Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 17/13
Data wyroku: 2013-02-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Beata Wolfke-Kobzar, Tadeusz Nowakowski, Jan Gibiec
Słowa kluczowe: Powództwo Przeciwegzekucyjne, Potrącenie
Podstawa prawna: art. 840§1 k.p.c., art. 386§1 k.p.c.

Sygn. akt I ACa 17/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 lutego 2013 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jan Gibiec

Sędziowie:

SSA Tadeusz Nowakowski
SSA Beata Wolfke - Kobzar (spr.)

Protokolant:

Marta Perucka

po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2013 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwa(...) S.A.wS.
przeciwkoAgencji (...) Sp. z o.o.wG.
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy
z dnia 25 września 2012 r. sygn. akt I C 312/12

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddala;

2. zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej 7.008 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
Powód– (...) S.A.wS.– wystąpił przeciwko pozwanejAgencji (...) Spółce z o.o.wG.z powództwem o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego – upominawczego nakazu zapłaty wydanego 28.06.2011 r. przez Sąd Okręgowy w Świdnicy w sprawie VI GNc 17/11.
Żądanie pozwu powód uzasadniał wygaśnięciem objętej nakazem zapłaty wierzytelności wskutek potrącenia, które nastąpiło w wyniku oświadczeniao potrąceniu złożonego pozwanej w piśmie z 26.02.2010 r.Powód wyjaśnił, że do potrącenia przedstawił wierzytelność o zapłatę kary umownej za nieterminowe wykonanie łączącej strony umowy o prace projektowe i budowlane. Wskazał, że istnienie jego wierzytelności do pozwanej Agencji zostałojuż potwierdzone w dwu innych sprawach sądowych między stronami.Powód wskazał też, że w postępowaniu zakończonym prawomocnym nakazem zapłaty, którego dotyczy niniejsze powództwo, zarzut potrącenianie był rozpoznawany, ponieważ w wyniku nieprawidłowości w doręczeniu nakazu powód (tam: pozwany) został pozbawiony możliwości skutecznego wniesienia sprzeciwu, zaś o nakazie dowiedział się dopiero od komornika.
Pozwana wniosła o oddaleniu powództwa zarzucając brak przesłanekzart. 840 kpc.
Zdaniem pozwanej, zarzuty, które obecnie podnosi powód, należało zgłosićw postępowaniu zakończonym prawomocnym nakazem.
Sąd Okręgowy ustalił:
Strony łączyła umowa z 21.09.2007 r. o wykonanie przez pozwanąAgencję dokumentacji projektowej oraz wybudowanie hali produkcyjnejw terminie do 15.08.2009 r., następnie przesuniętym do 31.10.2009 r.Prace zakończono dopiero 14.01.2010 r. i 20.01. nastąpił ich odbiór.
Pismem z 19.02.2010 r. powód wezwał pozwaną do zapłaty 315.312,31 zł,w tym kary umownej oraz odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy,po czym pismem z 26.02.2010 r. przedstawił wierzytelność o karę (176.922,40 zł) do potrącenia z wierzytelnością Agencji o zapłatę 154.454,25 zł, tj. należności głównych z dwóchfaktur VAT: nr (...),obu z 15.01.2010 r.
W marcu 2010 r. strony spotkały się w sprawie wzajemnych roszczeń i padły propozycje kompensaty, następnie powód przesłał pozwanej projekt ugody.
W odpowiedzi pozwana Agencja wezwała powoda do zapłaty 165.454,25 złz uznanychfaktur (...), na co powód w piśmie z 02.07.2010 r. poinformował pozwaną o dokonanym potrąceniu.
W sprawie V GC 320/11 pozwana Agencja uzyskała nakaz zapłaty25.306,86 zł wraz z odsetkami i kosztami postępowania i w uwzględnieniu zarzutu potrącenia, podniesionego przez(...)w nawiązaniu do oświadczeniaz 26.02.2010 r., nakaz uchylono i oddalono w całości powództwo Agencji.Z kolei w sprawie V GC upr 317/11(...)uzyskał wyrok oddalający wobec niego powództwo Agencji o zwolnienie kaucji gwarancyjnej (2.000 zł).
W sprawie VI GNc 17/11 Sąd Okręgowy w Świdnicy wydał upominawczy nakaz zapłaty 140.197,40 zł z odsetkami, tj. należności zfaktury VAT nr (...), wystawionej przezAgencję (...)w związku z umową stronz 21.09.2007 r.
Postanowieniem z dnia 28.06.2011 r. nakazowi nadano klauzulę wykonalności, zaś 20.09.2011 r. Agencja złożyła wniosek o wszczęcie egzekucjiz nakazu.
Postanowieniem z 22.11.2011 r. oddalono wniosek(...)o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu od w/w nakazu i odrzucono sprzeciw. Zażalenie na to postanowienie Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił.
Przy takich ustaleniach Sąd Okręgowy uznał powództwo za uzasadnione.
Odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego z 14.10.1993 r. (III CZP 141/93, OSNC Nr 5 z 1994 r., poz. 102). Sąd Okręgowy wskazał, że podstawą żądaniazart. 840 § 1 pkt 2 kpcmoże być potrącenie także w wypadku, gdy powód mógł zarzut potrącenia zgłosić już w postępowaniu rozpoznawczym.Z kolei ze wskazaniem na wyrok Sądu Najwyższego z 27.09.2005 r.(V CK 183/05, Biuletyn SN z 2006 r. Nr 2, poz. 8) Sąd Okręgowy przyjął,że zdarzeniem, o którym mowa wart. 840 § 1 pkt 2 kpc, jest oświadczenieo potrąceniu złożone przez dłużnika po zamknięciu rozprawy w postępowaniu,w którym wydano tytuł egzekucyjny lub po powstaniu tytułu wykonawczego.
Dalej Sąd Okręgowy rozważał instytucję potrącenia w jej ujęciu materialnoprawnym i procesowym – jako zarzut potrącenia, wskazującm. in., że oświadczenie o potrąceniu może być złożone także w pozwieo pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności i jest wówczas traktowane jako szczególna czynność prawna o podwójnym skutku.
W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął, że wolę potrącenia powód skutecznie oświadczył zarówno w pozaprocesowym piśmie z 26.02.2010 r. jak i w pozwie złożonym w niniejszej sprawie, co przesądziło o wygaśnięciu wierzytelności objętej tytułem wykonawczym.
Stąd wyrokiem z 25.09.2012 r. Sąd Okręgowy uwzględnił żądanieZakładów (...).
PozwanaAgencja (...)zaskarżyła wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę przez oddalenie powództwa bądź o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.
W apelacji zarzuciła, że nie zostały spełnione żadne przesłanki pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności oraz, że powód mógł wszystkie zarzuty podnieść w postępowaniu, w którym wydano nakaz zapłaty.
Nadto pozwana zaprzeczyła, by powód był jej wierzycielem.
W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej odrzucenie bądź oddalenie,przy czym pierwszy wniosek motywował nieusunięciem w wyznaczonym terminie braku formalnego apelacji, co miało polegać na zaniechaniu jej uzasadnienia.

Sąd Apelacyjny zważył:

Wniosek powoda o odrzucenie apelacji nie zasługiwał na uwzględnienie.
Apelacja pozwanej Agencji, choć lakoniczna już w jej pierwotnej wersji(na k. 182) zawierała zarówno zarzut jak i jego uzasadnienie i brakowało wówczas jedynie oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia oraz wskazania, czy zaskarża się wyrok w całości czy w części. Stąd zapewne Sąd Okręgowy nie odrzucił apelacji mimo uzupełnienia tylko dwóch z trzech braków formalnych wymienionychw wezwaniu z 7.11.2012 r. (k. 189) i powtórzenia uzasadnienia w dotychczasowym kształcie (k. 194). Zgodnie zart. 373 kpcSąd drugiej instancji odrzuca apelację, jeżeli podlegała odrzuceniu przez Sąd pierwszej instancji.Ponowna kontrola formalnej poprawności apelacji obejmuje także poprawność zarządzeń wydanych przez Sąd pierwszej instancji w zamiarze uzupełnieniajej braków formalnych. Jeżeli zatem Sąd Apelacyjny stwierdził bezprzedmiotowość wezwania z 7.11.2012 r., o ile dotyczyło uzasadnienia zarzutu apelacyjnego, częściowe niezastosowanie się pozwanej do wezwania nie uprawnia do odrzucenia apelacji zwierającej wszystkie elementy zart. 368 kpc. Nie stanowi też przeszkodyw rozpoznaniu apelacji niefortunna jej redakcja, np. – jak tutaj – zamieszczeniew części zatytułowanej „uzasadnienie” punktów zawierających także bądź tylko zarzut apelacyjny. I tak, w pkt 2 „uzasadnienia” pozwana ponawia podniesionyjuż w odpowiedzi na pozew zarzut braku przesłanek dla wytoczenia uwzględnionego skarżonym wyrokiem powództwa zart. 840 § 1 kpc, zaś w pkt 7 i 8 wskazujena możliwość zgłoszenia przez powoda wszystkich zarzutów w postępowaniu rozpoznawczym.
W istocie więc pozwana zarzuca naruszeniaart. 840 §1 1 kpcprzez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do opatrzonego klauzulą wykonalności prawomocnego orzeczenia sądowego w sytuacji, gdy zdarzenie skutkujące wygaśnięciu zobowiązania z tytułu egzekucyjnego nastąpiło przed zamknięciem rozprawy i dłużnik mógł się na nie powołać w postępowaniu rozpoznawczym.
Ten zarzut Sąd Apelacyjny stanowczo podziela.
Wprowadzona ustawą z 2.07.2004 r. (Dz. U. nr 172 z 2004 r., poz. 1804) zmiana treściart. 840 kpcwywołała wątpliwości interpretacyjne. Jeśli idzie o objęte dyspozycjąart. 840 § 1 pkt 2orzeczenia sądowe, przyczyną wątpliwości jest wprowadzenie zarzutu spełnienia świadczenia jaki odrębnej podstawy pozbawienia tytuł wykonawczego wykonalności, o ile zarzut ten nie był rozpoznawany w sprawie.
Powyższą zmianą ustawodawca wprowadził wyjątek od zasady, że podstawą powództwa opozycyjnego mogą być tylko te zdarzenia powodujące wygaśnięcielub niemożliwość prowadzenia egzekucji, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy.Z treści zmienionego przepisu nie wynika jednak, czy jedyną przesłanką uznania zarzutu spełnienia świadczenia za podstawę powództwa opozycyjnegojest nierozpoznanie tego zarzutu z jakiej bądź przyczyny, czy też idzie tu o zarzut zgłoszony a nierozpoznany w postępowaniu rozpoznawczym z przyczyn niezależnych od dłużnika. W orzecznictwie sądowym pojawiły się różne poglądy, włącznie z wykluczającym możliwość oparcia powództwa opozycyjnego na zarzucie spełnienia świadczenia, o ile nastąpiło przed zamknięciem rozprawy. Wszechstronnej i wnikliwej wykładni omawianego przepisu z odniesieniemsię do poświęconych mu orzeczeń podjął się Sąd Najwyższy w uchwalez 23.05.2012 r., III CZP 16/12, OSNC 11/2012, poz. 129, powziętej w odpowiedzina pytanie Sądu Okręgowego w Kielcach w sprawie o analogicznym w istotnych elementach stanie faktycznym.
W uchwale Sąd Najwyższy wypowiedział pogląd o dopuszczalności oparcia powództwa przeciwegzekucyjnego na zarzucie spełnienia świadczenia tylko wtedy, gdy zarzut ten nie mógł być rozpoznany w poprzednim postępowaniu ze względuna zakaz ustawowy.
Również Sąd Apelacyjny opowiada się za tym poglądem, jako zbieżnymz istotą i celem powództwa opozycyjnego. Sprzeciwiają się one zbliżeniu tego powództwa do środka odwoławczego – w dodatku: spóźnionego – od prawomocnego orzeczenia sądowego, czy potraktowaniu go jako szczególny środek służący odwróceniu skutków zaniechania właściwej obrony w postępowaniu rozpoznawczym, a taką właśnie motywację trzeba przypisać powodowi w okolicznościach niniejszej sprawy.
Jest bowiem bezspornym, że oświadczenie o potrąceniu, które wedle powoda miało skutkować spełnieniem objętego tytułem wykonawczym świadczeniajuż w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe (art. 499 kc), zostało złożone przez(...)26.02.2010 r., tj. na długo przed wniesieniem przezA.pozwuw sprawie VI GNc 17/11.
Bezspornym jest także, że sprzeciw(...)u od wydanego w tej sprawie nakazu upominawczego z 09.03.2011 r. odrzucono po uprzednim oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do jego złożenia. Tym samym jest oczywistym, że tożsamyz zarzutem spełnienia świadczenia zarzut potrącenia(...)mógł i powinienbył zgłosić w sprzeciwie, czego nie uczynił, i to nie bez swojej winy, o czym przesądziła odmowa przywrócenia terminu, której zasadność nie podlegajuż weryfikacji.
Co wreszcie najistotniejsze w kontekście akceptowanego przezSąd Apelacyjny poglądu Sądu Najwyższego i jego motywacji, w postępowaniuw sprawie VI GNc 17/11 nie występowały ustawowe przeszkody w rozpoznaniu zarzutu spełnienia świadczenia.
Przepisy o postępowaniu upominawczym i obowiązująca wówczas procedura gospodarcza nie przewidywały jakichkolwiek zakazów czy obostrzeń dowodowych, które można by odnosić do zarzutu spełnienia świadczenia(wygaśnięcia zobowiązania). Wymóg udowodnienia dokumentemart. 47914§ 4 w (tu: zw. z art. 47914a) dotyczył jedynie wierzytelności przedstawionych do potrącenia w toku postępowania; zresztą niezależnie od ewidentnej odmienności takiego zgłoszenia od zarzutu wcześniejszego wygaśnięcia wierzytelności w wyniku potrącenia warto zauważyć, że wierzytelność o zapłatę kary umownej ze swojej natury musi być potwierdzona dokumentami (umową, ewentualnie protokołem odbioru).
W konsekwencji niewątpliwym jest, że w postępowaniu zakończonym prawomocnym nakazem upominawczym powód (tam: pozwany) nie doznał obiektywnych, a tym bardziej ustawowych przeszkód w podniesieniu zarzutu obronnego, który wskazał jako podstawę faktyczną późniejszego powództwa opozycyjnego.
Uwzględnienie omówionego zarzutu apelacji pozwanej Agencji przesądziłoo zmianie zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa (art. 386 § 1 kpc),bez potrzeby rozpoznania dalszych zarzutów apelacji.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł z urzędu(art. 109 § 1 kpcin fine) zasądzając na rzecz pozwanej działającej w sprawiebez profesjonalnego pełnomocnika równowartość poniesionej opłaty od apelacji.

MW