Sąd Okręgowy w Warszawie
V Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ca 442/13
Data wyroku: 2013-11-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Cylc, Anna Strączyńska, Oskar Rudziński
Słowa kluczowe: Roszczenie Windykacyjne, Nieruchomości, Lokal
Podstawa prawna: art. 222 § 1 k.c.
Teza: „Treścią przewidzianego w art. 222 § 1 k.c. roszczenia windykacyjnego, zwanego także roszczeniem wydobywczym, jest przyznane właścicielowi żądania wydania oznaczonej rzeczy przez osobę, która włada jego rzeczą. Legitymowanym do wystąpienia z takim roszczeniem windykacyjnym jest właściciel rzeczy, na którym - w myśl art. 6 k.c. - spoczywa ciężar udowodnienia, że przysługuje mu prawo własności. Biernie legitymowana jest natomiast osoba, która faktycznie włada cudzą rzeczą bez podstawy prawnej - a zatem zarówno posiadacz, jak i osoba władająca nią w cudzym imieniu, czyli dzierżyciel, przy czym to znowu na właścicielu spoczywa obowiązek udowodnienia, że pozwany włada rzeczą, bowiem fizyczne władanie rzeczą przez pozwanego stanowi przesłankę skutecznego pozwania w procesie windykacyjnym… . Element fizycznego władania rzeczą występuje zarówno w konstrukcji posiadania samoistnego, jak i zależnego (art. 336 k.c.) oraz dzierżenia (art. 338 k.c.). Władającym może być więc niemający tytułu prawnego posiadacz samoistny, ale gdy oddał on rzecz (zachowując status posiadacza samoistnego) w faktyczne władanie posiadaczowi zależnemu, roszczenie windykacyjne powinno być skierowane wyłącznie wobec posiadacza zależnego; gdy zaś posiadacz samoistny lub zależny oddali rzecz dzierżycielowi - pozwać skutecznie można tego ostatniego.”

Sygn. aktV Ca 442/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 listopada 2013 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny-Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący:

SSO Ewa Cylc (spr.)

Sędziowie:

SO Oskar Rudziński
SO Anna Strączyńska

Protokolant:

sekr. sądowy Anna Misiejuk

po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaSpółdzielni Mieszkaniowej(...)wW.
przeciwkoA. S. (1)
o wydanie nieruchomości
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego(...)wW.

z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt I C 440/07

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala powództwo oraz zasądza od Spółdzielni Mieszkaniowej(...)wW.na rzecz adwokataA. Z.kwotę 2.400 (dwa tysiące czterysta) zł wraz z należnym podatkiem VAT tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu;

2
zasądza od Spółdzielni Mieszkaniowej(...)wW.na rzecz adwokataA. Z.kwotę 1.200 (jeden tysiąc dwieście) zł wraz z należnym podatkiem VAT tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu w instancji odwoławczej.

Sygn. akt V Ca 442/13

UZASADNIENIE
W dniu 8 marca 2007 roku Spółdzielnia Mieszkaniowa „(...)" wW.wniosła pozew przeciwkoA. S. (1)o wydanie nieruchomości-lokalu użytkowego położonego wW.przyul. (...).
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.
Postanowieniem z dnia 11 lipca 2008 roku Sąd Rejonowy wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanegoA. S. (2), a postanowieniem z dnia 4 maja 2009 roku wezwał do udziału w sprawie(...) spółka z o.o.wW..
W dniu 18 października 2010 roku sąd wydał wyrok częściowy wobecA. S. (2)ispółki (...) spółka z o.o.wW., przy czym wyrok ten był zaoczny wobec pozwanej spółki.
Wyrokiem z dnia 29 września 2011 roku Sąd Rejonowy(...)wW.nakazałA. S. (1)opuścić i opróżnić lokal użytkowy położony wW.przyul. (...)(I piętro) o łącznej powierzchni użytkowej 395,12 metrów kwadratowych - znajdujący się w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej „(...)" wW.oraz orzekł o kosztach postępowania.
Powyższy wyrok Sądu Rejonowego zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
W dniu 27 grudnia 2005 roku Spółdzielnia Mieszkaniowa „(...)" z siedzibą wW.zawarła zA. S. (1)umowę najmu lokalu użytkowego położonego wW.przyul. (...), którego jest właścicielem. Strony ustaliły, iż najemca będzie prowadził w przedmiotowym lokalu działalność określoną we wpisie do ewidencji gospodarczej - klub bilardowy i imprezy okazjonalne na rzecz środowiska.
Umowa najmu przedmiotowego lokalu była konsekwencją zawartego w dniu 13 grudnia 2005 roku porozumienia o przejęciu długu pomiędzy spółdzielnią, poprzednim najemcą -K. S.iA. S. (1)- przejmującym dług.
W dniu 31 stycznia 2006 rokuA. S. (1)i przedstawiciele SpółdzielniB. R.iL. W.spisali protokół zdawczo - odbiorczy przedmiotowego lokalu. Zgodnie z protokołem klucze od lokalu najemca otrzymał odK. S.. Pismem z dnia 31 stycznia 206 roku, wysłanym w dniu 2 lutego 2006 roku,Spółdzielnia Mieszkaniowa (...)wW., wezwałaA. S. (1)do przekazania najmowanego przez niego lokalu użytkowego z uwagi na rozwiązanie umowy najmu.
A. S. (1)do chwili obecnej nie wydał lokalu spółdzielni. W lokalu tym działalność prowadziłS. S. (1), syn pozwanegoA. S. (2)ispółka z o.o. (...)wW..
W ocenie Sądu Rejonowego powództwo podlegało uwzględnieniu w całości.
Według Sądu Rejonowego zarzut pozwanego nieposiadania przez pozwanego lokalu, a tym samym braku legitymacji biernej po jego stronie w powództwie windykacyjnym jest chybiony, albowiem okoliczności tej nie potwierdzają dowody zebrane w sprawie, jak również wielokrotnie zajmowane przez pozwanego stanowisko.
Zdaniem Sądu I instancji nie można zgodzić się z twierdzeniem pozwanegoA. S. (1), iż protokół zdawczo - odbiorczy był odzwierciedleniem czynności pozornej, bowiem został podpisany przez pozwanego, a ten nie uchylił się od skutków złożonego oświadczenia, nadto w toku procesu niejednokrotnie oświadczał, iż lokalu nie wyda bez rozliczenia nakładów. Ponadto pozwany wielokrotnie w pismach procesowych podkreślał, iż jest w posiadaniu lokalu. W piśmie z dnia 9 maja 2007 roku pozwany podniósł, iż „fakt ciągłego przebywania w nim (w lokalu) to efekt troski i ochrony naszych pieniędzy zainwestowanych w sporny lokal”. Na terminie rozprawy w dniu 13 sierpnia 2007 roku oświadczył, iż opuści lokal, jeżeli powód zapłaci mu 700.000 złotych tytułem zwrotu nakładów, a na rozprawie w dniu 15 września 2008 roku, iż nie zajął przedmiotowego lokalu bezprawnie, ale nie chce go opuścić z uwagi na to co w lokalu tym zostaje. W piśmie z dnia 3 września 2007 roku pozwanyA. S. (1)wniósł o przywrócenie mediów w lokalu, tj. dostępu do energii elektrycznej i wody, do czasu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Ponadto świadekK. S.zeznała, iż lokal ten został przekazany, natomiast żaden z pozostałych świadków, których zeznaniom sąd odmówił wiary nie zeznał kategorycznie wbrew twierdzeniom pełnomocnika, iż powód nigdy faktycznie nie przekazał go pozwanemuA. S. (1).
Od w/w wyroku Sądu Rejonowego apelację złożył pozwanyA. S. (1)zaskarżając orzeczenie w całości i zarzucając mu:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. 675§ 1 kodeksu cywilnegow zw. zart. 222 § 1 kodeksu cywilnegopoprzez jego zastosowanie, mimo braku legitymacji biernej po stronie pozwanego w niniejszej sprawie orazart. 6 k.c.poprzez wadliwe uznanie, iż powód wmyśl tego przepisu udowodnił przesłanki powództwa windykacyjnego uregulowanego wart. 222 § 1 k.c.,
- naruszenie przepisuart. 233 § 1 k.p.c.co doprowadziło Sąd I instancji do błędu w ustaleniach faktycznych, w zakresie w jakim Sąd I instancji ustalił iż pozwany w chwili orzekania faktycznie władał lokalem, którego wydania domaga się powód, mimo iż pozwany w rzeczywistości nie włada faktycznie przedmiotowym lokalem, poprzez bezzasadne pominięcie zeznań pozwanegoA. S. (1)iA. S. (2), a także świadkaB. R..
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Powód wniósł o oddalenie apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie.
Treścią przewidzianego wart. 222 § 1 k.c.roszczenia windykacyjnego, zwanego także roszczeniem wydobywczym, jest przyznane właścicielowi żądania wydania oznaczonej rzeczy przez osobę, która włada jego rzeczą. Legitymowanym do wystąpienia z takim roszczeniem windykacyjnym jest właściciel rzeczy, na którym - w myślart. 6 k.c.- spoczywa ciężar udowodnienia, że przysługuje mu prawo własności. Biernie legitymowana jest natomiast osoba, która faktycznie włada cudzą rzeczą bez podstawy prawnej - a zatem zarówno posiadacz, jak i osoba władająca nią w cudzym imieniu, czyli dzierżyciel, przy czym to znowu na właścicielu spoczywa obowiązek udowodnienia, że pozwany włada rzeczą, bowiem fizyczne władanie rzeczą przez pozwanego stanowi przesłankę skutecznego pozwania w procesie windykacyjnym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2009 r., sygn. akt IV CSK 437/08, LEX nr 492159).
Element fizycznego władania rzeczą występuje zarówno w konstrukcji posiadania samoistnego, jak i zależnego (art. 336 k.c.) oraz dzierżenia (art. 338 k.c.). Władającym może być więc niemający tytułu prawnego posiadacz samoistny, ale gdy oddał on rzecz (zachowując status posiadacza samoistnego) w faktyczne władanie posiadaczowi zależnemu, roszczenie windykacyjne powinno być skierowane wyłącznie wobec posiadacza zależnego; gdy zaś posiadacz samoistny lub zależny oddali rzecz dzierżycielowi - pozwać skutecznie można tego ostatniego.
W ocenie Sądu Okręgowego, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika – wbrew ustaleniom dokonanym przez Sąd Rejonowy, że pozwanyA. S. (1)był jedynie stroną zawartej z powodową Spółdzielnią umowy najmu lokalu przyul. (...), którego wydania domaga się powodowa spółdzielnia, jednak nigdy lokalu we władanie nie posiadł. Przedmiotowy lokal był natomiast we faktycznym władaniu syna pozwanego –A. S. (2), który prowadził tam działalność gospodarczą. Świadczą o tym zeznania pozwanychA. S. (2)iA. S. (1),G. S.(k. 241-242) iB. R.(k. 289), która również zeznała, żeA. S. (1)nie wynajmował lokalu. Zeznania w/w świadków są w tym zakresie jednoznaczne, spójne i logiczne dlatego, w ocenie Sądu Okręgowego, mogą stanowić podstawę do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Podkreślić należy, że takie same ustalenia poczynił również Sąd Rejonowy, stwierdzając że w przedmiotowym lokalu działalność gospodarczą prowadził syn pozwanego –A. S. (2),spółka (...) Sp. z o.o.iS. S. (1).
Podkreślić należy, że powyższym ustaleniom nie przeczy fakt wysyłania przez pozwanegoA. S. (2)pism do powodowej Spółdzielni z informacją, że nie opuści lokalu do czasu zwrotu przez powodową Spółkę poczynionych nakładów oraz składania oświadczeń o podobnej treści w trakcie niniejszego postępowania. Z samych bowiem tak skonstruowanych twierdzeń, które zresztą zostały zweryfikowane przez samego pozwanego na rozprawie w dniu 27 czerwca 2008 r., gdzie zeznał, iż ,,lokal jest cały czas w dyspozycji syna”, nie można wnioskować, że lokal faktycznie znajdował się w jego władaniu.
Okoliczność, że lokal znajdował się we władaniu tylko pozwanegoA. S. (2)potwierdziło też przeprowadzone przez powodową Spółdzielnię postępowanie egzekucyjne na podstawie wyroku częściowego Sądu Rejonowego z dnia 18 października 2010 r. nakazującego pozwanemuA. S. (2)opróżnienie i opuszczenie przedmiotowego lokalu, które zakończyło się wydaniem lokalu spółdzielni (oświadczenie pełnomocnika powoda złożone na rozprawie apelacyjnej w dniu 13 listopada 2013 r. – k. 909).
Podkreślić również wypada, że wynik w/w postępowania egzekucyjnego, tj. fakt, że lokal - na datę wydawania przez Sąd Okręgowy wyroku - znajdował się już we władaniu Spółdzielni - niezależnie od wyżej przedstawionych okoliczności, i tak obligowałby Sąd Okręgowy do zmiany zaskarżonego orzeczenia i oddalenia powództwa. W takiej sytuacji odpada cel roszczenia negatoryjnego jakim jest przywrócenie właścicielowi całkowitego władztwa nad rzeczą, a wyrok nakazujący pozwanemu wydanie lokalu nie mógłby być wykonalny.
Ma to oparcie w treści przepisuart. 316 § 1 k.p.c., który stanowi, że po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. W obowiązującym systemie apelacyjnym zasada aktualności orzeczenia sądowego ma zastosowanie do sądów obu instancji, gdyż instancja odwoławcza jest tu przede wszystkim sądem merytorycznym, a nie tylko kontrolnym (wyrok SN z dnia 8 lutego 2006 r., II CSK 153/05, LEX nr 192012).
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.