Sąd Okręgowy w Elblągu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Cz 47/13
Data wyroku: 2013-02-14 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Dorota Twardowska, Teresa Zawistowska, Arkadiusz Kuta
Słowa kluczowe: Właściwość Miejscowa
Podstawa prawna: art. 29 k.p.c. (art. 386§1 k.p.c. w zw. z art. 397§2 k.p.c.)

Sygn. akt I Cz 47/13

POSTANOWIENIE
Dnia 14 lutego 2013 r.

Sąd Okręgowy w Elblągu I Wydział Cywilny
w składzie :
Przewodnicząca: SSO Teresa Zawistowska
Sędziowie:  SO Dorota Twardowska (spr.)
SO Arkadiusz Kuta
po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2013 r. w Elblągu
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwaB. K.
przeciwko Skarbowi Państwa – Centralnemu Zarządowi Służby Więziennej wW., Aresztowi Śledczemu wE., Aresztowi Śledczemu wG., Zakładowi Karnemu wG.i Zakładowi Karnemu wI.
o zapłatę

na skutek zażalenia pozwanego
na postanowienie Sądu Rejonowego w Elblągu
z dnia 21 listopada 2012 r. sygn. akt IX C 2309/12

postanawia :
uchylić zaskarżone postanowienie.

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r. Sąd Rejonowy w Elblągu w sprawie sygn. akt IX C 2309/12 z powództwaB. K.przeciwko Skarbowi Państwa – Centralnemu Zarządowi Służby Więziennej wW.przekazał rozpoznanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla Warszawy – Mokotowa wW.. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie zart. 29 k.p.c.powództwo przeciwko Skarbowi Państwa powinno być wytoczone według siedziby państwowej jednostki organizacyjnej z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie. Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze wskazania powoda co do oznaczenia strony pozwanej w pozwie, na podstawieart. 200 § 1 k.p.c.przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu dla Warszawy – Mokotowa wW.według właściwości.
Zażalenie na postanowienie wniósł Skarb Państwa - Centralny Zarząd Służby Więziennej wW., zaskarżając je w całości, domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podał, iż zgodnie zart. 13 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 09 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, zapewnienie praworządnego wykonania kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania należy do zakresu działania dyrektora zakładu karnego i dyrektora aresztu śledczego. Mając na uwadze okoliczność, iż powód swych roszczeń dochodzonych pozwem upatruje w bezprawnym działaniu poszczególnych jednostek Skarbu Państwa, tj. Aresztu Śledczego wE., Aresztu Śledczego wG., Zakładu Karnego wI.oraz Zakładu Karnego wG., to roszczenia związane z warunkami osadzenia lub zdarzeniami mającymi miejsce w czasie odbywania kary pozbawienia wolności pozostają jedynie związku z działalnością tych jednostek penitencjarnych, w których kara jest realizowana. Jednostki te mają status samodzielnychstationes fisciSkarbu Państwa, a tym samym Centralny Zarząd Służby Więziennej wW.nie może być postrzegany jako jednostka organizacyjna, z której działalnością można by powiązać dochodzone przez powoda roszczenia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zażalenie skarżącego jako zasadne zasługiwało na uwzględnienie.
Z treści pozwuB. K.wynika, iż roszczeń swych powód upatruje w bezprawności działań podejmowanych w stosunku do jego osoby podczas osadzenia penitencjarnego w enumeratywnie wymienionych jednostkach organizacyjnych Skarbu Państwa, tj. Areszcie Śledczym wE., Areszcie Śledczym wG., Zakładzie Karnym wG.oraz Zakładzie Karnym wI.. W ocenie powoda za działalność wymienionych jednostek organizacyjnych ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa – Centralny Zarząd Służby Więziennej wW.. Ta konstatacja, zaakceptowana przez Sąd Rejonowy w Elblągu, skutkowała wydaniem skarżonego postanowienia w przedmiocie przekazania sprawy według właściwości.
Zgodnie zart. 417 § 1 k.c.za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba wykonująca tę władzę z mocy prawa. Za Skarb Państwa w obrocie cywilnoprawnym występują jego jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej (stationes fisci) i zgodnie zart. 67 § 2zdanie pierwsze k.p.c.organy tych jednostek, z których działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, podejmują za Skarb Państwa czynności procesowe. W związku z tym pozostaje regulacjaart. 29k.p.c., poddającego właściwość miejscową w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa sądowi, w którego okręgu siedzibę ma państwowa jednostka organizacyjna, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie. Siedzibąstatio fiscijest miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający. Gdy roszczenie skierowane przeciwko Skarbowi Państwa wiąże się z działalnością kilku jednostek organizacyjnych, znajdzie zastosowanieart. 43 § 1k.p.c.
Zaznaczenia wymaga, że gdy stroną w procesie jest Skarb Państwa, prawidłowe oznaczenie strony pozwanej powinno zawierać określenie "Skarb Państwa" i wskazywać właściwą państwową jednostkę organizacyjną, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie. Obowiązek właściwego oznaczenia strony pozwanej spoczywa na powodzie, jednakże w praktyce za ukształtowany uważany jest pogląd, iż sąd orzekający winien czuwać nad tym, by Skarb Państwa był reprezentowany w procesie przez właściwą jednostkę. Sąd musi w ramach podstawy faktycznej powództwa wyjaśnić i ustalić powiązanie między strukturą organizacyjną i zakresem działania danej jednostki, a dochodzonym roszczeniem. Skarb Państwa, posiadając osobowość prawną (art. 33 k.c.i64 § 1 k.p.c.), ma zdolność sądową, czyli zdolność do samodzielnego występowania w procesie. Jednakże czynności za Skarb Państwa dokonuje organ właściwej jednostki organizacyjnej. Ustalić w związku z tym trzeba umocowanie organu właściwej jednostki do reprezentowania Skarbu Państwa(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2001 r., III CKN 295/00,(...)Prawnej Lex(...)nr(...)).
W ocenie Sądu odwoławczego sposób sformułowania przezB. K.roszczeń dochodzonych pozwem oraz wskazanie przez niego jednostek organizacyjnych, z których działalnością wiąże dochodzone roszczenia w związku z odbywaniem w poszczególnych okresach kary pozbawienia wolności, nie nastręcza wątpliwości, iż konstatacja Sądu pierwszej instancji co do ustalenia jako strony pozwanej Skarbu Państwa – Centralnego Zarządu Służby Więziennej wW.była nieuzasadniona. Wskazania wymaga, iż żądania powoda związane są z warunkami, w jakich odbywał on karę pozbawiania wolności w wyliczonych w pozwie jednostkach penitencjarnych, nie są one natomiast kierowane do bezprawnego działania Skarbu Państwa - Centralnego Zarządu Służby Więziennej wW..
Zgodnie zart. 43 § 1 k.p.c.jeżeli jest uzasadniona właściwość kilku sądów albo jeżeli powództwo wytacza się przeciwko kilku osobom, dla których według przepisów o właściwości ogólnej właściwe są różne sądy, wybór między tymi sądami należy do powoda. Powód swe roszczenia dochodzone pozwem wiąże, między innym, z bezprawnym działaniem Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego wE., a zatem zgodnie zart. 43 § 1 k.p.c.przysługiwało mu prawo wyboru Sądu Rejonowego w Elblągu jako właściwego do rozpoznania sprawy. Okoliczność powyższa w związku z przedstawioną w akapicie poprzedzającym konstatacją Sądu odwoławczego co do braku podstaw dla przekazania sprawy do rozpoznania według właściwości Sądowi Rejonowemu dla Warszawy – Mokotowa wW., skutkowała uchyleniem zaskarżonego postanowienia na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.