Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 665/12
Data wyroku: 2013-03-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Krzeczowska-Lasoń, Barbara Mazur, Maciej Piankowski
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 103a ustawy z dnia

Sygn. akt III AUa 665/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 marca 2013 r.

Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Iwona Krzeczowska- Lasoń (spr.)

Sędziowie:

SSA Barbara Mazur
SSA Maciej Piankowski

Protokolant:

stażysta Emilia Romanik

po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2013 r. w Gdańsku
sprawyA. W.
przeciwko
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o podjęcie wypłaty emerytury
na skutek apelacjiA. W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt VII U 3314/11

1.zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.do podjęcia wypłaty na rzeczA. W.emerytury od dnia 1 października 2011r.;
2.zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.na rzeczA. W.kwotę 30 zł (trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt III AUa 665/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 23 września 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.z urzędu od dnia 1 października 2011 r. wstrzymał ubezpieczonejA. W.wypłatę emeryturę z uwagi na kontynuację zatrudnienia.
A. W.wniosła odwołanie od powyższej decyzji, żądając przywrócenia nabytego przez nią prawa i kontynuowania wypłaty świadczenia emerytalnego na dotychczasowych zasadach. W uzasadnieniu odwołania wskazała, że przepis, na który powołuje się obecnie ZUS zawieszając wypłatę świadczenia, pozbawia ubezpieczoną nabytych praw i w radykalny sposób zmienia jej sytuację prawną, pomimo tego, że emeryturę przyznano jej zgodnie z obowiązującymi przepisami i jest to jej niezbywalne, konstytucyjne prawo. Decyzja pozwanego zawieszająca wypłatę świadczenia emerytalnego pozbawia ją praw nabytych wynikających z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa, łamie zasady równości wobec prawa, a jednocześnie powoduje, że znalazła się w dużo gorszej sytuacji materialnej, co skomplikowało życie jej i jej rodziny, uniemożliwiając wywiązywanie się z podjętych zobowiązań.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie.
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku wyrokiem z dnia 28 lutego 2012 r. oddalił odwołanie.
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.decyzją z dnia19 października 2009 r. przyznałA. W.prawo do emerytury od dnia1 września 2009 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Jednocześnie wstrzymał wypłatę dotychczas płatnego świadczenia rentowego. Decyzją z dnia23 września 2011 r. organ rentowy z urzędu od 1 października 2011 r. wstrzymał ubezpieczonejA. W.wypłatę emerytury w związku z kontynuacją zatrudnienia, informując ubezpieczoną, że w celu podjęcia wypłaty emerytury należy przedłożyć świadectwo pracy potwierdzające fakt rozwiązania stosunku pracyz każdym pracodawcą, na rzecz którego praca ta była wykonywana bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.
A. W.zarówno w dniu złożenia wniosku o emeryturę, a następnie przez cały okres jej pobierania pozostawała i nadal pozostaje w zatrudnieniu.
Sąd Okręgowy zważył, że stan faktyczny sprawy był bezsporny, nadto znajduje on potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach emerytalnych ZUS, których żadna ze stron nie kwestionowała co do ich prawdziwości i rzetelności. Także i Sąd nie znalazł podstaw by nie dać im wiary.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do zasadności wydania zaskarżonej decyzji i wstrzymania ubezpieczonejA. W.prawa do emerytury z uwagi na kontynuowanie przez nią zatrudnienia u pracodawcy, u którego była zatrudniona przed dniem nabycia prawa do emerytury.
Stwierdzić trzeba, żeustawą z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawyo finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. z 2010 r., nr 257, poz. 1726) ustawodawca dokonał zmiany wustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpolegającej na wprowadzeniu art. 103a o treści: prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Z mocy art. 28 ustawy zmieniającej przepis art. 103a ustawy emerytalnej jest od 1 października 2011 r. stosowany także do osób, które prawodo emerytury nabyły w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r., czyli wówczas gdy ustawa nie wymagała rozwiązania stosunku pracy w celu realizacji prawa do emerytury. Sąd Okręgowy zważył, że treść przepisu 103austawyz 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak i treśćart. 28 ustawy z 16 grudnia 2010 r.zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw nie budzą wątpliwości. Ich treść jest jasnai zrozumiała. Nie ma również wątpliwości, żeart. 103 a cyt. wyżej ustawyo emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychdotyczy w sposób bezpośredni ubezpieczonejA. W., która wypełnia sytuacją prawną,w której się znajduje, dyspozycję tegoż przepisu, skutkując obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wstrzymania ubezpieczonej wypłaty świadczenia emerytalnego, skoro ubezpieczona kontynuuje zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywałaje bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego.
Sąd Okręgowy ustosunkowując się do zarzutów wnioskodawczyniw przedmiocie naruszenia zasady ochrony praw nabytych i zasady demokratycznego państwa prawa wskazał, że celem wprowadzenia kwestionowanego przez ubezpieczoną rozwiązania jest zachęcenie osób spełniających warunki do uzyskania emerytury do opóźnienia decyzji o przejściu na emeryturę i kontynuowanie zatrudnienia w macierzystym zakładzie pracy. W dobie kryzysu gospodarczegoi spadku dochodów ze składek, rozwiązanie zwiększające równolegle wydatki FUS na emerytury pogłębia deficyt tego funduszu i pośrednio wpływa na wzrost wydatków budżetowych. Jednocześnie, co też należy podkreślić, w warunkach kryzysu gospodarczego, gwałtownie spada liczba miejsc pracy, co wymagało podjęcia przez pracodawcę działań zmierzających do odzyskania miejsc pracy, które obecnie zajmowane są przez emerytów. Nie bez znaczenia jest również okoliczność,że osoby, które przed dniem wejścia w życie art. 103a ustawy z 1998 r.o emeryturach i rentach z FUS kontynuowały zatrudnienie, pobierając równocześnie emeryturę, nie są zobowiązane do zwrotu za ten okres pobranych świadczeń. Wobec powyższego Sąd Okręgowy nie dopatrzył się w kwestionowanej przez ubezpieczonego regulacji naruszenia ochrony praw nabytych, czy naruszenia zasady demokratycznego państwa prawa.
Tym samym stwierdzić należy, że nie zostały naruszone prawa nabyte,tj. prawo do emerytury, a jednie zmieniły się zasady wypłaty świadczenia.
Sąd I instancji oddalił odwołanie wnioskodawczyni na podstawie cytowanych przepisów iart. 47714§ 1 k.p.c.
Apelację od wyroku wywiodła ubezpieczonaA. W.wnosząco przywrócenie nabytego prawa wypłacanie należnej emerytury.
W uzasadnieniu apelacji skarżąca wskazała, że organ rentowy przyznając jej świadczenie emerytalne opierał się na dokumentach, które przedstawiła. Wynikałoz nich niezbicie, że jest zatrudniona w Miejskim Ośrodku Pomocy SpołecznejwG.. Ponadto przez cały czas informowałam ZUS, że kontynuuję zatrudnienie, dołączając do akt wymagane zaświadczenia o zatrudnieniui osiąganych dochodach z tego tytułu. Obowiązujące przepisy zezwalały jej na łączenie emerytury z pracą, ponieważ przepisy wspierające zatrudnienie emerytów były częścią programu „50+" i były forsowane przez Ministerstwo Pracy.
Wnioskodawczyni wskazała, że emeryturę przyznano jej na stałe zgodniez obowiązującymi przepisami i jest to jej nabyte, niezbywalne, konstytucyjne prawo. Skarżąca podniosła, że została naruszona zasada ochrony jej praw nabytych, wynikająca z zasady demokratycznego państwa prawa. Prawo nabyte w określonym stanie prawnym, nie może zostać odebrane tylko, dlatego że ustawodawca po dwóch latach doszedł do wniosku, że się pomylił i próbuje teraz naprawić błąd z mocą wsteczną. Prawo nie może działać wstecz i nie może naruszać praw nabytych, przynajmniej tak stanowiKonstytucja.
Apelująca wskazała również, że Trybunał Konstytucyjny w dniu 28 lutego2012 r. (Dz.U. z dnia z 2012 r.,poz. 251) orzekł, że zawieszenie przyznanych prawomocną decyzją świadczeń jest niezgodne z zasadą zaufania obywatelido państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2oraz zart. 67 ust.1 Konstytucji RP.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja wnioskodawczyniA. W.skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku.
W sprawie poza sporem jest, że ubezpieczona od dnia 1 września 2009 r. posiadała prawo do emerytury ustalone decyzją organu rentowego z dnia19 października 2009 r. W tym czasie ubezpieczona kontynuowała zatrudnienieu dotychczasowego pracodawcy.
Obowiązujące w dacie nabycia prawa do emerytury przepisy nie uzależniały nabycia prawa do tego świadczenia od rozwiązania stosunku pracy.
Wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisuart. 103a ustawy z dnia17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emerytaz tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracyz pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Powyższy przepis został dodany przezart. 6 pkt. 2obowiązującej od dnia 1 stycznia 2011 r.ustawyz dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. nr 257, poz. 1726) i obowiązuje z dniem 1 stycznia 2011 r.
Z kolei w myśl przepisu art. 28 ustawy nowelizującej - do emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy [tj. przed 1 stycznia2011 r.] przepisy ustawy, o której mowa w art. 6 [tzn.ustawy z dnia 17 grudnia1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych] oraz ustawy, o której mowa w art. 18, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się, poczynając od dnia 1 października 2011 r.
Z okoliczności faktycznych w niniejszej sprawie wynika, że pozwany przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury od dnia 1września 2009 r.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. aktK 2/12). orzekł, żeart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawyo finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291, poz. 1707) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17.12.1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r.Nr 153, poz. 1227, z 2010 r. Nr 40, poz. 224, Nr 134, poz. 903, Nr 205, poz. 1365,Nr 238, poz. 1578 i Nr 257, poz. 1726, z 2011 r. Nr 75, poz. 398, Nr 149, poz. 887, Nr 168, poz. 1001, Nr 187, poz. 1112 i Nr 205, poz. 1203 oraz z 2012 r. poz. 118i 251), dodanym przezart. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 r., w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis utracił moc z dniem 22 listopada 2012 r., tj. z dniem jego publikacjiw Dzienniku Ustaw RP, na podstawieart. 190 ust. 3 Konstytucji RP(Dz. U. 2012, poz. 1285).
Po wyeliminowaniu wskazanego przepisu z obrotu prawnego uznać należy,że brak było podstawy do wstrzymania ubezpieczonej prawa do emerytury od dnia1 października 2011 r., z związku z kontynuowaniem przez nią zatrudnienia.W kontekście rozstrzygnięcia o wadliwości zawieszenia świadczenia nie ma znaczenia, że wskazany przepis pozostawał w porządku prawnym tak w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak też w dacie orzekania przez Sąd I instancji.
Zgodnie zart. 316 § 1 k.p.c., sąd wydaje wyrok biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Sformułowanie „stan rzeczy” obejmuje również stan prawny, w szczególności w zakresie prawa materialnego. Oznacza to, że wydając wyrok sąd stosuje przepisy prawa materialnego obowiązujące w chwili zamknięcia rozprawy. Według tej zasady orzekał Sąd Apelacyjny. W chwili orzekania utracił już moc obowiązującąart. 28 ustawy z dnia16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291, poz. 1707), a zatemdo emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życieustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustawprzepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS,w brzmieniu nadanym w/wustawą z dnia 16 grudnia 2010 r., nie stosuje się.
Skoro więc do emerytur przyznanych przed dniem 1 stycznia 2011 r. –w okresie, gdy nie zachodziła konieczność rozwiązania stosunku pracy – nie można stosować art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to wskazane w tym przepisie ograniczenie nie obowiązuje.
Sąd Apelacyjny akceptuje stanowisko przyjęte w wyroku Sądu Najwyższegoz dnia 23 styczna 2007 r., III PK 96/06 (OSNP 2008, nr 5-6, poz. 61), że nawet odroczenie wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust.3 Konstytucji RP) stwierdzającego sprzeczność przepisu ustawy zKonstytucjąnie stanowi przeszkody do uznania przez sąd, że przepis ten był sprzecznyzKonstytucjąod jego uchwalenia. W konsekwencji należy przyjąć, że stan prawnyw zakresie prawa do wypłaty emerytury dla osób, które nabyły prawo do tego świadczenia bez rozwiązania stosunku pracy (gdy przepisy nie wymagały rozwiązania stosunku pracy) zmienił się z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w ten między innymi sposób, że z dniem tym ustało domniemanie konstytucyjności przepisu art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r., a w rezultacie sądy orzekające w sprawie takiej, jak sprawa ubezpieczonej powinny uczynić wszystko, co leży w zakresie ich kompetencji, aby przywrócić stan zgodnyzKonstytucją(por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2009 r., III UK 96/08, LEX nr 1001327).
Co prawda sąd ubezpieczeń społecznych bada zgodność decyzji organu rentowego z prawem na dzień jej wydania, to jednak w rozpoznawanej sprawie nie można było pominąć przepisuart. 316 § 1 k.p.c., zwłaszcza w sytuacji, w którejna dzień wyrokowania przez Sąd Apelacyjny omawiany przepis art. 28 ustawy nowelizującej został wyeliminowany z systemu prawa. Sąd Apelacyjny na podstawieart. 316 § 1 k.p.c.stosowanym odpowiednio w postępowaniu apelacyjnym z mocyart. 391 § 1 k.p.c.obowiązany był zatem wziąć pod uwagę zmianę stanu prawnegow tym zakresie. W wyroku Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2012 r., II UK 117/11, (LEX nr 1130393) wyjaśniono, że wart. 316 § 1 k.p.c.chodzi o zasady dotyczące czasu orzekania, które mają za zadanie określenie momentu właściwego dla oceny stanu sprawy przez sąd przy wydaniu wyroku (zasada aktualności), stan sprawy może bowiem w toku procesu ulegać zmianom. „Stanem rzeczy” w rozumieniu tego przepisu są więc zarówno okoliczności faktyczne sprawy jak i przepisy prawa,na podstawie których ma być wydane rozstrzygnięcie (ich zmiana pomiędzy wytoczeniem powództwa lub złożeniem odwołania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych a zamknięciem rozprawy). Ponieważart. 316 § 1 k.p.c.ma również zastosowanie w postępowaniu odwoławczym, to sąd drugiej instancji obowiązany jest brać pod uwagę zmiany w stanie faktycznym i prawnym sprawy, wpływające na treść rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.orzekł, jak w punkcie pierwszym wyroku.
Wpunkcie drugimSąd II instancji orzekł o kosztach procesu za instancję odwoławczą zgodnie z treścią przepisuart. 98 § 1 k.p.c.i108 § 1 k.p.c.