Sąd Apelacyjny w Katowicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 636/12
Data wyroku: 2012-10-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Wójtowicz, Joanna Skwara-Kałwa, Tomasz Ślęzak
Słowa kluczowe: Szkody Górnicze
Podstawa prawna: art. 94 ust. 1 i art. 95 p.g.g

Sygn. akt I ACa 636/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 października 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Piotr Wójtowicz

Sędziowie :

SA Joanna Skwara-Kałwa (spr.)
SO del. Tomasz Ślęzak

Protokolant :

Anna Wieczorek

po rozpoznaniu w dniu 12 października 2012 r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwaT. K.
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwK.
o naprawienie szkody
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt XX CG-G 6/12

oddala apelację.

I ACa 636/12

UZASADNIENIE
PowódT. K.wniósł o zasądzenie od pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwK.na jego rzecz kwoty 380 000 zł z odsetkami i kosztami postępowania. Powód podał, że wskutek ruchu zakładu górniczego pozwanej powstała szkoda w położonych na jego nieruchomości: budynku mieszkalnym, budynku gospodarczym i ogrodzeniu; w dniu 21 listopada 2008 r. pozwana uznała związek przyczynowy pomiędzy ruchem jej zakładu górniczego a uszkodzeniami w nieruchomości powoda, zaś w dniu 14 stycznia 2009 r. roku została pomiędzy stronami podpisana ugoda przedwstępna, jednak postępowanie ugodowe nie przyniosło oczekiwanych rezultatów. Powód podał, że opiera swoje roszczenie na przepisachart. 145, art. 146 i art. 149 prawa geologicznego i górniczego, z których ostatni przewiduje pięcioletni termin przedawnienia.
Pozwana(...) Spółka AkcyjnawK.wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów, podnosząc zarzut przedawnienia. Pozwana podała, że według twierdzeń powoda dowiedział się on o szkodzie w maju 2007 r., w tej sytuacji do jego roszczenia ma zastosowanie ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo górnicze i geologiczne, a zatem obowiązuje trzyletni termin przedawnienia. Pozwana podniosła również, że z przeprowadzonych analiz wynika, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 95 ust. 1 pgg gdyż przywrócenie stanu poprzedniego w myśl art. 94 ust. 1 pgg jest bardziej opłacalne.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo i orzekł o kosztach.
Wyrok ten oparł Sąd Okręgowy na następujących istotnych ustaleniach.
Powód jest właścicielem nieruchomości położonej wL.przyulicy (...). W dniu 15 listopada 2008 r. powód złożył wniosek o naprawienie szkody w obiektach budowlanych, w którym oświadczył, że szkoda ujawniła się w maju 2007 r., oświadczenie to powtórzył w protokole oględzin z dnia 3 grudnia 2008 r. W dniu 14 stycznia 2009 r. strony zawarły ugodę przedwstępną, w której pozwana uznała swą odpowiedzialność za szkodę w budynkach: mieszkalnym, gospodarczym, stodoły oraz w ogrodzeniu. Ustalenie sposobu naprawienia szkody miało nastąpić, jak wynika z zapisu zawartego w §(...)po zakończeniu eksploatacji w oparciu o dokumentację. Eksploatację ostatniego pokładu zakończono w 2011 r. i nie jest projektowana dalsza eksploatacja. Aktualnie szkoda w nieruchomości powoda obejmuje;
- w budynku mieszkalnym: pęknięcia ścian wewnętrznych i zewnętrznych, pęknięcia tynków ścian w fasetach i przewodów kominowych, pęknięcie podłoża cementowego posadzki wzdłuż południowej ściany budynku, pęknięcie nadproża drzwiowego, pęknięcie posadzki lastrykowej w holu,
- w budynku gospodarczym: pęknięcia ścian wewnętrznych, zewnętrznych oraz przewodu kominowego, pęknięcie sklepienia odcinkowego w kuchni, pęknięcie tynków ścian, stropów i na elewacji, pęknięcia i deformacja posadzki betonowej,
- w stodole: pęknięcia ścian wewnętrznych i zewnętrznych, pęknięcie progu betonowego tylnej bramy przejazdowej, pęknięcia nadproży łukowych okienek, pęknięcie stropu wzdłuż dźwigarów stalowych,
- w ogrodzeniu: deformacja bramy i furtki wejściowej.
Porównanie opisanego wyżej aktualnego stanu szkody z zakresem objętym ugodą przedwstępną wskazuje na tożsamość zakresu. Naprawa szkody przez przywrócenie stanu poprzedniego nie stanowi problemu technicznego i w tym celu należy wykonać roboty naprawcze w budynku mieszkalnym, w budynku gospodarczym, w stodole i w ogrodzeniu; opisane one zostały w opinii biegłego sadowegoA. F.. Przybliżony koszt robót wyniósłby kwotę 70 000 zł i jest zdecydowanie niższy od aktualnej wartości obiektów, bowiem ta pozostaje w podobnej proporcji do kosztów naprawy, jak wyliczona w 2009 r. przez pozwaną na potrzeby analizy opłacalności remontu. Ówcześnie ustalono:
- budynek mieszkalny
wartość odszkodowania według art. 95 pgg – 103 174 zł
koszty robót remontowych według kosztorysu – 22 948, 36 zł
- budynek gospodarczy
wartość odszkodowania według art. 95 pgg – 37 869 zł
koszty robót remontowych według kosztorysu – 15 755 zł
- stodoła
wartość odszkodowania według art. 95 pgg – 58 087 zł
koszty robót remontowych według kosztorysu – 4 491,03 zł
- brama i furtka ogrodzenia
wartość odszkodowania według art. 95 pgg – 1 946 zł
koszt robót remontowych według kosztorysu – 1 164 zł.
Mając na uwadze powyższe ustalenia wskazał Sąd Okręgowy, że kwestia pierwszoplanową jest rozstrzygnięcie, które z przepisów wskazanych przez strony były podstawą materialną żądania. W ocenie Sądu Okręgowego nie jest do zaakceptowania pogląd powoda, według którego tą podstawą prawną miałyby być przepisyustawy Prawo geologiczne i górnicze z dnia 9 czerwca 2011 r.; powód przyznał w toku procesu, że domaga się naprawienia szkody, która powstała w maju 2007 r. a podstawową zasadą jest, że roszczenie podlega ocenie w oparciu o przepisy prawa materialnego obowiązujące w dacie zdarzenia czego wyrazem jest przepisart. 3 kc, odnoszący się do wszystkich stosunków cywilnoprawnych. W ocenie Sądu Okręgowego brak podstaw do twierdzenia, żeustawa z dnia 9 czerwca 2011 r., która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2012 r., miałaby dotyczyć zdarzeń sprzed jej wejścia w życie; w tożsamy sposób interpretowano czasowy zakres obowiązywania ustawy Prawo górnicze i geologiczne z dnia 4 lutego 1994r. A zatem zarzut przedawnienia stosownie do art. 92 pgg z dnia 4 lutego 1994 r. winien być oceniany w oparciu o przepisart. 4421§ 1 kca żądanie zapłaty odszkodowania w oparciu o przepisart. 95 ust. 1pgg z dnia 4 lutego 1994 r. Przyjmując, że powód dowiedział się o szkodzie najpóźniej w dniu 31 maja 2007 r. roszczenie uległo przedawnieniu z dniem 31 maja 2010 r., skoro jednak zawarcie ugody przedwstępnej stanowiło uznanie roszczenia w rozumieniuart. 123 § 1 pkt 2 kc, po którym przedawnienie biegło na nowo, ostatecznie roszczenie przedawniło się z dniem 14 grudnia 2010 r. Niezależnie od tego, zdaniem Sądu Okręgowego roszczenie powoda nie mogło być uwzględnione z uwagi na konstrukcjęart. 94 ust. 1 i art. 95 ust. 1pgg, zgodnie z którą poszkodowany może się domagać odszkodowania tylko w dwóch sytuacjach, gdy restytucja naturalna nie jest możliwa lub jej koszt rażąco przekracza wielkość poniesionej szkody. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie przywrócenie stanu poprzedniego jest możliwe a jego koszt stanowi nieznaczną część aktualnej wartości obiektów, również z tej przyczyny powództwo podlegałoby oddaleniu, gdyby zarzut przedawnienia okazał się podniesiony nieskutecznie.
W apelacji od tego wyroku powód, zaskarżając go w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu i zasadzenie kosztów postępowania.
Skarżący zarzucił:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, a to
1)art. 149 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. prawo geologiczne i górniczew związku z art. 222 tej ustawy iart. 3 kc, przez ich niezastosowanie – pominięci okoliczności, że roszczenie powoda w związku z tym, że postępowanie sądowe wszczęto po dniu wejścia w życieustawy z dnia 9 czerwca 2011 r.podlega pięcioletniemu przedawnieniu,
ewentualnie
2)art. 4421kcw związku zart. 92 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. prawo geologiczne i górnicze– przez ich niewłaściwe zastosowanie – przyjecie , że roszczenie powoda uległo przedawnieniu,
3)art. 123 p 1 pkt 2 kcw związku zart. 124 § 1 i 2 kc, przez ich niewłaściwe zastosowanie i pominięcie, że bieg terminu przedawnienia został przerwany pismem z dnia 16 maja 2011 r.,
4)art. 917 kcw związku zart. 97 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r.i w związku z art. 151 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. , przez nieuwzględnienie okresu przez jaki strony były związane ugoda pozasądową jako okoliczności powodującej przerwanie biegu przedawnienia.
- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególnościart. 233 § 1 kpcw związku zart. 286 oraz art. 207 § 3 kpcpoprzez nieuwzględnienie przy wyrokowaniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności pominięcie zarzutów do opinii biegłego, zawartych we wniosku dowodowym powoda z dnia 19 kwietnia 2012 r., co skutkowało nierozpoznaniem istoty sprawy.
W motywach apelacji podkreślał skarżący, że po myśli art. 222 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. do postępowań wszczętych po dniu wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy nowe, a więc także te o przedawnieniu, przy czym przepis ten jest normą odnoszącą się zarówno do przepisów proceduralnych, jak i przepisów prawa materialnego. Wskazał skarżący, że bieg terminu przedawnienia został przerwany co najmniej dwukrotnie: w związku z zawarciem ugody z dnia 14 stycznia 2009 r. oraz w związku z wystosowaniem pisma z dnia 16 maja 2011 r. a więc nawet trzyletni termin przedawnienia nie upłynął z dniem 14 stycznia 2012 r. Podnosił skarżący, że niezasadnie pominął Sąd Okręgowy dowód z opinii innego biegłego opierając się na opinii biegłegoA. F., do której strona powodowa zgłosiła szereg umotywowanych zarzutów.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest nieuzasadniona a podniesione w niej zarzuty nie mogą odnieść zamierzonego skutku.
W pierwszej kolejności podnieść należy, że rację ma Sąd Okręgowy stojąc na stanowisku, że w sprawie niniejszej, zgodnie z zasadą nieretroakcji wyrażoną wart. 3 kc, zastosowanie znajdują przepisyustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze(Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz.1947 ze zm.) skoro bezspornie szkoda, której naprawienia domaga się powód powstała najpóźniej w maju 2007r. Tym samym nie mogą w niej znajdować zastosowania przepisy ustawy nowej z dnia 9 czerwca 2011 r.–Prawo geologiczne i górnicze, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2012 r. Podzielić należy argumentację przytoczoną przez Sąd Okręgowy na poparcie tego stanowiska, podbudowaną orzecznictwem Sadu Najwyższego, gdy chodzi o uzasadnienie wyroku tegoż Sądu a dnia 24 kwietnia 2002 r. sygn. V CKN 965/00 stwierdzono tam: „Prawo geologiczne i górnicze z 1994 r.weszło w życie z dniem 1 września 1994 r. (art. 159). Powódka wiąże powstanie szkody, której naprawienia żąda, z działalnością górniczą pozwanych Zakładów w roku 1992 i wcześniej. Zatem w sprawie mają zastosowanie przepisydekretu z dnia 6 maja 1953 r. - Prawo górnicze(Dz. U. z 1978 r. Nr 4, poz. 12 ze zm.)”. Tak samo należy oceniać kwestię czasowego zakresu obowiązywaniaustawy – Prawo geologiczne i górniczez dnia 9 czerwca 2012 r. Przepis art. 222 tej ustawy zawarty w dziale XIII zatytułowanym: Przepisy przejściowe i końcowe, jak to wynika z jego brzmienia ma charakter wyłącznie procesowy. Stanowi on, że do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się dotychczasowe przepisy. Chodzi zatem o przepisy dotyczące postępowania nie zaś przepisy o charakterze materialnym. Nie można zatem uznać za zasadny, podniesionego w apelacji, zarzutu naruszenia wymienionego wyżej art. 222 ustawy z dnia 9 czerwca 2012 r..
Odnosząc się do ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy stwierdzić trzeba, że są one prawidłowe i wyczerpujące, a zatem zasługują na podzielenie a Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne. W szczególności prawidłowo ustalił Sąd Okręgowy, w oparciu o opinię biegłego sądowegoA. F., że zakres szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego pozwanej w poszczególnych obiektach budowlanych powoda jest niewielki i nie ma przeciwwskazań technicznych co do możliwości naprawienia tych szkód w drodze przywrócenia stanu poprzedniego. Istotna jest konkluzja zawarta w opinii, że zasadnym sposobem naprawy szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego poszczególnych obiektów budowlanych powoda usytuowanych wL.przyul. (...), jest przywrócenie ich stanu poprzedniego. W toku procesu powód nie zakwestionował skutecznie wydanej przez biegłego opinii, przy czym zarzuty powoda zawarte w piśmie z dnia 19 kwietnia 2012 r. zostały przez biegłego skutecznie odparte w ustnych wyjaśnieniach złożonych na rozprawie w dniu 17 maja 2012 r. (k. 90). Biegły podał, że wbrew przeciwnym twierdzeniom powoda, jego obowiązkiem było zapoznanie się z dokumentami znajdującymi się u obu stron, zatem także u pozwanej i dokonał on oględzin oraz analizy szkód we wszystkich obiektach budowlanych. Zwrócić uwagę należy, że powód nie zgadzając się z opinią biegłegoA. F.wniósł o dopuszczenie dowodu z innego biegłego z zakresu szkód górniczych i wniosek ten został oddalony przez Sąd Okręgowy postanowieniem dowodowym z dnia 17 maja 2012 r.(k.91). Pozwany w związku z wydaniem tego postanowienia nie zgłosił do protokołu zastrzeżeń w oparciu oart. 162 kpc, nie może zatem powoływać się w dalszym postępowaniu na ewentualne uchybienie Sądu w tym zakresie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2009 r., IV CSK 185/09, w którego tezie wskazano, że jeśli sąd wyda postanowienie o oddaleniu wniosków dowodowych, uczestnik postępowania, w celu skutecznego powoływania się w dalszym toku postępowania na zarzuty z tym związane, powinien zgłosić do protokołu zastrzeżenia). Reasumując skoro nie została w toku procesu skutecznie podważona przez skarżącego opinia biegłego, na treści której oparł się Sąd Okręgowy czyniąc ustalenia, to podniesiony w apelacji zarzut naruszeniaart. 233 § 1 kpcw związku zart. 286 oraz art. 217 § 3 kpc. Niezależnie od tego zauważyć należy, że zasadnie uznał Sąd Okręgowy wydaną opinię biegłego za miarodajną ze względu na jej treść; logiczną i przekonywającą. Skoro prawidłowe są poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia co do możliwości, w wypadku szkody powoda, restytucji naturalnej to w konsekwencji za prawidłowe uznać należy również uznanie powództwa za bezzasadne w świetleart. 94 ust. 1 i 95 ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego z dnia 4 lutego 1994 r.Zgodnie z tą regulacją naprawienie szkody powinno nastąpić przez przywrócenie stanu poprzedniego a  jeżeli nie jest możliwe przywrócenie stanu poprzedniego lub koszty tego przywrócenia rażąco przekraczałyby wielkość poniesionej szkody, naprawienie szkody następuje przez zapłatę odszkodowania. Cytowaneart. 94 ust. 1 i art. 95 ust. 1 Prawa geologicznego i górniczegowyłączają wybór, o jakim mowa wart. 363 § 1 k.c.(tak Sąd apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt I ACa 1042/06). W sytuacji gdy możliwe jest naprawienie szkody powoda przez przywrócenie stanu poprzedniego, a wynika to jednoznacznie z przeprowadzonego dowodu w postaci opinii biegłego, roszczenie powoda, który konsekwentnie domaga się w tym procesie odszkodowania, podlega oddaleniu stosownie do przepisów wyżej podanych. Już z tej zatem przyczyny apelacja nie mogła być uwzględniona.
Odnieść się jednak także należy do podniesionego przez pozwana zarzutu przedawnienia. Skoro w sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo górnicze i geologiczne to przyjąć trzeba, że stosownie doart. 4421§ 1 kcw związku zart. 92wymienionej na wstępie ustawy, roszczenie powoda ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dowiedzenia się przez powoda o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jak wskazał Sąd Okręgowy powód dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia najpóźniej w dniu 31 maja 2007 r. a zatem roszczenie przedawniło się z dniem 31 maja 2010 r. czyli półtora roku przed wniesieniem powództwa. Zgodzić się też wypada z Sądem pierwszej instancji, że doszło jednak do przerwania biegu przedawnienia po myśliart. 123 § 1 kcprzez zawarcie ugody w dniu 14 stycznia 2009 r. Nie mniej trzyletni termin przedawnienia liczony od tej daty również upłynął przed wniesieniem pozwu. Zgodnie zart. 124 § 1 kcpo każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo, przedawnienie roszczenia powoda rozpoczęło więc swój bieg od daty ugody, nie zaś od jakiejkolwiek daty późniejszej, w szczególności w przypadku zawarcia ugody nie znajduje zastosowania konstrukcja przyjęta wart. 124 § 2 kc.Wobec tego zarzut naruszeniaart. 123 § 1 kc, i 124§ 1 i 2 kcocenić należy jako nietrafny. Nie można zgodzić się ze skarżącym, że termin przedawnienia został przerwany po raz drugi pismem pozwanej(...)z dnia 16 maja 2011 r. (k. 15), z treści tego pisma nie wynika bowiem by pozwana uznała roszczenie powoda o zapłatę odszkodowania. Co najwyżej można by na jego podstawie przyjąć, że pozwana uznała roszczenie powoda w zakresie restytucji naturalnej, co nie jest tożsame z uznaniem roszczenia polegającego na wypłacie odszkodowania zgodnie z art. 95 ust. 1 pgg. Reasumując słusznie Sąd Okręgowy uznał podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia za skuteczny. Gdyby jednak nawet nie miał on odnieść skutku to roszczenie powoda nie znajdowało podstaw z przyczyn podanych na wstępie (nie służyło mu roszczenie o odszkodowanie z art. 95 ust. 1 skoro możliwa technicznie i uzasadniona ekonomicznie była restytucja naturalna stosownie do art. 94 ust. 1 pgg z 1994 r.).
Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 kpcorzekł jak w sentencji.