Sąd Okręgowy w Toruniu
VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ca 692/12
Data wyroku: 2013-05-15 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Rafał Krawczyk, Hanna Matuszewska, Ilona Dąbek
Słowa kluczowe: Podział Majątku Wspólnego
Podstawa prawna: art. 386 § 4 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc i 201 § 2 kpc

Sygn. akt  VIII Ca 692/12

POSTANOWIENIE

Dnia 15 maja 2013 r.

Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Hanna Matuszewska (spr.)

Sędziowie:

SSO Ilona Dąbek
SSO Rafał Krawczyk

Protokolant:

st. sekr. sąd. Izabela Bagińska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2013 r.
sprawy z wnioskuJ. O.
z udziałemI. K.
o podział majątku wspólnego
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu
z dnia 22 października 2012 r.
sygn. akt XI Ns 1664/11
p o s t a n a w i a : uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie 7 (siódmym) i przekazać sprawę w tym zakresie do rozpoznania w trybie procesowym Sądowi Rejonowemu w Toruniu Wydziałowi I Cywilnemu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygniecie o kosztach za instancję odwoławczą.

Sygn. akt VIII Ca 692/12

UZASADNIENIE
WnioskodawcaJ. O.wniósł o dokonanie działu spadku poS. O.oraz o zniesienie współwłasności nieruchomości spadkowej; nadto o ustalenie, że poczynił ze swego majątku osobistego nakłady na majątek wspólny w kwocie 160.000 zł, nakłady na remont mieszkania w kwocie 7.995,11 zł oraz nakłady na wybudowanie grobowca w kwocie 12.550 zł. W toku postępowania zmodyfikował wniosek wskazując, że domaga się podziału majątku i zniesienia współwłasności. Żądał ustalenia, że w skład majątku wspólnego wchodził lokal mieszkalny położonyT.przyul. (...), o rozliczenie nakładów na mieszkanie oraz o rozliczenie kosztów pogrzebu, a w razie uznania, że mieszkanie nie stanowiło majątku wspólnego – o rozliczenie nakładów poczynionych na wykup mieszkania i pozostałych wyżej wskazanych (k. 184).

Postanowieniem z dnia 22 października 2012 r. Sąd Rejonowy w Toruniu:

I
oddalił wniosek o ustalenie, że w skład majątku wspólnegoJ. O.iS. O.wchodziła odrębna własnośćlokalu mieszkalnego nr (...)położonego wT.przyul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Toruniu prowadziksięgę wieczystą Kw nr (...),

II
ustalił, że udziały w majątku wspólnymJ. O.iS. O.były równe, a w skład ich majątku wspólnego wchodzi wyłącznie roszczenie o zwrot połowy nakładów poczynionych po 13 marca 2004 roku z majątku wspólnego na majątek osobistyS. O., które w pełnej wysokości wyniosły 14.002 zł ,

III
zasądził odI. K.na rzeczJ. O.kwotę 7.001 zł tytułem zwrotu połowy nakładów opisanych w punkcie II. postanowienia, w terminie 1 miesiąca od daty uprawomocnienia się postanowienia, z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności do dnia zapłaty,

IV
oddalił wniosekJ. O.o zasądzenie odI. K.na jego rzecz nakładów w pozostałym zakresie,

V
oddalił wniosekJ. O.o zabezpieczenie roszczenia poprzez dokonanie wpisu hipoteki wksiędze wieczystej Kw nr (...),

VI
przyznał biegłemuE. B.kwotę 1.527,84 zł tytułem wynagrodzenia za sporządzenie opinii,

VII
oddalił wniosekJ. O.o zasądzenie odI. K.na jego rzecz kosztów pogrzebuS. O.,

VIII
kosztami postępowania od ponoszenia których zwolniony byłJ. O., obciążył Skarb Państwa, a w pozostałym zakresie uznał , że każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

IX

Uzasadniając rozstrzygnięcie zawarte w pkt. VII Sąd Rejonowy wskazał, że koszty postawienia nagrobka stanowią dług spadkowy o charakterze pieniężnym. Zgodnie zart. 686 k.p.c.sąd rozstrzyga o wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu spłaconych długów spadkowych w postępowaniu działowym (o dział spadku). Niniejsze postępowanie natomiast, choć początkowo zostało zakwalifikowane jako postępowanie o dział spadku, to w związku z modyfikacją wniosku dokonaną przez pełnomocnika wnioskodawcy na rozprawie w dniu 28 marca 2012 r. stało się postępowaniem o podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności, zatem przepisart. 686 k.p.c.nie miał w nim zastosowania. Na marginesie Sąd Rejonowy wskazał, że gdyby pełnomocnik wnioskodawcy nie dokonał modyfikacji wniosku, wówczas wniosek o dział spadku podlegałby oddaleniu z powodu braku po stronie wnioskodawcy legitymacji procesowej do złożenia wniosku o dział spadku i zniesienie współwłasności.

Wnioskodawca złożył apelację od powyższego postanowienia, zaskarżając je w zakresie pkt. VII i zarzucając:

1
naruszenieart. 200 § 1 k.p.c.,art. 201 § 2 k.p.c.iart. 212 k.p.c.polegające na nieprzekazaniu sprawy sądowi właściwemu do rozpoznania we właściwym trybie

2
naruszenieart. 328 § 2 k.p.c.przez niewskazanie faktów, które sąd uznał za uzasadnione i udowodnione, w szczególności rachunków i zeznań wnioskodawczyni, która przyznała, że zobowiązywała się do zwrotu poniesionych kosztów, i uczestnika postępowania w zakresie poniesionych kosztów, powstania grobu głębinowego, wzniesienia pomnika oraz grobowca

3
sprzeczność ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na merytorycznym, niekorzystnym dla wnioskodawcy rozstrzygnięciu, mimo że udowodnił fakt dokonania wydatków i ich wysokość

4
naruszenieart. 316 § 1 k.p.c.przez niewydanie wyroku zasadzającego od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kwotę 6250 zł

5
naruszenieart. 686 k.p.c.a contrarioz uwagi na treść przepisuart. 201 § 2 k.p.c.

Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt VII i zasądzenie od uczestniczki na jego rzecz kwoty 6250 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 15 września 2011 r. do dnia zapłaty, ewentualnie o zmianie lub o uchylenie zaskarżonego postanowienia w pkt. VII i przekazanie sprawy właściwemu sądowi do rozpoznania we właściwym trybie a nadto o zasądzenie od uczestniczki na jego rzecz kosztów zastępstwa adwokackiego za I i II instancję.
Uczestniczka wniosła o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja była uzasadniona.
Zaskarżone postanowienie należało uchylić w zakresie punktu VII i przekazać w tej części sprawę do ponownego rozpoznania właściwemu sądowi.
Przedmiotem niniejszej sprawy było, po ostatecznym sprecyzowaniu wniosku, podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności. W ramach tego wniosku wnioskodawca domagał się zaliczenia do majątku wspólnego lokalu mieszkalnego przyul. (...)wT., ewentualnie rozliczenia nakładów na to mieszkanie, jak również rozliczenia kosztów postawienia nagrobka w łącznej kwocie 12.550 (k. 184, k. 3 ).
Zakres przedmiotowy postępowania o podział majątku wspólnego określaart. 45 §1 k.r.o., zgodnie z którym w tym postępowaniu rozliczeniu podlegają wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, jak również te, które jeden z małżonków poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. W zakresie nieuregulowanym przepisamikodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do postępowania o podział majątku wspólnego stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku (art. 680-689 k.p.c.), a z mocy dalszego odesłania zart. 688 k.p.c.- odpowiednio przepisy dotyczące zniesienia współwłasności (art. 617-625 k.p.c.). Wedługart. 618.§ 1 zd. 1 k.p.c.w postępowaniu o zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga także spory o prawo żądania zniesienia współwłasności i o prawo własności, jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy.
Żadna z tych regulacji nie daje podstaw do rozszerzenia zakresu postępowania o podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności między jednym z małżonków a następcą prawnym drugiego małżonka o wzajemne roszczenia między nimi nie dotyczące majątku wspólnego małżonków ani nie wynikające z posiadania rzeczy wspólnej. Takiego charakteru niewątpliwie nie ma roszczenie wnioskodawcy o zwrot połowy kosztów postawienia nagrobka (koszt pomnika, grobowca i grobu głębinowego).
Skoro tego typu roszczenia nie są poddane postępowaniu nieprocesowemu, to zgodnie zart. 13 § 1 zd. 1 k.p.c.podlegają rozpoznaniu w procesie. W orzecznictwie wprost wskazano, że roszczenia między wierzycielami spadkowymi a spadkobiercami powinny być dochodzone w postępowaniu procesowym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2002 r. II CKN 803/99, OSP z 2002 r. nr 12).
W świetle natomiastart. 201 § 1 i 2 k.p.c.czuwanie nad tym, aby sprawy były rozpatrywane we właściwym trybie, jest obowiązkiem sądu. Skoro roszczenie o zwrot kosztów postawienia nagrobka pozostaje poza ramami postępowania o podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności, Sąd I instancji powinien był zastosowaćart. 201 § 2 k.p.c., zgodnie z którym „jeżeli sprawę wszczęto lub prowadzono w trybie niewłaściwym, sąd rozpozna ją w trybie właściwym lub przekaże właściwemu sądowi do rozpoznania w takim trybie". Użyte w tym przepisie określenie "tryb niewłaściwy" ma odniesienie właśnie do tych różnych rodzajowo postępowań, tj. trybu procesowego i nieprocesowego (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego- zasada prawna z dnia 14 marca 1989 r. III PZP 45/88 OSNC z 1989 nr 11, poz.167).
Oddalenie wniosku w zakresie roszczenia niepodlegającego trybowi nieprocesowemu, a więc orzeczenie merytoryczne a nie formalne, wyłącznie z uwagi na zgłoszenie go w niewłaściwym trybie – bez rozpoznana meritum tego wniosku należy uznać za nieprawidłowe. Ocenę tę wzmacnia argument, że uprawomocnienie się takiego orzeczenia prowadziłoby do stanurei iudicatae, zamykając wnioskodawcy możliwość skutecznego dochodzenia tego roszczenia w przyszłości.
Zarzut naruszeniaart. 201 § 2 k.p.c.był więc trafny i wystarczający do uchylenia zaskarżonego orzeczenia. W tej sytuacji odnoszenie się do zarzutów dotyczących meritum sprawy było bezprzedmiotowe.
Z opisanych przyczyn Sąd Okręgowy, z uwagi na nierozpoznanie istoty roszczenia o zwrot kosztów nagrobka, uchylił w tym zakresie zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do rozpoznania sądowi pierwszej instancji we właściwym trybie, czyli w drodze procesu (art. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.iart. 201 § 2 k.p.c.) pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego (art. 108 § 2 k.p.c.). Rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy w pierwszej kolejności w trybieart. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.zobowiąże wnioskodawcę (powoda) do sprecyzowania żądania w sposób odpowiadający wymogom zart. 187 § 1 k.p.c.