Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 356/13
Data wyroku: 2013-07-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Roman Skrzypek, Mirosław Szwagierczak, Ewa Preneta-Ambicka
Słowa kluczowe: Składki Na Ubezpieczenia Społeczne
Podstawa prawna: art. 83 ust.1 pkt 1, art. 8 ust. 2a, art. 4 ust. 2a ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 477 (14a) kpc

Sygn. akt

III AUa 356/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia4 lipca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Mirosław Szwagierczak (spr.)

Sędziowie:

SSA Roman Skrzypek
SSO del.  Ewa Preneta-Ambicka

Protokolant

st.sekr.sądowy Elżbieta Stachowicz

po rozpoznaniu w dniu4 lipca 2013 r.
na rozprawie
sprawy z wniosku

(...)Szpitala(...)wK.

      z udziałem zainteresowanych:Niepublicznego ZOZ(...) Sp. z o.o.wK., Niepublicznego ZOZ(...) Sp. z o.o.,K. M.

przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wJ.
o ustalenie podstawy wymiaru składek
na skutek apelacji(...)Szpitala(...)wK.

od wyrokuSądu Okręgowego w Krośnie
z dnia26 listopada 2012 r.sygn. aktIV U 912/12

uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wJ.z dnia 22 marca 2012 r.i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania bezpośrednio temu organowi rentowemu.

Sygn. akt III AUa 356/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 22 marca 2012 r. ZUS Oddział wJ.na podstawieart. 83 ust. 1 pkt. 3, art. 4 pkt. 2a, art. 8 ust 2a, art. 17 ust. 1, art. 18 ust 1, 1a, 2 oraz 3, art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych( Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ) orazart. 81 ust. 1, 5 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych( Dz. U. z 2008 r., nr 164, poz. 1027 ) stwierdził, że podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia: emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe oraz zdrowotne za miesiące: od kwietnia do października 2009 r. oraz za luty 2010 r. dlaK. M.podlegającej ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składek(...)Szpitala(...)wK., stanowią kwoty wskazane w decyzji .
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podał, żeK. M.w okresie objętym decyzją była zatrudniona na podstawie umowy o pracę u płatnika składek(...)Szpitala(...)wK.i z tego tytułu została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Ponadto na podstawie umów zlecenia zawartych z NZOZ(...)Sp. z o.o. wK.oraz z NZOZ(...)sp. z o.o. wK.świadczyła pracę na rzecz własnego pracodawcy tj.(...)Szpitala(...)wK.. Jak ustalił organ rentowy od przychodów osiągniętych z tytułu wykonywania tych umów, w okresach podanych w decyzji,Szpital (...)wK.nie deklarował składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, deklarował jedynie składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne od przychodów osiągniętych przezK. M.z tytułu stosunku pracy.
W odwołaniu od w/w decyzji(...)Szpital(...)wK.wniósł o jej zmianę i stwierdzenie, że nie jest płatnikiem składek na ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe dlaK. M.z tytułu umów zlecenia zawartych z NZOZ ,(...)Sp. z o.o. wK.oraz z NZOZ(...)sp. z o.o. wK., a przychodu z w/w umów nie uwzględnia się w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy wSzpitalu (...)wK.. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów postępowania według norm przypisanych.
Odwołujący się wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie powinien w przedmiotowej sprawie stosować wykładniart. 8 ust 2 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychzawartej w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt II UPZ 6/09, bowiem została ona dokonana w innym stanie faktycznym. Odwołujący zarzucił , że zgodnie z umowami jakie zawarł(...)Szpital(...)z NZOZ(...)Sp. z o.o. wK.oraz z NZOZ(...)sp. z o.o. wK., do obowiązków tych podmiotów jako przyjmujących zamówienie należy zgłoszenie swojej działalności do ZUS celem rozliczenia z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz ubezpieczenia zdrowotnego. Zdaniem Szpitala przerzucił on obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne na swoich podwykonawców.

    ZUS Oddział wJ.w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie.
Wyrokiem z dnia 26 listopada 2012 r., sygn. akt IV U 912/12, Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie oddalił odwołanie.
Sąd ustalił, że(...)Szpital(...)wK.zawierał umowy o udzielenie zamówienia na świadczenia medyczne i pielęgniarskie z NZOZ(...)Sp. z o.o. wK.oraz z NZOZ(...)sp. z o.o. wK.. Zgodnie z warunkami tych umów miejscem udzielenia świadczeń były poszczególne oddziały Szpitala wK., przy wykorzystaniu sprzętu i całej infrastruktury szpitala. Dla realizacji umowy szpital zobowiązał się zabezpieczyć obsługę pielęgniarską, administracyjną i gospodarczą.

K. M.była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w(...)Szpitalu(...)wK.i z tego tytułu została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego. Równocześnie zawarła z zainteresowanymi umowy zlecenia, których przedmiotem było świadczenie pracy na rzeczSzpitala (...)wK..
W ocenie Sądu Okręgowego płatnikiem składek dlaK. M.pozostającej w stosunku pracy z(...)Szpitalem(...)i jednocześnie wykonującej na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z zainteresowanymi jestSzpital (...)wK.. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zainteresowanej, stanowi łączny przychód uzyskany przez nią z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy i umów zlecenia. Sąd Okręgowy wskazał na konstrukcję szeroko rozumianego pojęcia pracownika, wynikającą z art. 8 ust 2a ustawy systemowej, a także szeroką definicję pracowniczego tytułu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Tytułem tym jest – zdaniem Sądu Okręgowego – łączący pracodawcę z pracownikiem stosunek pracy oraz dodatkowo umowa cywilnoprawna zawarta przez pracownika z pracodawcą lub zawarta z osobą trzecią, ale wykonywana na rzecz pracodawcy.
W apelacji od powyższego wyroku płatnik składek zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
-art. 4 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychprzez przyjęcie, iż płatnikiem składek w stosunku do osób świadczących pracę na rzecz swojego pracodawcy w ramach zawartych umów cywilnoprawnych z innym niż pracodawca podmiotem jest tenże pracodawca;
-art. 8 ust. 2 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychprzez przyjęcie, że pracodawca jest płatnikiem składek dla osób świadczących na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z innym podmiotem. Ponadto apelujący zarzucił również błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na błędnym uznaniu, że umowa cywilnoprawna łącząca(...)Szpital(...)wK.i podmiot trzeci jest umową cywilnoprawną, do której zgodnie zkodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

(...)Szpital(...)wK.wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zmianę zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, że(...)Szpital(...)nie jest płatnikiem składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe dla zainteresowanej z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych z NZOZ(...)Sp. z o.o. wK.oraz z NZOZ(...)sp. z o.o. wK., a przychodu z w/w umów cywilnoprawnych nie uwzględnia się w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy w(...)Szpitalu(...)wK., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W obszernym uzasadnieniu apelacji wskazano w szczególności, że zgodnie z umowami jakie zawarł(...)Szpital(...)wK.z podmiotami trzecimi, do obowiązków tych podmiotów należało zgłoszenie swojej działalności do ZUS celem rozliczenia z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz ubezpieczenia zdrowotnego. Ponadto w ocenie apelującego Sąd I instancji nie powinien w niniejszej sprawie stosować wykładniart. 8 ust 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychzawartej w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt II UZP 6/09, ponieważ dotyczy innego stanu faktycznego.

Sąd Apelacyjny ustalił i rozważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna – o ile domaga się wyeliminowania zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji z obrotu prawnego, jako przedwczesnych.
1. ZainteresowanaK. M.była zatrudniona na podstawie umowy o pracę wSzpitalu (...)wK.i z tego tytułu była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Jako pracownica rzeczonego Szpitala zawarła umowy zlecenia z NZOZ(...)Sp. z o.o. wK.oraz z NZOZ(...)sp. z o.o. wK., zaś ich przedmiotem było świadczenie pracy na rzeczSzpitala (...)wK., który z niepublicznymi zakładami opieki zdrowotnej łączyła umowa o świadczenia zdrowotne. Niniejsze okoliczności – w świetle prezentowanych stanowisk stron – można uznać za niekwestyjne.
2. W „Poradniku ZUS z 2008 roku” (Rozdział III „Zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych - umowa zlecenia i inne tytuły) Zakład wyjaśnia: „Również osoby, które w ramach umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż własny pracodawca, wykonują pracę na rzecz swojego pracodawcy, podlegają z tytułu umowy zlecenia ubezpieczeniom społecznym, tak jak z umowy o pracę, tj. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu, z tym, że w takim przypadku zleceniodawca dokonuje zgłoszenia zleceniobiorcy do tych ubezpieczeń na druku ZUS ZUA, z kodem tytułu ubezpieczenia właściwym dla pracownika (01 XX XX)”.

3. Tymczasem za ugruntowany w judykaturze (patrz np. uchwała SNz 2 IX 2009 r. – II UZP 6/09 czy wyrok S.A. w Rzeszowie z 23.08.2012 III AUa 647/12) należy przyjąć pogląd, iż płatnikiem składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu umowy cywilnej zawartej z osobą trzecią (jak umowa o dzieło czy zlecenie) jest pracodawca, którego pracownik wykonuje pracę na jego rzecz w ramach tej umowy.Art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychrozszerza pojęcie pracownika i zgodnie z literalną wykładnią tego przepisu należy przyjąć, że wówczas płatnikiem składek, za tego pracownika, jest pracodawca (art. 4 pkt. 2 lit. a) oraz art. 18 ust. 1a– s.u.s.).
Inaczej mówiąc; w rezultacie uznania za pracownika osoby, z którą zawarto umowę zlecenia (lub inną umowę o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia), jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje ona pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy, powstaje obowiązek pracodawcy opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne: emerytalne i rentowe (z których jest zwolniona umowa zlecenia występująca obok umowy o pracę) oraz chorobowe (które jest dobrowolne dla umowy zlecenia) i wypadkowe (także obowiązkowe dla umowy zlecenia)..
4. W świetle treści art. 8 ust. 2a s.u.s., wbrew supozycjom apelanta, nie ma problemu czyim pracownikiem jest osoba uznana za „pracownika”. Nie ma też wątpliwości kto w takim wypadku ma opłacić należne składki.
Jednak apelacja słusznie podnosi, iż organ rentowy przede wszystkim nie rozstrzygnął sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczenia p.K. M.– z racji umowy zawartej z umów zlecenia zawartych z NZOZ(...)Sp. z o.o. wK.oraz z NZOZ(...)sp. z o.o. wK.(v. – apelacja k. 29). Co z natury rzeczy winno być pierwotne względem wymiaru składek.
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) wRozdziale 2reguluje podleganie ubezpieczeniom społecznym, zaś wRozdziale 4zasady zgłaszania do ubezpieczenia i rozliczania składek. Normodawca wart. 83 ust. 1 p. 1 s.u.s. wprost nakłada na Zakład obowiązek wydania decyzji w zakresie indywidualnej sprawy dotyczącej zgłoszenia do ubezpieczenia.
Powoływanie się przez Zakład na rozstrzygnięcia zapadłe w innej sprawie (jak to uczyniono) może być argumentem na rzecz wykładni czy też stosowania prawa, ale bynajmniej jednak nie zwalnia organu rentowego od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania w rozpoznawanej sprawie – a to z następujących zasadniczych powodów:
- po pierwsze; w tym postępowaniu o objęcie ubezpieczeniami społecznymii zdrowotnym zbadany powinien być charakter umowy zawartej przez zainteresowanych, co (jak powiedziano wyżej) będzie decydować o tytule do objęcia zainteresowanej obowiązkowymi ubezpieczeniami (ale i o wysokości składek),
- po drugie; strony rzeczonej umowy cywilnej, jak również pracodawca –Szpital (...)wK., mają interes prawny udziału w tym postępowaniu o ustalenie podlegania ubezpieczeniom, gdyż bezpośrednio dotyka ono ich istotnych interesów indywidualnych – wymagających ochrony prawnej (zwłaszcza w sytuacji rozbieżnego stanowiska stron) oraz kontrowersyjnej praktyki prezentowanej w poradnikach ZUS jeszcze w 2008 roku (v. – uwagi przedstawione w pkt 2),
- po trzecie; czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniami społecznymii zdrowotnym, a czym innym obowiązek płacenia składek na te ubezpieczenia(z punktu widzenia procesowego wypadnie przypomnieć, że o wadze spraw „o objecie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego” świadczy chociażby to, iż są to sprawy tzw. kasatoryjne – v.art. 3982§ 1 kpc),
- po czwarte; przepisy ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, oznacza to, że muszą one być stosowane przez organ rentowyw sposób ścisły. Dotyczy to nie tylko przepisów materialnych, ale i formalnych, gdyż charakter procesowy przepisów ubezpieczeniowych bynajmniej nie uchyla ich deklaratoryjności i schematyzmu zastosowania oraz ochrony ubezpieczeniowej (ipso iure) wykluczającej dowolność stosowania przepisów prawa ubezpieczeń społecznych,
- po piąte; obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby, które są pracownikami w rozumieniuustawy o systemie ubezpieczeń społecznych(art. 66 ust. 1 pkt 1a–ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych– tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.). Jednak to organy Funduszu (v. – art. 109 ust. 1 i 5 oraz art. 110 cyt. wyżej ustawy), a nie ZUS, rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których niewątpliwie zalicza się sprawę o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. Dlatego też dopiero przesądzenie, że p.K. M.podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego (oraz z jakiego tytułu) spowoduje, iż płatnik składki na ubezpieczenie zdrowotne zobowiązany będzie, na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach, opłacić i rozliczyć składki na to ubezpieczenie (patrz również art. 85 ust. 4 tej ustawy).
W tym wypadku rola Zakładu Ubezpieczeń Społecznych sprowadza się więc li tylko do czynności technicznych, a nie merytorycznych (v. – art. 81 i 85 ust. 1 w/w ustawy oraz art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c. s.u.s.).
5. Skoro PaniK. M.w okresie objętym zaskarżoną decyzją została zgłoszona przez płatnika/pracodawcę(...)Szpital(...)wK.do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, dokonywanie ponownego zgłoszenia, w przypadku jedynie przedmiotowego poszerzenia zakresu tych ubezpieczeń o umowy cywilnoprawne, nie byłoby konieczne. Konieczne jest jednak rozstrzygnięcie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczenia społecznego wynikającego z tej umowy, miedzy potencjalnymi płatnikami składek i przy udziale zainteresowanej – na podstawie art. 38 ust. 1 s.u.s. – skoro, co wykazano wyżej, kwestia objęcia ubezpieczeniami ma w tym wypadku znaczenie przesądzające o obowiązku opłacenia składek. Decyzja taka może być zaskarżona zgodnie z art. 83 ust. 2 s.u.s.
6. Reasumując; skoro istotą sprawy jest rozstrzygnięcie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego ubezpieczonejK. M., to przed wydaniem zaskarżonej decyzji wymiarowej koniecznym było prawomocne rozstrzygnięcie tej kwestii.
7. Decyzja z dnia 22 marca 2012 r. wymagała skasowania i dlatego, iż nie poddaje się kontroli rachunkowo – rozliczeniowej. Nie sposób dokonać weryfikacji podawanych przez ZUS wielkości podstawy wymiaru składek w sytuacji, gdy nie tylko brak jakichkolwiek danych wyjściowych (źródłowych), ale nawet nie przedstawiono protokołu kontroli (v. – art. 91 ust. 5 s.u.s.), na który powołano się w uzasadnieniu decyzji. Odtworzenie sposobu wyliczenia kwot ustalonych przez ZUS jest niemożliwe. Podanych kwot nie tłumaczy też uzasadnienie. Stan ten przesądza o istotnej wadliwości tejże decyzji.
Z tych wszystkich względów zarówno zaskarżony wyrok jak i poprzedzająca go decyzja nie mogły się ostać i stosownie doart. 47714akpcpodlegały uchyleniu.
W toku ponownego rozpoznania sprawy Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wJ.winien uwzględnić poczynione uwagi i wskazania; dbając o przestrzeganie procedur.