Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1484/12
Data wyroku: 2013-10-31 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Magdalena Bajor-Nadolska, Sławomir Buras, Barbara Dziewięcka
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: 172 k.c., 610§1k.p.c., 677 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 1484/12

POSTANOWIENIE
Dnia 31 października 2013 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Magdalena Bajor-Nadolska
Sędziowie: SSO Sławomir Buras
SSO Barbara Dziewięcka (spr)
Protokolant: protokolant sądowy Agnieszka Baran

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2013 r. sprawy

z wnioskuGminyR.
z udziałemP. H.,W. C.,A. D.,M. D.,M. K.,D. M.,M. M. (1), Skarbu Państwa - Starosty(...), Ochotniczej Straży Pożarnej wD.,E. K.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie

na skutek apelacji uczestnika Ochotniczej Straży Pożarnej wD.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Końskich
z dnia 11 lipca 2012 r. sygn. akt I Ns 658/12

postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie I (pierwszym) i stwierdzić, że Ochotnicza Straż Pożarna wD.nabyła przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1985 roku własność nieruchomości położonej w miejscowościD.gminaR., stanowiącą zabudowaną działkę gruntu o powierzchni 0,0800 ha oznaczonąnumerem ewidencyjnym (...)na wypisie i wyrysie z mapy ewidencyjnej, wpisanej do ewidencji Starostwa Powiatowego wK.za numerem(...)w dniu 18 marca 2009 r. nie mającej urządzonej księgi wieczystej ani zbioru złożonych dokumentów; orzec, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.
II Ca 1484/12

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 11 lipca 2012 roku Sąd Rejonowy w Końskich oddalił wniosek GminyR.o stwierdzenie, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1956 roku własność nieruchomości zabudowanej położonej wD.o powierzchni 0, 08 ha oznaczonej jakodziałka nr (...).
W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał:
W ewidencji gruntów Starostwa Powiatowego wK.działka położona wD.gminyR.oznaczona(...)o powierzchni 0,08 ha figuruje we władaniu gminyR.na zasadach posiadania samoistnego i pozostaje w użytkowaniu Ochotniczej Straży Pożarnej wD..Działka nr (...)jest zabudowana budynkiem murowanym, oznaczonym tablicą „OSP” wD., znajduje się również na niej zbiornik wodny okolony betonowymi fundamentami i częściowo ogrodzony metalową siatką, a także przystanek autobusowy. 3 listopada 1991 roku OSP wD.złożyła do Sądu Wojewódzkiego w Kielcach wniosek o zarejestrowanie. Postanowieniem z dnia 20 marca 1992 roku Sąd Wojewódzki w Kielcach dokonał rejestracji Stowarzyszenia pod nazwą „Ochotnicza Straż Pożarna wD.” z siedzibą wD.. Budynek OSP został wybudowany kilkadziesiąt lat temu. Całą nieruchomością zarządzała OSP wD.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy wniosek o zasiedzenie oddalił, wskazując, że w toku postępowania wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów poświadczających fakt samoistnego posiadania przez Skarb Państwa przedmiotowych nieruchomości przez okres wymagany do zasiedzenia, z zeznań świadków wynika zaś, ze przedmiotową nieruchomością zarządzała wyłącznie OSP wD.bez ingerencji ze strony innych podmiotów.
Powyższe postanowienie zaskarżył uczestniczka OSP wD., zarzucają mu:
- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart. 610 k.p.c.w zw. zart. 677 k.p.c.poprzez zaniechanie ustalenia na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego świadczącego bezspornie o samoistnym posiadaniu przez OSP wD.przedmiotowej nieruchomości nieprzerwanie od kilkudziesięciu lat, czy całkowity czas posiadania przez OSP wD.przedmiotowej nieruchomości pozwala na stwierdzenie zasiedzenia na rzecz innego podmiotu niż wskazany we wniosku tj. na rzecz OSP wD.lub ewentualnie na rzecz GminyR., przy przyjęciu innego biegu zasiedzenia i przy doliczeniu okresu posiadania poprzednika – OSP wD.,
- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez wadliwe wyprowadzenie wniosku, że OSP wD.jako jednostka organizacyjna nie posiadająca zdolności prawnej, nie mogła nabyć własności nieruchomości przez zasiedzenie przed datą jej zarejestrowania w KRS,
- naruszenie prawa materialnego, a mianowicieRozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 roku Prawo o stowarzyszeniachorazart. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku Prawo o stowarzyszeniachw zw. zart. 19 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożaroweji poprzednio obowiązującymi w tym zakresie przepisami o ochronie przeciwpożarowej przez ich niezastosowanie i uznanie OSP wD.przed zarejestrowaniem za jednostkę organizacyjną nie posiadającą zdolności prawnej w sytuacji, gdy przepisy te pozwalają uznać OSP przez jej zarejestrowaniem za stowarzyszenie zwykłe, czyli tzw. ułomną osobę prawną, zdolną do nabycia składnika majątkowego, jakim jest nieruchomość objęta wnioskiem o zasiedzenie.
Wskazując na powyższe skarżąca wnosiła o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o zasiedzenie, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznana Sądowi I instancji.
W uzasadnieniu apelacji skarżąca wskazała, ze o ile oddalenie wniosku o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa jest zasadne, o tyle nie można uznać za słuszne zaniechanie stwierdzenia przez Sąd zasiedzenia tejże nieruchomości na rzecz OSP wD..

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja, o ile wnosi o stwierdzenie, że nieruchomość będącą przedmiotem wniosku, nabyła Ochotnicza Straż Pożarna wD., jest zasadna.
Art. 610 par. 1 k.p.c., który reguluje postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia , zawiera częściowe odesłanie do przepisów o stwierdzeniu nabycia spadku, stanowiąc, że do ogłoszenia i orzeczenia stosuje się odpowiednio przepisy o stwierdzeniu nabycia spadku. Odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących orzeczenia wiąże się z oznaczeniem osoby, która nabyła własność przez zasiedzenie. Zgodnie zart. 677 par. 1 k.p.c.w zw. zart. 610 par. 1 k.p.c.sąd w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia wymienia osobę, która nabyła w ten sposób własność, choćby to była inna osoba niż wskazana przez wnioskodawcę. Z takiego jednak stanu prawnego nie wynika, aby w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia miała zastosowanie zasada z postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, stosownie do której sąd bada z urzędu, kto nabył własność i orzeka stosownie doart. 677 par. 1 k.p.c.w zw. zart. 13 par. 2 k.p.c.niezależnie od zgłoszenia przez uprawnionego w sensie materialno prawnym wniosku o stwierdzenie nabycia własności poprzez zasiedzenie na swoją rzecz. W myślart. 609 par. 1 k.p.c.legitymację procesową do zgłoszenia wniosku o zasiedzenie ma każdy zainteresowany. Nie można jednak przyjąć zasady działania przez sąd z urzędu w celu ustalenia osób uprawnionych, poza ogłoszeniem przewidzianym wart. 609 par. 2 k.p.c.Z unormowania wynikającego zart. 610 par. 1 k.p.c.nie można też wyciągnąć wniosku, że w postępowaniu w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia Sąd z urzędu stwierdzi – uprzednio z urzędu zbadawszy – nabycie własności bez wniosku uprawnionego w sensie materialno- prawnym. O uprawnieniach do nabycia własności w drodze zasiedzenia decydują udowodnione przez zainteresowanych uczestników postępowania przesłanki materialno- prawne, a stwierdzenia nabycia własności poprzez zasiedzenie dokonać można na wniosek. Jeżeli zatem w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia sąd ustali, że nie wnioskodawca, ale inny uczestnik tego postępowania spełnia warunki nabycia własności, orzeknie o nabyciu własności na jego rzecz, o ile uczestnik ten wolę taka wyrazi ( patrz: postanowienie SN z dnia 15.09. 2011 roku II CSK 657/10 wraz z uzasadnieniem).
W niniejszym przypadku skarżący uczestnik w postępowaniu przed Sądem I instancji nie występował z wnioskiem o stwierdzenie własności poprzez zasiedzenie na jego rzecz. Nie można zatem czynić zarzutu Sądowi I instancji, że z urzędu nie badał przesłanek koniecznych do nabycia własności poprzez zasiedzenie przez tego uczestnika, a w konsekwencji, iż Sąd ten nie stwierdził z urzędu na jego rzecz nabycia własności w drodze zasiedzenia.
Skarżący uczestnik wolę nabycia przedmiotowej nieruchomości wyraził dopiero w apelacji. W ocenie Sądu Okręgowego taką wolę zainteresowany może wyrazić w środku zaskarżenia, a to z uwagi na możliwy skutek w postaci powagi rzeczy osądzonej.
W postępowaniu apelacyjnym Sąd Okręgowy dopuścił i przeprowadził dowód z zeznań uczestników na okoliczność okresu i charakteru posiadania nieruchomości, będącej przedmiotem wniosku przez OSP wD..
W oparciu o przeprowadzone przed Sądem I instancji postępowanie dowodowe, uzupełnione w postępowaniu apelacyjnym Sąd Okręgowy ustalił:
Ochotnicza Straż Pożarna wD.powstała w roku 1956. Na przedmiotowej działce budynek OSP, będący strażnicą został wybudowany w drugiej połowie lat pięćdziesiątych. Jego budowa musiała rozpocząć się wcześniej. Skoro OSP wD.powstało w roku 1956, to należy uznać, że już w tym czasie przystąpiono do budowy budynku. W przedmiotowym budynku ( tzw. remizie) stoi wóz strażacki. Na przedmiotowej działce znajduje się ponadto zbiornik wodny okolony betonowym fundamentem i częściowo ogrodzony metalowa siatką. Całą nieruchomość od roku 1956 posiada i zarządza OSP wD.. Czyni to w sposób samodzielny bez ingerencji innych podmiotów, w szczególności GminyR.czy też Skarbu Państwa. O dostępie do tej nieruchomości decyduje wyłącznie OSP wD.. Ochotnicza Straż Pożarna wD.była postrzegana przez mieszkańców tej miejscowości jako właścicielka przedmiotowej działki.
Powyższy stan faktyczny Sąd Odwoławczy ustalił w oparciu o dowody w postaci: oględzin nieruchomości –k.132-133, zeznania świadkówL. Z.k.112,M. M. (2)– k.132, zeznania uczestnikówP. T., reprezentującego OSP wD.jako jej Naczelnik,W. C.,A. D.,M. D.,D. M.( protokół rozprawy apelacyjnej z dnia 26 października 2013 roku, wyjaśnienia uczestnikaM. K.k. 42, listę członków OSP wD.z początku jej powstania k. 382). Powyższe dowody zasługują na przymiot wiarygodności. Są bowiem przekonywujące, nie zawierają sprzeczności i łączą się w logiczną całość. Ponadto w sprawie brak jest materiału dowodowego, który by te dowody podważał. Dowodem takim nie może być wypis z rejestru gruntów wskazujący, że GminaR.jest jego władającym, a OSP WD.tylko jego użytkownikiem. Całokształt okoliczności niniejszej sprawy podważył w sposób niebudzący wątpliwości fakt, aby GminaR.była posiadaczem tej nieruchomości.
W oparciu o tak poczynione ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że samoistnym posiadaczem nieruchomości była OSP wD., poczynając od roku 1956. Władała bowiem od tej daty wymienioną nieruchomością jak właściciel i tak jest do chwili obecnej. W dacie objęcia przedmiotowej nieruchomości przez OSP wD.obowiązywały przepisyprawa rzeczowego, stosownie do którego samoistny posiadacz w złej wierze (w sprawie nie została wykazana dobra wiara OSP), nabywał własność nieruchomości z upływem 30 lat od daty objęcia jej w posiadanie. Okres ten upłynąłby zatem z dniem 31 grudnia 1986 roku (w sprawie nie została bowiem ustalony dokładna data, z jaką w roku 1956 OSP objął w posiadanie przedmiotową nieruchomość). Z dniem 1 stycznia 1965 roku wszedł w życiekodeks cywilny. Stosownie doart. XLIprzepisów wprowadzającychk.c.do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życiekodeksu cywilnego, stosuje się od tej chwili przepisy tego kodeksu; jeżeli termin zasiedzenia wgk.c.jest krótszy niż wg przepisów dotychczasowych, bieg zasiedzenia rozpoczyna się z dniem wejścia kodeksu w życie; jeżeli jednak zasiedzenie rozpoczęte przed dniem wejścia w życie kodeksu nastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie następuje z upływem tego terminu.Art. 172 par. 1 k.c.w brzmieniu obowiązującym do dnia 1.10. 1990 roku przewidywał 20 letni termin biegu zasiedzenia w złej wierze, warunkującym nabycie własności w tym trybie. Ponieważ zasiedzenie nastąpiło w niniejszym przypadku wcześniej – zgodnie z wymienionym uregulowaniem, początek biegu zasiedzenia należy liczyć od dnia 1.01.1965 roku. Powyższe zaś oznacza, że OSP nabyła własność przedmiotowej nieruchomości w drodze zasiedzenia z dniem 1.01.1985 roku.
Ochotnicza Straż Pożarna wD.przed zarejestrowaniem w dniu 20 marca 1992 roku była stowarzyszeniem zwykłym, a zatem należy ją traktować jako tzw. ułomną osobę prawną, czyli podmiot zdolny do nabycia składnika majątkowego, jakim są nieruchomości. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 listopada 2004 roku III CK 581/03 LEX nr 607265 wskazał, że funkcjonowanie ochotniczej straży pożarnej na podstawiePrawa o stowarzyszeniachpozwalało przyjąć, iż przed zarejestrowaniem była ona stowarzyszeniem zwykłym. Sąd Odwoławczy powyższy pogląd w całości podziela. Wynikające z przepisów prawa pewne wyodrębnienie tych jednostek organizacyjnych i dopuszczenie do działania tych jednostek mimo nieposiadania osobowości prawnej, przemawia za uznaniem ich w okresie sprzed nowelizacjikodeksu cywilnegodokonanej ustawą z dnia 14 lutego 2003 roku za tzw. ułomne osoby prawne. Chociaż w przepisach regulujących funkcjonowanie ochotniczej straży pożarnej nie ma uregulowania, które przyznawałoby jej osobowość prawną, to są w nich przepisy stanowiące, że do ochotniczej straży pożarnej znajduje zastosowanieustawa z dnia 7. 04. 1989 roku – Prawo o stowarzyszeniach( tekst jednolity – Dz. U. z 2001 roku nr 79 poz. 855 ze zm.).Ochotniczą Straż Pożarną wD.przed zarejestrowaniem w roku 1992 i nabyciem osobowości prawnej należy traktować w związku z powyższym jako tzw. ułomną osobę prawną, która w obrocie miała taki status prawny, jak obecnie jednostki organizacyjne w rozumieniuart. 33 (1)k.c.( porównaj: wyrok SN z dnia 13 lutego 2003 roku IV CK 46/03, postanowienie SN z dnia 20.06.2000 r. III CKN 887/98 – wraz z uzasadnieniami). W związku z powyższym brak podstaw do uznania, że Ochotnicza Straż Pożarna wD.przed przedmiotowym zarejestrowaniem, nie mogła nabyć przez zasiedzenie nieruchomości objętej wnioskiem.
Dlatego też Sąd Odwoławczy, uznając, że spełnione zostały przesłanki nabycia własności nieruchomości przez Ochotniczą Straż Pożarną wD., licząc bieg zasiedzenia od dnia 1.01.1965 roku i przyjmując posiadanie w złej wierze, stwierdził, iż własność nieruchomości będącej przedmiotem wniosku, nabyła właśnie Ochotnicza Straż Pożarna wD.z dniem 1. 10. 1985 roku.
Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w sposób określony w sentencji na mocyart. 386 par.1 k.p.c.w zw. zart. 13 par. 2 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na mocyart. 520 par. 1 k.p.c.

SSO B. Dziewięcka SSO M. M. Bajor - Nadolska SSO Sł. Buras