Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1037/12
Data wyroku: 2013-01-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agata Pyjas-Luty, Maria Szaroma, Iwona Łuka-Kliszcz
Słowa kluczowe: Składki Na Ubezpieczenia Społeczne – Odpowiedzialność Za Zaległości
Podstawa prawna: art. 52 ustawy o usr w zw. z art. 112 Ordynacji Podatkowej.

Sygn. akt III AUa 1037/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 stycznia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Agata Pyjas - Luty

Sędziowie:

SSA Maria Szaroma
SSA Iwona Łuka-Kliszcz (spr.)

Protokolant:

st.sekr.sądowy Dorota Stankowicz

po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2013 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuK. S.
przeciwkoPrezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
przy udziale zainteresowanegoE. S.
o przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania składkowe
na skutek apelacji wnioskodawczyniK. S.
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału VII Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 29 lutego 2012 r. sygn. akt VII U 2492/11

o d d a l a apelację.

Sygn. akt III AUa 1037/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 29 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział VII Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie
K. S.
od dwóch decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia SpołecznegoOddział (...)wK.z dnia 21 października 2011 r. orzekających odpowiedzialnośćK. S.iE. S.za zaległości zmarłejM. Ś.z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od dnia 1 stycznia 2005 r. do 30 września 2006 r. w kwocie(...)zł, w tym odsetki liczone od dnia 4 lipca 2010 r. w kwocie(...)zł.
Sąd Okręgowy ustalił, że zgodnie z decyzją organu rentowego z dnia 22 września 2006 r.K. S.została objęta ubezpieczeniem społecznym rolników od dnia 13 września 2001 r. jako osoba posiadająca status domownika pracującego nagospodarstwie rolnym (...)(jej matki). Do opłacania składek z tego tytułu zobowiązana byłaM. Ś., a na dzień wydania decyzji należność z tytułu składek wynosiła(...)zł. Decyzją z dnia 29 września 2006 r. organ rentowy rozłożył zaległośćM. Ś.z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników zaK. S.na 64 raty, a termin płatności ostatniej raty upływa w dniu 30 września 2014 r.
Ustalił dalej Sąd Okręgowy, że w dniu 1 grudnia 2009 r.M. Ś.darowałaK. S.prowadzone gospodarstwo rolne, a ta z kolei darowała 1/2 części otrzymanego gospodarstwa mężowiE. S.. Decyzjami z dnia 16 lutego 2011 r. organ rentowy stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników dlaK. S.jako domownika stwierdził podleganie przez nią ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnika wraz z obowiązkiem opłacania składek na to ubezpieczenie od dnia 1 grudnia 2009 r. W dniu(...)r.M. Ś.zmarła. Należności z tytułu spłaty rat zaległościM. Ś.były opłacane przezK. S.na jej własne konto ((...)) zamiast na konto matki ((...)).
W tym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy powołując się na treśćart. 112 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa(tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) w zw. zart. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) wywiódł, że nabywcy gospodarstwa rolnego solidarnie odpowiadają całym swoim majątkiem za zobowiązania składkowe zbywcy. Skoro zaśK. S.iE. S.nabili gospodarstwo rolne odM. Ś., to są zobowiązani do uregulowania jej zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Trafnie więc organ rentowy obciążył ich ta odpowiedzialnością w zaskarżonych decyzjach. Zaś odnosząc się do podnoszonych o odwołaniu kwestii przeksięgowania błędnie dokonywanych przezK. S.wpłat tytułem zaległych składek, Sąd Okręgowy stwierdził, że pozostają one poza przedmiotem niniejszego postępowania i mogą być rozważane dopiero po prawomocnym ustaleniu prawidłowości przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązaniaM. Ś.naK. S.i jej męża. A zatem odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
Apelacjęod powyższego wyroku Sądu Okręgowego wywiodła wnioskodawczyniK. S.zaskarżając go w całości. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego oraz procesowego (art. 233 k.p.c.) i w oparciu o wskazane podstawy apelacyjne wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu apelująca podniosła, że Sąd pierwszej instancji uchylił się od rozpatrzenia istoty sprawy. Wprawdzie należało ustalić, kto i na jakiej podstawie jest następcą prawnymM. Ś., to jednak faktycznym przedmiotem sporu było rozstrzygnięcie, jaka jest kwota zaległych składek, które pozostały do uiszczenia. Wpłacała ona bowiem należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników zaM. Ś.na własne konto, czego organ rentowy nie uwzględnił. Nadto Sąd ustalając solidarną odpowiedzialność jej oraz męża za opłatę składek pominął kiedy ten stosunek ( tj. umowa darowizny ) powstał, bowiem opierając się na zasadzie lex retro non agit nie powinien mieć zastosowania do stanu prawnego istniejącego w okresie od dnia 1 stycznia 2005 r. do 30 września 2006 r.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Wbrew zawartym w apelacji twierdzeniom, wobec w zasadzie niespornych okoliczności faktycznych, istotę sporu w niniejszej sprawie stanowiło ustalenie, czy spełnione zostały przesłanki określone wart. 112 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa(tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) w zw. zart. 52 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) dla odpowiedzialności wnioskodawczyniK. S.i jej mężaE. S.za zaległościM. Ś.z tytułu jej składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Przewidziana w art. 112 Ordynacji podatkowej instytucja odpowiedzialności osoby trzeciej – nabywcy majątku podatnika za zobowiązania podatkowe (w niniejszej sprawie zobowiązanie do zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne rolników w oparciu oart. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), ma na celu zabezpieczenie należności Skarbu Państwa, gdy podatnik (płatnik) okaże się niewypłacalny na skutek zbycia majątku. Z treści tego przepisu wynika, że nabywca gospodarstwa rolnego odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze zbywcą za powstałe do dnia nabycia zaległości składkowe związane z prowadzonym gospodarstwem rolnym, chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o tych zaległościach. Skoro więc wnioskodawczyniK. S.wraz z mężemE. S.nabyli w drodze darowizny gospodarstwo rolne odM. Ś.(przy czymE. S.nabył swe prawo już odK. S.) i mieli wiedzę o zaległościach składkowychM. Ś.(tym bardziej, że zaległości te wynikały z objęciaK. S.ubezpieczeniem społecznym rolników jako domownika pracującego nagospodarstwie rolnym (...)za okres od dnia 1 stycznia 2005 r. do 30 września 2006 r.), to zostały spełnione wszystkie przesłanki z powołanego na wstępie art. 112 Ordynacji podatkowej w zw. zart. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówdo przeniesienia na nich tej odpowiedzialności. Zaś z uwagi na fakt, żeM. Ś.już nie żyje, odpowiedzialność ta dotyczy już tylko ich i kwestii wysokości zaległych należności w kwocie na datę śmierciM. Ś.. Słusznie więc stwierdził Sąd pierwszej instancji, że zaskarżone decyzje organu rentowego przenoszące odpowiedzialność z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolnikówM. Ś.na wnioskodawczynięK. S.i jej mężaE. S.są prawidłowe.
Trafne też Sąd pierwszej instancji stwierdził, że podnoszone przez wnioskodawczynię zarzuty sprowadzające się do kwestionowania kwoty zaległych składek, za które została na nią i jej męża przeniesiona odpowiedzialność, pozostają poza zakresem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, a to nie oznacza braku rozpoznania istoty sprawy. Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ma charakter odwoławczy, a jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem decyzji organu rentowego. Zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznaczony jest w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego determinowanego zakresem odwołania od tejże decyzji (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 1 września 2010 r., III UK 15/10, LEX nr 667499 oraz z dnia 9 września 2010 r., II UK 84/10, LEX nr 661518, a także powołane tam orzecznictwo). Oznacza to, że zakres rozpoznania w sprawie zakresu ubezpieczeń społecznych musi dotyczyć przedmiotu rozstrzygnięcia decyzji organu rentowego. Skoro zaś w niniejszej sprawie przedmiotem tym było przeniesienie odpowiedzialności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników na nabywców gospodarstwa rolnego i kwestia wysokości należności w dacie śmierciM. Ś., to kwestia aktualnej wysokości należności z tego tytułu, w tym także ewentualne zarzuty o późniejszym (tj. po śmierciM. Ś.) uregulowaniu całości bądź części tych należności – pozostawała poza zakresem rozpoznania sprawy. Obowiązkiem Sądu Okręgowego było zweryfikowanie trafności zaskarżonych decyzji poprzez poczynienie ustaleń w zakresie zasadności dokonanego przez organ rentowy przeniesienia odpowiedzialności za zaległości składkoweM. Ś.na wnioskodawczynię i zainteresowanego w związku z nabyciem przez nich gospodarstwa rolnego odM. Ś., czyli zasadny na jakiej ta odpowiedzialność została przeniesiona i jej podstaw prawnych oraz faktycznych. Sąd pierwszej instancji nie był natomiast władny orzec w kwestii aktualnej wysokości kwot z tytułu zaległych składek objętych tą odpowiedzialnością. W zaskarżonych decyzjach organ rentowy nawet nie odniósł się do wysokości zaległych należności składkowych poM. Ś.i zaliczeniu na ich poczet dokonanych wpłat, bowiem w ogóle tej kwestii nie rozstrzygał. Orzekł bowiem dopiero o zasadzie, na jakiej wnioskodawczyni i zainteresowany ponoszą odpowiedzialność, aby ewentualnie dopiero w dalszej kolejności ustalić, jakiej wysokości zaległości zostały już uregulowane. Tym samym merytoryczne rozpoznanie tego rodzaju zarzutów przez sąd, bezpośrednio w postępowaniu przed tym sądem, z pominięciem organu rentowego i bez umożliwienia ustosunkowania się przez ten organ, jako powołany do podejmowania decyzji w tym zakresie, nie znajduje oparcia w żadnym z obowiązujących przepisów prawa.
Zatem kwestie związane z bieżącą wysokością zaległości składkowych poM. Ś., jak i możliwością zarachowania na ich poczet błędnie dokonanych przez wnioskodawczynię wpłat (które uiszczała na konto własne, a nieM. Ś.), pozostawało poza zakresem kognicji Sądu zakreślonej przedmiotem niniejszego procesu – kontrolą zgodności z prawem, w aspekcie formalnym i materialnym, zaskarżonych w sprawie decyzji organu rentowego stwierdzających odpowiedzialność wnioskodawczyni i zainteresowanego za zaległości składkoweM. Ś.istniejące w dacie jej śmierci. Nawet jeśli po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego okazałoby się, że zasadne są zarzuty wnioskodawczyni o częściowym (bądź całkowitym) uregulowaniu zaległych należności składkowych poM. Ś., których to okoliczności organ rentowy nie weryfikował i o nich nie rozstrzygał, to i tak wymagałoby to odrębnej oceny, jednakże nie w toku postępowania sądowego dotyczącego samej zasady, na jakiej doszło do przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania składkowe osoby trzeciej, lecz w odrębnym postępowaniu przed organem rentowym Dopiero zapadłe w wyniku tego postępowania rozstrzygnięcie, które zostanie wyrażone w decyzji, będzie przedmiotem kontroli sądu ubezpieczeń społecznych, o ile wnioskodawczyni zaskarży je odwołaniem.
Należy jeszcze zauważyć, że zawarty przezM. Ś.z organem rentowym układ ratalny (wyrażony w decyzji organu rentowego z dnia 29 września 2006 r.) dotyczył tylko sytuacji prawnejM. Ś.i z chwilą jej śmierci przestał obowiązywać (wygasł). Nie może on więc stanowić podstawy do uregulowania należności przez wnioskodawczynię i zainteresowanego, albowiem to nie oni byli stronami tego układu. Nie mogą oni więc powoływać się na zawarty w nim harmonogram spłat zaległych należności i przewidziane raty.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżony wyrok oparty na niewadliwych ustaleniach faktycznych odpowiada prawu, dlatego też na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł jak w sentencji.