Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 139/13
Data wyroku: 2013-05-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Hubert Gąsior, Marzanna A.Piekarska-Drążek, Jan Krośnicki
Słowa kluczowe: Przestępstwa Przeciwko Życiu
Podstawa prawna: art.148§3 kk

Sygn. akt II AKa 139/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 maja 2013r.

      Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:

      Przewodniczący Sędzia SA – Marzanna A.Piekarska-Drążek

Sędziowie SA – Jan Krośnicki (spr.)

       SO del. – Hubert Gąsior

      Protokolant – st. sekr. sąd. Katarzyna Rucińska

przy udziale Prokuratora Leszka Woźniaka
po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2013 r.
sprawyR. B. (1)
oskarżonego zart. 148 § 3 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.
na skutek apelacji, wniesionych przez prokuratora i obrońcę oskarżonego

      od wyroku Sądu OkręgowegoW. –. P. w. W.

z dnia 21 stycznia 2013 r.
sygn. akt  V K 99/12

      -  zaskarżony wyrok uchyla i przekazuje sprawę oskarżonegoR. B. (1)do ponownego rozpoznania przez Sąd OkręgowyW. –. P. w. W.,

-  zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.K. Z.z(...) , (...),G.- (...)sp.p. ”sp. k. wW.kwotę 738 zł (obejmującą 23% podatek VAT) na obronę z urzędu oskarżonego w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE
R. B. (1)oskarżony został o to, że:
- w dniu 19 października 2011 r. w budynku mieszkalnym mieszczącym się wW.przyul. (...)jednym czynem, działając z zamiarem bezpośrednim dokonał pozbawienia życiaP. R. (1)oraz działając z zamiarem ewentualnym dokonał pozbawienia życiaN. B. (1)w ten sposób, że dokonał oblania cieczą łatwopalną w postaci benzyny silnikowej śpiącego na łóżkuP. R. (1), a następnie dokonał oblania w/w substancją całego pokoju, w którym na fotelu spałN. B. (1)i podpalenia rozlanej substancji łatwopalnej, w wyniku czegoP. R. (1)doznał obrażeń ciała w postaci obrażeń IV stopnia obejmującym 100% powierzchni ciała z miejscowym wypaleniem ścian klatki piersiowej oraz jamy brzusznej, zmiany termicznej narządów wewnętrznych, krwiaka termicznego, malinowo-różowych przebarwień wewnętrznych oraz obrzęku płuc i wstrząsu termicznego w wyniku którego zmarł, zaśN. B. (1)doznał oparzeń od I-IV stopnia obejmujących około 75% powierzchni ciała, malinowo-różowych zabarwień narządów wewnętrznych oraz wstrząsu termicznego, w wyniku którego zmarł, przy czym zarzucanego czynu dopuścił się w stanie znacznego ograniczenia możliwości rozpoznania znaczenia swojego czynu i pokierowania swoim postępowaniem
tj. czynu zart. 148 § 3 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.
Wyrokiem Sądu OkręgowegoW. –. P. w. W.z dnia 21 stycznia 2013 r. w sprawie o sygn. akt V K 99/12 oskarżonyR. B. (1)w ramach zarzucanego czynu, uznany został za winnego tego, że w dniu 19 października 2011 r. wW.W., działając z zamiarem bezpośrednim pozbawienia życiaP. R. (1)oblał go benzyną, kiedy ten spał i podpalił, w wyniku czego doszło do zgonuP. R. (1)w mechanizmie wstrząsu termicznego u osoby znajdującej się pod toksycznym oddziaływaniem alkoholu etylowego, przy czym czynu tego dopuścił się mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i kierowania swoim postępowaniem tj. czynu zart. 148 § 1 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.i za to z mocyart. 148 § 1 k.k.Sąd wymierzył mu karę 25 lat pozbawienia wolności, a nadto, w ramach tego samego zarzucanego czynuR. B. (1)uznany został za winnego tego, że w czasie i miejscu jak wyżej nieumyślnie spowodował śmierćN. B. (1), znajdującego się w pomieszczeniu podpalonym przez oskarżonego, którego zgon nastąpił w mechanizmie wstrząsu termicznego u osoby znajdującej się pod toksycznym oddziaływaniem alkoholu etylowego, przy czym czynu tego dopuścił się mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem tj. czynu zart. 155 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.i za to z mocyart. 155 k.k.wymierzono mu karę 5 lat pozbawienia wolności. Na zasadzieart. 85 k.k.iart. 86 § 1 k.k.Sąd wymierzył oskarżanemuR. B. (1)karę łączną 25 lat pozbawienia wolności, zaś na mocyart. 62 k.k.orzekł o wykonywaniu wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym. Na podstawieart. 63 § 1 k.k.na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności Sąd zaliczył oskarżonemu okresy rzeczywistego pozbawienia wolności od dnia 20 października 2011 r. do dnia 17 kwietnia 2012 r. i od dnia 17 maja 2012 r. do dnia 27 czerwca 2012 r.
Ponadto Sąd orzekł o dowodzie rzeczowym i kosztach sądowych.
Od powyższego wyroku apelację wnieśli prokurator oraz obrońca oskarżonegoR. B. (1).

ApelacjaProkuratorazarzuciła wyrokowi:
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść polegający na mylnym uznaniu, iż czyn zarzuconyR. B. (1)stanowi dwa odrębne przestępstwa polegające na pozbawieniu życiaP. R. (1)poprzez działanie z zamiarem bezpośrednim oraz na nieumyślnym spowodowaniu śmierciN. B. (1), podczas gdy analiza zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż oskarżonyR. B. (1)dopuścił się wyłącznie jednego czynu polegającego na pozbawieniu życia jednym czynem więcej niż jednej osoby tj. przez działanie z zamiarem bezpośrednim pozbawienia życiaP. R. (1)oraz w ramach tego samego czynu pozbawienie życiaN. B. (1), poprzez działanie z zamiarem ewentualnym.
W konkluzji apelacja wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

ApelacjaobrońcyoskarżonegoR. B. (1)zarzuciła wyrokowi rażącą niewspółmierność kary wymierzonej oskarżonemu w wysokości 25 lat pozbawienia wolności za czyn zart. 148 § 1 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.oraz maksymalnej kary 5 lat pozbawienia wolności za czyn zart. 155 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k., co w konsekwencji skutkowało wymierzeniu niewspółmiernie surowej kary łącznej 25 lat pozbawienia wolności.
W konkluzji apelacja wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku i wymierzenie kar jednostkowych w łagodniejszym wymiarze względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W odpowiedzi na apelację prokuratora obrońca oskarżonegoR. B. (1)motywował, iż rozbicie przez Sąd czynu oskarżonego na dwa odrębne przestępstwa jest prawidłowe a nadto przy przyjęciu, iż jedno przestępstwo wypełnia dyspozycjęart. 148 § 1 k.k.zaś drugieart. 155 k.k.to niemożliwym jest przyjęcie kwalifikacji prawnej zart. 148 § 3 k.k.Nadto obrońca oskarżonego odnosząc się do jego działania w wyniku którego śmierć poniósłN. B. (1)starał się wykazać, że nastąpiła ona wskutek nieumyślnego działania oskarżonego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja Prokuratora jest zasadna.
Nie ulega wątpliwości, że zachowanie oskarżonegoR. B. (1)polegające na podpaleniu uprzednio rozlanej benzyny w pomieszczeniu , w którym znajdowały się cztery osoby, z których dwie tj.P. R. (1)orazN. B. (1)wskutek doznanego wstrząsu termicznego poniosły śmierć stanowi jeden czyn w rozumieniuart. 11 § 1 k.k.Wskazuje na to jedność czasowa (aczkolwiek nie jest to przesłanka bezwarunkowo konieczna) oraz miejsce zdarzenia, opisane w ustaleniach faktycznych dokonanych przez Sąd Okręgowy. Zgodnie z regułą określoną wart. 11 § 1 k.k.ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo, które w zależności od konkretnych okoliczności należy zakwalifikować bądź wyłącznie z przepisuart. 148 § 3 k.k.(co uczynił Prokurator w akcie oskarżenia) bądź też na podstawie przepisów podlegających normie zart. 11 § 2 k.k.Należy podnieść, że przestępstwo określone wart. 148 § 3 k.k.może być popełnione zarówno z zamiarem bezpośrednim, jak i z zamiarem wynikowym, przy czym osoby stanowiące przedmiot ataku w rozumieniuart. 148 § 3 k.k.muszą spełniać warunki stawiane podmiotowi czynności wykonawczej w znaczeniuart. 148 § 1 k.k.W tej kwestii wypowiedział się przykładowoprof. A. Z.w Komentarzu doKodeksu karnegoodnośnieart. 148 § 3 k.k.(II tom, 3 wydania z 2008 r.), dodając, iż nie zachodzi przestępstwo z tego przepisu, gdy śmierć tylko jednej osoby objęta była zamiarem, a śmierć osoby drugiej spowodowana została tym samym czynem nieumyślnie. W takim wypadku zachodzi kumulatywna kwalifikacja zart. 148 § 1 i art. 155 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.Stanowisko powyższe zostało ugruntowane również przez orzecznictwo Sądu Najwyższego (np. wyrok z 12 maja 2002 r. o sygn. akt KKN 141/01 na gruncie orzeczenia SA weW.II AKa 331/02. O możliwości kumulatywnego zbiegu przestępstw umyślnych z nieumyślnymi świadczą np. orzeczenia Sądu Najwyższego OSNKW 1973/1/1 oraz OSNKW 1982/12/86 oraz np. S.A. wL.o sygn. akt AKo 77/98 czy też S.A. wW.AKa 407/06). Stąd błędnym było rozdzielenie przez Sąd Okręgowy jednego czynu, którego dopuścił się oskarżonyR. B. (1)na dwa odrębne przestępstwa, jedno kwalifikowane zart. 148 § 1 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k., zaś drugie jako wyczerpujące znamiona czynu określonego wart. 155 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.Powodu dla którego Sąd podzielił zachowanie oskarżonego na dwa odrębne czyny Sąd odwoławczy nie dopatrzył się w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Drugą kwestią, na którą zasadnie zwraca uwagę Prokurator w apelacji jest odniesienie się przez Sąd orzekający do oceny zamiaru oskarżonego jaki mu towarzyszył w działaniu, którego skutkiem była śmierć jego stryjecznego brataN. B. (1). Sąd Okręgowy w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku podniósł, iż oskarżonemu nie można przypisać, iż działał z zamiarem ewentualnym pozbawienia życia swojego krewnego. Stanowisko w tym zakresie Sąd uzasadnił tym, iż skarżony swoje przestępcze działanie ukierunkował tylko wobec pokrzywdzonegoP. R., natomiast odnośnieN. B., który spał w fotelu ok. 3 metrów od niego, nie żywił niechęci, wprost przeciwnie był mu osobą bliską pomagającą, z którą nie miał żadnych konfliktów. W ocenie Sądu oskarżony nie godził się na śmierć pokrzywdzonegoN. B., aczkolwiek„w ustalonych warunkach mógł przewidzieć możliwość popełnienia czynu zabronionego na jego szkodę ale w takim znaczeniu , iż popełnienie czynu zabronionego było obiektywnie przewidywalne”.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego przedstawione motywy co do działania oskarżonegoR. B., którym nieumyślnie spowodował śmierćN. B. (1)bez rozważenia całokształtu powiązanych ze sobą okoliczności w sprawie, na obecnym etapie postępowania są mało przekonujące.
Na samym wstępie należy podnieść, iż przepisart. 155 k.k.jest przestępstwem nieumyślnym, którego znamiona określone zostały wart. 9 § 2 k.k.Charakteryzuje się tym, że sprawca:
- nie ma zamiaru pozbawienia życia człowieka tj. nie chce śmierci człowieka, ani nie godzi się na nią, mimo możliwości nastąpienia śmierci,
- przewiduje możliwość spowodowania śmierci (świadoma nieumyślność),
- nie przewiduje możliwość spowodowania śmierci (nieświadoma nieumyślność),
- nie zachowuje ostrożności wymaganej w danych okolicznościach.
Można też dodać, że wskazana jako ostatnia reguła w niektórych sytuacjach może być wyższa niż przeciętna, zaś w sprawach przeciwko życiu i zdrowiu szczególne znaczenie można przypisać także postawie dbałości o życie ludzkie.
Przenosząc powyższe uwagi na ocenę zamiaru oskarżonegoR. B. (1)należy podnieść co następuje.
Sąd Okręgowy przyjmując nieumyślność działania oskarżonego co do pozbawienia życiaN. B. (1)oparł swoje rozumowanie na negacji przyjętego w akcie oskarżenia zamiaru ewentualnego, co wydaje się zabiegiem nietrafnym, gdyż w ten sposób zostały w rozważaniach pominięte bądź nieostro zarysowane wymogi określone wart. 9 § 2 k.k., przytoczone nieco wyżej.
Przede wszystkim Sąd nie określił jakich reguł ostrożności w swoim działaniu oskarżony, który miał ograniczoną poczytalność wskutek atypowego upicia alkoholowego nie przestrzegał mimo, że jak ustalił w warunkach pomieszczenia mieszkalnego niezależnie od spalenia z dużą szybkością par palnych, rozprzestrzenianie się ognia na dalsze rejony pomieszczenia będzie normalnym, a nie nadzwyczajnym następstwem. Zwrócił również uwagę, że poza promieniowaniem cieplnym, powstaje również zatrucie dwutlenkiem węgla.
Poza tymi okolicznościami Sąd jednakże pominął bądź też nie nadał właściwej rangi przesłankom wymienionym niżej wskazującym na to, iż oskarżony:
- w czasie całego zdarzenia, miał świadomość, że w pomieszczeniu, niedaleko łóżka, w którym spał pokrzywdzonyP. R. (1), również spał w fotelu mocno pijany drugi pokrzywdzonyN. B. (1)(3,6 ‰ alkoholu etylowego we krwi 3,9 % alkoholu etylowego w moczu), krzyczał rozlewając benzynę, że „spali tę budę”,
- nie próbował w żaden sposób ratowaćN. B. (1)(nie budził go, nie odsuwał na dalszą odległość od ogniska pożaru, nie wypchnął go poza płonące mieszkanie),
- nie reagował na działania świadkówM. M. (2)iS. J., którzy siłą próbowali zapobiec jego przestępczym działaniom,
- dbał tylko o własne bezpieczeństwo, obawiając się, że może zostać spalonym i natychmiast po podpaleniu benzyny uciekł z pomieszczenia, przejawiając obojętność na los osób w tym, brata stryjecznego, tam przebywających.
Nadto jak wynika z opinii biegłych z medycyny sądowej, lekarzyZ. R.iM. F.złożonej na rozprawie sądowej w dniu 15 stycznia 2013 r. (k. 699) ciało pokrzywdzonegoN. B. (1)jedynie z w zakresie głowy i rąk nosiło ślady bezpośredniego działania płomieni. Okoliczność powyższa może sugerować, iż odległość fotela na którym siedział pokrzywdzony od palącego łóżka zP. R.była mniejsza niż 3 m, którą przyjął Sąd orzekający.
Dopiero rozważenie wszystkich okoliczności wskazanych w niniejszym uzasadnieniu oraz w pisemnych motywach Sądu Okręgowego, we wzajemnym powiązaniu, może dać jednoznaczną odpowiedź czy działanie oskarżonegoR. B. (1)nosiło cechy nieumyślnego spowodowania śmierci pokrzywdzonegoN. B. (1), czy też skutek ten oskarżony osiągnął poprzez działanie z zamiarem ewentualnym (art. 9 § 1 k.k.). Żadnej z przedstawionej możliwości nie można wykluczyć.
Natomiast jeżeli chodzi o wykazanie przez Sąd Okręgowy bezpośredniego zamiaru oskarżonegoR. B. (1)w pozbawieniu życiaP. R. (1)to ocena dokonana w tym względzie jest prawidłowa. Została zaakceptowana zarówno przez Prokuratora jak też obrońcę oskarżonego, wobec czego kwestia powyższa nie wymaga szerszego omówienia.
Sąd odwoławczy w oparciu o przepisart. 436 k.p.k.ograniczył swoje rozważania do uchybień wskazanych w apelacji Prokuratora uznając rozpoznanie w tym zakresie za wystarczające do wydania orzeczenia. Rozpoznanie apelacji obrońcy oskarżonegoR. B. (1)odnoszącej się do wymiaru kary wymierzonej oskarżonemu, w tej sytuacji byłoby przedwczesne.
Z tych względów Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok do Sądu Okręgowego celem ponownego rozpoznania sprawy w zakresie podanym w niniejszym uzasadnieniu.