Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 690/12
Data wyroku: 2013-01-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Białecka, Anna Polak, Romana Mrotek
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 32 i 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 690/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 stycznia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Romana Mrotek

Sędziowie:

SSA Anna Polak
SSA Barbara Białecka (spr.)

Protokolant:

St. sekr. sąd. Elżbieta Kamińska

po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2013 r. w Szczecinie
sprawyM. P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.W..
o przyznanie emerytury
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 29 czerwca 2012 r. sygn. akt VI U 541/12

oddala apelację.

Sygn. akt III AUa 690/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 27.03.2012r., zmienioną decyzją z dnia 7.05.2012r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówiłM. P.prawado emerytury w szczególnych warunkach, wyjaśniając, że według stanu na dzień 1.01.1999r. w udowodnionym okresie 23 lat, 9 miesięcy i 29 dni ogólnego stażu nie został udokumentowany co najmniej 15-letni staż pracy w szczególnych warunkach, stalei w pełnym wymiarze czasu pracy. Z treści tych decyzji wynika, że organ rentowy odmówił uwzględnienia okresu zatrudnienia jako pracy w szczególnych warunkach:
- od 01.10.1982r. do 31.08.1993r. i od 01.10.1994r. do 31.01.1995r. wWojewódzkim Przedsiębiorstwie (...)wG.,z uwagi na brak świadectwa pracy w szczególnych warunkach, zaś w świadectwie pracy wskazano pomocnika młynarza, gdy tymczasem takie stanowisko nie zostało ujętew wykazach prac w szczególnych warunkach zarządzenia resortowego, czy rozporządzeniuz 1983r.,
- 01.09.1993r. do 30.09.1994r. w(...)Firmie (...)wZ.na stanowisku robotnika magazynowego z powodu braku świadectw pracy w szczególnych warunkach.
Ubezpieczona w odwołaniu od decyzji organu rentowego wniosła o jej zmianęi przyznanie emerytury. Podniosła, że faktycznie pracowała w spornych latach 1.10.1982r. – 31.01.1995r. w szczególnych warunkach, bardzo ciężko, wWojewódzkim Przedsiębiorstwie (...)wG., konkretniewmłynie (...).
Pozwany organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, powielając argumentacjęzzaskarżonej decyzji. W toku postępowania wniósł nadto o zasądzenie od ubezpieczonej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (k.82).
Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 29.06.2012r. zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowegoi przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury począwszy od 1.02.2012r.
Sąd I Instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych.

M. P.,urodzona (...), w okresach od dnia 1.10.1982r. do 31.08.1993r oraz od 1.10.1994r. do 31.01.1995r. była zatrudniona wWojewódzkim Przedsiębiorstwie (...)wG.–(...)początkowo jako robotnik magazynowy, a następnie jako trzepacz worków, potem jako robotnik pomocniczy i pomocnik młynarza.M. P.przez cały okres zatrudnienianie pracowała w magazynie. Jako robotnik magazynowy i trzepacz worków zajmowała się czyszczeniem i reperowaniem (cerowaniem) worków po ziarnach i po śrucie, które następnie odkładała i odnosiła do magazynu, skąd pobierane były do kolejnego wykorzystania. Pomieszczenie, w którym wykonywała te czynności było w młynie, znajdowała się w nim maszyna do czyszczenia worków i panowało w nim bardzo duże zapylenie. Pracę tę wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, bez przerw w zatrudnieniu do dnia 30.11.1987 r. Od dnia 01.12.1987 r. powierzono jej obowiązki pomocnika młynarza. Pracowała wtedy na trzy zmiany bezpośrednio przy przemiale ziarna na mąkę, a na jednej zmianie pracował z nią młynarz. Oboje wykonywali takie same czynności.
Sąd meriti ustalił również, że w pomieszczeniu młyna panowało bardzo duże zapyleniei hałas, aM. P.wykonywała pracę stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, bez przerw w zatrudnieniu. W latach 1982-1993 pracowała razem z nią w charakterze młynarzaT. K., a w latach 1990-1997H. P.jako trzepacz worków.
Sąd Okręgowy ustalił ponadto, że w okresie od 01.09.1993r. do 30.09.1994r. ubezpieczona pracowała w(...)wZ.jako robotnik magazynowy, stalei w pełnym wymiarze, bez przerw w zatrudnieniu, zajmując się trzepaniem worków.
W dniu 20.02.2012 r.M. P.złożyła wniosek o emeryturę i organ rentowy uznał za udowodnione 23 lata, 9 miesięcy i 29 dni okresów  składkowych i nieskładkowych, w tym 4 lata, 2 miesiące i 1 dzień okresów pracy w warunkach szczególnych.
W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie zasługiwało na uwzględnienie i wskazał przepisyart. 184 ust. 1 , ust. 2w zw. zart. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity opubl. w Dz. U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227, ze zmianami) - zwaną dalej ustawą emerytalną - oraz§ 2 ust. 1 i 2, § 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrówz dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionychw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983r., Nr 8, poz. 43ze zm.) - zwanego dalej „rozporządzeniem z 1983 roku”, jednocześnie przytaczając ich treść.
Sąd pierwszej instancji podniósł, iż w rozpatrywanej sprawie ubezpieczona wykazała, że pracowała stale, w pełnym wymiarze czasu pracy i bez przerw w zatrudnieniu od 01.10.1982r. do 31.08.1993r., a następnie od 01.10.1994r. do 31.01.1995r. wWojewódzkim Przedsiębiorstwie (...)wG.- Młyn wB.oraz od 01.09.1993r. do 30.09.1994r. w(...)wZ..Sporne było natomiast to, czy praca, którą wykonywała, była pracą w warunkach szczególnych.
Sąd Okręgowy wskazał, że fakt pracy ubezpieczonej w(...)przy trzepaniu worków i przemiale mąki potwierdzają akta osobowe zakładu pracy oraz świadectwa pracy, jak również zakres czynności pracownika młynarza. Dokumenty te wzajemnie ze sobą korespondują i nie budziły wątpliwości Sądu Okręgowego co do ich autentyczności. Również strony nie kwestionowały tych dokumentów. Treści w nich zawarte znalazły potwierdzenie w zeznaniach ubezpieczonej i świadkówT. K.iH. P., które zeznały, że ubezpieczona pracowała przy trzepaniu worków i ich renowacji, a także przy mieleniu mąki. Zeznania tych świadków okazały się dokładne, korespondowały ze sobą oraz z dokumentami z akt osobowych i akt pozwanego.
Sąd Okręgowy wskazał, że prace przy wytwarzaniu mąki, kasz, płatków i śrutysą pracami wymienionymi w wykazie A, w dziale X dot. rolnictwa i przemysłu rolno-spożywczego pod poz.10 załącznika do ww. rozporządzenia z 1983r i z tego powodu pracę ubezpieczonej na stanowisku pracownika młynarza w okresie od 01.12.1987r.do 31.08.1993r. i od 01.10.1994r. do 31.01.1995r. (6 lat i miesiąc ) należało uznać za pracęw warunkach szczególnych, wykonywaną stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Natomiast praca przy trzepaniu i cerowaniu worków, w ocenie Sądu meriti, była pracąujętą w poz. 10, działu X „Przemysł zbożowo-młynarski”, stanowiącym załącznik do zarządzenia nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31.03.1988 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, tj. konkretnie przy wytwarzaniu mąki, kasz, płatków i śruty. Praca robotnika pomocniczego odpowiadała zaś ppkt 9 załącznika do zarządzenia nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31.03.1988 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, tj. pracy renowatora opakowań zbóżi przetworów zbożowych. Sąd Okręgowy uznał zatem, że ubezpieczona pracowała w szczególnych warunkach przez okres 12 lat i 4 miesięcy, co po zsumowaniu z okresem uznanym przez pozwanego w wymiarze 4 lat, 2 miesięcy i 1 dnia, dało łącznie 16 lat,6 miesięcy i 1 dzień pracy w warunkach szczególnych.
Skoro zatem ubezpieczona osiągnęła wiek 55 lat w dniu 15.06.2011r., posiada wymagany staż emerytalny - okresy składkowe i nieskładkowe, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach, a nadto rozwiązała stosunek pracy i nie przystąpiła do OFE, to tym samym spełniła wszystkie warunki wymagane dla przyznania prawa do emerytury.
W powyższym stanie faktycznym i prawnym, Sąd Okręgowyna podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję iprzyznał ubezpieczonej prawo do emerytury począwszy od 1.02.2012 roku.

Rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji zaskarżył w całości Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego zmianę poprzez oddalenie odwołania.
Rozstrzygnięciu Sądu Okręgowego apelujący zarzucił następujące uchybienia:
- błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, iż ubezpieczona w sposób wiary­godnyi nie budzący wątpliwości wykazała, że praca, jaką wykonywała w okresie od 01.10.1982 r.do 31.08.1993 r. i od 01.09.1994 r. do 31.01.1995 r. w(...)wG.W.. oraz od 01.09.1993r. do 30.09.1994r. w(...)wZ.była pracą w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wykonywaną stale i w pełnym wymiarzew rozumieniu rozporządzenia z 1983 r.,
- przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów wskutek uznania, że zgromadzonyw sprawie materiał dowodowy stanowi wystarczającą i wiarygodną podstawę do uznaniaza udowodniony fakt wy­konywania przez ubezpieczoną pracy w szczególnych warunkach przez okres co najmniej 15 lat.
Apelujący podniósł, że zaliczenie nieudokumentowanych okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach, stale i w pełnym wymiarze, dla celów uzyskania świadczenia emerytalnego wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i wzajemnie się uzupełniają­cych i zasadniczo stwierdza się to odpowiednimi dokumentami wy­stawionymi przez pracodawcę, a tylko wyjątkowo zeznaniami świadków. Tak więc to na ubezpieczonej ciążył obowiązek przedłożenia dowodów świadczących w sposób jednoznaczny, niewątpliwy o wykonywaniu pracy w szczególnych warun­kach w spornym okresie przez okres co najmniej 15 lat. W ocenie apelującego zaoferowane jednak przez ubezpieczoną dowody nie są przekonujące, skoro świadekT. W.zeznała, że ubezpieczona wykonywała różne czynności, w tym porządkowe, sprzątanie, liczenie worków, cerowanie worków, choć nie pracowała z nią na jednej zmianie. Zeznania tego świadka wskazują, że ubezpieczona była pracownikiem magazynowym, choć zgodnie z jej twierdzeniami wszyscy w młynie robilito samo, niezależnie od zajmowanego stanowiska.
ŚwiadekH. P.nigdy nie pracowała razem z ubezpieczona, a pracę w(...)rozpoczęła dopiero w 1990r., a zatem jej zeznania nie mają żadnego znaczenia w sprawie.
Ubezpieczona nie ustosunkowała się do treści apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja organu rentowego nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Apelacyjny uznał zaskarżony wyrok za prawidłowy, podzielając w całości ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione przez Sąd pierwszej instancji. Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że ubezpieczona spełnia wszystkie przesłanki, niezbędne do uzyskania prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym.
W niniejszej sprawie kwestią sporną było, czy ubezpieczona pracowała w szczególnych warunkach wWojewódzkim Przedsiębiorstwie (...)wG.–Młynie (...)oraz wA.Firmie (...)wZ..
Sąd Apelacyjny wskazuje, że za zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych rzeczywiście przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia (art. 32 ust. 2 cyt. ustawy), a w myśl art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, a do tychże zalicza sięrozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983r., Nr 8, poz. 43 ze zm.) – zwane rozporządzeniem z 1983r. Interpretacja zapisów wykazu do tego rozporządzenia musi być jednak dokonywana w kontekście normyart. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej.
Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że prawo do emerytury w wieku niższym od powszechnego z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest ściśle związane z szybszą utratą zdolności do zarobkowania z uwagi na szczególne warunki lub szczególny charakter pracy. Tym samym, w świetle art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej, pracami w szczególnych warunkach nie są wszelkie prace wykonywane w narażeniu na kontakt z niekorzystnymi dla zdrowia pracownika czynnikami, lecz jedynie takie, które zostały rodzajowo wymienione w rozporządzeniu z 1983r.
Za prace w szczególnych warunkach, zgodnie z punktem 10 działu X dotyczącego branży rolniczej i przemysłu rolno – spożywczego, wykazu A, stanowiącego załącznikdo rozporządzenia z 1983r. wskazano „prace przy wytwarzaniu mąki, kasz, płatków i śruty”. Zdaniem Sądu Apelacyjnego tak szerokie ujęcie prac młynarskich („przy wytwarzaniu”), przesądza, że chodzi nie tylko o prace ściśle związane z mieleniem mąki itd., ale i o pozostałe prace związane z wytwarzaniem mąki, kasz, płatków i śruty, w trudnych warunkach,a za takie należy uznać prace w dużym zapyleniu i dużym hałasie. Ze zgromadzonej zaś dokumentacji pracowniczej jednoznacznie wynika, że ubezpieczona, mając wykształcenie podstawowe, w spornym okresie, tj. od 01.10.1982r. pracowała wMłynie (...)jakopracownik fizyczny,początkowo jako robotnik pomocniczy, a następnie na stanowisku trzepacza worków, a od 01.01.1992r. do 31.08.1993r. jako pomocnik młynarza(zawiadomienia o powierzaniu stanowisk, zmianie grupy zaszeregowania, zawiadomienieo dodatku za wysługę lat, świadectwo pracy z dnia 31.08.1993r., k. 24, 25 , 26, 27, 28, 30, 32, 34, umowy o pracę, k. 43), a po ponownym zatrudnieniu w tym zakładzie od 01.10.1994r. do 31.01.1995r. jako pomocnika młynarza - cały czas w pełnym wymiarze czasu pracy (umowa o pracę z dnia 1.10.1994r., k. 54, powierzenie obowiązków pomocnika młynarza,k. 51, wypowiedzenie umowy z przyczyn ekonomicznych z k. 52, świadectwo pracy z k. 49 – pomocnik młynarza, ewidencje czasu pracy i karty zasiłkowe, karty wynagrodzeń, k. 59-79). Ubezpieczona, jak wynika z rocznych kart wynagrodzeń, otrzymywała systematycznie także dodatek szkodliwy (do k. 77). W okresie kiedy ubezpieczona miała przerwę w pracywMłynie (...), tj. od 01.09.1993r. do 30.09.1994r., pracowała wA., OddzialewG.W.. na stanowisku robotnika (pracownika) magazynowego, w pełnym wymiarze czasu pracy (umowa o pracę, k. 56, świadectwo pracy z dnia 30.09.1994r., k. 55). Jak wynika z rocznych kart wynagrodzeńM. P.również i wtedy otrzymywała dodatek szkodliwy (karta za 1994r., z k. 78). Sąd Apelacyjny miał też na uwadze znajdujące się w aktach sprawy zakresy czynności na stanowisku trzepacza worków z k. 33 i młynarzaz k. 29, z tym, że ubezpieczona pracowała jako pomocnik młynarza. Z dokumentów tych nie wynika jednak, aby obowiązki, jakie wykonywała ubezpieczona były realizowanew środowisku wolnym od zapylenia, czy hałasu. Praca na stanowisku trzepaczka worków, choć wykonywana przy pomocy urządzeń, wytrząsających resztki mąki itd. , nie była wolna od pyłów z czyszczonych worków. Tym bardziej, praca pomocnika młynarza była ściśle związana procesem technologicznym i wytwarzanym surowcem i nie sposób było uniknąć hałasu oraz zapylenia. Należy wyjaśnić, że poszczególne prace z wykazu A rozporządzeniaz 1983r. mają charakter stanowiskowo – branżowy i pod poszczególnymi pozycjami zamieszczono w kolejnych działach konkretne prace, czy stanowiska i nie jest to efektem przypadku. Specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje bowiem charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one wykonywane, ich uciążliwośći szkodliwość dla zdrowia. Ubezpieczona pracując w młynie, jako pracownik fizyczny, stale przebywała w środowisku pełnym pyłów i w hałasie związanym m.in. z mieleniem zbóż.Także praca robotnika magazynowego była związana z uciążliwymi czynnikami,gdy weźmie się pod uwagę, że pyły zbożowe są wszechobecne, tak podczas produkcji surowca, jak jego przenoszenia, a nawet przechowywania. Zeznania świadkaT. K., pracującej wMłynie (...), od 02.05.1981r. do 31.08.1993r. jako pomocnik młynarza (świadectwo pracy z k. 25, a.e., tom IV) okazały się również cennym źródłem informacji, gdyż świadek wyjaśniła na czym polegały prace w młynie. Okoliczność, że świadek pracowała na innych zmianach niż ubezpieczona, nie zmienia faktu, że obie wykonywały te same czynności. Na tym samym polegały zadania świadka oraz ubezpieczonej i przy ledwie kilku osobowej, a zatem niewielkiej załodze, na jednej zmianie nie było sposobu, aby unikać wykonywania czynności w bliskości urządzeń mielących, i w miejscach zapylonych, czy w hałasie. Zeznania drugiego świadka tylko potwierdziły, że środowisko, w jakim pracowała ubezpieczona, było związane z dużym zapyleniem i hałasem. W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie ulegało wątpliwości, że ubezpieczona wykonywała prace w dużym zapyleniu i hałasie. Należy dodać, że jednym z koniecznych warunków jest, aby praca w szczególnych warunkach była wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z 1983r. (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75 i z dnia 24 marca 2009 r., I PK 194/08, LEX nr 528152). W przypadku ubezpieczonej, wykonywała ona pracę w trybie zmianowym, po 8 godzin, stale, a nadto w pełnym wymiarze czasu pracy. Swobodna, a nie dowolna, ocena materiału dowodowego w postaci zachowanej dokumentacji pracowniczej, treści zeznań świadków, prowadzi do oczywistej konstatacji, że ubezpieczona pracowała w szczególnych warunkach w rozumieniu ww. przepisów emerytalnych, wykonując prace wymagające wysiłku fizycznego, w warunkach szkodliwych. Zeznania świadków okazały się cennym i wiarygodnym źródłem wiedzy, choć nie były one przesadzające, gdyż w sprawie w której przedmiotem jest prawo do świadczenia emerytalnego istotnie wymaga się dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych – potwierdzających czy choćby uprawdopodobniających w stopniu graniczącym z pewnością nie tylko fakt zatrudnienia, ale i pozostałe okoliczności związane ze świadczeniem pracy i przy ustalaniu zatrudnienia winny być uwzględniane dokumenty z przebiegu zatrudnienia, a dopiero, gdy występują braki w dokumentacji pracowniczej, dopuszczalne jest posiłkowanie się zeznaniami świadków, czy ubezpieczonej, ale jako dowodem uzupełniającym. potwierdzającym przebieg zatrudnienia. Zeznania świadków w niniejszej sprawie potwierdziły jednakże dowody z dokumentów, z których z kolei jednoznacznie wynika, że ubezpieczona pracowała w młynie, jako pracownik fizyczny i mimo różnych obowiązków, brała udział w procesie wytwarzania mąki, kasz, itd., i mimo zmian stanowisk pracy, nadal przebywała w środowisku o znacznym stopniu uciążliwości i szkodliwości.
Reasumując, w świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego,po ponownej jego ocenie, Sąd Apelacyjny przyjął, że ubezpieczona w spornych okresachwykonywała prace w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej, przez okres co najmniej 15 lat, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy i spełniła przesłanki wymagane przy ubieganiu się o nabycie prawa do emerytury w wieku obniżonym.
Mając na uwadze przedstawioną argumentację Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację, o czym orzekł jak w sentencji.

SSA Barbara Białecka   SSA Romana Mrotek    SSA Anna Polak