Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 524/13
Data wyroku: 2013-12-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Jolanta Hawryszko, Zofia Rybicka-Szkibiel
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 32 i 184 ustawy emerytalno rentowej rozp. RM z 7.02.1983 r.

Sygn. akt III AUa 524/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 grudnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Urszula Iwanowska

Sędziowie:

SSA Jolanta Hawryszko
SSA Zofia Rybicka - Szkibiel (spr.)

Protokolant:

St. sekr. sąd. Elżbieta Kamińska

po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. w Szczecinie
sprawyP. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o przyznanie emerytury
na skutek apelacji ubezpieczonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 27 maja 2013 r. sygn. akt VI U 260/13

oddala apelację.

SSA Zofia Rybicka - Szkibiel SSA Urszula Iwanowska SSA Jolanta Hawryszko

Sygn. akt III AUa 524/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 25 lutego 2013r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówiłP. S.prawa do emerytury stwierdzając, że nie udokumentował 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Ubezpieczony w odwołaniu od powyższej decyzji wniósł o przesłuchanie dwóch świadków celem potwierdzenia okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach i uwzględnienie legitymacji ubezpieczeniowej.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Wyrokiem z dnia 27 maja 2013r. Sąd Okręgowy w Gorzowie WIkp. - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły ustalenia z których wynika, żeP. S.urodził się(...). Od dnia 03.01.1972 roku do dnia 02.03.1973 roku pracował w szczególnych warunkach w fabryce tytoniu. Od dnia 19.04.1973 roku do dnia 31.10.1976 roku pracował w szczególnych warunkach jako operator maszyn offsetowych i aklimatyzator papieru. Od dnia 01.04.1983 do dnia 31.08.1991 roku pracował w szczególnych warunkach jako krajacz wZakładach (...)wD.. W dniu 29.01.2013 roku ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie emerytury. Udowodnił łączny okres ubezpieczenia na dzień 01.01.1999 roku w wysokości: 25 lat i 14 dni.
Sąd Okręgowy analizując powyższe ustalenia uznał, że ubezpieczony nie wykazał, iż spełnia warunki do nabycia prawa do emerytury. Wskazał, że zgodnie z przepisemart. 184 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( Dz. U. z 2009 r. nr 153 poz. 1227 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40 jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli;
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 ( ust. 1 ).
Emerytura, o której mowa wust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa (ust. 2). Wiek emerytalny, o którym mowa wust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki na podstawie których osobom wymienionym wust. 2przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Dotychczasowymi przepisami były przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 04.05.1979r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia(Dz. U. nr 13 poz.86) oraz z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8 poz.43 ze zm.), zwane dalej rozporządzeniem. Zgodnie z§ 2 ust. 1 i 2 w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeokresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stałe i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Okresy pracy, o których mowa stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach. Podobnie określa toRozporządzenie Rady Ministrów z 04.05.1979r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia, które w§ 2stanowi, iż okresy prac (prace zaliczone do pierwszej kategorii zatrudnienia wymienione w załączniku do rozporządzenia) podlegają zaliczeniu do pierwszej kategorii zatrudnienia bez względu na podporządkowanie resortowe zakładu pracy, jeśli pracownik pracę wykonywał stałe i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Sąd podkreślił, że ubezpieczony chcąc udowodnić okres pracy w szczególnych warunkach, stosownie do treści w/w przepisów, powinien przedłożyć świadectwo pracy potwierdzające tą okoliczność wystawione przez zakład pracy po ustaniu zatrudnienia. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca przedłożył świadectwa pracy w szczególnych warunkach, ale na okres krótszy niż 15 lat. Natomiast pozwany nie uwzględnił wniosku ubezpieczonego odmawiając uznania za pracę w szczególnych warunkach okresu od dnia 02.11.1976r. do dnia 31.08.1991 roku. Sąd wskazał, że postępowanie przed organem rentowym sprowadza się do analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach, jednakże ograniczenia dowodowe nie dotyczą postępowania przed sądem. W postępowaniu sądowym dopuszczalne jest ustalenie charakteru pracy i jej okresów także w oparciu o inne dowody (zob. uchwała SN z 21.09.1984r. sygn. akt III UZP 48/84 niepubl). W uchwale z dnia 10.03.1984r. w sprawie III UZP 6/84 Sąd Najwyższy stwierdził, że okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przewidzianerozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43) mogą być ustalane w postępowaniu odwoławczym także innymi środkami dowodowymi, niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy (por. wyrok SN z 4.08.1999r. II UKN 619/98, OSNP 2000/11/439). Dlatego też obowiązkiem Sądu było dopuszczenie wszelkich dostępnych dowodów i weryfikacja ich w ramach swobodnej oceny (art. 233 § 1 k.p.c). Ze świadectw pracy w szczególnych warunkach wynikało, iżP. S.pracował w szczególnych warunkach przez ponad 10 lat. Dokumenty te zostały w części zakwestionowane przez organ rentowy. ZUS nie dał wiary świadectwu pracy w warunkach szczególnych z dnia 30.08.1991 roku potwierdzającego pracę w warunkach szczególnych w charakterze krajacza w okresie od dnia 01.04.1983 roku do dnia 31.03.1991 roku. Wskazał, że stanowisko krajacza nie zostało wymienione w przepisach. To stanowisko nie zasługiwało na uwzględnienie, albowiem rozporządzenie w wykazie A dziale XI poz. 5 wymienia: bezpośrednia obsługa maszyn i urządzeń do składania (łamania) arkuszy papieru, krajania papieru i wyrobów poligraficznych oraz do oprawy wyrobów poligraficznych w drukarniach. Nie ulegało wątpliwości, że taką pracę ubezpieczony wykonywał stałe i w pełnym wymiarze czasu pracy od kwietnia 1983 do sierpnia 1991 roku. Jednakże w ocenie Sądu meriti wliczenie tego okresu do stażu pracy w warunkach szczególnych nie było wystarczające. Rozstrzygnięcia wymagało zatem, czy do okresu pracy w szczególnych warunkach można zaliczyć jego pracę wZakładach (...)wD.od dnia 02.11.1976r. do dnia 30.03.1983 roku. W tym zakresie skarżący powołał się na zapis w legitymacji ubezpieczeniowej, dokumenty z akt osobowych i zeznania świadków. Ze świadectwa pracy w szczególnych warunkach i ze świadectwa pracy wynikało, że w tym okresie wnioskodawca nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach, gdyż pracował jako pomoc ogólnowydziałowa. Nie potwierdzili tego w zeznaniach świadkowieZ.iW.oraz wnioskodawca. Twierdzili oni bowiem zgodnie, że od początku zatrudnienia wZakładach (...)pracował jako krajacz. Dokumenty tego nie potwierdzały. Wynikało z nich bowiem, że ubezpieczony jako krajacz pracował od dnia 01.04.1983 roku. Ubezpieczony przyznał, że jego angaże i inne dokumenty do końca marca 1983 roku opiewały na stanowisko pomoc ogólnowydziałowa ale zaznaczył, że było to niezgodne z pracą którą faktycznie wykonywał tj. krajacz. W ocenie Sądu zeznania świadków i wnioskodawcy nie były wiarygodne, ponieważ zaprzeczały im dowody z dokumentów. Oceniając moc dowodową poszczególnych środków dowodowych Sąd uznał, że pierwszeństwo należało dać dokumentom, jako dowodom z okresu kiedy wnioskodawca wZakładach (...)pracował. Pamięć ludzka jest zawodna. Odtworzenie faktów sprzed kilkudziesięciu lat obarczone jest ryzykiem uogólnień i schematów. Dodatkowo te zniekształcenia rzeczywistości pogłębia kontekst sprawy o emeryturę i niewątpliwa wiedza świadków, że tylko uznanie, iżP. S.pracował jako krajacz, będzie dla niego korzystne. Dlatego przymiot wiarygodności należał się dokumentom, które wiernie wskazywały na charakter pracy skarżącego w spornym okresie. Twierdzenia wnioskodawcy, że nazwa stanowiska pomoc ogólnowydziałowa nie odzwierciedlała faktycznie wykonywanej pracy krajacza nie zasługiwały na uwzględnienie. Fakt ten potwierdzało nie tylko świadectwo pracy w szczególnych warunkach i świadectwo pracy, ale i zapisy w legitymacji ubezpieczeniowej, gdzie stanowisko pracy wnioskodawcy nosi nazwę zarówno pracownik ogólnowydziałowy jak i krajacz. Przez kilkadziesiąt lat ubezpieczony nie wskazywał na nieprawdziwość danych zawartych w świadectwach i legitymacji. Nie wnosił o sprostowanie świadectwa pracy. W ocenie Sądu to zachowanie skarżącego nie wynikało, jak twierdził z lekkomyślności, ale było dowodem na to, że przedłożone z wnioskiem emerytalnym dokumenty są prawdziwe i wiarygodne. Powyższe ustalenia prowadziły do wniosku, że wnioskodawca nie spełnił przesłanki co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych ( wykazał przed Sądem 13 lat 1 miesiąc i 11 dni ) i dlatego nie mógł uzyskać emerytury w wieku obniżonym. Sąd zaakcentował, że to na ubezpieczonym ciążył obowiązek wykazania, że przepracował w/w okres w szczególnych warunkach i z tego obowiązku skarżący się nie wywiązał, albowiem przedłożone przez niego dowody nie potwierdziły, aby w pełnym wymiarze czasu pracy i stale wykonywał prace w warunkach szczególnych przez ponad 15 lat. Dlatego też działając na podstawieart. 477 § 1 k.p.c.Sąd oddalił odwołanie.
Apelację od powyższego wyroku wywiódłP. S.podnosząc zarzuty naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.poprzez bezpodstawne pominięcie zeznań świadków z których wynika, że ubezpieczony wykonywał pracę krajacza w okresie od 2 listopada 1976r. do 31 marca 1988r. orazart. 65 § 1 k.c.w związku zart. 184 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie odwołania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów procesu.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja jest całkowicie bezzasadna i jako taka podlegała oddaleniu. Sąd Okręgowy przeprowadził wystarczające postępowanie dowodowe, dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i wydał trafne odpowiadające prawu rozstrzygniecie. Sąd Apelacyjny ustalenia te podziela i przyjmuje za własne, co powoduje, że nie zachodzi potrzeba ich szczegółowego powtarzania (por. orzeczenia
Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1997 r., II UKN 61/97 - OSNAP z 1998 nr 3, poz. 104 i z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98 (OSNAP z 1998 nr 24, poz. 776).
Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie było prawoP. S.do emerytury na podstawieart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Stosownie do treści tego przepisu cytowanego przez Sąd Okręgowy, jedną z przesłanek koniecznych dla nabycia prawa do emerytury jest posiadanie na dzień 1 stycznia 1999r. (wejścia w życie wymienionej wyżej ustawy) wymaganego stażu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, ustalanego na zasadach dotychczasowych, wynoszącego, co najmniej 15 lat. W rezultacie, co prawidłowo przyjął Sąd pierwszej instancji, zastosowanie znajdują przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43). Zgodnie natomiast z treścią § 2 ust. 1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stałe i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Stosownie zaś do unormowania zawartego w § 4 ust. 1 tego rozporządzenia, pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki; osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn, ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Z treści przywołanych przepisów wynika, że pracą w szczególnych warunkach jest praca wykonywana stałe (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym-załącznik dorozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2012 roku, III UK 92/11 -lex nr 1215158).
Odnosząc się zatem wprost do zarzutów apelacji zaakcentować należy, że chodzi tu tylko o rodzaj pracy określony w § 4-15 rozporządzenia, zgodnie z przypisaniem jej do działu przemysłu umieszczonego w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Przyznając zatem rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. zasadniczą rolę w kwalifikowaniu prac w szczególnych warunkach należy podkreślić, że w świetle przepisów wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia, wyodrębnienie prac ma charakter stanowiskowo-branżowy. Pod pozycjami zamieszczonymi w kolejnych działach wykazu wymieniono bowiem konkretne stanowiska przypisane danym branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach uprawniające do obniżonego wieku emerytalnego. Taki sposób kwalifikacji prawnej prac nie jest przypadkowy, albowiem specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu i branż determinuje charakter świadczonych w nich prac oraz warunki, w jakich są wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Nie jest zatem możliwe dowolne i swobodne wiązanie konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10). Konieczny jest bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danego-działu gospodarki (tak Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 16 czerwca 2009r. I UK 20/09 i I UK 24/09). Oznacza to, że przynależność pracodawcy do określonej gałęzi przemysłu ma znaczenie istotne i nie można dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały przypisane w tym akcie prawnym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2011r., 111 UK 174/10).
W rozpoznawanym stanie faktycznym poza sporem pozostawała kwestia okresu zatrudnienia wZakładach (...)z siedzibą wD.od 2.11.1976 r. do 31.08.1991 r., w tym od 1.04.1983r. do 31.08.199lr. na stanowisku krajacza, poświadczonego przez likwidatora w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 30.08.199lr. oraz uznanego przez Sąd Okręgowy. Wbrew zarzutom apelacji, Sąd meriti dokonał trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w ramach granic zakreślonych treściąart. 233 § 1 k.p.c.Potwierdzeniem prawidłowej oceny są również zapisy w dokumentacji zatrudnieniowo - płacowejP. S., gdzie w przebiegu zatrudnienia odnotowano charakter zatrudnienia: pracownik ogółnowydziałowy od 2.11.1976r. według VI kategorii zaszeregowania, potwierdzonego na tym samym stanowisku od dnia 1.01.1979r., od dnia 1.01.1980r., od 1.09.1980r. i nadal według VI kategorii zaszeregowania, (v. akta kapitału początkowego tom II k. 16, 17). Natomiast wynagrodzenie skarżącego zdecydowanie wzrosło dopiero od 1983r., co niewątpliwie miało związek z powierzeniem stanowiska krajacza od 1.04.1983r. (v. akta kapitału początkowego tom II k. 18).
Sąd Apelacyjny akcentuje, że prawo do wcześniejszej emerytury stanowi odstępstwo od zasady powszechnego wieku emerytalnego i w związku z tym nie można poprzestać tylko na jego uprawdopodobnieniu, lecz musi zostać udowodnione, a temu służą dokumenty. Dlatego w tej kategorii spraw podkreśla się, że same zeznania świadków, gdy nie znajdują potwierdzenia w dokumentach pracowniczych nie stanowią miarodajnego dowodu pracy w szczególnych warunkach (por. wyroki: Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27.06.2013r. III AUa 1632/12, Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 22.05.2013r. III AUa 952/12, Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 22.01.2013r. III AUa 673/12 i z dnia 20.09.2012r. III AUa 374/12, Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 22.02.2012r. III AUa 1734/11 i z dnia 17.01.2012r. III AUa 1482/11).
Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, a Sąd Apelacyjny podziela to stanowisko, że z przywileju przejścia na emeryturę w niższym wieku emerytalnym, przysługującego pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, mogą korzystać wyłącznie pracownicy, którzy byli rzeczywiście zatrudnieni stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szkodliwych warunkach pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1997r., II UKN 417/97, OSNP 1998/21/638; 21 listopada 2001r. II UKN 598/00, OSNP 2003/17/419; 4 czerwca 2008. II UK 306/07, lex nr 494129, 6 czerwca 2013r. II UK 358/12 lex 1331294).
Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny uznał, iż Sąd Okręgowy nie naruszył żadnego z zarzucanych przepisów prawa materialnego i stąd na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację ubezpieczonego jako bezzasadną.

SSA Zofia Rybicka - Szkibiel SSA Urszula Iwanowska SSA Jolanta Hawryszko