Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 391/13
Data wyroku: 2013-06-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Walter Komorek, Andrzej Niedużak, Grażyna Matuszek
Słowa kluczowe: Testament
Podstawa prawna: art. 385 k.p.c.

Sygn. akt I ACa 391/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 czerwca 2013 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

Prezes SA Andrzej Niedużak (spr.)

Sędziowie:

SSA Walter Komorek
SSA Grażyna Matuszek

Protokolant:

Justyna Łupkowska

po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2013 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwaT. J.
przeciwkoM. S. (1),M. S. (2),Funduszowi (...) S.A.Spółce komandytowo-akcyjnej wW.
o ustalenie
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu
z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I C 373/12

1
oddala apelację;

2
zasądza od powódki na rzeczFunduszu (...) S.A.Spółki komandytowo-akcyjnej wW.kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
T. J.domagała się ustalenia, że czynność prawna w postaci umowy zawartej w dniu 6 września 2011 r. pomiędzyM. S. (2)iJ. S.z jednej strony aFunduszem (...) S.A.wW.,na mocy której przeniesiona została na rzecz Funduszu własność spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w zamian za spełnianie dożywotniego świadczenia pieniężnego (umowa renty odpłatnej).
PozwanyFundusz (...) S.A.Spółka komandytowo−akcyjnawW.domagała się oddalenia powództwa podnosząc w pierwszej kolejności, że po stronie powódki występuje brak niezbędnego interesu prawnego.
PozwanaM. S. (2)uznawała powództwo w całości.
PozwanyM. S. (1)– spadkobiercaJ. S.nie zajął stanowiska w sprawie.
Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z dnia 11 grudnia 2012 r. oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanego Funduszu 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Okręgowy ustalił, żeT. J.jest córką pozwanejM. S. (2)i pasierbicąJ.S.S.. PozwanyM. S. (1)jest synemJ.S.S.. Testamentem z dnia 21.04.1998 r. powódkaT. J.została przez swoją matkę powołana do całego spadku.W dniu 6 września 2011 r.M. S. (2)i jej mążJ.S.S.zawarliw formie aktu notarialnego zFunduszem (...) S.A.wW.umowę, na mocy której przenieśli na pozwany Fundusz własność spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu nr (...)położonego wO.przyul. (...),w zamian za spełnienie na ich rzecz dożywotnio powtarzalnych świadczeń pieniężnych (umowa renty odpłatnej). W dniu 10.03.2012 r.J.S.S.zmarł. Rodzina małż.S.na początku 2012 r. powzięła wiadomość o treści dokonanej przez nich czynności prawnej. PozwanaM. S. (2)ur. w (...)r. cierpi na wiele schorzeń.
W ocenie Sądu Okręgowego powódka wykazała jedynie swój interes faktycznyw wytoczeniu powództwa, co nie wystarcza do jego uwzględnienia. Konieczne jest wykazanie interesu prawnego, tego zaś powódka nie wykazała. Sąd podkreślił,że powódka nie pozostaje w jakimkolwiek stosunku prawnym z pozwanym Funduszem Hipotecznym. Dalej Sąd Okręgowy wskazał, że po stronie pozwanej występuje współuczestnictwo konieczne, co oznacza, że do skutecznego uznania powództwa potrzebna jest zgoda wszystkich współuczestników.
W złożonej apelacji powódka podnosiła zarzuty naruszeniaart. 189 k.p.c.przez błędne przyjęcie przez Sąd, iż nie ma ona interesu prawnego w wytoczeniu powództwa, podczas gdy będąc testamentową spadkobierczyniąM. S. (2), przysługuje jej interes prawny. Dalej powódka zarzucała, że Sąd nie rozpoznał istotysprawy ograniczając się do oddalenia powództw w oparciu o przesłankę unicestwiającą, tj. brak interesu prawnego w wytoczeniu powództwa.
W odpowiedzi na apelację pozwany Fundusz Hipoteczny domagał się oddalenia apelacji i zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji są wyczerpujące i nie są przez strony podważane. Sąd Apelacyjny akceptuje te ustalenia i przyjmuje za podstawę faktyczną wyrokowania.
Problematyka granic dopuszczalności korzystania z tej formy ochrony prawnej, jaką daje uregulowane wart. 189 k.p.c.powództwo o ustalenieprzez sąd stosunku prawnego lub prawa, nie jest wolna od kontrowersji.Ich źródłem stała się zmiana pierwotnej regulacjiKodeksu postępowania cywilnegow tym przedmiocie oraz przyjmowana na tle wcześniejszych regulacji praktyka.Spory dotyczyły w szczególności tego, czy dopuszczalne jest dochodzenie na drodze powództwa ustalającego tylko roszczeń wypływających z ustalonego stosunku prawnego jeszcze niewymagalnych, innymi słowy, czy wymagalność roszczenia eliminowała możliwość korzystania z tej formy ochrony prawnej na rzecz powództwao świadczenie. Obecnie przyjmuje się elastyczne pojmowanie interesu prawnego,z uwzględnieniem celowościowej jego wykładni, konkretnych okoliczności danej sprawy i od tego, czy w drodze innego powództwa (oświadczenie) stronamoże uzyskać pełną ochronę. Interes prawny powoda jest przesłanką materialnoprawną powództwa o ustalenie. Stwierdzenie jego braku powoduje oddalenie powództwa z powodu jego bezzasadności (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2004 r., II CK 387/02, LEX Nr 391789; z dnia 18 czerwca 2009 r., II CSK 33/09, OSNC –ZD 2010, Nr B, poz. 47; także wyrok SA w Łodzi z dnia13 grudnia 2012 r., III APa 15/12, LEX Nr 1282764). Jak wskazał Sąd Najwyższyw wyroku z dnia 19 listopada 2012 r. (II PK 106/12, LEX Nr 1284745), orzekając na podstawieart. 189 k.p.c.sąd nie może stwierdzić, że powód nie ma interesu prawnego w ustaleniu stosunku prawnego lub prawa, nie identyfikując stosunku lub prawa przez wskazanie przepisu, z którego ten stosunek prawny lub prawo wynika. Podsumowując powyższe należy stwierdzić, żeart. 189 k.p.c.można traktować jako przepis, który przyznaje prawo do obrony praw podmiotowych. Identyfikacja tych praw podmiotowych jest warunkiem skutecznego ubiegania się o ich ochronę. Innymi słowy można powiedzieć, że konieczne jest wskazanie przedmiotu (obiektu) ochrony. PowództwoT. J.podlegało oddaleniu ponieważ powódka nie dysponuje prawem nadającym się do ochrony. Sama powódka upatruje tego prawa w tym, że jak sądzi (ma nadzieję wynikającą z treści testamentu), zostanie spadkobierczynią swojej matkiM. S. (2). Jako spadkobierczyni nie uzyska korzyści, których oczekiwała. Opisana sytuacja ukazuje wyraźnie, że powódka nie dysponuje żadnym podlegającym ochronie prawem podmiotowym. Prezentując odmienne stanowisko powódka myli roszczenie istniejące lecz jeszcze nie wymagalne z brakiem roszczenia. Akceptacja argumentów powódki prowadziłaby do niemożliwego do przyjęcia modelu zaskarżalności czynności rozporządzających spadkodawcy przez każdego potencjalnego spadkobiercę.
Skoro Sąd prawidłowo ocenił, że powódka nie ma interesu prawnegow wytoczeniu powództwa i z tego powodu powództwo oddalił, to nie ma podstaw twierdzenia, że Sąd nie rozpoznał istoty sprawy. Mając to na uwadze, na podstawieart. 385 k.p.c., apelację powódki oddalono. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.

MR-K