Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1109/12
Data wyroku: 2012-11-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Niedużak, Janusz Kaspryszyn, Franciszek Marcinowski
Słowa kluczowe: Współwłasność
Podstawa prawna: art. 386§4 k.p.c.

Sygn. akt I ACa 1109/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 listopada 2012 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

Prezes SA Andrzej Niedużak (spr.)

Sędziowie:

SSA Janusz Kaspryszyn
SSA Franciszek Marcinowski

Protokolant:

Katarzyna Rzepecka

po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2012 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwaB. L.
przeciwkoK. G.
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu
z dnia 20 marca 2012 r. sygn. akt I C 1185/11

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
Przed Sądem Rejonowym wO.toczyła się sprawa z wniosku
B. L.przeciwkoK. G.o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej wP.obejmującejdziałki nr (...)o łącznej powierzchni 5,38 ha wraz z budynkiem mieszkalnym, dla którejSąd Rejonowy wK.prowadziksięgę wieczystą nr KW (...). Sąd Rejonowy uznając, że nieruchomość została nabyta za środków pochodzących zarówno od wnioskodawczyni jak i od uczestnika postępowania, pozostających w trwającym od 1977 r. do 2000 r. konkubinacie, uwzględnił wniosek. Sąd ten postanowieniem z dnia 5 listopada 2008 r. ustalił, że wnioskodawczyni dokonała nakładów na będącą przedmiotem postępowania nieruchomość w wysokości 145.400 zł i zasądził od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni kwotę 145.400 zł wrazz ustawowymi odsetkami, odraczając termin jej płatności do dnia 31 grudnia 2009 r.
Na skutek apelacjiK. G., Sąd Okręgowy we Wrocławiu postanowieniem z dnia 29 listopada 2010 r. uchylił zaskarżone postanowieniei przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu wO.do ponownego rozpoznania.Sąd drugiej instancji wskazał na niedopuszczalność uwzględnienia wnioskuo zniesienie współwłasności nieruchomości. Stwierdził, że żądanieB. L.powinno być rozpoznane w trybie postępowania procesowego. Za trafny uznałSąd Okręgowy zarzut naruszeniaart. 321 § 1 k.p.c.polegającego na wydaniu orzeczenia co do podmiotu, który nie był objęty żądaniem.
Po przekazaniu sprawy Sądowi pierwszej instancji, Sąd ten przekazał sprawę do rozpoznania w trybie procesowym oraz uznał się rzeczowo niewłaściwyi przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu.
Sąd Okręgowy we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 20 marca 2012 r. oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 7.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Zdaniem Sądu do rozliczeń majątkowych pomiędzy osobami pozostającymi w trwałym związku faktycznym (konkubinacie) mogą mieć zastosowanie przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, nie zaś o wspólności ustawowej. O treści wyroku zadecydował jednak ostatecznie rozkład ciężaru dowodu. Ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy poczynił w oparciu o dowody zgromadzone przez Sąd Rejonowy wO.w postępowaniu nieprocesowym.
Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania powódka zmodyfikowała swoje pierwotne żądanie, na powództwo o zapłatę. Zdaniem Sądu Okręgowego, wbrew obowiązkowi wynikającemu zart. 6 k.c.nie wykazała aby zakup nieruchomości położonej wP.sfinansowała w połowie. Sąd oddalił wnioski dowodowe powódki, ponieważ zostały złożone po upływie czternastodniowego terminu zakreślonego na podstawieart. 207 § 3 k.p.c., zarządzenie w tej sprawie doręczono pełnomocnikowi powódki w dniu 11 października 2011 r.
W złożonej apelacji powódka podniosła następujące zarzuty:
I. naruszenie prawa materialnego, tj.art. 6 k.c.w zw.art. 405 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że powódka nie udowodniła swoich twierdzeń podczas gdy materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie, w szczególności zeznania świadków i przesłuchanie stron potwierdza, że strony pozostawaływ konkubinacie, w trakcie którego prowadziły wspólne inwestycje przeznaczając na nie wspólne środki, a taką wspólną inwestycją był zakup½części udziałuw nieruchomości położonej wP., a następnie nakłady poczynione na przedmiotową nieruchomość;
II. naruszenie przepisów postępowania, które to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
1.art. 207 § 3 k.p.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, żewnioski dowodowe zgłoszone przez powódkę zostały złożone po terminie określonym zarządzeniem, w sytuacji gdy powódka pismo procesowe z dnia26 października 2011 r. wraz z wnioskami dowodowymi nadała tego samego dniaw urzędzie pocztowym, a więc dochowała przedmiotowego terminu, a pismo procesowe powódki z dnia 29 lutego 2012 r. nie zawierało żadnych nowych wniosków dowodowych;
2.art. 316 k.p.c.w zw. zart. 235 § k.p.c.poprzez naruszenie zasady bezpośredniości i nie przeprowadzenie dowodów które uprzednio przeprowadziłSąd Rejonowy wO.w sytuacji, gdy zmianie uległa podstawa żądania powódki,a ponadto co istotne jak wynika z przepisów postępowania cywilnego postępowanie dowodowe musi odbywać się przed sądem orzekającym, oprócz wyjątków opisanych w tym przepisie, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły;
3.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, wbrew zasadom wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego i uznanie, że pozwany za środki własne dokonał zakupu½części udziału w nieruchomości położonej wP., a następnie nakładów na przedmiotową nieruchomość w sytuacji gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego,w szczególności zeznania świadków, okoliczności zakupu przedmiotowej nieruchomości, wzajemna zależność finansowa stron, dochody stron, okoliczności brania kredytów i pożyczek, a także ich poręczania prowadzi do odmiennych ustaleń;
4.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, wbrew zasadom wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego i uznanie, że strony prowadziły osobne inwestycje i dysponowały własnym budżetem w sytuacji gdy z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że zarówno powódka jak i jej bratW. W.poręczali kredyty i pożyczki brane przez pozwanego jak również, iż w okresie zakupu½części udziałuw nieruchomości położonej wP., a następnie nakładów dokonywanych na przedmiotową nieruchomość powódka zaciągała również pożyczki i kredyty;
5.art. 328 § 2 k.p.c.poprzez zaniechanie wskazania na podstawie jakich dowodów Sąd I instancji przyjął, że:
− dochody uzyskiwane przez pozwanego pozwoliły mu na sfinansowanie zakupu½części udziału w nieruchomości położonej wP., a następnie nakładów na przedmiotową nieruchomość, a także spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek,a także jaki interes i cel miałyby strony w zaciąganiu i wzajemnym poręczaniu kredytów i pożyczek w okresie nabycia nieruchomości i czynienia na nią nakładów;
6.art. 322 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy, stosunki wzajemne stron uzasadniały jego zastosowanie;
III. błąd w ustaleniach faktycznych dokonanych przez Sąd I instancji poprzez uznanie, że zarządzenie zakreślające 14 − dniowy termin na podstawieart. 207 § 3 k.p.c.został doręczony pełnomocnikowi powódki w dniu11 października 2011 r. w sytuacji gdy z akt sprawy wynika, że zarządzenie to zostało doręczone pełnomocnikowi powódki w dniu 12 października 2011 r., a więc powódka mogła zgłaszać wnioski dowodowe do dnia 26 października 2011 r.
Wnioski apelacji zmierzały do:
1) zmiany wyroku w zaskarżonej części i zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki kwoty 145.400 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia01 lutego 2009 r. do dnia zapłaty;
2) zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych za wszystkie instancje;
ewentualnie
3) uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania w zaskarżonej części;
4) zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych za wszystkie instancje.
W odpowiedzi na apelację pozwany wnosił o jej oddalenie i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

W apelacji powódki trafnie podniesiono, że Sąd Okręgowy naruszył przepisart. 207 § 3 k.p.c.oraz przepisart. 316 k.p.c.w zw. zart. 235 k.p.c.
I. Sąd Okręgowy oddalił wszystkie wnioski dowodowe powódki uznając, że zostały złożone po upływie terminu wskazanego na podstawie obowiązującego w toku postępowaniaart. 207 § 3 k.p.c.Pogląd ten jest błędny i to w stopniu oczywistym. Zobowiązanie do złożenia wniosków dowodowych doręczono pełnomocnikowi powódki w dniu 12 października 2011 r., a nie jak przyjął to Sąd w dniu11 października, zaś pismo obejmujące wnioski dowodowe, powódka złożyła w dniu 26 października 2011 r., a więc we właściwym terminie. Jeśli Sąd Okręgowy był innego zdania, to niezrozumiałe jest uwzględnienie wniosku nowo ustanowionego pełnomocnika powódki o odroczenie rozprawy. Na tej kolejnej rozprawie Sąd ograniczył się do oddalenia wniosków dowodowych powódki z powodu przekroczenia terminu wyznaczonego na podstawieart. 207 § 3 k.p.c., po czym wydał wyrok.
II. Sąd Okręgowy mimo oddalenia wszystkich wniosków dowodowych, bez wydania jakiegokolwiek pozytywnego postanowienia dowodowego, przytoczył w pisemnym uzasadnieniu wyroku obszerny stan faktyczny sprawy z powołaniem się na wyniki postępowania dowodowego przed Sądem Rejonowym wO.. Jest to zabieg niedopuszczalny. Postępowanie przed Sądem Okręgowym nie było kontynuacją postępowania przed Sądem Rejonowym. Oba te postępowania toczyły się w różnych trybach postępowania. Przypomnieć trzeba, że niewłaściwy tryb postępowania stanowi bezwzględną przesłankę nieważności postępowania. Brany jest przez sąd pod uwagę z urzędu, na każdym etapie postępowania (por.art. 202 k.p.c.). Poza oceną Sądu Apelacyjnego pozostaje treść orzeczenia Sądu Okręgowego drugiej instancji, jednak Sąd pierwszej instancji był zobligowany mieć wskazane zasady na uwadze i respektować je. Nie oznacza to, że skorzystanie z dowodów zgromadzonych w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w okolicznościach tej sprawy było niemożliwe. Wymagałoby jednak wydania odpowiedniego postępowania dowodowego. Jak to juz powiedziano, postępowanie przed Sądem Okręgowym procedującym w procesie nie było kontynuacją postępowania nieprocesowego przed Sądem Rejonowym wO..
Oddalenie przez Sąd Okręgowy pierwszej instancji wszystkich wniosków dowodowych powódki oraz brak dopuszczenia jakichkolwiek innych dowodów oznacza, że wyrok w całości pozbawiony jest podstawy faktycznej. W takich okolicznościach, na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.wyrok ten należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego.

MR