Sąd Okręgowy w Toruniu
VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ca 8/13
Data wyroku: 2013-04-24 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Jadwiga Siedlaczek, Hanna Matuszewska, Ilona Dąbek
Słowa kluczowe: Spadek

Sygn. akt  VIII Ca 8/13

POSTANOWIENIE

Dnia 24 kwietnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Hanna Matuszewska (spr.)

Sędziowie:

SSO Jadwiga Siedlaczek
SSO Ilona Dąbek

Protokolant:

sekr. sądowy Natalia Wilk

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2013 r.
sprawy z wnioskuK. Ł.
z udziałem

R. M.i Gminy MiastoG.- Powiatowego Urzędu Pracy wG.

o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poB. S.
na skutek apelacji uczestnika Gminy MiastoG.- Powiatowego Urzędu Pracy wG.

od postanowienia Sądu Rejonowego w Grudziądzu
z dnia 21 września 2012 r.
sygn. akt I Ns 662/12
p o s t a n a w i a :

1
oddalić apelację,

2
ustalić, że uczestnicy postępowania ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w postępowaniu odwoławczym.

Sygn. akt VIII Ca 8/13

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Grudziądzu w sprawie z wnioskuK. Ł.przy uczestnictwieR. M.oraz Gminy MiastoG.– Powiatowego Urzędu Pracy wG.o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poB. S.:
- zatwierdził uchylenie się przez wnioskodawczynięK. Ł.od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poB. S., ostatnio zamieszkałej wG., zmarłej dnia 23 maja 2009 r. wG.,
- orzeł, że każdy uczestnik będzie ponosił koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Wnioskodawczyni wniosła o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłej w dniu 23 maja 2009 r. matceB. S..
Sąd Rejonowy ustalił, że spadkodawczyniB. S., ostatnio zamieszkała wG., zmarła w dniu 23.05.2009 r. wG.. W chwili śmierci była rozwiedziona. Pozostawiła dwoje dzieci:K. Ł.orazR. M..
W dniu 12.04.2012 r. Gmina – MiastoG.– Powiatowy Urząd Pracy wG.złożyła do Sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poB. S.wskazując, iż posiada interes prawny w ustaleniu spadkobiercówB. S., gdyż na mocy nakazu zapłaty z dnia 18.12.1992 r., sygn. akt I Nc 216/92 zmarłaB. S.łącznie z dłużnikami solidarnymi zobowiązana była zapłacić wnioskodawcy kwotę 16.242,72 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 04.11.1992 r.
Postanowieniem z dnia 16.07.2012 r. Sąd Rejonowy w Grudziądzu zawiesił postępowanie w sprawie sygn. akt I Ns 490/12 na podstawieart. 177 §1 pkt 1 kpcw zw. zart. 13 §2 kpc.
WnioskodawczyniK. Ł.nie składała oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziała się o tytule swego powołania.
W tej sytuacji zgodnie z treścią przepisuart. 1015 §2 kcmilcząco przyjęła spadek poB. S..
W dniu 18.12.1992 r. Sąd Rejonowy w Grudziądzu wydał nakaz zapłaty, w którym nakazałB. S.oraz dłużnikom solidarnym, aby zapłacili na rzecz Gminy MiastoG.– Powiatowego Urzędu Pracy wG.kwotę 16.242,72 zł (przed denominacją 162.427.200 zł ) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 4 listopada 1992 r.
SpadkodawczyniB. S.w okresie od 1995 r do 2006 r przebywała wN.. WnioskodawczyniąK. Ł.w tym okresie opiekowała się babciaI. S.z którą wnioskodawczyni zamieszkiwała w jej mieszkaniu przyulicy (...)wG..
W roku 2006 spadkodawczyniB. S.zachorowała na nowotwór i powróciła do kraju podejmując leczenie. Zamieszkała u swojej matkiI. S.. Przebywała w jej mieszkaniu do chwili śmierci. W czasie choroby spadkodawczynią opiekowały się: matkaI. S.oraz córkaK. Ł..
W okresie pobytu w PolsceB. S.nie wspominała o tym, że ma jakieś długi. Nie zaciągała również żadnych zobowiązań. Na adres zamieszkania spadkodawczyni nie przychodziły żadne wezwania do zapłaty ani pisma od komornika. W tym okresie wnioskodawczyni przejęła pełną kontrolę nad finansami swojej matki, odbierała jej korespondencję, regulowała rachunki.
Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia spadkodawczyni, zarówno wnioskodawczyni, jak i jej bratR. M., zamieszkujący wN.próbowali ustalić, czy matka ma jakieś zobowiązania do uregulowania. Nie przekazała im jednak żadnych informacji na temat ewentualnych długów.
Wnioskodawczyni we wrześniu 2009 r. wyprowadziła się z mieszkania przyul. (...). Zamieszkała wraz ze swoim obecnym mężem w lokalu przyul. (...)i przebywała tam do maja 2012 r. Mimo wyprowadzenia się od babciI. S.wnioskodawczyni nadal utrzymywała stały kontakt ze swoja babcią i często ją odwiedzała.
W maju 2011 r. Powiatowy Urząd Pracy wG.skierował do wnioskodawczyni oraz jej brataR. M.pisma, w których informował, że toczyło się postępowanie egzekucyjne przeciwkoB. S.na podstawie prawomocnego nakazu wydanego przez Sąd Rejonowy w Grudziądzu w dniu 18.12.1992 r., sygn. akt I Nc 216/92, a adresaci pism należą do grona spadkobierców ustawowych poB. S.. W piśmie tym została również skierowana prośba o wskazanie, czy zostało przeprowadzone postępowanie sądowe w sprawie stwierdzenia nabycia spadku i jakie osoby zostały uznane za spadkobierców.
W/w pisma zostały wysłane na adres babci wnioskodawczyniI. S..K.Ł.iR. M.byli zameldowani w mieszkaniu babci, ale w tym czasie faktycznie już tam nie zamieszkiwali. Wnioskodawczyni wraz z mężem mieszkała w lokalu przyul. (...), zaś uczestnik od dłuższego czasu przebywał wN..
I. S.pism tych nie przekazała wnioskodawczyni i uczestnikowi postępowania. Po zapoznaniu się z treścią pism uznała, że nie dotyczą one spadku poB. S., a wyłącznie długów, którymi nie powinny być obarczone dzieci spadkodawczyni. Udała się więc do PUP wG.i zwróciła pisma.
O treści pismI. S.nie poinformowała swoich wnuków.
Wnioskodawczyni o istnieniu pisma Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 16.05.2011 r. dowiedziała się dopiero z pisma PUP z dnia 31.05.2012 r. złożonego w sprawie o sygn. akt I Ns 490/12, a o zobowiązaniu spadkodawczyni wobec PUP wG.po otrzymaniu odpisu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku poB. S., tj. w dniu 20.04.2012 r.
Sąd Rejonowy stwierdził, iż stan faktyczny sprawy wskazuje, że wnioskodawczyni pozostawała w błędzie co do przedmiotu spadku. Wnioskodawczyni bowiem dopiero po śmierci spadkodawczyni dowiedziała się o niespłaconych należnościach wobec uczestnika Powiatowego Urzędu Pracy wG.. W chwili kiedy to zobowiązanie powstało wnioskodawczyni była osobą małoletnią, a ponadto od roku 1995 pozostawała pod opieką swojej babciI. S.z uwagi na wyjazd matki doN.. Dopiero w 2006 r. ponownie zamieszkała wraz z matką, ale mimo podjętych prób uzyskania informacji na temat ewentualnych zobowiązań i niezałatwionych spraw, matka nie wyjawiła też, że posiada jakieś nieuregulowane należności. Także babcia wnioskodawczyni mimo zapoznania się z treścią pism Powiatowego Urzędu Pracy wG., adresowanych do jej wnuków, nie przekazała im tych pism, ani też nie poinformowała o ich treści. Zdaniem Sąd I instancji rzeczywistą wiedzę na temat majątku spadkowego, a w szczególności o istnieniu długu spadkowego wnioskodawczyni powzięła dopiero z korespondencji doręczonej jej przez Sąd w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku poB. S., co miało miejsce w kwietniu 2012 r.
W tym miejscu Sąd Rejonowy wskazał, że w dotychczasowym orzecznictwie przyjmuje się, iż błąd wnioskodawcy co do przedmiotu spadku (istnienie długu spadkowego), który spowodował zaniechanie złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku jest kwalifikowany jako błąd istotny co do treści czynności prawnej (postanowienie SN z 30.06.2005r., IV CK 799/04, OSNC 2006, Nr 5, poz. 94). Orzeczenie to podkreśla, iż o błędzie co do przedmiotu spadku można mówić wtedy, gdy brak wiedzy o rzeczywistym stanie majątku spadkowego nie jest wynikiem braku staranności po stronie spadkobiercy, czy też inaczej, gdy błąd jest usprawiedliwiony okolicznościami sprawy.
Mając powyższe na względzie Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni dochowała należytej staranności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i była przekonana, iż nie było konieczności dokonywania żadnych czynności związanych ze złożeniem oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
W świetle tego Sąd Rejonowy uznał, iż niezłożenie przez wnioskodawczynię oświadczenia o odrzuceniu spadku w wymaganym ustawą terminie wywołane było istotnym błędem usprawiedliwionym okolicznościami sprawy.
O kosztach Sąd I instancji orzekł na podstawieart. 520 §1 kpc.
Apelację od powyższego postanowienia złożyłaGmina M.G.– Powiatowy Urząd Pracy wG., zaskarżając je w całości i zarzucając mu niewłaściwą wykładnięart. 1019 §1w zw. z§2 kc.Zdaniem skarżącego wnioskodawczyni nie dochowała należytej staranności w ocenie przypadającego jej spadku.
Uczestniczka wniosła o zmianę w całości zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku oraz o obciążenie wnioskodawczyni kosztami postępowania.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawczyni wniosła o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz o zasądzenie na swoją rzecz od uczestnika kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wnioskodawczyni podniosła, że poczyniła wszelkie możliwe starania w uzyskaniu wiedzy na temat składu spadku.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja podlegała oddaleniu.
Sąd Okręgowy w całości podzielił ustalenia Sądu I instancji oraz określone na ich podstawie prawne konsekwencje, przyjmując je jako własne.
W szczególności w ocenie Sądu Okręgowego za Sądem I instancji należało powtórzyć, że istniały w sprawie niniejszej podstawy do przyjęcia, iż wnioskodawczyni nie złożyła oświadczenia o odrzuceniu spadku pod wpływem błędu w rozumieniuart. 1019 §2 kpc.
Błędem istotnym o jakim mowa wart. 1019 §2 kcw zw. zart. 84 §1 i 2 kcjest nieznajomość przedmiotu spadku nie pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego (postanowienie SN z dnia 18 marca 2010 r., V CKS 337/09, LEX nr 677786).

Zgodnie zaś z orzecznictwem Sądu Najwyższego staranność spadkobierców w uzyskaniu wiedzy o szeroko pojętym stanie majątku spadkowego należy każdorazowo oceniać z uwzględnieniem okoliczności sprawy. Jak wskazał Sąd Najwyższy, poprzestanie spadkobiercy na całkowicie bezpodstawnym przypuszczeniu nie może być uznane za błąd istotny, lecz za lekkomyślność (post. SN z dnia 30 czerwca 2005 r., IV CK 799/2004, OSNC 2006, nr 5, poz.94, post. SN z dnia 18 marca 2010 r., V CSK 337/09, Lex nr 67786).
Nie ulega zatem wątpliwości, że badanie w kontekście istnienia błędu w rozumieniuart. 1019 kc, czy spadkodawca miał wiedzę co do tytułu powołania do dziedziczenia, albo osoby spadkodawcy bądź do przedmiotu spadku musi być sprzężone z badaniem, czy ewentualna niewiedza nie pozostaje w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności.
W rozpoznawanym stanie faktycznym wnioskodawczyni w ocenie Sądu Okręgowego nie tylko nie była świadoma, że spadkodawczyni posiadała zobowiązania względem uczestnika Gminy MiastaG.– Powiatowego Urzędu Pracy, ale też w ogóle nie miała podstaw podejrzewać, że stan spadku może być inny niż to wynikało z posiadanej przez nią wiedzy.
Niekwestionowanym jest bowiem, że wnioskodawczyni kontakt z matką – spadkodawczynią powtórnie nawiązała dopiero po jej powrocie z zagranicy w 2006 r. Spadkodawczyni wówczas zamieszkała u swej matki – babci wnioskodawczyni, która sprawowała opiekę nad mieszkającą u niej wnioskodawczynią. Jednak mimo choroby spadkodawczyni, sukcesywnie pogarszającego się stanu jej zdrowia, a także bliskości przebywania z wnioskodawczynią (mieszkały razem u babci wnioskodawczyni), spadkodawczyni nie wyjawiła córce faktycznego stanu jej majątku. W szczególności wnioskodawczyni, mimo usilnych starań podejmowanych wspólnie z mieszkającym wN.bratem, nie dowiedziała się nic na temat długu jaki spadkodawczyni posiadała względem PUP wG.. Zeznania wnioskodawczyni znajdują w tym zakresie pełne wsparcie w zeznaniach świadków. Również babcia wnioskodawczyni nie posiadała żadnej wiedzy na temat zadłużenia spadkodawczyni, a wręcz była przekonana, że córka żadnych długów nie ma i nie miała, nigdy też o jakichkolwiek długach jej nie mówiła. Wnioskodawczyni natomiast sprawowała pieczę nad regulowaniem bieżących rachunków spadkodawczyni, aby nie dopuścić do powstania jakichkolwiek zaległości.
Natomiast wiedzę o treści pisma uczestnika PUP wG.z dnia 16 maja 2011 r. o tym, że wobec spadkodawczyni toczyło się postępowanie egzekucyjne na podstawie prawomocnego nakazu zapłaty z dnia 18 grudnia 1992 r. Sądu Rejonowego w Grudziądzu (I Nc 216/92), wnioskodawczyni uzyskała dopiero po otrzymaniu odpisu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku poB. S., tj. w dniu 20 kwietnia 2012 r. W tym zakresie także zeznania wnioskodawczyni znajdują pełne potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy. Zwłaszcza należy wskazać na zeznania babci wnioskodawczyniI. S., która przyznała że odebrała co prawda pisma z PUP wG.zaadresowane do wnioskodawczyni i jej brata, ale pism tych im nie przekazała, ani też o pismach tych ich nie informowała, gdyż w jej ocenie nie musiała tego robić.
Zdaniem Sądu Okręgowego powyższe okoliczności w sposób wystarczający wskazując, że nie istnieją podstawy do zarzucenia wnioskodawczyni braku nie dołożenia należytej staranności w uzyskaniu rzeczywistej wiedzy o spadku. Bezwzględnie zaś należy podkreślić, że miarą należytej staranności może być jedynie obiektywnie możliwa do uzyskania przez spadkobiercę wiedza o stanie majątku spadkodawcy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji na zasadzieart. 385 kpcw zw. zart. 13 §2 kpc. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 520 §1 kpc.