Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 543/12
Data wyroku: 2012-11-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Szybka, Anna Szczepaniak-Cicha, Janina Kacprzak
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. `184 w zw. z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt: III AUa 543/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 listopada 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Anna Szczepaniak-Cicha (spr.)
Sędziowie:SSA Janina Kacprzak
SSA Iwona Szybka
Protokolant: stażysta Paulina Działońska

po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2012 r. w Łodzi
sprawyB. W.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi wŁ.
o emeryturę,
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi
z dnia 20 lutego 2012 r., sygn. akt: IX U 1103/11;

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu – Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za drugą instancję.

Sygn. akt III AUa 543/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 26 sierpnia 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.odmówiłB. W.prawa do emerytury z uwagi na brak wymaganego stażu 15 lat pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.
W odwołaniu od tej decyzjiB. W.wniósł o uwzględnienie do stażu pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia w(...) S.A.wS.orazSpółce (...)i w konsekwencji przyznanie prawa do emerytury. Organ rentowy domagał się oddalenia odwołania.

Sąd Okręgowy Sąd Pracy i(...)wŁ.wyrokiem z dnia 20 lutego 2012 roku zmienił zaskarżoną decyzją i przyznałB. W.prawo do emerytury od dnia 20 sierpnia 2011 roku.

Sąd Okręgowy ustalił, żeB. W.urodził się w dniu(...)roku.
      Na dzień 1 stycznia 1999 roku wnioskodawca udokumentował 26 lat 11 miesięcy i 17 dni okresów zatrudnienia, w tym 3 miesiące i 17 dni uznane przez ZUS za okres pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy nie uwzględnił wnioskodawcy do stażu pracy w szczególnych warunkach zatrudnienia wPaństwowym Ośrodku (...)wŁ.w okresie od dnia 1 sierpnia 1970 roku do dnia 31 marca 1978 roku na stanowisku spawacza z powodu braku wymaganego świadectwa, jak też zatrudnienia w(...)od dnia 4 kwietnia 1978 roku do dnia 9 lutego 1991 roku i od dnia 2 sierpnia 1996 roku do dnia 31 grudnia 1996 roku na stanowisku ślusarza-spawacza z uwagi na wady formalne świadectwa pracy.

Z dalszych ustaleń Sądu wynika, iżB. W.pracował od 1 sierpnia 1970 roku do 31 marca 1978 roku wPaństwowym Ośrodku (...)wŁ., początkowo jako montażysta, a po ukończeniu kursów uzyskał uprawnienia spawacza i wykonywał prace spawacza do końca zatrudnienia. Nigdy nie pracował jako ślusarz, mimo, że w trakcie zatrudnienia w(...)ukończył kurs ślusarza. Praca wnioskodawcy polegała na spawaniu elektrycznym i gazowym konstrukcji stalowych, spawał w osłonie gazowej, do czego wymagane były wyższe uprawnienia. Przez cały sporny okres zatrudnienia pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako spawacz. Stanowisko wskazane przez pracodawcę jest wymienione w wykazie A dział XIV poz. 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku.
Czyniąc powyższe ustalenia Sąd Okręgowy w pełni dał wiarę dokumentom zgromadzonym w sprawie oraz zeznaniom wnioskodawcy. W konsekwencji Sąd przyjął, że staż pracy wnioskodawcy w szczególnych warunkach w wynosi znacznie ponad 15 lat. Skoro ogólny staż pracy odwołującego przekracza 25 lat i osiągnął wymagany wiek 60 lat, to spełnił on przesłanki uprawniające do emerytury, wskazane wart.184 i 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychorazrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.

Wyrok Sądu Okręgowego w całości zakwestionował apelacją Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i ustalenie, że ubezpieczony spełnia warunki do nabycia prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach z uwagi na posiadanie 15 lat pracy w warunkach szczególnych, podczas gdy ubezpieczony nie wykazał okresów zatrudnienia w tychże warunkach;
- naruszenie prawa procesowego, tj.art. 233 k.p.c.polegające na wydaniu wyroku bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
W świetle tych zarzutów apelujący wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W motywach organ rentowy podniósł, że poczynione ustalenia faktyczne są po pierwsze błędne, a po drugie tak dokonane ustalenia nie pozwalają na przyjęcie, że wnioskodawca udowodnił staż pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 15 lat. Nieprecyzyjne i zawierające wiele nieprawidłowości uzasadnienie wyroku wskazuje wyłącznie na to, że Sąd Okręgowy rozpatrywał okresy zatrudnienia tylko z dwóch firm, przy czym staż pracy w tych zakładach określono błędnie, zaś do pozostałych spornych okresów Sąd się nie odniósł, a przy tym nie ustalił w ogóle w jakim rozmiarze została uznana praca w szczególnych warunkach.
B. W.wniósł o oddalenie apelacji. W piśmie procesowym wskazał dwóch świadków, którzy potwierdzić mogą jego pracę spawacza, a nadto podkreślił, że w(...)wP.jako spawacz pracował od 1 sierpnia 1976 roku, a nie od 1 sierpnia 1970 roku.

Sąd Apelacyjny w Łodzi zważył:

Apelacja organu rentowego odnosi swój skutek.
W pełni uzasadniony jest apelacyjny zarzut naruszenia prawa procesowego -art. 233 § 1 k.p.c., gdyż Sąd pierwszej instancji wskutek pobieżnej oceny materiału dowodowego doszedł do błędnych ustaleń faktycznych, z których wyprowadził nieuprawnione wnioski. Ustalenia te, w konfrontacji z treścią dowodów zgromadzonych w sprawie, nie pozostawiają wątpliwości, że wyrok zapadł przedwcześnie, w stanie sprawy niedostatecznie wyjaśnionej do rozstrzygnięcia. W konsekwencji zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli instancyjnej z punktu widzenia prawidłowości subsumcji, a to świadczy, że istota sprawy o emeryturę nie została rozpoznana.
O ile taka pomyłka, jak wadliwe podanie daty urodzenia ubezpieczonego nie ma wpływu na treść wyroku, gdyż nie jest to fakt sporny, podobnie jak określenie, żeB. W.pracował wPaństwowym Ośrodku (...)wŁ., choć pracował on w istocie wPaństwowym Ośrodku (...)wP., o tyle błędne wskazanie, że był tam zatrudniony w okresie od 1 sierpnia 1970 roku doprowadziło do ustalenia o kilka lat dłuższego stażu pracy. Ubezpieczony został zatrudniony w(...)wP.w dniu 27 marca 1974 roku, zaś na stanowisku spawacza w dniu 1 sierpnia 1976 roku, czego nie kwestionuje, a więc na stanowisku spawacza w tym zakładzie pracował 1 rok i 8 miesięcy.
Kolejne zatrudnienie wymienione w ustaleniach faktycznych, to okres pracyB. W.w(...)Ł.. Sąd Okręgowy z tego stosunku pracy uwzględnił do warunków szczególnych dwa okresy: od dnia 4 kwietnia 1978 roku do dnia 9 lutego 1991 roku i od dnia 2 sierpnia 1996 roku do dnia 31 grudnia 1996 roku. Tymczasem już w odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podnosił, że ubezpieczony od 1 czerwca 1990 roku do 31 sierpnia 1990 roku przebywał na urlopie bezpłatnym. Okoliczność ta wskazana została w zaświadczeniu o zatrudnieniu i wynagrodzeniu - Rp-7 z dnia 12 grudnia 2004 roku (k. 70 akt emerytalnych). Pominięcie tego okresu w świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych, wystawionym wnioskodawcy w dniu 17 stycznia 1997 roku przez(...) Spółkę z o.o.w upadłości wŁ., winno spowodować ocenę tego świadectwa z należytym krytycyzmem i skonfrontowanie jego treści, także pod kątem charakteru pracy wykonywanej na budowach eksportowych, z aktami osobowymiB. W.przejętymi przez następcę prawnego.
Rację ma zatem apelujący podnosząc, że Sąd pierwszej instancji nie dość starannie odczytał zgromadzone dokumenty, a nadto nie ustalił, w jakim rozmiarze uznał pracę odwołującego w warunkach szczególnych. Jeśli zaś uwzględni się staż pracyB. W.w(...)wP.na stanowisku spawacza oraz staż w(...), to jest to okres krótszy, niż 15 lat. Wprawdzie ubezpieczony wskazał jeszcze dwa inne stosunki pracy jako zatrudnienie w warunkach szczególnych, lecz Sąd Okręgowy nie poczynił na tym tle żadnych ustaleń. Zważyć należy, że co do charakteru zatrudnienia w(...)wS.wnioskodawca złożył aktualne świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych na stanowisku spawacza (k. 9), lecz z treści świadectwa pracy z dnia 21 stycznia 2006 roku wynika, że pracował na stanowisku spawacza-ślusarza (k. 44 akt emerytalnych), co wymaga dokonania jednoznacznych ustaleń na gruncie materiału dowodowego poszerzonego choćby o akta osobowe.
Zawarty w przepisach przejściowych ustawy z dniaustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) przepisart. 184dotyczy tych ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 roku, którzy w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 1999 roku) osiągnęli: 1/ okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia emerytury w wieku niższym, niż 65 lat w przypadku mężczyzn; 2/ okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (co najmniej 25 lat dla mężczyzn). Takim ubezpieczonym emerytura przysługuje w przypadku nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego oraz rozwiązania stosunku pracy, w razie bycia pracownikiem. Prawo do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze stanowi w systemie emerytalnym uprawnienie wyjątkowe, związane z ujemnym oddziaływaniem zdrowotnym warunków pracy na pracownika, co uzasadnia przyjęcie wcześniejszego wieku emerytalnego. Zgodnie z § 4 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) prawo do takiej emerytury nabywa w wieku 60 lat mężczyzna, który przez okres co najmniej 15 lat wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, stanowiącym załącznik do owego rozporządzenia. Natomiast w myśl § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku - okresy pracy uzasadniające prawo do świadczenia emerytalnego to okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywana jest stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
O uprawnieniu do emerytury dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze decyduje łączne spełnienie wszystkich warunków określonych prawem oraz stan wykazania tego spełnienia najpóźniej w chwili wyrokowania przez sąd rozpatrujący odwołanie. Ma to związek z deklaratywnym charakterem decyzji podejmowanych w postępowaniu o emeryturę, w którym zakres kognicji sądu jest znacznie szerszy, niż w sporach o świadczenia, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy. Postępowanie sądowe w sprawie o emeryturę na podstawie art. 184 w zw. z art. 32 ustawy ma charakter odwoławczy, z możliwością zgłoszenia nowych faktów i dowodów nie będących dotychczas przedmiotem postępowania przed organem rentowym np. dowodów z zeznań świadków na okoliczność wykonywania pracy w szczególnych warunkach i te nowe fakty bądź dowody mogą stanowić podstawę orzeczenia sądowego w sporze o prawo do emerytury (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2009r., II UK 148/08, OSNP 2010/15-16/192).
B. W.ukończył 60 lat w dniu 20 sierpnia 2011 roku. W dacie wniosku o emeryturę nie pozostawał w zatrudnieniu, pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy. Staż ogólny ubezpieczonego w dniu 1 stycznia 1999 roku wynosił 26 lat 11 miesięcy i 29 dni. Organ rentowy uwzględnił wnioskodawcy okres pracy w warunkach szczególnych jedynie w(...)w wymiarze 3 miesięcy i 17 dni. Treśćart. 386 § 4k.p.c.wskazuje na powinność sądu drugiej instancji uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji w sytuacjach w przepisie tym określonych. Użyte we wskazanej normie pojęcie "możliwości” uchylenia wyroku nie oznacza swobody sądu drugiej instancji. Należy bowiem mieć na uwadze, że chociaż w myślart. 382k.p.c.postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny i w tym znaczeniu jest przedłużeniem postępowania przeprowadzonego przed sądem pierwszej instancji, to w procesie kierować się także należy wymogiem instancyjności, o której stanowiart. 176 ust. 1Konstytucji RP. Oznacza to, że sąd drugiej instancji nie może zastępować własnym orzeczeniem orzeczenia sądu pierwszej instancji, gdyż mogłoby to doprowadzać do sytuacji, w których sąd odwoławczy orzekałby jako jedna i ostateczna instancja (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 lipca 2007r., III UK 20/07, OSNP 2008/17-18/264).
Mając powyższe na względzie i dochodząc do przekonania, że Sąd Okręgowy nie dokonał w sprawie niezbędnych ustaleń faktycznych co do przedmiotu sporu, a zatem nie rozpoznał istoty sprawy, Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.Rozpatrując sprawę powtórnie Sąd pierwszej instancji ponowi postępowanie dowodowe, a więc rozpozna zgłoszony w postępowaniu apelacyjnym wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków, zażąda akt osobowych ubezpieczonego, dokona rzetelnej analizy dokumentacji zawartej w aktach ZUS - co wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości - i dopiero wówczas rozważy, czy celowe jest dopuszczenie subsydiarnego dowodu z przesłuchania strony, po czym na podstawie całokształtu prawidłowo ustalonych okoliczności oceni zasadność zaskarżonej decyzji oraz odwołania. Podstawa rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego lokuje się w treściart. 108 § 2 k.p.c.

Przewodnicząca: Sędziowie: