Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 547/13
Data wyroku: 2013-10-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Klesyk, Ewa Piątkowska-Bidas, Marek Boniecki
Słowa kluczowe: Nieruchomości
Podstawa prawna: art. 222§1i2 k.c.

Sygn. akt II Ca 547/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 października 2013 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący:SSO Ewa Piątkowska-Bidas (spr.)
Sędziowie:SO Małgorzata Klesyk
SO Marek Boniecki
Protokolant: protokolant sądowy Iwona Cierpikowska

po rozpoznaniu w dniu 16 października 2013 r. w Kielcach
na rozprawie
sprawy z powództwaJ. D.
przeciwkoR. D.,K. D.,J. S.,S. S.iM. A.
o wydanie nieruchomości i zaniechanie naruszeń
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach
z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. I C 7/11

oddala apelację.

Sygn. akt II Ca 547/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 20 listopada 2012 roku Sąd Rejonowy w Kielcach w pkt I nakazałR. D.iK. D., aby zaprzestali naruszeń prawa własnościdziałki nr (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach prowadzona jestksięga wieczysta (...), przysługującego powodowiJ. D.na obszarze o powierzchni 13 m2, wyznaczonym na mapie sporządzonej przez biegłegoJ. P.w dniu 7 lipca 2012 roku punktami(...)oraz obszarze o powierzchni 1 m2wyznaczonym na powyższej mapie punktami(...); w pkt II oddalił w pozostałej części powództwoJ. D.przeciwkoR. D.iK. D.; w pkt III oddalił w całości powództwoU. D.; w pkt IV oddalił w całości powództwoJ. D.przeciwkoJ. S.,S. S.iM. A.; w pkt V przyznał radcy prawnemuM. P.od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach kwotę 442,80 zł tytułem wynagrodzenia za reprezentowanie z urzędu powodówU. D.iJ. D.; w pkt VI. odstąpił od obciążenia stron kosztami sądowymi.
Swoje rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
Dla nieruchomości składającej się zdziałek ewidencyjnych o numerach (...)położonej w miejscowościN., gm.D., prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w Kielcachksięga wieczysta nr (...). W dziale II przedmiotowej księgi wieczystej jako właściciel wpisany jestJ. D., synT.iM., na podstawie umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego sporządzonej w dniu 26 marca 1980 roku.
Działka gruntu o nr ewidencyjnym(...)wchodząca w skład powyższej nieruchomości graniczy od strony północnej z nieruchomościami stanowiącymi działki gruntu o numerach(...)i(...). W przeszłości wszystkie powyższe działki stanowiły jedną nieruchomość, stanowiącądziałkę o nr (...), należącą do powodaJ. D.. Z nieruchomości tej wydzielona została najpierwdziałka o numerze (...). Wydzielenie zostało wykonane na podstawie mapy(...). Następnie dokonany został kolejny podziałdziałki nr (...)i na podstawie mapy(...)wydzielona zostaładziałka nr (...)Dla potrzeb wydzielenia przedmiotowych działek geodeta uprawnionyS. G.sporządził protokół graniczny, w którym przyjęto, że każda z nowopowstałych działek gruntu będzie miała 16 m szerokości i 56,25 m długości. W czasie wydzielenia nowych działek nie był kwestionowany przebieg granicy między nieruchomością stanowiącą uprzednio działkę onumerze ewidencyjnym (...), należącą wówczas doJ. T..
Działka onumerze ewidencyjnym (...)należy doJ.iS.małż.S.orazM. A.. W Sądzie Rejonowym w Kielcach jest dla niej prowadzonaksięga wieczysta nr (...). Współwłaściciele nabyli przedmiotową nieruchomość w 2008 roku odK.iH.małż.S.i od tego czasu nie dokonywali na tej działce żadnych zmian. Kiedy właścicielem nieruchomości byli jeszcze małż.S.został tam postawiony budynek mieszkalny, który usytuowany jest w odległości 1m od granicy zdziałką nr (...)należącą do powoda. Przedmiotowa działka jest z 4 stron ogrodzona , przy czym ogrodzenie oddzielające ją oddziałki (...)nie narusza granic tej działki. Szerokość działki pozwanych nie przekracza 16 m, a jej długość nie przekracza 56,25 m.
Właścicielami nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o numerze(...)sąR.iK.małż.D., którzy przedmiotową nieruchomość otrzymali w drodze darowizny od powodaJ. D.. W Sądzie Rejonowym w Kielcach dla powyższej nieruchomości prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). Przedmiotowa działka jest ogrodzona z trzech stron betonowym płotem, ogrodzenie nie jest wykonane jedynie od południowej strony, gdzie nieruchomość ta graniczy z działką powoda o nr(...). Przy betonowym ogrodzeniu oddzielającymdziałkę nr (...)oddziałki (...)właściciele wykonali kojec dla psa, a w odległości 3 m od narożnika ogrodzenia umieścili skrzynkę energetyczną. Każdy z wymienionych wyżej elementów trwałych nadziałce nr (...)nie narusza granic tejże nieruchomości zdziałką nr (...)należącą do powoda. Betonowe przęsła płotu oddzielającego od strony zachodniejdziałkę nr (...)oddziałki (...)nie naruszają granic nieruchomości należącej doJ. D., natomiast znajdują się na nieruchomości należącej do pozwanych.
Na nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o numerze(...), należącej doJ. D.ustanowiona została bezpłatna służebność gruntowa przejazdu, przechodu i przegonu na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki nr (...), pasem gruntu szerokości 3 metrów od drogi publicznej. Droga ta nie została na gruncie wytyczona. Od 11 lat korzystają z niej zarówno powodowie, jak iR.iK.małż.D.. Korzystający ze służebności drogowej właściciele działki onumerze ewidencyjnym (...), wykraczają poza przysługującą im służebność na obszarze o łącznej powierzchni 14 m2. północny brzeg istniejącej na gruncie powoda drogi, wykraczający poza służebność drogową, wyznaczają punkty nr(...)o powierzchni 13 m2oraz punkty(...)o powierzchni 1m2– na szkicu sytuacyjnym sporządzonym przez biegłego geodetęJ. P..

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że powództwoU. D.podlegało oddaleniu w całości, gdyż nie jest ona właścicielem nieruchomości i nie przysługuje jej legitymacja czynna do wystąpienia z powództwem zart. 222 § 1 i § 2 k.c.
PowództwoJ. D.zasługiwało na częściowe uwzględnienie. Sąd Rejonowy podniósł, że poza sporem pozostawała okoliczność, że na nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o nr(...)należącej doJ. D.ustanowiona została bezpłatna służebność gruntowa przejazdu, przechodu i przegonu na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki nr (...), pasem gruntu szerokości 3 m od drogi publicznej. Zasadne okazało się żądanie powoda nakazania pozwanymK.iR.małż.D.aby zaprzestali naruszeń przysługującego mu prawa własnościdziałki nr (...)w zakresie w jakim służebność gruntowa została przez pozwanych przekroczona. Obszar ten wyznaczają punkty wskazane przez biegłego geodetę.
Skoro zgodnie z literalnym brzmieniem aktu notarialnego ustanawiającego służebność, służebność ustanowiona została przezdziałkę (...), a strony określiły jedynie szerokość pasa gruntu, uznać należy, że służebność taka przysługuje każdorazowemu właścicielowi wzdłuż całejdziałki o numerze (...), a każdorazowy właściciel może korzystać z ustanowionej służebności na całej długościdziałki o numerze (...). Sąd Rejonowy uznał więc za bezpodstawne twierdzenia powoda, że właścicieledziałki nr (...)mają ustanowioną służebność gruntową tylko wzdłużdziałki nr (...)i w miejscu gdzie kończy się ta działka winien być wjazd nadziałkę nr (...).
Poza tym, ogrodzenie betonowe oddzielającedziałkę nr (...)od(...)nie narusza granic działki należącej do powoda, natomiast szerokość działki tychże pozwanych nie przekracza 16 m, zaś jej długość nie przekracza 56,25 m. Roszczenie powoda o usunięcie przedmiotowego płotu i wydanie pasa gruntu o szerokości 70 cm licząc od granicydziałki (...)i od drogi gminnejS.R.na długości 60 m w kierunku zachodnim do końcadziałki nr (...)nie zasługiwało na ochronę, albowiem pozwali są właścicielami przedmiotowego pasa gruntu, a płot, kojec dla psa i skrzynka elektryczna znajdują się w granicach ewidencyjnychdziałki (...).

Apelację od powyższego wyroku wywiódł powódJ. D.zaskarżając je w części, tj. co do pkt II i IV zarzucając mu:
- naruszenie prawa procesowego, tj.art. 227 k.p.c.poprzez oddalenie wniosku powodów o dopuszczenie dowodu z zeznańK. S.jako spóźnionego, podczas gdy w istocie potrzeba zgłoszenia tego wniosku ujawniła się dopiero na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 roku z uwagi na treść zeznań pozwanejK. D., która pomimo stałego ciągłego zamieszkiwania w bliskości spornej nieruchomości, nie potrafiła wskazać precyzyjnie przebiegu granicy działki powoda i pozwanych oraz zmian w umiejscowieniu punktów przebiegu tej granicy;
- błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, polegający na przyjęciu, iż prawo służebności obciążające nieruchomość powodaJ. D.dotyczy całości długościdziałki nr (...)należącej doR. D.iK. D..
Podnosząc powyższe zarzuty, powód wniósł o uchylenie przedmiotowego wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie od pozwanych na rzecz powodaJ. D.kosztów procesu za II instancję wg norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja powodaJ. D.jest niezasadna.
Sąd pierwszej instancji poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia, które Sąd Okręgowy podziela i w całości przyjmuje za swoje. Zdaniem Sądu Okręgowego prawidłowa jest także ocena materiału dowodowego, w tym decyzja Sądu Rejonowego w przedmiocie oddalenia wniosku dowodowego powoda. Tym samym rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe i znajduje oparcie w obowiązujących przepisach.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 227 k.p.c.przez oddalenie wniosku dowodowego w postaci przesłuchania świadkaK. S.na okoliczność położenia granicy dzielącej przedmiotowe nieruchomości. Powód w zakresie podniesionego zarzutu wskazał nieprawidłowy przepis, który sam przez się nie może być przez Sąd naruszony, gdyż nie jest wprost stosowany (co najwyżej można by za podstawę wskazanego zarzutu podaćart. 217 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.). Poza tym sam zarzut także nie jest zasadny.
Zgodnie zart. 207 § 3 k.p.c.stronę reprezentowaną przez adwokata, radcę prawnego przewodniczący może zobowiązać do złożenia w wyznaczonym terminie pisma przygotowawczego, w którym strona obowiązana jest do powołania wszystkich twierdzeń, zarzutów, dowodów pod rygorem utraty prawa ich powoływania w toku dalszego postępowania. W sytuacji nie zgłoszenia określonego wniosku dowodowego, strona pozbawia się takiej możliwości w późniejszym postępowaniu, chyba że wykaże iż w momencie składania pisma przygotowawczego o okolicznościach tych oraz dowodach nie wiedziała lub nie zachodziła wtedy potrzeba ich powołania.
Ocena sądu, czy strona powołała twierdzenia lub dowody we właściwym czasie, powinna być uwarunkowana tym, czy mogła ona i z uwagi na naturalny bieg procesu powinna była powołać twierdzenie lub dowód wcześniej ze względu na jego łączność z materiałem poprzednio zaprezentowanym.
Należy wskazać , że szczególnie istotna dla tej oceny jest okoliczność, czy i która strona wiedziała, że przeciwnik zakwestionował określone fakty lub skutki prawne tych faktów w okresie przed wyznaczonym terminem na złożenie wniosków dowodowych.
Już na rozprawie w dniu 3 czerwca 2011 roku pozwani wnieśli o oddalenie powództwa – w całym zakresie. A więc powodowie mogli się spodziewać, że skoro pozwanaK. D.jest ich przeciwniczką procesową, wnosi o oddalenie powództwa co do niej i co do małżeństwaS.iM. A., nie będzie ona starała się przedstawiać okoliczności i sytuacji faktycznej na ich korzyść. Nie posądzając świadka o składanie zeznań niezgodnych z rzeczywistością, z ostrożności procesowej powodowie powinni domniemywać, że zeznania te nie będą wystarczające do udowodnienia twierdzeń przez nich podnoszonych. Sąd Rejonowy na tym etapie sprawy zasadnie zobowiązał strony do przedstawienia twierdzeń i dowodów pod rygorem niemożności powołania ich w późniejszym okresie, słusznie także oddalił późniejszy wniosek dowodowy jako spóźniony.
Ponadto z uwagi na okoliczności sprawy i przepisy prawa regulujące kwestie związane z roszczeniem powoda, wnioskowany dowód z przesłuchania świadka, nie wpłynąłby znacząco na rozstrzygnięcie Sądu. Treścią przewidzianego wart. 222 § 1 k.c.roszczenia windykacyjnego, zwanego też roszczeniem wydobywczym (rei vindicatio), jest przyznane właścicielowi żądanie wydania oznaczonej rzeczy przez osobę, która włada jego rzeczą, obrazowo określane jako roszczenie nie posiadającego właściciela przeciwko posiadającemu nie właścicielowi
Zart. 222 § 1 k.c.wynika, że legitymowanym do wystąpienia z roszczeniem windykacyjnym jest właściciel rzeczy. W myślart. 6 k.c.spoczywa na nim ciężar udowodnienia, że przysługuje mu prawo własności. Gdy roszczenie windykacyjne dotyczy nieruchomości mającej urządzoną księgę wieczystą, właściciel, którego prawo jest wpisane w księdze, korzysta z domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3u.k.w.h.). Przeciwko domniemaniu z wpisu nie można powoływać się na domniemanie prawa wynikające z posiadania (art. 4u.k.w.h.).
Właściciel nie może żądać wydania rzeczy, jeżeli władającemu przysługuje skuteczne wobec właściciela prawo władania rzeczą (art. 222 § 1in finek.c.). Innym sposobem obrony pozwanego może być zaprzeczenie prawa własności powoda;
Jak wynika z postępowania dowodowego, w szczególności z opinii biegłego geodety oraz oględzin nieruchomości istniejące ogrodzeniadziałek (...)nie naruszają granicydziałki nr (...). Prawo własnościdziałki nr (...), należące doJ.iS.S.iM. A., nie było kwestionowane. Własność w granicach aktualnego użytkowania nieruchomości wynika jednoznacznie z dokumentów zebranych w sprawie i opinii biegłego geodety, który dokonał pomiarów ogrodzeń i trwałych elementów zagospodarowaniadziałek (...), wykonał szkic sytuacyjny, na którym naniósł budynki, elementy zagospodarowania, ogrodzenie i granice działek wynikające z ewidencji gruntów, zbadał także księgi wieczyste przedmiotowych nieruchomości. Granice były wyznaczone w oparciu o mapy wydzielenia działek. Pierwotnie wydzielona byładziałka (...); w międzyczasie były opracowane mapy m. in. dla celów postępowania sądowego –(...)– podziałdziałki nr (...)w sprawie Ns 420/84 z wniosku małż.T.. W 2003 r. była opracowana mapa(...)- (...)– podziałdziałki (...)ustalający granicę pomiędzydziałkami (...). Budynek nadziałce nr (...)usytuowany jest w odległości 1m od granicy zdziałką nr (...). Dokumentacja geodezyjna jasno określa szerokość działek na 16 m. Ogrodzenia znajdujące się nadziałkach (...)nie naruszają granicy zdziałką (...). Ponadto jak słusznie podniósł Sąd Rejonowy, z zeznań powodówJ. D.iU. D.wynika, że w czasie gdy dokonywane było wydzieleniedziałek nr (...)granice wydzielonych działek zdziałką (...)należącą doJ. T.nie były kwestionowane. Nie było też prowadzone postępowanie rozgraniczeniowe pomiędzy przedmiotowymi działkami.
Powód mógłby wystąpić z roszczeniem o rozgraniczenie nieruchomości na podstawieart. 153 k.c.jeśli wykazałby spełnienie przesłanek zaistniałych w tym przepisie. Należy podnieść, że jeśli stan prawny jest jednoznacznie ustalony i zgodny z rzeczywistym stanem posiadania nieruchomości, postępowanie rozgraniczeniowe nie może prowadzić do zmiany obecnych granic.
Niezasadny jest także zarzut błędu w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że służebność obciążająca nieruchomość powoda dotyczy całości długościdziałki nr (...).

Wksiędze wieczystej nr (...)widnieje prawo służebności gruntowej, którego treść brzmi – bezpłatna służebność gruntowa przejazdu, przechodu i przegonu przezdziałkę nr (...)na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki nr (...)pasem gruntu szerokości 3 metrów od drogi publicznej. Zapis taki w księdze wieczystej jest konsekwencją ustanowienia przezJ. D.służebności umową notarialną na rzeczK.iR.D.. O ile więc zasadne było roszczenie nakazania zaprzestania naruszeń prawa własności przez wykonywanie służebności pasem gruntu szerszym niż 3 metry, niezasadne jest żądanie oparte naart. 244 § 2 k.c.a mianowicie zaprzestania naruszeń w zakresie użytkowania pasa gruntu położonego na całej szerokościdziałki (...). PozwaniK.iR. D.mają bowiem uprawnienie do takiego korzystania z nieruchomości na podstawie wspomnianej umowy notarialnej o ustanowieniu służebności i wpisu do ksiąg wieczystych. Słusznie Sąd Rejonowy podniósł, że skoro nie jest w treści służebności, wykonywanie jej ograniczone do jakiejś części nieruchomości nr(...), to należy przyjąć, że pozwani, jako właścicieledziałki nr (...)uprawnieni są do korzystania z całego pasa nieruchomości obciążonej szerokości 3 m od drogi publicznej , a nie jedynie do początkudziałki (...).
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na mocyart. 385 k.p.c.orzekł jak w sentencji wyroku..

SSO E. Piątkowska – Bidas SSO M. Klesyk SSO M. Boniecki