Sąd Okręgowy we Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 994/11
Data wyroku: 2013-01-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Rafał Cieszyński
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 1000 k.c.

Sygn. akt I C 994/11

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 stycznia 2013 r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu I. Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący SSO Rafał Cieszyński
Protokolant Piotr Wojnarowski
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2013 r. we Wrocławiu
sprawy z powództwaJ. M.,K. D.iG. O.
przeciwkoA. K.iE. G.
o zapłatę

I
umarza postępowanie w części, to jest w zakresie cofniętego powództwa;

II
oddala dalej idące powództwo;

III
zasądza od powódkiJ. M.na rzecz pozwanejA. K.kwotę 2.405 zł tytułem kosztów procesu;

IV
zasądza od powódkiK. D.na rzecz pozwanejA. K.kwotę 2.405 zł tytułem kosztów procesu;

V
zasądza od powódkiG. O.na rzecz pozwanejA. K.kwotę 2.405 zł tytułem kosztów procesu;

VI
zasądza od powódkiJ. M.na rzecz pozwanejE. G.kwotę 2.952 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego;

VII
zasądza od powódkiK. D.na rzecz pozwanejE. G.kwotę 2.952 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego;

VIII
zasądza od powódkiG. O.na rzecz pozwanejE. G.kwotę 2.952 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego;

IX
obciąża Skarb Państwa opłatą od pozwu od uiszczenia której powódki zostały zwolnione.

Sygn. akt I C 994/11

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 08 września 2010 roku powódkiJ. M.,K. D.iG. O.domagały się zasądzenia od pozwanejA. K.kwot po 80.000 zł dla każdej z powódek z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty, a także kosztów procesu.
W uzasadnieniu swych żądań powódki podały, że w dniu(...)roku zmarła ich matkaM. M., nie pozostawiając testamentu. W dniu 02 października 1998 roku została zawarta umowa darowizny na rzecz córki pozwanej,E. K., prawa własności lokalu mieszkalnego położonego weW.przyul. (...), w którym za życia mieszkałaM. M.. Matka powódek nie uczestniczyła w podpisywaniu tej umowy. Zdaniem powódek po śmierci spadkodawczyni należy im się zachowek w wysokości po ¼ części wartości należącego doM. M.lokalu mieszkalnego przyul. (...), wynoszącej 320.000 zł.
W odpowiedzi na pozew pozwanaA. K.wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od każdej z powódek kosztów procesu, w tym każdorazowo opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 zł.
Pozwana zarzuciła, że powódki nie udowodniły wartości lokalu mieszkalnego przyul. (...)weW.; lokal ten znajduje się w poniemieckiej ponad stuletniej kamienicy i w 1998 r. został wyceniony na 30.000 zł. Zarzuciła też, że w razie uznania powództwa za zasadne każdej z powódek przysługiwałaby połowa wartości udziału spadkowego, a więc kwota 40.000 zł. Nadto pozwana zarzuciła, że przy obliczeniu zachowku nie dolicza się do spadku dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Obdarowana przezM. M.jej wnuczkaE. K.nie należy do grona spadkobierców po zmarłej. W efekcie wartość zachowku wynosi 0 zł. Pozwana zarzuciła również, że po jej stronie zachodzi brak legitymacji procesowej, albowiem roszczenie o zachowek przysługuje tylko w sytuacji, gdy uprawniony nie otrzymał należnego zachowku w postaci powołania do spadku, zaś powódki zostały powołane do spadku, tym samym brak jest podstaw do żądania od pozwanej uzupełnienia zachowku, gdy wartość spadku ograniczona jest wyłącznie do przedmiotów osobistych spadkodawczyni. Dodatkowo pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczenia.

Pismem procesowym z dnia 17 lutego 2012 roku powódki wniosły o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanejE. K.wskazując, że przeciwko niej jako obdarowanej przez spadkodawczynię mogą realizować swoje uprawnienia z tytułu zachowku.

Postanowieniem z dnia 27 lutego 2012 roku Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanejE. G..
W odpowiedzi na pozew pozwanaE. G.wniosła o oddalanie powództwa i zasądzenie od każdej z powódek kosztów procesu, powtarzając argumentację zawartą w odpowiedzi na pozewA. K., w tym zarzut przedawnienia roszczenia dochodzonego pozwem.
Na rozprawie w dniu 21 stycznia 2013 roku powódki cofnęły pozew w zakresie kwot po 40.000 zł na rzecz każdej z nich, zaś pozwanej wyraziły zgodę na cofnięcie pozwu.
Na tej samej rozprawie pełnomocnik z urzędu pozwanejE. G.wniósł o przyznanie mu kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały do chwili obecnej opłacone.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
PowódkiJ. M.,K. D.iG. O.oraz pozwanaA. K.są córkami spadkodawczyniM. M.. PozwanaE. G.jest wnuczkąM. M., córkąA. K..
/okoliczności bezsporne/

W dniu 02 października 1998 rokuM. M.darowała na rzecz swojej wnuczkiE. K.(noszącej później nazwiskoK.-G.)lokal mieszkalny numer (...)położony weW.przyul. (...)wraz z udziałem wynoszącym 5,2% w częściach wspólnych budynku oraz w prawie użytkowania wieczystego działki, na której budynek jest posadowiony. Jednocześnie obdarowana ustanowiła na rzecz darczyńcy bezpłatną i dożywotnią służebność osobistą polegającą na prawie korzystania z jednego z dwóch pokojów, kuchni łazienki. Wartość darowizny strony ustaliły na kwotę 30.000 zł.
/dowód: akt notarialny - umowa darowizny - k. 65/

M. M.zmarła w dniu(...)roku, będąc stanu wolnego.
/dowód: odpis skrócony aktu zgonu - k. 5/

Postanowieniem z dnia 17 marca 2008 roku Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia stwierdził, że spadek poM. M.na podstawie ustawy nabyły córkiJ. M.,K. D.,A. K.iG. O., każda w ¼ części wprost.
/dowód: postanowienie z 17.03.2008r. - k. 64/

W skład spadku poM. M.wchodziły przedmioty stanowiące wyposażenie mieszkania, mające niewielką wartość. Żadna ze spadkobierczyń nie otrzymała nic ze spadku.
/dowód: przesłuchanie powódkiK. D.- elektroniczny protokół rozprawy z dnia 21.01.2013r., godz. 00:22:11-00:22:24; przesłuchanie powódkiG. O.- elektroniczny protokół rozprawy z dnia 21.01.2013r., godz. 00:41:08-00:41:50; przesłuchanie powódkiJ. M.- elektroniczny protokół rozprawy z dnia 21.01.2013r., godz. 00:53:32-00:53:36, 00:54:50-00:54:57/

Sąd zważył, co następuje:
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Roszczenie o zapłatę zachowku znajduje podstawę prawną w przepisachart. 991i następnychkodeksu cywilnego. Zgodnie zart. 991 § 1 k.c.uprawnionymi do zachowku są zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Osobom tym należą się w przypadku niezdolnych do pracy lub małoletnich 2/3, a w innych przypadkach 1/2 udziału spadkowego, któryby im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. Uprawnienie do zachowku po zmarłejM. M.przysługiwało każdej z powódek, a także pozwanejA. K., wszystkie bowiem były córkami spadkodawczyni.
Odnosząc się do powództwa skierowanego przeciwkoA. K., należy wskazać na treśćart. 991 § 2 k.c.stanowiącego, że jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Roszczenie o zapłatę zachowku przysługuje także pomiędzy współspadkobiercami. W sytuacji gdy pozwana spadkobierczyni jest sama uprawniona do zachowku, zastosowanie znajdujeart. 999 k.c., ograniczający odpowiedzialność spadkobiercy tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek. W związku z powyższym pozwanaA. K.odpowiadałaby za zapłatę zachowku wobec współuprawnionych tylko wówczas, gdyby uzyskała od spadkodawczyni (w drodze darowizny, zapisu lub powołania do spadku) aktywa o wartości wyższej niż wartość zachowku należnego jej samej. W rozpoznawanej sprawie bezsporne było, że spadek poM. M.był pusty, ewentualnie w jego skład wchodziły niewielkiej wartości przedmioty wyposażenia mieszkania przyul. (...)weW., zamieszkiwanego przez spadkodawczynię. PozwanaA. K.nie otrzymała nic ze spadku, zatem niezależnie od wartości lokalu mieszkalnego, który spadkodawczyni darowała swej wnuczceE. G., nie jest zobowiązana do zapłaty zachowku na rzecz powódek. Z tego względu powództwo przeciwkoA. K.podlegało oddaleniu.
Roszczenie o zapłatę zachowku wobec drugiej z pozwanych,E. G., znajdowało uzasadnienie w treściart. 1000 § 1 k.c.stanowiącego, że jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku. Darowizna nieruchomości (lokalu mieszkalnego przyul. (...)weW.wraz z udziałem we współwłasności nieruchomości wspólnej i w częściach wspólnych budynku), uczyniona w 1998 r. przezM. M.na rzecz jej wnuczkiE. G., podlegała z mocyart. 993 k.c.doliczeniu do spadku przy ustalaniu wysokości zachowku. Wbrew twierdzeniom pozwanych darowizna ta nie została dokonana przed więcej niż dziesięciu laty licząc wstecz od otwarcia spadku (otwarcie spadku nastąpiło z chwilą śmierci spadkodawczyni, to jest w dniu 13 września 2007 roku), co uzasadniałoby niedoliczanie jej do spadku (art. 994 § 1in finek.c.). Przy zerowej czystej wartości spadku podstawę obliczenia zachowku na rzecz powódek stanowiłaby wyłącznie wartość darowizny otrzymanej od spadkodawczyni przez pozwanąE. G..
Powództwo przeciwkoE. G.nie mogło jednak zostać uwzględnione z uwagi na zgłoszony przez tę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia o zapłatę zachowku. Termin przedawnienia roszczenia powódek określaart. 1007 § 2 k.c.w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanejustawą z dnia 18 marca 2011 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 85, poz. 458). Jak stanowi art. 8 cytowanej ustawy, wydłużony pięcioletni termin przedawnienia stosuje się do roszczeń, o których mowa wart. 1007 k.c., powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy (przed dniem 23 października 2011 roku) i w tym dniu jeszcze nie przedawnionych. Poprzednio obowiązujący przepisart. 1007 § 2 k.c.przewidywał trzyletni termin przedawnienia roszczeń przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny, liczony od otwarcia spadku. Roszczenie powódek przeciwkoE. G.przedawniło się zatem w dniu 14 września 2010 roku (przed wejściem w życie nowelizacji wprowadzającej dłuższy termin przedawnienia), toteż w chwili wytoczenia przeciwko niej powództwa – wezwania jej do udziału w sprawie w charakterze pozwanej – było już przedawnione.
Na rozprawie w dniu 21 stycznia 2013 roku Sąd oddalił wniosek pełnomocnika powódkiG. O.o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego na okoliczność wyceny lokalu mieszkalnego przyul. (...)weW.. W myślart. 227 k.p.c.przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Wartość mieszkania miałaby znaczenie, gdyby roszczenie o zachowek zasługiwało na uwzględnienie co do zasady, ponieważ zaś roszczenie przeciwkoE. G.uległo przedawnieniu, zaśA. K.z racji nieotrzymania należnego jej zachowku nie ponosi w ogóle odpowiedzialności za zapłatę zachowku na rzecz innych uprawnionych, wartość ta stanowi okoliczność nieistotną dla rozstrzygnięcia, tym samym wniosek dowodowy należało oddalić.
Ponieważ na rozprawie w dniu 21 stycznia 2013 roku wszystkie powódki cofnęły częściowo swoje żądania – co do kwot po 40.000 zł – Sąd po myśliart. 355 § 1 k.c.w punkcie I. sentencji wyroku umorzył postępowanie w tym zakresie, zaś z przyczyn przedstawionych wyżej w punkcie II. sentencji wyroku oddalił dalej idące powództwo.

Rozstrzygnięcia o kosztach procesu zawarte w punktach III.-VIII. sentencji wyroku Sąd wydał w oparciu oart. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Powódki przegrały sprawę w całości – zarówno w zakresie, w którym postępowanie zostało umorzone, jak i co do oddalonego powództwa. Na koszty procesu przyznane w punktach III.-V. na rzecz pozwanejA. K.złożyło się wynagrodzenie jej pełnomocnika w wysokości 7.200 zł ustalone na podstawie§ 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz. 1349, z późn. zmianami) oraz 17 zł opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa. Zgodnie z zasadą określoną wart. 105 § 1 zdanie 1 k.p.c.zwrot kosztów procesu na rzecz pozwanejA. K.został zasądzony od powódek w częściach równych, to jest po 2.405 zł od każdej z nich. Koszty procesu przyznane w punktach VI-VIII na rzecz pozwanejE. G.stanowiło wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu w wysokości 8.856 zł (w tym 1.656 zł podatku od towarów i usług), ustalone na podstawie§ 2 ust. 3w zw. z§ 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z poźn. zm.). Koszty te również zostały zasądzone od powódek na rzecz pozwanej w częściach równych, to jest po 2.952 zł od każdej powódki. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podlegają w myśl ogólnych zasad rozliczeniu między stronami, a dopiero w razie wykazania przez pełnomocnika z urzędu bezskuteczności ich egzekucji sąd przyznaje pełnomocnikowi te koszty od Skarbu Państwa (§ 21 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie orazart. 122 k.p.c.). Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że każdej z pozwanych należał się zwrot kosztów zastępstwa procesowego w wysokości ich jednokrotności, bowiem pomimo występowania trzech osób po stronie przeciwnej mamy do czynienia z jedną sprawą, w której pełnomocnicy pozwanych świadczyli im pomoc prawną. Łączna wartość przedmiotu sporu wynosząca 240.000 zł, stanowiąca sumę roszczeń wszystkich powódek, uzasadnia opłatę za czynności adwokata lub radcy prawnego w kwocie 7.200 zł.
W związku ze zwolnieniem powódek od kosztów sądowych w całości koszty nieuiszczonej przez nie opłaty od pozwu ponosi Skarb Państwa, o czym Sąd orzekł w punkcie IX. sentencji wyroku.

zarządzenie:

1
odnotować;

2
odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć:

a
pełnomocnikowi powódkiG. O.,

b
powódkomK. D.iJ. M.,

c
pełnomocnikowi pozwanejA. K.;

3
kalendarz 14 dni.

22 lutego 2013 r.