Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1201/12
Data wyroku: 2013-02-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Drzymała, Iwona Łuka-Kliszcz, Jadwiga Radzikowska
Słowa kluczowe: Zwrot Nienależnie Pobranych Świadczeń Z Ubezpieczenia
Podstawa prawna: art.138 ustawy emerytalno-rentowej

Sygn. akt III AUa 1201/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 lutego 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Iwona Łuka-Kliszcz

Sędziowie:

SSA Ewa Drzymała (spr.)
SSA Jadwiga Radzikowska

Protokolant:

sekr. sądowy Barbara Dudzik

po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2013 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuB. M.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wT.
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wT.
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie Wydziału IV Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 27 czerwca 2012 r. sygn. akt IV U 559/12

o d d a l a apelację.

Sygn. akt III AUa 1201/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w Tarnowie Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną przezB. M.decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.z dnia 10 maja 2012 r. w ten sposób, że uznał, iżB. M.nie jest zobowiązana do zwrotu wypłaconych świadczeń za okres od dnia 1 października 2011 r. do 31 marca 2012 r. w kwocie 11.703,08 zł.
Jako bezsporne Sąd Okręgowy przyjął, że wnioskodawczyniB. M.,ur. (...), z wykształcenia nauczyciel, od dnia 1 marca 2009 r. była uprawniona do emerytury nauczycielskiej. Pobierała ona emeryturę i jednocześnie kontynuowała zatrudnienie jako nauczyciel w(...)Liceum(...)wT., gdzie pracuje od dnia 22 lutego 1999 r.
Nadto ustalił Sąd Okręgowy, że do dnia 31 stycznia 2011 r. organ rentowy nie przesłał wnioskodawczyni informacji zawierającej pouczenie w trybieart. 27 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726), o obowiązujących od dnia wejścia w życie tej ustawy (tj. z dniem 1 stycznia 2011 r.), warunkach pobierania emerytury w przypadku kontynuowania stosunku pracy u pracodawcy, z którym stosunek ten był zawarty przed dniem nabycia prawa do emerytury, czyli o brzmieniuart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227). Natomiast wydawane po tej dacie decyzje w przedmiocie waloryzacji, czy też przeliczenia świadczenia, zawierały pouczenia o przyczynach zawieszenia emerytury. W terminie do dnia 30 września 2011 r. wnioskodawczyni nie rozwiązała stosunku pracy, a pomimo tego organ rentowy nadal wypłacał jej emeryturę. Do 31 stycznia 2012 r., tj. do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, organ rentowy dokonywał zmniejszeń świadczenia wnioskodawczyni w związku z osiąganymi przez nią przychodami przekraczającymi 70% przeciętnego wynagrodzenia. Decyzją z dnia 25 kwietnia 2012 r. organ rentowy wstrzymał wnioskodawczyni wypłatę emerytury od dnia 1 kwietnia 2012 r. w oparciu o art. 134 ust. 1 pkt 1 i art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a następnie zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 10 maja 2012 r. zobowiązał wnioskodawczynię do zwrotu nienależnie pobranej emerytury za okres od dnia 1 października 2011 r. do 31 marca 2012 r.
Oceniając odwołanie za uzasadnione Sąd Okręgowy w pierwszym rzędzie stwierdził, że emerytura wypłacana wnioskodawczyni przez organ rentowy w okresie od dnia 1 października 2011 r. do 31 marca 2012 r. była świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, albowiem do jej wypłaty doszło pomimo zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie emerytury. Z dniem 1 października 2011 r. zaczęła obowiązywać regulacja z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który przewiduje, że emerytura ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Tymczasem emerytura wnioskodawczyni była nadal wypłacana do 31 marca 2012 r., pomimo, że kontynuowała zatrudnienie u tego samego pracodawcy bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy. Sąd Okręgowy zauważył jednak, że wustawie z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw, która wprowadziła przepis art. 103a do ustawy o emeryturach i rentach z FUS, została wart. 27zamieszczona specjalna regulacja. Przepis ten nakładał bowiem na organ rentowy obowiązek poinformowania, w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie tej ustawy (tj. do dnia 31 stycznia 2011 r.), osób pobierających emerytury o obowiązujących, od dnia wejścia w życie ustawy, warunkach pobierania emerytury w przypadku kontynuowania stosunku pracy u pracodawcy, z którym stosunek ten był zawarty przed dniem nabycia prawa do emerytury. W konsekwencji do dnia 31 stycznia 2011 r. organ rentowy miał obowiązek poinformowania wnioskodawczyni, że w przypadku nie rozwiązania stosunku pracy przed dniem 1 października 2011 r., z tą datą zostanie jej wstrzymana wypłata emerytury, z uwagi na nowe brzmienie przepisu art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W ocenie Sądu Okręgowego organ rentowy z tego obowiązku się nie wywiązał. Nie doręczył wnioskodawczyni żadnego pouczenia w wymaganym terminie. Zaś decyzja waloryzacyjna (z dnia 11 marca 2011 r.) oraz decyzje o przeliczeniu świadczenia (z dnia 16 lutego 2011 r. i 16 czerwca 2011 r.) zostały wnioskodawczyni doręczone już po tej dacie, a ponadto zawierały jedynie typowe pouczenia o zasadach zawieszania świadczeń, które nie spełniają wymogów wynikających zart. 27 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw. W tym przepisie przewidziane zostało bowiem szczególnego rodzaju pouczenie, które miało na celu nie tylko zapoznanie emerytów o ważnej zmianie przepisów, w takim terminie by mieli rozeznanie o swojej sytuacji prawnej i mogli podjąć odpowiednie dla siebie decyzje o kontynuowaniu zatrudnienia, ewentualnie o rozwiązaniu stosunku pracy. Sąd Okręgowy zauważył też, że organ rentowy pomimo, że dysponował całością dokumentacji wnioskodawczyni, nie wstrzymał wypłaty jej emerytury z dniem 1 października 2011 r., lecz dopiero 6 miesięcy później w międzyczasie wypłacając jej nienależne świadczenia. W konsekwencji uznał Sąd Okręgowy, że brak pouczenia wnioskodawczyni nie uzasadnia powstania po jej stronie obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia i zmienił zaskarżoną decyzje w tym kierunku.
Apelacjęwywiódł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.. Zaskarżając go w całości zarzucił błędną wykładnięart. 27 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726), polegającą na przyjęciu, że określony w nim 30-dniowy termin jest terminem prekluzyjnym w zakresie skutków powstałych w związku z jego uchybieniem, a nie termin jedynie instrukcyjny, a także przyjęcie, że treść pouczenia w trybie tego przepisu winna być przekazywana w szczególnej formie. Apelujący zarzucił też niezastosowanie przepisówart. 138 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227), w sytuacji gdy wnioskodawczyni kilkakrotnie informowana o obowiązku rozwiązania stosunku pracy na koniec września 2011 r., posiadała niezbędną wiedzę w zakresie dotyczącym jej uprawnień i obowiązków, a tym samym pobierała nienależne świadczenia. Wskazując na tak sformułowane zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.
W uzasadnieniu apelujący podniósł, że przewidziany wart. 27 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw, 30-dniowy termin zawiadomienia emerytów o zmianach w przepisach o warunkach pobierania emerytury, miał jedynie instrukcyjny charakter i jego przekroczenie nie może prowadzić do braku obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Ponadto w przepisie tym nie został nałożony obowiązek zawiadamiania emerytów w jakiejś szczególnej formie. W konsekwencji za prawidłowe pouczenia należało uznać informacje doręczne wnioskodawczyni w kolejnych decyzjach, które otrzymała w dniach 16 lutego 2011 r., 11 marca 2011 r. i 16 czerwca 2011 r. Była ona więc prawidłowo pouczona i świadczenia pobrane w okresie od dnia 1 października 2011 r. do 31 marca 2012 r. były nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Wywody Sądu pierwszej instancji odnośnie kwestii, czy pobrane przez wnioskodawczynię świadczenia emerytalne za okres od dnia 1 października 2011 r. do 31 marca 2012 r. były świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu przepisuart. 138 ust. 2 pkt 1 i art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) orazart. 27 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726), jak również zawarte w apelacji zarzuty je kwestionujące - w świetle aktualnego stanu prawnego stały się bezprzedmiotowe.
Mianowicie wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r. (K 2/12, Dz. U. 2012 poz. 1285) Trybunał Konstytucyjny uznał, żeart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 103a ustawy o emeryturach i rentachz FUS, dodanym przezart. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 r., w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny zauważył bowiem, że ustawodawca wprowadzając w życie przepis art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS na podstawieart. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw, nie wprowadził do ustawy o emeryturach i rentach z FUS oddzielnej regulacji dotyczącej emerytów, którzy nabyli prawo do emerytury na mocy wcześniejszych przepisów, kiedy to nie był przewidziany wymóg rozwiązania stosunku pracy. O zastosowaniu tego przepisu do emerytów, którzy nabyli prawo do emerytury na mocy wcześniejszych przepisów, przesądził wyłącznieart. 28cytowanej powyżej ustawy zmieniającej z dnia 16 grudnia 2010 r., który stanowił, że do emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życie tej ustawy przepisyustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw brzmieniu nadanym niniejszą ustawą stosuje się poczynając od dnia 1 października 2011 r. Tym sposobem zawieszenie od dnia 1 października 2011 r. emerytury oznaczało niemożliwość realizacji nabytego już ex lege prawa do świadczenia emerytalnego, a pozwoliło ustawodawcy na uchylenie skutków wcześniej przyjętej treści ryzyka emerytalnego. Od dnia 8 stycznia 2009 r. treścią ryzyka emerytalnego było osiągnięcie odpowiedniego wieku, co wprost wynikało z realizacji programu „Solidarność pokoleń – działania dla zwiększenia aktywności zawodowej osób w wieku 50+”. Natomiast wprowadzenie z dniem 1 stycznia 2011 r. do ustawy o emeryturach i rentach z FUS art. 103a, zgodnie z którym prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego, konstruuje treść ryzyka emerytalnego jako prawo odejścia z rynku pracy i uzyskanie świadczenia emerytalnego. Niepożądanym zjawiskiem z punktu widzenia ubezpieczonych, była zmiana treści ryzyka emerytalnego w krótkich odstępach czasowych, ponieważ stwarzała niepewność co do warunków, jakie muszą spełniać w celu nabycia prawa do emerytury. Powyższe okoliczności zadecydowały., że Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej wyroku z dnia 13 listopada 2012 r. (K 2/12) uznał, iż takie rozwiązanie, w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez niego prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał postanowił, że z chwilą ogłoszenia sentencji wyroku, co miało miejsce w dniu 22 listopada 2012 r., utraci moc art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 r. w zakresie, w jakim przewiduje stosowanie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r. bez konieczności rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą – jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury – nie będzie miał zastosowania do osób, które nabyły to prawo w okresie od dnia 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. Natomiast przepis ten pozostaje nadal w obrocie prawnym i znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury w momencie jego wejścia w życie, tj. od dnia 1 stycznia 2011 r.
Poza sporem pozostawało w niniejszej sprawie, że wnioskodawczyniB. M.nabyła prawo do emerytury od dnia 1 marca 2009 r., a zatem w okresie na przestrzeni od dnia 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r., który wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku z dnia 13 listopada 2012 r. (K 2/12) i dlatego też w ogóle do niej nie miał zastosowania art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS w brzmieniu nadanymart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw. W konsekwencji świadczenie emerytalne wypłacane wnioskodawczyni po dniu 31 września 2011 r. nie było nigdy nienależne, albowiem emerytura przysługiwała wnioskodawczyni zgodnie z obowiązującymi przepisami niezależnie od uprzedniego rozwiązania stosunku pracy. Zatem nie było w ogóle podstaw do zobowiązania wnioskodawczyni do zwrotu spornych świadczeń, albowiem nie było one nienależnymi w rozumieniu art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W konsekwencji wyrok Sądu pierwszej instancji, pomimo odmiennego uzasadnienia, prowadzi do trafnego rozstrzygnięcia o braku obowiązku zwrotu spornych świadczeń i Sąd Apelacyjny nie miał podstaw do jego zmiany.
Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł jak w sentencji.