Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1059/12
Data wyroku: 2013-04-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Orechwa-Zawadzka, Maria Jolanta Kazberuk, Marek Szymanowski
Słowa kluczowe: Nauczyciel
Podstawa prawna: art. 2,4 ustawy z dnia 22 V 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych

Sygn.akt III AUa 1059/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 kwietnia 2013r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Barbara Orechwa-Zawadzka (spr.)
Sędziowie: SA Maria Jolanta Kazberuk
SA Marek Szymanowski
Protokolant: Barbara Chilimoniuk
po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 r. w Białymstoku
sprawy z wnioskuS. N.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
nauczycielskie świadczenie kompensacyjne
na skutek apelacji wnioskodawcyS. N.
od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 29 czerwca 2012 r. sygn. akt V U 735/12

I
zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.z dnia 13 kwietnia 2012r. i przyznajeS. N.prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od dnia 5 września 2011r.,

II
stwierdza, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do przyznania świadczenia,

III
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.na rzeczS. N.kwotę 150 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję ( w tym 120 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego).

Sygn. akt III AUa 1059/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 13 kwietnia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.odmówiłS. N.prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
Od powyższej decyzjiS. N.wniósł odwołanie.
Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku oddalił odwołanie.
Sąd pierwszej instancji ustalił, żeurodzonemu dnia (...)S. N.organ rentowy ustalił ogólny staż ubezpieczeniowy wynoszący 38 lat i 25 dni (32 lata 4 miesiące i 23 dni okresów składkowych, 5 lat 8 miesięcy i 2 dni okresów nieskładkowych) oraz staż pracy nauczycielskiej w jednostkach wskazanych wart. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych(Dz.U.2009.97.800) wynoszący 19 lat i 10 dni. Do okresu pracy nauczycielskiej nie został zaliczony okres nauczania religii w(...)od 01.09.1987 r. do 31.08.1990 r. jako nie wymieniony w w/w przepisie. Organ rentowy wyłączył również z okresu pracy w jednostkach wymienionych w art. 2 ust. 1 powyższej ustawy, okresy pobierania zasiłków chorobowych i przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia.
Przedmiotem odwołania była odmowa zaliczenia do okresu pracy nauczycielskiej, okresu nauczania religii od 01.09.1987 r. do 31.08.1990 r. w pełnym wymiarze godzin, potwierdzonego zaświadczeniem(...)z dnia 31.08.1998 r. (k. 6 akt emerytalnych).
Sąd I instancji dokonał analizy sprawy pod kątem art. 4 ust. 1 i 2, a także art. 2 pkt 1 w/w ustawy i wskazał, iż nauczanie religii w salach katechetycznych na terenie Parafii nie zostało wymienione wart. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnychjak również wart. 2 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty(Dz.U.2004.256.2572 z późn. zm.).
W tej sytuacji Sąd uznał, iż nie ma podstaw do zaliczenia spornego okresu jako okresu pracy nauczycielskiej. Zdaniem Sądu I instancji jednym z warunków koniecznych do przyznania świadczenia kompensacyjnego, będącego świadczeniem o innym charakterze niż emerytura nauczycielska przyznawana na podstawie art. 88 ustawy – Karta Nauczycielska, jest udowodnienie co najmniej 20 lat pracy w jednostkach oświaty wymienionych ściśle wart. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, a tego warunku skarżący nie spełnia.
Wskazując na powyższe Sąd Okręgowy oddalił odwołanie na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
S. N.zaskarżył powyższy wyrok, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:
-art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22.05.2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnychpoprzez uznanie, że odwołujący nie spełnił przewidywanych tymże artykułem warunków do przyznania świadczenia nauczycielom, w sytuacji, gdy z analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca osiągnął odpowiedni wiek, posiada niezbędny okres składowy jak i nieskładkowy oraz rozwiązał stosunek pracy,
-art 2 pkt 1 ustawy z dnia 22.05.2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnychpoprzez uznanie, że nauczanie religii w salach katechetycznych nie kwalifikuje się jako nauczanie w jednostkach wymienionych w w/w przepisie.
Skarżący zarzucił też naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności:
-art. 233 § 1 i art. 328 k.p.c.przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego i brak ustosunkowania się w uzasadnieniu do dowodów, którym Sąd nie dał wiary; „niezaliczenie do wymaganych ustawowo 20 lat okresu składkowego i nieskładkowego okresu zatrudnienia odwołującego w latach od 01.09.1987 r. do 31.08.1990 r.” oraz niewzięcie pod uwagę dowodów w postaci wyjaśnień odwołującego dotyczących zatrudnienia jako nauczyciela w szkołach podstawowych wK.,P.,Z.,O.oraz zaświadczenia wydanego przez Arcybiskupa(...)wB.. Skarżący na podstawieart. 368 § 1 pkt 4w zw. zart. 217 § 1 oraz art. 227 i 232 kpcwniósł o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia z dnia 6.07.2012 r. wystawionego przez(...)(k. 25).
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku i przyznanie nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego oraz o zasądzenie na rzecz odwołującego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Białymstoku, z uwzględnieniem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna.
W przedmiotowej sprawie wnioskodawca domagał się przyznania mu nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
Zgodnie zart. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych(Dz.U.2009.97.800) świadczenie przysługuje nauczycielom, którzy spełnili łącznie następujące warunki:
1) osiągnęli wiek, o którym mowa w ust. 3 (w tym przypadku 55 lat);
2) mają okres składkowy i nieskładkowy w rozumieniuustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm.4), wynoszący 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa wart. 2 pkt 1, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć;
3) rozwiązali stosunek pracy.
Przepisust. 2tego artykułu przewiduje, że nauczycielom spełniającym warunki określone wust. 1 pkt 1 i 2świadczenie przysługuje również w przypadku rozwiązania stosunku pracy lub wygaśnięcia stosunku pracy w okolicznościach określonych wart. 20 ust. 1, 5c i 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674, z późn. zm.5).
Powołany wyżej art. 2 pkt 1 ww. ustawy stanowi, iż użyte w ustawie określenie nauczyciel oznacza nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w
a) publicznych i niepublicznych przedszkolach,
b) szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych,
c) publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego i placówkach, o których mowa wart. 2 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty(Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.2).
Bezspornym w sprawie był fakt wykonywania przez wnioskodawcę pracy nauczyciela religii w okresie od 1 września 1987 r. do 31sierpnia 1990 r. w wymiarze co najmniej połowy obowiązującego czasu pracy, co przyznał pełnomocnik organu rentowego podczas rozprawy apelacyjnej z dnia 17 kwietnia 2013 r. Pozwany kwestionował jednak możliwość zaliczenia w/w okresu nauczania religii w salach katechetycznych, do okresu 20 lat wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa w art. 1 pkt 1 ustawy.
Ustosunkowując się do możliwości zaliczenia pracy wnioskodawcy jako nauczyciela religii, wykonywanej w salach parafialnych, do wymaganego ustawą 20-letniego okresu pracy w w/w jednostkach, należy zdaniem Sądu Apelacyjnego przywołać uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2001 r., sygn. III ZP 32/00, OSNP 2002/7/165, Lex nr 47590, w której stwierdzono, iż okres nauczania religii w katechizacji parafialnej w ramach stosunku pracy, przed dniem 25 października 1990 r. jest okresem pracy nauczycielskiej w rozumieniuart. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz. U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.). W uzasadnieniu uchwały wskazano, iż nie ma podstaw ani prawnych, ani aksjologicznych do różnego traktowania katechizacji (nauki religii), ani w zależności od tego, kto był jej nauczycielem, ani od miejsca, gdzie się odbywała, w szkole, czy też w parafii, a nakaz nauczania religii przez katechetów (co miało też miejsce w sytuacji wnioskodawcy) wyłącznie poza szkołami państwowymi nie może decydować o odmiennym traktowaniu "stanów faktycznych sprzed 1 września 1990 r. i po tej dacie - skoro rodzaj i sposób wykonywania, cel i znaczenie nauki religii, było w każdym czasie identyczne”. W wyroku z dnia 30 lipca 1997 r., sygn. II UKN 201/97, OSNP 1998/11/347, Lex nr 32701 Sąd Najwyższy uznał, iż parafialna działalność katechetyczna prowadzona przez katechetę w wymiarze co najmniej połowy obowiązującego wymiaru zajęć jest pracą nauczycielską w rozumieniuart. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela(Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) w związku zart. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej(Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.). W wyroku z dnia 3 sierpnia 2000 r., sygn. II UKN 661/99, OSNP 2002/4/93, Lex nr 45357 Sąd Najwyższy wskazał, że nauczanie religii w punktach katechetycznych prowadzonych przez osoby prawneKościoła (...)(parafie) przed wejściem w życieustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej(Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.) oraz zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 kwietnia 1996 r. w sprawie szczegółowego zakresu uprawnień i obowiązków nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w szkołach (placówkach) prowadzonych przez osoby prawneKościoła (...)(M.P. Nr 30, poz. 316) było pracą nauczycielską w rozumieniuart. 1 ust. 1w związku zart. 3 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz. U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) orazart. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty(jednolity tekst: Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 ze zm.).
Sąd Apelacyjny w pełni podziela stanowisko Sądu Najwyższego wymienione w w/w wyrokach. Wprawdzie nie ulega wątpliwości, iż sale katechetyczne nie zostały wymienione wart. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, a nauczycielskie świadczenie kompensacyjne nie jest tożsame z emeryturą nauczycielską z art. 88 Karty Nauczyciela, jednak w ocenie Sądu Apelacyjnego uznać należało, iż cel tychże świadczeń jest taki sam i ma na celu zapewnienie środków utrzymania nauczycielom do czasu uzyskania pełnych uprawnień emerytalnych. Potwierdza to m.in. uzasadnienie projektuustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, w którym stwierdzono, iż do końca 2008 r. nauczyciele mogli korzystać z uprawnienia do wcześniejszej emerytury w oparciu oart. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela(Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.). Uprawnienie to przysługiwało nauczycielom, którzy legitymowali się 30-letnim stażem pracy, w tym 20-letnim stażem pracy nauczycielskiej. Celem przedmiotowej ustawy było wprowadzenie przejściowego rozwiązania, adresowanego do nauczycieli, którzy obecnie mają stosunkowo długi staż pracy.
Z wyjaśnień wnioskodawcy złożonych podczas rozprawy apelacyjnej wynika, iż wykonywał pracę jak każdy nauczyciel. Co roku na okres nauki szkolnej otrzymywał misję odB.do prowadzenia nauki religii, 2 razy w roku był wizytowany przez przełożonego. Program katechezy był układany w oparciu o podręczniki metodyczne do katechezy. Prowadził dziennik lekcyjny. Uczniowie przychodzili na katechezę albo przed rozpoczęciem lekcji w szkole, albo po zakończeniu lekcji. Zajęcia trwały nawet do godziny 17-18. Rozkład nauki religii był dostosowany do planu zajęć szkolnych poszczególnych klas uczących się w Szkole Podstawowej wK.,O., wP., wZ.. Plan lekcji religii był uzgodniony z dyrekcją szkoły. Nauczanie religii było osobistym obowiązkiem wnioskodawcy. Lekcje religii były prowadzone w punktach katechetycznych, ustalonych przez władzę kościelną.
W ocenie Sądu Apelacyjnego w przedmiotowej sprawie zachowują aktualność wszystkie argumenty podniesione w przytoczonych orzeczeniach Sądu Najwyższego, dające podstawę do zaliczenia pracy katechetycznej wnioskodawcy wykonywanej w latach 1987-1990, w warunkach przez niego podanych (i nie kwestionowanych przez organ rentowy), do okresu 20 lat pracy, wymienionej wart. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Z tych względów zaistniały warunki do uwzględnienia apelacji i przyznania prawa do świadczenia przy uwzględnieniu art. 7 i 18 ustawy.
Zgodnie z art. 118 ust. 1a. ustawy o FUS w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego konieczne jest ustalenie, czy organ rentowy ponosi odpowiedzialność za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.
W ocenie Sądu Apelacyjnego w przedmiotowej sprawie organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do przyznania świadczenia (art. 118 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U.2009.153.1227 z późn. zm.).
Ustalenie ostatniej okoliczności dotyczącej spełnienia przez wnioskodawcę warunku zart. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnychnastąpiło ostatecznie przed Sądem Apelacyjnym.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.iart. 118 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
O kosztach procesu Sąd Apelacyjny orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 2 k.p.c.w zw. z§ 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2002 r., nr 163 poz. 1349 ze zm.), z czego kwotę 30 zł. stanowi opłata od apelacji, a kwota 120 zł. stanowią koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.