Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 859/12
Data wyroku: 2012-09-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Janina Cieślikowska, Jacek Witkowski, Jarosław Błaszczak
Słowa kluczowe: Emerytura Pomostowa
Podstawa prawna: art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

Sygn. akt III A Ua 859/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 września 2012 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu Wydział III
Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jacek Witkowski

Sędziowie:

SSA Jarosław Błaszczak
SSA Janina Cieślikowska (spr.)

Protokolant:

Magdalena Krucka

po rozpoznaniu w dniu 13 września 2012 r. we Wrocławiu
sprawy z wnioskuZ. M.
przeciwko  Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o emeryturę pomostową
na skutek apelacjiZ. M.
od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu
z dnia 21 lutego 2012 r. sygn. akt V U 175/11

I
oddala apelację co do prawa do emerytury pomostowej,

II
uchyla zaskarżony wyrok w pkt. I co do prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych i w tym zakresie wniosek z dnia 20 czerwca 2011 r. przekazuje do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.,

III
przyznaje r.pr.W. L.prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego wO.od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Opolu kwotę 147,60 tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy z urzędu.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 21 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Opolu oddalił odwołanieZ. M.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.odmawiającej wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej i zasądził od Skarbu Państwa na rzeczKancelarii (...)Radcy PrawnegoW. L.kwotę 180,- zł (plus 23% VAT) z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Rozstrzygnięcie to Sąd oparł o następująco ustalony stan faktyczny:
WnioskodawcaZ. M.,ur. (...), ostatnio pracował zawodowo do 22 sierpnia 2007 r. wfirmie (...) Sp. z o.o.wO.. Udowodnił ponad 32 lata 9 miesięcy i 19 dni okresów składkowych i 3 lata 2 miesiące i 22 dni okresów nieskładkowych, ukończył 60 lat w dniu 6 sierpnia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.uznał wnioskodawcy okres pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 4 lat 11 miesięcy i 6 dni. Z uwagi na nie spełnienie kryteriówustawy o emeryturach pomostowychZUS nie uznał wnioskodawcy okresów zatrudnienia: od 15 października 1979 r. do 30 czerwca 1980 r. i od 1 lipca 1985r. do 10 grudnia 1987r. wHucie (...)wO.jako okresu pracy w szczególnych warunkach oraz od 4 marca 1991 r. do 31 lipca 1991 r. w(...) S.A.wJ.jako pracy w szczególnych warunkach, a nadto okresu od 15 lutego 2001 r. do 22 sierpnia 2007 r. w(...) Sp. z o.o.wO.jako okresu pracy w warunkach szczególnych liczącego się do ustalania warunków do nabycia emerytury pomostowej.
WnioskodawcaZ. M.w okresie pracy w(...)wO.w okresie od 15 lutego 2001 r. do 22 sierpnia 2007 r. wykonywał pracę na stanowisku - operator suwnicy manipulacyjno-transportowej.
W okresie od 4 marca 1991 r. do 31 lipca 1991 r. w(...) SAwJ.wnioskodawca zajmował stanowisko maszynisty maszyn do formowania szkła.
W Hucie (...) Sp. z o.o.wO.w okresach: od 15 października 1979 r. do 30 czerwca 1980 r., od 25 czerwca 1992 r. do 30 listopada 1992 r. , od 23 maja 1983 r. do 19 września 1983 r., od 10 października 1983 r. do 30 czerwca 1985 r., od 1 lipca 1985 r. do 30 czerwca 1986 r., od 1 lipca 1986 r. do 5 listopada 1987 r., od 11 grudnia 1987 r. do 5 listopada 1990 r. pełnił pracę na stanowiskach takich, jak: przygotowywacz wkładów, wytapiacz, czadnicowy, oczyszczacz odlewów, operator suwnicy.
H. P.,K. C.,W. B.iJ. M.pracowali wraz z wnioskodawcą wHucie (...). Wnioskodawca pracował jako wytapiacz, ładowacz oraz na czadnicy. W hali, w której pracował wnioskodawca były wysokie temperatury, zapylenie, pracownicy otrzymywali posiłki regeneracyjne oraz mleko.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał odwołanie za nieuzasadnione.
Apelację od wyroku Sądu Okręgowego złożył wnioskodawca, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego –art. 233 § 1w zw. z 328kpcpoprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i wyprowadzenie z materiału dowodowego, tj. przedłożonych świadectw pracy oraz zeznań świadków, wniosków z niego nie wynikających, a nadto sprzecznych z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, a mianowicie, że wnioskodawca pracował w warunkach szczególnych jedynie przez okres 4 lata 11 miesięcy i 22 dni, podczas gdy w warunkach szczególnych pracował co najmniej 8 lat 9 miesięcy i 16 dni. Ponadto wnioskodawca zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 4 pkt. 5 w związku zart. 49 pkt. 1-3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowychpoprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż okres pracy pomiędzy 31 grudnia 1998 r. a 31 grudnia 2008 r. nie stanowi okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ust. 1-2 tejże ustawy, co miało istotny wpływ na odmowę przyznania emerytury pomostowej, art. 46 w zw. zart. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpoprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, iż przesłanka osiągnięcia wieku jest konieczna do nabycia prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku i przyznanie prawa do emerytury pomostowej w rozumieniuart. 4 pkt. 5w związku zart. 49 pkt. 1-3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury w rozumieniuart. 46w zw. zart. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychlub uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego .
Sąd Apelacyjny zważył:
Apelacja wnioskodawcy jest uzasadniona jedynie częściowo.
Trafnie uznał bowiem Sąd Okręgowy, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanek do uzyskania prawa do emerytury pomostowej.
Zgodnie z treściąart. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz.U. 2008 r. nr 237, poz. 1656) prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.; ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat; osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn; ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn; przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS; po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3; nastąpiło rozwiązanie z nim stosunku pracy.
Zgodnie z art. 49 cytowanej ustawy prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która: po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3; spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12; w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze
Z powyższego uregulowania prawnego wynika, że przesłanki nabycia prawa do emerytury na podstawie przepisów o emeryturach pomostowych muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednego z tych warunków powoduje niemożność nabycia uprawnień emerytalnych.
Wnioskodawca nie spełnia warunków do uzyskania emerytury pomostowej na podstawieart. 4 ustawy o emeryturze pomostowej, ponieważ po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala również na uznanie, iż wnioskodawca spełnia warunki do uzyskania prawa do emerytury na podstawie art. 49. Wnioskodawca nie spełnia warunku określonego w punkcie 3 powołanego przepisu, ponieważ nie legitymuje się wymaganym stażem pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 .
Organ rentowy odmówił zaliczenia wnioskodawcy do stażu pracy w warunkach szczególnych wskazywanych okresów pracy wHucie (...)wO.od 15 października 1979 r. do 30 czerwca 1980 r. i od 1 lipca 1985 r. do 10 grudnia 1987 r. oraz w(...) S.A.od 4 marca 1991 r. do 31 lipca 1991 r.
Sąd Okręgowy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego uznał, iż stanowisko organu rentowego jest zasadne, a Sąd Apelacyjny pogląd ten podziela.
Zgodnie zart. 3 ustawy o emeryturach pomostowychprace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.
Analiza postanowień art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych z 2008 r. prowadzi do wniosku, iż uznanie pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach i tym samym umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymaga spełnienia dwu warunków: pierwszy - to wykonywania pracy w szczególnych warunkach, związanych z czynnikami ryzyka, o jakich mowa w ust. 2 art. 3 tej ustawy; drugi - ujęcie wykonywanej pracy w wykazie prac w szczególnych warunkach, stanowiącym załącznik nr 1 doustawy o emeryturach pomostowych. Zaznaczyć przy tym należy, że wykaz prac określonych w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z 2008 r. o emeryturach pomostowych jest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy "o szczególnym charakterze" lub "w szczególnych warunkach" nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 marca 2012 r., II UK 164/11).
Wbrew zarzutom apelacji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na doliczenie do stażu pracy w szczególnych warunkach drugiego ze wskazywanych przez wnioskodawcę okresów zatrudnienia, tj. pracy wHucie (...)wO.od 15 października 1979 r. do 30 czerwca 1980 r. na stanowisku ładowacz przygotowywacz wkładu i od 1 lipca 1985 r. do 10 grudnia 1987 r. na stanowisku obsługi gazogeneratora, operatora suwnicy, w(...) S.A.od 4 marca 1991 r. do 31 lipca 1991 r. na stanowisku maszynisty maszyn do formowania wyrobów szklanych oraz wSpółce (...)(...)wS.od 15 lutego 2001 r. do 22 sierpnia 2007 r. przy obsłudze suwnicy manipulacyjno – transportowej.
Praca na takich stanowiskach nie stanowi pracy w szczególnych warunkach w rozumieniuustawy o emeryturach pomostowych, ponieważ nie została wymieniona w wykazie prac zawartych w zał. Nr 1 lub 2 doustawy o emeryturze pomostowej. Nazwa stanowisk została określona zgodnie zrozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. Nr 8, poz. 43) , co jednak nie jest wystarczające, ponieważ niezbędne jest – jak wyżej wykazano, wykonywanie prac w warunkach szczególnych w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturze pomostowej.
Także przesłuchani w sprawie świadkowie takiego charakteru pracy wnioskodawcy nie potwierdzili. ŚwiadkowieH. P.,K. C.,W. B.orazJ. M.nie byli w stanie w sposób precyzyjny określić w jakich okresach i jakiego rodzaju prace wnioskodawca wykonywał. Z zeznań świadków wynika jedynie, że warunki pracy wnioskodawcy były trudne oraz, że otrzymywał posiłki regeneracyjne. Tak nieprecyzyjne zeznania nie pozwalają jednak na przyjęcie, iż wnioskodawca wykonywał prace w warunkach szczególnych, o jakich mowa wart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturze pomostowej.
Wnioskodawca nie przedstawił innych dowodów na okoliczność wykonywania w spornych okresach tego rodzaju pracy. Nie pozwalają na ustalenie takiego rodzaju pracy również dokumenty znajdujące się w aktach rentowych. Reguły dowodzenia w procesie cywilnym (art. 232 kpc) zobowiązują strony do wskazywania dowodów, z których wywodzą one skutki prawne. Zasada ta znajduje zastosowanie również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, których przedmiotem są odwołania ubezpieczonych od decyzji organów rentowych. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie to wnioskodawca winien wykazać, iż w okresie od 15 października 1979 r. do 30 czerwca 1980 r. i od 1 lipca 1985 r. do 10 grudnia 1987 r., od 4 marca 1991 r. do 31 lipca 1991 r. oraz od 15 lutego 2001 r. do 22 sierpnia 2007r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ustawy pomostowej, czego nie uczynił.
Nie zaliczenie wnioskodawcy pracy w spornym okresie do prac wykonywanych w szczególnych warunkach uniemożliwia przyznanie wnioskodawcy świadczenia emerytalnego na podstawie art. 49 ustawy pomostowej. Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 kpcorzekł jak w punkcie I wyroku.
Wyrok Sądu Okręgowego w pkt. I co do prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych podlega uchyleniu.
Sądy Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznają sprawy z zakresu prawa pracy oraz sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, zgodnie zart. 476 § 2 kpc, rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych. Postępowanie toczy się na zasadach i w trybie określonym wart. 4778- 47714kpc. Zakres i przedmiot rozpoznania sądowego wyznacza treść decyzji organu rentowego, a sposoby rozstrzygnięcia odwołania od decyzji organu rentowego wymieniaart. 47714§ 1 i 2 kpc. Sąd rozpoznając odwołanie oddala je, jeśli nie ma podstaw do jego uwzględnienia, a w razie uwzględnienia odwołania zmienia zaskarżoną decyzję i orzeka co do istoty sprawy.
Wnioskodawca w odwołaniu wniesionym w dniu 23 grudnia 2010 r. kwestionuje decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.z dnia 30 listopada 2010 r., którą organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej.
Prawo do emerytury w warunkach szczególnych na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie było przedmiotem rozpoznania organu rentowego, bowiem wniosek w tej sprawie został przez wnioskodawcę złożony dopiero w toku postępowania przed Sądem Okręgowym – tj. w dniu 20 czerwca 2011 r. Tymczasem, jak wyżej wskazano, przedmiotem postępowania przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych może być wyłącznie odwołanie od decyzji organu rentowego. Roszczenie o przyznanie prawa do emerytury w warunkach szczególnych nie może zatem zostać rozpoznane przez Sąd, lecz podlega przekazaniu do organu rentowego na mocyart. 464 § 1 kpc.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na mocyart. 386 § 4 kpcw zw. zart. 464 § 1 kpc, uchylił zaskarżony wyrok w punkcie I, co do prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych i w tym zakresie wniosek z dnia 20 czerwca 2011 r. przekazał do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO..
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy z urzędu orzeczona na podstawie§ 11 ust. 2, § 12 ust. 1 pkt 2 oraz § 2 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu(Dz.U. Nr 163, poz.1349, z późn. zm.).