Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 980/12
Data wyroku: 2012-12-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agata Pyjas-Luty, Iwona Łuka-Kliszcz, Marta Fidzińska-Juszczak
Słowa kluczowe: Wysokość Świadczenia
Podstawa prawna: art. 15 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227)

Sygn. akt III AUa 980/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 grudnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Iwona Łuka-Kliszcz

Sędziowie:

SSA Marta Fidzińska - Juszczak (spr.)
SSA Agata Pyjas - Luty

Protokolant:

st. prot. sądowy Anna Baran

po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuK. N.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wK.
o wysokość emerytury i ustalenie wartości kapitału początkowego
na skutek apelacji wnioskodawcyK. N.
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału VII Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 11 kwietnia 2012 r. sygn. akt VII U 1480/10

o d d a l a apelację.

sygn.akt III AUa 980/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2012r. Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Ubezpieczeń Społecznych częściowo zmienił zaskarżone decyzje z dnia 21 czerwca 2010r. w ten sposób, że zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.do przeliczenia wnioskodawcyK. N.emerytury oraz do ustalenia wartości kapitału początkowego przy uwzględnieniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego i wskaźnika wysokości podstawy wymiaru świadczenia ustalonego na poziomie 128,27%, a w pozostałym zakresie oddalił odwołanie. Koszty postępowania Sąd wzajemnie zniósł. Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawcaK. N.,ur. (...)w okresie od 7 września 1964r. do 30 września 1976r. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w(...)Urzędzie(...)wK.(dalej(...)) na stanowiskach: młodszy instruktor techniczny, instruktor techniczny, starszy instruktor techniczny, kierownik wieloosobowego stanowiska pracy. Po odbyciu służby wojskowej ( 28.04.1965r. – 22.04.1967r.) w dniu 8 maja 1967r. powrócił do pracy. W okresie zatrudnienia na wynagrodzenie wnioskodawcy składało się: wynagrodzenie zasadnicze, dodatek służbowy, ekwiwalent za sorty mundurowe oraz dodatek stażowy. Od 7.09.1964r. zaszeregowany był do 10 grupy uposażenia zasadniczego i 25% dodatku, od 1.01.1965r. do 10 grupy uposażenia z wynagrodzeniem zasadniczym 1.400zł miesięcznie, od 1.08.1967r., do 9 grupy uposażenia, od 1.01.1969r. do 8 grupy, od dnia 1.01.1970r. do 7 grupy, od 1.01.1972r. do 6 grupy, od 1.10.1972r. do 9 grupy z uposażeniem zasadniczym w kwocie 2.300zł, od 1.01.1973r. do 10 grupy z uposażeniem 2.500zł, od 1.08.1973r. do 11 grupy, od 1.10.1975r. do 13 grupy uposażeniem 3.500zł. Od dnia 1.10.1973r. odwołującemu został przyznany dodatek służbowy według 8 stawki w kwocie 700 zł miesięcznie, od dnia 1.01.1974r. w kwocie 1000zł miesięcznie. Opisał Sąd, że organ rentowy przyznając wnioskodawcy emeryturę i ustalając wysokość kapitału początkowego, wysokość zarobków w latach 1968-1976 ustalił w oparciu o zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia 21.12.2009r. wystawione przez(...) S.A.wW., które wynosiły: 1968r. – 18.600, 1969r.- 21.675, 1970r.- 24.738, 1971r.-22.200zł, 1972r.-24.900, 1973r.-33.100zł, 1974r.-44.400zł, 1975r. 46.800, 1976r. – 76.662 zł ( w tym 40.500zł z tytułu zatrudnienia w(...)wK.). W legitymacji ubezpieczeniowej podano zarobki za : 1975r. w wysokości 59.026 brutto ( przeciętnie miesięcznie 4.918zł), i za rok 1976 w wysokości 47.880 brutto ( przeciętnie miesięcznie 5.320zł). Na podstawie opinii biegłej sądowej z zakresu rachunkowości i finansów wydanej w oparciu o zalegające w aktach osobowych wnioskodawcy angaże ustalił Sąd, że za lata 1975 i 1976 należy przyjąć wynagrodzenie odwołującego w wysokości wpisanej w legitymacji ubezpieczeniowej, tj. w 1975r. w kwocie 59.026zł; w 1976r. 47.880zł, co łącznie z wynagrodzeniem w MPK ( 17.273,00) i POLMOS (18.889,06) wyniosło 84.042zł. W takim przypadku wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 128,27%. Podniósł Sąd, że co prawda biegła przedstawiła warianty hipotetycznego wyliczenia wskaźnika w przypadku znacznego obniżenia przez ZUS wynagrodzenia w spornych latach o 15%,20% i 25% i wtedy wskaźniki byłyby odpowiednio wyższe, wynosząc 130,52%, 131,51% i 132,50%, jednak w ocenie Sądu znaczenie dla pominięcia tego wyliczenia, miało zastrzeżenie biegłej, iż na podstawie przedmiotowej dokumentacji nie była ona w stanie kategorycznie stwierdzić, czy do takiego obniżenia rzeczywiście doszło. Podobnie biegła odniosła się do kwestii pobieranych przez wnioskodawcę dodatków do wynagrodzenia zasadniczego. W tym zakresie biegła odpowiadając na zarzuty wnioskodawcy przedstawiła swoje stanowisko w opinii uzupełniającej, zastrzegając jednocześnie, że samo porównywanie danych z legitymacji ubezpieczeniowej za rok 1975 uprawdopodabnia tezą, że wnioskodawca do wynagrodzenia zasadniczego otrzymywał dodatek w wysokości 25%, nie niższy niż 20%.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji zważył, że odwołanie jedynie w części zasługuje na uwzględnienie. Zacytował Sąd treśćart. 15 ust. 1 i 2,4 i 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( Dz.U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) i stwierdził, że ZUS ustalając wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz emerytury przyjął wysokość zarobków wnioskodawcy w latach 1968-1976 z tytułu zatrudnienia w(...)wK.w wymiarze wynikającym z zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach wydanego przez pracodawcę. W zaświadczeniu tym podano jedynie wysokość wynagrodzenia zasadniczego, podczas gdy rzeczywiście pobierane było wyższe z uwagi na dodatki. Stwierdził jednakże Sąd, że w trakcie postępowania sądowego odwołujący nie wykazał w jakiej wysokości pobierane były przez niego dodatki do wynagrodzenia zasadniczego, przedstawiając jedynie przybliżone wyliczenia w kilku wariantach. Podkreślił Sąd, że wobec braków dokumentacji płacowej i księgowej byłego pracodawcy odwołującego się niemożliwym było również precyzyjne ustalenie powyższych okoliczności przez biegłą sądową. Uznał więc Sąd, że władny był poczynić ustalenia jedynie w oparciu o zapisy legitymacji ubezpieczeniowej – co do faktycznej wysokości wynagrodzenia w roku 1975 i 1976 – co pozwoliło na ustalenie wyższego – aniżeli obliczony dotąd przez ZUS – wskaźnika.
Z tych względów, na podstawieart. 47714§ 2 kpcSąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku, oddalając odwołanie w pozostałym zakresie. Zawarte w punkcie 2 wyroku orzeczenie o kosztach zostało oparte o treśćart. 100 kpc.
Apelację od powyższego wyroku złożył wnioskodawcaK. N.. Zaskarżył wyrok w całości i wniósł o jego zmianę:

a
przez zmianę decyzji ZUS z dnia 21.06.2010r. poprzez ustalenie odwołującemu kapitału początkowego na dzień 1.01.1999r. w kwocie 21.356,54zł ( w miejsce przyjętego w koncie 203.413,43zł),

b
przez zmianę decyzji ZUS z dnia 21.06.2010r. poprzez przyznanie emerytury w kwocie 2.869,68zł od 15.03.2010r. w miejsce przyznanej w kwocie 2.769, 74zł,

c
przez zmianę decyzji ZUS z dnia 21.06.2010r. poprzez przyznanie odwołującemu od 15.03.2010r. emerytury w wysokości 2.791,18zł w miejsce przyznanej 2.666,02zł,

d
zasądzenie na rzecz odwołującego się kosztów postępowania za I i II instancję, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Krakowie.

Zaskarżonemu wyrokowi apelujący zarzucił:
- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, wskutek naruszeniaart. 233 kpc, poprzez przyjęcie, że wnioskodawca nie udowodnił w jakiej wysokości był przez niego pobierany dodatek za nieprzerwaną pracę w latach 1969-1976, podczas gdy przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 1960r. i 1972r. dot. uposażenia pracowników(...)wprost przyznawały prawo do dodatku, który był stały i obowiązkowy,
- przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na pominięciu dowodów z zeznań świadków i wnioskodawcy, które potwierdziły otrzymywanie przez niego od 1968r. dodatku służbowego,
- przyjęciu, że akta postępowania i braki dokumentacji płacowej i księgowej uniemożliwiają ustalenie wysokości dodatku za nieprzerwaną pracę i dodatku służbowego, podczas gdy dowód z opinii biegłej , którą Sąd uznał za szczegółową i czytelną, pozwalał na ustalenie dokładne dodatku za nieprzerwana pracę, a w wypadku dodatku stażowego co najmniej minimalnej wysokości. W uzasadnieniu apelacji skarżący podkreślił, iż skoro z obowiązujących w latach 1969-1976 przepisów wynikało, że odwołującemu przysługiwało prawo do dodatku za nieprzerwaną pracę i dodatek ten był obowiązkowy, to zbędnym było - wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji – wykonywanie przy pomocy dalszych dowodów faktu otrzymywania tego dodatku, a wręcz możliwe było ustalenie jego precyzyjnej i konkretnej wysokości w poszczególnych latach, zwłaszcza że fakt otrzymywania dodatku potwierdzili świadkowie i wnioskodawca. Odnosząc się do kwestii dodatku służbowego, apelujący stwierdził, iż opinia biegłej, na którą powołuje się Sąd wprost wskazuje, że wypłata takiego dodatku służbowego była wysoce prawdopodobna, a jego wysokość wynikająca z porównania grup zaszeregowania przy wynagrodzeniach zasadniczych i tabel dodatku służbowego, wskazuje że prawdopodobna wysokość dodatku wynosiłaby 650zł. Ostatecznie apelujący podkreślił, że dodatek służbowy zmieniał się skokowo od 0% do np. 25%, toteż można przyjąć, że utrzymywał się stale na poziomie około 25%. To w ocenie apelującego pozwalało Sądowi pierwszej instancji na przyjęcie, iż odwołujący w okresie od 1968-1972 otrzymywał dodatek służbowy na poziomie nie niższym niż 20% i nie wyższym niż 25 %, a zatem przyjęcie minimalnego poziomu, tj. 20% wynagrodzenia zasadniczego, a następnie ustalenie WWPW kapitału początkowego oraz świadczenia przy zastosowaniu tej wartości.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja nie zawiera uzasadnionych zarzutów.
Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych znajdujących uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym, które Sąd Apelacyjny w pełni podziela i uznaje za własne. Sąd Apelacyjny akceptuje również ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd pierwszej instancji właściwie skoncentrował materiał dowodowy w postaci zeznań świadków, dokumentów i opinii biegłej, który ocenił na podstawie jego wszechstronnego rozważania. Wszechstronnego, a więc polegającego na rzetelnej i bezstronnej ocenie wyników postępowania i ich prawidłowej interpretacji, przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Dokonując tej oceny Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granicy swobodnej oceny dowodów w rozumieniuart. 233 § 1 k.p.c.
Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Najwyższego, zawarte w wyroku z dnia 25 lipca 1997r. (II UKN 186/97, OSNP 1998 nr 11, poz. 342), zgodnie z którym w postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia co do środków dowodowych stwierdzających wysokość zarobków lub dochodów stanowiących postawę wymiaru emerytury lub renty określone w § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1984r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasady wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10 poz. 49 ze zm.) obecnie§ 21 pkt.1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe( Dz.U. 2011, nr 237, poz.1412) oraz pogląd, iż pracownik ubiegający się o świadczenie z ubezpieczenia społecznego może w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń wszelkimi dowodami wykazywać okoliczności, od których zależą jego uprawnienia także ponad osnowę dokumentu (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 września 1995r., III URN 23/95, OSNP 1996 nr 5, poz. 77). Należy jednak mieć na uwadze, iż ustalenie wysokości emerytury na podstawie dowodów innych niż zaświadczenie pracodawcy o zatrudnieniu i wynagrodzeniu albo legitymacja ubezpieczeniowa, jako wyjątek od zasady opierania się na wyżej wskazanych dokumentach, musi wynikać z materiału dowodowego pozwalającego w wysokim stopniem prawdopodobieństwa graniczącym z pewnością ustalić dokładną wysokość wynagrodzeń wypłaconych indywidualnie ubezpieczonemu, od których odprowadzono składki na ubezpieczenie społeczne, a ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa na ubezpieczonym zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodu wynikającą zart. 6 k.c.
W tym miejscu podkreślić należy, że do postępowania odrębnego zakresu ubezpieczeń społecznych w zakresie postępowania dowodowego ma zastosowanie bez żadnych ograniczeń – reguła wynikająca zart. 232 kpc- obowiązuje więc zasada kontradyktoryjności i dowodzenia swoich twierdzeń przez stronę por. wyrok SN z7.01.2010r. ( II UK 148/09).
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była kwestia ustalenia prawidłowego wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego obliczonego z lat 1968-1987, oraz wskaźnika wysokości podstawy wymiaru emerytury obliczonej z lat 1968-2009r. co w istocie sprowadzało się do wyliczenia prawidłowej wysokości wynagrodzenia wnioskodawcy przyjętego za podstawę wymiaru składek, z uwzględnieniem dodatku za nieprzerwana pracę przysługującego mu w latach 1969-1976 oraz dodatku służbowego w latach 1968-1972.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie dysponował żadnymi dokumentami płacowymi odnoszącymi się bezpośrednio doK. N.pozwalającymi precyzyjnie ustalić kwotową wysokość otrzymywanych przez niego dodatków, albowiem kartoteki płacowe przechowywane są od 1979r. ( vide pismo(...) S.A.k 20 a.s.). Jakkolwiek w aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające zawarcie stosunku pracy i angaże, to brak jest jakiejkolwiek dokumentacji wymaganej dla ustalenia kwot faktycznie wypłacanych – stałych dodatków do wynagrodzenia.
Trafnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia z dokumentacji innej niż płacowa, obowiązuje ścisła zasada uwzględnienia tylko takich składników wynagrodzenia określonego w aktach osobowych, które przysługiwały bezwarunkowo w czasie trwania zatrudnienia jako stałe składniki w określonej wysokości, np. z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie – stałe dodatki określone kwotowo. W przeciwnym razie takie składniki – co odnosi się także do np. premii czy nagród, mogą być uwzględnione tylko wówczas, gdy zachowana dokumentacja wskazuje niewątpliwie na ich faktyczną wypłatę w określonej wysokości, od której została odprowadzona składka na ubezpieczenie społeczne. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji gromadząc materiał dowodowy podjął próbę ustalenia, czy jest możliwa weryfikacja wynagrodzenia wnioskodawcy przyjętego za lata 1964-1976, i doliczenia doń niewątpliwie należnych mu dodatków. Uzyskana przez Sąd opinia biegłej sądowej z zakresu finansów i rachunkowości, nie tylko nie dostarczyła oczekiwanej odpowiedzi, ale biegła wręcz stwierdziła, że wykazanie, iż doszło do zaniżenia wynagrodzeń wnioskodawcy za lata 1968-1972 o 15%-24%, choć prawdopodobne, nie może zostać potwierdzone dostarczoną dokumentacją. Jedynie możliwe było przyjęcie wynagrodzenia ( 1975r. i 1976r.) w kwotach wpisanych w legitymacji ubezpieczeniowej – co znalazło odzwierciedlenie w zaskarżonym wyroku i pozostaje obecnie poza sporem. Biegła szczegółowo – w oparciu o powołane, a wówczas obowiązujące przepisy – wyjaśniła, iż nie jest w stanie ustalić konkretnych stawek dodatku służbowego wnioskodawcy, gdyż stawki uposażenia zasadniczego dzieliły się na 15 grup, a stawki dodatku służbowego wg 10 grup, co oznaczało iż grupa zaszeregowania wynagrodzenia zasadniczego nie była grupą tożsamą co do zaszeregowania do dodatku służbowego. Natomiast angaże zalegające w aktach osobowych dotyczą wyłącznie grupy zaszeregowania do wynagrodzenia zasadniczego – nie ma zaś ani wzmianki co do grupy dodatku służbowego. Angaże dokumentują wysokość dodatku dopiero od 1.10.1973r., i jest on uwzględniony przez ZUS w druku Rp.7.
Jakkolwiek biegła w opinii przeprowadziła symulowane wyliczenie wysokości wynagrodzenia wnioskodawcy w spornych latach, w wariantach uwzględniających jego zwiększenie o odpowiedni procent z tytułu dodatku stażowego – zgodnie z sugestiami pełnomocnika wnioskodawcy, to stanowisko Sądu pomijające przedmiotowe wyliczenia, należy uznać za całkowicie uzasadnione. Zwraca bowiem uwagę, - że opinia w tej części – nie miała żadnego oparcia w dokumentacji płacowej, aktach osobowych, zeznania świadków w tym zakresie były niespójne, a wnioskodawca nie miał pewności co do charakteru, wysokości, sposobu obliczenia należnych mu dodatków w poszczególnych latach. Ustalenie obecnie wysokości dodatku stażowego wnioskodawcy przed 1973r., w sposób proponowany przez jego pełnomocnika procesowego, tj. poprzez porównanie go otrzymywanego później i przyjęcie, że „ utrzymywał się na poziomie około 25%”, „ a tym samym przyjęcie poziomu minimalnego tj. 20% wynagrodzenia zasadniczego” – jest z powołanych wcześniej względów niedopuszczalne, albowiem żadne domniemanie w tym zakresie jest nieuprawnione, gdyż byłoby dowolne w założeniu. Wyliczenie hipotetycznej, czy średniej wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie – jest poprawne jedynie matematycznie, ale jako nieoparte na niewiarygodnych danych nie mogło stanowić dla Sądu pierwszej instancji podstawy do uwzględnienia odwołania w przedmiotowym zakresie. Należy zatem, jeszcze raz za Sądem Okręgowym z całą stanowczością podkreślić , iż wobec braku dowodów bezpośrednich na wysokość wypłacanych dodatków, choć można było w postępowaniu sądowym ustalić je wszelkimi innymi dowodami, to dochody te musiałyby być jednoznaczne, nie budzące wątpliwości i dające wiarygodną podstawę do odtworzenia wysokości dodatku stażowego i służbowego. Zgromadzone w sprawie dowody takiej podstawy nie dały, z tych względów, w oparciu oart. 385 kpcSąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.