Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 411/13
Data wyroku: 2013-11-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Jolanta Hawryszko, Beata Górska
Słowa kluczowe: Wysokość Emerytury
Podstawa prawna: art. 21; art. 15 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Sygn. akt III AUa 411/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 listopada 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jolanta Hawryszko (spr.)

Sędziowie:

SSA Urszula Iwanowska
SSO del. Beata Górska

Protokolant:

St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak

po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 r. w Szczecinie
sprawyR. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o ponowne przeliczenie emerytury
na skutek apelacji ubezpieczonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 26 lutego 2013 r. sygn. akt VI U 15/10

oddala apelację.

Sygn. akt III AUa 411/13

UZASADNIENIE
Decyzją z 21 października 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS., po rozpatrzeniu wnioskuR. K.z 9 października 2009 r., odmówił przeliczenia podstawy wymiaru ostatnio przyjętej do obliczenia wysokości świadczenia oraz przeliczenia podstawy wymiaru w myśl art.111 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. wskazując, że brak jest podstaw do przeliczenia emerytury wnioskodawcy zgodnie z art. 2 ustawy z 4 wrześnie 2008 r. (z uwzględnieniem kwot minimalnego wynagrodzenia pracowników) ponieważ przy ustalaniu podstawy wymiaru ostatnio przyjętej do obliczenia wysokości jego świadczenia, za cały okres pozostawania w stosunku pracy zostało udokumentowane wynagrodzenie stanowiące podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne lub emerytalne i rentowe. Jednocześnie organ rentowy wskazał, że nie zostały spełnione warunki do przeliczenia podstawy wymiaru świadczenia zgodnie z art.111 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., ponieważ wskaźnik wysokości podstawy wymiaru obliczonej z uwzględnieniem wynagrodzeń uzyskanych w okresach wskazanych w punktach 2 i 3 tego przepisu, w tym kwot minimalnego wynagrodzenia pracowników za okresy zatrudnienia, za które nie zostały udokumentowane wynagrodzenia jest niższy od ostatnio przyjętego do obliczenia tej podstawy, w związku z tym nie ma podstaw do przeliczenia podstawy wymiaru.
Od wskazanej decyzjiR. K.wniósł odwołanie, domagając się przeliczenia emerytury na podstawie wynagrodzenia zFabryki (...)wN.oraz dokumentów PIT-11 wystawionych przezPrzedsiębiorstwo (...)wŚ.za lata 1992 do 2001. Wskazał, że gdyby wyliczyć mu emeryturę z zarobków za lata 1980 do 1989 to i tak byłoby to dla niego korzystniejsze; poza tym nie ujęto dodatku dewizowego wypłacanego po 1990 r. przez w(...).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy domagał się oddalenia.
Wyrokiem z 26.02.2010 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił odwołanie.
Sąd okręgowy ustalił, że wnioskodawca nabył prawo do tzw. wcześniejszej emerytury od(...)r., na podstawie decyzji z 19 lutego 2002 r. Do wniosku o emeryturęR. K.dołączył świadectwa pracy oraz zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu zFabryki (...)wN.(za lata 1978-1979 z dnia 25 lutego 2000 r.) oraz zPrzedsiębiorstwa (...)wŚ.za okres 1980 r. - 1999 r., a także zaświadczenie o wysokości dodatku dewizowego za okres 1980 r. - 1990 r. z 27 lipca 2000 r.
Do ustalenia prawa do świadczenia przyjęto następujące okresy ubezpieczenia:
- od 1 września 1963 r. do 30 czerwca 1966 r. – zatrudnienie wK.Państwowych(...)wG.; - od 4 sierpnia 1966 r. do 24 października 1966 r. – zatrudnienie wFabryce (...)wG.; - od 27 października 1966 r. – 10 kwietnia 1968 r. – zasadnicza służba wojskowa; - od 16 maja 1968 r. do 30 czerwca 1979 r. – zatrudnienie wFabryce (...)wN.; - od 3 lipca 1979 r. do 3 marca 2002 r. – zatrudnienie wPrzedsiębiorstwie (...)wŚ.(z urlopami bezpłatnymi w latach 1984 (24.06-25.07), 1986 (22 - 31.12.), 1990 (24.10.-14.11.), 1992 (10-11.06), 1993 (27.04.-13.05), 1995 (19.05.-15.07.), 1997 (05.-31.12), 1998 (01.-03.12.), 1999 (02.-25.09). Łączny wymiar udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych wyniósł 37 lat 8 miesięcy i 19 dni. Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury – w myśl art. 15 – przyjęto wynagrodzenie, które stanowiło podstawę wymiaru składek z 10 lat kalendarzowych wybranych z 20 lat kalendarzowych, poprzedzających bezpośrednio rok kalendarzowy, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę. Przyjęte wynagrodzenia obejmują lata od 1 stycznia 1982 r. do 31 grudnia 1991 r., w których wskaźniki były najwyższe . Tak ustalony wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 100,07 % i był wskaźnikiem najkorzystniejszym. Po złożeniu końcowego świadectwa pracy z(...)oraz zaświadczenia o wynagrodzeniu i zatrudnieniu z 21 marca 2002 r. określającego wysokość wynagrodzenia wnioskodawcy wraz z dodatkiem dewizowym za lata 1988 -1989, decyzją z 11 marca 2002 r. uwzględniono w wymiarze świadczenia okres od 7 lutego do 3 marca 2002 r. (wobec czego staż pracy wnioskodawcy ustalono na 37 lat 9 miesięcy i 18 dni), zaś decyzją z 25 marca 2002 r. obliczono nowy, najkorzystniejszy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia z okresu od 1 stycznia 1982 r. do 31 grudnia 1991 r. - 107,73%. Następnie kolejnymi decyzjami – emerytura wnioskodawcy była waloryzowana. W dniu 12 października 2009 r. wnioskodawca – w związku z wejściem w życie 1 stycznia 2009 r.ustawy z 4 września 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych- złożył u Prezesa ZUS wW.wniosek o ponowne przeliczenie świadczenia tak, aby jego sytuacji była jak najkorzystniejsza, wskazując że: - pracując wFabryce (...)wN.od 16 maja 1968 r. do 30 czerwca 1979 r. otrzymał zaświadczenie o wynagrodzeniu tylko za lata 1978 – 1979, pomimo że przez wszystkie lata otrzymywał bardzo dobre zarobki; - w czasie zatrudnienia w(...)wŚ.otrzymywał zarobki w złotówkach, ale również w dolarach USA i wszystkie te składniki były opodatkowane w urzędzie skarbowym. Do wniosku ubezpieczony dołączył kserokopie PIT-ów 11 za okres od 1992 do 2001 r. W dniu 3 lipca 1979 r.R. K.został zatrudniony w(...)na czas nieokreślony na statkach rybackich w rybołówstwie morskim w charakterze pracownika pokładowego. W trakcie umowy warunki zatrudnienia wnioskodawcy miał regulować układ zbiorowy dla rybaków morskich z 17 stycznia 1975 r., który miał regulować m.in. premie i dodatki. Wynagrodzenie zasadnicze miało stanowić kwotę 1800 zł. Od 1 kwietnia 1980 r. ubezpieczony zawarł z(...)kolejną umowę o pracę na czas nieokreślony, dotyczącą pracy na statkach rybackich w rybołówstwie dalekomorskim. Wynagrodzenie zasadniczeR. K.wzrosło do 2050 zł i awansował na stanowisko młodszego rybaka. Pozostałe warunki płacy regulował ten sam układ zbiorowy pracy z 1975 r. Od 1 października 1982 r. ubezpieczony awansował na stanowisko rybaka przetwórstwa, a od 15 sierpnia 1989 r. starszego rybaka przetwórstwa. W okresie od 22 października 1988 r. do 29 listopada 1988 r. ubezpieczony był zamustrowany na statku m/t(...)i nabył prawo do dodatku dewizowego za 39 dni po 32 dolary USD (łącznie do dodatku w kwocie 124,80 dolarów USD).Od 30 października 1988 r. kontynuował pracę na statku m/t(...)aż do 15 marca 1989 r. Zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wystawione dla ubezpieczonego przez(...)6 lutego 2002 r. oraz 22 marca 2002 r. (poprawiające błędne zarobki z zaświadczenia z 06.02.2002 r. za lata 1988-1989) zawierają prawidłowe zapisy o składnikach wynagrodzeniaR. K.podlegających uwzględnieniu w podstawie wymiaru emerytury.
Sąd okręgowy nie uwzględnił odwołania i przywołał treściart. 111, art. 15 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) orazart. 2 ustawy z 4 września 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. Nr 192, poz.1180) w zw. z§10 i §20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń(Dz. U. z 1983 r. nr 10, poz. 49 ze zm.). Odnosząc się do kwestii prawidłowości uwzględnienia przez ZUS kwoty dodatku dewizowego w podstawie wymiaru emerytury wnioskodawcy, a w zasadzie prawidłowości wystawienia przez(...)zaświadczeń o zatrudnieniu i wynagrodzeniuR. K., sąd okręgowy ocenił, że zostały sporządzone właściwie. Kwestia uwzględniania w podstawie wymiaru emerytury dodatku dewizowego ukształtowana była w spornym okresie odmiennie. Równowartość dodatku dewizowego wypłaconego do 31 grudnia 1990 r. obok wynagrodzenia – na podstawie uchwały Nr 60 Rady Ministrów z dnia 25 lutego 1972 r. w sprawie ujednolicenia wysokości i zasad stosowania dodatku dewizowego dla członków załóg polskich morskich statków handlowych w żegludze międzynarodowej i statków rybołówstwa morskiego, zmieniona uchwałą nr 107 Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. (obie utraciły moc w dniu 31 grudnia 1990 r. na podstawie zapisów§ 9 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 1990 r. zmieniającego niektóre przepisy w sprawie ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent(Dz. U. z 1990 Nr 71, poz.418 ) – uwzględnia się w wysokości określonej w tej uchwale, przeliczonej według kursu walut obowiązującego w dniu wypłaty tego dodatku. Ustalenie równowartości dodatku dewizowego w złotych polskich należy do obowiązku zakładu pracy (armatora) i następuje według kursu specjalnego dolara USA („kupno”). Równowartość dodatku dewizowego wypłaconego po 31 grudnia 1990 r. uwzględnia się z kolei w podstawie wymiaru emerytury na podstawie§ 7 ust. 1 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego(Dz. U. 1990 Nr 7, poz.41), zgodnie z którym podstawę wymiaru składek stanowi równowartość dodatków dewizowych wypłaconych pracownikom zatrudnionym na morskich statkach handlowych i rybackich, obliczona według kursu walut obowiązującego w dniu wypłaty dodatku - w wysokości ustalonej dla celów emerytalno-rentowych w układzie zbiorowym.
Na tle zgromadzonych w sprawie dowodów nie ma – zdaniem sądu I instancji - podstaw do przyjęcia, że zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wystawione dla ubezpieczonego przez(...)6 lutego 2002 r. oraz 22 marca 2002 r. (poprawione lata 1988-1989) zawierają błędne dane dotyczące wysokości jego dodatku dewizowego za lata 1988 i 1989, jak i lata pozostałe, przypadające zarówno przed 31 grudnia 1990 r., jak i po tym dniu. Do obu zaświadczeń wpisano bowiem – za okres do 31 grudnia 1990 r. - wysokość dodatku dewizowego obliczoną przez(...)w dniu 27 lipca 2000 r. z uwzględnieniem zapisów uchwały Nr 60 Rady Ministrów z dnia 25 lutego 1972 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 5 października 1990 r. (Dz. U. z 1990 Nr 71, poz. 418), zaś za okres po 31 grudnia 1990 r. - uwzględniono równowartość dodatku obliczoną według kursu walut obowiązującego w dniu wypłaty dodatku - w wysokości ustalonej dla celów emerytalno-rentowych w układzie zbiorowym, stąd nie figuruje on pod pozycją dodatek dewizowy, tylko zawiera się w kolumnie „stałe składniki”.W żadnym z tych zaświadczeń nie wpisano, bo nie było ku temu podstaw prawnych, faktycznie uzyskanych przez wnioskodawcę kwot dodatku dewizowego w tym okresie. Pełna kwota dodatku dewizowego, uzyskana przezR. K.od 1991 r. do 2001 r. , została natomiast wpisana do PIT-ów wnioskodawcy obejmujących ten okres. W ocenie sądu okręgowego ubezpieczony, pomimo spoczywającego na nim ciężaru dowodu, nie wskazał żadnych dowodów podważających prawidłowość obu zaświadczeń. Zaświadczenie z kantyny z 29.11.1988 r. obrazuje tylko faktyczną kwotę otrzymanego przez niego dodatku dewizowego za okres od 22 października 1988 r. do 29 listopada 1988 r. (124,80 dolarów USD za 39 dni). W zaświadczeniu o wysokości dodatku dewizowego, sporządzonym przez(...)z 27.07.2000 r., ujęty został ten okres (od 08.10.1988 r. do 31 grudnia 1988 r.) z zapisem „USD 49,60 x 570”. Sąd okręgowy podkreślił, że deklaracje podatkowe wnioskodawcy PIT 11 nie odzwierciedlają składników wynagrodzenia, od których potrącane są składki na ubezpieczenie społeczne, zawierają natomiast te składniki, od których potrącony został podatek dochodowy od osób fizycznych. Stąd pracodawca wpisywał w nie również pełną wartość dodatku dewizowego, a nie tylko równowartość dodatku obliczoną według kursu walut obowiązującego w dniu wypłaty dodatku - w wysokości ustalonej dla celów emerytalno-rentowych w układzie zbiorowym. Z karty wynagrodzeń wnioskodawcy za 1992 r. wynika, że w tymże roku tą wysokością było 20 % ogólnej kwoty dodatku. Zdaniem sądu I instancji nie było podstaw również do zastosowania wobec wnioskodawcy art. 2 ustawy z dnia 4 września 2008 r. Ubezpieczony nie był bowiem osobą, której do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty przyjęto podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe na podstawie przepisów prawa polskiego z uwzględnieniem okresu pozostawania w stosunku pracy, za który nie można ustalić podstawy wymiaru składek. Wręcz przeciwnie, najkorzystniejszy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury ustalono wnioskodawcy wyłącznie z okresów, za które złożył on zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu (od 1 stycznia 1982 do 31 grudnia 1991).
Apelację od wyroku złożyłR. K.zarzucając błędne nie wliczenie kwocie wynagrodzenia z 1991r. dodatku dewizowego nawet w minimalnej kwocie. Ubezpieczony podał, że do 1991 r. z Urzędem Skarbowym rozliczało goPrzedsiębiorstwo (...)wŚ.. Wyliczenia oraz osiągane dochody wyraźnie, zdaniem ubezpieczonego wskazują, że brak wliczenia dodatku dewizowego w 1991r. Zgodnie z książeczką żeglarską długość rejsu w 1991r. wynosiła 237 dni. Ubezpieczony podał, że na statkach(...)i(...)był w najwyższej strefie jeżeli chodzi o dodatek dewizowy.R. K.podał, że przed 1991r. i po tym roku wykonywał tą samą pracę, za którą uzyskiwał dodatek dewizowy i otrzymywał go. Dlatego biegła mogła go wliczyć, przyjmując jego poziom minimalny, skoro brak było dokumentów.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Ustalenia sprawy są prawidłowe,a sąd apelacyjny w pełni podzielił także dokonaną przez sąd okręgowy ocenę prawną. Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest stwierdzenie, pomijane przezR. K., że wypłacany ubezpieczonemu w spornym okresie dodatek dewizowy został uwzględniony przy wyliczeniu należnego mu świadczenia emerytalnego, przy czym należycie przyjęto nie pełną jego wysokość, a jedynie odpowiednią cześć, ustaloną przez pracodawcę w spornym okresie dla celów emerytalno-rentowych w układzie zbiorowym pracy. Sąd okręgowy w tym zakresie dokonał należytej analizy obowiązujących w spornym okresie przepisów zawartych w uchwale nr 60 Rady Ministrów z 28 maja 1976 r. w sprawie ujednolicenia wysokości i zasad stosowania dodatku dewizowego dla członków polskich morskich statków handlowych w żegludze międzynarodowej i statków rybołówstwa morskiego, zmienionej uchwałą nr 107 Rady Ministrów z 28 maja 1976r., a także przepisów obowiązujących dla dodatków dewizowych wypłaconych po 31 grudnia 1990 r. tj. Rozporządzenia Rady Ministrów z 29 stycznia 1990 r. (Dz.U.1990.7.41). Wskazane przepisy zostały właściwie zinterpretowane i uwzględniały, tak fakt ujęcia tego składnika w wynagrodzeniu ubezpieczonego, jak i wskazanie jego wysokości dla celów emerytalno-rentowych. W szczególności sąd I instancji, mając na względzie treść wyżej wskazanych uregulowań prawnych należycie dał wiarę treści zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, wystawionego ubezpieczonemu(...)w dniu 6 lutego 2002 r. oraz w dniu 22 marca 2002 r.; prawidłowo podkreślił, że sporne dodatki zostały w tej dokumentacji ujęte. Fakt, że składnik ten nie został wyodrębniony, czy też że kwoty te nie zostały wyrażone w walucie, w której ubezpieczony je uzyskał, nie jest wystarczający aby ponownie został doliczony, do czego w istocie sprowadzało się żądanie apelacji. Tego rodzaju żądanie ubezpieczonego jest tym bardziej niezasadne, gdy weźmie się pod uwagę, żeR. K.wskazuje na wartość realnie uzyskiwanej przez siebie kwoty, a więc pomija, że jest to kwota wyższa niż ta ustalona dla celów emerytalno-rentowych. Ubezpieczony nie zdołał przy tym podważyć ustaleń sądu I instancji, opartych na treści kart wynagrodzeń, zgodnie z którymi za 1992 r. tą wysokością było 20 % ogólnej kwoty dodatku. Wobec powyższego realna wartość uzyskiwanego przez ubezpieczonego dodatku dewizowego nie mogła przekładać się bezpośrednio na wysokość emerytury. Wysokość świadczenia bowiem niewątpliwie ma związek z kwotą środków włożonych do systemu w postaci składek, nie zaś jedynie z realnie uzyskiwanym wynagrodzeniem. Sąd apelacyjny wskazuje za sądem I instancji, że równowartość dodatku obliczano według kursu walut obowiązującego w dniu wypłaty dodatku i nie uwidaczniano go pod odrębną pozycją. Składnik ten był wliczany w stałe składniki wynagrodzenia. Sąd okręgowy trafnie podkreślał, że przyczyną dla której nie można uznać jako dowodu deklaracji podatkowych PIT 11 jest fakt, że nie odzwierciedlają składników wynagrodzenia, od których potrącane są składki na ubezpieczenie społeczne. W ocenie sądu apelacyjnego, prawidłowości wyżej wskazanej argumentacji, opartej na treści dokumentacji pracodawcy ubezpieczonego, sporządzonej zgodnie z obowiązującą wówczas regulacją prawną nie może podważać również to, że w zaświadczeniach z kantyny z 29.11.1988 r. wskazano kwotę uzyskanych przezR. K.dolarów amerykańskich; również ten dokument obrazują jedynie wartość faktycznie wypłaconą ubezpieczonemu, nie zaś kwotę od której potrącano składki na ubezpieczenie społeczne.
Mając na uwadze przedstawioną ocenę sprawy, na podstawieart. 385 k.p.c.sąd apelacyjny oddalił apelację.