Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 369/13
Data wyroku: 2013-10-01 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bożena Szponar-Jarocka, Maria Jolanta Kazberuk, Bohdan Bieniek
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 32 ustawy z 17.XII 1998r. o emeryturach i rentach z FUS i art. 88 Karty Nauczyciela

Sygn.akt III AUa 369/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 1 października 2013r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący: SSA Maria Jolanta Kazberuk (spr.)
Sędziowie: SA Bożena Szponar - Jarocka
SA Bohdan Bieniek
Protokolant: Agnieszka Charkiewicz

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2013 r. wB.
sprawy z odwołaniaB. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o prawo do emerytury wcześniejszej
na skutek apelacji wnioskodawczyniB. B.
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 stycznia 2013 r. sygn. akt IV U 2873/12

uchyla zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.z dnia 27 września 2012 r. i sprawę przekazuje temu organowi rentowemu do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.decyzją z dnia 27 września 2012r., na mocy przepisówustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. DZ. U. z 2009 roku, Nr 152, poz. 1227 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (DZ. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) odmówiłB. B.przyznania prawa do emerytury, ponieważ nie udowodniła ona wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach, lecz jedynie 13 lat, 8 miesięcy i 24 dni.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła wnioskodawczyni wskazując, że przepracowała w szczególnych warunkach 15 lat, 11 miesięcy i 12 dni.
Sąd Okręgowy w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 17 stycznia 2013 r. oddalił odwołanie.
Sąd Okręgowy ustalił, żeB. B.,urodzona dnia (...)udowodniła 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych , w tym 13 lat, 8 miesięcy i 24 dni pracy na stanowisku nauczyciela: od 19.09.1977r. do 25.01.1978r. wPrzedszkolu Nr (...)wL., od 21.08.1978r. do 31.08.1983r. wSzkole Podstawowej Nr (...)wG., od 01.09.1983r. do 31.05.1991r. w Przedszkolu Zakładowym PGRW., z wyłączeniem urlopu wychowawczego od 06.11.1988r. do 31.05.1991r., od 22.02.1993r. do 02.08.1993r. wSzkole Podstawowej Nr (...)wG.oraz z wyłączeniem okresu pobierania świadczeń w razie choroby i macierzyństwa: 26-28.05., 31.05.-01.06., 7-12.07., 13-15.07.1993r., od 1.09.1993r. do 15.10.1993r. oraz od 22.03.1994r. do 18.07.1994r. wSzkole Podstawowej Nr (...)wG.oraz od 2.09.1996r. do 31.12.1998r. w Przedszkolu Samorządowym wW..
Zdaniem Sądu pierwszej instancji ZUS prawidłowo ustalił powyższe okresy, co potwierdziły akta osobowe skarżącej ze Szkół Podstawowych: Nr 1 i Nr 2 wG.(k.37), z Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział wO.(k. 35), z Przedszkola Samorządowego wW.(k. 40) oraz akta ZUS. Były one także zgodne z wykazem pracy nauczycielskiej, sporządzonym przez skarżącą, w którym nie uwzględniła ona jednak okresu urlopu wychowawczego od 6.11.1988r. do 31.05.1991r. w trakcie zatrudnienia w Przedszkolu Zakładowym PGRW., w związku z urodzeniem córek:D. S.w dniu 25.05.1988r. iA. W.w dniu 17.08.1989r.
Sąd podkreślił, że okres urlopu wychowawczego to okres zawieszenia wzajemnych praw i obowiązków stron stosunku pracy i okres niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem, w rozumieniu art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. (okres nieskładkowy - do dnia 31 grudnia 1998r.). Stąd należało go odliczyć od stażu pracy w warunkach szczególnych, wskazanego przez skarżącą, przez co wyniósł on: 13 lat 9 miesięcy i 23 dni.
Następnie Sąd pierwszej instancji wskazał na dwa obowiązujące systemy emerytalne nauczycieli: pierwszy związany z wykonywaniem pracy w szczególnym charakterze określonej w przepisachrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) w związku z art. 32 i 46 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. oraz drugi, w którym warunki emerytalne regulowane są przepisami odrębnymi. Po czym zweryfikował sytuację wnioskodawczyni pod kątem warunków przyznania prawa do emerytury, o których mowa w przepisachrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze( Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
W rezultacie Sąd stwierdził, że wykazany przez skarżącą okres wykonywania pracy nauczycielskiej był niewystarczający do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury. Wymagany był bowiem 15-letni staż pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku, zaś z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynikało, że wnioskodawczyni w takich warunkach nie była zatrudniona w wymaganym okresie. Z tych względów nie spełniła przesłanki 15-letniego stażu pracy w szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy i nie nabyła prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu tej pracy, w świetle art. 32 i art. 46 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS.
Apelację od powyższego wyroku wniosłaB. B.. Wskazała w niej, iż ZUS rozważał jej sprawę, stosując tylko art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej. Wniosła o uwzględnienie także art. 32 ust. 5 tej ustawy, gwarantującego nabywanie prawa do emerytury bez względu na wiek, w warunkach określonych wart. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982r. Karta Nauczyciela.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna,gdyż uchybienia w niej wskazane uzasadniają uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji ZUS z dnia 27 września 2012r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.
Należy podkreślić, za Sądem Okręgowym, że po wejściu w życieustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(jedn. tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) powstały dwa odrębne systemy emerytalne nauczycieli, wywodzące się z traktowania pracy nauczycielskiej jako zatrudnienia w szczególnym charakterze.

    System pierwszy jest związany z wykonywaniem pracy w szczególnym charakterze w rozumieniuart. 32 ust. 1(w odniesieniu do osób urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r.) iart. 46 ust. 1w związku zart. 32 ust. 1(w odniesieniu do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r.)ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Z kolei w systemie drugim warunki emerytalne tej grupy zawodowej regulują przepisy odrębne, tj.art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982r. Karta Nauczyciela(tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.). Wskazany przepis jest unormowaniem szczególnym i w zakresie uprawnień emerytalnych nauczycieli określa wszystkie wymagania, których spełnienie pozwala nauczycielowi na uzyskanie emerytury. Stosownie do jego treści nauczyciele mający trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze mają możliwość - bez względu na wiek - nabycia uprawnień emerytalnych po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy.
Zgodnie z ustępem 2a w/w przepisu Karty Nauczyciela nauczyciele urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r., jak skarżąca, zachowują prawo do przejścia na emeryturę bez względu na wiek, jeżeli: spełnili warunki do uzyskania emerytury, określone w ust. 1, w ciągu dziesięciu lat od dnia wejścia w życieustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z wyjątkiem warunku rozwiązania stosunku pracy, oraz nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dochody budżetu państwa.
Art. 88 ust 1a w/w ustawy przewiduje, że nauczyciele spełniający warunki określone w ust. 1 mogą przejść na emeryturę również w wypadku rozwiązania stosunku pracy lub wygaśnięcia stosunku pracy, ale jedynie w okolicznościach określonych w art. 20 ust. 1, 5c i 7 w/w ustawy, gdy dochodzi do likwidacji szkoły albo zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania.
Według organu emerytalnego za odmową przyznaniaB. B.prawa do emerytury przemawiało nie spełnienie przesłanki odnoszącej się do posiadania co najmniej 15 - letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, uregulowanej w§4ust. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (DZ. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) w zw. zart. 32 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. DZ. U. z 2009 roku, Nr 152, poz. 1227 ze zm.). Organ rentowy przy tym zaniechał wszechstronnego rozważenia sprawyB. B.pod kątem odrębnych warunków prawa do emerytury, sticte dotyczących nauczycieli, wskazanych w wyżej cytowanymart. 88 ustawy Karta Nauczyciela.
Z uwagi na to, że organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję z dnia 27 września 2012r. tylko w zakresie braku podstaw do przyznania emerytury, na mocy art. 184 ust. 1 w zw. z 32 ust. 1 w/w ustawy, to Sąd Okręgowy nie mógł rozważyć sprawy w zakresie szerszym, niż zakreślone ramami zaskarżonej decyzji. Nie mógł zatem samodzielnie zbadać sytuacji wnioskodawczyni przez pryzmat przesłanek prawa do emerytury, wskazanych w art. 88 Karty Nauczyciela. Jak wynika bowiem z utrwalonego orzecznictwa, zaaprobowanego w niniejszej sprawie, przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji ZUS ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć. Przed sądem wnioskodawca może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował (wyrok SN z dnia 9.09.2010 r., IIUK 84/10, LEX nr 661518). Zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznaczony jest w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego determinowanego zakresem odwołania od tejże decyzji (wyrok SN z 1.09.2010r., IIIUK 15/10, LEX nr 667499, post. SN z 20.01.2010 r., IIUZ 49/09, LEX nr: 583831). Zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji (art. 477(

      14)§2 i art. 477(

      14a)k.p.c.) w granicach jej treści i przedmiotu (wyrok SN z 23.04.2010 r., IIUK 309/09, LEX nr 604210).
Wnioskodawczyni, przed złożeniem wniosku o emeryturę pracowała w pełnym wymiarze czasu jako nauczyciel. Obecnie także pozostaje czynnym nauczycielem. W związku z tym organ rentowy powinien dokonać wszechstronnych ustaleń faktycznych, w tym skrupulatnie wyliczyć jej staż pracy nauczycielskiej, zgodnie z warunkami przyznania prawa do emerytury w ramach dwóch systemów emerytalnych nauczycieli, w szczególności w oparciu o przewidziany w tym systemie art. 88 Karty Nauczyciela.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ rentowy rozstrzygnie zatem o żądaniach wnioskodawczyni, po uprzednim przeprowadzeniu wszechstronnego postępowania dowodowego w przedmiocie wykazania przesłanek prawa do emerytury w dwóch systemach emerytalnych nauczycieli, w tym na podstawieart. 88 ustawy Karta Nauczyciela. W tym celu powinien ocenić dowody ze zgromadzonej dokumentacji, a w razie konieczności z zeznań wnioskodawczyni i świadków.
Jak wynika zart. 7 k.p.a.w zw. zart. 180§1 k.p.a.w toku postępowania organy administracji publicznej (w tym organ rentowy) stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei zgodnie zart. 8 k.p.a.organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Według zaśart. 12 ust. 1 k.p.a.organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.
Mając, zatem na uwadze powyższe, z mocyart. 47714ak.p.c., orzeczono jak w sentencji.