Sąd Apelacyjny w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 372/13
Data wyroku: 2013-09-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Terlecka, Ewa Popek, Bogdan Radomski
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 448 k.c., art. 24 k.c.

Sygn. akt I ACa 372/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 września 2013 roku
Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Bogdan Radomski (spr.)

Sędzia:
Sędzia:

SA Jolanta Terlecka
SA Ewa Popek

Protokolant

Sekretarz sądowy Magdalena Szymaniak

po rozpoznaniu w dniu 19 września 2013 roku w Lublinie na rozprawie

sprawy z powództwaA. K.
przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego wH.i Dyrektora Zakładu Karnego wB.zastępowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa
o zadośćuczynienie

na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 5 lutego 2013 roku, sygnatura akt I C 563/11

I
oddala apelację;

II
zasądza od powodaA. K.na rzecz Skarbu PaństwaProkuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2.700 (dwa tysiącesiedemset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;

III
przyznaje radcy prawnemuM. Ł.wynagrodzenie w kwocie 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych powiększone o 23 % podatku VAT,które wypłaci Sąd Okręgowy w Zamościu z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodowi w postępowaniu odwoławczym.

I ACa 372/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 5 lutego 2013 r. Sąd Okręgowy w Zamościu oddalił powództwoA. K.przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu wH.iB.o zasądzenie zadośćuczynienia za długotrwałe przebywanie w celach, w których powierzchnia była mniejsza niż 3 m2, brak należytej wentylacji, brak prowadzenia zajęć kulturalno-oświatowych.
Za podstawę rozstrzygnięcia sąd wskazał następujące ustalenia i wnioski :
A. K.przebywał w Zakładzie Karnym wH.w okresie od 21 stycznia do 23 listopada 2000 roku. W czasie osadzenia powód nie zgłaszał żadnych uwag i skarg odnośnie panujących w Zakładzie Karnym warunków. W Zakładzie KarnymB.powód przebywał w okresie od 16 grudnia 2000 roku do 11 lutego 2011 roku. W tym czasie przebywał w kilku różnych celach na dwóch różnych oddziałach. W trakcie odbywania kary powód nie zgłaszał żadnych uwag czy też skarg na warunki sanitarne, socjalne, czy żywieniowe. Powód był tam zatrudniony odpłatnie w charakterze kucharza w okresie od 1 listopada 2007 roku do 24 listopada 2009 roku. Powód sam starał się o tę pracę, a Dyrektor ZK wyraził zgodę .Więźniowie mieli zagwarantowany 1-godzinny spacer w ciągu dnia. Na zalecenie lekarza, po wyrażeniu zgody przez Dyrektora ZK czas ten mógł być zwiększony. Generalnie więźniowie mogli korzystać z łaźni raz w tygodniu. W celach mieli dostęp do bieżącej wody. Jednocześnie więźniowie zatrudnieni, przebywający na oddziale III, mogli się kąpać codziennie. Więźniowie mają zapewnione zajęcia kulturalno-oświatowe w specjalnie wydzielonej świetlicy.
W oddziale III Zakładu KarnegoB.wszystkie cele są dla więźniów niepalących. Palić było można jedynie w specjalnie wyznaczonym do tego pomieszczeniu. Więźniowie palący i niepalący nie byli umieszczani w jednych celach. Zakład Karny zapewniał więźniom opiekę medyczną i stomatologiczną.
Od 2009 roku w przypadku przeludnienia w ZKB.Dyrektor wydaje indywidualne decyzje o umieszczeniu więźniów w celach bez zachowania wymogów w zakresie dopuszczalnej powierzchni mieszkalnej na okres do 14 dni. Wcześniej tego rodzaju decyzje nie były wydawane. Przed 2009 roku w ZKB.były okresy przeludnienia.
Cele w ZK są wyposażone w system wentylacji grawitacyjnej z kratką wentylacyjną. Co roku przeprowadzany jest przegląd i czyszczenie kominów wentylacyjnych. W celach były wydzielone kąciki sanitarne, toaleta była odgrodzona ścianami i posiadała drzwi. Od 1998 roku systematycznie w ZKB.były przeprowadzane kapitalne remonty. Zostały wymienione wszystkie instalacje. Ani w celach, ani też w łaźni nie było na ścianach pleśni czy też grzybów.
W świetle wyżej dokonanych ustaleń sąd pierwszej instancji uznał, że powództwo jest bezzasadne. Zdaniem sądu powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa. Dowód dochodząc roszczeń majątkowych z tytułu naruszenia dóbr osobistych winien wykazać (udowodnić) fakty, z których wywodził swoje roszczenie czego nie uczynił. Nie wykazał  w jakim zakresie doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, na czym, poza czasowym przebywaniem w celi bez zapewnienia minimalnej powierzchni 3 m2, polegało naruszenie jego godności osobistej ; czy w związku z tym doznał jakiegoś uszczerbku. Z materiału dowodowego nie wynika, by powód skarżył się na warunki w celi ani wychowawcom, ani Dyrektorowi ZK nie zgłaszał żadnych uwag odnośnie warunków odbywania przez niego kary. Powód nie udowodnił również, że przebywając w przeludnionej celi spotkał się np. z nieprawidłowymi zachowaniami ze strony innych współosadzonych i w ten sposób ucierpiała jego godność osobista.
Wyrok sądu pierwszej instancji zaskarżył powód apelacją, którą wniósł zarówno jego ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu oraz sam powód. Oba wniesione środki zaskarżenia należy potraktować jako jedną apelację, gdyż ta sama strona może wnieść od jednego wyroku jedną apelację.
W apelacji powód zarzuca naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania oraz błędne przyjęcie, że to na powodzie ciążył ciężar udowodnienia, że w okresie osadzenia w obu Zakładach Karnych przebywał w celach o powierzchni mniejszej niż 3 m2oraz , że cele nie miały sprawnej wentylacji i że zajęcia kulturalno- oświatowe nie były prowadzone.
Wskazując na powyższe powód domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje :
Apelacja nie jest zasadna.
Podnieść należy na wstępie, że powód w toku procesu był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, który zmodyfikował żądanie wniesione przez powoda pismem z dnia 24 sierpnia 2011 r. (k. 145 i n.n.) w ten sposób, że wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego wH.kwoty 15.000 zł tytułem zadośćuczynienia za długotrwałe przebywanie w celach, w których powierzchnia była mniejsza niż 3 m2, brak należytej wentylacji, brak prowadzenia zajęć kulturalno-oświatowych oraz kwoty 120.000 zł od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego wB.tytułem zadośćuczynienia za długotrwałe przebywanie w celach, w których powierzchnia była mniejsza niż 3 m2, brak należytej wentylacji, brak prowadzenia zajęć kulturalno-oświatowych, występowanie grzyba.
Podnieść również należy, że pozwany już w odpowiedzi na pozew podniósł zrzut przedawnienia roszczeń za okres poprzedzający trzyletni okres przed wytoczeniem powództwa tj. za okres poprzedzający datę 8 stycznia 2007r. Do tej kwestii sąd pierwszej instancji nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. a zarzut ten należy ocenić gdyż od jego oceny zależy zakres czasowy rozważań co do warunków w jakich powód przebywał.
Skoro nie uczynił tego sąd pierwszej instancji to może to uczynić sąd odwoławczy, który jest również sądem merytorycznym i rzeczą jego jest nie tylko kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, ale ponowna ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego w świetle kryteriów zawartych we wskazanym wyżejart. 233 kpcoraz ocena podnoszonych przez strony zarzutów i właściwe zastosowanie prawa materialnego do ustalonych faktów i podnoszonych zarzutów.
Podniesiony zarzut przedawnienia należy uznać za słuszny i skuteczny. Pełnomocnik powoda podnosił iż zarzut ten jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego nie wskazując jednak z jaką konkretnie zasadą współżycia społecznego pozostaje w sprzeczności podniesienie tego zarzutu. Pełnomocnik powoda podnosi, że powód nie miał wiedzy odnośnie terminu przedawnienia roszczeń, ale również i nie zdawał sobie sprawy z możliwości jego dochodzenia co samo przez się (pomijając już kwestię prawdziwości tego twierdzenia) nie stanowi o nadużyciu prawa przez pozwanego zgłaszającego zarzut przedawnienia.
W świetle powyższego pod kątem zgłoszonych roszczeń powoda należy rozpatrywać jedynie okres od 8 stycznia 2007r. do 11 lutego 2011 roku, gdyż do tej daty powód przebywał w Zakładzie Karnym wB.. Roszczenia związane z pobytem w Zakładzie Karnym wH.(w okresie od 21 stycznia do 23 listopada 2000 roku) oraz wszelkie wywody powoda zawarte w apelacji, a dotyczące okresu poprzedzającego datę 8 stycznia 2007 r. z uwagi na skutecznie podniesiony zarzut przedawnienia pozostają poza zakresem rozważań co do ich zasadności.
W Zakładzie Karnym wB.jak wynika z danych przedstawionych przez pozwanego (k.112-116) powód przebywał w celach gdzie okresowo (bo nie ciągle) zagęszczenie przekraczało dopuszczalną normę 3 m2w okresie od 18 października 2007 r. do 5 lutego 2009 r. , gdyż po tej dacie norma 3 m2na jedną osobę była zachowana. Był to zatem okres ok. 15 miesięcy.
Rozważając roszczenie powoda o zasądzenie zadośćuczynienia za ten okres nie można tracić z pola widzenia faktu, że obowiązywał w tym czasieart 248 § 1 kkw, który dopuszczał w szczególnie uzasadnionych przypadkach umieszczenie osadzonego w celi na czas określony gdzie powierzchnia na jedną osobę była mniejsza niż wynikająca zart. 110 kkwnorma 3 m2. Przepis ten został wprawdzie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. został uznany za niezgodny zKonstytucją, ale obowiązywał do 6 grudnia 2009 r. czyli w całym rozpatrywanym okresie pobytu powoda w Zakładzie Karnym wB.. Decyzja o umieszczeniu w jednej celi większej ilości osadzonych z naruszeniem normy 3 m2jakkolwiek wiązała się z określoną dolegliwością dla osadzonych to jednak nie była w świetle obowiązującego wówczas prawa bezprawna.
W uchwale składu 7 sędziów z dnia 18 października 2011 roku, Sąd Najwyższy stwierdził, iż umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m2może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawieart. 448 kcza krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy (sygn. akt III CZP 25/11, OSNC 2012/2/15). Nie oznacza to jednak, że zawsze tego rodzaju sytuację należy kwalifikować jako naruszenie dóbr osobistych uprawniające do żądania zadośćuczynienia, gdyż należy badać okoliczności konkretnej sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2011roku, sygn. akt II CSK 721/10, LEX nr 1102655).
W tej sprawie nie można pomijać faktu, że powód w większości rozpatrywanego okresu pracował w Zakładzie Karnym w kuchni (od 1 listopada 2007 roku do 24 listopada 2009 roku)  co wiązało się z tym, że znaczną część dnia przebywał poza celą, a zatem fakt, że powierzchnia celi była mniejsza niż 3m2na osobę nie miał większego znaczenia.
Odnowę przyznania przez sąd pierwszej instancji powodowi zadośćuczynienia z tytułu przebywania w „zagęszczonej” należy zatem zaaprobować. Nie bez znaczenia jest również to , że od 5 lutego 2009 r. do końca pobytu powoda w Zakładzie Karnym wB.norma powierzchniowa 3m2była przestrzegana, a powód z roszczeniem wystąpił w 2010 r, , kiedy już nie przebywał w tym zakładzie karnym.Art. 448 k.cstanowi, że w razie naruszenia dóbr osobistych sąd „może” przyznać odpowiednią kwotę tytułem zadośćuczynienia, a zatem dopuszczalne są również orzeczenia , gdzie mimo stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych sąd zadośćuczynienia nie przyzna. W tej sprawie poza niezachowaniem metrażu na jedną osobę w pewnych okresach czasu inne zarzuty powoda nie zostały potwierdzone, a cześć z nich ponadto uległa przedawnieniu.
Co do zarzutów proceduralnych podniesionych w apelacji sporządzonej przez powoda to nie są one zasadne. Przesłuchanie powoda jako strony w trybieart. 299 kpcnie jest obligatoryjne i tylko wtedy stosowane gdy po wyczerpaniu środków dowodowych pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W tej sprawie sąd pierwszej instancji po przeprowadzeniu dowodów zaoferowanych przez strony uznał sprawę za wyjaśnioną do rozstrzygnięcia merytorycznego, a zatem nie musiał sięgać po dowód z przesłuchania stron. Dowód z zeznań świadkaR. S.zawnioskowany w apelacji powoda podlegał pominięciu na podstawieart. 381 kpcjako spóźniony.
Reasumując powyższe zaskarżony wyrok jest prawidłowy, a apelacja strony powodowej jako bezzasadna podlega oddaleniu.
Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny w Lublinie na podstawieart. 385 kpcorzekł jak w wyroku. O kosztach sąd orzekł na podst.art. 98 § 3 kpcw zw. z§ 6 pkt 6 , § 12 ust.1 pkt 2 oraz § 19 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).