Sąd Apelacyjny w Poznaniu
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 258/12
Data wyroku: 2012-12-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marek Kordowiecki, Hanna Grądzielewska, Janusz Szrama
Słowa kluczowe: Przestępstwa Przeciwko Mieniu
Podstawa prawna: art. 285 par. 1 k.k.
Teza: O przywłaszczeniu, w sytuacji gdy pokrzywdzonym miałby być jeden z małżonków, można by mówić wtedy, gdy jedno z nich rozporządziło mieniem większej wartości niż przypadłaby jej w następstwie podziału majątku wspólnego.

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 grudnia 2012r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, w II Wydziale Karnym w składzie:
Przewodniczący: SSA Hanna Grądzielewska
Sędziowie: SSA Janusz Szrama (spr.)
SSO del.do SA Marek Kordowiecki
Protokolant:  st.sekr.sądowy Magdalena Ziembiewicz
po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2012r.
sprawyR. P.
oskarżonej zart. 284 § 1 kkw zw. zart. 286 § 1 kkiart. 284 § 1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonej
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z dnia 5 września 2012 r. - sygn. akt XVI K 57/11

I
Zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, iż uchyla orzeczenie o karze łącznej zawarte w pkt 4;

II
Uchyla zaskarżony wyrok w pkt 3 i pkt 7 i przekazuje w tym zakresie sprawę Sądowi Rejonowemu w Nowym Tomyślu do ponownego rozpoznania;

III
W pozostałej części utrzymuje zaskarżony wyrok w mocy;

IV
Zwalnia oskarżoną od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa należnych od niej kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze;

V
Zasądza od oskarżonej na rzecz oskarżyciela subsydiarnegoM. P.kwotę 600zł (sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.

      Marek Kordowiecki  Hanna Grądzielewska Janusz Szrama

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 5 września 2012 roku sygn. akt XVI K 57/11 uznał oskarżonąR. P.za winną tego, że w dniu 4 maja 2009 roku wN.przywłaszczyła środki pieniężne w kwocie 220.200,00 złotych z rachunku bankowego prowadzonego przez(...)wN.stanowiące wyłączną własnośćM. P.to jest przestępstwa zart. 284 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kki za to na podstawieart. 294 § 1 kkskazał ją na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Ponadto uznał ją za winną tego, ze w dniu 4 czerwca 2009 roku w miejscowościB.kołoN.przywłaszczyła meblościankę koloru „dąb”, stół kuchenny o kwadratowym blacie, trzy krzesła metalowe składane z siedziskami o czarnym oparciem, lodówkę w kolorze białymmarki I. (...)+C., odkurzaczmarki R. (...)Wat koloru wiśniowego, telewizormarki G. (...)F.o nr MS-(...), dwa łóżka rozkładane z obiciem w kolorze wiśniowym, cztery kołdry, cztery poduszki, dwa koce, naczynia kuchenne (pięć misek, sześć talerzy głębokich, trzynaście talerzy płaskich dużych, osiemnaście talerzy płaskich małych, siedem garnków różnej pojemności, jednej miski metalowej i jednej plastikowej, metalowy durszlak, sztućce – 15 łyżeczek, 15 widelców, 8 noży, 10 łyżeczek, 4 noże kuchenne i 2 chochle, robot kuchennymarki Z.typu Robi(...), pralkę automatycznąmarki W. (...)koloru białego, taboret drewniany, odtwarzacz(...)marki A. (...)100 ED 6 koloru grafitowego, zamrażalkęB.z zawartością mięsa, aparat fotograficznyC. M.102, 9 kur oraz samochód osobowy markiR. (...)onr rej (...)koloru granatowego wraz z kompletem opon zimowych, przy czym samochód stanowił współwłasność w ½A. B.i jego wartość wynosiła 7.000 złotych, zaś łączna wartość przywłaszczonych przedmiotów 10.553 złote na szkodęM. P., to jest przestępstwa zart. 284 § 1 kki na podstawie cytowanego przepisu skazał ją na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności.
Nadto uniewinnił oskarżoną od zarzutu przyłaszenia kwoty 7.000 złotych stanowiących dopłatę unijną do ziemi oraz kwotę 6.800 złotych pochodzącą ze sprzedaży inwentarza żywego i maszyn rolniczych oraz drewna na budowę dachu na szkodęM. P.tj. przestępstwa zart. 284 § 1 kk.
Na podstawieart. 85 kkiart. 86 § 1 kkorzeczone wobec oskarżonej kary pozbawienia wolności połączył i wymierzył karę łączną 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności.
Wykonanie orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 5 lat próby.
Na podstawieart. 415 § 4 kpkzasądził odR. P.na rzecz pokrzywdzonego odszkodowanie w kwocie 222.200 złotych, a nadto w oparciu o ten przepis zasądził odR. P.na rzecz pokrzywdzonegoM. P.odszkodowanie w kwocie 1.948,70 złotych, w tym 198,70 złotych jako ½ wartości przywłaszczonych: 2 misek, 4 talerzy płaskich dużych, 5 łyżek i 1 noża kuchennego, pralki, zawartości zamrażarki oraz 9 kur oraz 1.750 zł jako ¼ wartości przywłaszczonego samochodu, a nadto an podstawieart. 72 § 2 kkzobowiązał oskarżoną do naprawienia szkody wyrządzonej tym przestępstwem poprzez wydanieM. P.w terminie 30 dni od uprawomocnienia się wyroku : meblościanki, stołu kuchennego o kwadratowym blacie, trzech krzeseł metalowych, lodówkiI., odkurzaczaR.R., telewizoraG. E., dwóch łóżek rozkładanych, czterech kołder, czterech poduszek, dwóch kocy, pięciu misek, sześciu talerzy głębokich, dziewięciu talerzy płaskich dużych, osiemnastu talerzy płaskich małych, siedmiu garnków, metalowego durszlaka, dziewięciu łyżek, 15 widelców, 8 noży, 9 łyżeczek, 3 noży kuchennych, 2 chochli, robota kuchennegoZ., taboretu drewnianego, odtwarzacza(...)A., zamrażarkiB.i aparatu fotograficznegoC..
Wyrok ten został zaskarżony w całości w części skazującej, przezobrońcę oskarżonej.
Obrońca zarzucił wyrokowi obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na jego treść, a konkretnie:

1
–art. 7 kpkpoprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dowolność w ocenie materiału dowodowego przejawiające się:

- w uznaniu za wiarygodne zeznań pokrzywdzonegoM. P.w zakresie w jakim wskazał, że nie podpisał umowy darowizny zA. B., pomimo, że to zeznanie nie jest potwierdzone żadnymi innymi dowodami i pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią dokumentu (dowolnie uznanego przez sąd za nieautentyczny) oraz treścią zeznań świadkaA. B.i wyjaśnieniami oskarżonej:
- ocenę zeznań świadków poprzez pryzmat z góry przyjętego założenia, że pokrzywdzony nie zawarł umowy darowizny zA. B.i nie mógł tej umowy zawrzeć, gdyż będące przedmiotem darowizny pieniądze planował przeznaczyć na inny cel – budowę domu wspólnie z oskarżoną;
2) –art. 5 § 2 kpkpoprzez rozstrzygnięcie nie dających się usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonej.
Ponadto zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzekania polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że:
-M. P.zawarł umowy darowizny zA. B.,
- oskarżona dała pokrzywdzonemu do podpisania pustą kartkę papieru, na którąA. B.nadrukowała umowę darowizny,
- oskarżona nie chciała pokrzywdzonemu wydać rzeczy zabranych w czasie wyprowadzki w dniu 4 czerwca 2009 roku,
- oskarżona zabrała przedmioty należące do majątku wspólnego z zamiarem ich przywłaszczenia,
podczas gdy zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do takich ustaleń.
W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w części skazującej i uniewinnienie oskarżonej od zarzucanych jej czynów,
ewentualnie
uchylenie zaskarżonego wyroku w części skazującej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja obrońcy okazała się w części zasadną, a mianowicie trafny był wniosek alternatywny co do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ale tylko w zakresie czynu przypisanego oskarżonejR. P.w pkt 3 wyroku, w pozostałej części nie zasługiwała ona na uwzględnienie względnie była przedwczesna.
Wszystkie zarzuty obrazy przepisów procesowych okazały się całkowicie chybione. Jeśli chodzi o naruszenie zasady „in dubio pro reo”, to należy zaznaczyć, że wątpliwości o jakich mowa wart. 5 § 2 kpk, to wątpliwości sądu, a nie strony procesowej, wyrażającej odmienny pogląd w przedmiocie oceny całokształtu ujawnionych dowodów, a w szczególności oceny wiarygodności dowodów. Jeżeli z materiału dowodowego wynikają różne wersje wydarzeń, to nie jest to równoznaczne z istnieniem niedających się usunąć wątpliwości w rozumieniuart. 5 § 2 kpk, bo w takim wypadku sąd orzekający zobowiązany jest do dokonania ustaleń na podstawie swobodnej oceny dowodów, o czym stanowiart. 7 kpki dopiero wówczas, gdy pewnych okoliczności nie da się wyjaśnić żadnymi dostępnymi dowodami, istniejących wątpliwości nie można rozstrzygać na niekorzyść oskarżonego (ej).
W przypadku istnienia alternatywnych wersji przebiegu zdarzeń, sąd orzekający nie może uchylić się od oceny wiarygodności ujawnionych dowodów, dopatrując się wątpliwości wynikających z konkurencyjności dowodów. Musi on w granicach zakreślonych wart. 7 kpkuznał jedne dowody za wiarygodne, a innym odmówić tego przymiotu, przy czym należy z całą mocą podkreślić, że nie można reguły wyrażonej wart. 5 § 2 kpkinterpretować jako powinności czynienia ustaleń w oparciu o dowody najbardziej korzystne dla oskarżonego (ej).
Jak już wyżej zaznaczono, niezasadny był również zarzut obrazyart. 7 kpk.
Należy w tym miejscu zaznaczyć, że sąd pierwszoinstancyjny może, w ramach dyskrecjonalnej władzy, jednym dowodom nadał przymiot wiarygodności, a inne może odrzucić, uznając je za niewiarygodne i nie będzie to ocena dowolna jeśli wszystkie dowody ujawnione w sposób przewidziany przez prawo, w toku przewodu sądowego, a mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, były przedmiotem jego rozważań w czasie narady nad wyrokiem, a ocena tych dowodów nie była wbrew wskazaniom wiedzy, ani sprzeczna z zasadami doświadczenia życiowego , zaś swoje stanowisko uzasadni w sposób logiczny, wyczerpujący i przekonujący.
Autor omawianej apelacji nie wykazał w czym konkretnie przejawia się dowolność w ocenie poszczególnych dowodów, a dokładnie, który został oceniony wbrew wskazaniom wiedzy, a który sprzecznie z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego rozumowania.
W istocie, apelacja obrońcy sprowadza się jedynie do negowania ustaleń poczynionych przez Sąd Okręgowy, dokonania własnej oceny dowodów i poczynienie w oparciu o tak ocenione dowody odmiennych ustaleń, co nie może czynić zarzutu obrazyart. 7 kpkskutecznym.
Również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, a mających mieć wpływ na treść wyroku, w zakresie czynu przypisanego w pkt 1 był chybiony, zaś w części dotyczącej czynu przypisanego w pkt 3 był on przedwczesny.
Według autora apelacji błąd w ustaleniach faktycznych miał być następstwem dowolności w ocenie dowodów, co jak wyżej zaznaczono w zakresie czynu zarzucanego w pkt I nie zaistniało, zaś co do czynu zarzucanego w pkt III ocena taka była przedwczesna.
Jeśli chodzi o pierwszy z czynów, to w świetle zgromadzonego materiału dowodowego , dokonanie innych ustaleń niż poczynione przez sąd, o co wnosił autor apelacji stanowiłoby rażące pogwałcenie zasad doświadczenia życiowego. Jeśli się zważy, że na przełomie 2008 i 2009 rokuR.iM. P.ustalili, że należy sprzedać gospodarstwo rolne, a za uzyskane pieniądze kupić działkę i wybudować dom. Działkę pod budowę przyszłego domu znaleźli w sąsiedniej wsi.M. P.znalazł kupca na swoje gospodarstwo i w styczniu 2009 roku małżonkowieJ.tytułem zadatku na kupno gospodarstwa, zapłacili kwotę 50.000 złotych. Dysponując taka kwotą, małżonkowieP.w marcu 2009 roku kupili działkę budowlaną, którą wcześniej wybrali, za kwotę 33.000 złotych.
MałżonkowieP.prowadzili rozmowę zeS. D., który miał zaprojektować budynek mieszkalny i być jego wykonawcą.
W dniu 24 kwietnia 2009 rokuM. P.sprzedał gospodarstwo rolne za kwotę 260.000 złotych.
W świetle powyższego, co jest bezspornym, bo nie przeczy temu oskarżonaR. P., wersja jakoby w dniu 30 kwietnia 2009 rokuM. P.miał dokonać darowizny 220.000 złotych swojej pasierbicyA. B., w celu zakupu przez obdarowaną mieszkania spółdzielczego, kłóci się ze zdrowym rozsądkiem. Należy przy tym pamiętać, że relacje międzyM. P.aA. B.nie były najlepsze.
Sąd Apelacyjny argumentację Sądu orzekającego, która przemawiała za dokonaniem takich, a nie innych ustaleń, w zakresie czynu przypisanego oskarżonej w pkt 1 w pełni akceptuje i aby jej nie powielać do niej odsyła.
W tym miejscu wypada odnieść się do wniosku dowodowego złożonego w apelacji przez obrońcę oskarżonej o przeprowadzenie ekspertyzy kryminologicznej celem ustalenia czy kartka, na której została napisana „umowa darowizny” zawierała najpierw nadruk, a dopiero później złożone zostały na niej podpisy, czy też kolejność była odwrotna. Wprawdzie wniosek ten na rozprawie został cofnięty przez obrońcę, to jednak, należy zauważyć, że już w toku postępowania przygotowawczego, prokurator podjął takie próby, aby powyższą okoliczność wyjaśnić, ale okazało się, że z tej racji, iż żaden z podpisów nie przecina, ani nawet nie styka się z tekstem drukowanym na umowie, wykonanie ekspertyzy kryminologicznej na taka okoliczność byłoby niemożliwe, a zatem gdyby ten wniosek dowodowy nie został cofnięty, to z uwagi na treśćart. 170 § 1 pkt 4 kpkmusiałby być oddalony.
Jak już wyżej napisano, omawiana apelacja byłą w części zasadną, a mianowicie słuszny był wniosek alternatywny co do uchylenia wyroku w zakresie czynu trzeciego i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Należy przypomnieć, że do popełnienia przestępstwa przywłaszczenia niezbędne jest rozporządzenie cudzą rzeczą tak jak właściciel, celem powiększenia własnego lub cudzego majątku kosztem pokrzywdzonego oraz istnienie po stronie sprawcy świadomości, że rozporządza konkretną rzeczą pomimo braku do tego tytułu prawnego. Jeśli sprawca uważa, że ma prawo dysponować będącym w jego posiadaniu mieniem, to brak jest umyślności w jego działaniu, a więc czyn jego może być co najwyżej oceniony w aspekcie prawa cywilnego, bo nie wypełnia swoim zachowaniem znamion strony podmiotowej przestępstwa zart. 284 § 1 kk.
Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy należy zauważyć, że wszystkie przedmioty których przywłaszczenie zostało przypisane oskarżonej stanowiły mienie „dorobkowe” małżonkówP., których małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód, wyrokiem Sądu Okręgowego wP.z dnia 30 listopada 2010 roku, przy czym do podziału majątku wspólnego nie doszło.
Tak wiec przedmioty ruchome, które w zarzucie zostały wymienione stanowiły jej małżeńską wspólność ustawową. Oczywiście małżonek może ponosić odpowiedzialność karną zart. 284 § 1 kkale tylko w takim przypadku, gdy dopuszcza się rozporządzania mieniem należącym do majątku wspólnego, w taki sposób, że czyni to z zamiarem powiększenia swego majątku kosztem majątku drugiego małżonka, np. sprzedaje określona rzecz ruchomą. Postępuje w takli sposób, by ta rzecz nie mogła być w przyszłości przedmiotem podziału majątku wspólnego.
O przywłaszczeniu, w sytuacji gdy pokrzywdzonym miałby być jeden z małżonków, można by mówić wtedy, gdy jedno z nich rozporządziło mieniem większej wartości niż przypadłoby jej w następstwie podziału majątku wspólnego. W przypadku oskarżonejR. P., rzeczy ruchome, które przewiozła do mieszkania córkiA. B., stanowiły jedynie część majątku wspólnego i nie znając wartości wszystkich składników majątku wspólnego, nie można w żaden sposób przesądzać, o tym, że powiększyła swój majątek kosztemM. P..
W tym miejscu należy zauważyć, że idąc tokiem rozumowania Sądu Okręgowego można by dojść do wniosku, ze gdyby sytuacja była odwrotna, to jestM. P.nie zezwoliłbyR. P.zabrać żadnego przedmiotu wchodzącego w skład majątku wspólnego, to wówczas on mógłby być oskarżonym o popełnienie przestępstwa określonego wart. 284 § 1 kk.
Tak wiec powyższe sprawiło, że wyrok w zakresie tego czynu musiał być uchylony a sprawa w tej części przekazana do ponownego rozpoznania, przy czym właściwym zarówno miejscowo jak i rzeczowo stał się obecnie Sąd Rejonowy w Nowym Tomyślu, a nadto co się z tym wiązało również należało uchylić orzeczenie zawarte w pkt 7 wyroku.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, w tym zakresie, Sąd meriti winien będzie ustalić wielkość i wartość majątku wspólnego byłych małżonkówR.iM. P., co pozwoli na dokonanie oceny, czy oskarżona istotnie zabierając wymienione w zarzucie przedmioty, zmierzała do powiększenia swego majątku kosztemM. P..
Przy ustalaniu tej wartości nie można zapominać, że samochód osobowy marki(...)był w połowie własnościąA. B..
Mając całość powyższego na uwadze Sąd Apelacyjny w oparciu o treśćart. 437 § 1 i 2 kpk,art. 626 § 1 kpk,art. 628 pkt 1 kpkw zw. zart. 640 kpkiart. 634 kpka nadto§14 ust. 2 pkt 5 i ust. 7, § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzekł jak w wyroku.

       Marek Kordowiecki Hanna Grądzielewska Janusz Szrama

N.M)