Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 740/13
Data wyroku: 2013-10-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Wiśniewska, Marta Fidzińska-Juszczak, Monika Kowalska
Słowa kluczowe: Wznowienie Postępowania
Podstawa prawna: art. 401 kpc

Sygn. akt III AUa 740/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 października 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Monika Kowalska

Sędziowie:

SSA Grażyna Wiśniewska
SSA Marta Fidzińska - Juszczak (spr.)

Protokolant:

st. sekr. sądowy Ewa Dubis

po rozpoznaniu w dniu 22 października 2013 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuA. P.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wK.
w związku ze skargą o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 12 grudnia 2011 r. sygn. VI U 1388/11
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wK.
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach Wydziału VI Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 22 marca 2013 r. sygn. akt VI U 1658/12

z m i e n i a zaskarżony wyrok w punkcie I i oddala skargę.

Sygn.akt. III AUa 740/13

UZASADNIENIE
Wyrokiemz dnia 12 grudnia 2011 r. sygn.akt VI U 1388/11 Sąd Okręgowy w Kielcach VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanieA. P.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wK.z dnia 28 września 2011 r., którą organ rentowy wstrzymał ubezpieczonemu wypłatę emerytury od dnia 1 października 2011 r., zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2010 r. Nr 257, poz. 1726), który dokonał zmian wustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn.zm.), nadając nowe brzmienieart. 103 ust. 1 i 2, oraz dodając poart. 103 art. 103aw brzmieniu: prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury ustalonym w decyzji organu rentowego.
Wstrzymanie emerytury od dnia 1 października 2011 r. oparto o treść art. 28 wyż. wym. ustawy zmieniającej.
Powyższy wyrok stał się prawomocny, aA. P.nie składał wniosku o jego uzasadnienie.
W dniu 30 listopada 2012 r.A. P.wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 12 grudnia 2011 r. sygn. VI U 1388/11. Powołując się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. K2/12 (Dz.U. 2012, poz. 1285) domagał się wznowienia wypłaty emerytury od dnia 1 października 2011 r. wraz z odsetkami.
W rozpoznaniu skargi wyrokiem z dnia 22 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Kielcach zmienił zaskarżony wyrok z dnia 12 grudnia 2011 r. w ten sposób, że zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wK.z dnia 28 września 2011 r. i zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.do wypłatyA. P.emerytury od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. (pkt. I), a w pozostałej części postępowanie umorzył (pkt II wyroku). Sąd Okręgowy ustalił, że decyzją z dnia 1 września 2008 r. ZUS Oddział wK.przyznał wnioskodawcy emeryturę od dnia 1 sierpnia 2008 r. Decyzją z dnia 28 września 2011 r. wypłata emerytury została wstrzymana z dniem 1 października 2011 r. z uzasadnieniem, że ubezpieczony kontynuuje zatrudnienie w Spółdzielni(...)wK.od dnia 19 lutego 2001 r. i do dnia 1 października 2011 r. nie rozwiązał stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał pracę bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, stosownie do treści art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS (cyt.wyż.) dodanym przezart. 6 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(cyt.wyż.).
Sąd Okręgowy uznał skargęA. P.o wznowienie postępowania w sprawie VI U 1388/11 za zasadną. Stwierdził, że w sprawie zaistniała przesłanka wznowienia postępowania opisana wart. 4011kpcstanowiącym, iż możliwe jest wznowienie postępowania w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Niekwestionowaną w sprawie była okoliczność, że wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 12 grudnia 2011 r. w sprawie VI U 1388/11 został oparty na wykładni art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2012 o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych ustaw. Wykładnia tej regulacji stałą się przedmiotem rozstrzygnięcia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. K 2/12, który uznał, że art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2012 r. (cyt.wyż.) w zw. z art. 103a ustawy emerytalnej z dnia 17 grudnia 2008 r. dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy zmieniającej, w zakresie w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji. W tym miejscu Sąd przytoczył uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym wskazał m.in., że regulacja przyjęta w art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. spowodowała, że osoby, które nabyły i realizowały prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. zostały objęte nową, mniej korzystną dla nich treścią ryzyka emerytalnego. Aby emeryturę pobierać nadal po 1 października 2011 r., musiały one rozwiązać stosunek pracy z dotychczasowym pracodawcą. W przeciwnym razie ich świadczenie emerytalne ulegało zawieszeniu. Oceniając sytuację tych osób, z punktu widzenia zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, należy dojść do wniosku, że gdyby w momencie przechodzenia na emeryturę osoby te wiedziały, że będą musiały przerwać zatrudnienie, żeby uzyskać świadczenie emerytalne, to ich decyzja być może byłaby inna, tzn. nie składałyby wniosku o ustalenie prawa do emerytury i kontynuowały zatrudnienie. Korzystniejsze byłoby bowiem dla nich osiągnięcie wysokiego dochodu ze stosunku pracy niż dużo niższej emerytury. Co więcej – późniejsze złożenie wniosku oznaczałoby wyższe świadczenie emerytalne. Treść ryzyka emerytalnego, w określenia której ustawodawca ma swobodę, nie powinna być zmieniana w stosunku do osób, które już nabyły i realizowały prawo do emerytury.
Na tle powyższych rozważań, Sąd Okręgowy stwierdził, że w zakończonej sprawie sygn. VI U 1388/11 niewątpliwym jest, iż z uwagi na nierozwiązanie stosunku pracy do dnia 1 października 2011 r. z pracodawcą na rzecz którego ubezpieczony wykonywał pracę bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, stosownie do treści art. 103a ustawy emerytalnej dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy nie zmieniającej z dnia 16 grudnia 2010 r. jego prawo do emerytury uległo zawieszeniu. W tej sytuacji Sąd przyjął, że rozstrzygnięcie zawarte w orzeczeniu Sądu Okręgowego w sprawie VI U 1388/11, było niezgodne z omówionym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, toteż w tym zakresie żądanie skargi ubezpieczonego było zasadne, gdyż organ rentowy nie miał podstaw do zawieszenia wypłaty emerytury, bowiem dokonał tego na podstawie przepisu sprzecznego zKonstytucją RP.
Dlatego też słusznym jest wypłata świadczenia od dnia jego otrzymania, tj. od 1 października 2011 r., co skutkowało odzwierciedlenie w punkcie I wyroku. Formułując rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku Sąd Okręgowy miał na uwadze, iż decyzją z dnia 18 stycznia 2013 r. organ rentowy uwzględniając częściowo żądanie ubezpieczonego wznowił mu wypłatę emerytury od dnia 22 listopada 2012 r. (tj. z datą opublikowania wyroku TK w Dzienniku Ustaw), tak więc na podstawieart. 47713kpcw tej części umorzył postępowanie
Apelacjęod powyższego wyroku złożył organ rentowy.
Zaskarżając wyrok w punkcie I zarzucił naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 135 ust. 1 ustawy z dnia .17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS i wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i oddalenie odwołania. Zdaniem organu rentowego nie jest zasadne nakazanie przez Sąd wypłaty wyrównania za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. Apelujący odwołał się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. K 2/12, który został opublikowany w Dzienniku Ustaw w dniu 22 listopada 2012 r., a zatem z tym dniem przepis art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie ma zastosowania do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r. Skoro więc organ rentowy decyzją z dnia 27 grudnia 2012 r. wypłacił wnioskodawcy wyrównanie emerytury za okres od 22 listopada 2012 r. do 31 stycznia 2013 r. – brak jest podstaw do wypłaty wyrównania za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. Dodatkowo apelujący zwrócił uwagę na treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego zawartą w punkcie 9 odnoszącym się do skutków wyroku, z którego wynikało, że obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą – jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury – nie będzie miał zastosowania do osób, które nabyły to prawo w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. W związku z tym apelujący podkreślił, iżA. P.nabył prawo do emerytury w dniu 1 sierpnia 2008 r.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest uzasadniona.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że organ rentowy miał podstawy do wstrzymania decyzją z dnia 28 września 2012 r. wypłaty emeryturyA. P.od dnia 1 października 2011 r. Zgodnie zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.), z dniem 1 stycznia 2011 r. prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał zatrudnienie bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. W przypadku wnioskodawcy skutek ten wprowadzony został dopiero z dniem 1 października 2011 r., albowiem wedleart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726), do emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życie ustawy (czyli jak w przypadku wnioskodawcy znowelizowany przepis stosuje się od dnia 1 października 2011 r. Skoro więc do dnia 1 października 2011 r. nie rozwiązał on, stosunku pracy, który kontynuował nieprzerwanie od dnia 1 września 1975 r. u tego samego pracodawcy bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury (co nastąpiło z dniem 1 sierpnia 2008 r.), to wypłata jego świadczenia winna zostać  zawieszona.
Trafność tej decyzji - w konkretnym, niespornym stanie faktycznym – potwierdził wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. VI U 1388/11, który oddalił odwołanie wnioskodawcy.
Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. ogłoszony w Dzienniku Ustaw w dniu 22 listopada 2012 r.A. P.wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie VI U 1388/11. Słusznie zarzuca apelujący, który zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 22 marca 2013 r., sygn. VI U 1658/12 uwzględniający powyższą skargę – iż do sytuacji prawnej wnioskodawcy nie ma zastosowania rozstrzygnięcie zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w z dnia 13 listopada 2012 r. (K 2/12, Dz. U. 2012 poz. 1285). Ustawodawca wprowadzając w życie przepis art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS na podstawieart. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw, nie wprowadził do ustawy o emeryturach i rentach z FUS oddzielnej regulacji dotyczącej emerytów, którzy nabyli prawo do emerytury na mocy wcześniejszych przepisów. O zastosowaniu tego przepisu do emerytów, którzy nabyli prawo do emerytury na mocy wcześniejszych przepisów, przesądził wyłącznieart. 28cytowanej powyżej ustawy zmieniającej z dnia 16 grudnia 2010 r., który stanowił, że do emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życie tej ustawy przepisyustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw brzmieniu nadanym niniejszą ustawą stosuje się poczynając od dnia 1 października 2011 r. W tej grupie emerytów należy rozróżnić emerytów którzy uzyskali prawo do emerytury w okresie od dnia 1 lipca 2000 r. do dnia 7 stycznia 2009 r. kiedy obowiązywał przepis art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS ( konstruujący treść ryzyka emerytalnego identycznie jak obecnyart. 103a) i emerytów którzy nabyli prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. (gdy przepis powyższy nie obowiązywał i jedyną treścią ryzyka emerytalnego było osiągnięcie odpowiedniego wieku, co wprost wynikało z realizacji programu „Solidarność pokoleń – działania dla zwiększenia aktywności zawodowej osób w wieku 50+”). Natomiast wprowadzenie z dniem 1 stycznia 2011 r. do ustawy o emeryturach i rentach z FUSart. 103a, zgodnie z którym prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego, konstruuje treść ryzyka emerytalnego jako prawo odejścia z rynku pracy i uzyskanie świadczenia emerytalnego. Należy podkreślić, iż jak wyżej przedstawiono zmiana treści ryzyka emerytalnego nie dotyczyła osób, które nabyły prawo do emerytury przed 8 stycznia 2009 r., gdyż identyczne były warunki realizacji prawa do emerytury w ówczesnym stanie prawnym jak i po 1 stycznia 2011 r. Niepożądanym zjawiskiem z punktu widzenia ubezpieczonych była zmiana treści ryzyka emerytalnego w krótkich odstępach czasowych, ponieważ stwarzała niepewność co do warunków, jakie muszą spełniać w celu nabycia prawa do emerytury. Powyższe okoliczności zadecydowały m.in., że Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej wyroku z dnia 13 listopada 2012 r. (K 2/12) uznał, iżart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r.o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 257, poz. 1726 ze zm.) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), dodanym przezart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r., w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez niego prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał postanowił, że z chwilą ogłoszenia sentencji wyroku, co miało miejsce w dniu 22 listopada 2012 r., utraci moc art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 r. w zakresie, w jakim przewiduje stosowanie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r. bez konieczności rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą – jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury – nie będzie miał zastosowania do osób, które nabyły to prawo w okresie od dnia 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. Natomiast przepis ten pozostaje nadal w obrocie prawnym i znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury w momencie jego wejścia w życie, tj. od dnia 1 stycznia 2011 r.
Poza sporem w niniejszej sprawie pozostawało, że wnioskodawcaA. P.nabył prawo do emerytury z dniem 1 sierpnia 2008 r., a zatem nie w okresie od dnia 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r., który wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku z dnia 13 listopada 2012 r. (K 2/12) i dlatego też ma do niego zastosowanie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS w brzemieniu nadanymart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw.
Skutkiem odmiennego zrozumienia przez Sąd pierwszej instancji treści przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 2/12, stało się wznowienie postępowania w sprawie VI U 1388/11 i zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wypłaty wnioskodawcy emerytury od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r., co w świetle przedstawionych wyżej wywodów jest nie do zaakceptowania. Co prawda zgodnie zart. 4011kpcmożliwe jest wznowienie postępowania w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucja, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą na podstawie, którego zostało wydane orzeczenie, ale w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego sprawy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. K 2/12 takiej podstawy nie stanowi.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na zasadzieart. 386 § 1 kpcorzekł jak w sentencji.

EB