Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 594/12
Data wyroku: 2012-11-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Orechwa-Zawadzka, Bożena Szponar-Jarocka, Alicja Sołowińska
Słowa kluczowe: Zwrot Nienależnie Pobranych Świadczeń Z Ubezpieczenia
Podstawa prawna: art. 138 ustawy z dn. 17.XII.1998r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn.akt III AUa 594/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 listopada 2012r.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący: SSA Barbara Orechwa-Zawadzka (spr.)
Sędziowie:  SA Bożena Szponar - Jarocka
SA Alicja Sołowińska
Protokolant:  Agnieszka Maria Oleńska

po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2012 r. w Białymstoku
sprawy z wnioskuE. W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o wyrażenie zgody na odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia w kwocie 7.000zł
na skutek apelacji wnioskodawczyniE. W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 23 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV U 1015/12

oddala apelację.

Sygn. akt III AUa 594/12

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.decyzją z dnia 10 lutego 2012 roku, wydaną na podstawie przepisówustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku, Nr 205, poz. 1585 ze zm.) odmówił wyrażenia zgody na odstąpienie od żądania zwrotu części należności w kwocie 7.000 złotych z tytułu nienależnie pobranego świadczenia.
E. W.w odwołaniu do powyższej decyzji wniosła o jej zmianę i odstąpienie od żądania zwrotu części należności w kwocie 7.000 złotych z tytułu nienależnie pobranego świadczenia.
Sąd Okręgowy w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu powyższego odwołania wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2012 roku oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy ustalił, żeE. W.od dnia 23 września 2003 roku nabyła prawo do emerytury na podstawieart. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Następnie w toku postępowania podjętego na skutek wnioskuE. W.z dnia 4 marca 2009 roku o przyznanie prawa do emerytury na podstawie art. 27 ustawy, organ rentowy ustalił, żeE. W.w latach 2003-2007 pobierała wcześniejszą emeryturę bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą. Wprowadziła organ rentowy w błąd, podając we wniosku o emeryturę, że pobiera świadczenie przedemerytalne i nigdzie nie pracuje. W konsekwencji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wO.prawomocną decyzją z dnia 1 czerwca 2009 roku zobowiązał wnioskodawczynię do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od dnia 1 kwietnia 2006 roku do dnia 30 kwietnia 2007 roku w kwocie 13.862,13 złotych. Następnie organ rentowy decyzją z dnia 30 września 2010 roku odmówił wyrażenia zgody na odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Sąd Okręgowy w Olsztynie w sprawie IV U 1729/10 oddalił odwołanie od tej decyzji, a Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 8 marca 2011 roku wydanym w sprawie III AUa 89/11 oddalił apelację wnioskodawczyni do tego wyroku. Na skutek wnioskuE. W., organ rentowy wyraził zgodę na spłatę istniejącego zadłużenia według harmonogramu 60 rat (umowa nr (...)z dnia 19 października 2010 roku). PonieważE. W.w dniu 14 grudnia 2011 roku wystąpiła ponownie z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu części nienależnie pobranego świadczenia, organ rentowy wydał decyzję z dnia 10 lutego 212 roku zaskarżoną w niniejszej sprawie. Sąd Okręgowy ustalił także, żeE. W.mieszka wS., otrzymuje rentę rodzinną po zmarłym mężu i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości mieszkaniowej o powierzchni 49,6 m2i garażu oraz współwłaścicielką nieruchomości gruntowej. Jedynym stałym źródłem dochoduE.W.jest renta rodzinna w wysokości 1.371,98 złotych netto wypłacana z Wojskowego Biura Emerytalnego wO.. Z powyższej kwotyE. W.ponosi miesięcznie wydatki na: użytkowanie mieszkania - 252,11 złotych oraz fundusz remontowy 99,60 złotych, ubezpieczenie - 114 złotych, energię elektryczną – 84,06 złotych, telewizję kablową – 57,83 złote, telefon stacjonarny i komórkowy – 25,20 złotych i 38,84 złote, gaz – 93,59 złotych. Powyższe należności miesięcznie stanowią kwotę 765,23 złote. Ponadto wnioskodawczyni uiszcza ratę z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 150 złotych i ponosi koszty związane z wykupem leków około 320 złotych. Mając na uwadze treśćart. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, Sąd Okręgowy stwierdził, żeE. W.nie przedstawiła przekonujących dowodów, które skłoniłyby Sąd do przyjęcia, że w jej przypadku zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Wprawdzie wnioskodawczyni wykazała wielkość wydatków, które ponosi w skali miesiąca, jednak w przekonaniu Sądu Okręgowego warunki bytowe i majątkowe wnioskodawczyni nie odbiegają od realiów życia wielu innych osób uprawnionych do świadczeń emerytalno – rentowych.E. W.posiada stały miesięczny dochód gwarantujący pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków i podstawowych potrzeb zapewniających egzystencję. Stąd też w ocenie Sądu Okręgowego poczynione ustalenia i wynikające z nich wnioski pozwalają na stwierdzenie, że wobec wnioskodawczyni nie zachodzą szczególne okoliczności dające podstawę do odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy an podstawieart. 47714§ 1 kpcorzekł jak w sentencji wyroku.
E. W.zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:

1
naruszenieart. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez nieuwzględnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności występujących po stronie skarżącej, będących podstawą do odstąpienia żądania zwrotu należności w całości lub w części,

2
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego orzeczenia, polegający na ustaleniu, iż po stronie wnioskodawczyni nie zachodzą okoliczności skutkujące uznaniem jej sytuacji za szczególnie uzasadnioną w rozumieniuart. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym skutkujące oddaleniem jej odwołania,

3
błąd polegający na tym, iż Sąd Okręgowy pominął okoliczność, że organ rentowy w istocie uznał, iż po stronie skarżącej szczególnie uzasadnione okoliczności w rozumieniuart. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, które były podstawą do rozłożenia na raty pobranego nienależnie przez wnioskodawczynię świadczenia.

Wskazując na powyższe,E. W.wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia w całości lub w części ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie jest zasadna.
Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i na ich podstawie wywiódł trafne wnioski. Sąd Apelacyjny aprobuje stanowisko Sądu Okręgowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku co do niezaistnienia w niniejszej sprawie przesłanek warunkujących odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia w kwocie 7.000 złotych i ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy przyjmuje za swoje.
Zgodnie zart. 84 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub gdy kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z kolei w myślart. 84 ust. 5powyższej ustawy, jeżeli przepisy szczególne określające zasady przyznawania i wypłacania świadczeń stanowią inaczej, regulacjiart. 84 ust. 8nie stosuje się.
Odrębne w stosunku do art. 84 ustawy zasady przyznawania i wypłacania świadczeń określająart. 138-144 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepisy te, jako szczególne, mają zastosowanie do świadczeń przysługujących na podstawie tej ustawy, czyli między innymi do zwrotu nienależnie pobranej emerytury (por. B. Gudowska [w:] pod. red. B. Gudowskiej, J. Strusińskiej – Żukowskiej „Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, C. H. Beck 2011, str. 847). Zatem mając na uwadze powyższe, ponieważE. W.została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, którym była emerytura, w tym wypadku należało zatasowaćart. 138 ust. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie zaś przepisyustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych.
W myślart. 138 ust. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychorgan rentowy może odstąpić od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, zmniejszyć wysokość potrąceń, ustaloną zgodnie zart. 140 ust. 4 pkt 1, lub zawiesić dokonywanie tych potrąceń na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Zatem w przepisie tym uregulowano odrębnie zasady odstąpienie przez organ rentowy od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń.
Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie jest w myślart. 138 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychzobowiązana do jego zwrotu, a od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń można odstąpić w całości lub w części, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności (art. 138 ust. 6 ustawy). Za szczególnie uzasadnione okoliczności, o których mowa w powyższym przepisie uznać należy: brak możliwości podjęcia pracy przez ubezpieczonego ze względu na całkowitą niezdolność do pracy, nieposiadanie majątku, z którego można by dochodzić zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a także ustalenie, że w razie zwrotu świadczenia on i jego rodzina zostaliby pozbawieni niezbędnych środków utrzymania. Szczególne, oznacza bowiem wyjątkowo trudne, czyli takie, kiedy ubezpieczony ze względu na stan zdrowia, brak pracy, tragiczne zdarzenie losowe, sytuację rodzinną, znalazł się w takiej sytuacji że zwrot nienależnego świadczenia uniemożliwi, bądź znacznie dotkliwie utrudni mu bieżące funkcjonowanie i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (por. między innymi wyroki Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 8 listopada 2007 roku, III AUa 2211/2006, LexPolonica nr 2064332, Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Katowicach i Sądów Okręgowych 2008/3 poz. 11 str. 39 oraz Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 30 października 2008 roku, III AUa 890/2008, LexPolonica nr 2098732, Orzecznictwo Sądów Apelacji Białostockiej 2008/4 str. 51).
W niniejszej sprawie, jak słusznie ustalił Sąd Okręgowy, nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności, które mogłyby skutkować odstąpieniem od żądania zwrotu części należności w kwocie 7.000 złotych.E. W.osiąga stały, choć niewielki miesięczny dochód w wysokości 1.371,98 złotych netto. Kwota ta pozwala jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych takich, jak opłaty za mieszkanie, media, częściowy wykup leków. W ocenie Sądu Apelacyjnego sytuacja osobista i majątkowa wnioskodawczyni uzasadniała rozłożenie na raty należności z tytułu nienależnie pobranej emerytury, ale jednocześnie nie jest na tyle wyjątkowa i trudna, by można było ją uznać za tak szczególną, by odstąpić od żądania zwrotu części należności w kwocie 7.000 złotych. Niewątpliwe wnioskodawczyni, która uprzednio pracowała zawodowo i osiągała jednocześnie przychód w postaci emerytury, obecnie dotkliwie odczuwa pogorszenie się jej sytuacji materialnej. Jednakże należy wskazać, na co zwrócił uwagę Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że wnioskodawczyni posiada majątek, który mogłaby spieniężyć na potrzeby uregulowania zadłużenia w organie rentowym.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 kpcorzekł jak w sentencji wyroku.