Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 16/13
Data wyroku: 2013-10-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Janina Kacprzak, Ewa Naze, Lucyna Guderska
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt: III AUa 16/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 października 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Janina Kacprzak
Sędziowie: SSA Ewa Naze
SSA Lucyna Guderska (spr.)
Protokolant: sekr. sądowy Patrycja Stasiak

po rozpoznaniu w dniu 10 października 2013 r. w Łodzi
sprawyM. O.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wP.
o emeryturę,
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku
z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt: VI U 1128/12;

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.

Sygn. akt III AUa 16/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 31.07.2012 r. Zakład ubezpieczeń Społecznych Oddział wP.odmówiłM. O.prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych z uwagi na nieudowodnienie 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy nie zaliczył ubezpieczonemu do stażu szczególnego okresu zatrudnienia wSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wM.od 16.07.1979r. do 27.11.l995 r., ponieważ praca wykonywana na stanowisku konserwator – elektryk + Rtv nie została wymieniona w wykazie A, dziale nr 2, poz. 1 pkt 1 stanowiącym załącznik do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów budowlanych z 1.08.1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu budownictwa.
W odwołaniu od powyższej decyzjiM. O.wniósł o jej zmianę i przyznanie prawa do emerytury podnosząc, że w spornym okresie zatrudnienia stale i w pełnym wymiarze wykonywał prace wymienione w Wykazie A dział II stanowiącym załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Zaskarżonym wyrokiem z 19 listopada 2012r. Sąd Okręgowy w Płocku zmienił decyzję organu rentowego i przyznałM. O.prawo do emerytury od 11 lipca 2012r.
Sąd I instancji ustalił, żeM. O.,urodzony (...), w dniu 13.07.2012 r. złożył wniosek o wcześniejszą emeryturę z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Wnioskodawca na dzień 1.01.1999 r. udowodnił łączny okres zatrudnienia w wymiarze 30 lat i 11 dni okresów składkowych i nieskładkowych.
M. O.ukończył on zasadniczą szkołę zawodową w kierunku radiotechnika i telewizja. W okresie od 1.09.1968 r. do 25.10.1978 r. był zatrudniony w(...) Zakładzie (...)wZ.na stanowiskach montera central telefonicznych i nastawiacza podzespołów i zespołów teletechnicznych. Następnie w okresie 14.11.1978 r. - 31.02.1979 r. realizował zatrudnienie wZakładach (...)wM.jako monter układów elektronicznych, zaś od 2.05.1979 r. do 15.07.1979 r. w Wojewódzkim Urzędzie(...)wC.na stanowisku telemontera.
W okresie od 16.07.1979 r. do 27.11.1995 r.M. O.był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy wSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wM.. W okresie tego zatrudnienia zajmował stanowiska konserwatora anten zbiorczych, konserwatora anten radiowo – telewizyjnych, konserwatora elektryka + RTV. Od 7.06.1983 r. wnioskodawca posiada dodatkowe uprawnienia do eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych w zakresie prac konserwatorskich, konserwacyjno – remontowych i elektromontażowych, zaś od 5.02.1991 r. spełnił dodatkowe wymagania kwalifikacyjne w zakresie gospodarki energetycznej pozwalające prowadzić eksploatację na stanowisku eksploatacji następujących urządzeń i instalacji elektroenergetycznych: sieci elektroenergetycznych, urządzeń prostownikowych, akumulatorowych, kondensatorów energetycznych, elektrycznych urządzeń napędowych, i elektrycznych, elektrotermicznych, aparatury kontrolno – pomiarowej oraz urządzeń i instalacji automatycznych sterowania i zabezpieczeń. W 1986 r. odbył kurs z zakresu montażu i konserwacji antenowych instalacji zbiorczych. Do obowiązków konserwatora anten zbiorczych(...)należało: stała konserwacja instalacji(...), utrzymanie w stanie dobrym wzmacniaczy, konserwacja stała uziemienia masztów, konserwacja stała masztów antenowych z dipolami, natychmiastowe usuwanie awarii wzmacniaczy, stała konserwacja instalacji elektrycznej w zleconych budynkach, natychmiastowe usunięcie zgłoszonej awarii elektrycznej, wymiana zużytego zabezpieczenia w budynkach, natychmiastowa wymiana awaryjnie funkcjonującego automatu schodowego, przestrzeganie stopniowania zabezpieczeń bezpieczników, spis stanu zużycia energii elektrycznej (1 raz w miesiącu), wykonanie konserwacji tablic zabezpieczających głównych, zabezpieczenie lub wymiana zdewastowanego sprzętu w piwnicach i na klatkach schodowych. W miesiącach letnich odwołujący zajmował się głównie naprawą anten, natomiast w miesiącach zimowych ich konserwacją, obsługą węzłów, która polegała na usuwaniu 1-2 razy w miesiącu razem z hydraulikiem awarii instalacji zasilania wymienników ciepłej wody i centralnego ogrzewania oraz pomp ciepłej wody i centralnego ogrzewania w budynkach cieplnych, tj. urządzeń elektroenergetycznych oraz konserwacją bieżącą, tj. wymianą naciągów anten, zasilaczy, konserwacją instalacji elektrycznej i cieplnej w budynkach.
Z tytułu powyższego zatrudnienia odwołujący uzyskał od pracodawcy w dniu 5.08.2009 r. świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, gdzie cały sporny okres zatrudnienia na stanowisku konserwatora elektryka + TV zakwalifikowano jako pracę w szczególnych warunkach, o której mowa w wykazie Arozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych v szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, dział II.
W dniu 4.09.2012 r. odwołujący się złożył w organie rentowym nowe dowody na okoliczność charakteru spornego zatrudnienia wSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wM.w postaci: angaży, zaświadczeń kwalifikacyjnych, charakterystyki stanowiska pracy i legitymacji ubezpieczeniowej. W dniu 7.09.2012 r. organ rentowy wydał kolejną decyzję, w której ponownie odmówił odwołującemu się prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych z tych samych przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji, tj. nieudowodnienie 15 – letniego szczególnego stażu ubezpieczeniowego. ZUS ponownie nie zaliczył odwołującemu się do szczególnego stażu ubezpieczeniowego okresu zatrudnienia wSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wM..
Sąd Okręgowy ustalając powyższy stan faktyczny dał wiarę zeznaniom świadkówW. B.iH. D.jako znajdującym potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach osobowych odwołującego i aktach rentowych.
W związku z tym Sąd uznał za zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z 5.08.2009r. Zdaniem tego Sądu, dokonana w nim kwalifikacja pracy odwołującego według Wykazu Arozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, działu II jest prawidłowa i zgodna z rodzajem pracy faktycznie przez odwołującego wykonywanej, przy czym fakt nieujęcia danego stanowiska w aktach resortowych jako stanowiska pracy wykonywanej w szczególnych warunkach nie ma decydującego znaczenia dla takiej właśnie kwalifikacji pracy ubezpieczonego. Koronne znaczenie ma bowiem fakt, iż rodzaj rzeczywiście wykonywanej przez wnioskodawcę pracy w spornym okresie odpowiadał pracy, o której mowa wrozporządzeniu w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie, jako zasadne, zasługiwało na uwzględnienie.
Przywołując treśćart. 184 i art. 32 ust. 4 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związku z§ 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeSąd podniósł, że ze złożonych dokumentów w sposób jednoznaczny wynika, iż odwołujący w dniu 11.07.2012 r. ukończył 60 lat życia, nie przystąpił do OFE, nie pozostaje w stosunku pracy. Spełnił także warunek legitymowania się na dzień 1.01.1999 r. ogólnym stażem ubezpieczeniowym w wymiarze 25 lat. W postępowaniu sądowym udowodnił także przy pomocy zeznań świadków, dokumentów znajdujących się w aktach osobowych i rentowych wymagany prawem 15 – letni szczególny staż ubezpieczeniowy. Wskazane dowody potwierdziły bowiem, że przez cały okres zatrudnienia od 5.07.1979 r. do 27.11.1995 r. wSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wM., tj. przez 16 lat, 4 miesiące i 11 dni stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace polegającą wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych, o której mowa w wykazie A, dział II „W energetyce”.
W związku z tym Sąd Okręgowy, podstawieart. 477.14 § 2 k.p.c, zmienił zaskarżoną decyzję i przyznałM. O.prawo do emerytury od dnia 11.07.2012 r., tj. osiągnięcia wieku 60 lat.
Apelację od powyższego rozstrzygnięcia złożył organ rentowy, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego przepisówart. 184 ust. 1 pkt 1w związku zart. 32 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związku z przepisamirozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzei przepisami zarządzenia Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 1 sierpnia 1983r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach podległych Min. Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach przez przyjęcie, że wykonywanie pracy na stanowisku nie wymienionym w wykazach A do w/w rozporządzenia i zarządzenia stanowią prace w szczególnych warunkach stanowiącą podstawę do przyznania emerytury wcześniejszej.
Wskazując na powyższe organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.
W uzasadnieniu apelacji skarżący podniósł, że wystawione odwołującemu świadectwo nie odpowiada treści zarządzenia Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 1 sierpnia 1983r., ponieważ w Wykazie A, dział II poz. 1 pkt 11 wymienione jest stanowisko konserwator rozdzielni i sieci elektroenergetycznych i są to prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych oraz prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych. Wskazał nadto, że odwołujący był zatrudniony w spółdzielni mieszkaniowej, której przedmiotem działalności była budowa i eksploatacja budynków mieszkalnych wielorodzinnych a zatem nie była to firma zajmująca się wytwarzaniem i przesyłaniem energii elektrycznej i cieplnej. Także stanowisko zajmowane przez odwołującego nie polegało na konserwacji rozdzielni i sieci elektroenergetycznych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim należy podnieść, że głównym motywem przyświecającym ustawodawcy w stworzeniu instytucji przewidzianej wart. 32 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(jednolity tekst: Dz. U z 2009r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.), a następnie jej zachowaniu w kształcie wynikającym z obowiązujących przepisów było założenie, że praca wykonywana w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku przyczynia się do szybszego obniżenia wydolności organizmu. Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się więc pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej z uwagi na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Praca w warunkach szczególnych do zatem praca, w której pracownik w znaczny sposób jest narażony na niekorzystne dla zdrowia czynniki.
Podkreślenia wymaga, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przezeń stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy), w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43). Decydującą rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma zatem kwestia możliwości jej zakwalifikowania pod jedną z pozycji w/w załącznika do rozporządzenia. Sama treść świadectwa pracy wydanego odwołującemu przez pracodawcę nie przesądza więc jeszcze o uznaniu, że wskazany w nim okres był okresem, w którym pracownik wykonywał pracę w szczególnych warunkach.
Zgodzić się należy ze skarżącym, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażany jest pogląd, iż wyodrębnienie prac w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983r. ma charakter stanowiskowo-branżowy i nie można dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym. Usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwości i uciążliwości do oddzielnych działów oraz poszczególnych stanowisk w ramach gałęzi gospodarki nie jest przypadkowe, gdyż należy przyjąć, że praca na konkretnym stanowisku związana jest z narażeniem na ekspozycję na czynniki szkodliwe w stopniu mniejszym lub większym w zależności od tego, w którym dziale przemysłu jest ono umiejscowione.
Sąd Okręgowy zakwalifikował pracę ubezpieczonego, świadczoną od 5.07.1979 r. do 27.11.1995 r. wSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wM.na stanowisku konserwatora anten zbiorczych, konserwatora anten radiowo – telewizyjnych, konserwatora elektryka + RTV, do pracy wymienionej w dziale II Wykazu A, tj. pracy przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych. Sąd nie uwzględnił przy tym, że dział II dotyczy prac wykonywanych w energetyce, ani też nie wyjaśnił przyczyn zakwalifikowania pracy ubezpieczonego do gałęzi przemysłu, w której nie był on zatrudniony.
Tymczasem pod pozycjami zamieszczonymi w kolejnych działach wykazu A wymieniono konkretne stanowiska (prace) przypisane danym branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach uprawniające do niższego wieku emerytalnego. Taki sposób kwalifikacji prawnej tychże prac nie jest dziełem przypadku. Specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje bowiem charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Nie można zatem swobodnie, czy wręcz dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2010r., II UK 21/10, LEX nr 619638).
M. O.– jak wykazało postępowanie dowodowe – w okresie zatrudnienia wSpółdzielni Mieszkaniowej (...)zajmował się głównie naprawą anten zbiorczych, natomiast w miesiącach zimowych - konserwacją instalacji(...), obsługą węzłów, która polegała na usuwaniu 1-2 razy w miesiącu razem z hydraulikiem awarii instalacji zasilania wymienników ciepłej wody i centralnego ogrzewania oraz pomp ciepłej wody i centralnego ogrzewania w budynkach będących w zasobach tej Spółdzielni. W ocenie Sądu Apelacyjnego, praca wykonywana przez ubezpieczonego w spornym okresie w spółdzielni mieszkaniowej nie może zostać zakwalifikowana jako praca przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych, o której mowa w dziale II Wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia RM z 7.02.1983r. Dla przypisania konkretnej pracy wykonywanej przez ubezpieczonego do pracy w szczególnych warunkach konieczne jest bowiem, by występował bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danej gałęzi gospodarki. Tymczasem – jak słusznie podnosi skarżący - spółdzielnia mieszkaniowa nie jest przedsiębiorstwem zajmującym się wytwarzaniem i przesyłaniem energii elektrycznej i cieplnej, a ponadto praca ubezpieczonego polegała przede wszystkim na naprawie i konserwacji anten zbiorczych(...)oraz instalacji zasilania wymienników ciepłej wody i centralnego ogrzewania oraz pomp ciepłej wody i centralnego ogrzewania. Była to zatem typowa praca elektryka – konserwatora urządzeń RTV i instalacji zasilania wymienników c.o., nie zaś praca przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych w zakładzie energetycznym zajmującym się wytwarzaniem i przesyłaniem energii elektrycznej i cieplnej. W konsekwencji nie można przyjąć, że praca wykonywana przez ubezpieczonego w spornym okresie była pracą związaną z uciążliwością czy szkodliwością dla zdrowia w związku z narażeniem na ekspozycję na czynniki szkodliwe w takim stopniu, jak w zakładach należących do branży energetycznej (szkodliwym promieniowaniem itp.), tj. wymienioną w dziale II wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia z 7.02.1983r. Podkreślić w tym miejscu należy, że skorzystanie z uprawienia do przejścia na emeryturę w obniżonym wieku jest możliwe tylko dla osób spełniających określone w ustawie o emeryturach i rentach z FUS warunki i dlatego wymagana jest ścisła interpretacja przepisów w tym zakresie.
W świetle powyższych rozważań należy uznać, że Sąd Okręgowy - dokonując niewłaściwej kwalifikacji wykonywanej przez ubezpieczonego pracy wSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wM.na stanowisku konserwatora anten zbiorczych, konserwatora anten radiowo – telewizyjnych, konserwatora elektryka + RTV – naruszył przepisy § 4 ust. 1 w/w rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. i załącznika do tego rozporządzenia i w konsekwencji naruszył także art. 184 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 32 ust. 4 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS odsyłający do rozporządzenia przy ustalaniu szczegółowych przesłanek nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku.
Wobec powyższego Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 386 § 1 kpc, orzekł o zmianie zaskarżonego wyroku i oddaleniu odwołania.