Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 125/13
Data wyroku: 2013-04-17 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Katarzyna Powalska, Przemysław Majkowski, Antoni Smus
Teza: Wniosek o egzekucję kontaktów rodziców z dzieckiem, złożony po 13 sierpnia 2011 r., powinien być rozpoznany w ramach postępowania nieprocesowego (sprawy dotyczące wykonywania kontaktów z dzieckiem uregulowanego w art. 598 ze znaczkiem 15 - art. 598 ze znaczkiem 21 kpc, nawet w sytuacji wskazania, we wniosku niewłaściwej podstawy prawnej).

Sygn. akt I Ca 125/13

POSTANOWIENIE
Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSO Antoni Smus
Sędziowie SSO Katarzyna Powalska
SSO Przemysław Majkowski
Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 r. w Sieradzu
na rozprawie sprawy
z wnioskuJ. J.
z udziałemR. S.
o egzekucję świadczeń niepieniężnych
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Łasku
z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt III RCo 1/12

postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Łasku pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowanie apelacyjnego.

Sygn. akt Ca 125/13

UZASADNIENIE
We wniosku skierowanym do Sądu Rejonowego w Łasku wierzycielJ. J.wnosił o zobowiązanie dłużniczkiR. S.do wykonywania wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu Wydział I Cywilny z 10 maja 2010 r., sygn. akt I 1 C 657/09 w zakresie dotyczącym jego kontaktów z małoletnim synem stronS. J.poprzez wymierzenie dłużniczceR. S.kary grzywny.
DłużniczkaR. S.wnosiła o oddalenie wniosku.
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Łasku oddalił wniosek wierzyciela oraz nie obciążając go kosztami postępowania.
Powyższe orzeczenie zapadło na podstawie następujących ustaleń i wniosków:
Sąd Okręgowy w Sieradzu wyrokiem z 10 maja 2012 r., wydanym w sprawie I 1 C 657/09, rozwiązał przez rozwód związek małżeńskiJ. J.iR. J.a także ustalił, żeJ. J.będzie kontaktował się z synemS. J.w miejscu zamieszkania jego matki w każdą środę w godzinach od 17 do 19.30, z możliwością zabierania dziecka poza miejsce jego zamieszkania, będzie zabierał syna do siebie na każdy drugi i czwarty weekend miesiąca, poczynając od godz. 10 do niedzieli do godz. 18 oraz będzie miał prawo spędzenia z synem jednego dnia Świąt Bożego Narodzenia i Świąt Wielkanocnych.
Od maja 2012 r. wierzyciel nie jest wpuszczany na teren nieruchomości, gdzie mieszka syn stron z matką. W miesiącu czerwcu syn stron nie był obecny w czasie, kiedy miały się odbyć jego widzenia z ojcem, natomiast 27 czerwca 2012 r. wierzyciel nie został wpuszczony na teren posesji gdzie przebywa jego dziecko.
11 lipca 2012 r. w miejscu zamieszkania dłużniczki, miała miejsce interwencja policji, ponieważ wierzyciel po raz kolejny nie mógł spotkać się z synem.
Obecnie wierzycielJ. J.nie jest wpuszczany do domu, w którym mieszka jego syn , ponieważ rodzice dłużniczkiB. S.iA. S.nie wyrażają zgody na obecność ich byłego zięcia na terenie ich nieruchomości położonej w miejscowościP..
W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że wierzyciel wykazał, że od maja 2012 r. jego kontakty z dzieckiem nie są wykonywane zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Sieradzu w sprawie I 1 C 657/09. Pomimo takiej konstatacji Sąd a quo stwierdził, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ wierzyciel jako podstawę prawną swojego roszczenia w przedmiocie „ukarania dłużniczki grzywną” wskazałart. 1051 k.p.c..
Sąd I instancji podniósł, że w aktualnym stanie prawnym (obowiązującym od 13 sierpnia 2011 r. ) przepisy mające na celu wykonanie orzeczenia lub ugody dotyczących kontaktu z dzieckiem zostały uregulowane wart. 59815-59821k.p.c.Przepisy te stanowią lex specialis do przepisów o egzekucji świadczeń niepieniężnych i wyłączają możliwość egzekucji kontaktów z dzieckiem na podstawieart. 1051 k.p.c.. Aktualność straciła też uchwała Sądu Najwyższego z 18 marca 2011 r., III CZP 139/10, OSNC z.11-12/2011), w której wyjaśniono, że postanowienie sądu opiekuńczego określające stałe i powtarzające się kontakty z dzieckiem w obecności osoby wykonującej nad nim pieczę podlega wykonaniu na podstawieart. 1051 k.p.c..
W tym stanie rzeczy wierzyciel nie mógł się skutecznie domagać ochrony swoich praw w oparciu o przepisart. 1051 k.p.c..
Pomimo, że Sąd nie jest związany podstawą prawną żądania, niedopuszczalna była modyfikacja roszczenia wierzyciela, który we wniosku stwierdził wyraźnie, że wnosi o ukaranie dłużniczki grzywną. Jest to środek przymusu określony wart. 1051 k.p.c.i zgodnie zart. 163 § 1 k.p.c.podlega ściągnięciu na rzecz Skarbu Państwa.
Skutkiem niewykonywania bądź niewłaściwego wykonywania przez osobę, pod której pieczą pozostaje dziecko, obowiązków w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, jest natomiast, stosownie do przepisuart. 59815k.p.c.zagrożenie jej nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz osoby uprawnionej.
Przyjęty obecnie model wykonywania kontaktów z dzieckiem różni się znacząco od dotychczasowej możliwości egzekucji kontaktów na podstawie przepisów o egzekucji świadczeń niepieniężnych. Postępowanie uregulowane wart. 59815-59821k.p.c.jest dwuetapowe. Pierwszy etap obejmuje groźbę nakazania zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu. Drugim etapem jest dopiero spełnienie tej groźby i nakazanie zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej po kolejnym wysłuchaniu uczestników postępowania. Odmienny jest zatem tryb postępowania i sankcja przy stwierdzeniu naruszeń.
Wreszcieart. 321 § 1 k.p.c.wyraża kardynalną zasadę wyrokowania dotyczącą przedmiotu orzekania, według , której sad związany jest żądaniem zgłoszonym przez powoda w powództwie. To powód decyduje nie tylko o wszczęciu postępowania , ale także o zakresie rozstrzygnięcia.
Podsumowując swoje rozważania Sąd Rejonowy stwierdził, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy niedopuszczalnym było prowadzenie postępowania i oparcie orzeczenia na przepisachart. 59815i nast. k.p.c..
W apelacji od powyższego orzeczenia wierzyciel zarzucił:
- naruszenie prawa procesowego, tj.art. 321 § 1 k.p.c.poprzez jego bezzasadne zastosowanie, skutkujące oddaleniem wniosku oraz odmówieniem ochrony praw przysługujących wnioskodawcy. Sąd uznał, że jest związany podstawą prawną żądania wnioskodawcy, mimo ustalenia prawidłowego stanu faktycznego i stwierdzenia przez Sąd, że wnioskodawca wykazał, iż od maja 2012 roku jego kontakty z dzieckiem nie są wykonywane przezR. S., zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Sieradzu, I Wydziału Cywilnego, sygn. akt I 1C 657/09, wydanego w dniu 10 maja 2010 roku (uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia k. 3), podczas gdy Sąd nie jest w sposób bezwzględny związany sformułowaniem żądania i może je stosownie zmodyfikować, z tym że musi to uczynić zgodnie z wolą wnioskodawcy, czego Sąd nie uczynił, co więcej odmówił zasadnej ochrony praw przysługujących wnioskodawcy, polegających na kontaktach z synem,
- naruszenie prawa procesowego, tj.art. 233 k.p.c.w zw. z 328§ 2 k.p.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów, skutkujące nie odtworzeniem i pominięciem dowodu z płyty CD, zawierającej nagranie w plikach video rejestrujące sposób przekazywania wnioskodawcy syna w czasie kontaktów z dzieckiem, potwierdzających okoliczność, iż kontakty wnioskodawcy z dzieckiem nie są wykonywane przezR. S.zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Sieradzu, I Wydziału Cywilnego, sygn. akt I 1C 657/09, podczas gdy Sąd zobowiązany jest ocenić wiarygodność i moc dowodów na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału oraz przeprowadzić selekcję dowodów, tj. dokonać wyboru tych, na których się oparł, i ewentualnie odrzucić inne, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co wiąże się z obowiązkiem należytego uzasadnienia orzeczenia, czego Sąd nie uczynił w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnosił o:
1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie co do istoty sprawy, tj. zagrożenie nakazaniaR. S.zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej z tytułu wielokrotnego łamania wyżej wskazanych orzeczeń, uprawniających wnioskodawcę do kontaktów z synem, co zapewni odpowiednią ochronę prawJ. J.,
2.zasądzenie od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.
W odpowiedzi na apelacja dłużniczka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania przed sądem II instancji według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Należy zgodzić się z zarzutem apelacji, iż Sąd Rejonowy dopuścił się naruszeniaart. 321 § 1 k.p.c.poprzez jego bezzasadne zastosowanie. Racje ma bowiem skarżący, że Sąd nie jest w sposób bezwzględny związany sformułowaniem żądania i może je stosownie zmodyfikować, ponieważ priorytet ma wola wnioskodawcy, a w szczególności zgłoszone przez niego roszczenie rozumiane jak uprawnienie do żądania od oznaczonej osoby zachowania się w określony sposób. Jak zgodnie przyjmuje się w literaturze określone w pozwie (wniosku) żądanie jest zindywidualizowane przytoczonymi przez powoda okolicznościami faktycznymi (art. 187 k.p.c.). Natomiast powód zgodnie z zasada iura novit curia nie ma obowiązku przytoczenia podstawy prawnej dochodzonego roszczenia. W związku z tym przyjmuje się co do zasady , że dopuszczalne jest zasądzenie roszczenia wynikającego z faktów przytoczonych przez powoda na innej podstawie prawnej niż wskazana przez niego. (Andrzej Jakubecki –komentarz do art. 321 k.p.c. –system informacji prawnej –Lex)
Powyższe zapatrywanie znalazło też potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego i tak wyroku z 15 kwietnia 2003 r. , V CKN 115/01 , Lex nr 407051) wyjaśniono, ze przyjęcie przez sąd innej podstawy rozstrzygnięcia niż wskazana przez strony nie stanowi wyjścia poza granice żądania, wynikające zart. 321 § 1 k.p.c., gdyż w sposób niekwestionowany działa w procesie cywilnym zasada da mihi fatum, dabo tibi ius. Wystąpienie powinności sądu oparcia rozstrzygnięcia na innej podstawie prawnej niż wskazana przez powoda może wynikać z okoliczności konkretnej sprawy. Podobną myśl wyraża teza wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2008 r., II CSK 613/07, Lex nr 420867, w której stwierdzono, że przepisy prawa materialnego wskazywane przez powoda jako podłoże jego żądań, nie wiążą sądu i mogą być przezeń pominięte przy wydawaniu orzeczenia co do istoty sporu, konstrukcja podstawy prawnej rozstrzygnięcia należy bowiem do sądu .
Wreszcie w wyroku z dnia 20 lutego 2008 r., II CSK 449/07, Lex nr 442515, Sąd Najwyższy zauważył, że jeżeli z powołanych przez powoda okoliczności faktycznych wynika, że roszczenie jest uzasadnione w całości bądź w części, to należy je w takim zakresie uwzględnić. Nie stoi temu na przeszkodzie fakt, że powód nie wskazał podstawy prawnej roszczenia albo, że podstawa przez niego przytoczona okazała się niewłaściwa.
W okolicznościach rozpoznawanej jest oczywistym, iż wierzycielJ. J.w sposób jasny i wyraźny zgłosił w przedmiotowej sprawie żądanie dotyczące udzielenia mu ochrony prawnej w zakresie egzekucji kontaktów. Po 13 sierpnia 2011 r. nie budzi natomiast wątpliwości to, iż powyższa ochrona może być udzielona tylko w ramach postępowania uregulowanegoart. 59815-59821k.p.c.. W tym stanie rzeczy oraz mając na uwadze przytoczone wcześniej jednolite stanowisko doktryny i orzecznictwa dotyczące powinności sądu rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o fakty przytoczone przez stronę, a w konsekwencji wydania orzeczenia na innej podstawie prawnej niż wskazana przez stronę, należy stwierdzić iż zaskarżone postanowienie jest przejawem niczym nieuzasadnionego formalizmu. Reasumując należy uznać, że wniosek o egzekucje kontaktów rodzica z dzieckiem , złożony po 13 sierpnia 2011 r., powinien być rozpoznany w ramach postępowania nieprocesowego ( sprawy dotyczące wykonywania kontaktów z dzieckiem) uregulowanegoart. 59815-59821k.p.c., nawet w sytuacji wskazania we wniosku niewłaściwej podstawy prawnej. W przedmiotowej sprawie oportunistyczna postawa Sądu I instancji doprowadziła do nierozpoznania istoty sprawy. Jak przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie nierozpoznanie istoty sprawy odnosi się do roszczenia będącego podstawą powództwa i zachodzi, gdy sąd pierwszej instancji nie orzekł w ogóle merytorycznie o żądaniach stron, zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania pozwu albo pominął merytoryczne zarzuty pozwanego. Z taka sytuacją mamy doczynienia w przedmiotowej sprawie i dlatego zaskarżone postanowienie z mocyart. 386 § 4 k.p.c.podlegało uchyleniu.
Marginalnie już tylko można dodać, że stosownie do treściart. 201 § 1 k.p.c.procesowa kwalifikacja sprawy pod kątem, w jakim trybie powinna być ona rozpoznana oraz w aspekcie jej przynależności do postępowania odrębnego, jest dokonywana z urzędu przez przewodniczącego. W szczególności przewodniczący bada, w jakim trybie sprawa powinna być rozpoznana oraz czy podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu odrębnym i wydaje odpowiednie zarządzenia.(Tadeusz Żyznowski, komentarz do art. 201 kodeksu postępowania cywilnego- –system informacji prawnej –Lex) Jest oczywistym, iż okolicznościach rozpoznawanej sprawy przewodniczący winien wydać zarządzenie o skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie postępowania nieprocesowego.