Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 624/13
Data wyroku: 2013-08-29 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Małgorzata Klesyk, Magdalena Bajor-Nadolska, Cezary Klepacz
Słowa kluczowe: Dział Spadku
Podstawa prawna: art. 328 par.2 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 624/13

POSTANOWIENIE
Dnia 29 sierpnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:SSO Magdalena Bajor-Nadolska
Sędziowie:SO Małgorzata Klesyk
SO Cezary Klepacz (spr.)
Protokolant: protokolant sądowy Agnieszka Baran

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2013 r.
sprawy z wnioskuB. C.
z udziałemT. C.,K. K.,W. L.,M. S.iB. S.

o dział spadku

na skutek apelacji uczestnikówT. C.,M. S.,B. S.iJ. C.od postanowienia Sądu Rejonowego w Sandomierzu
z dnia 24 kwietnia 2012 r., sygn. akt I Ns 372/09

postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Sandomierzu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego

Sygn. akt II Ca 624/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2012 r. Sąd Rejonowy w Sandomierzu:
I ustalił, że w skład spadku poS. C.i zniesienia współwłasności wchodzą:

1
nieruchomości opisane na mapie StarostyS.z dnia 27 lipca 2009 r., będące przedmiotem uwłaszczenia nr(...)położone wS., o numerach ewidencyjnych:

a
(...), o powierzchni 0,5919 ha – o wartości 133 700 zł,

b
(...), o powierzchni 0,1500 ha – o wartości 17 000 zł,

c
(...), o powierzchni 0,6661 ha – o wartości 646 300 zł,

d
(...), o powierzchni 0,0219 ha – o wartości 16 500 zł,

e
(...), o powierzchni 0,6154 ha – o wartości 58 100 zł;

2
wartość darowizny działki onumerze ewidencyjnym (...), położonejS., o powierzchni 0,1055 ha, dla której Sąd Rejonowy w Sandomierzu prowadziksięgę wieczystą nr (...), uczynionej przezS. C.na rzeczB. C.w dniu 3 listopada 1978 r., tj. kwota 132 600 zł;

II dokonał podziału nieruchomości opisanej w punkcie I podpunkt 1.c) na działki:

a
(...), o powierzchni 0,2634 ha – o wartości 230 500 zł,

b
(...), o powierzchni 0,4027 ha – o wartości 415 800 zł,

zgodnie z mapą sporządzoną przez biegłegoH. K.w sprawie o sygn. akt I Ns 225/06 Sądu Rejonowego w Sandomierzu, zarejestrowaną podnumerem ewidencyjnym (...)w dniu 26 czerwca 2008 r. w(...) Ośrodku (...)wS.;
III dokonał działu spadku i zniesienia współwłasności nieruchomości opisanych w punktach I i II w ten sposób, że:

1
nieruchomość opisaną w punkcie I podpunkt 1.d) i nieruchomość opisaną w punkcie II a) – o łącznej wartości 247 000 zł – przyznał na wyłączną własnośćT. C.,

2
nieruchomości opisane w punkcie I podpunktach: 1.a), b), e) i nieruchomość opisaną w punkcie II b) – o łącznej wartości 624 600 zł – przyznał na wyłączną własnośćB. C.;

IV zasądził odB. C.na rzeczJ. C., tytułem spłaty, kwotę 382 520 zł, płatną w terminie jednego roku od daty uprawomocnienia się postanowienia, wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności do dnia zapłaty;
V zasądził odT. C.na rzecz:M. S.,K. K.iW. L.kwoty po 39 400 zł, płatne w czterech ratach po 9 850 zł każda, przy czym pierwsza – w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia, druga – w terminie 12 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia, trzecia – w terminie 18 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia i czwarta – w terminie 24 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia, wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat do dnia zapłaty;
VI zasądził odB. S.na rzeczM. S.kwotę 20 000 zł, płatną w czterech ratach po 5 000 zł każda, przy czym pierwsza – w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia, druga – w terminie 12 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia, trzecia – w terminie 18 miesięcy od daty uprawomocnienia się ostanowienia i czwarta – w terminie 24 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia, wraz z ustawowymi odsetkami w razie późnienia w płatności którejkolwiek z rat do dnia zapłaty;
VII nakazał ściągnąć solidarnie odT. C.,M. C.,J. S.,W. L.,K. K.iB. S.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Sandomierzu kwotę 500 zł tytułem brakującej opłaty sądowej od wniosku;
VIII pozostałe koszty postępowania pomiędzy stronami wzajemnie zniósł.
Sąd ten ustalił, żeS. C.i jego żonaJ. C.byli właścicielami gospodarstwa rolnego składającego się z działek o numerach ewidencyjnych:(...)i(...), o łącznej powierzchni 1,4299 ha, położonego w obrębieS.P.oraz z działki onumerze ewidencyjnym (...)i powierzchni 0,6154 ha, położonej w obrębieS.Lewobrzeżny. Nieruchomości te małżonkowie nabyli w drodze uwłaszczenia, a nie zawierali umów majątkowych.
Aktem notarialnym z dnia 3 listopada 1978 r.,(...), sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym wS.przed notariuszemJ. K. (1),S. C.darował swojemu synowiB. C.działkę nr (...)o powierzchni 0,85 ha, położoną wS.przyul. (...), z obowiązkiem spłatyB. S.kwoty 20 000 zł. Nieruchomość ta stanowiła wówczas działkę rolną pod zabudowę. Jej nowy właściciel poczynił na niej nakłady w postaci budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych. W latach 1993-1994 na terenieS.przeprowadzona została modernizacja ewidencji gruntów, w wyniku której dotychczasowadziałka nr (...)o powierzchni 0,0855 ha zmieniła konfigurację zdziałką nr (...)i została oznaczona nr(...), o powierzchni 0,1055 ha.
W dniu 3 lipca 1980 r. zmarłS. C.. Po jego śmierci nieruchomości użytkowała żona.Działkę nr (...)małżonkowie przekazali w użytkowanieT. C.. Na nieruchomości tej znajdował się wówczas budynek mieszkalny drewniany w stanie surowym.T. C.wykończył dom i wzniósł budynek garażowo-usługowy.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Sandomierzu z dnia 5 lipca 2004 r., sygn. akt I Ns 229/04, spadek poS. C.nabyli na podstawie ustawy żonaJ. C.w 6/24 części oraz dzieci:M. S.,B. C.,B. S.,T. C.,W. L.iK. K.– po 3/24 części, z tym, że wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym nabyli żonaJ. C.w 5/20 części oraz dzieci:M. S.,B. C.,B. S.,T. C.iK. K.po 3/20 części.
W dniu 5 maja 2006 r.T. C.iK. C.złożyli wniosek o stwierdzenie nabycia przez nich przez zasiedzenie nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...). W sprawie wszczętej na podstawie tego wniosku, sygn. akt I Ns 225/06, Sąd Rejonowy w Sandomierzu dopuścił dowód z opinii biegłego geodetyH. K.celem opracowania projektu podziału tej nieruchomości na dwie części. W opinii z dnia 29 października 2007 r. biegły wyjaśnił, że działka ta została już geodezyjnie podzielona nadziałkę nr (...)o powierzchni 0,6661 ha idziałkę nr (...), o powierzchni 0,219 ha. Ta ostatnia została wydzielona z przeznaczeniem na utwardzenie drogi łączącejul. (...)zul. (...), jednakże GminaS.nie wykupiła jej. Wobec wcześniejszego już wydzielenia tej działki, biegły dokonał wydzieleniadziałki nr (...), stwierdzając jednocześnie, że miała ona ustaloną nieprawidłowo powierzchnię – zamiast 0,6661 ha powinno być 0,6349 ha i w związku z tym złożył odpowiednie dokumenty do Starostwa Powiatowego wS.celem dokonania korekty. Dokonał również podziału geodezyjnego tej nieruchomości nadziałkę nr (...)o powierzchni 0,2634 ha idziałkę nr (...). Wraz z opinią biegły sporządził mapę. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2008 r. Sąd oddalił wniosekT. C.iK. C.o zasiedzenie.
Sąd ustalił wartość nieruchomości objętych działem na podstawie opinii biegłej sądowejJ. K. (2)(k.339-340).
B. C.ma 70 lat i jest emerytem. Z wykształcenia jest stolarzem. Mieszka wraz z żoną. Oboje pobierają świadczenia emerytalne, odpowiednio: 1 000 zł i 1 100 zł. Wnioskodawca ma oszczędności w wysokości 300 000 zł. Użytkujedziałkę nr (...)i częściowo działkę przylegającą z tyłu bezpośrednio do jego budynków. Posiada również sad jabłoniowy o powierzchni około 2 ha miejscowościS., gm.O.. Żona wnioskodawcy jest z kolei właścicielką nieruchomości rolno-sadowniczej o powierzchni około 3 ha, położonejK..
M. S.ma 62 lata i jest emerytką. Pobiera świadczenie emerytalne w wysokości około 1 000 zł, a jej mąż nie ma własnego dochodu. Jest zainteresowana otrzymaniem działki nr(...)Mieszka w domu postawionym na działce męża. Ponadto małżonkowie mają działkę o powierzchni 0,11 ha wK., stanowiącą nieużytki. Razem z uczestniczką mieszka jej matkaJ. C., utrzymująca się ze świadczenia emerytalnego w wysokości około 808 zł miesięcznie, która opłacała dotychczas wszystkie podatki z nieruchomości.
T. C.ma 60 lat, jest rolnikiem. Otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 800 zł, a jego żona – świadczenie emerytalne w wysokości 1 100 zł. Posiada oszczędności w wysokości 80 000 zł. Poza działkami użytkowanymi wS., małżonkowie są właścicielami nieruchomości rolnej o pow. 1,5 ha wS..
B. S.ma 66 lat, jest rencistką. Mieszka wraz z córką – z zawodu pielęgniarką oraz dwoma synami, którzy pozostają bez pracy. Potwierdziła, że otrzymała spłatę z działki nr(...)od brataB. C.w wysokości 20 000 zł (starych), co stanowiło ówczesną wartość działki.
K. K.ma 75 lat, jest emerytką i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1 800 zł miesięcznie. Mieszka wN.wraz z synem, który pozostaje na jej utrzymaniu. Jest córką z pierwszego małżeństwaS. C., od ojca nie otrzymała żadnego majątku.
W. L.ma 79 lat, mieszka wŁ.. Wraz z mężem utrzymuje się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 2 900 zł miesięcznie. Jest dzieckiem z pierwszego małżeństwaS. C., nie otrzymała od ojca żądnego majątku.
Stosownie do zgłoszonych w toku postępowania żądań, Sąd dokonał działu spadku i zniesienia współwłasności w sposób określony w postanowieniu.Działki nr (...)przyznałT. C., jako ich dotychczasowemu użytkownikowi, który poczynił przy tym nakłady nadziałkę nr (...). Z koleidziałka nr (...)została mu przyznana na jego wniosek, przy braku sprzeciwu pozostałych uczestników. Pozostałe nieruchomości Sąd przyznał wnioskodawcy, jako osobie, która prowadzi gospodarstwo sadownicze i ma możliwość dokonania spłaty rodzeństwa.
Sąd pierwszej instancji nie dopuścił dowodu z opinii biegłego rolnika, gdyż uznał, że w skład gospodarstwa rolnego wchodzi szereg odrębnych nieruchomości geodezyjnych.
Biorąc zaś pod uwagę treśćart. 216 § 2 i 3 k.p.c., Sąd obniżył spłaty należne spadkobiercom o 30 %.
O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 113 ust. 1 ustawyo kosztach sądowych w sprawach cywilnychiart. 98 § 1 k.p.c., zaś o kosztach postępowania – na podstawieart. 520 k.p.c.
Orzeczenie to zaskarżyli uczestnicy:T. C.,J. C.,M. S.iB. S..
T. C.zaskarżył postanowienie w części dotyczącej spłaty zasądzonej od niego na rzeczW. L., podnosząc, że uczestniczka ta nie dziedziczy gospodarstwa rolnego po ojcu, a także zarzucił nierozpoznanie przez Sąd jego wniosku z dnia 2 listopada 2011 r. o zasiedzenie działek o numerach:(...)i(...).
Wskazując na to, uczestnik wniósł o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części.
J. C.zaskarżyła postanowienie w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie IV, zarzucając:
- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na rozliczeniu spłaty od uczestnikaB. C.na rzecz skarżącej w oparciu o postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku poS. C., wskutek czego spłata została zaniżona;
- obrazęart. 216 § 2-4 k.c.poprzez nieuzasadnione obniżenie na rzecz wszystkich uczestników spłat o 30 %, w sytuacji, kiedy przepis ten i okoliczności faktyczne sprawy nie przemawiają za takim rozstrzygnięciem, albowiem w sposób nieuzasadniony następuje uszczuplenie spłat na rzecz uczestników i wzbogacenie uczestników, którzy otrzymali nieruchomości, jak również obniżenie spłaty o 30% wobec małżonka zmarłego;
- obrazęart. 328 § 2 k.p.c.poprzez niedostateczne uzasadnienie wyroku, wskutek czego nie ma możliwości prześledzenia toku rozumowania Sądu i sprawdzenia wyliczeń, które Sąd wskazał do spłat na rzecz stron.
Wskazując na to, uczestniczka wniosła o zmianę postanowienia w pkt IV poprzez zasądzenie odB. C.na jej rzecz kwoty 565 150 zł, płatnej jednorazowo, bez odroczenia terminu płatności, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
M. S.zaskarżyła orzeczenie w całości i zarzuciła:
- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na rozliczeniu spłat na rzecz poszczególnych uczestników bez uwzględnienia, iż nieruchomości o numerach ewidencyjnych:(...)i(...)stanowiły majątek wspólnyS. C.iJ. C., a tym samym znaczne zaniżenie spłat;
- naruszenie przepisów postępowania poprzez nieustalenie przez Sąd, iż w momencie uwłaszczania wskazanych nieruchomościJ. C.iS. C.posiadali ustrój majątkowej wspólności ustawowej, a w związku z tym wadliwe ustalenie wysokości spłat;
- obrazęart. 216 § 2-4 k.c.poprzez nieuzasadnione obniżenie spłat uczestników o 30%, jak również zastosowanie obniżenia spłaty należnej żonie spadkodawcy;
- naruszenie przepisów postępowania, między innymiart. 328 § 1 k.p.c., poprzez nieprawidłowe i niepełne wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w treści uzasadnienia, z której wynikają rozliczenia i wyliczenia, niewskazanie w pełni podstaw prawnych, na których sąd oparł swoje rozstrzygnięcie, a które pominął oraz niewskazanie w pełni podstawy prawnej, z przytoczeniem przepisów prawa, jak również chaotyczne sporządzenie uzasadnienia, z licznymi błędami, które uniemożliwia prawidłowe prześledzenie logiki orzekania Sądu pierwszej instancji.
Wskazując na to, skarżąca wniosła o zmianę postanowienia przez prawidłowe ustalenie wartości spadku i przyjęcie, że nieruchomości, stanowiące działki o numerach:(...)i(...), stanowiły gospodarstwo rolne i wchodziły do majątku wspólnegoS.iJ.małżonkówC., a w konsekwencji prawidłowe ustalenie spłat na rzecz uczestników, przy założeniu, iż nieruchomości zostaną przyznane na rzeczB. C.iT. C., bez obniżania wysokości tych spłat, ewentualnie o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
B. S.także zaskarżyła postanowienie w całości i zarzuciła:
- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na rozliczeniu spłat na rzecz poszczególnych uczestników i nieuwzględnieniu udziałów, które przewidziane były w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadkuS. C.;
- obrazęart. 216 § 2-4 k.c.poprzez nieuzasadnione obniżenie na rzecz wszystkich uczestników spłat o 30 %, w sytuacji, kiedy przepis ten i okoliczności faktyczne sprawy nie przemawiają za takim rozstrzygnięciem, albowiem w sposób nieuzasadniony uszczuplają wysokość spłat na rzecz uczestników i wzbogacają uczestników, którzy otrzymali nieruchomości, jak również obniżenie o 30 % spłaty należnejJ. C.;
- obrazęart. 328 § 2 k.p.c.poprzez niedostateczne uzasadnienie wyroku, wskutek czego nie ma możliwości prześledzenia toku rozumowania Sądu i sprawdzenia wyliczeń, które Sąd wskazał do spłat oraz sporządzenie go z podaniem błędnych kwot, co uniemożliwia weryfikację wyliczeń;
- naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez niewskazanie przyczyny i podstaw prawnych takiego rozstrzygnięcia, przede wszystkim w zakresie nieudzielenia spłat na rzecz skarżącej, jak również przyczyn jej spłaty na rzeczM. S..
Wskazując na to, uczestniczka wniosła uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego zmianę poprzez uwzględnienie do spłat wartości ułamkowych przewidzianych w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku w sprawie I Ns 229/04 oraz niepomniejszanie spłat, nieodraczanie i nierozkładanie ich na raty.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacje zasługują w przeważającej części na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy podnieść, w związku z zawartym w apelacjach zarzutem naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c., że zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku (tu: postanowienia co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym –art. 13 § 2 k.p.c.) powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy, sąd jest zobowiązany do wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. Jeśli uzasadnienie nie zawiera wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia poprzez ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej lub wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa, wówczas orzeczenie podlega uchyleniu, zaś sprawa zostaje przekazana do ponownego rozpoznania (por. wyrok z dnia 26 lipca 2007 r., V CSK 115/07,M. Praw. 2007, nr 17, s. 930).
Rozpoznawana sprawa dotyczy działu spadku poS. C..
W sprawie takiej sąd z urzędu ustala skład i wartość spadku (art. 684 k.p.c.). Do działu spadku, zgodnie zart. 688 k.p.c., stosuje się zaś odpowiednio przepisy dotyczące zniesienia współwłasności, tj.art. 617 i nast. k.p.c.Z kolei przepisart. 1035 k.c.stanowi, że do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Dotyczy to w szczególnościart. 210 i nast. k.c.
W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy ustalił, że spadkodawca i jego żonaJ. C.byli współwłaścicielami gospodarstwa rolnego składającego się z działek o numerach ewidencyjnych:(...)i(...), o łącznej powierzchni 1,4299 ha, położonego w obrębieS.P.oraz z działki o numerze ewidencyjnym(...)i powierzchni 0,6154 ha, położonej w obrębieS.Lewobrzeżny, które nabyli w drodze uwłaszczenia.
W związku z tym, należy przede wszystkim zauważyć, że w aktach sprawy brak jest tytułów własności do wskazanych nieruchomości. Sąd pierwszej instancji powołał się bowiem na akty własności ziemi o numerach:(...)i(...)w aktach sprawy I Ns 225/06 tego Sądu (k.340v.), których jednak faktycznie nie ma (miałyby one znajdować się na k. tych akt, lecz z pisma z dnia wynika, że zostały one zwrócone do Starostwa Powiatowego wS.).
Jeżeli nieruchomości te stanowiły współwłasnośćS. C.iJ. C., w związku z istniejącą między małżonkami wspólnością ustawową, to przedmiotem działu spadku poS. C.powinien być udział spadkodawcy w majątku objętym małżeńską wspólnością ustawową, przy czym wówczas niezbędne było uprzednie albo jednoczesne z działem spadku, połączone w tym samym postępowaniu, przeprowadzenie podziału majątku wspólnego, chyba że zapadł już prawomocny wyrok rozstrzygający o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o żądaniach zwrotu wydatków, nakładów i innych świadczeń z majątku wspólnego na majątek osobisty lub odwrotnie. W razie stwierdzenia, że w skład spadku wchodzi udział zmarłego w majątku wspólnym, sąd wyznacza wnioskodawcy stosowny termin do złożenia wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności małżeńskiej, a gdy zarządzenie nie zostanie wykonane, zawiesi postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 w związku z art. 13 § 2 (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1972 r., III CZP 100/71,OSNCP 1972, nr 7-8, poz. 129).
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, co stanowi przedmiot działu spadku. Z jednej bowiem strony, skoro Sąd pierwszej instancji ustalił, że nieruchomości stanowiły współwłasność spadkodawcy i jego żony, a zatem należałoby uznać, że jest to udziałS. C.w majątku wspólnym, z drugiej jednak strony, Sąd przyjął (k.341), że w skład spadku poS. C.wchodzą określone nieruchomości, co wskazywałoby, że stanowiły one w całości przedmiot działu. Jest to tym bardziej niejednoznaczne, że dokonując podziału tych nieruchomości, Sąd Rejonowy nie określił, jakie są udziały poszczególnych spadkobierców w tych składnikach majątkowych i jakiej odpowiadają one wartości. Innymi słowy, uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia zawiera takie braki, które uniemożliwiają dokonanie oceny prawidłowości rozliczeń między spadkobiercami, w szczególności w zakresie zasądzonych spłat.
Trafny jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancjiart. 216 § 2-4 k.c.Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera jedynie przytoczenie treściart. 216 § 2 k.c.i konkluzję, że biorąc pod uwagę te okoliczności, obniżono spłaty o 30 % (k.342v.). Nie wiadomo, co tak naprawdę Sąd wziął pod uwagę, obniżając należne spadkobiercom spłaty. Brak jest również dokładnego wyliczenia tych należności. W tym zakresie rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji nie poddaje się żadnej kontroli instancyjnej. Podnieść przy tym należy, że jeżeli gospodarstwo rolne należało do wspólnego majątku małżonków, nie stosuje się przepisów§ 2 i 3 art. 216 k.c.do spłat na rzecz małżonka (art. 216 § 4 k.c.). Jeśli zatem gospodarstwo rolne, którego dotyczy zaskarżone postanowienie, stanowiło współwłasnośćS.iJ.małżonkówC., to obniżenie spłaty należnej żonie spadkodawcy byłoby w ogóle niemożliwe.
Z uzasadnienia postanowienia nie wynikają także motywy zasądzenia odB. S.na rzeczM. S.kwoty 20.000 zł.
Z kolei trafny jest zarzut uczestnika, że w sytuacji, gdy w skład spadku wchodzi jedynie gospodarstwo rolne, bądź udział w takim gospodarstwie, niezrozumiałe jest zasądzenie spłaty na rzecz spadkobierczyni, która nie dziedziczy gospodarstwa rolnego. Skoro z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poS. C.wynika, że wchodzący w skład spadku po nim udział w gospodarstwie rolnym nie podlega dziedziczeniu przez jego córkęW. L., która dziedziczy jedynie spadek w ogólności, to brak podstaw do zasądzenia na jej rzecz spłaty odT. C..
Bezzasadna jest jedynie apelacja uczestnika w części, w jakiej podnosi on nierozpoznanie przez Sąd zgłoszonego przez niego w piśmie z dnia 2 listopada 2011 r. zarzutu zasiedzenia nieruchomości wchodzącej w skład spadku po ojcu (działek o numerach:(...)i(...)). Z treści wskazanego pisma wynika (k.242-243), że na uzasadnienie tego zarzutuT. C.przytoczył te same okoliczności, które były już przedmiotem badania w sprawie wszczętej na jego wniosek, a toczącej się przed Sądem Rejonowym w Sandomierzu pod sygn. akt I Ns 225/06, która zakończyła się wydaniem w dniu 12 grudnia 2008 r. prawomocnego postanowienia o oddaleniu tego wniosku. W rozpoznawanej sprawie Sąd związany był tym rozstrzygnięciem (art. 365 § 1w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.).
Biorąc to wszystko pod uwagę i uznając, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi na podstawieart. 386 § 4w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawieart. 108 § 2w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
W dalszym postępowaniu należy przede wszystkim dopuścić dowód z aktów własności ziemi, stanowiących tytuły prawne nieruchomości wchodzących w skład spadku poS. C.. Następnie należy ustalić skład i wartość tego spadku, w tym, czy wskazane nieruchomości były objęte małżeńską wspólnością ustawową, pamiętając, że wówczas, stosownie do wcześniejszych uwag, niezbędne jest uprzednie albo jednoczesne z działem spadku, połączone w tym samym postępowaniu, przeprowadzenie podziału majątku wspólnego. Zauważyć przy tym należy, iżJ. C.zmarła w toku postępowania apelacyjnego, a zatem niewykluczone jest złożenie w toku niniejszego postępowania także wniosku o dział spadku po tej osobie. Ustalając skład spadku, Sąd rozstrzygnie jednoznacznie, czy obejmuje on jedynie gospodarstwo rolne (udział w tym gospodarstwie), czy też inne przedmioty majątkowe i stosownie do tego rozstrzygnie o ewentualnych spłatach na rzeczW. L., która nie dziedziczy gospodarstwa rolnego po ojcu, przy zastosowaniu dyspozycjiart. 1079 k.c.Przy ustalaniu wartości nieruchomości wchodzących w skład spadku należy mieć na względzie, że zgodnie zart. 156 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami(tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.), sporządzona na piśmie w formie operatu szacunkowego przez rzeczoznawcę majątkowego opinia o wartości nieruchomości może być wykorzystywana do celu, dla którego została sporządzona, przez okres 12 miesięcy od daty jej sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa wart. 154. Po upływie tego okresu, jak stanowi przepis art. 156 ust. 4 cyt. ustawy, operat szacunkowy może być wykorzystywany po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego, co następuje przez umieszczenie stosownej klauzuli w operacie szacunkowym przez rzeczoznawcę, który go sporządził.
Zaliczając na schedę spadkowąB. C.darowiznę nieruchomości, poczynioną w dniu 3 listopada 1978 r., Sąd oceni, jaki charakter miał nałożony na obdarowanego obowiązek zapłaty kwoty 20.000 zł na rzeczB. S.(§ 3 aktu notarialnego, nr rep.(...)– k.241), a w związku z tym ustali, w jakiej części kwota ta odpowiadała wartości darowanej nieruchomości i uwzględni ją w dalszych rozliczeniach między spadkobiercami.
Sporządzając uzasadnienie postanowienia, Sąd uwzględni wymogi określone wart. 328 § 2w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.

SSO M. Klesyk SSO M. Bajor - Nadolska SSO C. Klepacz