Sąd Okręgowy w Świdnicy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 201/13
Data wyroku: 2013-04-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Alicja Chrzan, Anatol Gul, Aleksandra Żurawska
Słowa kluczowe: Spadek
Podstawa prawna: art.1019 kc

Sygn. akt II Ca 201/13

POSTANOWIENIE
Dnia 30 kwietnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący: SSO Anatol Gul
Sędziowie:  SO Alicja Chrzan
SO Aleksandra Żurawska
Protokolant: Bogusława Mierzwa

po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2013 r. w Świdnicy
na rozprawie
sprawy
z wnioskuK. P.,M. P.iR. P.
o zatwierdzanie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia
na skutek apelacji wnioskodawców
od postanowienia Sądu Rejonowego w Świdnicy
z dnia 15 stycznia 2013 r., sygn. akt I Ns 470/12

p o s t a n a w i a:

I
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zatwierdzić uchylenie sięK. P.iM. P.od skutków prawnych niezłożenia przez nich oświdczenia w przedmiocie spadku poH. P., zmarłym w dniu 24 lutego 2009r. wŚ.oraz stwierdzić, żeK.M. P.iM. P.odrzucają spadek poH. P.;

II
oddalić dalej idącą apelację.

Sygn. akt II Ca 201/13

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem oddalono wnioski o zatwierdzenie uchylenia się przez wnioskodawców od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia woli w przedmiocie odrzucenia spadku poH. P., opierając rozstrzygnięcie o następujące ustalenia i oceny:
-postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2012 r. stwierdzono nabycie spadku poH. P.przez wnioskodawców przy czymK.iM. P.dowiedzieli się o śmierci ojca po kilku dniach , ponieważ wychowywali się w rodzinie zastępczej.
W ocenie sądu wnioskodawcy ci nie wykazali, aby dołożyli należytej staranności w ustaleniu stanu majątkowego spadkodawcy. Jeżeli bowiem nie utrzymywali kontaktu ze spadkodawcą ani nie mieli wiedzy co do jego stanu majątkowego, to powinni byli co najmniej złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, dlatego też ich bierność nie może zostać uznana za usprawiedliwioną.
Z kolei wnioskodawcaR. P.nie stawił się na rozprawę, co uniemożliwiło uzyskanie stosownych wyjaśnień, gdy ponadto w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku twierdził on, że złożył już oświadczenie o odrzuceniu spadku, a jego twierdzenie, iż o śmierci ojca dowiedział się dopiero w dniu 3 kwietnia 2012 r. , jest niewiarygodne.

W apelacji wnioskodawcy zarzucili rażące naruszenie przepisuart. 1019 kcw zw. zart. 84 kcprzez nieprawidłową interpretację pojęcia błędu istotnego, a także przyjęcie, że takim błędem nie jest pozostawanie w błędnym przekonaniu, że masa spadkowa nie jest obciążona długiem powstałym z czynności bankowej, gdy tymczasem masa spadkowa była takim długiem obciążona, a taki błąd był usprawiedliwiony okolicznościami sprawy.
Wskazując na powyższe wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie wniosku albo jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy zważył co następuje :
Apelacja podlega uwzględnieniu, a podniesione w niej zarzuty znajdują potwierdzenie w okolicznościach sprawy. Przyjmując ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji za swoje, Sąd Okręgowy nie podziela jednak oceny prawnej tego stanu faktycznego oraz wyciągniętych z tej oceny wniosków, kierując się następującymi względami:
-podstawę tezy o niedołożeniu należytej staranności przez spadkobierców w ustaleniu, jaki rzeczywisty majątek pozostawił spadkodawca, powinna stanowić ocena uwzględniająca konkretne okoliczności sprawy, nieodzowne do ustalenia, jakich aktów staranności można było wymagać od strony, ponieważ w kontekście oświadczeń spadkowych przy powoływaniu się na błąd co do przedmiotu spadku , chodzi o konkretne działania zmierzające do uzyskania wiedzy o rzeczywistym stanie majątku spadkowego; dopiero niepodjęcie określonych, uzasadnionych w danej sytuacji działań, mogłoby prowadzić do oceny o niedołożeniu przez spadkobiercę należytej staranności, wyłączającej skuteczne powołanie się przez spadkobiercę na błąd co do przedmiotu spadku, lecz taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca; nie jest błędem istotnym - w rozumieniu przepisuart. 1019 § 2 kcw zw. zart. 84 § 1 i 2 kc– nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego; dlatego o błędzie co do przedmiotu spadku można mówić wtedy, gdy brak wiedzy o stanie majątku spadkowego nie jest wynikiem braku staranności, czy też inaczej, błąd jest usprawiedliwiony okolicznościami sprawy; - stosownie do treściart. 1019 § 2 kckonstrukcja uchylenia sie od skutków prawnych złożonego pod wpływem błędu oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku odnosi się także do sytuacji, kiedy spadkobierca nie złożył żadnego oświadczenia w terminie określonym wart. 1015 § 2 kc; spadkobierca w istocie bowiem uchyla się nie od skutków prawnych swego oświadczenia, lecz od skutków biernego zachowania się / niezłożenia oświadczenia /; - w świetle powyższego sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że okoliczności faktyczne sprawy nie uprawniały do zatwierdzenia uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku; skoro bowiem wnioskodawcyK. P.iM. P.od 1993 r. wychowywali sie w rodzinie zastępczej i nie utrzymywali ze spadkodawcą aż do jego śmierci / 2009 r. / żadnych kontaktów, to nie można postawić im zarzutu braku wiedzy o stanie spadku będącego wynikiem braku z ich strony należytej staranności; zbyt daleko idący jest pogląd sądu, że przy braku pewności co do stanu spadku, spadkobiercy ci powinni złożyć odpowiednie - co najmniej z dobrodziejstwem inwentarza - oświadczenie spadkowe o jego przyjęciu; nie można bowiem wymagać od spadkobiercy profilaktycznego odrzucenia spadku albo też jego przyjęcia z ograniczeniem odpowiedzialności za ewentualne długi spadkowe, a w każdym razie uznanie tego za istotny argument i element oceny podstaw do uchylenia sie od skutków jego niezłożenia, gdy sąd nawet nie wskazał, jaka – w jego ocenie – istniała możliwość uzyskania przez spadkobierców wiedzy o długach obciążających spadkodawcę; prowadzi to do wniosku, że wystarczające dla skuteczności takiego oświadczenia jest stwierdzenie, że niezłożenie oświadczenia w terminie nastąpiło pod wpływem błędu prawnie doniosłego / istotnego, co do treści czynności /, jak to mialo miejsce w niniejszej sprawie.
Z tych przyczyn należało uznać, że wnioskodawcyK. P.iM. P.skutecznie uchylili się od skutków swojej bezczynności w postaci niezłożenia oświadczeń o odrzuceniu spadku /art. 1019 § 2 kc/, a skoro wraz z uchyleniem się złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku /art. 1019 § 1 pkt. 2 kc/, stosownie do treściart. 386 § 1 kcw zw. zart. 13 § 2 kpcSąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie i orzekł jak w pkt. I postanowienia.
Natomiast apelacja wnioskodawcyR. P.podlegała oddaleniu jako bezprzedmiotowa, skoro w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku poH. P.złożył on sporządzony przez notariusza w dniu 26 kwietnia 2012 r. protokół przyjęcia oświadczenia o odrzuceniu spadku /art. 385 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc/.