Sąd Apelacyjny w Gdańsku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 59/11
Data wyroku: 2011-05-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Grela, Arina Perkowska, Marek Machnij
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 417 kc

Sygn. akt: I ACa 59/11

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 maja 2011 r.

Sąd Apelacyjny w(...)I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Arina Perkowska

Sędziowie: SA Jacek Grela
SA Marek Machnij (spr.)
Protokolant: sekr. sąd. Małgorzata Chełchowska
po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2011 r. w(...)
na rozprawie
sprawy z powództwaJ.
przeciwko Skarbowi Państwa – Sądowi Okręgowemu w(...)i Sądowi Apelacyjnemu w(...)
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku

z dnia 8 października 2010 r. sygn. akt I C 1443/09

1) oddala apelację,
2) zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Na oryginale właściwe podpisy

Sygn. akt: I ACa 59/11

UZASADNIENIE
PowódJ.wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa

      -Sądu Okręgowego w(...)i Sądu Apelacyjnego z osobna kwot po 93.000 zł z usta­wowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu (tj. 27 października 2009 r.) tytułem od­szkodowania za przewlekłość postępowania w sprawie III Ca(...)Sądu Okręgowego w(...). Wskazał, że złożył skargę na przewlekłość postępowania w tej sprawie, któ­ra została oddalona przez Sąd Apelacyjny w sprawie I S(...). Twierdził, iż w tych spra­wach bezpodstawnie odmawiano mu ustanowienia pełnomocnika z urzędu, nie doprowa­dzano go na rozprawy, opieszale rozpatrywano jego pisma, wskutek czego zaniechanie pozwanych naraziło go na nierozpoznanie apelacji w rozsądnym terminie, a w wyniku tego doznał opisanej w pozwie szkody, związanych ze stresem i depresją, powodującymi konieczność zażywania większej ilości leków oraz bóle żołądka i wątroby.
Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wniosła w imieniu pozwanych jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa o oddalenie powództwa. Zaprzeczyła wszystkim twier­dzeniom powoda i podniosła, że nie wykazał, aby w w/w sprawach nastąpiła przewle­kłość postępowania.
Sąd Okręgowy w(...)wyrokiem z dnia 8 października 2010 r. oddalił po­wództwo, obciążył Skarb Państwa kosztami sądowymi, od których powód był zwolniony oraz zasądził od niego na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W pisemnych motywach powyższego wyroku Sąd Okręgowy ustalił, że pismem z dnia 2 września 2009 r. powód złożył skargę na przewlekłość postępowania w toku spra­wy III Ca(...)Sądu Okręgowego w(...), domagając się zasądzenie kwoty 20.000 zł tytułem odszkodowania.
W uzasadnieniu skargi bezczynność Sądu w okresie od dnia 22 kwietnia 2009 r. do września 2009 r. Powyższa skarga została oddalona postanowie­niem Sądu Apelacyjnego w(...)z dnia 12 października 2009 r. sygn. akt I S(...).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci dokumentów, w szczególności akta sprawy I S(...), wskazując, że były one wiarygodne. Sąd nie przeprowadził dowodu z przesłuchania stron, ponieważ nie było potrzebne to dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto oddalił wnioski dowodowe zgłoszone przez powoda, gdyż nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu.
Stan faktyczny był co do zasady bezsporny między stronami, a wyjaśnienia wy­magała kwestia, czy roszczenie powoda zasługuje na ochronę prawną. Powód dochodził tego roszczenia na podstawie art. 16 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naru­szenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowa­dzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasad­nionej zwłoki w zw. zart. 417 k.c.Przepis art. 16 w/w ustawy dotyczy sytuacji, w której strona nie wniosła skargi na przewlekłość postępowania zgodnie z art. 5 ust. l tej ustawy. W takiej sytuacji może na podstawieart. 417 k.c.dochodzić naprawienia szkody wyni­kłej z przewlekłości postępowania. Wynika z tego, iż warunkiem skorzystania przez stro­nę z tej możliwości jest to, aby sprawa, w której nastąpiła przewlekłość postępowania, była prawomocnie zakończona co do istoty sprawy i żeby nie skorzystała z wniesienia skargi w toku postępowania, w którym nastąpiła przewlekłość.
Jeżeli postępowanie trwa nadal, stronie przysługują jedynie uprawnienia z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Natomiast art. 16 tej ustawy przewiduje specjalny tryb dla tych osób, które nie wniosły skargi na przewlekłość postępowania w jego toku. Po­wód w toku postępowania odwoławczego III Ca(...)skorzystał z prawa przysługują­cego mu na mocy art. 5 ustawy, wnosząc skargę na przewlekłość, która została rozpozna­na przez Sąd Apelacyjny w(...)postanowieniem z dnia 12 października 2009 r. sygn. akt I S(...). W konsekwencji wydanie postanowienia o oddaleniu skargi zniweczyło możliwość dochodzenia roszczenia, opartego na treści art. 16 w/w ustawy.N.­czalne jest orzekanie w toku niniejszej sprawy o stwierdzeniu przewlekłości postępowa­nia w innej sprawie sądowej, w sytuacji, w której powód złożył już skargę o stwierdzenie przewlekłości postępowania, ale została ona oddalona.
W konsekwencji zbędne było badanie pozostałych przesłanek zasadności powódz­twa w oparciu o przepis art. 16 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. w zw. zart. 417 k.c.
Niezależnie od tego Sąd stwierdził, iż powód nie udowodnił podstawowej przesłanki żądania odszkodowania w postaci bezprawnego postępowania pozwanego, z któ­rego miałaby wyniknąć szkoda. W tej sytuacji nie zachodziła potrzeba ustalania, czy ist­niały inne przesłanki roszczenia odszkodowawczego.
Powyższy wyrok został zaskarżony w całości apelacją przez powoda w oparciu o zarzuty:

1
naruszeniaart. 98 k.p.c.przez zasądzenie od niego kosztów procesu na rzecz pozwanego w sytuacji, w której korzystał ze zwolnienia od kosztów sądowych, a jego sytuacja życiowa nie pozwala na pokrycie tych kosztów,

2
naruszeniaart. 117 k.p.c.przez odmowę przyznania mu pełnomocnika z urzędu, po­mimo iż zachodziła taka potrzeba,

3
art. 233 § l k.p.c.przez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego i brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału oraz oparcie orzeczenia wyłącznie na odpowiedzi na pozew, złożonej przez pozwanego i aktach sprawy bez odniesienia się do jego wniosków dowodowych,

4
naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.przez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn, z powodu których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej,

5
naruszeniaart. 417 k.c.w zw. z art. 16 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym beznieuzasadnionej zwłoki przez uznanie powództwa za niezasadne i nieudowodnione, pomimo że nie miał wyznaczonego pełnomocnika z urzędu i nie brał udziału w proce­sie.

W konsekwencji powód domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku iprzekaza­niasprawy do ponownego rozpoznania.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz Proku­ratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, a jej zarzuty są bezzasadne.
Decydujące znaczenie w niniejszej sprawie miała okoliczność, że powód domagał się odszkodowania za przewlekłość postępowania w sprawie III Ca(...)Sądu Okręgowego w(...), w której złożył skargę na przewlekłość postępowania, która to skarga została oddalona przez Sąd Apelacyjny w sprawie I S(...). W związku z tym Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, iż w świetle art. 15 i art. 16 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postę­powaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postę­powaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki wyłączone było dochodzenie przez po­woda w odrębnym postępowaniu, tj. w niniejszej sprawie, stwierdzenia przewlekłości postępowania w w/w sprawie III Ca(...)Sądu Okręgowego w(...)oraz odszko­dowania z tego tytułu, ponieważ domaganie się takiego odszkodowania możliwe jest wy­łącznie w dwóch wypadkach, które wzajemnie wykluczają się:

a
w razie uwzględnienia przez sąd skargi wniesionej w toku postępowania, w którym doszło do przewlekłości (czyli przed zakończeniem tej sprawy), z tym że dochodzenie odszkodowania następuje w odrębnym procesie (art. 15 ust. l w/w ustawy),

b
jeżeli strona nie skorzystała z możliwości wniesienia powyższej skargi, może po za­kończeniu postępowania, w którym doszło do przewlekłości, dochodzić bezpośrednio w odrębnym procesie naprawienia szkody wynikłej z przewlekłości (art. 16 w/w usta­wy).

Oznacza to, iż samodzielne ustalenie przewlekłości postępowania w procesie od­szkodowawczym może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona uprzednio nie skorzystała z możliwości złożenia skargi na podstawie przepisów powyższej ustawy. Z tego punktu widzenia wziąć trzeba pod uwagę, że w niniejszym postępowaniu nie budziżadnychwątpliwości, iż powód skorzystał z możliwości wniesienia takiej skargi, która została jednak oddalona. W związku z tym nie może aktualnie domagać się ani odszkodowania na podstawie art. 15 ust. l w/w ustawy, ani nie może żądać samodzielnego ustalenia przewlekłości w obecnym postępowaniu na podstawie art. 16 tej ustawy.
W tej sytuacji stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych i wy­starczających ustaleń faktycznych, gdyż w przedmiotowej sprawie istotne znaczenie miał wyłącznie fakt wystąpienia przez powoda ze skargą o stwierdzenie przewlekłości w po­wyższej sprawie oraz oddalenia tej skargi. W konsekwencji wszystkie pozostałe okolicz­ności podnoszone przez powoda nie miały już żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia, o dochodzonym w tej sprawie żądaniu. Tym samym zbędne było przeprowadzanie zgło­szonych przez niego wniosków dowodowych.
Chybione są więc zarzuty naruszeniaart. 233 § l k.p.c.iart. 328 § 2 k.p.c., ponieważ nie istniały w niniejszej sprawie żadne dowody, które wymagały przeprowadzenia lub które zostały wadliwie ocenione przez Sąd pierwszej instancji. Nie można rów­nież uznać, iż w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy powinien wyjaśnić jeszcze jakieś inne okoliczności. Ponadto nieuzasadniony jestzarzutnaruszeniaart. 117 k.p.c., ponieważ nie ma żadnych podstaw do uznania, że ewentualna pomoc pro­fesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu mogłaby w jakikolwiek sposób wpły­nąć na korzystną dla powoda treść zaskarżonego wyroku, skoro bezzasadność powódz­twa była wręcz oczywista i wynikała z zupełnie innych przyczyn, niż brak odpowiednich twierdzeń lub wniosków dowodowych ze strony powoda.
W tym stanie

      rzeczynieuzasadnione są również zarzuty naruszeniaart. 417 k.c.w zw. z art. 16 w/w ustawy, ponieważ nie mogły mieć one zastosowania

      zuwagi na odda­lenie skargi powoda wniesionej w toku postępowania w sprawie III Ca(...)Sądu Okręgowego w(...), wskutek czego -jak wyżej wyjaśniono — niedopuszczalne jest ponowne orzekanie o istnieniu takiej przewlekłości oraz odszkodowaniu z takiego tytułu.
Odnośnie do zarzutu naruszeniaart. 98 k.p.c.wskazać należy, że nie może on uza­sadniać zwolnienia powoda od obowiązku zwrotu kosztów procesu na rzecz przeciwnika, który wygrał obecny proces. Wziąć trzeba pod uwagę, iż ten przepis w ogóle nie reguluje zagadnienia takiego zwolnienia, lecz wręcz przeciwnie normuje zasadę, z której wynika, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Wynika z niego zatem zasada zupełnie odwrotna od powoływanej przez powoda, ponie­waż ten przepis nie dotyczy możliwości zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów proce­su, lecz obciążenia niemi strony przegrywającej proces. Natomiast regulacja, dotycząca zwolnienia od obowiązku zwrotu kosztów procesu (ściślej: odstąpienia od obciążania nimi) zawarta jest w przepisieart. 102 k.p.c., ale powód nie podniósł zarzutu naruszenia tego przepisu, w związku z czym nie ma możliwości i potrzeby odnoszenia się do tej kwestii. Dodać jedynie można w nawiązaniu do argumentacji skarżącego, iż po myśliart. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tj. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, póz. 594 ze zm.) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.
Z tych wszystkich przyczyn Sąd Apelacyjny oddalił apelację na mocyart. 355 k.p.c.jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Ponadto orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego na mocyart. 108 § l k.p.c.w zw. zart. 109 k.p.c.,art. 98 § l k.pc. iart. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa(Dz.U. Nr 169, póz. 1417 ze zm.) odpowiednio do wyniku sprawy w tej instancji.