Sąd Apelacyjny w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 697/12
Data wyroku: 2013-01-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bożena Oworuszko, Jerzy Nawrocki, Ewa Popek
Słowa kluczowe: Darowizna
Podstawa prawna: art. 898 kc

Sygn. akt I ACa 697/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 stycznia 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Bożena Oworuszko

Sędzia:
Sędzia:

SA Ewa Popek (spr.)
SA Jerzy Nawrocki

Protokolant

sekr.sądowy Dorota Kabala

po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2013 r. w Lublinie na rozprawie

sprawy z powództwaM. K.

przeciwkoI. K.
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu
z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt I C 577/11

I
oddala apelację;

II
oddala wniosek powódki o zasądzenie kosztów procesu za II instancję.

Sygn. akt I ACa 697/12

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 17 lutego 2011 roku powódkaM. K.wniosła o zobowiązanie pozwanychI. K.,J. J.,B. K.iM. K. (2)do złożenia oświadczenia woli przenoszącego na powódkę własność nieruchomości położonej wW.B.o powierzchni 1,54 ha składającej się z działek oznaczonychnumerami ewidencyjnymi (...)oraz zasądzenie na jej rzecz od pozwanych kosztów procesu.
PozwaneI. K.,J. J.,B. K.iM. K. (1)wniosły o oddalenie powództwa.
Wyrokiem z dnia 18 lipca 2012 roku Sąd Okręgowy w Radomiu oddalił powództwo.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy wskazał na następujące ustaleniai motywy swego rozstrzygnięcia.
Aktem notarialnym z dnia 10 lipca 2007 rokuM. K.jako właścicielka nieruchomości o powierzchni 1,54 ha położonej wW.B.składającej się z działek oznaczonychnumerami ewidencyjnymi (...)podarował ją swojemu synowiS. K.i jego żonieI. K.. W § 7 umowy małżonkowieK.zobowiązali się zapewnićM. K.nieodpłatnie i dożywotnie zamieszkiwaniew jednym pokoju w domu mieszkalnym, wspólne korzystanie z kuchni, łazienki i korytarza, a ponadto opiekę na wypadek choroby. Nadto w § 8 obdarowani zobowiązali się zapłacić na rzeczZ. K.kwotę 10.000 złw terminie jednego roku od dnia zawarcia aktu notarialnego.Z. K.został spłacony. W kilka miesięcy po dokonaniu umowy darowizny- w marcu 2008 roku zmarłS. K., mążI. K.i ojciec pozostałych pozwanych. Był on alkoholikiem, znęcał się nad rodziną.I. K.za życia męża miała problemy finansowe. Zaciągała kredyty, wspierała ją finansowo także powódka. Relacje między nimi do śmierciS. K.układały się bardzo dobrze. PozwanaI. K.prowadziła działalność gospodarczą, ale zbankrutowała, pozostały do spłacenia długi. W związku z tym nie była w stanie spłacać zaciągniętych wcześniej zobowiązań. Także pozwanaJ. J.miała problemy ze spłatą zaciągniętych przez siebie zobowiązań w(...). W związku z tym po śmierciS. K.zawarły w marcu 2008 roku umowy konsolidacyjne. Poręczycielem tych umów była powódka. DlaI. K.brały kredyty także inne osoby, miedzy innymiM. W., która do tej pory spłaca pożyczkę za pozwaną. Na skutek doniesienia złożonego przezM. K.Prokuratura Rejonowa(...)nadzorowała postępowanie przygotowawcze w sprawie sfałszowania podpisówM. K.w miejscu poręczyciela pożyczek na umowach pożyczek konsolidacyjnych zawartych pomiędzy(...)aJ. J.orazI. K.. Jak wynika z dokonanych w tej sprawie ustaleń, powódka wyraziła zgodę na poręczenie pożyczek konsolidacyjnych dlaI. K.iJ. J.. W związku z tym do miejsca pobytuM. K.udała się pracownica(...)N. R., w obecności którejM. K.złożyła swoje podpisy. Była wówczas także obecnaJ. J.. Powołany został biegły z zakresu badań pisma ręcznego, który w swojej opinii stwierdził w sposób kategoryczny, że podpisy w miejscu „poręczyciel”na umowach pożyczek konsolidacyjnych zawartych pomiędzy(...)aI. K.iJ. J.zostały nakreślone przezM. K.. Dlatego też postępowanie zostało umorzone wobec braku znamion czynu zabronionego. Na postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania karnego powódka wniosła zażalenie, które nie zostało uwzględnione. Jak wynika z zeznań pozwanychI. K.iJ. J.w wyniku zawartych pożyczek konsolidacyjnych w marcu 2008 roku nie otrzymały żadnych pieniędzy. Zawarcie tych umów miało im ułatwić spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań. Trudności w spłacie kredytu związane były z bankructwemfirmy (...)i utratą pracy przezJ. J.. Pozostałe pozwaneB. K.iM. K. (1)nie zaciągały kredytów, których poręczycielem była powódka.M. K. (1)zamieszkujena przedmiotowej nieruchomości. Wnuczki mają pozytywny stosunekdo powódki, chcą jej pomagać, nie sprzeciwiają się jej zamieszkaniu wW.B., nigdy nie było między nimi awantur. Powódka jest dwukrotną mężatką. Od wielu lat zamieszkuje u swojego męża wL.,na przedmiotową nieruchomość przyjeżdżała w odwiedziny do synaS.i jego rodziny. Została wymeldowana z przedmiotowej nieruchomości. Spłaca częściowo zadłużeniaI. K.między innymi za gaz. Zadłużeniate powstały, gdy powódka nie zamieszkiwała na przedmiotowej nieruchomości, ale była tam zameldowana.
Sąd Okręgowy wskazał, że powyższy stan faktyczny był niespornyi został ustalony ma podstawie zeznań świadków, stron oraz dołączonych do akt sprawy dokumentów.
Dokonując oceny ustalonych okoliczności faktycznych Sąd Okręgowy podniósł, że podstawą prawną żądania jestart. 898 § 1 k.c., który stanowi,że darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Ustawodawca nie sprecyzował pojęcia „rażąca niewdzięczność”, gdyż jest to niemożliwe z uwagi na zróżnicowane sytuacje życiowe, posłużył się formułą ogólną pozostawiając sądowi ocenę na podstawie konkretnych okoliczności sprawy. Według ugruntowanego w orzecznictwie stanowiska za niewdzięczność przyjmuje się świadome naruszenie podstawowych obowiązków ciążących na obdarowanym względem darczyńcy, krzywdzące darczyńcę. Niewdzięczność w rażącym stopniu może polegać nie tylko na działaniu, lecz także na zaniechaniu (wyrok SN z dnia 22 marca 2001 roku, V CKN 1599/00, Prok. i Pr. 2002, nr 5, poz. 40). W wyroku z dnia 5 października 2000 roku (II CKN 280/00, LEX nr 52563) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że pod pojęcie rażącej niewdzięczności podpada tylko takie zachowanie się obdarowanego, które polega na działaniu lub zaniechaniu, skierowanym bezpośrednio lub nawet pośrednio przeciwko darczyńcy i nacechowane jest złą wolą obdarowanego. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci albo mieniu darczyńcy oraz o naruszenie przez obdarowanego spoczywającychna nim obowiązków wynikających ze stosunków osobistych (rodzinnych)w określonym środowisku. Niewdzięczne będzie każde zachowanie obdarowanego niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę, przy czym, żeby było uznane za „rażąco niewdzięczne” musi cechować je znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej. Dlatego pod pojęciem „rażącej niewdzięczności” podpadają przede wszystkim przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, czci i godności osobistej, a wreszcie przeciwko majątkowi darczyńcy. Cechy rażącej niewdzięczności mogą mieć także inne zachowania wysoce nieprzyjazne kierowane bezpośrednio wobec darczyńcy, jak i także w stosunku do osoby jemu bliskiej.
W ocenie Sądu Okręgowego zachowanie pozwanych względem powódki w świetle całokształtu materiału dowodowego nie podpada pod niewdzięczność, a tym bardziej pod rażącą niewdzięczność. Niewątpliwie fakt spłaty części zadłużenia za pozwanąI. K.uszczupla majątek darczyńcy, powodując w nim uszczerbek, lecz nie można przez to uznać, że ta pozwana jak i pozostałe dopuściły się rażącej niewdzięczności. Fakt złożenia wnioskuo wymeldowanie z przedmiotowej nieruchomości powódki, która na niej nie zamieszkuje od bardzo wielu lat, nie jest przejawem rażącej niewdzięczności, lecz potwierdzeniem istniejącego stanu faktycznego. Zwłaszcza, że powódka podnosiła, że nie miała świadomości, że będąc zameldowanym, a faktycznie nie zamieszkując dostawcy mediów mogą także od niej dochodzić zapłaty należności.
Mając na uwadze powyższe ustalenia i rozważania Sąd Okręgowy oddalił powództwo.

Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka, zaskarżającgo w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanejI. K.oraz zarzucając obrazęart. 233 § 1 k.p.c.poprzez zupełnie dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkującą błędemw ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegającym na nieuprawnionym stwierdzeniu, że „zachowanie pozwanych względem powódki w świetle całokształtu materiału dowodowego nie podpada pod niewdzięczność, a tym bardziej pod rażącą niewdzięczność”. Powołując sięna przytoczony zarzut powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyrokui uwzględnienie powództwa w stosunku do pozwanejI. K..
PozwanaI. K.wniosła o oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:apelacja powódki nie jest zasadna.
Zarzuty podniesione w apelacji nie zasługują na uwzględnienie.
Apelująca sformułowała przytoczony powyżej zarzut, podnosząc w nim naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez „zupełnie dowolną ocenę materiału dowodowego”, co miało skutkować błędem w ustaleniach faktycznych,co z kolei skutkowało błędnymi wnioskami (oceną), że „zachowanie pozwanych względem powódki w świetle całokształtu materiału dowodowego nie podpada pod niewdzięczność, a tym bardziej pod rażącą niewdzięczność”. Analiza tego zarzutu wskazuje na to, że powódce chodziło nie tylko o naruszenieart. 233 § 1 k.p.c., ale także dokonanie błędnych ustaleń faktycznych (na skutek wadliwej oceny materiału dowodowego), co z kolei skutkowało niewłaściwą oceną prawną ustalonych okoliczności faktycznych, że zachowanie pozwanych nie nosiło cech rażącej niewdzięczności, o której mowa wart. 898 § 1 k.c.Podnieść także należy, że w dalszej części apelacji powódka nie przytoczyła żadnych argumentów, które świadczyłyby o naruszeniuart. 233 § 1 k.p.c., czy też dokonaniu przez Sąd pierwszej instancji wadliwych ustaleń faktycznych,ale skupiła się przede wszystkim na uzasadnieniu tezy, że zachowanie pozwanejI. K.należy ocenić w kategorii rażącej niewdzięczności z uwagi na: 1) uchylanie się od sprawowania opieki nad powódką, 2) doprowadzenie do zadłużenia powódki, wbrew jej woli, 3) wymeldowanie powódki, co ma świadczyć o zamiarze sprzedaży nieruchomości objętej pozwem. Ustosunkowując się do podniesionych w apelacji zarzutów wskazać należyw pierwszej kolejności, że zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.jest oczywiście nieuzasadniony. Przepisart. 233 § 1 k.p.c.dotyczy oceny dowodów i stanowi, że sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania,na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.W orzecznictwie wskazano, iż jego naruszenie może polegać na błędnym uznaniu, że przeprowadzony w sprawie dowód ma moc dowodową i jest wiarygodny albo że nie ma mocy dowodowej lub nie jest wiarygodny. Jednocześnie przyjęto, że prawidłowe postawienie tego zarzutu wymaga wskazania przez skarżącego konkretnych zasad lub przepisów, które naruszył sąd przy ocenie poszczególnych, określonych dowodów (wyrok SN z dnia28 kwietnia 2004 roku, V CK 398/03, LEX nr 174215; wyrok SN z dnia13 października 2004 roku, III CK 245/04, LEX nr 174185). Powódkastawiając zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.nie wskazywała, które konkretne dowody jej zdaniem zostały ocenione wadliwie i z jakich przyczyn taka ocena jest niewłaściwa w świetle zasad określonych w tym przepisie.Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy uznałza wiarygodne w całości dowody osobowe oraz z dokumentów. Powódkaw apelacji nie kwestionowała takiej oceny dowodów. Sąd Apelacyjny analizującąc cały materiał dowodowy nie znalazł żadnych podstaw do uznania, że ocena dowodów dokonana przez Sąd Okręgowy jest wadliwa. Zarzut błędnych ustaleń faktycznych także należy ocenić jako nieuzasadniony. Apelująca nie wskazała, które fakty ustalone przez Sąd Okręgowy są objęte tym zarzutem. Przypomnieć należy, że Sąd Okręgowy wskazał, że ustalony stan faktycznie był bezsporny. Strony różniły się tylko w ocenie faktówi wyciąganych na ich podstawie wniosków. Sąd Okręgowy ustalił prawidłowy stan faktyczny, który Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własny. Stan ten jest miarodajny do oceny, czy doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego (w szczególnościart. 898 § 1 k.c.). Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje na to, że Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej wykładniart. 898 § 1 k.c.i użytego w nim pojęcia „rażącej niewdzięczności’. Sąd pierwszej instancji nie popełnił również błędu w subsumpcji stosującart. 898 § 1 k.c.Przepis ten dopuszcza możliwość odwołania przez darczyńcę darowizny, nawet już wykonanej, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Jak trafnie podniósł Sąd Okręgowy pojęcie rażącej niewdzięczności generalnie odnosi się do takiego zachowania obdarowanego, które było skierowane przeciwko darczyńcy świadomie i w nieprzyjaznym zamiarze. W wyroku z dnia 7 maja 2003 roku,IV CKN 115/01 (LEX nr 137593) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że pod pojęcie rażącej niewdzięczności podpada tylko takie zachowanie się obdarowanego, polegające na działaniu lub zaniechaniu skierowanym bezpośrednio lub nawet pośrednio przeciwko darczyńcy, które oceniając rzecz rozsądnie, musi być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci albo mieniu darczyńcy oraz o naruszenie przez obdarowanego spoczywającychna nim obowiązków wynikających ze stosunków osobistych (rodzinnych) łączących go z darczyńcą oraz obowiązku wdzięczności. Zgromadzonyw sprawie niniejszej i prawidłowo oceniony przez Sąd pierwszej instancji materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że pozwane dopuściły się względem powódki jako darczyńcy rażącej niewdzięczności. Oceny tej nie mogą zmienić okoliczności i argumenty przytoczone w apelacji. Uprawnienia darczyńcy do odwołania darowizny z powodu niewdzięczności obdarowanego mogą być realizowane jedynie w zamkniętym przedziale czasu okresowymwart. 899 § 3 k.c.Na realizację tego uprawnienia przewidziano termin jednoroczny, po upływie którego uprawnienie to wygasa. Powódka w pismachz dnia 8 lutego 2011 roku (przesłanych wszystkim pozwanym) złożyła oświadczenia o odwołaniu darowizny, nie wskazując jednak konkretnych zachowań, czy zaniechań pozwanych, które świadczyłyby o ich rażącej niewdzięczności. Wobec tego ocenie w świetleart. 898 § 1 k.c.podlegają zachowania czy zaniechania pozwanejI. K.(gdyż tylko jej dotyczy apelacja) poczynając od dnia 8 lutego 2010 roku. Powódka nie może bowiem skutecznie oprzeć swojego oświadczenia o odwołaniu o darowiznyna zdarzeniach, które zaistniały przed dniem 8 lutego 2010 roku. Oceniając ustalone okoliczności faktyczne w świetleart. 898 § 1 k.c.Sąd Okręgowy doszedł do prawidłowych wniosków, że pozwanejI. K.nie można zarzucić rażącej niewdzięczność. Powódka w pozwie oraz w apelacji zarzucała, że pozwanaI. K.uchyla się od sprawowania nad nią opieki. Taki obowiązek opieki na wypadek choroby wynika nie tylkoz postanowień umowy z dnia(...)roku, ale także ze stosunków łączących powódkę i pozwanąI. K.. Jak wynika z ustaleń powódka mieszka razem ze swoim mężem w innej miejscowości, ma zagwarantowaną pomoc od innych członków rodziny, nigdy nie zwracała się do pozwanejI. K.(lub pozostałych pozwanych ) o pomoc, a pozwane nie odmawiały powódce pomocy (wręcz przeciwnie wszystkie pozwane deklarowały. Że chcą taką pomoc świadczyć). Powódka zarzucając, że pozwanaI. K.uchyla się od opieki nad nią, jedynie ogólnikowo sformułowała ten zarzut, nie przytaczając żadnych konkretnych zdarzeń, które świadczyłyby o zasadności jej twierdzeń. Nie ma również żadnych podstaw do podzielenia twierdzeń apelującej, że pozwanaI. K., wbrew woli powódki, doprowadziła do jej zadłużenia na łączną kwotę około 200.000 zł. Z prawidłowych ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że powódka była poręczycielem umów pożyczek konsolidacyjnych, które na nowo uregulowały kwestie zadłużenia pozwanychI. K.iJ. J., jak również, że powódka spłaca zadłużenie za gaz. Nie ma dowodów na to, że powódka dokonała poręczenia umów konsolidacyjnych wbrew swojej woli. Postępowanie karne toczące się na skutek zawiadomienia powódki zostało umorzone w oparciu o ustalenia, że powódka własnoręcznie podpisała umowy pożyczki. W okolicznościach faktycznych sprawy Sąd Okręgowy trafnie uznał, że fakt spłaty zadłużenia przez powódkę (pożyczek i należności za gaz) nie może świadczyć o rażącej niewdzięczności pozwanejI. K.. Trudności w spłacie pożyczek przez pozwanąI. K.wynikają z jej złej sytuacji finansowej. Sąd Okręgowy prawidłowo także ocenił, że złożenie wniosku o wymeldowanie z nieruchomości powódki, która na niej nie zamieszkuje od bardzo wielu lat, nie jest przejawem rażącej niewdzięczności ze stronyI. K., lecz potwierdzeniem istniejącego stanu faktycznego. Nie ma żadnego dowodu, że pozwanaI. K.zamierza sprzedać nieruchomość. O takim zamiarze nie może świadczyć wymeldowanie powódki.
Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny uznając, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy, na podstawieart. 385 k.p.c., oddalił apelację powódki jako bezzasadną.