Sąd Okręgowy w Koszalinie
VII Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VII Ca 538/12
Data wyroku: 2013-04-03 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Barbara Lubner, Wiesława Stawczyk, sędzia Tadeusz Szkudlarek
Słowa kluczowe: Księgi Wieczyste
Podstawa prawna: art.31 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, art. 626 (8) § 2 kpc
Teza: sporządzone przez Starostwo odpisy z posiadanych przez nie oryginalnych decyzji z innych dokumentów i byłego Urzędu Rejonowego w Koszalinie odnoszące sie do gruntów w obecnym powiecie sławieńskim mają taka samą moc jak odpisy tych dokumentów wydane przez organy do 31.12.1998 r. (a więc wydane w okresie dgy jeszcze istniały). To oznacza, że mogą one stanowic podstawe prawna wpisu do księgi wieczystej.

Sygn. akt: VII Ca 538/12

POSTANOWIENIE
Dnia 3 kwietnia 2013 roku

Sąd Okręgowy w Koszalinie VII Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia SO Tadeusz Szkudlarek (spr.)
Sędziowie: SO Barbara Lubner, SO Wiesława Stawczyk
Protokolant: st. sekr. sądowy Izabela Wałęga
po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2013 roku w Koszalinie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuA. P.
z udziałem Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę(...)
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Koszalinie
z dnia 26 kwietnia 2012 roku,
sygn. akt Dz. Kw 3238/12
(Kw nr(...)),
p o s t a n a w i a :
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że nakazać Sądowi Rejonowemu w Koszalinie, aby w dziale Iksięgi wieczystej (...)- prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej własnośćA. P.i położonej we wsiB., gminieM., powiecie(...)- wpisał trzy działki niezabudowane położone w tejże wsi: nr 51 (grunty orne 0,23 ha idrogi (...)ha), nr 82/1 (łąki trwałe 0,82 ha i rowy 0,05 ha) i nr 102/1 (łąki trwałe 1,78 ha, nieużytki 0,009 ha i rowy 0,13 ha) oraz nową powierzchnię nieruchomości 23,7000 ha w miejsce 20,5700 ha -

na podstawie
1. wniosku z 15.02.2012 r., Dz. Kw 3238/12 (k.71-73 i 99);
2. decyzji nr GOT-472/66/79 z 14.05.1979 r. Urzędu Wojewódzkiego wK.(k.150 poz.2);
3. wykazu oświadczeń uczestników wymiany gruntów weB.z 6.07.1979 r. (k.150 poz.1);
4. wykazu zmian gruntowych we wsiB.nr(...)z 28.12.1979 r. (k.150 poz.4);
5. decyzji nr GOT-473-/66/79 z 13.09.1979 r. Urzędu Wojewódzkiego wK.(k.150 poz.3);
6. wykazu zmian gruntowych we wsiB.z 10.04.1996 r. (k.150 poz.6);
7. decyzji nr GG.I.7410-2-213/96 z 31.12.1996 r. Urzędu Rejonowego wK.(k.94);
8. wypisu z rejestru gruntów i wyrysu z mapy ewidencyjnej z 3.11.2010 r. ze Starostwa Powiatowego wS.(k.100-101).

(-) B.L.(-)T. S.(-)W. S.
Sygn. akt: VII Ca 538/12

UZASADNIENIE
Sąd Powiatowy wS.w dniu 14 grudnia 1959 r. wydał postanowienie o założeniuksięgi wieczystej Kw (...)dla nieruchomości położonej we wsiB., gromadzieO., powiecie(...), składującej się z siedmiudziałek o numerach (...)o łącznej powierzchni 11,56 ha, której właścicielem na podstawie aktu nadania nr 55 z 1 kwietnia 1959 r. stał sięA. P., synW.iM.. Ta nieruchomość razem z udziałemA. P.w 1/2 części w zabudowanej działce siedliskowej wB.o obszarze 0,45 (opisanej wksiędze wieczystej Kw (...)) stanowiła gospodarstwo rolne.
Notarialną umową darowizny z 8 marca 1969 r.A. P.iW. P.przenieśli własność gospodarstwa rolnego, opisanego wksięgach wieczystych Kw (...)iKw (...), na swojego synaA. P.. Na podstawie tej umowy ówczesne Państwowe Biuro Notarialne wS.w dniu 8 marca 1969 r. wpisało obdarowanego jako właściciela doksiąg wieczystych Kw (...)iKw (...)(dawniejKw (...)i(...)).
Notarialną umową sprzedaży z 14 listopada 1972 r.A. P.nabył od Skarbu Państwa dwie działki położone wB.: nr 34/3 o obszarze 0,87 ha i nr 103 o obszarze 3,62 ha. Nieruchomość powiększyła się do 16,05 ha.
[Uwaga SO: W aktach księgi aż do lutego 2012 r. nie było śladu zmian w konfiguracji nieruchomości, jakie wystąpiły w 1979 r. Wtedy to w ramach postępowania wymiennegoA. P.oddał Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Państwowy Fundusz Ziemi swojedziałki nr (...), a w zamian otrzymał od(...)działki nr (...). Wkrótcedziałki skarbowe nr (...)zostały połączone zdziałkami skarbowymi nr (...)w jednądziałkę skarbową nr (...)].
Notarialną umową sprzedaży z 24 września 1982 r.A. P.nabył od Skarbu Państwa trzy działki położone wB.: nr 35/3 o obszarze 2,11 ha, nr 82/2 o obszarze 0,68 ha i nr 108/1 o obszarze 1,16 ha. Nieruchomość powiększyła się do 20,00 ha.
Prawie rok później, notarialną umową sprzedaży z 30 sierpnia 1983 r.A. P.nabył od Skarbu Państwadziałkę nr (...)o obszarze 3,24 ha. Nieruchomość powiększyła się do 23,24 ha.
Po ostatniej z wymienionych transakcji wksiędze wieczystej Kw (...)(dawnejKw (...)) ujawnionych było trzynaście działek o numerach: 33, 34/3, 35/3, 36, 50, 71, 82/2, 83, 98, 98/1, 98/2, 103 i 108/1. Taki stan działu I księgi wieczystej przetrwał bez zmian do 1997 r. Kilka lat wcześniej, z dniem 1 stycznia 1992 r., zostały zlikwidowane państwowe biura notarialne, a prowadzenie ksiąg wieczystych przekazano sądom, w których utworzono wydziały ksiąg wieczystych. Taki wydział powstał także w Sądzie Rejonowym w Koszalinie. Wtedyksięga wieczysta Kw (...)otrzymała nowy numerKw (...), który nosi do dziś (w systemie elektronicznym ta księga ma oznaczenie(...)).
W dniu 21 stycznia 1997 r. były Urząd Rejonowy wK.zawiadomił Sąd Rejonowy w Koszalinie o zmianach w obrębie nr 185 wB., gminieM., które wystąpiły na skutek modernizacji ewidencji gruntów, przeliczeniu klasyfikacji i włączeniu rowów. W związku z powyższym według(...)w miejscedziałki nr (...)o obszarze 3,24 ha należy wpisaćdziałkę nr (...)o obszarze 3,29 ha, zaś w miejscedziałki nr (...)o obszarze 3,62 ha należy wpisaćdziałkę nr (...)o obszarze 3,64 ha. Sąd Rejonowy w Koszalinie w dniu 21 stycznia 1997 r. ujawnił te zmiany w dziale Iksięgi wieczystej Kw (...), w tym nową powierzchnię całej nieruchomości 23,31 ha.
W dniu 18 marca 1997 r. były Urząd Rejonowy wK.zawiadomił Sąd Rejonowy w Koszalinie o zmianach w numeracji działek w obrębie 185 wB., gminieM., które były następstwem modernizacji ewidencji gruntów, przeliczenia klasyfikacji i włączenia rowów. W związku z tym w miejscedziałki nr (...)o obszarze 1,16 ha należy wpisaćdziałkę nr (...)o obszarze 1,18 ha. Sąd Rejonowy w Koszalinie w dniu 25 marca 1997 r. ujawnił te zmiany w dziale Iksięgi wieczystej Kw (...), w tym nową powierzchnię całej nieruchomości 23,33 ha.
W dniu 24 czerwca 1997 r. były Urząd Rejonowy wK.zawiadomił Sąd Rejonowy w Koszalinie, że wksiędze wieczystej Kw (...)należy dokonać zmian polegających na wykreśleniudziałek nr (...). Swoje stanowisko Urząd uzasadnił tym, żedziałka nr (...)o obszarze 3,24 ha wpisana na podstawie aktu notarialnego z 30 sierpnia 1983 r. została utworzona z czterechdziałek: nr (...)(o obszarze 2,15 ha i 0,46 ha), które były wpisane w dziale I już w dniu założenia księgi wieczystej, orazdziałek nr (...)(o obszarze 0,44 ha i 0,23 ha), które nie miały założonej księgi wieczystej i stanowiły własność Skarbu Państwa. Zatem powierzchniadziałek nr (...)została w księdze wieczystej ujęta podwójnie: raz jakodziałki nr (...)(razem 2,61 ha) oraz powtórnie wdziałce nr (...)(3,24 ha), która od stycznia 1997 r. ma nr 98/3 (obszar 3,29 ha). Sąd Rejonowy w Koszalinie w dniu 24 czerwca 1997 r. wykreślił z działu Iksięgi wieczystej działki nr (...)i wpisał nową powierzchnię ogólną nieruchomości 20,72 ha.
Aktem notarialnym z 21 marca 2001 r.A. P.sprzedałW. C.działkę nr (...)o powierzchni 0,1500 ha. Sprzedana działka w dniu 7 listopada 2001 r. została odłączona odksięgi wieczystej Kw (...)i założono dla niej nowąksięgę wieczystą Kw (...)ze stosownymi wpisami na rzeczW. C.. Wksiędze wieczystej Kw (...)Sąd Rejonowy wpisał nowy obszar nieruchomości 20,57 ha.
Od 7 listopada 2011 r. do dziś wpisy w dziale Iksięgi wieczystej Kw (...)nie uległy zmianie. Figuruje w nim dziesięćdziałek o numerach (...)o łącznym obszarze 20,5700 ha (zob. wydruk zupełny treściksięgi wieczystej (...)według stanu z 13.06.2012 r.: k.132-135).

W dniu 15 lutego 2012 r. do Sądu Rejonowego w Koszalinie wpłynął wniosekA. P.o ujawnienie wksiędze wieczystej Kw (...)trzech nowychdziałek: nr (...)(obszar 0,26 ha), nr 82/1 (obszar 0,87 ha) i nr 102/1 (obszar 2,00 ha). Wnioskodawca dołączył do wniosku następujące dokumenty jako podstawę wpisu:
1. kopię decyzji nr GOT-472/66/79 z 14 maja 1979 r. Urzędu Wojewódzkiego wK.Wydział(...), Leśnictwa i Skupu w sprawie podjęcia postępowania wymiennego niezabudowanych gruntów na terenie wsiB., gminieM.[decyzja dotyczyła gruntów Państwowego Funduszu Ziemi,A. P.i trzech innych rolników zB.]
(zob. tę decyzję k.75-76)
2. kopię załącznika do protokołu okazania projektu wymiany z 6 lipca 1979 r. - w postaci "Wykazu oświadczeń uczestników wymiany gruntów" we wsiB., gminieM.z 6 lipca 1979 r. [wykaz obejmował grunty(...),A. P.i trzech innych rolników oraz oświadczenia tychże osób]
(zob. ten "Wykaz oświadczeń" k.77-78)
3. kopię Wykazu zmian gruntowych sporządzonego 28 grudnia 1979 r. przez geodetęA. K., dotyczącego działek we wsiB., gminieM., należących do(...),A. P.i innych rolników indywidualnych [wynikało z niego, żeA. P.miał oddać Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez(...)swojedziałki nr (...)o łącznym obszarze 2,61 ha, a w zamian otrzymać działki Skarbu Państwa z zasobu(...)nr 51 (0,26 ha), nr 82/1 (0,87 ha) i nr 102 (1,99 ha) - razem 3,12 ha]
(zob. wykaz zmian gruntowych k.79-82)
4. kopię decyzji nr GOT-473/66/79 z 13 września 1979 r. Urzędu Wojewódzkiego wK.Wydział(...), Leśnictwa i Skupu w sprawie zatwierdzenia projektu wymiany niezabudowanych gruntów na terenie wsiB., gminieM.[w punkcie 1 tej decyzji orzeczono o zatwierdzeniu projektu wymiany gruntów na terenie wsiB.o ogólnym obszarze 23,50 ha, który to projekt sporządził i wykazał na mapie geodetaA. K.- na decyzji umieszczono klauzulę, że decyzja jest ostateczna; odpisy decyzji otrzymaliA. P.i inni uczestnicy postępowania]
(zob. tę decyzję k.92-93)
5. kopię decyzji byłego Urzędu Rejonowego wK.z 31 grudnia 1996 r. nr GG.I.7410-2-213/96 o zmianiedziałki nr (...)o obszarze 1,9900 ha wdziałkę nr (...)o obszarze 2,0000 ha, która była wynikiem włączenia rowów do tej działki
(zob. tę decyzję k.94)
6. oryginalny Wypis z rejestru gruntów i Wyrys z mapy ewidencyjnej z 3 listopada 2010 r., sporządzony przez Starostwo Powiatowe wS.[wynika z niego, że położone wB., gminieM.,działki nr (...)(obszar 0,26 ha), nr 82/1 (obszar 0,87 ha) i nr 102/1 (obszar 2,00 ha) stanowią własnośćA. P., synaA.iW.i że ujawnione są wksiędze wieczystej Kw (...)].
(zob. ten wypis i wyrys k.100)
Dokumenty wymienione wyżej w punktach 1-5 to kserokopie oryginałów potwierdzone za zgodność w dniu 3 lutego 2012 r. przez notariuszaE. K.zeS..
Sąd Rejonowy w Koszalinie zarządzeniem z 20 lutego 2012 r. zwrócił wniosekA. P.wobec jego nieopłacenia (k.97). Kilka dni późniejA. P.uiścił opłatę sądową (k.106). Wniosek został wpisany ponownie pod nr Dz. Kw 3238/12.
Referendarz sądowy w(...)sądzie postanowieniem z dnia 8 marca 2012 r. oddalił wniosekA. P.(k.106). Na to postanowienie wnioskodawca złożył skargę (k.109-110).
Sąd Rejonowy w Koszalinie w osobie sędziego rozpoznał tę skargę i postanowieniem z 26 kwietnia 2012 r. Dz. Kw 3238/12, oddalił wniosek. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Rejonowy stwierdził, że istnieje przeszkoda do wpisu, gdyż przedłożone dokumenty nie pochodzą od organów państwowych, które je wydały, bo są to kserokopie poświadczone przez notariusza. Przewidziana wart.31 ust.1 ustawy o księgach wieczystych i hipotecezasada notarialnego poświadczania podpisu na dokumencie, która ma stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej, nie odnosi się do dokumentów urzędowych w rozumieniuart.244 k.p.c.(orz. SN z 9 marca 2005 r., III CK 132/04, a także orz. SN z 24 czerwca 1997 r., II CKN 216/97). Do takich dokumentów urzędowych niewątpliwie należy decyzja administracyjna, ale musi ona pochodzić od organu, który ją wydał. Tego wymogu nie spełniają trzy decyzje dołączone do wniosku.
(k.177-119 postanowienie z 26.04.2012 r.)
Wnioskodawca w apelacji od postanowienia z 26 kwietnia 2012 r. domaga się jego zmiany przez dokonanie w księdze wieczystej żądanych wpisów, ewentualnie - uchylenie postanowienia z przekazaniem sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu apelacji wnioskodawca nie zgodził się ze stanowiskiem sądu, że tylko oryginały dokumentów mogą stanowić podstawę wpisu do księgi wieczystej, bo wedługart.109 prawa o notariaciewpisy aktów notarialnych mają moc prawną oryginału, zaś w myślart.112tegoż prawa do wyciągów i odpisów poświadczonych za zgodność przez notariusza stosuje się zasady, odnoszące się do wpisów. Oryginały dokumentów znajdują się w Starostwie Powiatowym wS.i ten urząd mu ich nie wyda. Starosta zgodził się jedynie udostępnić te dokumenty notariuszowi, który sporządził ich kserokopie i poświadczył za zgodność z oryginałami.A.może uporządkować stan prawny swojej nieruchomości tylko z pomocą takich odpisów. Wcześnie próbował to uczynić w drodze powództw o uzgodnienie treści księgi wieczystej ze stanem prawnym, ale Sąd Rejonowy w Koszalinie wyrokiem z 19 grudnia 2011 r., I C 302/11, takie powództwo oddalił. W tych okolicznościach odmowa wpisu w oparciu o przedłożone dokumenty, jeśli stanowisko Sądu Rejonowego się utrzyma, doprowadzi do tego, że faktyczny stan prawny nieruchomości nie będzie mógł być ujawniony w księdze wieczystej.
Uczestnik postępowania Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę(...)nie zajął stanowiska wobec apelacji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Słuszne jest stanowisko Sądu Rejonowego, że zasada notarialnego poświadczenia podpisów na dokumentach będących podstawą wpisu do księgi wieczystej nie odnosi się do dokumentów urzędowych w rozumieniuart.244 § 1 k.p.c.Obowiązek dołączenia do wniosku o wpis dokumentów sporządzonych we właściwej formie i o określonej treści spoczywa na wnioskodawcy (art.6262 § 3 k.p.c.). Stąd pozornie może się wydawać, że sąd postąpił prawidłowo, z góry oddalając wniosek, tj. bez wezwania wnioskodawcy do nadesłania dokumentów we właściwej formie. Wszakże z pism wnioskodawcy wynikało, że nie wiedział on, jak takie dokumenty zdobyć w sytuacji, gdy nie istnieją organy administracyjne, które te dokumenty sporządziły i mogłyby je przechowywać (chodzi tu o były Urząd Wojewódzki wK.i były Urząd Rejonowy wK., które zostały zlikwidowane z dniem 31 grudnia 1998 r.), a bardzo chciałby uporządkować stan prawny swojej nieruchomości. Tu należy zauważyć, że także w postępowaniu wieczystoksięgowym sąd może udzielić stronom i uczestnikom postępowania występującym bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych (art.5 k.p.c.). W postępowaniu nieprocesowym jest to uzasadnione także tym, że z reguły interes publiczny w uzyskaniu określonego rozstrzygnięcia przeważa nad interesem prywatnym albo jest z nim równorzędny. Tak jest w postępowaniu wieczystoksięgowym. Państwo bowiem ma interes w tym, aby księgi wieczyste ujawniały rzeczywisty stan prawny nieruchomości w Polsce (art.1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).
Z powyższych powodów Sąd Okręgowy zwracał się do rożnych instytucji państwowych, aby ustalić miejsce przechowywania oryginałów dokumentów, których kopieA. P.dołączył do wniosku (k.137 - do(...)Urzędu Wojewódzkiego wS.Delegatury wK., k.140 - do Archiwum Państwowego wK., k.142 - do Starostwa Powiatowego wK.). Odpowiedzi były negatywne. Ostatecznie oryginalne odpisy tych dokumentów ze stosowanymi klauzulami, pieczęciami i podpisami Sądowi Okręgowemu w Koszalinie udało się uzyskać w dniu 28 marca 2013 r. ze Starostwa Powiatowego wS.(k.149 pismo przewodnie Starostwa i k.150 koperta z oryginalnymi odpisami dokumentów).
Starostwo Powiatowe wS.w zakresie gospodarki nieruchomościami na terenie powiatu(...)jest następcą prawnym byłego Wydziału(...), Leśnictwa i Skupu Urzędu Wojewódzkiego wK.oraz Urzędu Rejonowego wK.. Z tego powodu sporządzone przez Starostwo Powiatowe wS.odpisy z posiadanych przez nie oryginałów decyzji i innych dokumentów byłego Urzędu Wojewódzkiego wK.i byłego Urzędu Rejonowego wK.odnoszące się do gruntów w obecnym powiecie(...)mają taką samą moc, jak odpisy tych dokumentów wydane przez te organy do 31 grudnia 1998 r. (a więc wydane w okresie, gdy jeszcze istniały). To oznacza zaś, że znajdujące się w kopercie k.150 odpisy dokumentów stanowią wystarczająca podstawę do wpisu do księgi wieczystej.
Badając treść wniosku, treść dokumentów nadesłanych przez Starostwo Powiatowe wS.(k.150) i oryginalnego wypisu i wyrysu trzech działek (k.100-101) oraz treść księgi wieczystej, Sąd Okręgowy uznał, że obecnie żadnych przeszkód do wpisu nie ma (art.6268 § 2 i art.6269 k.p.c.). Sąd Okręgowy w rozliczeniu powierzchni zmienionej w wyniku wymiany gruntów nie uwzględniłdziałek nr (...), gdyż te działki zostały wykreślone zksięgi wieczystej Kw (...)w dniu 21 stycznia 1997 r. na skutek zawiadomienia Urzędu Rejonowego wK.(zob. wyżej - ustalenia faktyczne).
Z wszystkich wyżej wymienionych względów zaskarżone postanowienie należało zmienić i orzec jak w sentencji (art.386 § 1w związku zart.62610 § 3 i art.13 § 2 k.p.c.).

(-) B.L.(-)T. S.(-)W. S.