Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 684/13
Data wyroku: 2013-12-23 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Stanisław Łęgosz, Paweł Lasoń, Jarosław Gołębiowski
Słowa kluczowe: Dział Spadku, Zniesienie Współwłasności
Podstawa prawna: art. 618 kpc

Sygn. akt II Ca 684/13

POSTANOWIENIE
Dnia 23 grudnia 2013 roku

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Jarosław Gołębiowski (spr.)

Sędziowie:

SSO Stanisław Łęgosz
SSO Paweł Lasoń

Protokolant:

Paulina Neyman

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 grudnia 2013 roku
sprawy z wnioskuJ. B.
z udziałemZ. B.,G. B.,A. D.
o dział spadku i zniesienie współwłasności
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia
14 sierpnia 2013 roku, sygn. akt I Ns 1390/08

postanawia:

1
zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie 1a i b w ten sposób, żedziałkę o nr (...)przyznać na współwłasność w równych częściachA. D.iJ. B.oraz w punkcie drugim w ten sposób, że eliminuje zawarte w nim rozstrzygnięcie o dopłatach pieniężnych odA. D.na rzeczJ. B.;

2
ustalić, iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie.

Na oryginale właściwe podpisy

Sygn. akt II Ca 684/13

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z Dnia 14 sierpnia 2013 roku Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim po rozpoznaniu sprawy z wnioskuJ. B.z udziałemZ. B.,G. B.,A. D.o dział spadku i zniesienie współwłasności postanoeił
1/ dokonać działu spadku poL. B.synuW.iK.zmarłym dnia 16 sierpnia 2000 roku wT.(...). oraz znieść pomiędzy spadkobiercamiG. B.,J. B.,A. D.aZ. B.współwłasność zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej wT.(...)., przyul. (...)o powierzchni 0,1554 ha, oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), dla której to nieruchomości założona zostałaksięga wieczysta numer (...)w ten sposób że:
-działkę nr (...)położoną wT.(...). przyul. (...)o powierzchni 0,1554 ha podzielić na trzy, a mianowicie nadziałkę nr (...)o powierzchni 0,0205 ha, nadziałkę nr (...)o powierzchni 0,1264 ha oraz nadziałkę nr (...)o powierzchni 0,0085 ha w sposób przedstawiony na mapie podziału, sporządzonej w dniu 14 stycznia 2013 roku przez biegłąU. B./zaewidencjonowanej w dniu 25 stycznia 2013 roku za nr ewidencyjnym(...)/ i po takim podziale;
a/działkę nr (...)o powierzchni 0,0205 ha orazdziałkę nr (...)o powierzchni 0,0085 ha przyznać na wyłączną własnośćA. D.,
b/działkę nr (...)o powierzchni 0,1264 ha przyznać na wyłączną własnośćJ. B.,
2/ zasądzić odA. D.na rzeczJ. B.kwotę 4.362,50 złotych tytułem dopłaty w wyrównaniu udziałów z tytułu działu spadku i zniesienia współwłasności, płatną w terminie 4 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, z ustawowymi odsetkami w przypadku uchybienia terminu płatności,
3/ wartość przedmiotu działu spadku i zniesienia współwłasności określić na kwotę 473.100,00 złotych,
4/ odstąpić od obciążenia uczestników na rzecz Skarbu Państwa /Sądu Rejonowego/ tytułem zwrotu kosztów sądowych w postaci wydatków, 5/ ustalić, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego.

W Sądzie Rejonowym w Tomaszowie Maz. prowadzona jestksięga wieczysta o numerze (...)- założona dla nieruchomości gruntowej położonej wT.(...)., przyul. (...), w którejL. B.ujawniony został jako właściciel - po przepisaniu tytułu własności z księgi hipotecznej nr(...)pod nazwą(...), w postaci aktu nadania ziemi z dnia 7 sierpnia 1949 roku.
Postanowieniem wstępnym z dnia 5 lipca 2010 roku w sprawie I Ns 1390/08 tutejszy Sąd Rejonowy w wyniku uzgodnienia treściksięgi wieczystej (...)z rzeczywistym stanem prawnym nakazał wpisać w miejsce dotychczas ujawnionego właścicielaL. L.B.iZ. B.na prawach wspólności majątkowej ustawowej.
W ewidencji gruntów nieruchomość oznaczona jest numeremdziałki (...)i posiada powierzchnię 0,1554 ha.
L. B.zmarł w dniu 16 sierpnia 2000 roku, a spadek po nim na podstawie ustawy nabyli żonaZ. B.oraz dzieciD. D.,G. B.iJ. B.po 1/4 części każdy z nich.
W dniu 19 lipca 2007 roku zmarłaD. D., a spadek po niej na podstawie ustawy nabyła w całości jej córkaA. D..
Nieruchomość objęta wnioskiem położona jest wT.(...). przyul. (...). Ma ona kształt w miarę regularnego prostokąta, który od północy przylega doulicy (...). W części północno- wschodniejdziałki nr (...)usytuowany jest budynek mieszkalny /drewniany, parterowy/, który znajduje się w posiadaniu uczestniczkiA. D., a wcześniej jej matkiD. D.. Zarówno uczestniczka jak i jej matka czyniły nakłady na zajmowany budynek mieszkalny, które zwiększają jego wartość. W odległości 10 metrów od budynku uczestniczki / w kierunku na południe / usytuowany jest budynek mieszkalny - murowany, piętrowy- zamieszkiwany przez wnioskodawcęJ. B.i jego matkęZ. B.. Dalej w kierunku na południe, w odległości 58 metrów od budynku murowanego, mieszkalnego znajduje się brama wjazdowa o szerokości wjazdu 4 metry, za którą znajduje się droga / nie utwardzona/ o szerokości 5 metrów. Droga ta ma długość 82, 5 metra, dochodzi do drogi asfaltowej /ul. (...)/. Wjazd na przedmiotową nieruchomość odulicy (...)znajduje się w części północno- zachodniejdziałki nr (...). Znajduje się tam brama wjazdowa o szerokości 4 metrów, furtka, od której wiedzie na posesję chodnik.
Pomiędzy uczestnikami, a szczególności pomiędzyJ. B.aA. D.istnieje nasilający się konflikt związany z korzystaniem ze wspólnego wjazdu na nieruchomość odulicy (...). Zarówno jedna, jak i druga strona konfliktu zastawia wjazd na nieruchomość, parkując swoje samochody w świetle wjazdu, jak i w jego pobliżu. Jest to powodem interwencji Policji oraz Straży Miejskiej. Wnioskodawca korzysta również z wjazdu na nieruchomość odul. (...).
Biegły geodeta stwierdził, że na podstawie ustaleń poczynionych w terenie w trakcie oględzin istnieje możliwość dokonania fizycznego podziału przedmiotowej nieruchomości, poprzez przyznanie na rzecz uczestniczkiA. D.działki nr (...)o powierzchni 0,0205 ha /działka będzie w pełni samodzielna i zapewni racjonalne korzystanie z drewnianego budynku mieszkalnego i urządzeń położonych na tej działce/, na rzecz wnioskodawcyJ. B.przyznaniedziałki nr (...)o powierzchni 0,1264 ha /z murowanym, piętrowym budynkiem mieszkalnym z dobudowanym do niego garażem i pomieszczeniem gospodarczym oraz drugim budynkiem gospodarczo- garażowym/ oraz wydzielenie ze wspólnego wjazdu odul. (...)działki nr (...)o powierzchni 0,0085 ha /granica między działkami(...)a(...)przebiega wzdłuż istniejącego chodnika, biegnącego wzdłuż działki(...), furtka i chodnik znajdą się w obrębie działki(...), brama wjazdowa znajdzie się w działce(...)/. Biegły zauważył również, że uczestnicy postępowania pozostają w pewnym konflikcie i muszą dokładnie określić zasady korzystania ze wspólnego wjazdu odulicy (...), aby w przyszłości nie było zarzewia kolejnych sporów. Wymagane roboty budowlane związane z przeprowadzeniem podziału nieruchomości sprowadzają się jedynie do wykonania nowego ogrodzenia wzdłuż nowych granic wraz z odrębnymi bramami wjazdowymi na każdą z nowych działek.
Wartość nieruchomości biegły określił w następujący sposób,działka (...)o wartości 104.050 złotych, w tym nakłady uczestniczkiA. D.49.300 złotych,działka nr (...)o wartości 360.300 złotych orazdziałka nr (...)o wartości 8.750 złotych. W przypadku ustanowienia służebności przechodu i przejazdu wartość wynagrodzenia ustalono na kwotę 5.400 złotych.
Sąd Rejonowy zważył, iż wniosek co do zasady zasługuje na jego uwzględnienie.
Stan faktyczny sprawy , opiera się o dokumenty w postaci postanowień sądu stwierdzających nabycie spadku po spadkodawcy, po spadkobiercy oraz dowód z oględzin nieruchomości, opinie biegłego z zakresu geodezji i wyceny nieruchomości, jak również dowód z przesłuchania uczestników postępowania, złożone przez uczestniczkę postępowaniaA. D.zdjęcia /k-135 koperta/ wjazdu na nieruchomość od stronyul. (...)i płyty CD /k-194 koperta, k-270 koperta/ obrazujące konflikt pomiędzy uczestnikami oraz sposób korzystania z wjazdów na nieruchomość.
Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie budzi wątpliwości Sądu, w szczególności opinie biegłegoU. B.iM. K.przeprowadzone w celu ustalenia możliwości dokonania podziału spadkowej nieruchomości, jak i dotyczące ustalenia wartości nieruchomości spadkowej -są czytelne, zawierają logiczne wnioski i podstawy wyliczeń. Nie wzięto pod uwagę wartości nakładów na spadkowa nieruchomość, dokonanych przez wnioskodawcęJ. B., ponieważ dokonane zostały już po otwarciu spadku poL. B., a wycena dokonana przez biegłego uwzględnia stan nieruchomości z daty otwarcia spadku poL. B..
Opinie biegłych w ostatecznym rezultacie nie były kwestionowane przez uczestników postępowania.
Nieruchomość jest przedmiotem współwłasności pomiędzy spadkobiercami poL. B.a uczestniczkąZ. B./żoną spadkodawcy/.
Udziały spadkowe poszczególnych uczestników wynoszą;Z. B.5/8 części ( 4/8- udział wynikający z treści postanowienia wstępnego /k-161/ oraz 1/8 udziału z postanowienia spadkowego /k- k-22 w aktach I Ns 754)08/,J. B.,G. B.iA. D.po 1/8 części -z tytułu spadkobrania /art. 689 k.p.c./.
Wartość spadkowej nieruchomości wynosi 473.100,00 złotych /cała nieruchomość/ według jej stanu z chwili otwarcia spadku poL. B./k-276/. Wartość wydzielonych części nieruchomości kształtuje się następująco-działka nr (...)= 104.500 złotych / w tym wartość nakładów 49.300 złotych /k-277/,działka (...)= 360.300 złotych /k-281 odwrót/ orazdziałka (...)= 8.750 złotych /k-281 odwrót/. W przypadku ustanowienia nadziałce (...)służebności drogi koniecznej, wartość wynagrodzenia biegła obliczyła na kwotę 4.500 złotych /k-281 odwrót/.
Stosownie do dyspozycji przepisuart. 211 k.c, biorąc pod uwagę opinie biegłych geodetów, dowód z oględzin nieruchomości, doszedł Sąd do przekonania, że podział przedmiotowej nieruchomości jest możliwy i dopuszczalny. Z tych względów nie można było zaaprobować sposobu działu spadku i zniesienia współwłasności zaproponowanego przez wnioskodawcę / przyznanie jemu całej nieruchomości ze spłatą na rzecz uczestniczkiA. D., dla której zajmowana część nieruchomości stanowi centrum życiowe/. Problematyczna pozostawała sprawa wjazdu na nieruchomość od stronyul. (...)( odbywająca się podziałce (...)). Biorąc pod uwagę zgromadzone i powołane powyżej dowody /w postaci zdjęć i płyt CD/ oraz dowód z przesłuchania uczestników postępowania, Sąd również w oparciu o dowód z oględzin nieruchomości doszedł do przekonania, że wnioskodawca może swobodnie dojeżdżać do swojej nieruchomości /budynku mieszkalnego i gospodarczych/ od stronyul. (...). Konflikt pomiędzy wnioskodawcą a uczestniczkąA. D.na tle korzystania z dojazdu odul. (...), nakazuje przyjęcie rozwiązania, które wyeliminuje pozostawienie gruntu we współużytkowaniu tychże uczestników postępowania / czy też jako współwłasność, czy jako służebność drogi koniecznej/. Dlatego też zadecydował Sąd o przyznaniu uczestniczceA. D.działki nr (...)na własność, co wyeliminuje konflikty przyszłe, a wnioskodawcy pozwoli na korzystanie z wjazdu od stronyul. (...)/art. 623 k.p.c./.
Dokonując oceny dowodu z przesłuchania uczestników postępowania nie dał Sąd wiary zeznaniom uczestnikaG. B./k-294 odwrót/, zamieszkałego wraz z rodziną wN.od 40 lat, o rzekomej budowie budynku mieszkalnego przez jego córkę na przedmiotowej nieruchomości. Jest to wersja przygotowana na potrzeby niniejszego postępowania i nie znajdująca racjonalnych podstaw.
Spłatę należną wnioskodawcy obliczono poprzez pomnożenie podanej wyżej sumy /wartości nieruchomości/ przez ustalony wcześniej ułamek i tak; spłata należnaJ. B.odA. D.4.362,50 złotych /104.050 zł. + 360.3003 zł. + 8.750 zł = 473.100 złx 1/8 części = 59.137,50 zł. -49.300 zł ( wartość nakładu uczestniczki) /.
Z tych wszystkich względów oraz na podstawieart.688 k.p.c.w związku zart.618 k.p.c.iart 211 i 212 k.c.orzeczono jak w sentencji postanowienia.
Termin zapłaty zasądzonej spłaty odroczył na okres 4 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia.
Wartość przedmiotu działu spadku i zniesienia współwłasności ustalił na podstawieart. 684 k.p.c.
O kosztach sądowych orzeczono na podstawieart.113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych/Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zmianami/.
O kosztach sądowych orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
Apelację od powyższego postanowienia wniósł wnioskodawca zarzucając mu:
- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału w skutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart. 233 par 1 kpcprzez dokonanie oceny dowodów w sposób niewszechstronny polegający na pominięciu zbieżnych ze sobą i obiektywnych opinii biegłychU. B.iM. K.z których wynika w sposób jednoznaczny, że najbardziej korzystnym, zgodnym z zasadami współżycia społecznego oraz społeczno gospodarczym przeznaczeniem gruntu i budynków na nim usytuowanych sposobem podziału nieruchomości położonej przyulicy (...)będzie dokonanie go w sposób określony przez sąd w zaskarżonym postanowieniu ze zmianą poprzez przyznanie na współwłasnośćdziałki oznaczonej numerem (...)J. B.iA. D.w udziale po 1/2
- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału w skutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart. 233 par 1 kpcprzez dokonanie oceny dowodów w sposób niewszechstronny polegający na podjęciu decyzji o przyznaniu na własność uczestniczceA. D.działki określonej numerem (...)wobec potrzeby wyeliminowania przyszłych konfliktów pomiędzy uczestnikami, natomiast z pominięciem czynników niepomiernie bardziej istotnych dla toczącego się postępowania takich jak obniżenie wartościdziałki nr (...), faktu, żedziałka (...)stanowi drogę dodziałki nr (...)z której właściciele korzystają od dziesiątek lat i jest to główna droga dojazdowa do budynków położonych w głębi działki, stanu drogi prowadzącej doul (...), określonej na mapce ewidencyjnej jakodziałka (...)i jej znikomej przejezdności w okresach zimowo jesiennych, ale przede wszystkim z pominięciem faktu, że w budynku położonym nadziałce (...)nadal zamieszkuje uczestniczkaZ. B.która ma 91 lat i jest osobą chorą wymagającą stałej opieki ze strony swojego synaJ. B., która przez całe swoje życie z tej drogi korzystała i dla której droga ta jest niezbędna w sytuacji naglącej potrzeby związanej na przykład z koniecznością przybycia służb ratunkowych takich jak Pogotowie Ratunkowe czy Straż Pożarna.
Wskazując na powyższe wnosił o:
- zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznaniedziałki numer (...)o powierzchni 0,0085 ha na własnośćA. D.iJ. B.w udziale po Vi na każde z nich z jednoczesnym nieorzekaniem o dopłacie w wyrównaniu udziałów z tytułu działu spadku i zniesienia współwłasności oraz o zasądzenie od uczestniczkiA. D.na rzecz wnioskodawcyJ. B.zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych,
- ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego Sądowi Rejonowemu
- o zasądzenie od uczestniczkiA. D.na rzecz wnioskodawcyJ. B.zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja wnioskodawcy jest uzasadniona i skutkuje zmianą zaskarżonego postanowienia.
Trafny jest zarzut w niej zawarty sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zabranego w sprawie materiału dowodowego.
Sąd Rejonowy dysponując dowodami, w szczególności z opinii biegłych z zakresu geodezji wadliwie rozstrzygnął, iżdziałka (...)winna przypaść na wyłączną własność uczestniczki A.D..
Zgodnie z treściąart.211 kcpodział rzeczy wspólnej jest możliwy o ile nie jest sprzeczny z przepisami prawa lub ze społeczno gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo, że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.
W toku postępowania zostały sporządzone opinie, których autorzy biorąc pod uwagę położenie nieruchomości, jej konfigurację, powierzchnię, kształt oraz dotychczasowe wykorzystywanie jednoznacznie stwierdzili, że najbardziej optymalnym rozwiązaniem jest przyznanie w/w działki – stanowiącej od wielu lat wspólny przejazd – na współwłasność wnioskodawcy oraz skarżącej.
Powyższe gwarantuje obojgu uczestnikom najlepszy dostęp do drogi publicznej.
Podkreślenia wymaga podnoszona przez biegłych okoliczność, iż przyjęcie innego wariantu – tj. skomunikowaniadziałki (...)poprzez pas gruntu stanowiącydziałkę Nr (...)jest nieracjonalny i prowadzi do znacznego zmniejszenia wartości gruntu przyznanego wnioskodawcy. Należy podnieść, żedziałka Nr (...)stanowi prostokąt. Jej powierzchnia jest ponadnormatywna. Oznacza to, iż możliwym jest jej podział w poprzek co doprowadzi do wyodrębnienia pełnowartościowych działek budowlanych. Akceptacja sposobu podziału wskazanego w zaskarżonym postanowieniu niewątpliwie taką możliwość w przyszłości eliminuje lub co najmniej w znaczący sposób ogranicza.
Z informacji uzyskanej z Urzędu Gminy wT.Maz. wynika nadto, że pas gruntu stanowiącydziałkę Nr (...)jest jedynie drogą wewnętrzną. Działka ta nie ma statusu drogi gminnej. Nie ma więc przymiotu drogi publicznej ( por.art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych( Dz.U.Nr 260, z późn. zm.). Powyższe oznacza, że siedlisko przyznane wnioskodawcy ma bezpośrednie skomunikowanie z drogą publiczną, jeżelidziałka Nr (...)przypadnie na współwłasność jego oraz skarżącej.
Niezależnie od tego trzeba podnieść, iż w/w droga wewnętrzna jest węższa i ma gorsze parametry niż przejazd urządzony nadziałce Nr (...).
Nie można również nie dostrzegać, iż nadziałce Nr (...)są zlokalizowane przewody doprowadzające wodę na grunt wnioskodawcy. Przyznanie tego areału na współwłasnośćJ. B.orazA. D.eliminuje konieczność ustanowienia służebności odpowiadającej treści korzystania przez wnioskodawcę z przewodów wodociągowych.
Za zmianą zaskarżonego postanowienia przemawia nadto inny jeszcze ważki argument. Udział autorki apelacji w przedmiotowej nieruchomości wynosi jedynie 1/8 części. Wnioskodawca skupia natomiast udziały w wysokości 7/8 części. Akceptacja rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego prowadziłaby do tego, iż uczestniczka, która w znacząco mniejszej części jest współwłaścicielkądziałki Nr (...)( przed podziałem ) byłaby w zdecydowanie lepszej sytuacji niż wnioskodawca. Prowadziłoby to do faworyzowania skarżącej kosztem wnioskodawcy.
W konsekwencji nie do podważenia byłby zarzut sprzeczności podziału nie tylko z prawem, ale także z zasadami współżycia społecznego.
Przyznaniedziałki Nr (...)na współwłasność prowadzi natomiast do usankcjonowania dotychczasowego sposobu użytkowania tego gruntu, który od wielu lat służy jako droga dojazdowa do obu posesji.
Z uwagi na daleko posunięte ustępstwo ze strony wnioskodawcy, który wnosił, ażeby nie rozstrzygać o wzajemnych dopłatach pieniężnych uczestniczka nie jest obciążona z tego tytułu.
W tym miejscu należy podnieść, iż wartość całej nieruchomości ( z wyłączeniem nakładów nadziałkę Nr (...)to kwota 423.800 złotych ( 54.750 + 360.300 + 8.750) udział należny uczestniczce ma wartość 52.975 złotych. Tymczasem wartość składników jakie otrzymała zamyka się w kwocie 59.125 złotych ( 54.750 zł + ½ wartościdziałki (...)tj. 4.375 zł).
Przedstawiony więc sposób działu spadku i zniesienia współwłasności nie prowadzi do jej pokrzywdzenia.
Mając zatem na względzie powołane ustalenia i rozważania na podstawieart. 386 § 1 kcnależało orzec jak w postanowieniu, rozstrzygając o kosztach postępowania odwoławczego na podstawieart. 520 § 1 kpcstosując zasadę w nim wyrażoną, że każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie.

Na oryginale właściwe podpisy