Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 33/13
Data wyroku: 2013-06-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marian Rżany, Grzegorz Zarzycki, Robert Pelewicz
Słowa kluczowe: Dowody
Podstawa prawna: art.437 § 1 i 2 kpk, art.171 § 5 pkt 1 kpk
Teza: Swoboda wypowiedzi to taki stan, w którym przesłuchiwany zachowuje pełną, nieskrępowaną możliwość formułowania swego oświadczenia dowodowego, zgodnie ze swoją wolą. Brak swobody wypowiedzi powstaje zatem wówczas, gdy zaistnieją podczas przesłuchiwania takie warunki, które powodują, że formułując swą wypowiedź przesłuchiwany ma na uwadze inne okoliczności towarzyszące czynności przesłuchania i w ten sposób oświadczenie dowodowe nie jest wyrazem tylko jego woli, gdyż jest ona skrępowana przez te okoliczności albo znajduje się on w stanie, w którym nie może panować nad swoją wolą.”

Sygn. akt II Ka 33/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 czerwca 2013 roku

Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu, II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący: Prezes SO Robert Pelewicz (spraw.)
Sędziowie: Wiceprezes SO Grzegorz Zarzycki
SSR (del.) Marian Rżany

Protokolant: st. sekr. sąd. Edyta Bełczowska

przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Tarnobrzegu –Roberta Religi
po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2013 roku
sprawyZ. K.
oskarżonego zart. 288§1kkw zw. zart. 31§2 kki inne
na skutek apelacji wniesionych przez obrońców oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w(...)z dnia 20.11.2012r. w sprawie sygn. akt II K 459/11

uchylazaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sygn. akt: II Ka 33/13

UZASADNIENIE
wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 26.06.2013r.

Prokuratura Rejonowa wK., aktem oskarżenia z dnia 24.11.2011r. oskarżyła,Z. K.o to, że:

I
21 maja 2011r. mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność do rozpoznawania czynu i pokierowania swoim postępowaniem na terenie LeśnictwaB.T.powiatu(...)woj.(...)dokonał zniszczenia upraw leśnych na powierzchni0,08 h przez podpalenie, powodując straty w kwocie 935,32 zł na szkodę NadleśnictwaN.,

tj. o czyn zart. 288 § 1 kkw zw. zart. 31 § 2 kk;

II
5 czerwca 2011r. mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność do rozpoznawania czynu i pokierowania swoim postępowaniem na terenie LeśnictwaK.powiatu(...)woj.(...)dokonał zniszczenia lasu i upraw leśnych przez ich podpalenie, powodując straty w kwocie 15.969,02 zł na szkodę NadleśnictwaN.,

tj. o czyn zart. 288 § 1 kkw zw. zart. 31 § 2 kk;

a czynów tych dokonał działając w podobny sposób, w krótkich odstępach czasu zanim zapadł pierwszy chociażby nieprawomocny wyrok co do któregokolwiek z przestępstw,
tj. o czyn zart. 288 § 1 kkw zw. zart. 91 §1 kkiart. 31 § 2 kk

Sąd Rejonowy wK.wyrokiem z dnia 20.11.2012r., w sprawie II K 459/11:
1.

I
uznał oskarżonegoZ. K.za winnego tego, że21 maja 2011r. na terenie LeśnictwaB.T.powiatu(...)woj.(...)dokonał zniszczenia upraw leśnych na powierzchni 0,08 h przez podpalenie, powodując straty w kwocie 935,32 zł na szkodę NadleśnictwaN., co stanowi czyn zart. 288 § 1 kk,

oraz tego, że

II
5 czerwca 2011r. na terenie LeśnictwaK.powiatu(...)woj.(...)dokonał zniszczenia lasu i upraw leśnych przez ich podpalenie, powodując straty w kwocie 15.969,02 zł na szkodę NadleśnictwaN.co stanowi czynzart. 288 § 1 kk,

ustalając, że czyny zostały popełnione w podobny sposób, w krótkich odstępach czasu zanim zapadł pierwszy chociażby nieprawomocny wyrok co do któregokolwiek z przestępstw,tj. w ciągu przestępstw w rozumieniuart. 91 § 1 kki za to na podstawieart. 288 § 1w zw.zart. 91 § 1 kkskazał oskarżonegoZ. K.na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,

2
na podstawieart. 69 § 1 i 2 kkiart. 70 §1 pkt 1 kkwykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolnościwarunkowo zawiesiłna okres próby 2 lat,

3
na podstawieart. 618 § 1 pkt 1 kpki§ 14 ust. 1 pkt 2, § 14 ust. 2 pkt 3,§ 16 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzęduzasądziłod Skarbu Państwa na rzecz adwokataŁ. K.kwotę 1.815,48 zł tytułem kosztów obrony z urzędu,

4
na podstawieart. 624 § 1 kpkzwolniłoskarżonego od zapłaty kosztów postępowania, którymi obciążył Skarb Państwa.

Apelacje od powyższego wyroku wnieśli obrońcyZ. K., zaskarżając gow całości na korzyść oskarżonego.
Obrońca z wyboruL. K.w wywiedzionym przez siebie środku zaskarżenia zarzucił Sądowi I instancji na podstawieart. 438 pkt 2 i 3 kpk:
1) mającą wpływ na treść wydanego orzeczenia obrazę przepisów prawa procesowego, a mianowicieart. 2 §1 pkt 1 kpkorazart. 4 kpkw zw. zart. 5 § 1 i 2 kpkorazart. 7 kpkpoprzez wydanie orzeczenia skazującego bez dowodów uprawdopodobniających fakt zawinienia oraz poprzez naruszenie podstawowych zasad procesowych określających regułę dowodzenia winy i zastąpienie ich poprzez domniemanie winy oskarżonego,
2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a mający wpływ na jego treść polegający na ustaleniu przez Sąd, że wyjaśnienia złożone przez oskarżonego w postępowaniu przygotowawczym w dniach 08.06.2011r., 02.08.2011r. i 19.09.2011r. były spontaniczne, szczere, konsekwentne i jako takie znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, podczas gdy zeznania świadków oraz wyjaśnienia oskarżonego prowadzą do wniosków przeciwnych,
- ustaleniu przez Sąd, że oskarżony aktywnie uczestniczył w przeprowadzonym eksperymencie procesowym, wskazując samodzielnie miejsce podpaleń, podczas gdy zeznania leśniczych biorących udział w eksperymencie prowadzą do innych wniosków.
Mając na uwadze powyższe zarzuty obrońca oskarżonego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienieZ. K.od popełnienia zarzucanego mu czynu.
Zaś adwokatŁ. K.w złożonej przez siebie apelacji w imieniuZ. K.zarzucił Sądowi I instancji na podstawieart. 438 pkt 2 i 3 kpk:
- naruszenie prawa procesowego, a toart. 171 § 7 kpkpoprzez dopuszczenie przezSąd I instancji wyjaśnień oskarżonego złożonych w postępowaniu przygotowawczym,które to wyjaśnienia zostały złożone w warunkach wyłączających swobodę wypowiedzi,
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku mający wpływ na jego treść, polegający na tym, iż Sąd przyjął, że oskarżony dopuścił się czynu zart. 288 kkgdy tymczasem brak jest dowodów, które wskazywałyby, potwierdzałyby ten fakt,
- naruszenie prawa procesowego, a toart. 5 § 2 kpk,7 kpkorazart. 424 kpkalbowiem wszystkie wątpliwości Sąd tłumaczy na niekorzyść oskarżonego.
Mając na uwadze powyższe zarzuty apelacyjne drugi z obrońcówZ. K.wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji.

Sąd Okręgowy stwierdził, co następuje:

Apelacje obrońców oskarżonegoZ. K., zasługują na uwzględnienie,a waga podniesionych w nich zarzutów musiała doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Na wstępie poczynionych rozważań należy podkreślić, że dokonując kontroli instancyjnej przedmiotowej sprawy Sąd odwoławczy spostrzegł, że czyn oskarżonego z dnia 21.05.2011r., stanowiący przestępstwo zart. 288 § 1 kknie został objęty wnioskiem o ściganie przez pokrzywdzonego. Okoliczność ta została jednak sanowana w toku postępowania apelacyjnego poprzez zwrócenie się do NadleśnictwaN.o złożenie oświadczenia czy obejmuje ono wnioskiem o ściganie również w/wskazany czyn oskarżonego. Taki wniosek został złożony do tut. Sądu w dniu 28.05.2012r. (k.347), a jego treść nie budzi wątpliwości, co do objęcia ściganiem również przestępstwa popełnionego przez oskarżonego w dniu 21.05.2011r.
Natomiast przechodząc do merytorycznego rozpoznania obydwu apelacji należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie mogło dojść do naruszenia przez Sąd orzekającyart. 171 § 7 kpk. W tym miejscu należy zaznaczyć, że powyższy zarzut został wyraźnie sformułowany w petitum wniesionego środka zaskarżenia przez adwokataŁ. K., a w sposób pośredni sformułowany w uzasadnieniu apelacji adwokataL. K.. Zgodnie zart. 171 § 7 kpk, wyjaśnienia, zeznania oraz oświadczenia złożonew warunkach wyłączających swobodę wypowiedzi lub uzyskane wbrew zakazom wymienionym w § 5 nie mogą stanowić dowodu. Zaś § 5 przedmiotowej regulacji stanowi, że niedopuszczalne jest wpływanie na wypowiedzi osoby przesłuchiwanej za pomocą przymusu lub groźby bezprawnej, stosowanie hipnozy albo środków chemicznych lub technicznych wpływających na procesy psychiczne osoby przesłuchiwanej albo mających na celu kontrolę nieświadomych reakcji jej organizmu w związku z przesłuchaniem. Tak więcz przedmiotowej normy prawnej wynika bezsprzecznie, że swoboda wypowiedzi to taki stan, w którym przesłuchiwany zachowuje pełną, nieskrępowaną możliwość formułowania swego oświadczenia dowodowego, zgodnie ze swoją wolą. Brak swobody wypowiedzi powstaje zatem wówczas, gdy zaistnieją podczas przesłuchiwania takie warunki, które powodują, że formułując swą wypowiedź przesłuchiwany ma na uwadze inne okoliczności towarzyszące czynności przesłuchania, i w ten sposób oświadczenie dowodowe nie jest wyrazem tylko jego woli, gdyż jest ona skrępowana przez te okoliczności albo znajduje się on w stanie, w którym nie może panować nad swoją wolą (por. wyrok SN z dnia 16.03.2010r.sygn. akt III KK 302/09, LEX nr 583858, wyrok SA we Wrocławiu z dnia 11.04.2012r.sygn. akt. II AKa 91/12, LEX nr 1162859).
Natomiast przymus w rozumieniuart. 171 § 5 pkt 1 kpk, to zarówno przymus fizyczny, jak i przymus psychiczny, natomiast groźba bezprawna, to zarówno groźba popełnienia przestępstwa na szkodę osoby przesłuchiwanej lub szkodę osoby najbliższej(por.art. 190 § 1 kkiart. 115 § 11 kk), jak i groźba spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci osoby przesłuchiwanej lub jej osoby najbliższej (por.art. 115 § 12 kk.), a także groźba zastosowania tymczasowego aresztowania lub innego, zwłaszcza istotnie dolegliwego, środka zapobiegawczego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy podkreślić, że co prawda oskarżonyZ. K.składając wyjaśnienia w toku prowadzonego postępowania przygotowawczego przyznał się w dniach 08.06.2011r., 01.08.2011r.i 19.09.2011r. (k.12-13,105-106,134-135) do stawianych mu zarzutów, jednakże już podczas kolejnego przesłuchania w dniu 18.11.2011r. (k.155-156) oskarżony stwierdził, że jego przyznanie było wynikiem złego samopoczucia, a także podyktowane zostało chęcią, aby przesłuchujący go policjanci dali mu spokój. Natomiast składając wyjaśnienia przed Sądem I instancjiZ. K.podkreślił, że jego przyznanie w toku prowadzonego śledztwa było podyktowane tym, że przesłuchujący go funkcjonariusze policji grozili mu więzieniem oraz używali w stosunku do niego wulgarnych słów, a on będąc jedynym żywicielem rodziny bał się, że jeżeli zostanie pozbawiony wolności to nikt nie będzie w stanie zająć się żoną oraz dziećmi. Oczywiście w ocenie Sądu odwoławczego w/wskazana zmiana zeznańZ. K.może być potraktowana jako swoista linia obrony, gdyby nie zeznania innych przesłuchanych w toku sprawy świadków. ŚwiadekS. S.słuchany przed Sądem orzekającym (k.177v) wskazał, że po przybyciu na miejsce czynu z dnia 5.06.2011r., zarzucanego oskarżonemu, po przywitaniu się z nim usłyszał od w/wymienionego, że nie dokonał on przedmiotowego podpalenia i ma na utrzymaniu 6-ro dzieci. Również świadekT. P.w złożonych (k.211,211v) zeznaniach wskazał, że w luźnej rozmowie zeZ. K.oskarżony podkreślał, że nie podpalił lasu, a przyznał się, gdyż policjanci mówili mu, że jeżeli się przyzna to „dostanie mniejszy wyrok i nie zamkną go teraz”. Ponadto świadek z wypowiedzi oskarżonego wywnioskował, że mówiąc mu „o wywiezieniu naZ.i przebywaniu tam przez jakiś czas”Z. K.przyznał się do zarzucanych mu czynów, gdyż tak mu poradzili policjanci, a nadtoT. P.słyszał, że funkcjonariusze policji starali się coś od oskarżonego wymusić, jednakże nie jest pewny czy było to wymuszenie. Natomiast zeznając w toku dalszego przewodu sądowego (k.244v-245) w/wymieniony stwierdził, że nie słyszał aby w stosunku doZ. K.stosowane były jakieś groźby, a oskarżony mu o tym nic nie mówił.
Reasumując powyższe okoliczności w ocenie Sądu odwoławczego zbyt pochopny jest wniosek Sądu orzekającego zawarty w treści zaskarżonego uzasadnienia, w którym wskazuje on, że do gróźb kierowanych w stosunku do oskarżonego nie doszło. Co prawda świadekR. P.(k.247) w swoich zeznaniach zaprzeczył faktowi grożenia oskarżonemu,to jednak jak wskazano powyżej zeznaniaT. P.nie są już takie jednoznacznew tym przedmiocie. Dlatego też okoliczności wywierania wpływu na oskarżonegoZ. K.poprzez grożenie mu, w celu przyznania się do zarzucanych oskarżonemu czynów powinny zostać wyjaśnione, tym bardziej, że w razie potwierdzenia powyższych zachowań ze względu na zakaz dowodowy wynikający z regulacjiart. 171 § 7 kpknie mogą być one dowodem w toczącym się postępowaniu, a bez wątpienia przyznanie sięZ. K.do stawianych mu zarzutów, w toku sprawy jest tu kluczowym dowodem.
W tym miejscu należy również zaakcentować, że słusznie w złożonych apelacjach obrońcy oskarżonego podkreślają, że powołani w sprawie II K 459/11 biegli psychiatrzy,w sporządzonych przez siebie opiniach, stwierdzili niską normę intelektualną i zaburzenia nerwicowe uZ. K.(k.202-204,257-261), co znajduje potwierdzeniew wyjaśnieniach oskarżonego (k.155-156,176v-177). Okoliczność ta, na co zwracają zasadnie uwagę obrońcy oskarżonego może świadczyć o fakcie, że czując się zagrożonymZ. K.mógł przyznać się do winy. Tym bardziej, że jak to wynika z zeznań świadkaE. W.(k.185v), którym Sąd I instancji dał wiarę i która była na wizycie domowej u oskarżonego w dniu 16.06.2011r.,Z. K.mówił jej, że był przesłuchiwany w sprawie podpaleń, a policjanci, którzy wykonywali z nim czynności źle go traktowali. Zaakcentować również wypada, że w opinii sądowo – psychiatryczno - psychologicznej z dnia 20.02.2012r. (k.204) badający oskarżonego biegli podkreślili, żeZ. K.jest podatny na aprobatę społeczną i może być nieszczery, a to w powiązaniu z zeznaniamiA. S.(k.246), w których w/wymieniony świadek zaznaczył, że w czasie przeprowadzanego eksperymentu oskarżonemu zabrano telefon, ponieważ dzwonił on do kogoś i coś uzgadniał, w związku z prowadzonymi czynnościami, zadając pytanie „co ma robić”, może świadczyć o fakcie, żeZ. K.może być podatny na sugestię osób trzecich.
W związku z przytoczonymi wyżej okolicznościami wyrok Sądu I instancji nie mógł się ostać.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy oskarżonegoZ. K.Sąd Rejonowy wM.VII Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą wK.powinien w szczególności:
a) przesłuchać ponownie oskarżonego oraz leśniczych i policjantów biorących udziałw eksperymencie procesowym na okoliczność, czy w stosunku do oskarżonegoZ. K., podczas jego trwania były formułowane wypowiedzi w postaci przymusu czy też gróźb, które mogłyby wpływać na swobodę jego wypowiedzi w rozumieniuart. 171 § 5 kpk,
b) przesłuchać ponownie oskarżonegoZ. K., co do okoliczności popełnienia zarzucanych mu czynów i zdarzeń określonych w pkt a) w obecności biegłego psychologai psychiatrów w celu wydania wspólnej opinii czy oskarżony jest podatny na sugestię osób trzecich, co mogło mieć wpływ na treść składanych przez niego wyjaśnień.
Reasumując powyższe rozważania skutkujące uchyleniem zaskarżonego wyroku, odnoszenie się do pozostałych zarzutów zawartych w apelacjach obrońców oskarżonego byłoby przedwczesne (art. 436 kpk).
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd I instancji powinien również zastosowaćart. 442§ 2 kpk, odnośnie dowodów, które nie miały wpływu na uchylenie wyroku.
Uchylając zaskarżony wyrok i przekazując sprawęZ. K.Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, Sąd odwoławczy procedował w oparciu o przepisyart. 437§1 i § 2 kpk.