Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 64/13
Data wyroku: 2013-06-07 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Monika Kośka, Teresa Kołbuc, Barbara Dziewięcka
Słowa kluczowe: Zniesienie Współwłasności
Podstawa prawna: 210 k.c., 212 k.c.

Sygn. akt II Ca 64/13

POSTANOWIENIE
Dnia 7 czerwca 2013 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Teresa Kołbuc

Sędziowie:

SSO Monika Kośka
SSO Barbara Dziewięcka ( spr.)

Protokolant:

protokolant sądowy Beata Wodecka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2013 r. sprawy
z wnioskuJ. P.
z udziałemZ. J.
o zniesienie współwłasności
na skutek apelacji uczestnika
od postanowienia Sądu Rejonowego w Jędrzejowie
z dnia 13 lipca 2012 r. sygn. akt I Ns 180/11

postanawia:zmienić zaskarżone postanowienie:
1) w punkcie II ( drugim ) w całości i uchylić zawarte w nim rozstrzygnięcie,
2) w punkcie III ( trzecim ) w ten sposób, że zasądzić kwotę 2500 ( dwa tysiące pięćset ) złotych zamiast kwoty 1250 złotych,
3) w punkcie IV ( czwartym ) w całości i nakazać pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Jędrzejowie odZ. J.kwotę 1303,96
( jeden tysiąc trzysta trzy 96/100 ) złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sygn. akt II Ca 64/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 13 lipca 2012 r. Sąd Rejonowy w Jędrzejowie w drodze zniesienia współwłasności nieruchomość położoną w miejscowościW.-K.gminaM.oznaczoną jakodziałka nr (...)przyznał na wyłączną własnośćZ. J.(pkt I ), zasądził tytułem spłaty odZ. J.na rzeczJ. P.kwotę 23.285,00 zł płatną w dwóch równych ratach po 11.642,50 zł (pkt II) oraz orzekł o kosztach postępowania i nieuiszczonych kosztach sądowych (pkt. III i IV).
Sąd Rejonowy ustalił , że związek małżeński uczestnikaZ. J.zR. S.został rozwiązany przez rozwód wyrokiem Sądu Rejonowego w Jędrzejowie w dniu 21 września 1982 roku w sprawie(...). Jednocześnie Sąd zasądził odR. J.tytułem alimentów na utrzymanie małoletniego syna stron kwotę 1.000 zł miesięcznie. Pieniędzy tychZ. J.nigdy jednak nie otrzymał, albowiem zawarł z byłą żonę umowę na mocy której zrzekł się tego uprawnienia, w zamian za coR. J.miała nie rościć sobie pretensji do przedmiotowej nieruchomości.R. J.wyprowadziła się na stałe doZ.już w 1977 roku. Nieruchomość oznaczona jakodziałka nr (...)stanowiła składnik jej majątku wspólnego z uczestnikiem. W 1968 roku małżonkowie rozpoczęli budowę na niej domu jednorodzinnego, która w stanie surowym została ukończona w 1971-72 roku.R. J./po drugim mężuW./ zmarła w dniu 11 stycznia 2003 roku. Spadek po niej nabyła w całości wnioskodawczyni. Tuż po zakończeniu małżeństwa zR. J.uczestnik dokonał na nieruchomość szeregu nakładów, których łączna wartość wyniosła 26.830 zł. Wartość rynkowa przedmiotowej nieruchomości bez nakładów wynosi 46.570 zł w tym gruntu 17.200 zł, a budynku 29.470 zł.
W tym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał wniosek za zasadny.
Sąd wskazał, że już w toku sprawy(...)tego Sądu został wykazany fakt zawarcia między stronami porozumienia na mocy którego uczestnik zobowiązał się , że nie będzie domagał się odR. J.zapłaty alimentów na rzecz syna w zamian za co ona zrezygnowała z wszelkich pretensji do przedmiotowej nieruchomości i niejako w ten sposób miała zostać spłacona. W ocenie tego Sądu umowa ta była jednak bezwzględnie nieważna jako sprzeczna z obowiązującym prawem pozytywnym, gdyż dotyczyła rozrządzenia wierzytelnością cudzą jaką stanowiły alimenty należne synowi stron tej umowy -T. J.. Sąd wskazał, że uczestnik nie może zatem na jej podstawie domagać się rozliczania alimentów i zarzut ich potrącenia nie może być uwzględniony. Ponadto zdaniem Sądu była to czynność sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i jako taka nieważna w świetleart.58 k.c.

Apelację od tego postanowienia wniósł uczestnik zaskarżając je w części t.j. w pkt II (drugim) w zakresie zasądzenia od niego na rzecz wnioskodawczyni spłaty. Zarzucił:
- naruszenie prawa materialnego a mianowicie:art. 58 § 1 i 2 kcpoprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu do stanu faktycznego niniejszej sprawy i prowadzenia rozważań o nieważności „ porozumienia” zawartego pomiędzy nim, a jego byłą żonąR. J.,w sytuacji gdy Sąd błędnie interpretuje to porozumienie;
-art.65 k.c.przez niezastosowanie tego przepisu przy interpretacji „ porozumienia” pomiędzy byłymi małżonkamiJ.i nieuwzględnienie nie tylko okoliczności w jakich zostały złożone oświadczeniaR. J.iZ. J.,ale zamiar i cel umowy pomiędzy nimi, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, iż wolą uczestnika było zrzeczenie się alimentów na rzecz synaT., które Sąd ocenił jako nieważne bo niezgodne z prawem , w sytuacji gdy strony ustaliły ,iżZ. J.przejmuje na siebie obowiązek wychowywania i alimentowania syna zaR. J.i w realizacji uprawnienia zart. 140 krospłaca w ten sposób jej udział w przedmiotowej nieruchomości.
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o zmianę orzeczenia w zaskarżonej części poprzez oddalenie żądania wnioskodawczyni o zasądzenie na jej rzecz spłaty oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja zasługuje na uwzględnienie.
Ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego w istocie nie były przedmiotem zarzutów apelacji , a jedynie ocena prawna tego Sądu skutkująca uznaniem za nieważne w świetle prawa zawartego przez uczestnika z byłą żonąR. J.porozumienia, w wyniku któregoR. J.w zamian za zwolnienie jej przez uczestnika z obowiązku płacenia alimentów na rzecz syna, zrzekła się spłat z majątku dorobkowego, jaki stanowi nieruchomość objęta niniejszym wnioskiem o zniesienie współwłasności. Sąd Okręgowy przyjmuje za własne ustalenia Sądu Rejonowego, w tym ustalenie co do zawarcia takowego porozumienia między stronami, którego istnienie nie było w niniejszej sprawie kwestionowane przez wnioskodawczynię. Ustalenie to ponadto znajduje potwierdzenie nie tylko w zeznaniach uczestnika, ale przede wszystkim zeznaniach świadków w sprawie(...)a ściśleL. S., osoby obcej dla stron, która podniosła, żeR. J.przyznała się jej w rozmowie , że zrzekła się swojego udziału w domu z tytułu zaległości alimentacyjnych (k.52). Fakt istnienia takiego porozumienia między stronami potwierdzili również świadkowieJ. J.(1)iJ. J. (2). Odmienne zeznaniaT. J.co do braku istnienia takowego ustalenia między rodzicami były odosobnione i jak słusznie Sąd Rejonowy przyjął w sprawie(...), w świetle zasad doświadczenia i logiki niewiarygodne. Za tym, żeR. J.została ,,zwolniona” przez uczestnika z obowiązku alimentowania syna przemawia fakt, że od 1982 r. nie było żadnej sprawy sądowej w zakresie zmiany obowiązku alimentacyjnego orzeczonego wyrokiem rozwodowym i świadczenie alimentacyjne nigdy nie było waloryzowane. Z koleiR. J.od czasu rozwodu t.j. 1982 r., aż do swojej śmierci w 2003 r. nigdy nie wnosiła sprawy o podział majątku wspólnego i nie rościła sobie żadnych praw do niego, co dowodzi, że respektowała zawarte z uczestnikiem uzgodnienie, że nie będzie dochodzić spłaty z majątku wspólnego w zamian za niedochodzenie przez niego alimentów na rzecz syna.
Rację ma skarżący, że Sąd Rejonowy chociaż poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne w powyższym zakresie dokonał niewłaściwej oceny prawnej istniejącego międzyZ. J.iR. J.porozumienia uznając je za bezwzględnie nieważne i jako takie nie rodzące żadnych skutków prawnych między byłymi małżonkami. Niewątpliwie umowa między rodzicami, której przedmiotem jest zrzeczenie się alimentów należnych dziecku jest w stosunku do uprawnionego nieważna (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 27 października 2006r., sygn. I ACz 794/06). Prawo dziecka do alimentów jest bowiem prawem ściśle osobistym i niezbywalnym. W ocenie Sądu Okręgowego zawarte między stronami ,,porozumienie” choć nie było skuteczne wobec małoletniego, rodziło jednak określone skutki prawne względem zwierających je stron. Zważywszy, że na jego podstawieR. J.zrzekała się spłat z majątku dorobkowego jaki stanowiła nieruchomość zabudowana budynkiem mieszkalnym w zamian za niepłacenie alimentów na rzecz syna, uznać należy je za nieformalną umowę podziału majątku wspólnego. Do spraw o podział majątku dorobkowego stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku. Umowa o podział majątku dorobkowego obejmująca składnik majątkowy w postaci nieruchomości winna być zatem sporządzona w formie aktu notarialnego, co wynika z treści mającego odpowiednie zastosowanieart.1037§2 k.c.Wymóg formy aktu notarialnego jest potrzebny dla wywołania skutków rzeczowych ( przeniesienia prawa własności nieruchomości). Uchybienie mu nie powoduje jednak, że umowa bez zachowania formy aktu notarialnego nie rodzi żadnych skutków w sferze obligacyjnej np. co do ustaleń w przedmiocie obowiązku spłat z majątku dorobkowego.
Nie sposób uznać też, by umowa o takiej treści była bezwzględnie nieważna w świetleart.58 k.cjako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Nie można bowiem dopatrzyć się w wyniku jej zawarcia rażącego pokrzywdzeniaR. J., skoro zawarła ją dobrowolnie, a w jej ramach zrzekła się prawa do majątku wspólnego w zamian za uchylenie się przez wiele od łożenia alimentów na rzecz syna, którego ciężar utrzymania spoczął od tej pory wyłącznie na uczestniku.
Z powyższych przyczyn Sąd Okręgowy na podstawieart. 386§1 k.p.czmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że uchylił zawarte w punkcie II (drugim) postanowienia rozstrzygnięcie zasądzające od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni spłatę.
Zmiana rozstrzygnięcia w powyższym zakresie skutkowała również zmianą rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania i nieuiszczonych kosztów sądowych.
Orzekając o kosztach Sąd Okręgowy uznał, że zainteresowani powinni w nich partycypować stosownie do swych udziałów w nieruchomości wspólnej , albowiem udziały te odzwierciedlają ich stopień zainteresowania rozstrzygnięciem sprawy (art. 520 § 2 k.p.c.). Zważywszy, że w wyniku niniejszego postępowania wyłącznie uczestnik odniósł korzyść majątkową, gdyż cała nieruchomość przypadła mu na własność bez konieczności spłaty, winien on zatem zwrócić wnioskodawczyni poniesione przez nią koszty postępowania w kwocie 2500 zł, o czym Sąd Okręgowy orzekł w punkcie 2 (drugim) postanowienia. Z powyższego względu uczestnik winien być również w całości obciążony nieuiszczonymi kosztami sądowymi, wynoszącymi 1303,96 zł, o których Sąd Okręgowy rozstrzygnął w punkcie 3 (trzecim) postanowienia.

SSO B. Dziewięcka SSO T. Kołbuc SSO M.Kośka