zakładu zabawek z tworzyw sztucznych od 1 lipca 1987 roku do 31 marca 1990 roku, mistrza zakładu nr 3 od 21 listopada 1991 roku do 31 stycznia 1992 roku oraz mistrza działu tworzyw od 3 lipca 1996 roku do 30 września 1997 roku, w jakim zakresie wnioskodawca sprawował nadzór nad jakością produkcji i nadzorze nad pracownikami zatrudnionymi na stanowiskach uznanych za stanowiska pracy w warunkach szczególnych , jakie to były stanowiska, jakie prace wykonywane na oddziałach były pracami podstawowymi i które z nich są kwalifikowane jako prace w warunkach szczególnych. Sąd Okręgowy ograniczył swoje ustalenia wyłącznie do części obowiązków wnioskodawcy, pozostałe okoliczności związane z pracą wnioskodawcy nie zostały ustalone. Ich brak uniemożliwia kontrolę prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia. Brak wyjaśnienia tych okoliczności powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bowiem wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania w całości. Należy też zwrócić uwagę, że uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom zart. 328 § 2 KPC– zawiera ono przytoczenie niektórych tylko z istotnych okoliczności, zacytowane chaotycznie fragmenty zeznań wnioskodawcy i świadków i nie odnosi się do całości zebranego materiału dowodowego i nie wyjaśnia, dlaczego w oparciu o ten materiał Sąd Okręgowy uznał, że praca nie może być kwalifikowana jako wymienione w dziale IV wykazu A poz.17 „prace przy produkcji i przetwórstwie żywic i tworzyw sztucznych oraz produkcji surowców, półproduktów i środków pomocniczych stosowanych do ich produkcji i przetwórstwa, produkcji wosków i woskoli”.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy uzupełni dowód z przesłuchania wnioskodawcy ustalając, na czym polegały codzienne obowiązki wnioskodawcy na stanowiskach wymienionych w świadectwie pracy, jakie prace w poszczególnych działach były wykonywane jako podstawowe i które z nich są wymienione w wykazie A jako prace w warunkach szczególnych, czy wnioskodawca sprawował bezpośredni dozór nad pracownikami wykonującymi prace w szczególnych warunkach oraz jakie wykonywał czynności i ile czasu zajmowały poszczególne prace.
Po zebraniu materiału dowodowego Sąd dokona oceny, czy materiał ten daje podstawy do ustalenia, że praca wnioskodawcy w okresach wymienionych w świadectwie wykonywania prac w warunkach szczególnych odpowiadała warunkom wymienionym wrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. Nr 8, poz.43), czy wykonywał ją przez przynajmniej 15 lat i tym samym, czy zostały spełnione przesłanki zart.184w związku zart.32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz.U. Nr 153 z 2009 roku poz.1227) a następnie wyda stosowny wyrok w zakresie zaskarżonej decyzji i wniesionego odwołania.
Z tych względów i na mocyart.386 § 4 KPCSąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji, pozostawiając na podstawieart.108 § 2 KPCSądowi I instancji orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego.