Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1007/12
Data wyroku: 2013-01-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosław Szwagierczak, Roman Skrzypek, Urszula Kocyłowska
Słowa kluczowe: Podleganie Ubezpieczeniom Społecznym
Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust.1 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ub. społ.

Sygn. akt

III AUa 1007/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia10 stycznia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Mirosław Szwagierczak

Sędziowie:

SSA Urszula Kocyłowska
SSA Roman Skrzypek (spr.)

Protokolant

st.sekr.sądowy Małgorzata Leniar

po rozpoznaniu w dniu10 stycznia 2013 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuW. R.
z udziałem zainteresowanych(...) Spółka z o.o.wW.iA. J.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej
na skutek apelacji wnioskodawcy
od wyrokuSądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia26 czerwca 2012 r.sygn. aktIV U 240/12

oddala apelację
Sygn. akt III AUa 1007/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 19 grudnia 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR., na podstawieart. 83 ust. 1w zw. zart. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 9 ust. 1 i 1a, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych( t. j. Dz. U. 2009 nr 205 poz. 1585 ze zm.) stwierdził, żeW. R., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemui wypadkowemu od 30 grudnia 1999r. do 31 grudnia 1999r. i od 1 lipca 2006r. do 30 listopada 2008r.
W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, iż w dniach 30 grudnia 1999 r.i 31 grudnia 1999 r. wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej winien dokonać zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, gdyż z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnikaJ. P.(...)nie osiągnął wynagrodzenia na poziomie co najmniej wynagrodzenia minimalnego. Odnośnie zaś drugiego wskazanego w decyzji okresu organ rentowy podniósł, że uwzględniając treść decyzji ZUS Oddział wR.stwierdzającej, żeW. R.nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy o pracę nakładczą na rzecz płatnikaA. J.od 1 lipca 2006 r. do 30 listopada 2008 r., prowadzenie działalności gospodarczej jest jedynym tytułem rodzącym obowiązek ubezpieczeń i za powyższy okres w/w powinien był dokonać zgłoszenia z tego tytułu oraz naliczyć i uiścić należne składki.
W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik wnioskodawcy domagał się jej zmiany i stwierdzenia, że w spornych okresach wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy o pracę nakładczą oraz wnosił o zasądzenie kosztów postępowa.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
-art. 58 § 1 kcw zw. z§ 3ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą, poprzez uznanie, że niewykonanie minimalnej ilości pracy określonej w umowie o pracę nakładczą świadczy o zawarciu umowy w celu obejścia ustawy, a w konsekwencji daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności ex tunc;
-§ 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie pracy nakładczej w zw. zart. 22 § 1 kpi uznanie, że samo zobowiązanie nakładcy do wykonywania pracy określonej wartości nie jest wystarczające do zawarcia umowy o pracę nakładczą;
- naruszenieart. 9 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychprzez uznanie, że osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem z dwóch tytułów nie ma prawa wyboru tytułu opłacania składek;
-art. 107 kpaw zw. zart. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez brak dokładnego przytoczenia podstawy prawnej decyzji;
-art. 7 Konstytucji RP,art. 6, art. 8 oraz art. 80 kpaw zw. zart. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i oparcie decyzji na niewłaściwej podstawie prawnej;
- a takżeart. 65 § 2 kcpoprzez niezastosowanie go w sprawie i zaniechanie ustalenia, jaki był zgodny zamiar stron i cel umów o pracę nakładczą.
W uzasadnieniu odwołania wnioskodawca naprowadzał, że Zakład nie zbadał rzeczywistej woli stron w momencie zawarcia umowy i w trakcie jej wykonywania, ani nie zbadał rzeczywistego celu umowy. W sposób dowolny interpretował stan rzeczy, co w rezultacie doprowadziło do przyjęcia przez
organ rentowy rozbieżnego stanu faktycznego z rzeczywistą wolą stron. Wskazywał również, że postępowanie wyjaśniające organu rentowego było iluzoryczne, a wola i zamiar stron umowy o pracę nakładczą oraz cel umowy oceniany został przez ZUS w oparciu o jeden dowód tj. dane o wysokości wymiaru składek z systemu informatycznego Zakładu.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwR.domagał się jego oddalenia, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślał, że wnioskodawca stara się podważyć ustalenia dokonane w postępowaniach dotyczących prawomocnych decyzji wyłączającychW. R.z ubezpieczeń społecznych w systemie osób wykonujących pracę nakładczą.
Zakład wskazał przy tym, że zaskarżona decyzja w zakresie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 1 lipca 2006r. do 30 listopada 2008r. jest konsekwencją prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia24 czerwca 2004r., sygn. akt XIV U 3067/08. Zaskarżona decyzja jest kontynuacją prowadzonego postępowania w zakresie ustalenia obowiązku ubezpieczeń społecznych wnioskodawcy w stanie faktycznym i prawnym powstałym po uprawomocnieniu się decyzji wyłączających wnioskodawcę z ubezpieczeń osób wykonujących pracę nakładczą.
Wezwani do udziału w sprawie w charakterze strony zainteresowanej płatnik składekA. J.oraz płatnik(...) Sp. z o.o.wW.nie zajęli stanowiska w sprawie.
Wyrokiem z 26 czerwca 2011 r., sygn. IV U 240/12 Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie oddalił odwołanie.
Sąd ustalił , żeW. R., prowadzący działalność gospodarczą od kwietnia 1999 r., w okresie od 16 września 1999 r. do 31 grudnia 1999 r. zgłoszony został do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika(...)J. P.w wymiarze 1/8 etatu. Od 1 października 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. zgłoszony został do ubezpieczeń z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia na rzecz płatnika(...) s.c.W dniu 1 czerwca 2007r. zawarł z zainteresowanym(...) Sp. z o.o.z siedzibą wW.umowę o pracę nakładczą na czas określony, na podstawie której miał przygotowywać do wysyłki i wysyłać materiały reklamowe na wskazane adresy dostarczone przez zainteresowanego w ilości 257 pakietów miesięcznie. Dochód nie był znaczny niemniej jednak dla odwołującego istotny był każdy uzyskany kontakt. Z tytułu zawartej umowyo pracę nakładczą wnioskodawca został zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w okresie od 1 lipca 2006r. do 30 listopada 2008r., natomiast w okresach od 1 stycznia 2000 r. do 29 lutego 2000 r. od 1 września 2000 r. do 31 stycznia 2001 r. od 1 lipca 2001 r. do 31 lipca 2001 r. od 1 stycznia 2005 r. do 30 września 2005 r. i od 1 grudnia 2008 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą stanowiącą podstawę obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego.
Dalej Sąd ustalił, że w dniu 12 listopada 2008 r. ZUS Oddział wW.wydał decyzję stwierdzającą, żeW. R.nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy o pracę nakładczą na rzecz(...) Sp. z o.o.od 1.06.2007r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożone przezW. R.Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 24 czerwca 2010 r. oddalił. Z kolei decyzją z 8 sierpnia 2011 r. wydaną przez ZUS Oddział wR.stwierdzono, że w/w nie podlega ubezpieczeniom z tytułu umowy o pracę nakładczą na rzeczA. J.. Decyzja jest prawomocna, nie była skarżona.
Przechodząc do oceny prawnej Sąd stwierdził, że decyzje stwierdzające, żeW. R.nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą z dnia 12 listopada 2008 r. orazz dnia 8 sierpnia 2011 r., a obejmujące swym czasokresem sporne w sprawie okresy, pozostają prawomocne, a więc stanowisko w nich wyrażone zostało przesądzone.
Decyzja z dnia 19 grudnia 2011 r. stanowi niejako konsekwencję decyzji wydanych uprzednio. Skoro zatem pomimo zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych przez płatnika(...) Sp. z o.o.orazA. J.stwierdzono brak przesłanek podlegania ubezpieczeniu przezW. R.z tytułu umów o pracę nakładczą kolejnym tytułem podlegania ubezpieczeniu stała się prowadzona przez odwołującego się działalność gospodarcza.
W podstawie prawnej Sąd powołałart. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychorazart. 47714§ 1 k.p.c.
W apelacji pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
-§ 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładcząw zw. zart. 22§ 1 k p, poprzez uznanie, że samo zobowiązanie wykonawcy do wykonania pracy określonej wartości nie jest wystarczające do zawarcia ważnej umowy o pracę nakładczą oraz przyjęcie, że niezbędnym warunkiem zaklasyfikowania danego stosunku prawnego jako pracy nakładczej jest zapewnienie wykonawcy przez nakładcę takiej ilości pracy, która umożliwi osiągnięcie przychodu przynajmniej w wysokości 50% najniższego wynagrodzenia;
-art. 58 § 1 i art. 83 § 1 kcw zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie pracy nakładczej poprzez zaaprobowanie błędnego stanowiska oddziałów organu rentowego wyrażanego w decyzjach z dnia 12 listopada 2008 r. i z dnia 8 sierpnia 2011 r., zgodnie z którym niewykonanie minimalnej ilości pracy określonej w umowie o pracę nakładczą dowodzi pozorności zawarcia tej umowy lub zawarcia jej w celu obejścia ustawy, a w konsekwencji daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności ex tunc;
- art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychi poprzez uznanie, że osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym ze wskazanych w tym przepisie tytułów, tj. wykonywania pracy nakładczej (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawyz dnia 13 października 1998 r.) oraz prowadzenia działalności pozarolniczej (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r.), nie ma prawa wyboru, na podstawie którego z tych dwóch tytułów ubezpieczeniowych będzie opłacać składki;
-art. 65 § 2 kc, poprzez jego niezastosowanie w sprawie, polegające na zaniechaniu ustalenia jaki był zgodny zamiar stron i cel umów o pracę nakładczą.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił także naruszenie przepisów postępowania:-art. 2 i art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja RPw zw.zart. 231 k.p.c.orazart. 6, art. 7, art. 8, art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnegow zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. poprzez oparcie rozstrzygnięcia w sprawie cywilnej z zakresu ubezpieczeń społecznych, należącej do kognicji sądów powszechnych, na decyzjach administracyjnych organów rentowych wydanychz przekroczeniem granicy swobodnej oceny dowodów oraz z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, co doprowadziło do pozostawienia w obrocie prawnym wykreowanego przez organ rentowy domniemania nieważności stosunku prawnego;
-art. 231 i art. 233 § 1 k.p.c.poprzez brak kompleksowego zgromadzenia oraz wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawiei przez to poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, a tym samym przyjęcie, że umowy o pracę nakładczą są nieważne;
-art. 328 § 2 k.p.c.poprzez zignorowanie w uzasadnieniu prawnym wyroku zeznańW. R.odnośnie wykonywania pracy w oparciu o umowę nakładczą, którym to zeznaniom, Sąd dał wiarę, a jednocześnie przyjęcie, że stanowisko wyrażone w decyzjach z dnia 12 listopada 2008 r. i z dnia 8 sierpnia 2011 r. „postało przesądzone", co oznacza, że Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie ustaleń wzajemnie się wykluczających, a uzasadnienie wyroku jest wewnętrznie sprzeczne, powodując, że i samo rozstrzygnięcie nie może być uznane za prawidłowe.
Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przy zasądzeniu kosztów procesu za obie instancje.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Apelacja wnioskodawcy jest nieuzasadniona i jako taka podlega oddaleniu.
Na wstępie uczynić należy generalną uwagę, że podleganie ubezpieczeniom społecznym wynika ze swobodnie kształtowanego, ale rzeczywistego zatrudnienia, a nie z samego faktu zawarcia stosownej umowy, a dokument
w postaci umowy nie jest niepodważalnym dowodem na to, że osoby podpisujące go, jako strony, faktycznie złożyły niewadliwe oświadczenie woli o treści zapisanej w tym dokumencie (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 maja 2010 r., I UK 43/10, Lex 619658).
Jeżeli więc wolą stron (art. 3531k.c.) było związanie się umową o pracę nakładczą i osiągnięcie wszystkich skutków związanych z tą czynnością prawną, włącznie ze skutkami w sferze ubezpieczeń społecznych, to wzajemne prawa
i obowiązki stron tej umowy winny zostać ukształtowane oraz wykonywane zgodnie z regulacjami tej umowy dotyczącymi, w szczególności w zakresie rozmiaru wykonywanej pracy i przysługującego wynagrodzenia, określonymi przepisami rozporządzenia RM z dnia 31.12.1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą ( Dz. U z 1976, Nr 3, poz.19).
Określenie minimalnej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia jest istotnym elementem umowy o pracę nakładczą. Minimalna ilość pracy powinna być tak ustalona (warunek konstrukcyjny tej umowy), aby jej wykonanie zapewniało uzyskanie co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej . Jest to warunek konieczny umowy o pracę nakładczą, a odróżniający ją w sposób zdecydowany od pozostałych umów cywilnoprawnego zatrudnienia. Wykonawca umowy znajduje się więc w sytuacji upodabniającej do statusu prawnego pracownika i z tej przyczyny, iż mając ku temu warunki winien rzeczywiście świadczyć pracę w wymiarze adekwatnym do zagwarantowanych mu w tym kontrakcie warunków pracy i płacy (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z 17.04.2009 r. – I UK 318/08 czy też z 9.01.2008 r. – III UK 79/07).
Jak wynika z niewadliwych ustaleń Sądu I instancji wnioskodawca wykonywał pracę na rzeczSpółki (...)orazA. J.w ilości znacznie poniżej konstruktywnej a minimalnej normy uzyskiwał wynagrodzenie, które w żadnym razie nie można uznać za przychód gwarantujący utrzymanie . A to dlatego , że strony chciały tylko stworzyć wrażenie , iż umowa o pracę nakładczą jest realizowana . W istocie zawarcie tych umów oraz zachowanie obu stron w celu realizacji zobowiązania , jednoznacznie wskazują , że stronom chodziło tu wyłącznie o uzyskanie możliwości wyboru tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia społecznego oraz opłacania niższej składki ( w stosunku do składki należnej z tytułu prowadzonej przez odwołującego działalności gospodarczej ).
Wyżej poczynione uwagi stanowią odpowiedź na szeroko przedstawione w apelacji zarzuty, co do usunięcia z obrotu prawnego wymienionych wyżej umów o pracę nakładczą. W istocie zaś wspomniane decyzje organów rentowych z 8.08.2011r. oraz z 12.11.2008r. stwierdzały wyłączenie wnioskodawcy z ubezpieczeń społecznych w okresie od 1.07. 2006r . do 30.11.2008r.
Ostatecznie pełnomocnik wnioskodawcy na rozprawie apelacyjnej postawił tezę, że tytułem do ubezpieczenia odwołującego w spornych okresach są umowy o pracę nakładczą, a nie prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza.
Sąd Apelacyjny nie podzielił tego zapatrywania.
W sprawie bezspornym było , żeW. R.od kwietnia 1999r. prowadzi działalność gospodarczą. W okresach szczegółowo wymienionych w wyroku Sądu I instancji, jak również w zaskarżonej decyzji z 19.12.2011r., posiadał zawarte umowy cywilnoprawne o pracę nakładczą. W okresach tych ( od 1.07.2006r. do 30 .11.2008r. ) został prawomocnie wyłączony z ubezpieczeń społecznych z tytułu umów o pracę nakładczą, a okres od 30.12.1999r. do 31.12.1999r. w zasadzie nie był kwestionowany - tak więc jedynym tytułem rodzącym obowiązek ubezpieczeń społecznych , ostał się tytuł wynikający z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych prowadzenia działalności gospodarczej (art. 6 ust.1 pkt 5, art. 12 ust.1 ustawy z 13 X 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych- Dz U z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.).
Odnosząc się do innych zarzutów, a w szczególności zarzutu obrazyart. 233 § 1 kpc, należy stwierdzić, że zarzut ten nie może polegać jedynie na zaprezentowaniu przez skarżącego stanu faktycznego ustalonego przez niego, na podstawie własnej oceny dowodów ( tak m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 14.01.2000 r. – I CKN 1169/99 czy też z 10.04.2000 r. – V CKN 17/2000 ).
Zarzut naruszeniaart. 233 § 1 kpctylko wtedy może być uznany za usprawiedliwiony , gdy skarżący wykaże , że rozumowanie sądu orzekającego jest sprzeczne z regułami logiki lub doświadczenia życiowego – a tego apelacja nie wykazała.
Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Apelacyjny w Rzeszowie orzekł jak
w sentencji , a to na podstawieart. 385 kpc.

(...)