Sąd Okręgowy w Białymstoku
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 1549/12
Data wyroku: 2013-03-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wiesława Kruczkowska
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. Nr 153, poz. 1227 z 2009r. ze zm.)

Sygn. akt V U 1549/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 marca 2013 roku

Sąd Okręgowy w Białymstoku
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący: SSO Wiesława Kruczkowska
Protokolant: Marta Sokołowska

po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2013 roku w Białymstoku
sprawyS. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych OddziałwB.
o emeryturę
na skutek odwołaniaS. K.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
z dnia 23 lipca 2012 roku i 14 września 2012 roku
Nr(...)

I
oddala odwołanie od decyzji z dnia 23 lipca 2012 roku;

II
zmienia decyzję z dnia 14 września 2012 roku i zaliczaS. K.do uprawnień emerytalnych okres zatrudnienia w szczególnych warunkach od 12 kwietnia 1976 roku do 24 grudnia 1981 roku wP.Zakładu (...)wB.oraz przyznajemu emeryturę od dnia 01 sierpnia 2012 roku;

III
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych OddziałwB.na rzeczS. K.60 (sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

IV
stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwB.nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Sygn. akt V U 1549/12

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.decyzją z dnia23 lipca 2012 roku oraz z dnia 14 września 2012 roku, wydanymi na podstawieart. 184 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009r., Nr 153 poz. 1227 z późn. zm.) w związku z§ 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. 1983 Nr 8, poz. 43 ze zm.) odmówiłS. K.prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach.
Organ rentowy stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia warunków przewidzianych wart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związku z§ 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, bowiem na dzień 1 stycznia 1999 roku nie udowodnił wymaganego 15-letniego okresu pracy w tych warunkach, a jedynie 12 lat 8 miesięcy i 1 dzień.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił, jako pracy w szczególnych warunkach zatrudnienia w PlacówceZakładu (...)wB.od dnia 12 kwietnia 1976 roku do dnia 24 grudnia 1981 roku, z uwagi na rozbieżność w opisie stanowiska wykazanego w świadectwie pracy ze złożonymi umowami o pracę, wskazując przy tym, że zeznania świadków na tą okoliczność nie stanowią dowodu dla organu rentowego.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnikS. K., który zaskarżył ją w całości, wniósł o zaliczenie okresu spornego do okresu pracy w szczególnych warunkach, przesłuchanie świadków na okoliczność charakteru, warunków, rodzaju i wymiaru pracy, a następnie przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach i zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.w odpowiedzina odwołanie pełnomocnikaS. K.wskazał na brak piętnastoletniego okresu pracy w szczególnych warunkach, podtrzymał stanowisko zajęte w sprawie i wniósł o oddalenie odwołania.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:
Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie, dlatego zaskarżona decyzja z dnia 14.09.2012r. podlegała zmianie.
Zgodnie zart. 184cytowanej na wstępieustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związkuz § 4 powołanego na wstępie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejściaw życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowychdo nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat– dla mężczyzn wynoszący 15 lat oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 – 20 lat dla kobiet, 25 lat dla mężczyzn. Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa, a co istotne od dnia 1 stycznia 2013 roku wyeliminowano warunek rozwiązania stosunku pracy w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Natomiast art. 32 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy stanowi, że dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ustępie 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
W tym też zakresie należy stosować przepisyRozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. 1983 Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z § 3 i 4 wyżej wymienionego Rozporządzenia pracownik, który wykonywał pracę w szczególnych warunkach wymienionychw wykazie A nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 latdla mężczyzn oraz posiada wymagany okres zatrudnienia 20 lat pracy dla kobiet oraz 25 lat pracy dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest to, że odwołujący osiągnął wiek uprawniający do ubiegania się o przyznanie emerytury zgodnie z § 3 i 4 wyżej wymienionego Rozporządzenia, bowiem urodził się on w dniu(...)roku, a więc ukończył 60 lat. NadtoS. K.wykazał wymagany przepisami okres składkowy i nieskładkowy wynoszący na dzień 1 stycznia 1999 roku 26 lat 3 miesiące i 9 dni, a także nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. W niniejszej sprawie kwestią sporną jest zaliczenie odwołującemu okresu pracy w szczególnych warunkach w PlacówceZakładu (...)wB.od dnia 12 kwietnia 1976 roku do dnia 24 grudnia 1981 roku, czym uzyskałby wymagany piętnastoletni okres pracy w warunkach szczególnych.
Organ rentowy decyzją z dnia 23 lipca 2012 roku i 14 września 2012 roku odmówił uznania za pracę w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia odwołującego w PlacówceZakładu (...)wB.od dnia 12 kwietnia 1976 roku do dnia 24 grudnia 1981 roku, z uwagi na rozbieżność w opisie stanowiska znajdującego się w świadectwie pracy z dokumentami zebranymi w aktach osobowych.
Wstępnie należało podkreślić, że stosownie do treści art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podstawą ustalenia zatrudnienia w szczególnych warunkach są przepisy dotychczasowe. Wykładni pojęcia „przepisy dotychczasowe” dokonał Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 13 lutego 2002r., III ZP 30/01 (OSNAPiUS 2002/10/243), wskazując na niektóre przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r., z wyłączeniem tych, które zobowiązywały ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralne związki spółdzielcze do ustalenia wykazu stanowisk pracy w podległych im zakładach pracy. Sąd Najwyższy stwierdził, że odesłanie do „przepisów dotychczasowych” w kwestii wykazów obejmujących świadczenie pracy w warunkach szczególnych, zawarte w art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie obejmuje przepisów kompetencyjnych § 1 ust. 2-3 rozporządzenia. Odesłanie odnosi się więc tylko do „wieku emerytalnego, rodzajów prac, stanowisk, warunków” uprawniających do wcześniejszej emerytury. To pozwala na wniosek, że „przepisy dotychczasowe”, o których mowa w odesłaniu, to § 2 ust. 1 Rzporządzeniastanowiący, iż okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy; § 4-8a określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazie A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia oraz § 9-15 dotyczące wieku emerytalnego i warunków przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnym charakterze. Tym samym wykonywanie pracy na stanowisku określonym w zarządzeniu resortowym, której nie wymieniono w wykazach A i B, stanowiących załącznik do rozporządzenia nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok Sądu najwyższego z 20.10.2005r., I UK 41/05, OSNP 2006/19-20/306). Podsumowując, wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których wyżej wymienionym osobom przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. rozporządzenia.
Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie stanowiskiem świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę stanowi domniemanie i podstawę do przyjęcia, iż okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych, o którym mowa w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W sytuacji braku wymaganego świadectwa pracy w warunkach szczególnych wystawionego przez pracodawcę, Sąd może prowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy praca wykonywana przez stronę, była wykonywana w warunkach wymaganych przepisami rozporządzenia, czy ubezpieczony zajmował któreś ze stanowisk pracy wymienionych w załącznikach 1 lub 2 do rozporządzenia (por. wyrok Sądu apelacyjnego w Katowicach z 4.11.2008r., III AUa 3113/08, Lex nr 552003). Z drugiej strony posiadanie świadectwa pracy potwierdzającego wykonywanie zatrudnienia w warunkach szczególnych nie wiąże organu rentowego i nie przesądza automatycznie o przyznaniu świadczenia emerytalnego na podstawie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z § 2 i 4 Rozporządzenia. Świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniuart. 244 § 1 i 2 k.p.c, gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest organem państwowym, ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej. Tylko dokumenty wystawione przez te organy stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Natomiast omawiane świadectwo pracy traktuje się w postępowaniu sądowym, jako dokument prywatny w rozumieniuart. 245 k.p.c., który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki podlega kontroli zarówno, co do prawdziwości wskazanych w nim faktów, jak i co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 maja 2004r., III UK 31/04, OSNP z 2005/1/13 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 24 września 2008r., III AUa 795/08, OSAB 2008/4/60).
Odnosząc się do powyższego należało ustalić, czy w spornym okresie wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku kierowcy samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. Z wykazu A rozporządzenia, Działu VIII, pkt 2 wynika, że do prac w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego zaliczono pracę kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, specjalizowanych, specjalistycznych (specjalnych), pojazdów członowych i ciągników samochodowych balastowych, autobusów o liczbie miejsc powyżej 15, samochodów uprzywilejowanych w ruchu w rozumieniu przepisów o ruchu na drogach publicznych, trolejbusów i motorniczych tramwajów.
Wobec rozbieżności w dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy oraz aktach ZUS za powyższy sporny okres zatrudnienia, Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe.
S. K.podczas rozprawy wyjaśnił, że w początkowym okresie zatrudnienia w PlacówceZakładu (...)wB.pracował na stanowisku kierowcy ciągników i faktycznie na tym stanowisku zatrudniony był do połowy 1977 roku. Wówczas do zakładu pracy został dostarczony samochód ciężarowy(...)ciężarze ładowności powyższej 6 ton, bez przyczepy i jego stanowisko pracy zostało zmienione na kierowcę samochodu ciężarowego. Odwołujący podał, że bez względu na to, czy wykonywał swoją pracę, jako kierowca ciągnika, czy samochodu ciężarowego jego obowiązki pozostawały niezmienione. W zakresie jego obowiązków leżało prowadzenie pojazdów przy przewozach towarów oraz zabezpieczenie ładunków.S. K.wskazał, że na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego pracował stale, w pełnym wymiarze czasu pracy i bez względu na porę roku (k. 17v-18).
ŚwiadekJ. C., który pracował w spornym okresie razem z odwołującym, zeznał, żeS. K.w początkowym okresie zatrudnienia w PlacówceZakładu (...)wB.pracował na stanowisku kierowcy ciągników, zaś po roku na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego. Świadek zeznał, że w tamtym okresie do dyspozycji pozostawały jedynie samochody czterotonowe i powyżej czterech ton, aS. K.właśnie takim samochodem jeździł.J. C.wskazał, że odwołujący jeździł ciągnikiem z przyczepą na skup po len do 50km. Samochodem ciężarowym rozwoził włókno, pakuły i paździerz z lnu po Polsce. Na pytanie pełnomocnika odwołującego zeznał, że praca na stanowisku odwołującego wykonywana była przez 8 i więcej godzin, a do obowiązków kierowcy należało poza prowadzeniem pojazdów jedynie sprawdzenie, czy dobrze był zabezpieczony ładunek. Wskazał także, że ciągnik, jakim jeździł wnioskodawca miał przyczepę, która ważyła powyżej 4 ton. Na pytanie pełnomocnika ZUS zeznał, że był on zatrudniony, na takim samym stanowisku, jakS. K., otrzymał świadectwo pracy w warunkach szczególnych i na tej podstawie otrzymał emeryturę (k.39).
ŚwiadekS. P., który zatrudniony był na stanowisku kierownika zakładu w PlacówceZakładu (...)wB.od 1973 roku do 1990 roku zeznał, że zatrudniał wnioskodawcę na stanowisku kierowcy ciągników, bowiem w okresie próbnym zatrudniano zawsze na to stanowisko. Wówczas, kiedy zwalniało się stanowisko kierowcy samochodu ciężarowego przenoszono pracownika na to stanowisko. Traktor, na jakim pracował odwołujący składał się z dwóch przyczep, a ciężar jednej wynosił 5 ton.S. K.po około roku pracy na ciągniku, został przeniesiony na stanowiska kierowcy samochodów ciężarowych i na tym stanowisku pracował w pełnym wymiarze czasu pracy do roku 1980-1981. Świadek zeznał, że samochody ciężarowe, które były w posiadaniu zakładu miały, co najmniej 7 ton dopuszczalnej ładowności. Na pytanie pełnomocnika odwołującego zeznał, że czynności wykonywane na stanowisku kierowcy ciągników, jak i kierowcy samochodu ciężarowego niczym się nie różniły, a do obowiązków na tych stanowiskach nie należał załadunek, ani rozładunek towarów (k. 39-40).
ŚwiadekH.Z., która w spornym okresie zatrudniona była, jako dyspozytor w PlacówceZakładu (...)wB.tak, jak pozostali świadkowie wskazała, żeS. K.zatrudniony był początkowo przez okres około roku, jako kierowca ciągników, a następnie, jako kierowca samochodu ciężarowego. Zeznała, że samochody ciężarowe pozostawione do dyspozycji w zakładzie miały powyżej 3,5 tony i bez względu na to, czy kierowca jeździł takim samochodem, czy ciągnikiem i tak zakres obowiązków był ten sam.H.Z.potwierdziła, żeS. K.pracował w pełnym wymiarze czasu pracy (k.40).
Sąd dał wiarę powyższym zeznaniom, gdyż w ocenie Sądu polegają one na prawdzie. Zeznania świadków wzajemnie się uzupełniają i pokrywają, są logiczne i w znacznym stopniu potwierdzają zeznania odwołującego. Świadkowie byli zatrudnieni w tym samym okresie, co odwołujący, zaś świadekS. P.był bezpośrednim przełożonymS. K.i orientował się, co do wykonywanych przez niego czynności. Dlatego też, zdaniem Sądu zeznania świadków stanowią pełnowartościowy, wiarygodny dowód i na nich Sąd oparł swoje ustalenia w sprawie. Ponadto zeznania te korespondują z dokumentacją zawartą w aktach osobowych wnioskodawcy, a w szczególności z kartami wynagrodzeń z 1976r. i 1981r., gdzie wpisano stanowiska pracy i odpisem prawa jazdy wydanego 12.05.1977r. m.in. uprawniającego do kierowania pojazdami samochodowymi o ciężarze całkowitym powyżej 3500 kg jak również z dokumentacją badań profilaktycznych z Gabinetu Lekarskiegomedycyny pracy i chorób wewnętrznych lek.B. O.(k.24 akt sprawy).
Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że o uznaniu zatrudnienia za pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturachi rentach z FUS nie decyduje treść dokumentów wystawianych przez pracodawcę, ale charakter czynności faktycznie wykonywanych przez pracownika (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1998r., II UKN 570/97, OSNAPiUS 1999 nr 6, poz.213; z dnia 22 marca 2001 r., II UKN 263/00, OSNAPiUS 2002 nr 22, 553 ).
Ponadto Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 28 kwietnia 2010 r.,I UK 337/09 (LEX nr 601991) i z dnia 12 maja 2010 r., I UK30/10 ( LEXnr 590314) wyraził pogląd, iż o uznaniu stanowiska zatrudnienia jako pracyw szczególnych warunkach przesądza nie nazwa stanowiska, użyta przez pracodawcę w świadectwie pracy odpowiadająca lub nieodpowiadająca nomenklaturze zawartej w rozporządzeniu wykonawczym właściwego ministra, lecz pozytywna weryfikacja dokumentu pod kątem zgodności rzeczywiście wykonywanej przez pracownika pracy z ustawowymi wymaganiami.
Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie stwierdzić należy, iż postępowanie dowodowe przeprowadzone w niniejszej sprawie wykazało, żeS. K.w spornym okresie był zatrudniony w szczególnych warunkach uprawniających do ubiegania się o świadczenie emerytalne z tytułu zatrudnienia w tych warunkach.
Należy podkreślić, iż praca kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 ton, jak również kierowcy ciągnika zgodnie z działem VIII, poz. 2 i 3 Wykazu A rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku jest zatrudnieniem w szczególnych warunkach.
Uwzględniając powyższy sporny okres zatrudnienia tj. od dnia 12 kwietnia 1976 roku do dnia 24 grudnia 1981 roku łącznie z dotychczas uznanym w wymiarze 12 lat 8 miesięcy i 1 dnia należy wskazać, że łączny staż pracyS. K.w warunkach szczególnych wyniósłby ponad wymagane ustawą 15 lat.
Reasumując Sąd uznał, iż wnioskodawca udowodnił ponad 15 – letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach, udowodnił na dzień 1.01.1999 roku, ogólny staż pracy wynoszący powyżej 25 lat, jak również ukończył 60 lat.
Dlatego Sąd zmienił zaskarżoną decyzję z 14.09.2012r. i przyznałS. K.prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach od 1 sierpnia 2012 roku, tj. od spełnienia łącznie wszystkich przesłanek emerytalnych, przy czym Sąd oddalił odwołanie od decyzji z dnia 23 lipca 2012 roku, bowiem skarżący nie spełniał na tę datę obowiązującego wówczas warunku rozwiązania stosunku pracy.
Ponadto, stosownie do treści art. 118 ust. 1a wyżej powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Sąd orzekł o nieponoszeniu odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, ponieważ dopiero postępowanie dowodowe przeprowadzone przed sądem, w tym zeznania świadków, stanowiły podstawę wydania wyroku.
O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na mocyart. 98 § 1 k.p.c.oraz§ 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
Z tych wszystkich powodów orzeczono jak w sentencji na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.