Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 883/12
Data wyroku: 2013-10-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Magdalena Marczyńska
Słowa kluczowe: Podleganie Ubezpieczeniom Społecznym
Podstawa prawna: §3 rozporzadzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 roku w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą (Dz. U> z 1976r. Nr 3, poz. 19 ze zm.)

Sygn. akt VU 883/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 października 2013 roku

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący SSO Magdalena Marczyńska
Protokolant Alicja Jesion

po rozpoznaniu w dniu 17 października 2013 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie

sprawy z wnioskuK. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym

z udziałem(...) Spółki z o.owK.

na skutek odwołaniaK. G.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
z dnia 11 lipca 2012 r. sygn.(...)

oddala odwołanie.

Sygn. akt VU 883/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 11 lipca 2012 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.stwierdził, iż wnioskodawczyniK. G.nie podlegała w okresie od 1 kwietnia 2007 roku do 11 marca 2008 roku obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, tj. ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu z tytułu wykonywania pracy nakładczej wfirmie (...) Spółce z o.o.wK.. W uzasadnieniu podniósł, że zawarcie umów o pracę nakładczą miało na celu obejście prawa, albowiem strony chciały wywołać skutek polegający na umożliwieniu uniknięcia opłacania przez wnioskodawczynię składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.
W odwołaniu od powyższej decyzji, złożonym w dniu 13 września 2012 roku,K. G.wniosła o jej zmianę i ustalenie, że w spornym okresie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania pracy nakładczej oraz zasądzenie kosztów procesu. W ocenie skarżącej zawarcie umowy o pracę nakładczą nie miało na celu obejścia ustawy. Ponadto wnioskodawczyni wniosła o wystąpienie przez Sąd w trybieart. 188 Konstytucjido Trybunału Konstytucyjnego celem zbadania zgodnościrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 roku w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczązart. 22 i 31 Konstytucji RP.
ZUS wnosił o oddalenie odwołania.
Postanowieniem z dnia 18 września 2012 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. wezwał z urzędu do udziału w sprawie zainteresowanego(...) Spółkę z o.o.wK..
Zainteresowany nie zajął stanowiska w sprawie.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił co następuje:

W dniu 1 kwietnia 2007 rokuK. G.zawarła umowę o pracę nakładczą na czas nieokreślony z(...) Spółką z o.o.wK..
Stosownie do treści powyższej umowy nakładca powierzył wykonawcy prace polegające na przygotowywaniu, kopertowaniu, adresowaniu i wysyłce materiałów reklamowych dostarczonych przez nakładcę.
Strony ustaliły miesięczną minimalną ilość pracy w wysokości 145 kompletów reklamowych. Zgodnie z § 2 ust. 1 przedmiotowej umowy wykonawcy przysługiwało wynagrodzenie za wykonaną pracę obliczone według stawki jednostkowej, którą strony ustaliły na poziomie 3,50 złotych brutto za skompletowanie i wysłanie jednej przesyłki reklamowej. Obowiązkiem wykonawcy było rozliczenie wykonanej pracy w danym miesiącu do ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego poprzez dostarczenie nakładcy raportu w wykonanej pracy. Zgodnie § 4 pkt 4 umowy nie wykonanie wskazanej w umowie normy nie musiało skutkować rozwiązaniem umowy. Na podstawie ww. umowy wnioskodawczyni wykonywała pracę nakładczą dla(...) Spółki z o.o.wK.do dnia 12 marca 2008 roku. W świadectwie pracy za powyższy okres zatrudnienia wskazano, że wnioskodawczyni nie uzyskiwała wynagrodzenia określonego w§ 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 roku w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą.
(dowód: umowa o pracę nakładczą z dnia 1 kwietnia 2007 roku k. 11, świadectwo pracy k. 9 w aktach ZUS)

W dacie zawarcia umowy o pracę nakładcząK. G.prowadziła własną działalność gospodarczą.
(okoliczność niesporna)

W 2007 roku wnioskodawczyni uzyskała przychód z tytułu pracy nakładczej w wysokości 224 złotych, wskazując jednocześnie koszty uzyskania przychodu w kwocie 224 złotych, a dochód zerowy. W 2008 roku wnioskodawczyni uzyskała przychód z tytułu pracy nakładczej w wysokości 112 złotych, wskazując jednocześnie koszty uzyskania przychodu w kwocie 112 złotych, a dochód zerowy, przy czym od dnia 13 marca 2008 roku wnioskodawczyni świadczyła prace dla(...) S.A.wT..
(dowód: informacje o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy k. 6, 5, świadectwo pracy k. 9 w aktach ZUS)

Wnioskodawczyni została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę nakładczą. Płatnik składek z tytułu umowy o pracy nakładczej wykazał niskie podstawy wymiaru składek w wysokości od 0,00 do 28,00 złotych miesięcznie.
(dowód: zgłoszenie do ubezpieczenia k. 2, wyciąg z konta ubezpieczonej k. 3, 4 w aktach ZUS)

Sąd Okręgowy zważył i ocenił co następuje:

Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 roku w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą(Dz. U. z 1976r. Nr 3, poz. 19 ze zm.) w umowie o pracę nakładczą strony określają minimalną miesięczną ilość pracy, której wykonanie należy do obowiązków wykonawcy. Jednocześnie w sytuacji, gdy praca nakładcza nie jest jedynym lub głównym źródłem utrzymania dla wykonawcy, minimalna ilość pracy powinna być tak ustalona, aby jej wykonanie zapewniało uzyskanie co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej na podstawieart. 774pkt 1 k.p.
Zgodnie zatem z wyżej powołanym przepisem określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia stanowi warunek konstrukcyjny umowy o pracę nakładczą, odróżniający ją od pozostałych umów cywilnoprawnych, a to z uwagi na cel, jakim jest upodobnienie sytuacji prawnej wykonawców do sytuacji prawnej pracowników, z uwzględnieniem jednak specyfiki tego rodzaju pracy. Oznacza to, iż istotnym elementem umowy o pracę nakładczą jest określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia. Powyższe znalazło potwierdzenie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2008 roku wydanego w sprawie III UK 73/07, LEX nr 356045.
W świetle powyższego przepis § 3 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 roku nie dopuszcza dobrowolności w zakresie kształtowania wynagrodzenia za pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą, a wyznacza minimalne wymogi, których spełnienie warunkuje możliwość uznania, iż łączący strony stosunek prawny w ogóle ma cechy umowy o pracę nakładczą.
Podkreślić należy, iż całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości, że wnioskodawczyni w ramach wiążącego ją z płatnikiem składek stosunku prawnego nie osiągała przychodu z pracy nakładczej w wysokości co najmniej połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę. W spornym okresie wnioskodawczyni otrzymywała bowiem wynagrodzenie w wysokości od 0 do 28 złotych miesięcznie.
W związku z powyższym uznać należało, że wydając zaskarżoną decyzję ZUS prawidłowo przyjął, że zawarta przez wnioskodawczynię z zainteresowanym umowa o pracę nakładczą nosiła znamiona nieważności w świetleart. 58 § 1 k.c.Umowa o pracę nakładczą, której jedynym celem jest nie jest świadczenie pracy, ale uzyskanie prawa do wyboru ubezpieczenia z uwagi na niską składkę jest bowiem umową mającą na celu obejście prawa. Trudno zaś zakładać, że rzeczywistym celem skarżącej było świadczenie pracy w ramach zawartej umowy o pracę nakładczą, skoro uzyskiwała ona za nią w spornym okresie niewielkie wynagrodzenie i jednocześnie prowadziła własną działalność gospodarczą.
W ocenie Sądu Okręgowego przedmiotową umowę o pracę nakładczą należało również uznać za nieważną na podstawieart. 58 § 2 k.c., tj. z uwagi na jej sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Co prawda zawarcie umowy o pracę nakładczą w celu uzyskania drugiego tytułu do ubezpieczeń społecznych nie jest sprzeczne z ustawą, jednak nie może to oznaczać akceptacji dla nagannych, nieobojętnych społecznie zachowań oraz korzystania ze swoich praw w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, gdy działanie stron umowy podyktowane jest jedynie zamiarem osiągnięcia nieuzasadnionych korzyści finansowych kosztem całego systemu ubezpieczeń społecznych i innych ubezpieczonych.
W ocenie Sądu Okręgowego dążenie przez strony do uzyskania pełnej ochrony prawa ubezpieczeń społecznych od przychodu z pracy nakładczej uzyskiwanego w kwotach nieprzekraczających 30 złotych miesięcznie, przy opłacaniu przez płatników i ubezpieczonego składek na te ubezpieczenia w kwotach po kilkanaście złotych miesięcznie, narusza nazwane normatywne i nienazwane zasady współżycia społecznego, w tym: zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, zasadę solidaryzmu ubezpieczeń społecznych, zasadę ochrony interesów i niepokrzywdzenia innych ubezpieczonych, zasadę nieuprawnionego nieuszczuplania środków funduszu ubezpieczeń społecznych oraz zasady uczciwego obrotu prawnego zmierzające do objęcia nieuprawnionym tytułem ubezpieczenia społecznego wykonawcy pozornej umowy o pracę nakładczą.
Dodatkowo w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego należało przyjąć, że kwestionowana umowa o pracę nakładczą nosi również znamiona pozorności.Słuszność takiego wniosku potwierdza powołany wcześniej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2008 roku w sprawie III UK 73/07, wskazujący, iż zawarcie przez strony umowy o pracę z zamiarem niedotrzymania warunku z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 31 grudnia 1975 roku w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą w istocie kreują stosunek prawny dotknięty pozornością.
O pozorności danej umowy decydują okoliczności wynikające zart. 83 § 1 k.c.okoliczności, jakie muszą występować w momencie składania przez strony oświadczeń woli. Czynności prawna pozorna charakteryzuje się łącznym spełnieniem następujących przesłanek: po pierwsze oświadczenie woli musi być złożone wyłącznie dla pozoru, po drugie oświadczenie musi być złożone drugiej stronie, a ponadto adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności jedynie dla pozoru. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, że strona je składająca w żadnym wypadku nie chce, aby powstały skutki prawne, jakie prawo zwykle łączy ze składanym przez nią oświadczeniem.
Pomimo zatem, iż w przedmiotowej sprawie zawarta pomiędzy wnioskodawczynią z zainteresowanym umowa o pracę nakładczą pod względem formalnym nie budzi zastrzeżeń, to w rzeczywistości zamiarem stron umowy było osiągnięcie korzyści finansowych kosztem całego systemu ubezpieczeń społecznych i innych ubezpieczonych, poprzez obniżenie obciążeń na rzecz ZUS w drodze zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej jednocześnie działalności gospodarczej.
Okolicznością niesporną jest bowiem, że wnioskodawczyni w spornych okresach otrzymywała wynagrodzenie z pracy nakładczej w wysokości maksymalnie 28 złotych miesięcznie. Nie można zatem przyjąć, że celem zawarcia umów o pracę nakładczą było uzyskiwanie dochodów koniecznych do jej utrzymania.
W piśmie procesowym z dnia 22 listopada 2012 roku wnioskodawczyni podniosła, iż faktyczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu wykonywania pracy nakładczej wynosiła ponad 380 złotych miesięcznie. Okoliczności tej wnioskodawczyni nie wykazała jednakże w toku postępowania. Zgłoszony przez skarżącą świadekJ. S., który miał potwierdzić powyższą okoliczność, zeznał że jej nie zna i nie wie z kim miała zawartą umową o pracę nakładczą, a także, że nic mu nie wiadomo na temat wykonywania przez wnioskodawczynię pracy na podstawie umowy o pracę nakładczą i nie wie jakie wynagrodzenie otrzymywała z tytułu wykonywania tej pracy. Fakt otrzymywania przychodu z pracy nakładczej w wysokości co najmniej połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę nie wynika także w żaden sposób z faktu, że w okresie od 1 maja 2007 roku do 31 marca 2008 roku wnioskodawczyni była ubezpieczona w ubezpieczeniu grupowym(...). Dodać należy, iż wnioskodawczyni nie stawiła się na żadnej z rozpraw wyznaczonych w sprawie, mimo że była prawidłowo powiadomiona o ich terminach.
Poza sporem pozostaje, że istotnym elementem umowy o prace nakładczą jest określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia. Jeśli zatem strony umowy o pracę nakładczą zawierają ją z zamiarem niedotrzymania tego warunku, w istocie ich świadczenia woli dotknięte są pozornością. Pod pozorem umowy o pracę nakładczą strony zawierają umowę o dzieło (art. 627 k.c.), bądź umowę o świadczenie usług (art. 750 k.c.w związku zart. 734 k.c.), a biorąc pod uwagę charakter pracy świadczonej przez wnioskodawczynię (adresowanie kopert i wysyłanie ulotek reklamowych) w niniejszej sprawie mamy do czynienia z tym drugim typem umowy, z jej konsekwencjami w prawie ubezpieczeń społecznych wynikającymi z przepisuart. 9 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pozorna umowa o pracę nakładczą, na podstawie, której jej strony nie miały zamiaru i nie realizowały konstrukcyjnych obowiązków dotyczących rozmiaru wykonywanej pracy w ilości gwarantującej wynagrodzenie w wysokości, co najmniej połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę, nie stanowi uprawnionego tytułu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym osób wykonujących pracę nakładczą (art. 6 ust. 1 pkt 2w związku zart. 9 ust. 2 in fine ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.).
Podkreślić przy tym należy, iż analiza treści zawartej przez wnioskodawczynię umowy o pracę nakładczą wskazuje, iż strony nie miały zamiaru i nie realizowały konstrukcyjnych obowiązków dotyczących rozmiaru wykonywanej pracy w ilości gwarantującej wynagrodzenie w wysokości, co najmniej połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę, na co wskazuje § 4 pkt 4 ww. umów wskazujący, iż nie wykonanie wskazanej w umowie normy nie musi skutkować rozwiązaniem umowy.
W ocenie Sądu nie zachodzą wątpliwości, co do zgodności przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 roku w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczązKonstytucją RP, a zatem nie było podstaw, aby zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim pytaniem prawnym na podstawie art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.).
Z tych też względów, nie znajdując podstaw uzasadniających wniesione odwołanie, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych na podstawieart. 47714§ l k.p.c.orzekł jak w sentencji.