Sąd Rejonowy w Zgorzelcu
III Wydział Rodzinny i Nieletnich
Sygnatura akt: III RC 416/12
Data wyroku: 2013-01-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Smoch
Podstawa prawna: art. 138 k.r. i op.

Sygn. akt R III C 416/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 stycznia 2013 r.

Sąd Rejonowy w Zgorzelcu Wydział III Rodzinny i Nieletnich
w składzie:
Przewodniczący: SSR Andrzej Smoch
Protokolant: Joanna Kocięcka-Płudowska

po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2013 r. w Zgorzelcu
na rozprawie sprawy
z powództwaM. M.
przeciwkoD. M.
o wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego

I
ustala, iż obowiązek alimentacyjny powodaM. M.na rzecz pełnoletniego syna pozwanegoD. M.w kwocie po 400 (słownie: czterysta) złotych miesięcznie, ustalony wyrokiem Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 9 maja 2005 r. w sprawie sygn. akt. I C 2680/04 wygasł z dniem 7 stycznia 2013 r.,

II
nie obciąża pozwanego obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz powoda,

III
nie obciąża powoda kosztami postępowania sądowego.

Sygn. akt RIIIC 416/12

UZASADNIENIE
PowódM. M.w pozwie skierowanym przeciwkoD. M.wniósł o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego ciążącego na powodzie wobec pozwanego.
W uzasadnieniu pozwu podał, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze w sprawie sygn. akt IC 2680/04 zobowiązany został do łożenia na rzecz małoletniegoD. M.alimentów w kwocie po 400; zł miesięcznie.
Alimenty płacił regularnie. Spłacił też zadłużenie syna spowodowane wykorzystywaniem przez niego telefonu komórkowego w kwocie(...),(...); zł.
Pozwany ukończył lat 19, od stycznia 2012r. nie uczęszcza do szkoły. Został skreślony z listy uczniów z dniem 11.01.2012r. Jako osoba pełnoletnia może podjąć pracę.
Powód posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności od 01.05.2009r., wymaga czasowo i częściowo opieki osoby drugiej. Utrzymuje się z renty. Wymaga stałego leczenia i rehabilitacji. Z tego powodu ponosi duże wydatki. Ponadto nie posiada własnego mieszkania i musi je wynajmować.

PozwanyD. M.w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa.
Uzasadniając swoje stanowisko podał, ze jest obecnie uczniem I klasy technikum weW.. Tam też ukończył zasadniczą szkołę zawodową. Od 13 – tego roku życia jest osobą niepełnosprawną, z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności.
Alimenty na jego rzecz w kwocie po 400; zł miesięcznie potrącane są przez ZUS. Powód nie wyrażał nigdy chęci płacenia ich dobrowolnie. Od 2005r. kwota alimentów nie była podwyższana, pomimo rosnących potrzeb uprawnionego. Alimenty są jego jedynym dochodem. Dają mu szansę na kontynuowanie edukacji i podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Jest osobą niepełnosprawną i nie może pracować w swoim zawodzie. Pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki, której sytuacja finansowa uległa pogorszeniu ponieważ we wrześniu urodziła córkę. Partner jego matki we wrześniu uległ poważnemu wypadkowi na skutek którego w dniu 22.10.2012r. zmarł.
Pozwany jest zarejestrowany jako poszukujący pracy bez prawa do zasiłku.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Na podstawie akt Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze o sygn. IC 2680/04(dołączonych do akt sprawy jako dowód w sprawie) ustalono co następuje:

1
wyrokiem zaocznym z dnia 09.05.2005r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze rozwiązał małżeństwoM. M.iT. M.przez rozwód z winy pozwanegoM. M.; wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem stronD. M.ur. (...)powierzył matceT. M., a władzę rodzicielską OjcaM. M.ograniczył do podejmowania decyzji związanych z miejscem pobytu dziecka, z organizowaniem mu wypoczynku i wczasów, wyborem szkoły, kierunkiem i zakresem wykształcenia, sposobami leczenia i zasadami wychowania; udział stron w kosztach utrzymania i wychowania małoletniego dziecka ustalił w ten sposób, że zobowiązał pozwanegoM. M.do łożenia na rzeczD. M.kwoty po 400; zł miesięcznie, a powódkęT. M.zobowiązał do ponoszenia dalszych kosztów utrzymania i wychowania małoletniego dziecka; ustalił, ze strony nie zajmują wspólnego mieszkania ( dowód:wyrok zaoczny – k.23 akt);

2
powódkaT. M.otrzymywała rentę w wysokości(...); zł netto miesięcznie. Innych osób poza synem na utrzymaniu nie miała. Małoletni uczęszczał do szóstej klasy szkoły podstawowej. Powódka miała własne mieszkanie, koszt opłat za nie wynosił około 600; zł miesięcznie. Strony miały też wspólne mieszkanie. Korzystała z rehabilitacji, ponosiła koszty dojazdu na rehabilitację ( dowód:
      odcinek renty – k.8, protokół posiedzenia pojednawczego – k.14, zeznania powódki – k.22 akt);

3
pozwanyM. M.osiągał dochód w wysokości(...); zł netto miesięcznie. Innych osób poza synem na utrzymaniu nie miał ( dowód:
      protokół posiedzenia pojednawczego – k.14 akt).

PowódM. M.został z dniem 16.06.2009r. zaliczony na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ma możliwość podjęcia pracy w warunkach chronionych, nie wymaga opieki i pomocy osoby drugiej ( dowód:orzeczenia o stopniu niepełnosprawności – k.8-9 akt).
Pobiera okresową rentę z tytułu niezdolności do pracy w kwocie(...)zł brutto,(...),35; zł netto miesięcznie ( dowód:
      Zaświadczenia ZUS O/ wW.z dn. 27.08.2012r. i 16.10.2012r. – k.10, 24 akt).

PozwanyD. M.uczęszczał w roku szkolnym 2011/2012 doZespołu (...)wZ., został skreślony z listy uczniów z dniem 11.01.2012r. ( dowód:zaświadczenie z dn. 08.08.2012r. – k.7 akt).
W roku szkolnym 2012/2013 ukończył(...) Szkołę ZawodowąweW.( dowód:świadectwo szkolne pozwanego – k.21 akt).
W roku szkolnym 2012/2013 jest słuchaczem semestru I Zaocznego Technikum Uzupełniającego dla Dorosłych ( na podbudowie(...)) weW.o kierunku technik mechanik. Nie pobiera wynagrodzenia z tytułu praktyki zawodowej i stypendium ( dowód:zaświadczenie o nauce z dn. 03.10.2012r. – k.20 akt).
Został z dniem 03.12.2010r. zaliczony na okres do 31.12.2015r. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ma możliwość podjęcia pracy w warunkach chronionych, nie wymaga opieki i pomocy osoby drugiej ( dowód:orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – k.23 akt).
W dniu 03.10.2012r. dokonał rejestracji jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy wZ.. Zarejestrowany jest dalej jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, ofert pracy nie otrzymał ( dowód:zaświadczeni PUP wZ.z dn. 03.10.2012r. - k.22, informacja PUP wZ.z dn. 14.11.2012r. – k.29 akt).
Powiatowy Urząd Pracy wZ.dysponuje ofertami pracy dla osób niepełnosprawnych, decyzja o przyjęciu osoby niepełnosprawnej do oferowanej przez PUP wZ.pracy zostaje podjęta na podstawie decyzji lekarza medycyny pracy ( dowód:informacja PUP wZ.z dn. 14.11.2012r. – k.29- 30, informacje pracodawców – k.38, 39-40 akt).

Na podstawie zeznań świadkaT. M.(k. 25 verte akt) ustalono co następuje:

T. M.mieszka z synem i z córką. Jej córka ma 7 tygodni. Jej partner zginął w wypadku. Ma rentę w kwocie(...)zł miesięcznie. Mieszkanie ma własnościowe. Koszt utrzymania mieszkania to czynsz plus woda razem 500 zł miesięcznie. Gaz 50 zł na miesiąc, prąd 50 zł. Mieszkają w trójkę. Syn oprócz alimentów ma zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie. Syn starał się o rentę socjalną i nie otrzymał jej. Chodził wtedy do szkoły. Będzie próbować dalej składać wniosek o rentę. Syn skończył szkołę zawodową w kierunku mechanik samochodowy. W obsłudze syn jest samodzielny. Mógłby pracować w spółdzielniach chronionych. Syn ma neuropatię. Świadek pobiera alimenty na syna. Razem gospodarują.

Na podstawie zeznań powodaM. M.(k. 25, 41 akt) ustalono co następuje:
Powód utrzymuje się z renty. Ma potrącenia z renty alimentów i za komórkę syna. Mieszka sam. Wynajmuje mieszkanie. Mieszkanie kosztuje 700 zł miesięcznie.(...)koło 300 zł miesięcznie. Dodatkowo płaci za TV kablową .. Mieszka sam. Pomaga mu matka. Matka mieszka 4 bloki dalej. Nie ma nikogo innego poza synem na utrzymaniu. Nie pracuje, bo nie może znaleźć pracy. Szukał pracy w firmie ochroniarskiej. Lekarz medycyny pracy nie dopuścił go do pracy. Jest po pęknięciu tętniaka w mózgu i ma wszczepioną sztuczną zastawkę aortalną. Leczy się też na padaczkę. Na leki wydaje około 200 zł miesięcznie. Przechodzi rehabilitację, która jest darmowa.

Na podstawie zeznań pozwanegoD. M.(k. 25,31, 41 verte akt) ustalono co następuje:
Pozwany jest dalej zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, Starał się o rentę socjalną, ale jej nie dostał. Decyzję w tej sprawie ma w domu. Jest z zawodu mechanikiem pojazdów samochodowych. Ma problemy z nogami. Ciężko mu się chodzi. To jest choroba genetyczna. Ma to po matce. Nie może długo stać, chodzić. Ma problemy z równowagą. Ma zaniki nerwowe. Widział oferty pracy dla osób niepełnosprawnych w urzędzie. Był się dowiadywać o sprzedawcę internetu i miejsce było już zajęte. Uczestniczy w kursie spawania jako spawacz. Zapisał się aby podnieść kwalifikacje, aby coś spróbować. Uczęszcza do szkoły. Co 2 tygodnie jeździ na zjazdy doW.. Na przejazdy w jedną stronę wydaje 20-30 zł. Nie nocuje tam. Jeździ codziennie doW.tj. w piątek i w sobotę. Zajęcia w technikum zaocznym wZ.są w soboty i w niedziele w godzinach rannych. To mu nie pasowało, bo pomaga matce i siostrze. Jego matka nie pracuje. Z siostrą wychodzi na spacer, gotuje obiad. Matka też robi. Majątku nie posiada. Otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 150 zł. Innych dochodów nie ma. Nie pracuje dorywczo. Szkołę zawodową skończył weW.dziennie. Przeniósł się ze szkoły zeZ.doW.. Tu go skreślili a tam przyjęli. Choruje na polineuropatię czuciowo-ruchową. Ma trudności z poruszaniem się, staniem i równowagą. Ma ogólny zanik mięśni. Otrzymał jedną ofertę z urzędu pracy, ale nie była to praca w warunkach chronionych.

Mając na uwadze poczynione ustalenia Sąd zważył co następuje:

Sąd swoje rozstrzygnięcie oparł o treść przepisówart. 138 k.r.i op. w zw. zart. 133 § 1 i 3 k.r.i op. iart.135 k.r.i op.
Zgodnie z treściąart. 138 k.r.i op. w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego
Przez pojęcie zmiany stosunków w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych przyjmuje się istotną zmianę okoliczności , od których zależy istnienie i zakres obowiązku alimentacyjnego, taką zmianę która skutkuje koniecznością zmniejszenia albo zwiększenia alimentów, a w pewnych wypadkach ustalenia wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego np. wskutek uzyskania przez osobę uprawnioną zdolności do samodzielnego utrzymania się.
Zmiana stosunków może prowadzić zatem do uchylenia obowiązku alimentacyjnego , podwyższenia lub obniżenia tego obowiązku.
Zmiana orzeczenia lub umowy dopuszczalna jest tylko w razie zmiany stosunków powstałych po jego wydaniu lub zawarciu umowy, a jej ustalenie następuje poprzez porównanie stosunków obecnych z warunkami i okolicznościami uprzednio już istniejącymi w dacie wydania orzeczenia lub zawarcia umowy dotyczącej stosunku alimentacyjnego.
PowódM. M.domagając się ustalenia wygaśnięcia ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec pozwanegoD. M.powoływał się na taką zmianę stosunków argumentując, że pozwany nie uczęszcza do szkoły, może podjąć pracę, a tym samym wskazując, że ma on możliwość samodzielnego utrzymania się. Powołał się również na swoją ciężką sytuację mieszkaniową i majątkową.
Sąd dla ustalenia czy nastąpiła zmiana stosunków skutkująca koniecznością uchylenia ciążącego na powodzie obowiązku alimentacyjnego wobec pełnoletniego syna porównał stosunki istniejące w dacie wyrokowania o dotychczasowych alimentach tj. 9 maja 2005r. w kwocie 400; zł miesięcznie, z istniejącymi w dacie wyrokowania. Przy czym brał pod uwagę okoliczności zart. 135 k.r.i op. iart. 133 § 1 i 3 k.r.i op.
Zgodnie bowiem z treściąart. 133 § 1 k.r.i op. rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie samodzielnie się utrzymać , chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Dla ustalenia zmiany stosunków skutkujących uchyleniem obowiązku alimentacyjnegoM. M.koniecznym było więc ustalenie, że po wydaniu wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze ustalającego alimenty w dotychczasowej wysokości, pozwanyD. M.uzyskał możliwości samodzielnego utrzymania się.
Powód mógłby ponadto uchylić się do świadczeń alimentacyjnych względem pełnoletniego pozwanego, jeżeli byłyby one połączone z nadmiernym dla niego uszczerbkiem lub jeżeliby syn nie dokładał starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się, zgodnie z treściąart. 133 § 3 k.r.i op.
Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz do zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (art. 135 §1 k.r.i op.) . Wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka , które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie , może polegać także w całości lub w części, na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie (art. 135 § 2 k.r.i op.). Przy czym z uwagi na wiek pozwanego osobiste starania o jego utrzymanie lub wychowanie nie mają już większego znaczenia.
Mając na uwadze treśćart. 135 k.r.i op. ustalenie zmiany stosunków skutkujących uchyleniem obowiązku alimentacyjnego powoda mogłoby nastąpić gdyby Sąd ustalił, że utracił on całkowicie możliwości zarobkowe i majątkowe lub istotnego zmniejszenia się usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, tak że uzyskiwane przez niego dochody pozwalają na ich zaspokojenie w nowym zakresie.
Prowadząc postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie Sąd badał w pierwszej kolejności możliwości zarobkowe i majątkowe powodaM. M..
Dochody powoda wzrosły albowiem uprzednio utrzymywał się z renty w wysokości 1360; zł netto miesięcznie, a obecnie otrzymuje ją w wysokości(...); zł netto miesięcznie. Zwiększenie się jego dochodów nie stanowi oczywiście podstawy do ustalenia wygaśnięcia jego obowiązku alimentacyjnego mimo, że stanowi istotną zmianę stosunków.
Bez wątpienia , istniejące możliwości zarobkowe i majątkowe powoda nie pozwalają na ustalenie przez Sąd zmiany stosunków skutkującej ustaleniem wygaśnięcia jego obowiązku alimentacyjnego wobec pozwanego.
Nawet trudna sytuacja materialna rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci ( tak SN w orzeczeniu z dnia 24.03.2000 r. , I CKN 1538/99), a rodzice powinni dzielić się z dzieckiem skromnym nawet dochodem ( tak SN w wyroku z dnia 06.01.2000 r. , I CKN 1077/99).
Pozwany na dzień orzekania własnych dochodów nie posiada.
Tak więc jedynymi istotnymi zmianami , w rozumieniuart. 138 k.r.i op. , które skutkowałaby uwzględnieniem powództwa musiały by być takie zmiany, które dotyczyłaby uzyskania przez uprawnionego zdolności do samodzielnego utrzymania się lub zaistnienia okoliczności zart. 133 § 3 k.r.i op. .
M. M.powołał się w pozwie właśnie na te okoliczność tj. zdolność pełnoletniej syna do samodzielnego utrzymania się oraz zaprzestanie przez niego nauki i swoją ciężką sytuację finansową.
W toku postępowania pozwany przedłożył dokumenty z których wynika jednak, że ukończył(...) Szkołę ZawodowąweW., a obecnie jest słuchaczem semestru I zaocznego technikum Uzupełniającego dla Dorosłych weW.o kierunku technik mechanik w roku szkolnym 2012/2013. Zarzut powoda, że pozwany nie kontynuuje nauki nie zasługuje na uwzględnienie. Ciężka sytuacja pozwanego, w szczególności brak mieszkania nie stał na przeszkodzie w zasądzeniu alimentów w dotychczasowej kwocie i płaceniu ich przez pozwanego przez wiele lat. Trudno więc uznać, że zachodzą okoliczności wskazane wart.133 § 3 k.r.i op.
Jedyną więc przesłanką do ustalenia wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego powoda wobec syna jest uzyskanie przez niego zdolności do samodzielnego utrzymania się. PozwanyD. M.ze swej strony dowodził, że nie uzyskał zdolności do samodzielnego utrzymania się ponieważ uczy się w szkole średniej, nie pracuje i nie ma możliwości podjęcia pracy pozwalającej na jego samodzielne utrzymanie.
Sąd nie podzielił stanowisko pozwanegoD. M., uznał jego argumenty za niezasadne.
Sąd wskazuje, że obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka nie jest ograniczony przez żadne sztywne terminy, a w szczególności przez termin dojścia alimentowanego do pełnoletności. Trwa on do chwili osiągnięcia przez dziecko zdolności do samodzielnego utrzymania się, to więc kryterium decyduje o wygaśnięciu tego obowiązku. Nie jest też związany ze stopniem wykształcenia w tym sensie, że nie ustaje z chwilą osiągnięcia przez alimentowanego podstawowego lub średniego wykształcenia ( patrz wyrok SN z dn. 14.11.1997 r. , III CKN 257/99 – OSNCP 1988/4/70, SN z dn. 17.12.1976 r. , OSP i KA 1977, poz. 196).
Pozwany ukończył zasadniczą szkołę zawodową. Z zeznań jego matki wynika, ze zdobył zawód mechanika samochodowego, tyle że z uwagi na stan zdrowia nie może pracować w wyuczonym zawodzie. Powstaje pytanie - po co więc kończył szkołę co do której z miejsca było wiadomo, że i tak nie będzie mógł pracować w wyuczonym zawodzie ? Jego niepełnosprawność datuje się przecież od 2005r. Co więcej pozwany kontynuuje naukę, poza miejscem zamieszkania, by uzyskać tytuł technika mechanika, który nie pozwoli mu dalej pracować w wyuczonym zawodzie. Pozwany jest zarejestrowany jako bezrobotny, zgłosił się na kurs spawacza, którego zakończenie i tak nic mu nie da bo w tym zawodzie z uwagi na stan zdrowia pracy też nie podejmie.
Pozwany uczył się więc i uczy dalej, zdobywa uprawnienia, które jednak i tak nie pozwolą mu na zatrudnienie się w wyuczonych zawodach uwagi na stan zdrowia. Sąd wskazuje, że rodzic ze swej strony ma obowiązek umożliwić uzyskanie przez jego dziecko wykształcenia i zawodu, ale takiego co do którego istnieją realne szansę podjęcia następnie pracy. Wykształcenie średnie, jako takie, pozwany może uzyskać uczęszczając także zaocznie, ale do szkoły wZ.. Uczęszczanie do szkoły weW., od piątku do niedzieli, uniemożliwia mu podjęcie pracy oferowanej w Powiatowym Urzędzie Pracy wZ..
Tymczasem z informacji Powiatowego Urzędu Pracy wZ.zawartej w aktach sprawy wynika, że dla osób niepełnosprawnych ofert pracy nie brakuje. Oferowana jest praca w takich zawodach jak sprzątacz, kasjer czy pracownik ochrony. Ofert pracy dla osób niepełnosprawnych na stanowisku kasjera w marketach na terenieZ.nigdy zresztą nie brakuje. Przy czym co wynika ze specyfiki tej pracy pracodawca chce aby pracownik pracował zwłaszcza w weekendy. Pozwany podejmując naukę pozaZ., właśnie w weekendy, uniemożliwia tym samym sobie podjęcie takiej pracy. Wiedząc o tych ofertach nie zgłasza w ogóle gotowości podjęcia pracy zasłaniając się swoją nauką w weekendy.
Dla Sądu stanowisko pozwanego jest nie do przyjęcia. Pozwany może kontynuować przecież naukę zaocznie w szkole średniej na terenieZ.. Nauka jest możliwa w dni poza weekendami, a nie tylko jak twierdzi pozwany w soboty i niedziele w godzinach rannych. Nawet zresztą nauka w godzinach rannych nie stałaby na przeszkodzie pracy na drugich zamianach. Umożliwiłoby to uzyskanie pozwanemu wykształcenia średniego, a jednocześnie podjęcie przez niego pracy, a tym samym uzyskanie wynagrodzenia pozwalającego na samodzielne utrzymanie się.
Pozwany miał świadomość możliwości podjęcia nauki wZ.. Zrezygnował z niej jednak zasłaniając się koniecznością pomocy matce i małoletniej siostrze, takiej jak spacer z nią czy ugotowanie obiadu. Takich argumentów nie można uznać za przeszkodę w podjęciu nauki na miejscu. Matka pozwanego przecież nie pracuje, sama więc może zająć się swoim młodszym dzieckiem, czy ugotować obiad.
Reasumując w ocenie Sądu pozwany uzyskał zdolność do samodzielnego utrzymania się. Kontynuowanie przez niego nauki w systemie zaocznym nie powinno stać na przeszkodzie w podjęciu pracy, którą jako osoba niepełnosprawna może uzyskać nawet łatwiej niż osoba pełnosprawna z jego kwalifikacjami. Ofert pracy dla osób niepełnosprawnych bowiem nie brakuje na terenieZ..
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w wyroku.