Sąd Okręgowy w Kielcach
III Wydział Karny
Sygnatura akt: III Kp 278/13
Data wyroku: 2013-06-24 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Tomasz Zieliński
Słowa kluczowe: Pokrzywdzony, Dokumenty, Zażalenie Na Postanowienie O Odmowie Wszczęcia Śledztwa
Podstawa prawna: art. 437 § 1 kpk; art. 465 § 1 kpk w zw. z art. 466 § 1 kpk
Teza: Przedmiotem ochrony w przypadku czynu zabronionego z art. 270 § 1 kk jest dobro prawne ogólnej natury, jakim jest wiarygodność dokumentu, a w następstwie pewność obrotu prawnego. Powoduje to, że w postępowaniu  o taki czyn brak jest pokrzywdzonego, jako, że przestępstwo z art. 270 § 1 kk skierowane przeciwko wiarygodności dokumentu i godzące w gwarancję pewności obrotu prawnego, nie zostaje popełnione z pokrzywdzeniem konkretnej osoby fizycznej. Skoro skarżący nie posiada statusu osoby pokrzywdzonej ze względu na charakter przestępstwa z art. 270 § 1 kk, to tym samym nie służy mu prawo zaskarżenia decyzji prokuratora   przybierający postać postanowienia o odmowie wszczęcia  śledztwa.

Sygn. akt III Kp 278/13

POSTANOWIENIE
Dnia 24 czerwca 2013 roku

Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział III Karny w składzie:
Przewodniczący:SSO Tomasz Zieliński
Protokolant:st. prot. sąd. Ewa Pieprzowska

    przy udziale Prokuratora Prokuratury RejonowejK.– Zachód wK.
– bez udziału
po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 24 czerwca 2013 roku
w sprawie zażalenia pełnomocnikaG. S.
na zarządzenie Prokuratora RejonowegoK.– Zachód wK.o częściowej odmowie przyjęcia zażalenia
na podstawieart. 437 § 1 kpkiart. 465 § 1 kpkw zw. zart. 466 § 1 kpk

postanawia:
utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie Prokuratora RejonowegoK.– Zachód wK.z dnia 8 kwietnia 2013 rokuw sprawie 4 Ds. 25/13.

UZASADNIENIE
Wskazanym wyżej zarządzeniem Prokurator Rejonowy odmówił przyjęcia zażalenia w części dotyczącej czynów z punktów II – IV postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa z dnia 28 lutego 2013 roku w sprawie 4 Ds. 25/13.
Uzasadniając swoją decyzję wskazał, iż przedmiotem ochrony czynów opisanych w punktach II – IV wskazanego wyżej postanowienia, które zostały zakwalifikowane z przepisuart. 270 § 1 kkjest wiarygodność dokumentów oraz pewność obrotu prawnego.W konsekwencji prokurator uznał, iżG. S.nie ma statusu pokrzywdzonego przestępstwami opisanymi w w/w punktach zaskarżonego postanowienia i tym samym nie jest legitymowany do wniesienia w tym zakresie zażalenia.
Zażalenie na to zarządzenie złożył pełnomocnikG. S., który zarzucił, iż nie uzasadnione jest przyjęcie, iż czynyw odniesieniu do których złożone zostało zażalenie nie dotyczą bezpośrednioG. S., jako, iż wprost miały odniesieniedo możliwości uzyskanie przez wyżej wymienionego wynagrodzeniaza wystawioną przez niego fakturę wobec(...)Sp. z o.o.wG.. Zwrócił przy tym uwagę, żeM. J.był ważnym świadkiem w poprzednio toczącym się procesie cywilnym, zaś ewentualne podrobienie jego podpisu stwarzałobyG. S.możliwość wystąpienia o wznowienie postępowania cywilnego. Wskazał również na szereg czynności, jakie winny zostać podjęte w celu wyjaśnienia okoliczności sprawy.
Prokurator wnioskował o nieuwzględnienie zażalenia i utrzymanie w mocy zaskarżonego zarządzenia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Zażalenie pełnomocnikaG. S.nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodzić się trzeba się ze stanowiskiem wyrażonym przez prokuratora w zaskarżonym zarządzeniu, iżG. S.nie przysługuje status pokrzywdzonego w zakresie czynów objętych punktem II – IV postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa, które zostały zakwalifikowane zart. 270 § 1 kk.
W tym miejscu należy się odnieść się do definicji pokrzywdzonego, która została ujęta wart. 49 § 1 kpk. Zgodniez powyższym przepisem pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub osoba prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo. Wobec ustawowej definicjio pokrzywdzeniu decyduje bezpośredniość naruszonego lub zagrożonego przestępstwem dobra prawnego. Między czynemi naruszeniem (zagrożeniem) dobra prawnego nie może być żadnych ogniw pośrednich. Tak też się wypowiedziałW. D., który zauważył, iż bezpośredniość zachodzi, gdy pomiędzy czynem zawierającym przedmiotowe znamiona przestępstwa a naruszeniem lub zagrożeniem dobra prawnego podmiotu nie ma ogniw pośrednich, tzn. gdy czyn uderza wprost w jego dobro (J. Grajewski, L.K. Paprzycki, S. Steinborn, Komentarz aktualizowany do art. 1-424 Kodeksu postępowania karnego, pod. red. J. Grajewskiego, Lex/el 2012).
O tym czyje dobro prawne zostaje w konkretnej sytuacji naruszone lub zagrożone przestępstwem, decyduje prawokarne materialne. Pojęcie bowiem „dobra prawnego” należydo dziedziny prawa karnego materialnego. Stąd też ustawowadefinicja pokrzywdzonego ma przede wszystkim charakter materialnoprawny. Wspomniane dobro prawne, o którym mowaw powołanymart. 49 § 1 kpk, chroni konkretny przepis prawa karnego materialnego.
Wskazać należy, że przepisart. 270 kktypizuje przestępstwo fałszerstwa materialnego dokumentu. Przedmiotem ochronyw przypadku czynu zabronionego zart. 270 § 1 kk- jak to wielokrotnie podkreślał w swym orzecznictwie Sąd Najwyższy - jest dobro prawne ogólnej natury, jakim jest wiarygodność dokumentu, a w następstwie pewność obrotu prawnego (zob.: wyrok SN z 1 kwietnia 2008 r., V KK 26/08; wyrok SN z 4 września 2008 r., V KK 171/08; wyrok SNz 26 listopada 2008 r., IV KK 164/08; wyrok SN z 8 stycznia 2009 r., WK 24/08; wyrok SN z 2 kwietnia 2009 r., IV KK 391/08; wyrok SNz 12 stycznia 2010 r., WK 28/09; postanowienie SN z 24 maja 2011 r.,II KK 13/11). Powoduje to, że w postępowaniu o taki czyn brak jest pokrzywdzonego, jako, że przestępstwo zart. 270 § 1 kkskierowane przeciwko wiarygodności dokumentu i godzące w gwarancję pewności obrotu prawnego, nie zostaje popełnione z pokrzywdzeniem konkretnej osoby fizycznej. Większość z przywołanych orzeczeń Sądu Najwyższego zapadła na kanwie stanu faktycznego, w którym warunkowo umorzono postępowanie wobec sprawcy czynu zart. 270 § 1 kk, podczas gdy przestępstwo to zagrożone jest karą do 5 lat pozbawienia wolności, a instytucja warunkowe umorzenia ma zastosowanie w tego rodzaju przypadkach, gdy pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, sprawca naprawił szkodę lub pokrzywdzony i sprawca uzgodnili sposób naprawienia szkody (art. 66 § 3 kk). Sąd Najwyższy zwracał uwagę, iż przestępstwo zakwalifikowane zart. 270 § 1 kk, którego przedmiotem ochrony jest wiarygodność dokumentu, nie zostaje popełnione z pokrzywdzeniem konkretnej osoby fizycznej, co powoduje, iż nie istnieje możliwość pojednania sprawcy z pokrzywdzonymi naprawienia wyrządzonej mu szkody. Również w doktrynie wskazuje się, że nie można stosować warunkowego umorzenia zart. 66 § 3 kk, gdy z uwagi na charakter przestępstwa brak jest pokrzywdzonego, albo gdy nie można go ustalić (tak. A. Zoll, Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz pod. red. A. Zolla, t. I, Zakamycze 2004, s. 1001). Sytuacja ta odnosi się między innymi do przestępstwa zart. 270 § 1 kk, jako że przedmiotem ochrony jest tu wiarygodność dokumentów, a więc dobro prawne ogólnej natury.
Odnosząc powyższe do wcześniejszych rozważanych wskazać należy, że przedmiotem ochrony w przypadku przestępstwa zart. 270 § 1 kkjest wiarygodność dokumentu, a tym samym pewność obrotu prawnego, opierająca się na zaufaniu do dokumentu. Zresztąkodeks karnyużywając nazwy „Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów” (rozdział XXXIV), należycie eksponuje przedmiot ochrony, którym jest dobro prawne ogólnej natury, jakim jest wiarygodność dokumentów.
Jednocześnie przyjmuje się w judykaturze i doktrynie procesu karnego wąską, materialną, definicję pokrzywdzonego, co oznacza, że ustalenie osoby pokrzywdzonej czynem zabronionym następujew oparciu o opis zespołu znamion czynu będącego przedmiotem postępowania. Dla bytu pokrzywdzonego nie ma znaczenia, czy określone dobro prawne zostało naruszone lub zagrożone przez czyn stanowiący element przestępstwa ciągłego lub czynu współukaranegoi nie ma przy tym znaczenia także to, czy fakt pokrzywdzenia konkretnej osoby został uzewnętrzniony w opisie czynu zabronionego, istotne jest natomiast, by pokrzywdzenie mieściło się w znamionach czynu będącego przedmiotem postępowania oraz czynów współukaranych (zob. uchwała SN z 15 września 1999 r., I KZP 26/99). Konsekwencją powyższego jest brak możliwości przyjęcia, że bezpośrednim następstwem przestępstwa fałszerstwa dokumentu, które zostałoujęte przepisemart. 270 kkjest pokrzywdzenie konkretnejosoby fizycznej.
W tej sytuacji, nie sposób uznaćG. S.za pokrzywdzonego przestępstwami zart. 270 § 1 kk, które zostały ujętew punktach II – IV zaskarżonego postanowienia. Tym bardziej, że czynyte nie naruszają żadnego bezpośredniego dobra chronionego prawem skarżącegoG. S., która to bezpośredniość wymaga, aby czyn zabroniony uderzał wprost w owe dobro prawne, o czym już była mowa.
Zasadnie zatem prokurator odmówił przyjęcia zażalenie pełnomocnikaG. S.w części obejmującej czyny zabronione zart. 270 § 1 kk, które zostały ujęte w punktach II – IV zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa.
Stosownie bowiem do treściart. 306 § 1 kpk, jedynie pokrzywdzonemu oraz instytucji państwowej, samorządowej lub społecznej, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie przysługuje zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa. Skoro skarżący nie posiada statusu osoby pokrzywdzonej ze względuna charakter przestępstwa zart. 270 § 1 kk, to tym samym nie służymu prawo zaskarżenia decyzji prokuratora przybierającej postać postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa.
Zważyć także należy, że skarżący miał możliwość kwestionowania prawdziwości i autentyczności dokumentów, które zostały wytworzone przez spółkę(...)(protokół inwentaryzacjii odbioru robót z 12 czerwca 2007 roku) albo na rzecz, której dokumenty zostały wytworzone (wystawione przez geologaP. Ś.dwa dokumenty: wstępna kontrola zagęszczenia nasypu na terenie składowiska śmiecie wP.z 30 maja 2007 roku i sprawozdaniez dozoru geologicznego nad robotami ziemnymi przy budowie kwatery II składowiska odpadów komunalnych wP.z 17 września 2007 roku) w toku procesu cywilnego, który zainicjował wnosząc pozew przeciwko spółce o zapłatę kwoty 183.000 złotych wynikającejz wystawionej przez niego w dniu 30 kwietnia 2007 rokufaktury VAT (...).
Nie wdając się w szczegółową analizę sprawy odnośnie przestępstwa fałszerstwa dokumentów, z uwagi na braklegitymacji skarżącego do kwestionowania w tym zakresie decyzji prokuratora, zauważyć należy, że zarzuty co do powyższych dokumentów, a w szczególności co do protokołu inwentaryzacjii odbioru robót zgłaszał w licznych pismach procesowych fachowy pełnomocnik skarżącegoG. S.. Powyższe zarzuty nie zostały przed Sąd pierwszej instancji uwzględnione, a ostatecznie sprawa cywilna zakończyła się oddaleniem powództwa wytoczonego przezG. S.. Również Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji złożonej przez skarżącego nie dopatrzył się żadnych nieprawidłowości pod kątem wiarygodności dokumentów, które zostały przedstawione przez spółkę biegłemu sądowemu w celu wydania opinii, a które zostały wymienione powyżej, mimo, wywiedzenia takowego zarzutu w apelacji. W efekcie żaden z powyższych sądów rozpoznających sprawę merytorycznie nie powziął wątpliwości co prawdziwości dokumentów przedstawionych przez spółkę(...)w toku procesu cywilnego.
Wobec tego, że skarżący miał możliwość kwestionowania powyższych dokumentów na drodze postępowania cywilnego,a formułując jedynie zarzuty przeciwko prawdziwości dokumentów, bez udowodnienia powyższej okoliczności, nie mógł spotkać się z korzystną dla siebie decyzją sądu. Zgodnie z przepisamikodeksu postępowania cywilnegoregulującymi postępowanie dowodowe z dokumentów, a tozart. 253, jeżeli strona zaprzecza prawdziwości dokumentu prywatnego albo twierdzi, że zawarte w nim oświadczenie osoby, która je podpisała, od niej nie pochodzi, obowiązana jest okoliczności te udowodnić. To zatem na skarżącym spoczywał - zgodnie z treściąart. 6 kc– ciężar dowodu wykazania tego, że przedstawione przez spółkę dokumenty nie odpowiadały rzeczywistemu stanowi rzeczy. Skoro skarżący zaniechał udowodnienia powyższej okoliczności, ograniczając się jedynie do samego zaprzeczenie ich prawdziwości, nie mógł jednocześnie oczekiwać, iż sąd rozpoznający sprawę oprze się tylko na jego twierdzeniach, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi udowodnienia podnoszonych przez siebie twierdzeń.
Zauważyć należy, że skarżący podniósł w zawiadomieniu o przestępstwie, iż sąd merita nie uwzględnił jego dokumentów, a jedynie dokumenty przedstawione przez spółkę(...), które posłużyły biegłemu do wydania opinii. Z kolei lektura uzasadnienia sądu drugiej instancji prowadzi do wprost odmiennego wniosku. Na stronie 103 akt niniejszej sprawy, sąd odwoławczy zauważył, że skarżący zarówno przed sądem pierwszej, jak i drugiej instancji, żadnej konkretnej dokumentacji nie zadeklarował.
Zaakcentować też należy, że szczególną uwagę pełnomocnikG. S.w kierowanych do sądu pismach procesowych zwracał na protokół inwentaryzacji i odbioru robót z 12 czerwca 2007 roku, kwestionując ten dokument pod względem prawdziwości, a to złożenia nad nim podpisu przezM. J.i tym samym oświadczenia zawartego w tym dokumencie.
Wskazać tu należy, żeM. J.był słuchany w toku procesu cywilnego w drodze pomocy prawnej przez Sąd RejonowywK.w dniu 16 stycznia 2009 roku. W toku przesłuchania zaprzeczył, aby brał udział w inwentaryzacji i obiorze robót, która miała miejsce w dniu 12 czerwca 2007 roku. W dalszej części zeznał zaś, że nigdy nie widziałG. S., ale tylko o nim słyszałw związku z czym nie mógł uczestniczyć w inwentaryzacji i odbiorze robót z jego udziałem. Ta część jego zeznań skłania do wniosku, że świadek zeznając, że nie brał udział w przedmiotowej inwentaryzacjii odbiorze robót miał na myśli protokół odbioru z dnia 30 kwietnia 2007 roku, w którym uczestniczyły obie strony umowy o roboty budowlane, tj. skarżącyG. S.i spółka(...)Za takim wnioskiem tym bardziej przemawia fakt, iż świadek rozpoczął pracę na terenie budowy wysypiska odpadów komunalnych wP.od 1 czerwca 2007 roku, jak też to, iż w dalszej części zeznań opisywał na czym polegały nieprawidłowo wykonane prace przezG. S., a więc dysponował wiedzą na ten temat.
Jeżeli zatem – wobec treści powyższych zeznańM. J.– skarżący chciałby usunąć wszelkie wątpliwości co do prawdziwości protokołu, na którym widnieje podpis świadka, mógł zwrócić się o to do Sądu, celem wyjaśnienia budzących jego wątpliwości okoliczności. Tymczasem po dacie przesłuchania świadka, pełnomocnik skarżącegoG. S.w kolejnych pismach procesowych noszących daty 20 kwietnia 2009 roku (k. 52-54), 15 czerwca 2009 roku (k. 60-61) i 22 września 2009 roku (k. 62-65), kwestionował ów dokument pod względem prawdziwości, nie zgłaszając jednocześnie żadnych wniosków dowodowych zmierzających do udowodnienia podnoszonych twierdzeń bądź przynajmniej zmierzających do wyjaśnienia tej okoliczności. Tymczasem to pełnomocnik spółki(...), będącej stroną pozwaną w procesie na rozprawie w dniu 22 września 2009 roku wystąpił z wnioskiem dowodowym o uzupełniające przesłuchanie świadkaM. J.na okoliczność podpisania przez niego protokołu z dnia 12 czerwca 2007 roku (k. 66-67). Czynność ta nie mogła zostać jednak przeprowadzona z uwagi na śmierć świadkaM. J.w dniu 27 września 2009 roku (odpis skrócony aktu zgonu – k. 173).
W rezultacie, skarżącyG. S.mając możliwość kwestionowania w toku procesu wspomnianych dokumentów, nie podejmując żadnych działań dowodowych i przyjmując postawę bierną nie udowodnił w żadnych sposób, iż dokumenty przedstawione przez spółkę(...)pozbawione były przymiotu prawdziwościi autentyczności.
Wobec tego zaś, że ze względu na charakter przestępstwa fałszerstwa dokumentu stypizowanego wart. 270 kk, nie ma osoby pokrzywdzonego, to tym samymG. S.nie przysługuje taki status i nie jest on uprawniony do zaskarżania w tym zakresie decyzji prokuratora. Dlatego, też słusznie postąpił prokurator odmawiając przyjęcia jego zażalenie w tej części.
Mając na uwadze powyższe, Sad orzekł, jak w sentencji postanowienia.
SSO Tomasz Zieliński

Pouczenie:

Postanowienie jest prawomocne i nie podlega zaskarżeniu w drodze zwyczajnych środków zaskarżenia (art. 426 § 1 kpk,art. 521 kpk).