Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 303/13
Data wyroku: 2013-09-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bożena Szponar-Jarocka, Piotr Prusinowski, Marek Szymanowski
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn.akt III AUa 303/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 września 2013r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący: SSA Marek Szymanowski
Sędziowie: SO del. Piotr Prusinowski (spr.)
SA Bożena Szponar - Jarocka
Protokolant:  Agnieszka Charkiewicz

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2013 r. wB.
sprawy z odwołaniaH. W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji wnioskodawcyH. W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt IV U 3132/12

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Olsztynie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Sygn akt III AUa 303/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 6 listopada 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.odmówił wnioskodawcyH. W.prawa do emerytury na podstawieart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r. nr 153 poz. 1227 ze zm.) wskazując, iż wnioskodawca nie udowodnił na dzień 1 stycznia 1999 r. stażu pracy: wymagany 25 lat oraz 15 lat pracy w warunkach szczególnych, a ponadto pozostaje w zatrudnieniu.
Od powyższej decyzji wnioskodawca złożył odwołanie domagając się zmiany zaskarżonej decyzji, gdyż jego zdaniem spełnia on wszystkie przesłanki do przyznania emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 28 grudnia 2012 r. oddalił odwołanie.Sąd ten ustalił, że wnioskodawca w dniu składania wniosku o emeryturę, jak również na datę wydania zaskarżonej decyzji oraz na dzień orzekania pozostawał w stosunku pracy z Jednostką Wojskową nr(...)wG.(umowa o pracę została zawarta w dniu 1 sierpnia 2011 r.). W rezultacie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja ZUS odpowiada prawu. Wnioskodawca nie rozwiązał łączącego go stosunku pracy. Zgodnie zart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2009 r. nr 153 poz. 1227 ze zm.) jednym z warunków nabycia prawa do emerytury jest rozwiązanie stosunku pracy. W konsekwencji Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił odwołanie.
Apelację złożył wnioskodawca.Wskazał, że Sąd nie oceniał, czy zostały spełnione warunki stażowe – legitymowanie się na dzień 1 stycznia 1999 r. 25 letnim stażem składkowym i nieskładkowym, jak również przepracowanie 15 lat w szczególnych warunkach. Podkreślił, że od dnia 1 stycznia 2013 r. przepis art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia prawa do emerytury od wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy. Z uwagi na zgłoszone zarzutu skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie prawa do emerytury.
Sąd Apelacyjny zważył:
Apelacja jest zasadna, choć jednocześnie należy podkreślić, że Sąd pierwszej instancji wydając wyrok nie naruszył prawa. Zrozumienie tego paradoksu wymaga uwzględnienia, że wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie został wydany w dniu 28 grudnia 2012 r., a od dnia 1 stycznia 2013 r. ustawodawca zmodyfikował treść przepisu art. 184 ust 1 ustawy emerytalnej. Analiza przepisówkodeksu postępowania cywilnegonie daje jednoznacznej odpowiedzi w zakresie tego na jaką datę badać spełnienie przesłanek warunkujących prawo do świadczeń z zakresu ubezpieczenia społecznego. Może się wydawać, że skoro w postępowaniu odrębnym nie zmodyfikowano reguły wyrażonej w przepisieart. 316 § 1 k.p.c., to sąd wydając wyrok, powinien uwzględnić stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Pogląd ten nie jest już tak oczywisty, gdy uwzględni się specyfikę spraw ubezpieczeniowych, a w szczególności to, że postępowanie przed sądem ubezpieczeń społecznych ma wymiar kontrolny. Polega on na ocenie prawidłowości decyzji organu rentowego. Autonomiczność postępowania administracyjnego sprawia, że punktem odniesienia dla sądu powinien być czas, w którym wydano decyzję kształtującą prawo ubezpieczonego. Orzecznictwo Sądu Najwyższego, uwzględniając tą zależność, przyjęło, że przepisart. 316 § 1 k.p.c.nie ma zastosowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W tym kontekście należy odczytywać zapatrywanie, sąd dokonuje oceny legalności decyzji rentowej według stanu prawnego istniejącego w dacie jej wydania. Zmiana stanu prawnego w toku postępowania sądowego uprawnia osobę zainteresowaną do złożenia nowego wniosku o przyznanie świadczenia emerytalno – rentowego (Wyrok SN z 3.12.1998 r., II UKN 341/98, OSNAPIUS Nr 2/2000, poz. 72, wyrok SN z 7.02.2006 r., I UK 154/05, LEX Nr 272581). Sąd Najwyższy również w wielu rozstrzygnięciach podkreślał, że powstanie niezdolności do pracy (albo zmiana stopnia tej niezdolności) po wydaniu decyzji przez organ rentowy nie może stanowić podstawy do zmiany decyzji przez sąd w przedmiocie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (Wyrok SN z 20.05.2004 r., II UK 395/03, OSNP Nr 3/2005, poz. 43, wyrok SN z 12.01.2005 r., I UK 93/04, OSNP Nr 16/2005, poz. 254, wyrok SN z 25.01.2005 r., I UK 152/04, OSNP Nr17/2005, poz. 273, wyrok SN z 13.09.2005 r., I UK 382/04, LEX Nr 276245, wyrok SN z 16.05.2008 r., I UK 385/07, OSNP Nr 17-18/ 2009, poz. 240). Dokonując przeglądu orzecznictwa należy jednak zauważyć, że Sąd Najwyższy niekiedy odstępował od wyżej wskazanej reguły. Dotyczyło to sytuacji, gdy w trakcie postępowania doszło do zmiany okoliczności faktycznych. W wyroku z dnia 10 marca 1998 II UKN 555/97, OSNPAIUS Nr 5/1999, poz. 181, argumentował, że jeżeli jedyna przyczyna odmowy przyznania emerytury lub renty ustała po wydaniu zaskarżonej decyzji, to zachodzi możliwość przyznania świadczenia od daty spełnienia się wszystkich przesłanek koniecznych do nabycia prawa do tego świadczenia. Podkreślił, że ustalenia stanowiące faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w takim wyroku muszą dotyczyć okoliczności pewnych. W kolejnych orzeczeniach Sąd Najwyższy nawiązywał do tego poglądu. Wskazał na dopuszczalność przyznania przez sąd świadczenia nienależnego w dacie wydania decyzji, jednak z zastrzeżeniem, że spełnienie przesłanek w trakcie postępowania sądowego będzie oczywiste i niekwestionowane przez organ rentowy oraz, że okaże się bezsporne (Wyrok SN z 2.08.2007 r., III UK 25/07, OSNP Nr 19-20/2008, poz. 293, wyrok SN z 7.02.2002 r., II UKN 13/01, OSNP Nr 22/2003, poz. 549; wyrok SN z 16.12.2005, II UK 76/05, Lex Polonica Nr 1937153 ). Przyczyny takiego zapatrywania należy upatrywać w rozpoznawczym charakterze postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Rolą sądu jest ocena zasadności żądania zgłoszonego przez ubezpieczonego. Gdy przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia staje się nieaktualna, aktualizują się właściwości rozpoznawcze przypisane sądowi. Wydaje się, że taka sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie. Przekonanie to wzmacniają jeszcze dwie okoliczności. Po pierwsze, brak merytorycznego przesądzenia o emeryturze wnioskodawcy sprawi, że wnioskodawca zgłosi nowe żądanie. Rozpoznawcza funkcja postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zawiera postulat niegenerowania kolejnych sporów o to samo, między tymi samymi stronami. Po drugie, należy uwzględnić, że nawet organ rentowy na rozprawie przed Sądem Apelacyjnym w dniu 17 września 2013 r. przychylił się do wniosku apelacji o uchylenie zaskarżonego wyroku. Uwzględniając wskazane argumenty Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że w okolicznościach sprawy istnieje podstawa do odstąpienia od reguły, że sąd ubezpieczeń społecznych powinien przy ocenie spełnienia przesłanek warunkujących prawo do emerytury koncentrować uwagę na dacie wydania decyzji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji dokona oceny materiału dowodowego w zakresie wymaganych przez przepis art. 184 ust 1 ustawy emerytalnej przesłanek stażowych. W tym celu zakreśli stronom termin na złożenie na te okoliczności wniosków dowodowych, a po przeprowadzeniu postępowania dowodowego oceni, czy wnioskodawca spełnił warunki uprawniające do emerytury (na dzień 1 stycznia 2013 r.).
Z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, zgodnie z przepisemart. 386 § 4 k.p.c.orzeczono jak w sentencji.