Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 265/12
Data wyroku: 2012-10-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Stanisław Rączkowski, Barbara Krameris, Edward Stelmasik
Słowa kluczowe: Przestępstwo Przeciwko Obrotowi Gospodarczemu
Podstawa prawna: artr. 296 § 1 k.k.

Sygn. akt II AKa 265/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 października 2012 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący:

SSA Barbara Krameris (spr.)

Sędziowie:

SSA Edward Stelmasik
SSA Stanisław Rączkowski

Protokolant:

Anna Turek

przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Ludwika Uciurkiewicza
po rozpoznaniu w dniu 9 października 2012 r.
sprawyM. J. (1)
oskarżonego zart. 296 §1 k.k.iart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
M. Ś.oskarżonego zart. 296 § 1 k.k.iart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.
na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora i oskarżyciela posiłkowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze
z dnia 30 maja 2012 r. sygn. III K 93/11

I
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok wobec oskarżonychM. J. (1)iM. Ś.;

II
stwierdza, że koszty postępowania odwoławczego związane z apelacją prokuratora ponosi Skarb Państwa, a wydatki poniesione przez oskarżyciela posiłkowego w tym postępowaniu ponosi ten oskarżyciel.

UZASADNIENIE
M. J. (1)został oskarżony o to, że :
od lutego do kwietnia 2002 r. wJ., działając w warunkach czynu ciągłego wspólnie i w porozumieniu zM. Ś.pełniąc funkcję prezesa zarządu(...) spółka z o.o.i z tego tytułu posiadając obowiązek zajmowania się sprawami majątkowymi wskazanego podmiotu gospodarczego przekroczył swe uprawnienia przywłaszczając wskazane niżej kwoty w ten sposób, że regulował należnościprzedsiębiorstwa (...) spółka cywilnaoraz(...)(...) Sklep Hurtownia (...)ze środków należących do(...) spółka z o.o.w łącznej wysokości 303.090,16 zł przekazując:
- w dniu 13 lutego 2002 r. kwotę 10.000 zł,
- w dniu 15 lutego 2002 r. kwotę 4.458,16 zł,
- w dniu 21 lutego 2002 r. kwotę 10.000 zł,
- w dniu 4 marca 2002 r. kwotę 6.028,96 zł,
- w dniu 4 marca 2002 r. kwotę 3.503,29 zł,
- w dniu 7 marca 2002 r. kwotę 24.643,72 zł,
- w dniu 7 marca 2002 r. kwotę 53.794,18 zł,
- w dniu 8 marca 2002 r. kwotę 5.000 zł,
- w dniu 8 marca 2002 r. kwotę 5.000 zł,
- w dniu 12 marca 2002 r. kwotę 23.556,51 zł,
- w dniu 14 marca 2002 r. kwotę 7.500 zł,
- w dniu 15 marca 2002 r. kwotę 3.428,08 zł,
- w dniu 18 marca 2002 r. kwotę 3.000 zł,
- w dniu 22 marca 2002 r. kwotę 12.683,78 zł,
- w dniu 25 marca 2002 r. kwotę 7.771,20 zł,
- w dniu 26 marca 2002 r. kwotę 6.758,50 zł,
- w dniu 3 kwietnia 2002 r. kwotę 10.000 zł,
- w dniu 12 kwietnia 2002 r. kwotę 23.816,98 zł,
- w dniu 12 kwietnia 2002 r. kwotę 7.427,84 zł,
- w dniu 12 kwietnia 2002 r. kwotę 23.816,51 zł,
- w dniu 15 kwietnia 2002 r. kwotę 20.965,42 zł,
- w dniu 16 kwietnia 2002 r. kwotę 10.000 zł,
- w dniu 18 kwietnia 2002 r. kwotę 16.054,17 zł,
- w dniu 19 kwietnia 2002 r. kwotę 13.270,11 zł,
- w dniu 22 kwietnia 2002 r. kwotę 13.652,71 zł,
- w dniu 24 kwietnia 2002 r. kwotę 6.073,46 zł,
- w dniu 24 kwietnia 2002 r. kwotę 7.130,93 zł,

jako zapłatę za towar pobrany w(...) Składach Budowlanych (...)przez(...) spółka cywilnaoraz(...)(...) Sklep Hurtownia (...), działając na szkodę(...) spółka z o.o.w upadłości;
tj. o czyn zart. 296 § 1 k.k.iart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 §2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.

M. Ś.został oskarżony o to, że :
od lutego do kwietnia 2002 r. wJ., działając w warunkach czynu ciągłego wspólnie i w porozumieniu zM. J. (1)pełniąc funkcję prezesa zarządu(...) spółka z o.o.i z tego tytułu posiadając obowiązek zajmowania się sprawami majątkowymi wskazanego podmiotu gospodarczego, przekroczył swe uprawnienia przywłaszczając wskazane niżej kwoty w ten sposób, że regulował należnościprzedsiębiorstwa (...) spółka cywilnaoraz(...)(...) Sklep Hurtownia (...)ze środków należących do(...) spółka z o.o.w łącznej wysokości 303.090,16 zł przekazując:
- w dniu 13 lutego 2002 r. kwotę 10.000 zł,
- w dniu 15 lutego 2002 r. kwotę 4.458,16 zł,
- w dniu 21 lutego 2002 r. kwotę 10.000 zł,
- w dniu 4 marca 2002 r. kwotę 6.028,96 zł,
- w dniu 4 marca 2002 r. kwotę 3.503,29 zł,
- w dniu 7 marca 2002 r. kwotę 24.643,72 zł,
- w dniu 7 marca 2002 r. kwotę 53.794,18 zł,
- w dniu 8 marca 2002 r. kwotę 5.000 zł,
- w dniu 8 marca 2002 r. kwotę 5.000 zł,
- w dniu 12 marca 2002 r. kwotę 23.556,51 zł,
- w dniu 14 marca 2002 r. kwotę 7.500 zł,
- w dniu 15 marca 2002 r. kwotę 3.428,08 zł,
- w dniu 18 marca 2002 r. kwotę 3.000 zł,
- w dniu 22 marca 2002 r. kwotę 12.683,78 zł,
- w dniu 25 marca 2002 r. kwotę 7.771,20 zł,
- w dniu 26 marca 2002 r. kwotę 6.758,50 zł,
- w dniu 3 kwietnia 2002 r. kwotę 10.000 zł,
- w dniu 12 kwietnia 2002 r. kwotę 23.816,98 zł,
- w dniu 12 kwietnia 2002 r. kwotę 7.427,84 zł,
- w dniu 12 kwietnia 2002 r. kwotę 23.816,51 zł,
- w dniu 15 kwietnia 2002 r. kwotę 20.965,42 zł,
- w dniu 16 kwietnia 2002 r. kwotę 10.000 zł,
- w dniu 18 kwietnia 2002 r. kwotę 16.054,17 zł,
- w dniu 19 kwietnia 2002 r. kwotę 13.270,11 zł,
- w dniu 22 kwietnia 2002 r. kwotę 13.652,71 zł,
- w dniu 24 kwietnia 2002 r. kwotę 6.073,46 zł,
- w dniu 24 kwietnia 2002 r. kwotę 7.130,93 zł,

jako zapłatę za towar pobrany w(...) Składach Budowlanych (...)przez(...) spółka cywilnaoraz(...)(...) Sklep Hurtownia (...), działając na szkodę(...) Spółka z o.o.w upadłości,
tj. o czyn zart. 296 § 1 k.k.iart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.

Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 30 maja 2012 r. uniewinnił oskarżonychM. J. (1)iM. Ś.od popełnienia zarzucanych im czynów.
Na podstawieart. 632 pkt 2 k.p.k.kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.
Powyższy wyrok zaskarżyli Prokurator Rejonowy w Jeleniej Górze oraz oskarżyciel posiłkowy(...) Spółka z o.o.
Prokurator Rejonowy w Jeleniej Górzena podstawieart. 425 k.p.k.,444, art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k.zarzucił:
- obrazę prawa procesowegoart. 424 § 1 pkt 1 k.p.k.mającą wpływ na treść orzeczenia poprzez nie ustosunkowanie się w pisemnych motywach wyroku do opinii biegłego z zakresu księgowości, zaniechanie dokonania oceny pod kątem wpływu na ustalenia faktyczne:
a) przedstawionych przezM. G.stanów kont rozrachunkowych podmiotów powiązanych personalnie zM. J. (2)iM. Ś.,
b) zeznań świadkaM. G..
- błąd ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający wpływ na jego treść wyrażający się w pominięciu przy konstrukcji stanu faktycznego w sprawie wniosków wysnutych przez biegłego z zakresu księgowości odnośnie stanu wartości majątku(...) spółka z o.o.w roku 2001, 2002, stanu pasywów w tych latach tego podmiotu jego zwiększenia do 86,7 % na koniec roku 2002, nie uwzględnienie tych okoliczności przy ocenie relacji oskarżonych co w konsekwencji doprowadziło do przedwczesnego wniosku o istnieniu porozumień kompensacyjnych i uniewinnieniu oskarżonych od dokonania zarzucanego im czynu.
Na zasadzieart. 437 § 2 k.p.k.wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Jeleniej Górze.
Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowegopowołując się na przepisyart. 438 pkt 2 k.k.iart. 438 pkt 3 k.p.k.zarzucił:
I. obrazę przepisów postępowania w postaciart. 4 k.p.k.,7 k.p.k.,art. 92 k.p.k.iart. 410 k.p.k.mające wpływ na treść zaskarżonego wyroku poprzez nie wzięcie pod uwagę okoliczności przemawiających na niekorzyść oskarżonych w zakresie decyzji o dokonaniu przelewów z konta poszkodowanego, a które przyniosły oczywistą szkodę majątkową, oparcie orzeczenia wyłącznie na wyjaśnieniach oskarżonych, z pominięciem faktycznych wyjaśnień członków rady nadzorczejA. Ł.iJ. F.oraz biegłej sądowej, tj. podaniem w wyroku rzekomych wyjaśnień tych świadków, które faktycznie nie miały miejsca.
II. obrazę przepisów postępowania, tj.art. 167 k.p.k.mającą wpływ na treść orzeczenia, a polegająca na zaniechaniu przeprowadzenia przez Sąd dowodów w postaci towarów sprzedanych przez oskarżonych na rzecz poszkodowanego, a znajdujących się w magazynie przyul. (...)celem ustalenia, czy te materiały pochodzą z transakcji z oskarżonymi, a tym samym ustalenie szkody poniesionej przez(...) Sp. z o.o., ewentualnie o ustalenie stawki procentowej upustu na wyprzedaż towaru po zamknięciu działalności (hurtowni) celem ustalenia wielkości szkody majątkowej.
III. obrazę prawa materialnego w postaciart. 296 k.k.poprzez dokonanie błędnej wykładni, tj. mimo iż transakcje sprzedaży towarów na rzecz poszkodowanego z prywatnych podmiotów dokonano z naruszeniemart. 210 k.s.h., które wykreowały wierzytelności do potrącenia, to Sąd I instancji uznał, że nie doszło do wyczerpania znamiona czynu zart. 296 k.k., w postaci „Nadużycie udzielonych uprawnień (czy sprzedaż towaru, a następnie przelewy były zgodne z prawem i interesem mocodawcy)”. Również sąd pominął znamię „powinność oskarżonych jako zarząd”, tzn. analizował dbałość o majątek prywatnych firm oskarżonych zamiast o majątek poszkodowanego.
IV. nie dokonania ustaleń, czy czyn oskarżonych wyczerpuje znamiona przepisuart. 296 k.k., co w połączeniu z w/w błędną wykładnią tego przepisu sprawia, iż nie doszło do ustalenia znamiona „wyrządzenie szkody majątkowej”. Tym samym Sąd Okręgowy nie był w stanie dokonać poprawnej subsumcji, a faktycznie ustalony wyrywkowo stan faktyczny poddał ocenie przez pryzmat subiektywnych odczuć nieprzedsiębiorcy a nie Sądu Karnego.
Stawiając powyższe zarzuty w myślart. 437 § 1 k.p.k.wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w całości i przekazanie przedmiotowej sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

W piśmie procesowym zatytułowanym „Apelacja” Prezes(...), wskazał na analogiczne zarzuty szeroko je motywując, rozwijając problem naruszenia przez oskarżonychart. 210 § 1 k.s.h.i w konsekwencji braku podstaw do zastosowania potrącenia wobec bezprawnej wierzytelności.
W piśmie procesowym z dnia 7 października 2012 r., pokrzywdzony podtrzymał stanowisko o wykreowaniu przez oskarżonych fikcyjnych wierzytelności do potrącenia, skutkiem czego nastąpiła szkoda.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacje nie zasługują na uwzględnienie.
Głównym zarzutem stawianym w apelacji prokuratora był zarzut obrazy prawa procesowegoart. 424 § 1 k.p.k.polegający na nieustosunkowaniu się przezSąd meritido opinii biegłego z zakresu księgowości, zeznańM. G.w zakresie stanu kont podmiotów powiązanych z oskarżonymi. Z tego wyprowadził skarżący zarzut błędu w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść orzeczenia, a w szczególności na przedwczesne wnioskowanie o istnieniu porozumień kompensacyjnych.
W świetle powyższych zarzutów stwierdzić należy, że podstawa odwoławcza zart. 438 pkt 2 k.p.k.ma zastosowanie wówczas, gdy stwierdzone uchybienie procesowe było na tyle istotne, że mogło mieć wpływ na treść orzeczenia. Wpływ danego uchybienia na treść orzeczenia zależy bardzo ściśle od realiów sprawy.
Przyjmując, że pisemne uzasadnienie w przedmiotowej sprawie nie jest bardzo szczegółowe, to zważywszy na przyjętą przez Sąd Okręgowy koncepcję o braku podstaw do skazania oskarżonych za przestępstwo nadużycia zaufania i przywłaszczenie mienia, jakiekolwiek naruszenieart. 424 §1 k.p.k.nie ma wpływu na treść wyroku. Istotę rozstrzygnięcia o uniewinnieniu oskarżonych stanowiło bowiem ustalenie o powstaniu wierzytelności międzySpółką z o.o. (...)a podmiotami gospodarczymi, które wcześniej prowadzili oskarżeni, tj.Spółkę cywilną (...)oraz(...)(...) Sklep Hurtownia (...), wynikające z nabycia przez Spółkę z o.o. zarządzaną przez oskarżonychM. J. (1)iM. Ś.towarów z wyżej wymienionych podmiotów stanowiących ich własność. Zdaniem Sądu Okręgowego przejęcie mienia na rzecz Spółki z o.o. uprawniało oskarżonych do zastosowania kompensacji i uregulowania zobowiązań wobec(...) Składów BudowlanychwW.zaciągniętych przezSpółkę Cywilną (...).
Zasadniczym zatem problemem do rozstrzygnięcia w sprawie było ustalenie czy oskarżeninadużyli uprawnieńprzy podejmowaniu decyzji o uregulowaniu swoich długów ze środkówSpółki z o.o. (...)oraz czy spowodowali tym działaniemznaczną szkodęSpółce z o.o. (...).
Ustalenia faktyczne w tym zakresie są niezbędne z racji koniecznych znamion przestępstwa nadużycia zaufania zart. 296 § 1 k.k., które im zarzucono.
W kontekście apelacji oskarżyciela posiłkowego stwierdzić należy, że akt oskarżenia w opisie czynu na temat przekroczenia uprawnień przez oskarżonych zawiera wyłącznie zachowanie polegające na regulowaniu należnościSpółce Cywilnej (...), ze środków należących doSpółki z o.o (...). Nie zawiera natomiast innych działań poprzedzających spłatę zobowiązań na rzecz(...)w tym nabycia towarów z własnych podmiotów. Nie mniej jednak te działania są ściśle związane z decyzją o zapłacie za towar(...) Składom Budowlanymw okresie od 13 lutego 2002 r. do 24 kwietnia 2002 r. Muszą więc być poddane analizie, gdyż skutki podejmowanych czynności mają znaczenie tak dla ustaleń o nadużyciu uprawnień jak i wyrządzeniu szkody w aspekcie czynu zart. 296 § 1 k.k.
Lektura akt nie pozostawia wątpliwości co do ścisłych związków między oskarżonymiM. J. (1),M. Ś.a pełnomocnikiem oskarżyciela posiłkowego tj.Spółki z o.o. (...)w osobieM. G.. Świadczy o tym ustalony przez Sąd Okręgowy ciąg zdarzeń występujących w działalności gospodarczej tych osób.
W 2000 roku oskarżeniM. J. (1)iM. Ś.byli z inną osobą wspólnikamispółki cywilnej (...). Równocześnie oskarżonyM. Ś.prowadził własną działalność gospodarczą w postaciSklepu Hurtowi (...)z siedzibą wJ.. Oba te podmioty zajmowały się hurtową sprzedażą materiałów budowlanych.
W kwietniu 2000 rokuSpółka Cywilna (...)zawarła umowę pożyczki 1 mln zł zZakładami (...) S.A.wJ., reprezentowaną przezM. G.. Zabezpieczeniem tej pożyczki była umowa przewłaszczenia towaru na towarze pożyczkobiorcy w wysokości 150 % wartości pożyczki (w rozliczeniu na kolejne cztery transze).
Po utworzeniu w dniu 14 grudnia 2000 roku przezZakłady (...) S.A.(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąprezesem zarządu spółki zostałM. G., a przewodniczącym Rady Nadzorczej został oskarżonyM. J. (1). Od dnia 15 września 2001 roku na prezesa zarządu Rada Nadzorcza powołałaM. J. (1), a na wiceprezesa zarząduSpółki z o.o. (...). Byli oni upoważnieni do reprezentowaniaspółki z o.o. (...)na zewnątrz oraz do zawierania w jej imieniu umów.
Poza sporem są okoliczności ustalone przez Sąd Okręgowy dotyczące przejęcia długu w wysokości 1 mln zł przez(...) Sp. z o.o.odSpółki cywilnej (...)– dokonanego za zgodą Walnego Zgromadzenia Wspólników(...) spółki z o.o.Warunkiem przyjęcia długu przez nowy podmiot było zakupienie przezSpółkę z o.o. (...)odSpółki cywilnej (...), towarów handlowych za kwotę co najmniej 1 mln zł z dokonaniem następnie potrącenia wzajemnych wierzytelności (tzn. długu wynikającego z zakupu towarów z kwotą wierzytelności wynikającą z przejętego długu).
Rzeczywiście w dniu 17 września 2001 rokuSpółka z o.o. (...)zgodnie z uchwałą z dnia 15 września 2001 r., dokonała zakupu towarów odSpółki cywilnej (...)na kwotę 1.281.163,80 zł. W dniu 30 września 2001 roku na mocy uchwały Walnego Zgromadzenia WspólnikówSp. z o.o. (...), zawarto umowę przewłaszczenia towarów pomiędzySp. z o.o. (...)reprezentowaną przez oskarżonych aZakładami (...) S.A.reprezentowanymi przez dwóch członków zarządu (w tym Prezesa). Celem umowy przewłaszczenia było zabezpieczenie wierzytelności w wysokości 1 mln zł wynikającej z umowy przejęcia długu z dnia 15 września 2001 roku.
Istotą postępowania karnego prowadzonego w stosunku do oskarżonychM. J. (1)iM. Ś.pełniących odpowiednio funkcje Prezesa zarządu i Wiceprezesa zarząduSpółki z o.o. (...), nie są ich działania związane z ową pożyczką, przejęciem długu, zawieraniem umowy przewłaszczenia towaru, bo te czynności są udokumentowane, a treść umów nie nasuwa wątpliwości, co do przestrzegania przepisów prawa, a w szczególności przepisówKodeksu spółek handlowych.
Prawnokarnej ocenie należało poddać dalsze działania oskarżonych, jako zarządzających spółką, prowadzące do uregulowania należnościspółki cywilnej (...)oraz(...)(...) Sklep Hurtownia (...)ze środków należących do(...) Spółka z o.o.– w łącznej wysokości 303.090,16 zł.
Sąd Okręgowy ustalił, że w okresie od września 2001 roku do lutego 2002 rokuSpółka z o.o. (...)kupiła odspółki cywilnej (...)oraz odPrzedsiębiorstwa Sklep Hurtownia (...), wszystkie towary o łącznej wartości około 2.500.000 zł. Z tych faktów Sąd orzekający wywiódł wniosek o uprawnieniu oskarżonych, jako członków zarządu spółki z o.o. do stosowania kompensacji, wierzytelności. W praktyce – zdaniem sądu – przejęcie towarów z podmiotów gospodarczych należących wcześniej do tych oskarżonych uprawniało ich do spełniania zobowiązań Spółki cywilnej i Hurtowni przezSpółkę z o.o. (...)– wobec(...) Składów Budowlanych.
Odejmując wartość towarów zakupionych na poczet zabezpieczenia przejętej pożyczki 1 mln zł, tj. kwoty ok. 1.300.000 zł pozostaje około 1.700.000 zł jako kwota zakupu pozostałych towarów z podmiotów gospodarczych należących wcześniej do oskarżonych. Rozważenia wymagała zatem legalność tych działań na gruncieart. 210 § 1 k k.s.h., czemu Sąd Okręgowy nie poświęcił większej uwagi. Słusznie zauważa oskarżyciel posiłkowy w apelacji, że Sąd orzekający w ostatnim zdaniu uzasadnienia powołał przepisart. 210 § 1 k.s.h.nie zastanawiając się nad wagą naruszenia go przez oskarżonych.
Sąd meritiuznał, że z samego faktu przejęcia towarów o takiej wartości, wynikało uprawnienie oskarżonych do regulowania zobowiązań na rzecz(...) Składów Budowlanych, zaciągniętych przez podmioty gospodarcze, które wcześniej prowadzili. Jednocześnie Sąd Okręgowy zaniechał szerszych rozważań zachowania oskarżonych pod kątem znamion czynu zart. 296 §1 k.k.Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji nie dopatrzył się w działaniu oskarżonych nadużycia uprawnień, akcentując, żeZakłady (...) S.A.znały działalność oskarżonych, choćby ze ścisłych relacji osób uczestniczących w Radzie Nadzorczej, księgowości i związków zM. G.. Zarazem Sąd Okręgowy uznał zachowanie oskarżonych za racjonalne powołując się na umowę oskarżonych zZakładami (...) S.A.o regulowaniu wcześniejszych zobowiązań oskarżonych (dotyczącychspółki cywilnej (...)iprzedsiębiorstwa Sklep Hurtownia (...)) wobec(...) Składów Budowlanych, co wynikało z kontekstu sytuacyjnego i wzajemnych relacji.
Między innymi sąd wskazał na zeznaniaU. P.– prowadzącej księgowość Spółki z o.o. w siedzibieZakładów (...) S.A., a co za tym idzie na jawność działania oskarżonych. Bez względu na to w jakim stopniu główny udziałowiec spółki z o.o. posiadał wiedzę na temat działalności zarządu spółki, nie ma wątpliwości, że ciałem właściwym jest tu Rada Nadzorcza lub Walne Zgromadzenie Wspólników. Wobec negowania przez oskarżyciela posiłkowegoM. G.– przedstawicielaZakładów (...) S.A.głównego i jedynego udziałowcaSpółki z o.o. (...), okoliczności dotyczących przyzwolenia na zakup towarów przezSpółkę z o.o. (...), sprawdzenie okoliczności dotyczących legalności zakupu towarów od podmiotów gospodarczych oskarżonych przez kolejną spółkę z o.o., którą zarządzali, jest konieczne. Dwoistość działalności oskarżonych i konflikt interesów jest oczywisty. Przepisykodeksu spółek handlowychtakie sytuacje przewidziały, co znalazło wyraz w odpowiednich uregulowaniach.
Nie ulega bowiem wątpliwości, że oskarżeni z naruszeniemart. 210 § 1 k.s.h.zawierali umowy „ze sobą”, nie korzystając z opinii Rady Nadzorczej lub Walnego Zgromadzenia Wspólników – mimo, że przestrzegali tych procedur przy działaniach związanych z przejęciem długu (o czym była mowa na wstępie). Należy zatem rozważyć skutki naruszeniaart. 210 § 1 k.s.h., a następnie dokonać analizy znamion typu czynu zart. 296 § 1 k.k.
Zgodnie z poglądem wyrażanym w orzecznictwie jak i doktrynie, celem przepisuart. 210 § 1 k.s.h.jest ochrona interesów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a pośrednio także jej wspólników i wierzycieli na wypadek konfliktu interesów, który może ujawnić się w sytuacji gdy członek zarządu zawiera umowę „z samym sobą”, a więc w sytuacji gdy po obu stronach umowy występują te same osoby. Możliwa w takim wypadku kolizja została rozstrzygnięta na korzyść spółki.
Przejawem prymatu ochrony interesu spółki nad prywatnym interesem członka jej zarządu jest takżeart. 209 k.s.h.nakazujący członkowi zarządu wstrzymanie się od udziału w rozstrzyganiu spraw w przypadku sprzeczności interesów spółki z jego interesami lub interesami osób mu bliskich.
Natomiastart. 210 § 1 k.s.h.ogranicza prawo reprezentacji spółki przez zarząd w razie zawierania umowy między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim. Przepis ten nie różnicuje czynności prawnych, wobec czego dotyczy wszystkich umów między spółką a członkiem zarządu, bez względu na to czy mają związek z funkcją pełnioną przez niego w zarządzie spółki. Ochrona polega w tym wypadku na wyeliminowaniu możliwości działania członka zarządu w podwójnej roli i reprezentanta interesów spółki i reprezentanta interesów własnych, dzięki czemu zapobiega przed nadużyciami, do jakich mogłoby dojść w związku z kierowaniem się przez członka zarządu interesem własnym, pozostającym w sprzeczności z interesem spółki. Nie jest przy tym konieczne, aby sprzeczność interesów rzeczywiście występowała. Wystarczy potencjalna kolizja interesów (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 marca 2010 r., IV CSK 413/09; wyrok Sądu Najwyższego z 18 sierpnia 2005 r., V CK 103/05; niepubl. V CK 104/05).
Regulacja ograniczająca prawo reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez zarząd dotyczy – jak wynika zart. 210 § 1 k.s.h.– umów, w których członek zarządu występuje w charakterze strony.
Sąd Okręgowy nie rozważał problemu sankcji dokonania czynności prawnej w imieniu osoby prawnej w charakterze jej organu bez kompetencji do tego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się na bezwzględną nieważność takiej czynności na podstawieart. 58 § 1 k.c.(zob. np. orz. Sądu Najwyższego z 6.03.1991 r., III CZP 8/91; OSNCP 1991, nr 7, poz. 94; z dnia 3.03.2005 r., II CK 409/04, OSNC 2006, nr 2, poz. 33).
Występuje też ugruntowany już nurt przeciwny prezentowany w judykaturze, gdzie Sąd Najwyższy opowiada się za dopuszczalnością potwierdzenia na podstawieart. 103 k.c.umowy zawartej przez niemający wymaganej kompetencji organ osoby prawnej (zob. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 30 maja 1990 r., III CZP 8/90).
W niniejszej sprawie główny i jedyny udziałowiecspółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...)tj.Zakłady (...) S.A., nie zaakceptował działań prezesa i wiceprezesa zarządu spółki, tj. oskarżonychM. J. (1)iM. Ś.. Uznał za zbędne i gospodarczo nieuzasadnione przejęcie przez tę spółkę towarów należących do oskarżonych.
Jednocześnie oskarżyciel posiłkowy zakwestionował wartość zakupionych przez oskarżonych jako członków zarządu spółki towarów na kwotę ponad 1,5 mln zł. Dokonując wywodów na temat utraty wartości towarów na przestrzeni czasu jaki upłynął od ich pierwotnego nabycia przezSpółkę cywilną (...)lub przezSklep-Hurtownię (...)do czasu zakupu przezSpółkę z o.o. (...)przyjął, iż wartość towaru nie przekroczyła 525 tys. ZdaniemM. G.jest to kwota fikcyjnych wierzytelności wykreowanych przez oskarżonych.

W świetle powyższego Sąd Apelacyjny stwierdza, co następuje.

Poza sporem jest, że przejęcie przez oskarżonych w imieniuSpółki z o.o. (...)towarów z należących do nich wcześniej podmiotów gospodarczych zostało dokonane z obraząart. 210 § 1 k.s.h.Ten fakt zauważył Sąd Okręgowy. Dla potrzeb postępowania karnego nie ma znaczenia rozstrzygającego czy taka umowa obarczona jest bezwzględną nieważnością. Można jedynie uznać, że oskarżeni przejęli towar na rzecz spółki z o.o. z naruszeniem prawa, z czego wywiedli uprawnienie do spłaty środkami spółki z o.o. własnych zobowiązań zaciągniętych przezSpółkę cywilną (...)–Hurtownię (...).
Bez względu na nieprecyzyjność opisu czynu zawartego w akcie oskarżenia przez pominięcie okoliczności przejęcia towarów z naruszeniem prawa na kontoSpółki z o.o. (...), nie ulega wątpliwości, że regulowanie zobowiązań nienależących do spółki z o.o. jest ściśle związane z nabywaniem owych towarów (od własnych podmiotów) i pozostaje w ciągu przyczynowo-skutkowym przy ocenie zachowania oskarżonych na gruncie przestępstwa zart. 296 § 1 k.k.
Nadużycie uprawnień, o jakim stanowiart. 296 § 1 k.k.może polegać zarówno na zachowaniu się przekraczającym formalnie przyznane kompetencje jak i na zachowaniu się mieszczącym formalnie w ramach posiadanych przez sprawcę uprawnień, lecz stanowiącym niezgodne lub wręcz przeciwne celowi tych kompetencji posługiwanie się nimi (zob. O. Górniok, Ustawa o ochronie obrotu gospodarczego). Nadużycie uprawnień obejmuje także te sytuacje, w których zachowanie się sprawcy należy do zakresu przyznanych mu kompetencji, lecz w danym konkretnym wypadku nie istniały podstawy do jego podjęcia, nie miało ono dostatecznego uzasadnienia. W literaturze i orzecznictwie wskazuje się na dookreślające treść uprawnień reguły dobrego gospodarowania (por. wyrok SN z 2.04.2004 r., IV KK 25/04 OSN w spr. Karnych 2004, poz. 668, s. 369).
Nadużycie uprawnień może oznaczać szczególnie wadliwy, z punktu widzenia racjonalnego gospodarza wybór celów, środków lub sposobów zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą.
In concretowybór celu działania jest szczególnie powiązany z prywatnymi interesami majątkowymi oskarżonych. Mając na względzie fakt niezachowania wymogów określonych wKodeksie spółek handlowychco do zawierania umów „ze sobą” regulowania zobowiązań własnych bez zgody właściciela Spółki z o.o. (bez zgody Rady Nadzorczej), jak też mając na uwadze okoliczności poprzedzające te decyzje, trudności w pełnej likwidacji swoich podmiotów gospodarczych, Sąd Apelacyjny nie ma wątpliwości co do tego, że obaj oskarżeni nadużyli uprawnień pełniąc funkcję członków Zarządu Spółki z o.o. (prezesa i wiceprezesa). Rację ma oskarżyciel posiłkowy gdy twierdzi, że oskarżeni nie zachowali się jak dobry gospodarz, menadżer, ale zadbali o własne interesy. Nie może być więc wątpliwości, że takie zachowanie jest nadużyciem uprawnień w rozumieniuart. 296 § 1 k.k.
Jednocześnie wskazać należy, że warunkiemsine qva nonbytu występku nadużycia zaufania zart. 296 § 1 k.k.jest ustalenie, że sprawca poprzez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, wyrządził mocodawcy znaczną szkodę majątkową.
Nominalnie kwota 303.090,16 zł wymieniona w akcie oskarżenia odpowiada pojęciu znacznej szkody majątkowej (art. 115 § 3 k.k.). Rzecz jednak w tym, że poprzez działania oskarżonych (chociaż z naruszeniem prawa –art. 210 § 1 k.s.h.), powstała faktycznie wierzytelność pomiędzySpółką z o.o. (...)a oskarżonymi, bo spółka z o.o. rzeczywiście otrzymała z tytułu sprzedaży towary.
Jak już wyżej wspomniano oskarżyciel posiłkowy kwestionuje wartość towarów nabytych (z naruszeniem prawa) przezspółkę z o.o. (...)jest, że po upływie 10 lat od daty zdarzeń gospodarczych oraz stopniowego zbywania towarów, ustalenie ich dokładnej wartości rynkowej nie jest możliwe. Skarżący nie akceptuje ich ceny księgowej i zapewne w dużej mierze ma rację, zwłaszcza co do towarów niechodliwych, końcówek serii i.t.d. Sam oskarżyciel ich wartość określił na 1/3 wartości ustalonej przez sąd w oparciu o dokumenty księgowe. Abstrahując już od tego, czy niektóre towary były uszkodzone, bo nie potwierdzają tego świadkowie, można przyjąć, że realna ich wartość opiewa na nie mniej niż 525 tys. zł – zgodnie ze stanowiskiem oskarżyciela posiłkowego. Przyjęcie, że w tej wysokości zaistniała wierzytelność oskarżonych wobecSpółki z o.o. (...)zrealizowanie przelewów na kwotę 303.090,16 zł z tytułu zapłaty za towar pobrany przezSpółkę cywilną (...)–Hurtownię (...), nadawało się do kompensacji.
To zaś oznacza, że brak jest znamienia ustawowego wyrządzenia znacznej szkody, bez którego nie może być mowy o przypisaniu oskarżonym występku zart. 296 § 1 k.k.Nie wchodzi również w rachubę przestępstwo przywłaszczenia mienia znacznej wartości zart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.W tym ostatnim zakresie nie ma apelacji, a Sąd Okręgowy omówił w dostatecznym stopniu ten typ czynu.
Z tych przyczyn zaskarżony wyrok – jako merytorycznie trafny – podlegał utrzymaniu w mocy.
Konsekwencją tego jest stwierdzenie, że koszty postępowania odwoławczego związane z apelacją prokuratora ponosi Skarb Państwa, a wydatki poniesione przez oskarżyciela posiłkowego w tym postępowaniu ponosi ten oskarżyciel (art. 636 § 2 k.p.k.).