Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 708/12
Data wyroku: 2012-08-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Janina Cieślikowska, Grażyna Szyburska-Walczak, Danuta Rychlik-Dobrowolska
Słowa kluczowe: Ubezpieczenie Społeczne
Podstawa prawna: art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt III AUa 708/12
Sygn. akt III AUz 129/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 sierpnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu Wydział III
Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Janina Cieślikowska

Sędziowie:

SSA Grażyna Szyburska-Walczak (spr.)
SSA Danuta Rychlik-Dobrowolska

Protokolant:

Monika Horabik

po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2012 r. we Wrocławiu
sprawy z powództwaD. D.
przeciwko  Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.
o ubezpieczenie społeczne
na skutek apelacjiD. D.i zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.
od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy
z dnia 15 lutego 2012 r. sygn. akt V U 1577/11

I

oddala apelację,

II

zmienia zawarte w pkt II wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy postanowienie dotyczące zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w ten sposób, że zasądza od wnioskodawczyni na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.kwotę 1.200 zł,

III

zasądza od wnioskodawczyni na rzecz strony pozwanej kwotę 1.400 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym i zażaleniowym.

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 14 listopada 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.stwierdził, żeD. D.jako prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 1 lutego 2006 r. do 29 lutego 2008 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołał się na okoliczność, że wnioskodawczyni dokonała za powyższy okres zgłoszenia z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej do ubezpieczenia zdrowotnego, natomiast prawomocną decyzją z dnia 17 grudnia 2008r. organ rentowy stwierdził, że wnioskodawczyni nie podlegała w tym samym okresie obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy nakładczej na rzecz płatnika składekR. P.– prowadzącego pozarolniczą działalność podfirmą (...)wL., ani też nie posiadała innego tytułu do ubezpieczeń.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosłaD. D., domagając się stwierdzenia, że nie podlega w spornym okresie obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. W uzasadnieniu odwołująca się podnosiła, że stanowisko organu rentowego jest błędne, bowiem przychód osiągany z tytułu umowy o pracę nakładczą pozwalał na dokonanie wyboru co do tytułu ubezpieczenia.D. D.domagała się ponadto zawieszenia postępowania z uwagi na złożoną przez Prezesa(...) Związku Zawodowego (...)„skargę administracyjną o stwierdzenie nieważności decyzji”, nie precyzując, o jaką decyzję chodzi. Nadto odwołująca się podniosła, że organ rentowy nie wykazał co stało się ze składkami odprowadzanymi przez płatnika składekR. P..
Strona pozwana - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.wnosiła o oddalenie odwołania powołując się na treść przepisówart. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych( Dz.U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.) i wyjaśniając, że odnośnie składek opłaconych z tytułu pracy nakładczej organ rentowy przeprowadzi postępowanie zgodne z uregulowaniami art. 24 ust. 6a wymienionej ustawy, zaliczając je z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku na poczet składek przyszłych, chyba, że płatnik złoży wniosek o zwrot składek. Co do skargi o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 17 grudnia 2008 r. organ rentowy decyzją z dnia 31 stycznia 2011 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie i nie posiada wiedzy o tym, aby przed WSA w Warszawie toczyło się postępowanie w tym przedmiocie.
Wyrokiem z dnia 15 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Legnicy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanieD. D.i zasądził od wnioskodawczyni na rzecz ZUS Oddział wL.kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd ten ustalił, że bezspornym jest, iż decyzja z dnia 17 grudnia 2008 r. stwierdzająca, żeD. D.nie podlega z tytułu pracy nakładczej u płatnika składek(...)–R. P.z siedzibą wL.obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w okresie od 1 lutego 2006 r. do 31 stycznia 2008 r. jest prawomocna. Wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy z 7 września 2010 r. sygn. akt V U 141/10 oddalający odwołanie poddany został kontroli instancyjnej. Wyrokiem z dnia 10 maja 2011 r. sygn. akt III A Ua 2226/10 Sąd Apelacyjny we Wrocławiu uchylił wyrok sądu I instancji i odrzucił odwołanie w zakresie dotyczącymD. D., a dalej idącą apelację oddalił.
Jako okoliczność bezsporną wskazał także sąd I instancji, że wnioskodawczyni dokonała zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego za sporny okres jako prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, natomiast nie przekazała ZUS dokumentów związanych z prowadzoną działalnością: zgłoszenia do ubezpieczeń i deklaracji rozliczeniowych.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym sąd pierwszej instancji uznał odwołanie za nieuzasadnione.
Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie zart. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz.U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.) wnioskodawczyni obowiązkowo podlegała w spornym okresie ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Wbrew stanowisku odwołującej się, przepis art. 18 ust. 1 ustawy nie uprawniał jej do wyboru ubezpieczenia, bowiem z mocy prawomocnej decyzji organu rentowegoD. D.nie podlegała wówczas ubezpieczeniom jako wykonująca pracę nakładczą, nie miał więc w stosunku do niej zastosowania przepis art. 9 ust. 2 ustawy systemowej, pozwalający m.in. na objęcie ubezpieczeniami z wybranego tytułu i na zmianę tytułu ubezpieczeń. Przepis art. 18 ust. 1 wymienionej ustawy określa jedynie co stanowi podstawę wymiaru składek dla wskazanych w przepisie grup ubezpieczonych.
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu wydał sąd I instancji na podstawieart. 98 § 1 kpci§ 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).
Powyższy wyrok w całości zaskarżyła apelacjąD. D.wnosząc o zmianę wyroku poprzez ustalenie, że „podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu wykonywania przez nią pracy nakładczej” i zasądzenie kosztów procesu.
Apelacja zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisuart. 2 Konstytucji RPi licznych przepisów prawa materialnego:

-

art. 3 § 1 k.c.poprzez nieuwzględnienie zasady niedziałania prawa wstecz,

art. 2, art. 2a, art. 3 ust. 1 pkt 4 art. 6 ust. 1 pkt 2w zw. zart. 9 ust. 2 art. 13 pkt 2, art. 68 ust. 1, art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychprzez naruszenie zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, przyjęcie, że uprawnienie do wyboru tytułu ubezpieczenia wynika nie z ustawy systemowej, ale aktu rangi rozporządzenia Rady Ministrów, co w konsekwencji pozbawiło apelującą jako przedsiębiorcę prawa do takiego wyboru, a nałożyło obowiązki płatnika, a nadto poprzez zaakceptowanie tego, że organ rentowy wykroczył poza prawem przewidziany zakres swojego działania i wydał decyzję w sprawie indywidualnej, do wydania której nie był uprawniony. W uzasadnieniu apelująca wywodziła, że ZUS – co wywieść należy z treściart. 68 ust. 1 lit a, nie jest uprawniony do wydawania decyzji o niepodleganiu ubezpieczeniom społecznym, natomiast do zakresu jego działania należy wydawanie Biuletynu Informacyjnego, w którym zamieścił mylące informacje. Decyzja o podleganiu i niepodleganiu ubezpieczeniom nie mieści się w katalogu spraw, o których mowa w art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy. Nadto apelująca poddawała krytyce decyzję z dnia 17 grudnia 2008r., zarzucała, że organ rentowy nie udostępnił informacji o toczącym się postępowaniu administracyjnym i wnosiła o przesłuchanie jako zainteresowanej w sprawie osoby pełniącej funkcję prezesa(...) Związku Zawodowego (...).

Zażalenie na rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu złożyła strona pozwana wnosząc o jego zmianę poprzez zasądzenie na rzecz strony pozwanej kwoty 2400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
W uzasadnieniu zażalenia podkreślono, że niezasadnie sąd I instancji zakwalifikował toczącą się sprawę jako sprawę o świadczenie. Spór dotyczył natomiast podlegania ubezpieczeniom a strona pozwana twierdziła, że wysokość składek wynikających z takich ubezpieczeń wynosi 12.740 zł. Sąd Okręgowy winien zatem zastosować nie przepis§ 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), ale § 6 rozporządzenia, który przewiduje, że przy wartości przedmiotu sporu powyżej 10.000zł minimalna kwota kosztów powinna wynosić 2.400 zł.
D. D.w uzasadnieniu swojej apelacji wnosiła o oddalenie zażalenia wywodząc, że sprawa dotyczy podlegania ubezpieczeniom „bez wskazanej konkretnej kwoty”.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie a podniesione w niej zarzuty nie są trafne, bowiem sąd I instancji wydał wyrok zgodny z obowiązującymi przepisami prawa i na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, który Sąd Apelacyjny przyjmuje za własny, bez potrzeby ponownego jego przytaczania.
Wbrew podniesionym w apelacji argumentom, Zakład Ubezpieczeń Społecznych z mocyart. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz.U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.) uprawniony był do wydania zaskarżonej decyzji, bowiem Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych (pkt 1), przebiegu ubezpieczeń (pkt 2)i innych wymienionych wpunktach 3-5. Wyliczenie zawarte wart. 83 ust. 1nie ma więc charakteru katalogu zamkniętego, choć ogranicza się on do spraw indywidualnych, które swoją podstawę materialnoprawną wywodzą ze stosownych ustaw wchodzących w skład systemu ubezpieczeń społecznych. Decyzja zaskarżona przezD. D.jako oparta na uregulowaniach art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust.1 i art. 13 pkt 4 ustawy systemowej, mieści się w katalogu spraw, o których mowa w art. 83 ust.1. Zauważyć trzeba, że i przepis art. 68 ust. 1 nie zawiera enumeratywnego wyliczenia zadań należących do zakresu działania Zakładu. W punkcie 1 dotyczącym realizacji przepisów o ubezpieczeniach społecznych wymieniono pod literą a): stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych. Nie można skutecznie podnosić, aby decyzja dotycząca podlegania ubezpieczeniom społecznym nie mieściła się w zakresie przedmiotowym objętym art. 68 ust. 1 pkt 1 lit a ustawy.
Należy także wyraźnie podkreślić, że decyzja dotycząca niepodlegania przezD. D.obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu pracy nakładczej na rzecz płatnikaR. P.–(...)wL.poddana już została kontroli sądu a orzeczenie wydane na skutek wniesienia przezD. D.odwołania od wymienionej decyzji uprawomocniło się. Nadto z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego wydanego w sprawie III A Ua 2226/10 wynika, że przyczyna uchylenia wyroku wydanego przez Sąd Okręgowy w Legnicy sygn. Akt VU 141/10 w zakresie dotyczącymD. D.była okoliczność, że roszczenie oparte na identycznej podstawie faktycznej było już w stosunku doD. D.przedmiotem postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu w sprawie III A Ua 2054/09. W sprawie tej Sąd Apelacyjny oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy oddalającego odwołanie od decyzji odmawiającej objęciaD. D.ubezpieczeniami społecznymi z tytułu zawartej zR. P.–(...)wL.umowy o prace nakładczą (odpis wyroku Sądu Apelacyjnego z uzasadnieniem). Zatem jakakolwiek argumentacja odnosząca się do kwestii podlegania przez apelującą ubezpieczeniom z tego tytułu w okresie objętym sporem w obecnym postępowaniu nie może odnieść oczekiwanego przez apelującą skutku, bowiem w tej sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej. Odnosi się to także do argumentów nawiązujących do zaskarżenia decyzji w trybie administracyjnym przez(...) Związek Zawodowy (...), bowiem w zaistniałej sytuacji procesowej, ewentualne wzruszenie decyzji w trybie administracyjnym – abstrahując od zasadności takiego żądania – może jedynie skutkować przeniesieniem sporu na płaszczyznę oceny, czy zachodzą podstawy do wznowienia postępowania.
Spór w sprawie może być więc oceniony jedynie na gruncie przepisów art. 6, art. 9, art. 12 i art. 13 ustawy systemowej. Poza sporem pozostaje, że w okresie od 1 lutego 2006 r. do 29 lutego 2008 r. wnioskodawczyni prowadziła pozarolniczą działalność. Z tego tytułu na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Wnioskodawczyni nie wykazała, aby w tym samym okresie miał w jej przypadku miejsce zbieg tytułów ubezpieczenia (art.9 ustawy), który zwolniłby wnioskodawczynię z obowiązku ubezpieczenia z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania (art.13 pkt 4 ustawy). Jest to zresztą także w sprawie bezsporne. Przepis art. 12 ust. 1 ustawy systemowej nakłada natomiast na wnioskodawczynię obowiązek podlegania ubezpieczeniu wypadkowemu.
Z tych wszystkich względów apelacja wnioskodawczyni, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 kpc.
Uzasadnione okazało się natomiast zażalenie strony pozwanej.
Sprawa o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym nie może być zakwalifikowana jako sprawa o świadczenie w rozumieniu przepis§ 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Jest to sprawa o prawo majątkowe, co wynika choćby z treści przepisuart. 3982§ 1 kpc. Przepis ten, wskazujący sprawy, w których niedopuszczalna jest skarga kasacyjna, stanowi, że dotyczy to spraw o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednak w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od przedmiotu zaskarżenia także w sprawach o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Redakcja przepisu wskazuje, że chodzi tu o sprawy o prawa majątkowe, których przedmiotem jest objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym prowadzi z reguły do uzyskania przez organ rentowy należnych z tytułu tego podlegania składek. Suma tych składek stanowi wartość przedmiotu sporu.
Przedmiotem procesu cywilnego może być roszczenie, prawo lub stosunek prawny. Omawiana kategoria spraw nie stanowi spraw o roszczenie pieniężne, ale o prawo majątkowe, a charakter tego prawa rodzi skutki decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniom w postaci comiesięcznego obowiązku odprowadzania składki w wysokości określonej przepisami prawa. Należy więc sięgnąć tu do analogii zart.231kpcpoprzez przyjęcie, że w sprawie o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia wartość przedmiotu sporu stanowi suma składek za jeden rok, a jeżeli świadczenia trwają krócej niż rok – za cały czas ich trwania. Nie byłoby zasadne przy tym ustalanie wysokości składek za cały okres objęty decyzją o podleganiu ubezpieczeniom, bowiem uwzględniono by wówczas wartości, które nie stanowią przedmiotu postępowania (taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 30 kwietnia 2012 r. sygn. akt III A Uz 83/12 – niepublikowanym). W konsekwencji w sprawie powinien mieć zastosowanie§ 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędua nie§ 6 pkt 5, bowiem wartość przedmiotu sprawy nie przekraczała 10.000zł a błędnym było określenie tej wartości za cały okres objęty sporem. Stawka minimalna winna więc wynosić 1200 a nie 2400 zł. Jednocześnie Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do przyjęcia, że sprawa o świadczenie byłaby sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju do sprawy o ustalenia podlegania ubezpieczeniom. Wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się bowiem, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju (§ 5 cytowanego rozporządzenia).
Przepis § 11 ust. 2 rozporządzenia wymienia jedynie sprawy o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego. Nie można zatem z faktu, że rozporządzenie pomija wszystkie pozostałe a niezwykle liczne kategorie spraw ubezpieczeniowych, wyprowadzać wniosku, że do spraw o podleganie ubezpieczeniom przepis wskazany ma zastosowanie.
W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 386 § 1 kpcw zw. zart. 397 § 2 kpcorazart. 98w zw.art. 99 kpczmienił zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej kosztów procesu, rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego i zażaleniowego z zastosowaniem§ 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
R.S.