Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 583/12
Data wyroku: 2012-11-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Piotrowska, Maria Małek-Bujak, Jolanta Ansion
Słowa kluczowe: Podleganie Ubezpieczeniom Społecznym
Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 s.u.s.

Sygn. akt III AUa 583/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 listopada 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Maria Małek - Bujak (spr.)

Sędziowie

SSA Ewa Piotrowska
SSA Jolanta Ansion

Protokolant

Sebastian Adamczyk

po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2012 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaI. P.(I. P.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
przy udziale zainteresowanych:(...) Spółki z o. owK.
i(...) Spółki z o. owW.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu pracy nakładczej
na skutek apelacji ubezpieczonejI. P.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Gliwicach
z dnia 10 stycznia 2012 r. sygn. akt VIII U 1065/11

oddala apelację.
/-/ SSA E. Piotrowska/-/ SSA M. Małek - Bujak/-/ SSA J. Ansion Sędzia Przewodnicząca Sędzia

Sygn. akt III AUa 583/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 7 kwietnia 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwC.stwierdził, że w okresie od 1 marca 2008r. do 28 lutego 2009r. odwołującaI. P.nie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą zawartej z płatnikiem składek:(...) S.C.wK., którego wspólnikami byli:(...) Sp. z o.o.wK.i(...) Sp. z o.o.wW..
W odwołaniu ubezpieczona domagała się zmiany zaskarżonej decyzji w całościi przyznania prawa do objęcia ubezpieczeniem społecznym z tytułu pracy nakładczejw okresie od 1 marca 2008r. do 28 lutego 2009r. oraz przeprowadzenia dowodu z zeznańw charakterze świadkaC. K.i przesłuchania odwołującej w charakterze strony.
Wezwany do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanego płatnik składek oraz jego wspólnicy nie zajęli żadnego stanowiska, a mimo prawidłowego wezwania do osobistego stawiennictwa nie stawili się na termin rozprawy.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach wyrokiem z dnia10 stycznia 2012r. (sygn. akt VIII U 1065/11) oddalił odwołanie.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w postaci akt składkowych i zeznań ubezpieczonej w charakterze strony, Sąd I instancji ustalił, że ubezpieczonaI. P.jako wykonawca zawarła w dniu 1 marca 2008r. wK.umowę o pracę nakładcząz płatnikiem składek(...) S.C.z siedzibą wK.reprezentowanym przez właścicielaM. G.- Dyrektora Spółki jako nakładcą.
Umowa została zawarta na czas nieokreślony, a na jej podstawieI. P.była zobowiązana do wykonania pracy, polegającej na przygotowaniu, kopertowaniu, adresowaniu i wysyłce materiałów dostarczonych przez nakładcę. Za skompletowanie i wysłanie jednej przesyłki reklamowej przysługiwało wynagrodzenie w kwocie 4,00 zł brutto. Strony określiły minimalną miesięczną ilość pracy w wysokości 145 kompletów reklamowych. Wykonawca pracy nakładczej w okresie objętym zaskarżoną decyzją osiągnęła miesięcznie przychódw wysokości 28,00 zł miesięcznie.
OdwołującaI. P.dokonała zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednakże na podstawie zawartej umowy o pracę nakładczą od dnia 1 marca 2008r. dlaI. P.powstał nowy tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym. Odwołująca jako tytuł do dalszego podlegania ubezpieczeniom społecznym wybrała wykonywanie pracy na podstawie umowy o pracę nakładczą.
Sąd powołał jako podstawę rozstrzygnięcia art. 13 pkt 2 w zw. zart. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. Nr 137 poz. 887 ze zm.), a nadto art. 13 pkt 2, 4, 9 ust. 2 i 12 ust. 1 ustawy, których treść przytoczył.
Sąd wywiódł, że możliwość wyboru tytułu do ubezpieczeń obowiązkowych z tytułu umowy o pracę nakładczą istnieje wówczas, gdy strony umowy uzgodniły i faktycznie realizowały rozmiar wykonanej pracy nakładczej w ilości gwarantującej wynagrodzeniew wysokości co najmniej połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę, (podstawa prawna: przepisyustawy o systemie ubezpieczeń społecznych- art. 9 ust. 2 oraz rozporządzeniaRady Ministrów w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - § 3 ust. 1), zaś z akt organu rentowego jednoznacznie wynika, że w spornym okresie wynagrodzenieI. P.było mniejsze niż 50 % minimalnego wynagrodzenia.
Sąd w pełni podzielił stanowisko organu rentowego przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz odpowiedzi na odwołanie, które również znajduje potwierdzeniew orzecznictwie Sądu Najwyższego, a przede wszystkim w powołanych wyrokach z dnia9 stycznia 2008r., wydanych w sprawie sygn. akt III UK 74/07 oraz III UK 75/07 i III UK 77/07 i oddalił odwołanie.

Apelację od wyroku wniósł pełnomocnik ubezpieczonej.

Zarzucił :

1
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art.83 § 1 k.c., poprzez przyjęcie, żenakładca zawarł umowę o pracę nakładczą dla pozoru i jest ona z tej przyczynynieważna;

2
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 58 § 1 k.c.w zw. zart. 13 pkt 2i art. 6 ust. l pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeńspołecznych, poprzez przyjęcie, że umowa o pracę jaką zawarła ubezpieczona byłaczynnością prawną zawartą w celu obejścia prawa, w związku z czym, ubezpieczonaw okresie od 1 marca 2008r. do dnia 28 luty 2009r. nie była objęta ubezpieczeniemspołecznym;

3
naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 232 k.p.c.zd. lw zw. zart. 227 k.p.c.,poprzez przyjęcie błędnej wykładni i interpretacji oraz błędne ustalenie stanufaktycznego mające istotny wpływ na wynik postępowania;

4
naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 233 § 1 k.p.c., poprzez przekroczeniezasady swobodnej oceny dowodów, w szczególności nie przeprowadzeniepostępowania dowodowego co do istoty sprawy w związku z oddaleniem wnioskuubezpieczonej o przesłuchanie w sprawie w charakterze świadkaC. K.;

5
naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 328 § 2 k.p.c., poprzez nieodniesienie sięw uzasadnieniu wyroku do całości argumentacji pozwanego przedstawionej w tokuprocesu.

Wskazując na powyższe zarzuty, wniósł o zmianę wyroku poprzez orzeczenie, że ubezpieczona w okresie od 1 marca 2008r. do 28 lutego 2009r. podlegała ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd I instancji rozpoznał bowiem sprawę prawidłowo, uzasadniając swoje stanowisko i motywy rozstrzygnięcia, nie naruszając obowiązujących przepisów prawa.
W niniejszej sprawie za bezsporne uznać należało ustalone przez Sąd I instancji okoliczności faktyczne sprawy, w szczególności treść umowy oraz sposób faktyczny jej realizacji, wysokość uzyskiwanego przez wykonawcę faktycznego wynagrodzenia, nie przekraczającego 50 % minimalnego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej na podstawieart. 774pkt 1 Kodeksu pracyoraz stawek za wykonanie, ilości wykonywanej pracy.
Natomiast kwestią sporną w niniejszej sprawie była ocena tych okoliczności, dokonana przez Sąd I instancji, pozwalająca na ustalenie, czy zawarta między ubezpieczonąa płatnikiem umowa o pracę nakładczą była ważna wobec sposobu jej realizacji, wynagrodzenia uzyskiwanego przez nakładcę w wysokości niższej niż połowa płacy minimalnej, ekwiwalentności wykonywanej pracy w stosunku do wynagrodzenia, a tym samym czy organ rentowy miał prawo odmówić objęcia korzystniejszym ubezpieczeniemz tytułu zawartej umowy o pracę nakładczą.
Na wstępie należy podnieść, że okres wykonywania umowy o pracę nakładczą został wymieniony wart. 6 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. nr 153/1227/2009r. - t.j.) jako okres składkowy, po spełnieniu pewnych warunków:
1.wykonywania na obszarze Państwa Polskiego pracy nakładczej:
a)objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które opłacono składkę na toubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki,
b)przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia z tego tytułu, jeżeli w tych okresachosoba wykonująca taką pracę uzyskiwała wynagrodzenie w wysokości co najmniejpołowy obowiązującego najniższego wynagrodzenia, określonego na podstawieprzepisówKodeksu pracy.
Umowa o pracę nakładczą stanowiła zatem, historycznie ujmując, podstawę zaliczenia do „okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia” (art. 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin- Dz. U. Nr 40 poz. 267 ze zm.), a następnie od wejścia w życie przepisówustawy z dnia 17 października 1991r.o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw(Dz. U. Nr 104 poz. 450 ze zm.) „okresów składkowych”, przy czym warunek osiągania wynagrodzenia w wysokości co najmniej połowy obowiązującego najniższego wynagrodzenia pracownika nie uległ zmianie od okresu obowiązywaniarozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 17 kwietnia 1974r. w sprawie określenia, które osoby wykonujące pracę nakładczą uważa się za pracownikóww rozumieniu ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin(Dz. U. Nr 16 poz. 91), które zostało uchylone przezrozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą(Dz. U. z 1976r. Nr 3, poz. 199), obowiązujące do chwili obecnej i precyzujące obowiązkii uprawnienia nakładców.
Między innymi w§ 3ustalona została minimalna ilość pracy, której wykonanie ma zapewnić uzyskanie co najmniej 50 % najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej,na podstawieart. 774pkt 1 Kodeksu pracy, zwanego dalej „najniższym wynagrodzeniem”.
Reasumując, umowa o pracę nakładczą rodziła następstwo w postaci zaliczenia okresu jej wykonywania do okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia, a następnie, od czasu reformy ubezpieczeń społecznych, w postaci obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, czy wreszcie ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym - tylko wówczas, gdy wykonawca osiągał 50 % najniższego wynagrodzenia w danym miesiącu. Pozostałe miesiące, za które wykonawca uzyskiwał niższe wynagrodzenie lub nie uzyskiwał go wcale, nie podlegały zaliczeniu do okresów zrównanych z zatrudnieniem pracowników i nie powstawał obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym czy emerytalnym i rentowym.
Unormowanie zatem z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy systemowej o obowiązkowym podleganiu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osób wykonujących pracę nakładczą nie może być rozpatrywane w oderwaniu od przepisów powołanych wyżej, gdyż bez zachowania warunku określonego w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 31 grudnia 1975r. powołanego wyżej, umowa o pracę nakładczą nie rodzi obowiązku podlegania ubezpieczeniom, a zatem osoba prowadząca pozarolniczą działalność nie ma możliwości dokonania wyboru tytułu ubezpieczenia.
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 stycznia 2008r. w sprawie III UK 73/07 stwierdził, iż przepis § 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych stanowi „warunek konieczny (konstrukcyjny) umowy o pracę nakładczą, odróżniający ją w sposób zdecydowany od pozostałych umów cywilnoprawnych - właśnie z uwagi na cel normodawcy - upodobnienia sytuacji prawnej wykonawców do sytuacji prawnej pracowników. Zatem istotnym elementem umowy o pracę nakładczą jest określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia.”
Niedotrzymanie tego warunku, zdaniem Sądu Apelacyjnego, bez względu na zamiar stron zawierających umowę powoduje, że nie powstaje obowiązek podlegania ubezpieczeniom w oparciu o art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o s.u.s.
Nie jest więc istotne dla rozstrzygnięcia, czy umowa o pracę nakładczą nosi znamiona umowy zawartej dla pozoru zart. 83 § 1 k.c., czy umowy zmierzającej do obejścia prawazart. 58 § 1 k.c.lecz czy rodzi obowiązek podlegania ubezpieczeniom emerytalnymi rentowym w którymkolwiek miesiącu jej wykonywania.
Fakt odprowadzania składek od uzyskanego przychodu w żaden sposób nie wpływa na wymóg wynikający z powołanego § 3 rozporządzenia, a już na pewno go nie eliminuje.W przeciwnym razie normę wynikającą z § 3 należałoby uznać za pozbawioną prawnej doniosłości i nie znajdującą zastosowania w praktyce.
W związku z powyższym należy jednak stwierdzić, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy, skoro strony nie dotrzymały warunków umowy o pracę nakładczą w części objętej oddaleniem odwołania, uprawnione jest przyjęcie, że umowa nie rodziła obowiązku ubezpieczenia.
Sąd Apelacyjny, mając powyższe na uwadze, stwierdził zatem, że apelacja nie zawiera uzasadnionych zarzutów i orzekł jak w sentencji, na mocy przepisuart. 385 k.p.c.

/-/ SSA E. Piotrowska/-/ SSA M. Małek - Bujak/-/ SSA J. Ansion Sędzia Przewodnicząca Sędzia

JR