Sąd Okręgowy w Katowicach
X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: X U 3379/13
Data wyroku: 2013-12-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Żabińska-Fras
Teza: Pracownikom Przedsiębiorstwa Górnictwa i Modernizacji Przemysłu " Budex" w Częstochowie nie przysługuje prawo do ekwiwalentu pieniężnego za węgiel.

Sygn. aktXU 3379/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 grudnia 2013r.

Sąd Okręgowy – Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, X Wydział
w składzie:
Przewodniczący SSO Elżbieta Żabińska - Fras

Protokolant Judyta Jakubowska

po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013r.   w Katowicach

sprawyH. S.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.

owypłatę ekwiwalentu

na skutek odwołaniaH. S.
od decyzji   Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.

z dnia

23 sierpnia 2013r.

Nr

(...)

o d d a l a odwołanie

(-) SSO E. Żabińska - Fras

Sygn. akt XU 3379/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 23 sierpnia 2013r. r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.odmówił ubezpieczonemuH. S.w oparciu o przepisyustawy z dnia 6 lipca 2007r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczychwypłaty ekwiwalentu pieniężnego za węgiel dla uprawnionych emerytów i rencistów z przedsiębiorstw górniczych.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł ubezpieczony domagając się jej zmiany i przyznania ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za lata 1998-2012.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie podnosząc, iż ubezpieczony wbrew treści art. 7 ust. 3 powołanej wyżej ustawy nie przedłożył dokumentu potwierdzającego uprawnienie do ekwiwalentu. Nadto,Przedsiębiorstwo (...)wC.nie jest jednostką organizacyjną wymienioną w załączniku nr 1 do Układu Zbiorowego Pracy z dnia 21 grudnia 1991 r. i w protokołach dodatkowych z późniejszego okresu.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

UbezpieczonyH. S.bezpośrednio przed uzyskaniem świadczeń rentowych zatrudniony był wPrzedsiębiorstwie (...)wC.(akta rentowe)

Od dnia 1 września 19887r. do 31 października 1991r. pobierał rentę inwalidzką, a następnie od dnia 9 listopada 1997r. nabył uprawnienia do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W dniu 28 czerwca 2013r. ubezpieczony złożył w organie rentowym wniosek o wypłatę ekwiwalentu z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za lata 1998-2012 ( a.r.).

Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do bezpłatnego węgla z uwagi na to, żePrzedsiębiorstwo (...)wC.nie jest jednostką organizacyjną wymienioną w załączniku nr 1 do układu Zbiorowego Pracy z dnia 21 grudnia 1991 r.

Sądowi wiadomo z urzędu, iż w prowadzonym przez Okręgowy Inspektorat Pracy wK.rejestrze układów zbiorowych pracy nie figuruje układ zbiorowy pracy dlaPrzedsiębiorstwa (...)wC..

Przedsiębiorstwo (...)wC.nigdy nie było objęte Układem Zbiorowym Pracy dla(...)Zakładów (...)z dnia 21 grudnia 1991 r. Przedsiębiorstwo to było natomiast objęte postanowieniami układu Zbiorowego Pracy dla GórnictwaR.z dnia 01 stycznia 1975 r. zawartym pomiędzy Ministrem Przemysłu Ciężkiego a Zarządem GłównymZwiązku Zawodowego (...). Pracownicy zakładów górniczych rud mogli korzystać z świadczeń identycznych, jakie obowiązywały w kopalniach węgla kamiennego na podstawie postanowień uchwały nr 2/82 Rady Ministrów z dnia 08 stycznia 1982 r.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994r. o zmianieustawy Kodeks Pracyoraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1994r. Nr 113 , poz. 547) z upływem 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy utraciły moc układy zbiorowe pracy i porozumienia o przystąpieniu do tych układów zawarte przed tym dniem. Do upływu powyższego terminu strony uprawnione do zawarcia ponadzakładowego układu zbiorowego pracy mogły zawrzeć porozumienie o wstąpieniu w prawa i obowiązki stron tych układów lub porozumień zawartych po dniu 31 grudnia 1986 r. Ustawodawca nie przewidział możliwości przedłużenia obowiązywania układów zawartych przed dniem 1 stycznia 1987r. Przedmiotowa ustawa weszła w życie z dniem 26 października 1994r.

W związku z nowymi uregulowaniami wynikającymi z ustawy z dnia 29 września 1994r. uprawnione strony w dniu 3 października 1995r. zawarły Porozumienie o wejściu w prawa i obowiązki stron Układu Zbiorowego Pracy dla(...)Zakładów (...)z dnia 21 grudnia 1991r. wraz z protokołami dodatkowymi, a w dacie 20 października 1995r. dokonano w myśl art. 9 ust.7 ustawy zmieniającej ponownej rejestracji tego układu jako ponadzakładowego układu zbiorowego pracy w ramach przepisówdziału XI kodeksu pracy.

Ten ponadzakładowy UZP stosownie doart. 239 k.p.miał zastosowanie do wszystkich jednostek organizacyjnych wymienionych w Załączniku nr 1 zmienionym następnie Protokołami Dodatkowymi: Nr 7 z dnia 21 listopada 1995r. i Nr 9 z dnia 29 lutego 2000 r.

Niezależnie od treści obowiązujących w tych zakładach wewnętrznych przepisów płacowych, jednostki te nie mogły odstąpić od jego stosowania ani w trybie art. 9 ust. 3 ustawy zmieniającej ani w drodze protokołów dodatkowych (art. 2419kp) do zakładowych układów zbiorowych pracy. Skutkiem powyższego pracownicy przedsiębiorstw objętych tym układem, którzy uzyskali status emerytów i rencistów pod jego rządami, zachowali prawo do deputatu węglowego wynikające z art. 22 układu.

W dniu 21 listopada 1995 r. wprowadzono do Układu Zbiorowego Pracy dla(...)z dnia 21 grudnia 1991 r. zmiany w ramachProtokołu Nr (...)z dnia 21 listopada 1995r. W protokole tym strony Układu zmieniły art. 22 ust. 2 postanawiając, iż uprawnienia do bezpłatnego węgla w naturze przysługują zamieszkałym w kraju emerytom i rencistom w wymiarze:
1) 2,5 tony rocznie dla osób, których uprawnienia powstały na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla(...)Węglowego z dnia 1 lutego 1980r. i którzy korzystali z nich w dniu 25 listopada 1995r.
2) 3,0 tony rocznie dla osób, których uprawnienia powstały na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla(...)Zakładów (...)z dnia 21 grudnia 1991r.

W art. 22 ust. 8 Strony dopuściły możliwość wypłaty deputatu węglowego w ekwiwalencie pieniężnym.

Jednocześnie Strony wprowadziły do układuart. 441stwierdzający, że od dnia 26 listopada 1995r. postanowienia art. 22 Układu nie dotyczą jednostek, które do dnia 25 listopada 1995r. w swoich zakładowych układach zbiorowych pracy odstąpiły, na podstawieart. 9 ust. 3z dnia 29 września 1994r. o zmianieustawy Kodeks Pracyoraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 1994r, Nr 113, poz. 547), od stosowania świadczeń, o których mowa w art. 22 ust. 2 pkt 1, w wymiarze i na zasadach określonych w układzie Zbiorowym Pracy dla PW z dnia 1 lutego 1980r.

Przy spełnieniu hipotezy art. 441Układu stało się zatem możliwe wykluczenie z grona osób uprawnionych do świadczenia ekwiwalentu pieniężnego tej kategorii ubezpieczonych, wobec których dana jednostka organizacyjna odstąpiła do dnia 25 listopada 1995r. od stosowania deputatów węglowych wynikających z art. 22 ust. 2 punktu 1 Układu.

W wykazach jednostek organizacyjnych objętych układem, wymienionych w Załączniku nr 1 zmienionym następnie Protokołami Dodatkowymi: Nr 7 z dnia 21 listopada 1995 r. i Nr 9 z dnia 29 lutego 2000 r. nie figurujePrzedsiębiorstwo (...)wC..

Zasady i sposób realizacji uprawnienia do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, przysługującego osobom uprawnionym z przedsiębiorstw robót górniczych za okres od dnia 1 stycznia 2002r. do dnia 31 grudnia 2015r. reguluje obecnieustawa z 6 lipca 2007r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych(Dz. U. z 2007r Nr 147, poz. 1031), zwana dalej „ustawą”.

Jak wynika natomiast z brzmienia art. 2 ustawy, warunkiem sine qua non nabycia prawa do przedmiotowego ekwiwalentu przez osoby wymienionego w tym przepisie jest posiadanie przez nie uprawnienia do bezpłatnego węgla na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991r. i to na dzień 1 stycznia 2007r., gdyż zgodnie z art. 1 ustawy jej przepisy dotyczą uprawnień do ekwiwalentu za okres od dnia 1 stycznia 2002r. do dnia 31 grudnia 2015r.

W art. 2 ustawy zawarto definicję legalną osoby uprawnionej do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla zgodnie, z którą przez taką osobę należy rozumieć emerytów i rencistów mających ustalone prawo do emerytury lub renty, którzy pobierali bezpłatny węgiel w naturze od przedsiębiorstw robót górniczych lub przeszli na emeryturę lub rentę z tych przedsiębiorstw oraz wdowy, wdowców i sieroty mających ustalone prawo do renty rodzinnej po byłych pracownikach przedsiębiorstw robót górniczych, uprawnionych do bezpłatnego węgla na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991r., którzy uzyskali emeryturę lub rentę przed dniem 1 stycznia 2007r., a po dniu 31 grudnia 2001r. nie pobierali ekwiwalentu.

W ocenie Sądu treść art. 2 pkt 1 w/w ustawy nie pozwala zakwalifikować ubezpieczonego do grona osób uprawnionych do ekwiwalentu za węgiel. Ubezpieczony bowiem przeszedł na świadczenia rentowe z tytułu zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wC..

Należy w tym miejscu podkreślić, że deputaty węglowe są świadczeniami ze stosunku pracy. Zatem faktyczną podstawą roszczeń pracowników i byłych pracowników i ewentualnych wdów i sierot po nich do tego roszczenia jest trwający nadal lub istniejący w przeszłości stosunek pracy, a podstawą prawną są zawsze postanowienia zakładowych i ponadzakładowych układów zbiorowych pracy stanowiące źródła prawa pracy w rozumieniuart.9 § 1 kp. Jako uprawnienia pracownicze, mające swe źródło bezpośrednio w istniejącym stosunku pracy, należy je oceniać z daty przejścia na świadczenia z ubezpieczenia społecznego (rentę bądź emeryturę).

Omawiane deputaty i ekwiwalenty nie są świadczeniami z zakresu ubezpieczeń społecznych wymienionych wart. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 1998r Nr 137, poz. 887 ze zm.), ani nie mieszczą się w wykazie świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego i rentowego zawartym wart. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tj. Dz. U. z 2004r. Nr 38, poz. 353). Realizacja deputatów węglowych na rzecz emerytów i rencistów przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych następuje wyłącznie w oparciu o odrębną regulację ustawową, a jej celem jest ponowne zapewnienie ochrony majątkowej prawa do deputatu węglowego, polegającej na wskazaniu dodatkowego-obok byłego pracodawcy-płatnika świadczenia w osobie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Ustawa z dnia 06 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla przewiduje prawo do wypłaty przez organ rentowy spornego ekwiwalentujedynie na rzecz byłych pracowników przedsiębiorstw robót górniczych, a to tych pracowników, którzy w dacie nabycia uprawnień emerytalnych/ rentowych byli zatrudniani przez zakłady pracy, objęte Układem Zbiorowym Pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991r. i wymienione w załączniku Nr 1 do przedmiotowego Układu bądź w protokołach dodatkowych do tegoż Układu.

Ubezpieczony nabył prawo do renty poczynając od dnia 1 września 1987 r. i w dacie tej zatrudniony był wPrzedsiębiorstwie (...)wC., który to zakład pracy nie był objęty Układem Zbiorowym Pracy z 21 grudnia 1991 r.

Wprawdzie pracownicy zakładów górniczych rud mogli korzystać z świadczeń identycznych, jakie obowiązywały w kopalniach węgla kamiennego na podstawie postanowień uchwały nr 2/82 Rady Ministrów z dnia 08 stycznia 1982 r., jednak nie oznacza to, że byli oni objęci ponadzakładowym Układem Zbiorowym Pracy z dnia 21 grudnia 1991 r.

Skoro zatem zostało wykazane, iż ubezpieczony nie spełnił przesłanek przewidzianychustawą z dnia 6 lipca 2007r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych(Dz. U. 2007r, Nr 147, poz. 1031) do uzyskania ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, Sąd na mocyart. 47714§ 1 kpcorzekł jak w sentencji.

SSO Elżbieta Żabińska-Fras