Sąd Okręgowy w Świdnicy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 634/13
Data wyroku: 2013-10-15 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Alicja Chrzan, Anatol Gul, Jerzy Dydo
Słowa kluczowe: Dział Spadku
Podstawa prawna: 688 kpc. 618 par.1 kpc. 684 kpc.

POSTANOWIENIE
Dnia 15 października 2013 r.

Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Anatol Gul
Sędziowie:SO Alicja Chrzan
SO Jerzy Dydo
Protokolant: Agnieszka Ingram

po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013r. w Świdnicy
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. S. (1)udzialeD. N.iB. S.
o uzupełniający dział spadku
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Dzierżoniowie
z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt I Ns 21/13

p o s t a n a w i a:

uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu w Dzierżoniowie do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie oddalił wniosekM. S. (1)przy udzialeD. N.iB. S.o uzupełniający dział spadku poM. S. (2). Ponadto zasądził od Skarbu państwa na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokataM. D.kwotę 1.493 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni z urzędu. Nie obciążył wnioskodawczyni obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz uczestniczki postępowaniaB. S.. Ponadto ustalił, że w pozostałym zakresie wnioskodawczyni i uczestniczki postępowania ponoszą we własnym zakresie koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
Postanowieniem z 11 sierpnia 2009 roku, wydanym w sprawie I Ns 459/09, Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie stwierdził nabycie spadku poM. S. (2)zmarłym 01 czerwca 2009 roku. Jako spadkobierczynie zostały wskazane żonaB. S.w ½ części oraz matkaM. S. (1)w 3/16 części i siostraD. N.w 5/16 części. W dniu 22 listopada 2010 rokuB. S.złożyła wniosek o przeprowadzenie działu spadku poM. S. (2). We wniosku wskazała, iż w skład spadku wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego numer (...)położonego wD.naOsiedlu (...)o wartości 150 tys. zł. Wniosła o przyznanie tego prawaM. S. (1)i orzeczenie spłaty na rzecz uczestniczki w kwocie 75 tys. zł.
Po przeprowadzeniu postępowania Sąd przyjął, iż faktycznie spadek poM. S. (2)obejmuje jedynie prawo wymienione we wniosku o dział spadku i postanowieniem z 22 grudnia 2010 roku, wydanym w sprawie I Ns 780/10, dokonał działu spadku w ten sposób, iż zarządził jego sprzedaż w trybie przepisów Kodeksu postepowania cywilnego. Suma uzyskana ze sprzedaży miała zostać podzielona między wnioskodawczynięB. S.i uczestniczkiM. S. (1)iD. N.stosownie do wielkości udziałów w spadku. W dniu 19 grudnia 2011 rokuA. S.złożyła skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Dzierżoniowie wydanym w sprawie I Ns 780/10. Zarzuciła nieważność postępowania poprzez pozbawienie jej praw i możliwości działania, gdyż powinna była brać w nim udział, jako uczestniczka zamiastM. S. (1). Wskazała, iż w dniu 01 czerwca 2010 roku została zawarta umowa darowizny mocą, którejM. S. (1)darowała wnuczceA. S.swój udział, wynoszący 3/16, w prawie do lokalu mieszkalnego położonego naOsiedlu (...)wD..
W toku postępowania o wznowienie postępowaniaA. S.złożyła również wniosek o dokonanie działu uzupełniającego spadku poM. S. (2)i ustalenie, że w skład spadku po nim wchodzi także prawo do lokalu mieszkalnego położonego wD.naOsiedlu (...)i przyznanie tego prawaA. S.orazD. N.. Prawo do lokalu naOsiedlu (...)zostałoby przyznaneB. S.. Różnice w wielkości udziałów wyrównano by stosownymi spłatami i dopłatami.
WedługA. S.lokal naOsiedlu (...)został zakupiony przez żonę spadkodawcy trzy lata po zawarciu związku małżeńskiego, ale z pieniędzy pochodzących z darowizny odM. S. (1)uczynionej na rzecz syna. Zatem mieszkanie to wchodzi w skład spadku po nim. Do akt sprawy dołączona została umowa sprzedaży zawarta 21 grudnia 2001 roku przezB. S.zK. C.,B. C.iM. C.. Zgodnie z jej treścią, a konkretnie jej paragrafem 3,B. S.nabyła lokal mieszkalny położony wD.naOsiedlu (...)za kwotę 26 tys., a nabycia dokonała z majątku odrębnego. Postanowieniem z 16 listopada 2012 roku, wydanym w sprawie I Ns 894/11, Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie zmienił postanowienie z 22 grudnia 2010 roku, wydane w sprawie I Ns 780/10, w przedmiocie działu spadku poM. S. (2)w ten sposób, że zarządził sprzedaż prawa do lokalu położonego wD.naOsiedlu (...), a uzyskaną ze sprzedaży kwotę podzielić miedzy wnioskodawczynięB. S.w ½ części, uczestniczkęA. S.w 3/16 części iD. N.w 5/16 części. W pozostałym zakresie wniosek oddalił. Postanowienie uprawomocniło się bez zaskarżania. W dniu 31 sierpnia 2011 rokuB. S.złożyła do Komornika przy Sądzie Rejonowym w Dzierżoniowie -W. S.wniosek o realizację postanowienia o dziale spadku i przeprowadzenie sprzedaży lokalu położonego naOsiedlu (...). Postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone.
Sąd Rejonowy zauważył, że w toku postępowania w sprawie I Ns 780/10 ustalono, iż w skład spadku wchodzi jedynie prawo własności do lokalu mieszkalnego położonego wD.naOsiedlu (...)oraz to, że w tym postępowaniu uczestniczkiM. S. (1)iD. N.podnosiły kwestie związane z lokalem położonym naOsiedlu (...), jednak na rozprawie w dniu 22 grudnia 2010 roku zarównoB. S.oraz uczestniczki postępowania zgodnie przyznały, iż w skład spadku wchodzi jedynie lokal położony naOsiedlu (...), a także to, że postanowienie w sprawie o dział spadku uprawomocniło się bez zaskarżania.
Sąd Rejonowy wydając powyższe postanowienie wskazał na treśćart.688 k.p.c.,art. 618 § 1 k.p.c.iart. 684 k.p.c.
Wnioskodawczyni zaskarżając apelacją punkt I postanowienia zarzuciła naruszenieart. 684 k.p.c.i wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia o uzupełnienie działu spadku ustalonego postanowieniem Sądu z dnia 22.12.10r., Sygn. akt I Ns 780/10, zmienionego postanowieniem Sądu z dnia 16.11.12r., sygn. akt I Ns 895/11, poprzez ustalenie, że w skład majątku poM. S. (2)wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)o pow. 26 m2, położonego w budynku nr(...)naOsiedlu (...)wD., o wartości 65.000 zł., ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Dzierżoniowie do ponownego rozpatrzenia, zasądzenie kosztów procesu ustanowionego pełnomocnika z urzędu według norm przepisanych.
Jednocześnie pełnomocnik wnioskodawczyni oświadczył, iż koszty te nie zostały wypłacone pełnomocnikowi w całości.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja jest zasadna.
Przede wszystkim wskazać należy, że postępowanie o podział spadku ma charakter kompleksowy. Poza ustaleniem składu spadku i jego wartości (art. 684 k.p.c.) Sąd w postępowaniu nieprocesowym rozstrzyga również spory co do prawa własności danego przedmiotu (art. 688 i art. 618 § 1 k.p.c.). Swoista prekluzja, przewidziana wart. 618 § 3 k.p.c.w związku zart. 688 k.p.c.odnosi się tylko do roszczeń zart. 618 § 1 k.p.c., nie dotyczy zaś składników spadku. Z dołączonych akt sprawy Sądu Rejonowego w Dzierżoniowie, sygn. akt I Ns 780/10 wynika, że ani wnioskodawczyniB. S., ani też uczestniczki postępowaniaM. S. (1)iD. N.nie zgłosiły do podziału spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...), położonego wbudynku nr (...)naOsiedlu (...)wD., lecz jedynie spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego na czwartym piętrze budynku naOsiedlu (...)wD.oraz żądanie dokonania działu spadku poM. S. (2). Sąd Rejonowy ustalił, że w skład majątku spadku poM. S. (2)wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego na czwartym piętrze budynku naOsiedlu (...)wD.i dokonał podziału majątku spadku.Sąd Rejonowy zaś wbrew swoim obowiązkom, wynikającym zart. 684 k.p.c.nie wyjaśnił z urzędu charakteru prawa do lokalu naOsiedlu (...), „który wchodził w skład spadku jako będący współwłasnością małżeńską”(vide: k. 10 w aktach I Ns 780/10) i nie poczynił ustaleń, czy wchodzi ono w skład majątku spadku. W konsekwencji nie objęto podziałem całego majątku spadku.W przepisachkodeksu postępowania cywilnegobrak jest unormowania co do tego, czy możliwy jest podział uzupełniający. Treśćart. 1038 k.c.dowodzi, że zasadą jest poddawanie podziałowi całej masy spadku, a przeprowadzenie podziału częściowego wchodzi w rachubę, gdy przemawiają za nim ważne względy istniejące po stronie osób uprawnionych, dlatego możliwy jest podział częściowy w zakresie przedmiotowym. W niniejszym wypadku nie dokonano podziału częściowego, lecz wskutek przeoczenia poza podziałem znalazł się istotny składnik majątku wspólnego. Zatem, jeśli z jakichkolwiek przyczyn - przeoczenia, zatajenia lub ukrycia części przedmiotów i niezgłoszenia ich do podziału - nie objęto podziałem wszystkich składników spadku, to każdy ze spadkobierców może wystąpić w odrębnym postępowaniu o przeprowadzenie podziału uzupełniającego odnośnie do przedmiotów, które nie zostały objęte orzeczeniem o podziale (porównaj uzasadnienie SN do uchwały z dnia 28 sierpnia 1986 roku w sprawie sygn. akt III CZP 47/86).
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Okręgowy uznał za zasadny zarzut apelacji wnioskodawczyni naruszeniaart. 684 k.p.c.i na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, bowiem Sąd ten nie rozpoznał istoty sprawy.
Sąd Rejonowy rozpoznając ponownie sprawę, wyjaśni charakter prawa do lokalu naOsiedlu (...)wD., ustali, czy wchodzi ono w skład majątku spadku oraz stosownie do powyższych ustaleń obejmie podziałem cały majątek spadku.
Sąd Okręgowy rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławcze pozostawia sądowi I instancji (art. 108 § 2 k.p.c.).