Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 307/13
Data wyroku: 2013-10-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska-Statuch, Joanna Składowska, Iwona Podwójniak
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 448 kc w związku z art. 24 § 1 kc

Sygn. akt I Ca 307/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 października 2013 r.

Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSO Elżbieta Zalewska-Statuch
Sędziowie SSO Iwona Podwójniak
SSO Joanna Składowska
Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 23 października 2013 r. w Sieradzu
na rozprawie sprawy
z powództwaJ. L.
przeciwko(...) SAwW.
o zadośćuczynienie
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli
z dnia 28 czerwca 2013 r. sygn. akt I C 83/13

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanego(...) SAwW.na rzecz powodaJ. L.1200 (jeden tysiąc dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postepowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I Ca 307/13

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 czerwca 2013 roku Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli w sprawie z powództwaJ. L.przeciwko(...) S.AwW.o zadośćuczynienie zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 15 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 20 sierpnia 2010 roku do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie.

Ponadto Sąd I instancji zasądził na rzeczJ. L.kwotę 750 zł z tytułu kosztów postępowania oraz nakazał zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowegow Zduńskiej Woli kwotę 79,62 zł z tytułu niewykorzystanej zaliczki na wynagrodzenie biegłego.

Orzeczenie to zostało wydane w oparciu o ustalenia, których istotne elementy przedstawiają się następująco:
W dniu 1 czerwca 2003 roku w miejscowościR., kierujący samochodem osobowym markiO. (...)nr rej (...)J. B., podczas manewru skrętuw lewo doprowadził do zderzenia czołowo-bocznego z jadącym z przeciwka samochodem markiV.nr rej (...), kierowanym przezW. D., w wyniku czegoG. L.poniosła śmierć.
Sąd ustalił, że właściciel samochodu markiO. (...)posiadał w pozwanym zakładzie ubezpieczeniowym polisę z tytułu ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, obejmującą okres, w jakim doszło do wypadkuw następstwie którego śmierć poniosłaG. L..
Zmarła miała w dacie śmierci czworo dzieci synówJ. L.,C. L., dwie córkiW.i niepełnosprawnąJ.. Zdaniem Sądu była ona silnie związana ze swymi dziećmi, pomagała im, wspierała w trudnych sytuacjach życiowych. Opiekowała się szczególnie swą niepełnosprawną córkaJ.. Silna więź łączyła jąz synemJ.i jego rodziną gdyż była z niego bardzo dumna. Po śmierci męża i synaA.ta więź jeszcze się wzmocniła. Powód mieszkał wZ., lecz często odwiedzał rodzinny dom pomagając matce i rodzeństwu w bieżących pracach. W okresie letnim z cała rodziną spędzał u matki weekendy . W domu rodzinnym, gdzie mieszkała matka i dwójka rodzeństwa, koncentrowało się życie całej rodzinyL.. Żona powodai dzieci były równie silnie związane zG. L.. Dla dzieci powoda była to jedyna żyjąca babcia. rodziną synaJ.spędzała wszystkie uroczystości rodzinne, święta. Matka dla powoda była bardzo ważna osobą w życiu. Bardzo ją kochał i szanował. Czerpałz jej mądrości życiowej. Radził się w każdej sprawie. Wspierała go także po śmierci ojcai brata.
Sąd ustalił, że śmierć matki była szczególnie traumatycznym przeżyciem dlaJ. L.. To on był przy jej śmierci, widział zdeformowane ciało wciśnięte pod fotel. Przeżycie to wywołało trwały ślad w jego psychice. Obraz ten powracał do niego podczas snu. Pomimo upływu czasu nie pogodził się ze śmiercią matki, nadal reaguje wzruszeniem na wspomnienie o niej. Występuje u niego przygnębienie, smutek, uczucie straty i osamotnienia, tęsknota za najbliższą mu osobą. Okresowo pojawiają się zaburzenia snu, płaczliwość. Doznał stresu pourazowego i reakcji żałoby po stracie bliskiej osoby. Odczuwa brak matki zarówno w sferze emocjonalnej jak i życia codziennego. Nic go nie cieszy, nie potrafi skoncentrować się na bieżących sprawach, wraca myślami do wspomnień o matce. Odwiedza jej grób kiedy tylko może. Korzystał w pomocy psychologa, cały czas zażywa leki uspokajające.
Powód cierpi na zaburzenia neurasteniczne i z tego powodu pozostaje pod opieką psychiatry. Śmierć matki nie wywołała u niego pogorszenia stanu zdrowia psychicznego i nie spowodowała konieczności wdrożenia dodatkowego leczenia. Nie stwierdzono takżeu powoda trwałego uszczerbku na zdrowiu, gdyż żałoba, której doświadczył nie nosi cech patologicznych.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli uznał,że pozwany ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną powodowi, związaną ze śmiercią osoby najbliższej na podstawie umowy ubezpieczenia zawartej z posiadaczem pojazdu, który spowodował wypadek orazart. 822 kc, a takżeart. 4 ust. 1, art. 13 i art. 19 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych( Dz. U. Nr 124, poz. 1152). Zdarzenie, które rodzi tę odpowiedzialności mieści się natomiast w dyspozycjiart. 436 § 1 kc.
Sąd stwierdził na podstawie 448§ 1 kcw zw. zart. 24 § 1 kpc, że roszczenie powoda zasługuje na uwzględnienie i podlega uwzględnieniu. Zdaniem Sądu wejście w życie z dniem 3 sierpnia 2008 r.art. 446 § 4 k.c.nie oznacza, iż w przypadku śmierci spowodowanej czynem niedozwolonym sprzed tej daty najbliższym zmarłego nie przysługują roszczeniao zadośćuczynienie przeciwko podmiotowi odpowiedzialnemu za szkodę. Przy takiej interpretacji sąd I instancji powołał się na orzeczenie Sądu Najwyższego, w którym ten przyjął, że żądanie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wywołaną przez śmierć osoby najbliższej ma podstawę prawną w świetle regulacji sprzed 3 sierpnia 2013 roku wart. 448 kcw zw. zart. 24 § 1 kc, ponieważ naruszenie dobra osobistego jest samą krzywdą.
W ocenie Sądu powód tracąc matkę odniósł ogromną krzywdę. Powód dowiódł ogromu bólu i cierpienia jakie go dotknęło, wskazał zmiany w sytuacji rodzinnej, osobistej i majątkowej wywołanej śmierciąG. L..
Mając na względzie powyższe w oparciu o powołane przepisyart. 448 § 1 kcw zw. zart. 24 § 1 kpcSąd uznał, iż kwota 15.000 złotych stanowi rekompensatę dla stratyJ. L.. Uwzględniając okoliczności związane z faktem, iż śmierć matki dotknęła osobę dorosłą, dojrzałą emocjonalnie i niezależną od zmarłej oraz fakt, że powód posiada własną rodzinę Sąd uznał roszczenie w pozostałym zakresie za wygórowane i oddalił je.
Sąd, biorąc pod uwagę fakt, że w przypadku ubezpieczyciela termin na realizację świadczenia wynosi 30 dni od daty zgłoszenia szkody, a powód dochodził odsetek za okres od 20 sierpnia 2010 roku , tj. ponad miesiąc od wezwania do zapłaty zasądził odsetki ustawowe zgodnie z żądaniem.
O kosztach Sąd orzekł na podstawieart. 100 kpcw zw. z§ 6ust. pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłaty za czynności adwokackie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (DZ.U Nr 163 poz.1348 z późn. zmianami) rozdzielając je proporcjonalnie do wyniku sprawy.

Powyższy wyrok pozwany zaskarżył w całości. W apelacji podniósł zarzuty:

1
naruszenia prawa materialnego tj.art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez błędną wykładnie -art. 448 k.c.w zw. zart. 23 k.c, orazart. 446 § 4 k.c.skutkującą obejściem prawa i wywołaniem skutków prawnych wbrew woli ustawodawcy

2
naruszenia prawa materialnego tj.art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejpoprzez błędną wykładnię skutkującą uznaniem za źródło prawa - jego interpretacji -art. 448 k.c.w zw. zart. 23 k.c.dokonywanej przez Sądy , w sytuacji gdy materia ta jest jednoznacznie ujęta w prawie obowiązującym -art. 446 § 4 k.c

3
naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, oraz niewłaściwe zastosowanieart. 448 k.c.w zw. zart. 23 k.c.wskutek uznania, iż zasadne jest dochodzenie zadośćuczynienia po śmierci członka rodziny, która miała miejsce przed datą 3 sierpnia 2008 roku

4
naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanieart. 446 k.c.wskutek nie uznania, iż nowelizacja przepisu poprzez wprowadzenie § 4 stworzyła możliwość dochodzenia zadośćuczynienia po śmierci osoby bliskiej, jednakże wyłącznie w odniesieniu do okresu po wejściu unormowania tego w życie

5
naruszenie prawa materialnego tj.art. 448 k.c.- poprzez przyjęcie iż ma on zastosowanie w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy funkcjonuje przepis szczególny w oparciu o który możliwe jest zasądzenie świadczenia.

W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z uwzględnieniem kosztów postępowania przed Sądem II instancji, jako kosztów procesu.

. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji w całości orazo zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja pozwanego(...) S.AwW.nie jest zasadna.

Za pozbawiony uzasadnionych podstaw należy uznać zarzut naruszeniaart. 2 Konstytucji- naruszenie zasady prawidłowej legislacji wynikającej z zasady demokratycznego państwa prawnego – gdyż właśnie z trwale ukształtowanej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika podporządkowanie legislacji wymaganiom wynikającym z proceduralnych aspektów zasady demokratycznego państwa prawnego, wyrażających się w ogólnej zasadzie zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz bezpieczeństwa prawnego.
Konstytucjagwarantuje bowiem każdemu równość i w tym zakresie ustawodawca jest związany dyrektywami płynącymi z konstytucyjnej zasady równości w związku z zasadą sprawiedliwości.
Sąd Okręgowy rozpoznający tę sprawę podziela pogląd Sądu Apelacyjnegow Warszawie zawarty w wyroku z dnia 19 czerwca 2013 r. I ACa 1270/12 (zobaczbaza Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych dostępna pod adresemhttp://orzeczenia.ms.gov.pl), iż konstrukcje zawarte przez ustawodawcę wart. 448 k.c.w zw. zart. 23 k.c.oraz446 § 4 k.c.są tożsame w skutkach, zaś to, co je odróżnia, to możliwość zastosowania, z uwagi na umiejscowienie deliktu na osi czasu. Przed dniem 3 sierpnia 2008 r. osoby spełniające przesłanki podmiotowe wynikające zart. 448 k.c.również korzystały z ochrony, jaką po tej dacie doprecyzowano w ramachart. 446 § 4 k.c.Odmienne ujęcie byłoby niedopuszczalne, jako niezgodne z rolą przyznaną przez ustawodawcę temu unormowaniu oraz braku oparcia w obowiązującym ówcześnie, porządku prawnym.
Jest to przy tym dobro własne członka rodziny naruszone śmiercią osoby bliskiej i za taką oceną przemawia dodatkowoart. 446 § 4 k.c., który zezwala obecnie na uzyskanie zadośćuczynienia od osoby odpowiedzialnej za śmierć osoby bliskiej bez potrzeby wykazywania jakichkolwiek dodatkowych przesłanek, poza wymienionymi w tym przepisie, co oznacza, że w relacji doart. 448 k.c.ustawodawca poszerzył możliwość uzyskania zadośćuczynienia.
Nie powinno być natomiast uprawnione rozumowanie w ten sposób,że w dotychczasowym stanie prawnymart. 448 k.c.nie mógł stanowić podstawy przyznania zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej.Takie stwierdzenie oznaczałoby, że chwila,w której zaszło zdarzenie, będące źródłem szkody rozstrzygałaby definitywnie o istnieniu lub braku istnienia uprawnienia do uzyskania zadośćuczynienia za krzywdę spowodowaną śmiercią osoby bliskiej, bez względu na rodzaj tej krzywdy, co byłoby trudne do zaakceptowania.

Sąd Rejonowy nie naruszył takżeart. 87 ust 1 Konstytucji, gdyż świadczenie pieniężne, które wypłaca ubezpieczyciel, jest ustalane według reguł rządzących cywilnym prawem odszkodowawczym. W związku z tym o rodzaju u wysokości świadczeń należnych od ubezpieczyciela decydują przepisyKodeksu cywilnego, który pojęcie szkody ujmuje szeroko, jako obejmujące wszelkie uszczerbki - zarówno majątkowe, jak i niemajątkowe - i że krzywdę uważa się za niemajątkową postać szkody.
Dokonując równocześnie gramatycznej wykładni tekstu prawnego dotyczącego zakresu ubezpieczenia OC zwrócić należy uwagę na bezpośrednie powiązanie zdarzenia sprawczego z wyrządzoną ruchem pojazdu szkodą, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia, bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia, gdy co już wcześniej wskazano szkodę należy wykładać w ujęciu cywilistycznym.
W takim wypadku osoba dochodząca zadośćuczynienia za spowodowanie śmierci osoby najbliższej nie jest poszkodowana jedynie pośrednio, albowiem ten sam czyn niedozwolony może wyrządzić szkodę (tu krzywdę) różnym osobom. Źródłem krzywdy jest zatem czyn niedozwolony, którego następstwem jest śmierć. Krzywdą wyrządzoną zmarłemu jest utrata życia, gdy dla osób bliskich jest to naruszenie dobra osobistego poprzez zerwanie więzi emocjonalnej, szczególnie bliskiej w relacjach rodzinnych (por. uchwała Sądu Najwyższegoz 13 lipca 2011 r., III CZP 32/11).
W kolejnej uchwale z 22 października 2010 r., III CZP 76/10 (OSNC Zb.D. 2011, Nr 13, poz. 42) Sąd Najwyższy wzmocnił tę argumentację podając, że skoro dobrem osobistymw rozumieniuart. 23 k.c.jest kult pamięci osoby zmarłej, to - a fortiori - może nim być także więź między osobami żyjącymi i nie ma zatem przeszkód do uznania, że szczególna więź emocjonalna między członkami rodziny pozostaje pod ochroną przewidzianą wart. 23 i 24 k.c.Poglądu tego nie można przy tym postrzegać jako nieuzasadnioną próbę kreowania nowej postaci dobra osobistego.
Jednocześnie dodanieart. 446 § 4 k.c.nie jest jedynie wyrazem woli ustawodawcy potwierdzenia dopuszczalności dochodzenia zadośćuczynienia na gruncie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie tego przepisu, lecz dokonania zmiany w ogólnej regule wynikającej zart. 448 k.c.przez zawężenie kręgu osób uprawnionych do zadośćuczynienia. Niewątpliwie wzmacnia on także wykładnięart. 446 § 3 k.c.wiążącą funkcję tego przepisu wyłącznie z ochroną majątkową.
Konsekwencją takiego poglądu było też uznanie w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, iż dodanieart. 446 § 4 k.c.jest wyrazem woli ustawodawcy potwierdzenia dopuszczalności dochodzenia zadośćuczynienia na gruncie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie tego przepisu. (por. uzasadnienie uchwały SN z 22 października 2010 r., III CZP 76/10, LEX 604152)
W nowszej judykaturze, odstąpiono bowiem od ujmowania krzywdy jako cierpieniaz powodu utraty osoby bliskiej na rzecz koncepcji odrębnego dobra osobistego w postaci szczególnej emocjonalnej więzi rodzinnej pomiędzy osobami najbliższymi, podlegającego ochronie na podstawieart. 23 i 24 k.c.orazart. 448 k.c.
Obecnie jednolicie ukształtowane i utrwalone jest już w judykaturze Sądu Najwyższego stanowisko, że spowodowanie śmierci osoby bliskiej mogło stanowić naruszenie dobra osobistego członków rodziny zmarłego w postaci szczególnej więzi rodzinnej i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c., jeżeli śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r.
Stąd nie doszło także do naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 448 kc.
W związku z powyższym, na mocyart. 385 k.p.c.Sąd Okręgowy oddalił apelację jako nieuzasadnioną.
O kosztach procesu w postępowaniu apelacyjnym Sąd II instancji orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 kpcw zw. zart. 108 § 1 kpciart. 391 § 1 kpcoraz§ 2 ust. 1 – 2;§ 6 pkt 5 i § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2002r. Nr 163, poz. 1349)i zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 1.200 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

.