Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 2291/11
Data wyroku: 2012-08-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Pietrzak, Marek Procek, Marek Żurecki
Słowa kluczowe: Składki Na Ubezpieczenia Społeczne – Odpowiedzialność Za Zaległości
Podstawa prawna: art. 6 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe /Dz.U. Nr 71, poz. 609/

Sygn. akt III AUa 2291/11

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 sierpnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny w KatowicachIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Marek Procek (spr.)

Sędziowie

SSA Marek Żurecki
SSA Jolanta Pietrzak

Protokolant

Beata Gandyk

po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2012r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaW. P.(W. P.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
o umorzenie należności z tytułu składek
na skutek apelacji ubezpieczonejW. P.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Katowicach
z dnia 19 sierpnia 2011r. sygn. akt X U 953/11

oddala apelację.
/-/ SSA J. Pietrzak/-/ SSA M. Procek/-/ SSA M. Żurecki
Sędzia   Przewodniczący   Sędzia

Sygn. akt III AUa 2291/11

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 28 marca 2011 r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.odmówił ubezpieczonejW. P.umorzenia należności z tytułu składek za okres, w którym pobierała zasiłek macierzyński oraz za okres, w którym przebywała na urlopie wychowawczym.W uzasadnieniu wskazał, że wniosek o umorzenie należności zgodnie z przepisamiustawy z dnia 24 kwietnia 2009r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowemożna było złożyćw okresie od dnia 1 września 2009 r. do dnia 1 września 2010 r. i termin ten z mocy ustawy nie ulega wydłużeniu czy przywróceniu, zaś ubezpieczona takowy wniosek złożyła w dniu 22 marca 2011 r.
Od decyzji tej ubezpieczona wniosła odwołanie wnosząc o jej zmianęi umorzenie należności z tytułu składek za okres, w którym pobierała zasiłek macierzyński i przebywała na urlopie bezpłatnym. Ubezpieczona podniosła,iż uprawdopodobniła, że nie mogła dochować wymaganego terminu do złożenia wniosku, dodając, że organ rentowy przez 6 lat nie informował jej, że w zakresie opłacania za nią składek zaistniały jakiekolwiek nieprawidłowości.
Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracyi Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach w punkcie 1, oddalił odwołanie ubezpieczonej, natomiast w punkcie 2 przekazał organowi rentowemu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.celem rozpoznania i wydania decyzjizłożony na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2011 r. wniosek ubezpieczonejo umorzenie składek na ubezpieczenie społecznewtrybieart. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychza okres od 3 września 2001 r. do 3 marca 2002 r.
Sąd Okręgowy wskazał, iż ubezpieczonaW. P.w okresie od dnia3 września 2001 r. do dnia 3 marca 2005 r. przebywała na urlopie macierzyńskimi wychowawczym, prowadząc jednocześnie działalność gospodarczą w ramachspółki cywilnej (...). W lutym 2011 r. organ rentowy wezwał ubezpieczoną do złożenia deklaracji korygującej za okres od dnia 3 września 2001 r. do dnia 3 marca 2005 r.
W dniu 22 marca 2011 r. ubezpieczona zwróciła się do organu rentowego,w oparciu o przepisyustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe, z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres w jakim przebywała na urlopie macierzyńskim oraz wychowawczym i jednocześnie prowadziła działalność gospodarczą. Wystąpiła równocześnie do organu rentowego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o umorzenie należności składkowych.
Postanowieniem z dnia 28 marca 2011 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o umorzenie wyżej wskazanych należności składkowych i w tym samym dniu wydał zaskarżoną decyzję.
Na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2011 r. ubezpieczona oświadczyła, że składa wniosek o umorzenie należności składkowych za sporne okresy w oparciu o przepisyustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Według Sądu Okręgowego, w sprawie bezspornym pozostawało, że w okresie od dnia 3 września 2001 r. do dnia 3 marca 2005 r. odwołująca się przebywała na urlopie macierzyńskim i wychowawczym, prowadząc działalność gospodarczą i nie opłacając z tytułu prowadzonej działalności składek. Poza sporem pozostawało także, że wniosek o umorzenie należności składkowych w oparciu o przepisyustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe odwołująca się złożyła w dniu 22 marca 2011 r.
Tak więc, Sąd ten, powołując się na treśćart. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawyz dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe(Dz. U. nr 71, poz. 609 z pózn. zm.) wskazał, że wniosek,o którym mowa w tychże przepisach, można było złożyć, stosownie do art. 6 tejże ustawy, do dnia 1 września 2010 r. Podkreślił przy tym, że jest to termin ustawowyi nie ulega przywróceniu.
Jednocześnie Sąd Okręgowy zaznaczył, że rozpoznając sprawę miał na uwadze, iż na mocyart. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe oraz ustawęo zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustawuchylony zostanieart. 6 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe. Jednakna dzień wydania zaskarżonej decyzji przepisart. 6 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r.obowiązywał też w dacie orzekania. Natomiast, stosownie doart. 316 k.p.c., sąd wydaje wyrok biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozpraw,co sprawia, że zaskarżona decyzja, w ustalonym stanie faktycznym sprawy, w pełni odpowiada prawu.
Ponadto Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na to, że z dniem ogłoszeniaw Dzienniku Ustaw ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. ubezpieczona będzie mogła ponownie zgłosić wniosek o umorzenie należności składkowych za okres w jakim przebywała na urlopie macierzyńskim oraz wychowawczym i jednocześnie prowadziła działalność gospodarczą, gdyż wniosek taki, wobec uchylenia art. 6 ustawy z dnia24 kwietnia 2009 r., nie będzie już ograniczony czasowo.
Mając powyższe na uwadze, Sąd ten, z mocyart. 47714§ 1 k.p.c.orzekł jakw pkt 1 sentencji wyroku. Zgłoszony zaś na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2011 r. nowy wniosek ubezpieczonej o umorzenie składek w trybieart. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie rozpoznany dotąd przez organ rentowy, Sąd na mocyart. 4771§ 2 k.p.c, przekazał organowi rentowemu celem rozpoznania i wydania stosownej decyzji - o czym orzekł w pkt 2 sentencji wyroku.
Apelację od powyższego wyroku w części dotyczącej jego punktu 1 wniosła ubezpieczona, domagając się jego zmiany w zaskarżonej części poprzez uchylenie decyzji ZUS Oddział wC.i przekazanie sprawy temu organowi rentowemu celem ponownego rozpoznania i wydania decyzji, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu swojego stanowiska apelująca wskazała na pojawienie się nowego faktu w postaci wejścia w życie w dniu 6 września 2011 r.ustawy z dnia28 lipca 2011 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe oraz ustawę o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw. Według apelującej, zasadnym stała się zmiana zaskarżonego wyroku w związku z faktem,iż ubezpieczonej w myśl aktualnie obowiązujących przepisów przysługuje prawo złożenia wniosku o umorzenie należności składkowych za okres w jakim przebywała na urlopie macierzyńskim i wychowawczym i jednocześnie prowadziła działalność gospodarczą bez ograniczenia terminem, wobec uchyleniaart. 6 ustawy z dnia24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe(Dz. U. nr 71, poz. 609 z opóźni, zm.). Zdaniem skarżącej,nieuwzględnienie apelacji doprowadziłoby do uprawomocnienia się decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek, które w myśl obowiązującychw chwili obecnej przepisów podlegają umorzeniu na wniosek powódki nie ograniczony czasowo, co w rażący sposób naruszałoby zasady współżycia orazart. 32 Konstytucji.

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Przyjmując ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji jako własne, uznał, że apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Otóż bowiem, zakładając, że w postępowaniu przed organami rentowymi miały (na mocy art. 95 cyt. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników orazart. 180 k.p.a.) i nadal mają (na podstawieart. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r.o systemie ubezpieczeń społecznychiart. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) posiłkowe zastosowanie przepisyKodeksu postępowania administracyjnego, przy uwzględnieniuart. 104 k.p.a., należy przyjąć, że decyzją administracyjną organu rentowego, jest jednostronna czynność posiadająca odpowiednią formę prawną i określająca konsekwencje stosowanej normy prawnej w odniesieniu do konkretnie oznaczonego adresata w sprawie indywidualnej.
Istotnym elementem decyzji, jako przejawu woli organu administracyjnego, jest stanowcze rozstrzygnięcie sprawy objętej wnioskiem wszczynającym postępowanie. Inaczej mówiąc, decyzja administracyjna - zgodnie zart. 104 k.p.a.- rozstrzyga sprawę co do jej istoty w granicach żądania określonego przez strony.
Natomiastrozstrzyganie w postępowaniu administracyjnym polega na zastosowaniu obowiązującego prawa do ustalonego stanu faktycznego sprawy administracyjnej. W ten sposób organ administracji publicznej realizuje cel postępowania administracyjnego, jakim jest urzeczywistnienie obowiązującej normy prawnej w zakresie stosunków administracyjno-prawnych, gdy stosunki te tego wymagają. Stosownie do tego celu postępowania administracyjnego, jak i istoty decyzji administracyjnej można odróżnić podstawę faktyczną i podstawę prawną decyzji administracyjnej. Podstawę faktyczną stanowią dokonywane przez organ administracji publicznej ustalenia faktyczne, a podstawę prawną stanowią te przepisy prawne, które organ przyjął w danym wypadku za obowiązujące i zastosował w swym orzeczeniu(M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2000 r.).
Jednocześnie należy zauważyć, że postępowanie sądowe w sprawach dotyczących ubezpieczenia społecznego wszczynane jest w rezultacie odwołania wniesionego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma więc ono - na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy - charakter odwoławczy. Jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem - w aspekcie formalnym i materialnym - decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z urzędu. Jest zatem postępowaniem kontrolnym. Badanie owej legalności decyzji i orzekanie o niej jest możliwe tylko przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącegow chwili wydawania decyzji. Natomiast postępowanie przed sądem powszechnym jest postępowaniem sprawdzającym, weryfikującym ustalenia dokonane przez organ rentowy.
Przedstawione rozważania opisują relację pomiędzy: żądaniem wniosku, przedmiotem rozpoznania w postępowaniu administracyjnym przed organem rentowym (zakończonym wydaniem decyzji) oraz postępowaniem sądowym (sprowadzającym się do badania jej legalności).
Tak więc, trzeba wskazać, że ubezpieczona we wniosku złożonym w dniu 22 marca 2011 r., powołując się na przepisyustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe(Dz.U. Nr 71,poz. 609), domagała się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od dnia 3 września 2001 r. do dnia 3 marca 2002 r. Jednocześnie złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia opisanego wyżej wniosku.
Trzeba zatem wskazać, że zgodnie z normą art. 6 cyt. ustawy z dnia24 kwietnia 2009 r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) wnioski o umorzenie można było składać w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, czyli do dnia 1 września 2010 r.
Problemem prawnym wymagającym rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest kwestia charakteru terminu do złożenia tegoż wniosku, a mianowicie, czy jest on terminem procesowym, czy też terminem materialnym.
W związku z tym zauważyć należy na wstępnie, iż w orzecznictwie orazw doktrynie przyjmuje się, że o charakterze konkretnego przepisu nie decyduje to,w jakim miejscu został on zamieszczony, czy też, w jakim okresie został wprowadzony, lecz jego treść i wynikająca z niej funkcja, którą przepis ten ma spełniać oraz jego istota (por. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1986 r., sygn. akt III PZP 8/86, OSNC z 1986 r., z. 12,poz. 194).
Różnicy pomiędzy wskazanymi rodzajami terminów należy szukać w skutkach uchybienia danego terminu.
Terminy procesowe dotyczą dokonywania czynności procesowych, ale tylko takich czynności, które stają się aktualne już w toku konkretnego postępowania. Bezskuteczny upływ takiego terminu pozbawia stronę możliwości skutecznego dokonania określonej czynności procesowej (np. apelacji w postępowaniu cywilnym lub odwołania w postępowaniu administracyjnym). Terminy procesowe podlegają generalnie przywróceniu. WKodeksie postępowania administracyjnegomożliwość taką przewidują przepisyart. 58-60.
Natomiast termin prawa materialnego jest terminem, który ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację praw podmiotowych, a jego skuteczny upływ powoduje wygaśnięcie określonego prawa podmiotowego lub niemożliwość jego realizacji. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowoi jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin (por. także: uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnegoz dnia 14 października 1996 r., sygn. akt OPK 19/96, ONSA z 1997 r. z. 2, poz. 56).
Ponadto wskazać należy, iż w literaturze przyjmuje się, że w razie uchybienia terminu materialnego, odnośnie którego ustawodawca nie przewidział dopuszczalności przywrócenia terminu - administracyjny stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, nie ma zatem przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu (tak m.in. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2004, s. 321; stanowisko to znajduje potwierdzenie również (w:) wyroku NSA z dnia 28 maja1997 r., sygn. akt I SA/Gd 2334/96).
Rację ma Sąd I instancji podnosząc, iż powołany przepisyart. 6 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowekształtował termin prawa materialnego, którego uchybienie powodowało wygaśnięcie uprawnienia do złożenia wniosku o umorzenie należnościz tytułu składek. Jednocześnie trzeba zauważyć, że przepisy cyt. ustawy nie przewidywały możliwości przywrócenia opisanych terminów. Tym samym bez znaczenia dla opisanego wyżej skutku pozostawała przyczyna uchybienia temu terminowi, a w tym kwestia ewentualnego zawinienia którejś ze stron.
W świetle przedstawionych okoliczności, uznać należy, iż brak było podstaw do uwzględnienie wniosków apelacji.
Wypada jedynie dodać, że po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. zmieniającejustawę o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe oraz ustawę o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. nr 185, poz. 1095), wnioskio umorzenie należności z tytułu składek można składać i po dniu 1 września 2010 r.
Konkludując, Sąd drugiej instancji uznał, że apelacja nie zasługuje na uwzględnienie i na mocyart. 385 k.p.c., orzekł, jak w sentencji.

/-/ SSA J. Pietrzak/-/ SSA M. Procek/-/ SSA M. Żurecki
Sędzia   Przewodniczący   Sędzia

ek