Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 405/13
Data wyroku: 2013-11-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Rzeźniowiecka, Janina Kacprzak, Mirosław Godlewski
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 i art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt: III AUa 405/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 listopada 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Mirosław Godlewski (spr.)
Sędziowie: SSA Janina Kacprzak
del. SSO Dorota Rzeźniowiecka
Protokolant: sekr. sądowy Aleksandra Słota

po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. w Łodzi
sprawyW. G.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wP.
o emeryturę,
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku
z dnia 21 stycznia 2013 r., sygn. akt: VI U 1289/12;

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.

Sygn. akt. III AUa 405/13

UZASADNIENIE
Wnioskodawca,W. G., złożył 21 czerwca 2012 roku wniosek o emeryturę. Do wniosku załączył świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach w okresie od 17 sierpnia 1970 roku do 31 lipca 1983 roku oraz zaświadczenie Ministerstwa Skarbu Państwa potwierdzające fakt wykonywania pracy w okresie od 1 września 1966 roku do 6 czerwca 1970 roku w zlikwidowanymprzedsiębiorstwie (...)na stanowiskach ucznia praktycznej nauki zawodu oraz montera instalacji sanitarnych, wywodząc, że wskazany okres zatrudnienia także dotyczy pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Jako okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach zgłaszał także okres zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wP.na stanowisku montera sieci wodociągowej w okresie od 1 lutego 1988 roku do 30 kwietnia 1991 roku.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wP.decyzją wydaną dnia 27 sierpnia 2012 roku odmówił przyznania prawa do emerytury.
Zdaniem organu rentowego wnioskodawca nie spełnił przesłanki stażu szczególnego, albowiem na wymagane 15 lat pracy w szczególnych warunkach legitymuje się okresem takiej pracy wynoszącym 12 lat 11 miesięcy i 15 dni. Do okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach organ nie zaliczył zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)od 1 września 1966 roku do 6 czerwca 1970 roku na stanowisku ucznia praktycznej nauki zawodu montera instalacji sanitarnych, gdyż we wskazanym okresie praca w szczególnych warunkach nie była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przewidzianym dla danego stanowiska oraz okresu zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wP.od 1 lutego 1988 roku do 30 kwietnia 1991 roku na stanowisku montera sieci wodociągowej albowiem nie zostało wykazane, aby wskazana praca wykonywana była w głębokich wykopach.
W odwołaniu wnioskodawca zarzucił decyzji błąd w ustaleniach faktycznych poprzez nie zaliczenie do okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach zatrudnienia od 1 września 1966 roku do 6 czerwca 1970 roku na stanowisku montera instalacji sanitarnych oraz w okresie od 1 lutego 1988 roku do 30 kwietnia 1991 roku na stanowisku montera sieci wodociągowej i w konsekwencji błędne uznanie, że nie spełnił przesłanki 15 lat pracy w szczególnych warunkach, podczas gdy rzeczywisty okres wykonywania takiej pracy przenosił wskazany okres.
Wskazując na powyższe wnosił o uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez przeprowadzenie dodatkowo dowodów z zeznań zgłoszonych świadków na okoliczność charakteru wykonywanej we wskazanych okresach pracy oraz o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia.
Organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania.
Wyrokiem wydanym 21 stycznia 2013 roku w sprawie VIU 1289/12 Sąd Okręgowy w Płocku zmienił zaskarżoną decyzję i przyznałW. G.prawo do emerytury od dnia(...)roku.

Wydając przedmiotowy wyrok sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne:

W. G.na dzień złożenia wniosku o emeryturę miał ukończony 60 rok życia, nie pozostawał w zatrudnieniu i nie był członkiem OFE. Na dzień 1 stycznia 1999 roku wykazał staż ogólny (składkowy i nieskładkowy) wynoszący powyżej 25 lat. Legitymował się także stażem szczególnym, uznanym przez organ rentowy, w wymiarze 12 lat 11 miesięcy i 15 dni.
W okresie od 1 września 1966 roku do 6 czerwca 1970 roku wnioskodawca był uczniem praktycznej nauki zawodu montera instalacji sanitarnych wPrzedsiębiorstwie (...)wW.. Naukę zawodu, ubezpieczony odbywał w cyklu trzyletnim, podczas którego wykonywał prace na rzecz zatrudniającego go pracodawcy na stanowiskach wyznaczonych przez zakład pod nadzorem szkoły. W pierwszym roku nauki wnioskodawca pracował 4 dni w tygodniu po 6 godzin dziennie. Po ukończeniu 16 roku życia pracował 4 dni w tygodniu po 8 godzin. Pracę wykonywał przy wodociągach, kanalizacji, centralnym ogrzewaniu, instalacjach gazowych. Były to prace w głębokich wykopach na zewnątrz budynków polegające na robieniu wykopów i układaniu instalacji, jak i prace wewnątrz budynków. Po zakończeniu nauki, od 1 lipca 1969 roku wnioskodawca został przyjęty na staż w wymiarze 6 miesięcy, podczas którego wykonywał prace w głębokich wykopach.
Podczas zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)w okresie od 1 lutego 1988 roku do 30 kwietnia 1991 roku, wnioskodawca pracował na stanowisku montera sieci wodociągowej. W okresie od 1 stycznia 1989 roku do 31 maja 1989 roku pełnił także funkcję brygadzisty pracującego. Praca była przez niego wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, wiązała się z wykonywaniem robót ziemnych związanych z naprawą sieci i urządzeń wodociągowych poniżej poziomu gruntu od 2 do 4 metrów.
Ustalając stan faktyczny sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie odmówił wiarygodności przedłożonym dowodom z dokumentów oraz dał wiarę zeznaniom świadków i wnioskodawcy.
W tak ustalonym stanie faktycznym sąd pierwszej instancji uznał odwołanie za zasadne. Przywołując przepis art. 184 i art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z§ 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzesąd skonstatował, że jako okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach należy zakwalifikować zatrudnienie na stanowisku montera sieci wodociągowej w okresie od 1 lutego 1988 roku do 30 kwietnia 1991 roku. Praca to odpowiadała bowiem rodzajowo pracy z Wykazu A dział V poz.1 a jej okres jest wystarczający do uzupełnienia posiadanego stażu pracy w warunkach szczególnych do wymaganych 15 lat. Jednocześnie sąd stwierdził, że takiego charakteru, jak prawidłowo ocenił organ rentowy nie miało zatrudnienie wykonywane w okresie od 1966 do 1969 roku w(...).
Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył apelacją w całości organ rentowy. W apelacji zarzucił wyrokowi obrazę przepisówart. 233§1 k.p.c.poprzez dowolne ustalenie, że okres prac od 1 lutego 1988 roku do 30 kwietnia 1991 roku wPrzedsiębiorstwie (...)wP.jest okresem uprawniającym do nabycia emerytury w obniżonym wieku, podczas gdy wszechstronna ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie dawała podstaw do poczynienia wskazanych ustaleń.
Nadto, obrazę przepisów prawa materialnegoart. 184 i art.32 ust. 1 ,2 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 roku Nr 153 poz.1227) w związku z§ 2 pkt.1 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U.Nr 8 poz. 43 ze zmianami) poprzez zakwalifikowanie spornej pracy jako pracy wykonywanej na stanowisku określonym w Wykazie A Dział V poz.1, podczas gdy w rzeczywistości praca wykonywana przez wnioskodawcę nie miała takiego charakteru i nie spełnił on przesłanek warunkujących nabycie prawa do wnioskowanego świadczenia.
Motywując postawione zarzuty apelant wskazywał na brak wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, pominięcie całkowicie tego, że zarówno były pracodawca jak i jego następca prawny nie wystawili wnioskodawcy świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, zakład zatrudniający wnioskodawcę nie należał do branży, o której mowa w Dziale V wykazu, a tak dokumentacja pracownicza jak i osobowe źródła dowodowe nie uzasadniają przyjęcia tezy, że praca wykonywana w tym okresie przez wnioskodawcę polegała na wykonywaniu stale i w pełnym wymiarze czasu pracy robót wodnokanalizacyjnych oraz budowy rurociągów w głębokich wykopach.
W konkluzji apelant wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania.
W złożonej odpowiedzi na apelację ubezpieczony wnosił o oddalenie apelacji na koszt organu rentowego podnosząc, że okres jego zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)należało kwalifikować jako pracę opisaną w Wykazie A Dział IX poz. 4 a w okresie kiedy był brygadzistą z Działu XIV poz. 24. Podnosił także, że nie zgadza się z oceną sądu odnośnie zatrudnienia wykonywanego w okresie od 1 września 1966 roku do 6 czerwca 1970 roku albowiem tak praca na stanowisku monter-uczeń jak i następnie prace na stanowisku montera – stażysty i montera były pracami wykonywanymi w warunkach o których mowa w Wykazie A Dział V poz. 1 i cały ten okres powinien być zakwalifikowany jako okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach uprawniający do nabycia emerytury w obniżonym wieku.

Sąd Apelacyjny w Łodzi zważył co następuje:

Apelacja jest zasadna, skutkując zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem odwołania.
Podniesione w apelacji zarzuty obrazy prawa procesowegoart. 233§1 k.p.c.nakierowane na zamianę ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji są zasadne i skutecznie prowadzą do zmiany ustaleń sądu pierwszej instancji poprzez przyjęcie, że ubezpieczony nie spełnił przesłanki stażu szczególnego.
Ma rację i zasadnie wywodzi apelant, że przy wszechstronnej zgodnej z dyrektywami przepisuart. 233§ 1 k.p.c.ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie było podstaw aby stwierdzić, iż okres zatrudnienia od 1 lutego 1988 roku do 30 kwietnia 1991 roku wPrzedsiębiorstwie (...)wP.był okresem wykonywania pracy w warunkach szczególnych uprawniających do nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku. Sąd pierwszej instancji stawiając wskazaną tezę oprał się, jak twierdzi w uzasadnieniu (k. 60) na wyjaśnieniach wnioskodawcy, zeznaniach świadkaJ. W.oraz dokumentach z akt osobowych, które to dowody spójnie wykazują, iżW. G.w okresie od 1 lutego 1988 roku do 30 kwietnia 1991 roku był zatrudniony przy pracach wodnokanalizacyjnych w głębokich wykopach, co należy kwalifikować jako pracę z Wykazu A Dział V w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych poz. 1 roboty wodnokanalizacyjne oraz budowa rurociągów w głębokich wykopach.
Formułując wskazaną ocenę, na co trafnie zwraca uwagę apelant, sąd pierwszej instancji całkowicie pominął to, że były pracodawca jak i jego obecny następca prawny odmówili wystawienia świadectwa pracy w szczególnych warunkach a w aktach osobowych zachowała się umową o pracę z ubezpieczonym jak i świadectwo pracy, treść których jednoznacznie wskazuje, iż monter sieci wodociągowej nie wykonywał swojej pracy stale w warunkach szczególnych. Nie wchodząc w tym miejscu w szczegółowe rozważania co do istoty dodatku szkodliwego, a pracy w szczególnych warunkach, poprzestać należy na zwróceniu uwagi na fakt, żeW. G.w okresie zatrudnienia w spornym okresie otrzymywał „dodatek szkodliwy” jedynie za czas faktycznie przepracowany w warunkach szkodliwych dla zdrowia. Powyższy zapis w korelacji z odmową wystawienia świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie pozwala na zaakceptowanie twierdzenia sądu, że fakt wykonywania pracy stale i pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach wynika z dokumentacji pracowniczej. Dokumenty pracownicze uzasadniają wyprowadzenie wniosku odwrotnego a to przez ich treść winna być w pierwszej kolejności weryfikowana trafność stanowiska pracodawcy odmawiającego wystawienia świadectwa pracy w warunkach szczególnych (patrz –SN wyrok 8 kwietnia 1999 IIUKN 619/08; też SA w Katowicach wyrok z 30 listopada 2006 r III AUa 466/06 - legalis).
Zgadzając się z poglądem, że odmowa wystawienia świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych może być weryfikowana w postępowaniu sądowym poprzez wszystkie znane procedurze cywilnej środki dowodowe (art. 473 k.p.c.) nie można dalej zaakceptować stanowiska sądu pierwszej instancji, że dowód taki został skutecznie przeprowadzony w przedmiotowej sprawie. Sam ubezpieczony w składanych wyjaśnieniach przyznał, że praca na stanowisku montera sieci polegała na usuwaniu awarii oraz konserwacji, ale zawsze była to praca na zewnątrz prowadzona w głębokich wykopach (k. 53). ŚwiadekJ. W.treścią składanych zeznań wprawdzie wpisuje się w treść wyjaśnień ubezpieczonego, ale jednocześnie podaje, że on także nie otrzymał od pracodawcy świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, przegrał wszczęty w tym zakresie spór sądowy, nie otrzymał także emerytury w obniżonym wieku. Wskazana treść osobowych źródeł dowodowych przy negatywnym dla ubezpieczonego wyniku weryfikacji poprzez treść dokumentacji, odmowy wystawienia świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych przez pracodawcę nie dawała podstaw do ustalenia, że ubezpieczony w spornym okresie wykonywał pracę uprawniającą do nabycia emerytury w obniżonym wieku. Nie została bowiem wykazana ani faktyczna podstawa wykonywania takiej pracy ani jej podstawa prawna w rozumieniu właściwej kwalifikacji pod pozycją rozporządzenia. Przy treści przedstawionych dowodów tak w aspekcie reguł logicznego rozumowania jak i zasad doświadczenia życiowego nie można było dać wiary twierdzeniem wnioskodawcy jak i zeznaniom świadka, iż praca ubezpieczonego stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywana była w głębokich wykopach. Jednakże okoliczność ta ma drugorzędne znaczenie gdyż, także zasadnie, organ rentowy w apelacji kwestionuje możliwość kwalifikowania zatrudnienia wnioskodawcy w spornym okresie jako pracy opisanej w Wykazie A Dział V poz. 1. Wskazany wykaz ma strukturę branżowo-stanowiskową i nie daje podstaw do dowolnego dopasowywania wykonywanej pracy do opisanego stanowiska z oderwaniem od branży. Nie w każdej bowiem branży, praca na danym stanowisku łączyła się z takim samym negatywnym oddziaływaniem szkodliwym na zdrowie pracownika. Stanowisko orzecznictwa w tym zakresie należy uznać za utrwalone, przykładowo przywołać można wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 2012 roku wydany w sprawie I UK 239/12 i tam przywołane orzecznictwo.Przedsiębiorstwo (...), jak bezspornie ustalono w sprawie, nie było przedsiębiorstwem budowlanym. Istotą działalności przedsiębiorstwa była eksploatacja istniejącej sieci wodnokanalizacyjnej. Wobec czego, właściwego rodzajowo opisu stanowiska pracy ubezpieczonego należało poszukiwać nie w Dziale V, lecz w Dziale IX wykazu. Wśród rodzajowo opisanych w wykazie prac łączących się z pracą w rzeczonym przedsiębiorstwie(...), wiązać się może wykonywanie prac z poz. 1 i 2 działu IX, czyli prace w kanałach ściekowych oraz oczyszczanie ścieków i filtrów otwartych. Powyższe należało by odnieść do ewentualnej kwalifikacji pracy z działu XIV poz. 24 wykazu, co do okresu zatrudnienia jako brygadzisty. Bliższe rozważanie tego zagadnienia jest jednakże, z punktu widzenia potrzeb rozpoznania sprawy zbędne albowiem oczywistym w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego jest, że żadnej z wymienionych powyżej w dziale IX wykazu prac ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przewidzianym dla jego stanowiska pracy nie wykonywał. Z uwagi na charakter zarządzeń resortowych i przywołaną powyżej treść rozporządzenia zbędne jest też czynienie bliższych uwag w tym zakresie, skoro treść rozporządzenia oraz charakter opisanych w nim prac jest jednoznaczny i oczywistym jest, że czym innym jest praca „ kanalarza” w kanałach ściekowych a czym innym praca przy usuwaniu awarii zamkniętych sieci wodnokanalizacyjnych czy usuwanie awarii takich sieci i łącząca się z tym konieczność wykonywania czasowo prac w głębokich wykopach. Generalnie bowiem, zarządzenia resortowe nie mają znaczenia jurydycznego stanowiąc swego rodzaju pomoc w dopasowaniu konkretnych stanowisk pracy do prac rodzajowo wskazanych w rozporządzeniu z tym, że nie mogą one prowadzić przez opisanie stanowiska do określenia kręgu podmiotowego osób uprawnionych do emerytury w obniżonym wieku (patrz – bliżej SN wyrok z 9 maja 2006 roku II UK 183/05 - legalis).
W związku z treścią odpowiedzi na apelację, podnieść należy także, że sąd drugiej instancji akceptuje ustalenia jak i rozważania sądu pierwszej instancji odnośnie zatrudnienia ubezpieczonego w okresie od 1 września 1966 roku do zakończenia nauki na stanowisku ucznia praktycznej nauki zawodu montera instalacji sanitarnych wPrzedsiębiorstwie (...)wW.. Nie ma racji ubezpieczony kwestionując stanowisko tegoż sądu i domagając się kwalifikowania tego okresu pracy jako pracy wykonywanej w warunkach szczególnych uprawniającej do nabycia emerytury w obniżonym wieku. Dodatkowo podnieść w tym zakresie należy, że ubezpieczony urodził się 16 października 1951 roku i podejmował pracę jako pracownik młodociany utrzymując taki status do 16 października 1969 roku. Powyższe, przy uwzględnieniu również zachowanej i analizowanej przez sąd pierwszej instancji organizacji pracy w trakcie pobieranej nauki, wykluczyło możliwość innego kwalifikowania pracy ubezpieczonego w tym okresie. Argumentacja podnoszona przez ubezpieczonego nie jest nową w orzecznictwie, sąd rozpoznający przedmiotową sprawę podziela w tym zakresie stanowisko jak i argumentację, wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 kwietnia 2009 roku wydanym w sprawie III UK 334/08 /legalis/, w którym jednoznacznie stwierdzono, że młodociany pobierający praktyczną naukę zawodu z obowiązkiem dokształcania się, mając status pracownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym, nie wykonuje pracy o jakiej mowa w§ 2 ust. 1 rozporządzenia z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Mając powyższe na uwadze, przy wskazanej zmianie ustaleń faktycznych na skutek zasadnej apelacji organu rentowego, podzielić należało również podniesione zarzuty dotyczące obrazy prawa materialnego, w szczególności art. 184 w związku zart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związku z§ 2 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Ubezpieczony, który nie posiadał na dzień 1 stycznia 1999 roku stażu szczególnego wynoszącego co najmniej 15 lat nie nabywa prawa do emerytury w obniżonym wieku.
Z taką zaś sytuacją mieliśmy do czynienia, wbrew wadliwej ocenie sądu pierwszej instancji, w przedmiotowej sprawie co stosownie do treści przepisuart. 386§1 k.p.c.uzasadnia wydanie orzeczenia zmieniającego wadliwy wyrok sądu pierwszej instancji poprzez oddalenie odwołania.