Sąd Apelacyjny w Katowicach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 3/00
Data wyroku: 2000-01-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bożena Brewczyńska, Barbara Misztalska, Paweł Węgrzynek
Słowa kluczowe: "Ustawa Lutowa"
Podstawa prawna: art. 8 ust. 1 Ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

Sygn. akt : II AKa 3/00

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 stycznia 2000 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący

SSA Barbara Misztalska

Sędziowie

SSA Paweł Węgrzynek
SSO del. Bożena Brewczyńska (spr.)

Protokolant

Barbara Gawor

przy udziale Prokuratora Prok. Apel. Andrzeja Jużkowa
po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2000 roku
sprawy z wnioskuK. W.w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia
z powodu apelacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawczyni
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 03 listopada 1999r. sygn. akt XVI1 Ko 286/98

1
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemuw Katowicach do ponownego rozpoznania;

2
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu adw.I. K.– Kancelaria Adwokacka wK.kwotę 100 (sto) złotych tytułem zastępstwa adwokackiego w drugiej instancji.

II AKa 3/00

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 3 listopada 1999r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił wniosekK. W., działającej w imieniu własnym oraz małoletnich dziecio zasądzenie odszkodowania za niesłuszne skazanie wyrokiem b. Wojskowego Sadu Rejonowego w Lublinie z dnia 16 listopada 1948r. represjonowanegoJ. W..
Roszczenie swoje wnioskodawczyni oparła na fakcie, iż jej mążA. W.będący synem represjonowanegoJ. W.złożył w ustawowym terminie wniosek o zasądzenie odszkodowania po zmarłym ojcu, lecz sam zmarł w dniu 10.10.1997r., a więc przed zakończeniem postępowania w sprawie o odszkodowanie, toczącej się przed Sądem Wojewódzkim w Zamościu (sygn. II Ko 27/98), gdzie w dniu 14 grudnia 1997r. zasądzone zostało odszkodowanie w częściach po 1/3 na rzeczE.W.(1)– żonyJ. W.i żyjącego synaE. W..
Z powyższym postanowieniem sąd nie rozstrzygnął o pozostałej 1/3 części ustalonego odszkodowania, stwierdzając w uzasadnieniu iż pozostaje ono dla żony i dzieci zmarłego wnioskodawcy.
Wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach zaskarżył pełnomocnik wnioskodawczyni. W wywiedzionej apelacji zarzucił obrazęart. 8 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiegopoprzez jego niewłaściwą wykładnię i błędne przyjęcie, że roszczenie o odszkodowanie nie przechodzi na następców prawnych wnioskodawcy.
Wniósł zatem o zmianę zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie na rzecz następców prawnychA. W.stosownego odszkodowania.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Wykładniaart. 8 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiegood szeregu lat pozostaje sporną zarówno w praktyce jak i doktrynie.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Sądów Apelacyjnych jest rozbieżne, a w wielu przypadkach wręcz sprzeczne ze sobą.
W uchwale z dnia 28 lipca 1994r. (OSNKW 7-8 z 1994r. poz. 44) Sąd Najwyższy stwierdził, iż w przypadku śmierci osoby uprawnionej do wstąpienia, na podstawie art. 8 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 23.02.1991r. tj. w miejsce zmarłej osoby represjonowanej, z żądaniem odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, uprawienie to nie przechodzi z kolei na jej następców prawnych.
Odmiennie natomiast w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 października 1995r. (OSNKW 11-12 z 1995r. poz. 73), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż roszczenie o odszkodowanie za poniesioną szkodę, które wraz z roszczeniem o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę przeszło w myśl art. 8 ust. 1 zd. 2 ustawy lutowej, na następców prawnych osoby represjonowanej, należy do spadku po tych następcach (art. 322§1 kc), natomiast roszczenie o zadośćuczynienie tylko wtedy, gdy zostały spełnione warunki określone wart. 445§3 kc.
W dotychczasowym swoim orzecznictwie Sąd Apelacyjny w Katowicach w przeważającej części rozstrzygnięć wyrażał pogląd zbieżny z pierwszym z cytowanych wyżej orzeczeń Sądu Najwyższego. Nie zmieniając generalnej linii swego dotychczasowego orzecznictwa, w przedmiotowej sprawie doszedł do przekonania, iż celowym byłoby rozważenie możliwości oparcia orzeczenia na drugiej z dopuszczalnych wykładni przepisu art. 8 ust. 1 zd. 2, prezentowanej przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 października 1995r.
Powyższe stanowisko Sądu Apelacyjnego wynika z faktu, iż wniesiona przezK. W.sprawa o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia jest nierozerwalnie związana Az toczącym się i zakończonym postanowieniem z dnia 4.12.1997r. postępowaniem przed Sądem Wojewódzkim w Zamościu.
W sprawie tej toczącej się z wnioskuE.W.(1)– żony represjonowanego oraz jego synówA.iE. W., wobec śmierci na dwa miesiące przed ukończeniem postępowania jednego z wnioskodawców –A. W., zasądzono na rzeczE.iE. W.odszkodowanie w częściach po 1/3.
Ustalając globalną kwotę odszkodowania i zadośćuczynienia należnego represjonowanemu, sąd dokonał podziału tej kwoty na 3 uprawnionych, zasądził 2/3 części, a w uzasadnieniu stwierdził, iż trzecia część ustalonej kwoty „pozostaje dla żony i dzieciA. W.”.
W chwili obecnej analiza treści decyzji Sądu Wojewódzkiego w Zamościu i Sądu Okręgowego w Katowicach powoduje, że nie sposób nie dostrzec zaistniałej dysharmonii między zapadłymi orzeczeniami, a wynikającej z różnej wykładni tej samej normy prawnej. Przy prawomocnym ustaleniu globalnej kwoty należnego odszkodowania pozostaje nie rozstrzygnięcia kwestia 1/3 części tegoż odszkodowania.
Na gruncie dotychczasowego orzecznictwa utrwalony jest pogląd, że roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie uregulowane w ustawie z dnia 29 lutego 1991r. mają charakter cywilnoprawny, wobec czego w kwestiach nieuregulowanych w tejże ustawie należy sięgać do przepisówKodeksu cywilnego. Z kolei art. 8 pkt. 3 ustawy lutowej nakazuje odpowiednie stosowanierozdziału 50 Kodeksu postępowania karnego.
Po zmianie przepisówkpkto obecnierozdział 58 kpk, a w tym przepisart. 558stanowiący, iż w sprawie o odszkodowanie w kwestiach nieuregulowanych, stosuje się przepisykpc. Niespornym jest, iżart. 8 ust. 1wyżej powołanej ustawy w sposób szczególny, odmienny od ogólnych reguł prawa cywilnego określa krąg osób uprawnionych do dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania w razie śmierci represjonowanego.
Ustawodawca, jako osoby uprawnione wymienia tu jedynie małżonka, dzieci i rodziców i to niezależnie od tego, czy są oni spadkobiercami – w myślart. 922§2 kc.Reguluje on jednak tylko sukcesję po osobie represjonowanej, natomiast problemem nieuregulowanym jest kwestia sukcesji uprawnień nabytych przez osobę uprawnioną do odszkodowania określoną wzdaniu drugim art. 8 ust. 1.
Dopuszczalne jest zatem twierdzenie, że uprawnienia nabyte przez następców represjonowanego, z kolei po ich śmierci, podlegają dziedziczeniu w myśl regułprawa spadkowego. Szczegółowe rozważania tej kwestii zawiera uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 października 1995r. w konkluzji stwierdzającej, iż roszczenia odszkodowawcze, które przeszły na następców prawnych represjonowanego należą do spadku po tych następcach.
Tak więc, skoro w przedmiotowej sprawie wnioskodawczyniK. W.dochodzi swych roszczeń z tytułu nabycia spadku po mężuA. W., na którego z kolei, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej, przeszły uprawnienia przysługujące represjonowanemuJ. W., nie można odmówić słuszności jej roszczeniom, zwłaszcza na tle treści postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Zamościu, zasądzającego należne odszkodowanie osobom uprawnionym jedynie w trzecich częściach, a nie w połowie, co musiałoby nastąpić w przypadku przyjęcia, iż spadkobiercomA. W.nie przysługuje uprawnienie do domagania się 1/3 części z odszkodowania należnego represjonowanemu.
Mając powyższe na względzie, uchylono zaskarżony wyrok, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania dostrzegając, iż może wyłonić się problem przedawnienia roszczeń w związku z terminami określonymi w art. 8 i 11 ustawy z dnia 23.02.1991r., które podlegają regułomart. 117-125 Kc.