Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 2285/12
Data wyroku: 2013-08-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Pietrzak, Maria Małek-Bujak, Jolanta Ansion
Słowa kluczowe: Podleganie Ubezpieczeniom Społecznym
Podstawa prawna: art. 38 ust. 1 w zw. art. 83 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt III AUa 2285/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 sierpnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Maria Małek - Bujak (spr.)

Sędziowie

SSA Jolanta Ansion
SSA Jolanta Pietrzak

Protokolant

Aneta Szafruga

po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2013r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaA. C.(A. C.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym
na skutek apelacji ubezpieczonejA. C.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Katowicach

z dnia 3 września 2012r. sygn. akt X U 1819/12

oddala apelację.

/-/ SSA J. Pietrzak /-/ SSA M. Małek-Bujak /-/ SSA J. Ansion

Sędzia Przewodniczący Sędzia

Sygn. akt III AUa 2285/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 16 maja 2012 roku wydaną na podstawieart. 83 ust. 1, art. 68, art. 38ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12, art. 13 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 rokuo systemie ubezpieczeń społecznychorgan rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.stwierdził, że w okresie od dnia 1 listopada 2005 rokudo dnia 31 grudnia 2008 roku z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ubezpieczonaA. C.podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowymoraz wypadkowemu, była zobowiązana do opłacania składek na ubezpieczeniaspołeczne od podstawy nie niższej niż 60 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzeniaw poprzednim kwartale. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w związkuz uprawomocnieniem się decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.z dnia 3 grudnia 2010 roku stwierdzającej niepodleganie przez ubezpieczoną obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy o pracę nakładczą w okresieod dnia 1 listopada 2005 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku - z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ubezpieczona podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemu i była zobowiązana do opłacaniaskładek na ubezpieczenia społeczne od podstawy nie niższej niż 60 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale. Jednocześnie, z dokumentacji zgromadzonej w Systemie Informatycznym ZUS wynika, że ubezpieczona nie posiadała innych niż prowadzona działalność gospodarcza tytułów do podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
Od decyzji tej ubezpieczona, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła odwołanie wnosząc o jej zmianę w całości i orzeczenie, że w sporym okresie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu umowy o pracę nakładczą wykonywaną u płatnika składekŚ. A.(...)oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
Pełnomocnik skarżącej zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenieart. 58 § 1 i art. 83 § 1 ustawy Kodeks cywilnyw zw. z§ 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 roku w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą, poprzez uznanie, że niewykonanie minimalnej ilości pracy określonej w umowie o pracę nakładczą dowodzi pozorności zawarcia tej umowy lub świadczy o zawarciu umowy w celu obejścia ustawy, a w konsekwencji daje podstawę do stwierdzenia nieważności ex tunc, naruszenie§ 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładcząw zw. zart. 22 § 1 Kodeksu pracy, poprzez uznanie, że samo zobowiązanie nakładcy do wykonania pracy określonej wartości nie jest wystarczające do zawarcia umowy o pracę nakładczą, naruszenieart. 9 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez uznanie, że osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i wypadkowym z dwóch tytułów nie ma prawa wyboru,na podstawie którego z tych tytułów będzie opłacać składki, naruszenieart. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiejiart. 6, 8 oraz art. 80 k.p.a.w zw. zart. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów, wykreowanie przez organ rentowy domniemania obejścia prawa, a przez to wydanie decyzji w oparciu o niewłaściwą podstawę prawną oraz naruszenieart. 65 § 2 Kodeksu cywilnego, poprzez niezastosowanie w sprawie, tj. zaniechanie ustalenia jaki był zgodny zamiar stroni cel umów o pracę nakładczą.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania orazo zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podkreślając jednocześnie, że wywody pełnomocnika ubezpieczonej na temat umowy o pracę nakładczą nie mają w sprawie zastosowania, bowiem decyzja dotyczy objęcia skarżącej ubezpieczeniem z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia3 września 2012 roku (sygn. akt XU 1819/12) w pkt 1 orzeczenia oddalił odwołanie,a w pkt 2 zasądził od ubezpieczonej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 60,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego, Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
UbezpieczonaA. C.prowadzi działalność gospodarczą w zakresie hurtowej sprzedaży odzieży. W dniu 31 października 2005 roku zawarła z płatnikiem składek(...)A. Ś.wS.umowę o pracę nakładczą. Na podstawie umowy o pracę nakładczą jako wykonawca zobowiązała się do przepakowywania materiałów dostarczanych przez nakładcę oraz do wysyłki paczek i materiałów reklamowych. W umowie strony określiły, że wykonawca będzie wykonywać powierzoną pracę w ilościach: w przypadku przepakowań minimum 100 szt. na miesiąc; w przypadku wysyłki paczek minimum 20 szt.na miesiąc, w przypadku wysyłki materiałów reklamowych minimum 100 szt. na miesiąc.
Zgodnie z § 3 umowy o pracę nakładczą z dnia 31 października 2005 roku,strony ustaliły, że wykonawcy przysługuje wynagrodzenie w kwocie 2,00 zł za sztukęod przepakowań, 8,00 zł za sztukę od wysłanej paczki i 6,00 zł za sztukę od wysłanych materiałów reklamowych. Z tytułu umowy o pracę nakładczą ubezpieczona została zgłoszona przez płatnika składek(...)A. Ś.wS.do ubezpieczeń społecznychw okresie od dnia 1 listopada 2005 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.na podstawie analizy przedłożonych przez płatnika raportów wykonanej pracy nakładczej za miesiące wrzesień 2006 roku - grudzień 2008 roku stwierdził, że ubezpieczona otrzymywała za pracę nakładczą wynagrodzenie w kwocie nie przekraczającej 180,00 zł, a na podstawie informacji zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS ustalił,że od listopada 2005 roku do sierpnia 2006 roku otrzymywała wynagrodzenie w wysokości od 60,00 zł o 126,00 zł.
Decyzją z dnia 3 grudnia 2010 roku, nr 661, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.na podstawieart. 38 ust. 1w zw. zart. 83 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stwierdził, że ubezpieczona jako osoba wykonująca pracę nakładczą u płatnika(...)A. Ś.wS.nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w okresie od dnia 1 listopada 2005 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku. Decyzja ta została doręczona ubezpieczonej w dniu 7 grudnia 2010 roku wraz z pouczeniem o trybie jej zaskarżenia. Od decyzji tej ubezpieczona nie składała odwołania, odwołania nie złożył także płatnikA. Ś..
W związku z treścią prawomocnej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.z dnia 3 grudnia 2010 roku, nr 661, w przedmiocie nie podlegania przez ubezpieczoną obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowyo pracę nakładczą w okresie od dnia 1 listopada 2005 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.wydał zaskarżonąw niniejszym postępowaniu decyzję z dnia 16 maja 2012 roku, stwierdzając, że w okresieod dnia 1 listopada 2005 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku ubezpieczona podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i była zobowiązana do opłacania składekna ubezpieczenia społeczne od podstawy nie niższej niż 60 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale.
Jak wyjaśniła ubezpieczona na rozprawie w dniu 3 września 2012 roku,w okresie trwania umowy o pracę nakładczą zdarzyły się 2 lub 3 miesiące, kiedywykonała ona umówioną ilość pracy - miała wolę wykonywania umówionej ilości pracy,ale w 2006 roku uniemożliwiała jej to jej własna rekonwalescencja, a w 2007 roku ciężka choroba siostry. W tym czasie prowadziła własną działalność gospodarczą i osiągała z niej dochody. Nie korzystała z zasiłku chorobowego. Nie odwoływała się od decyzji o wyłączeniu z ubezpieczenia społecznego z tytułu pracy nakładczej gdyż - jak wskazała - nie zna sięna przepisach.
W tak ustalonym stanie faktycznym pełnomocnik ubezpieczonej wywodził, że nawet jeśli uprawomocniła się decyzja wyłączająca odwołującą się z ubezpieczenia z tytułu pracy nakładczej, to Sąd, badając zasadność wydania decyzji o podleganiu przez nią ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, ma obowiązek merytorycznie zbadać czy istniały podstawy do objęcia ubezpieczonej obowiązkiem ubezpieczenia z innego tytułu.
Pełnomocnik ubezpieczonej wnosił o zawieszenie postępowania, argumentując,że zawieszenie jest celowe ze względu na toczące się prace legislacyjne nad ustawą o abolicji składkowej w stosunku do osób odprowadzających składki z tytułu wykonywanych umówo pracę nakładczą. Wnosił także o dopuszczenie dowodu z przesłuchania ubezpieczonejoraz świadkaA. Ś.- jej pracodawcy na okoliczność celu stron przy zawarciu umowy nakładczej oraz jej faktycznego zawarcia i wykonywania.
Pełnomocnik organu rentowego wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na odwołanie. Nie wyraził zgody na zawieszenie postępowania.
Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych pełnomocnika odwołującej sięjako powołanych celem udowodnienia faktów nie mających istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy - dotyczącej prawidłowości stwierdzenia podlegania przez odwołującą obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemui obowiązkom opłacenia przez nią składek na ubezpieczenia społeczne od podstawynie niższej niż 60 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale.Sąd celem weryfikacji prawidłowości zaskarżonej decyzji z dnia 16 maja 2012 roku, dopuścił i przeprowadził dowody z dokumentów zawartych w aktach składkowych skarżącej, dołączonych do akt niniejszej sprawy - uznając je za dostatecznie wyjaśniające okoliczności spornej sprawy.
Sąd I instancji ustalił, iż brak jest przesłanek do zawieszenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu Okręgowego, toczące się prace legislacyjne nad ustawą o abolicji składkowej w stosunku do osób odprowadzających składki z tytułu wykonywanych umów o pracę nakładczą nie uzasadniają zawieszenia - ostateczny los takiej inicjatywy ustawowej jest bowiem nieznany.
Sąd, badając zasadność wydania decyzji o podleganiu przez skarżącą ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 listopada 2005 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku, dokonał w niniejszym postępowaniu weryfikacji istnienia podstaw do objęcia ubezpieczonej obowiązkiem ubezpieczeń społecznych z innego tytułu, ustalając, że prawomocną decyzją dnia 3 grudnia 2010 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.stwierdził, że ubezpieczona jako osoba wykonująca pracę nakładczą u płatnika(...)A. Ś.wS., nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w okresie od dnia 1 listopada 2005 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku. Skoro zatem, nie kwestionowaną przez ubezpieczoną w trybie odwoławczym decyzją z dnia grudnia 2010 roku, zostało ustalone, że nie podlega ona obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy o pracę nakładczą w okresie od dnia 1 listopada 2005 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku,to prawidłowo organ rentowy ustalił, że w tym okresie ubezpieczona nie spełnia warunków do wyłączenia jej z obowiązkowych ubezpieczeń zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzję z dnia 16 maja 2012 roku.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy, powołując się na treśćart. 6 ust. 1 pkt 2, 4-6 i 10 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, na mocyart. 47714§ 1 k.p.c., oddalił odwołanie.
O kosztach Sąd I instancji orzekł na zasadzieart. 98 k.p.c.w oparciu o§ 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłatza czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

Apelację od powyższego wyroku wniosła ubezpieczona.

Zaskarżając powyższy wyrok w całości, pełnomocnik apelującej zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego:
-  art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez uznanie, że osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym z dwóch wskazanych w tym przepisie tytułów, nie ma prawa wyboru, na podstawie któregoz tych dwóch tytułów ubezpieczeniowych będzie opłacać składki,
-art. 58 § 1 i art. 83 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilnyw zw. z§ 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 rokuw sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą, poprzez uznanie, że niewykonanie minimalnej ilości pracy określonej w umowie o pracę nakładczą dowodzi pozorności zawarcia tej umowy albo świadczy o zawarciu umowy w celu obejścia ustawy, a w konsekwencji daje podstawę do stwierdzeniajej nieważności ex tunc,
-  § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie pracy nakładczej w zw. zart. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku Kodeks pracy, poprzez uznanie, że samo zobowiązanie wykonawcy do wykonania pracy określonej wartości nie jest wystarczającedo zawarcia ważnej umowy o pracę nakładczą,art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego, poprzez niezastosowanie w sprawie, tj. zaniechanie ustalenia jaki był zgodny zamiar stron i cel umów o pracę nakładczą.
Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, a to:
-art. 231, art. 232 zd. 2 i art. 233 § 1 k.p.c., poprzez brak kompleksowego zgromadzenia oraz wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie i przez to poczynienie błędnych ustaleń faktycznych,a co za tym idzie - oparcie się na założeniu, iż umowa o pracę nakładczą jest nieważna, co daje podstawę do objęcia ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej,
-art. 328 § 2 k.p.c., poprzez pominięcie zabranego materiału dowodowego - zeznań stron, oświadczeń przez nie zgłoszonych - w efekcie czego bezpodstawnie przyjęto,iż mowa o pracę nakładczą jest nieważna, a tym samym uznano prawidłowość objęcia odwołującej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej,
-art. 47711§ 1 i 2 k.p.c., poprzez zaniechanie wezwania do udziału w sprawieA. Ś.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą (...), byłego nakładcy, jako zainteresowanego.
Wskazując na powyższe, apelująca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz orzeczenie, co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia ZUS oraz zasądzenia kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych.
W uzasadnieniu apelująca podniosła, iż mimo uprawomocnienia się decyzji wyłączającej odwołującą z ubezpieczenia z tytułu pracy nakładczej, Sąd badając zasadnośći legalność wydania decyzji o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ma obowiązek merytorycznego zbadania istnienia podstawdo objęcia obowiązkiem ubezpieczenia z innego tytułu. Zdaniem odwołującej, takiej merytorycznej oceny i odwołania się do wnikliwie zebranego materiału dowodowego zabrakło w przedmiotowej sprawie. Tym samym, skarżony wyrok został wydany w oparciuo nie w pełni zgromadzony materiał dowodowy.
W ocenie apelującej, Sąd zaaprobował sytuację, w której w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja z gruntu nieprawidłowa, w której ZUS błędnie ustalił stan faktyczny. Podniosła, iż bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, iż poprzednia decyzja stała się prawomocna. Objęcie bowiem ubezpieczeniem z innego tytułu zawsze wymaga dodatkowego zbadania, czy istnieją ku temu wystarczające podstawy prawne. W opinii apelującej, sama analiza dokumentów składkowych jest wysoce niewystarczająca. Z kolei, przeprowadzanie dowodów z przesłuchania odwołującej oraz płatnika składek dawałoby możliwość ustalenia jaka była rzeczywista wola stron umowy o pracę nakładczą, tj. czy zaistniały okoliczności dające podstawę do uznania umowy o pracę nakładczą za nieważną. Apelująca zarzuca,że dokonano jedynie arbitralnych i jednostronnych ustaleń i ocen stanu faktycznego w oparciu o z góry powzięte założenia, w szczególności pomijające, a wręcz negujące wolę stron wyrażoną w umowie.
Dalej apelująca wywiodła, iż umowa o pracę nakładczą różni się od umowy o pracę lub innej czynności prawnej kreującej stosunek pomiędzy wykonującym określone czynności na rzecz zlecającego. Uzależnienie uznania danej umowy za umowę o pracę nakładcząod tego, czy wpisano do niej konkretną ilość wykonanej pracy, a następnie wykonano tę pracę, jest wynikiem nieprawidłowej interpretacji § 3 rozporządzenia w sprawie pracy nakładczej, który kładzie nacisk przede wszystkim na zapewnienie pewnego minimum wynagrodzenia wykonawcy, co zostało określone w zawartej między stronami umowie. Zdaniem apelującej, rozporządzenie w sprawie pracy nakładczej w § 3 ust. 1 zd. 2 nakazuje, aby umowa o pracę nakładczą była tak ustalona, aby jej wykonanie zapewniało uzyskanie, co najmniej 50 % najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej na podstawieart. 77 pkt 1 Kodeksu pracy, zwanego dalej „najniższym wynagrodzeniem”. Najniższym wynagrodzeniem jest kwota 760 zł. Wykonanie umowyo pracę nakładczą ma zapewniać uzyskanie wynagrodzenia w wysokości, co najmniej 380 zł. Takie postanowienia zawierała umowa zawarta w analizowanym stanie faktycznym. Dalej, apelująca wywodzi, iż może się bowiem zdarzyć, że umowa nie zostanie przez wykonawcę wykonana lub zostanie nienależycie wykonana, w wyniku czego, nakładca wstrzyma sięz zapłatą wynagrodzenia albo będzie musiał ustalić jego wysokość na odpowiednio niskim poziomie. Nie oznacza to jednak, że umowa jest nieważna.
Odwołująca powołała się na utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego, z którego wynika, że nie można uznać jednocześnie umowy za zawartą dla pozoru oraz zawartą w celu obejścia prawa. Skoro umowa byłaby pozorna, to stosunek prawny, jako nieistniejący,w istocie nie może być ustalony w celu obejścia prawa. Jednak organ rentowy w decyzjiz dnia 3 grudnia 2010 roku powołał się zarówno na pozorność, jak i na nieważność z powodu rzekomego zamiaru obejścia ustawy. Nie sposób, w ocenie apelującej, zgodzić się z tezą,że umowa o pracę nakładczą jest nieważna dlatego tylko, że wykonawca prowadzi również działalność gospodarczą, z której generuje większy przychód niż z wykonywania pracy nakładczej. Fakt, że przynosi to korzyści przewidziane przepisami prawa ubezpieczeń społecznych, nie przesądza o upozorowaniu czynności prawnej. Organ rentowy twierdzi,a Sąd I instancji ten stan rzeczy aprobuje, że ubezpieczona miała prawo wyboru tytułudo ubezpieczenia, ale tylko pod warunkiem, że umowa o pracę nakładczą była tak wykonywana, by wykonawca osiągał co najmniej 50 % najniższego wynagrodzenia.W istocie więc prawo wyboru kwestionuje się, bo na moment wyboru tytułu do ubezpieczenia (po zawarciu umowy, a przed jej wykonaniem) ubezpieczona nie mogła antycypować w jakim zakresie rzeczywiście uda jej się umowę wykonać.
Apelująca zarzuciła, iż Sąd I instancji nie uzasadnił, które fakty uznał za udowodnione, ani nie wskazał przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W szczególności, w opinii apelującej, Sąd I instancjinie wyjaśnił wystarczająco, dlaczego odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony oraz płatnika składek umowy o pracę nakładczą. Zawarte w uzasadnieniu skarżonego wyroku marginalne stwierdzenie, iż wnioski te zmierzają do udowodnienia faktównie mających istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, jest w opinii apelującej wysoce niewystarczające. Zdaniem strony, przeprowadzenie wnioskowanych dowodów może rzucić nowe światło na sprawę, pokazując istnienie innego tytułu prawnego do objęcia ubezpieczeniem społecznym, mimo odmiennego w tej kwestii stanowiska organu rentowego.
Niezależnie od wywodów powyższych wskazała, że w toku postępowania przed Sądem I instancji to na organie rentowym, jako stronie postępowania, ciążył obowiązek udowodnienia, że umowa o pracę nakładczą, jako alternatywny tytuł do ubezpieczenia, jest nieważna skoro z materiału dowodowego sprawy nie wynika, że celem umowy o pracę nakładczą było ukrycie innej czynności prawnej albo obejście prawa, a organ rentowynie wskazał innych przyczyn rzekomej nieważności. Już z tej tylko przyczyny odwołaniew niniejszej sprawie powinno zostać uznane za zasadne przez Sąd II instancji, jako że w tej sytuacji nie zachodzą przesłanki do objęcia odwołującej obowiązkiem ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd Apelacyjny podziela i uznaje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez SądI instancji, ponieważ znajdują one oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, które to dowody Sąd Okręgowy ocenił w granicach zakreślonych przepisemart. 233 § 1 k.p.c.Ponadto, w ocenie Sądu Apelacyjnego, zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Sąd Apelacyjny, po analizie zebranych dowodów, jak również czynności podjętych przez Sąd I instancji w aspekcie zarzutów sformułowanych w apelacji, doszedł do wniosku, że zaskarżone orzeczenie Sądu I instancji jest prawidłowe. Zarzuty sformułowane przez odwołującą we wniesionej apelacji okazały się pozbawione jakichkolwiek podstawi nie zasługiwały na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań należy przypomnieć, iż zgodnie zart. 6 ust. 1 pkt 5 ustawyz dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2007,nr 11 poz. 74 ze zm.), obowiązkiem podlegania ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym objęte są osoby prowadzące pozarolniczą działalność i osoby z nimi współpracujące.Zaś, stosownie do treści art. 9 ust. 2 powyższej ustawy, osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, o których mowawart. 6 ust. 1 pkt 2, 4-6 i 10, jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń.
W niniejszej sprawie uznać należało, że ubezpieczona w spornym okresie prowadziła działalność gospodarczą, jak również wykonywała pracę nakładczą, za którą otrzymywała wynagrodzenie w kwocie nie przekraczającej 180,00 zł. Na podstawie prawomocnej decyzjiz dnia 3 grudnia 2010 roku ZUS Oddział wS.ubezpieczona została wyłączonaz podlegania ubezpieczeniu z tytułu umowy o pracę nakładczą, co w konsekwencji spowodowało objęcie jej obowiązkowym ubezpieczeniem z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Od decyzji tej ubezpieczona nie składała odwołania, odwołania nie złożył także płatnikA. Ś..
W ocenie Sądu Apelacyjnego, całe wywody zawarte w apelacji sprowadzają siędo zakwestionowania zasadności wydania decyzji z dnia 3 grudnia 2010 roku, nr 661, przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS., w której na podstawieart. 38 ust. 1w zw.art. 83 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stwierdził, że ubezpieczona, jako osoba wykonująca pracę nakładczą u płatnika(...)Ś.wS.nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemui rentowym w okresie od dnia 1 listopada 2005 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku.Zarzuty zawarte we wniesionym środku zaskarżenia stanowią dywagację na temat tego,czy prawidłowe jest uznanie, że zawarta umowa o pracę nakładczą służy do obejścia prawa czy jest umową pozorną. Sąd I instancji do tego się nie ustosunkował, niemniej jednak należy wskazać, iż gdyby badać umowę o pracę nakładczą i decyzję organu rentowego,to niezależnie od tego czy umowa miała na celu obejście ustawy, a zatem jaki był zamiar stron umowy - ubezpieczona nie spełniła warunku do tego, żeby być objęta obowiązkowym ubezpieczeniem z tytułu zawarcia umowy o pracę nakładczą. W tym miejscu należy podnieść, że okres wykonywania umowy o pracę nakładczą został wymieniony wart. 6 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. nr 153/1227/2009r. - t.j.), jako okres składkowy, po spełnieniu pewnych warunków:
1. wykonywania na obszarze Państwa Polskiego pracy nakładczej:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które opłacono składkę nato ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki,
b) przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia z tego tytułu, jeżeli w tychokresach osoba wykonująca taką pracę uzyskiwała wynagrodzenie w wysokościco najmniej połowy obowiązującego najniższego wynagrodzenia, określonegona podstawie przepisówKodeksu pracy.
Umowa o pracę nakładczą stanowiła bowiem historycznie podstawę zaliczeniado „okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia”. Ratyfikowana przez Polskę w dniu30 sierpnia 1948 roku. Konwencja genewska nr 35 z dnia 29 czerwca 1933 roku dotycząca obowiązkowego ubezpieczenia na starość pracowników najemnych zatrudnionychw przedsiębiorstwach przemysłowych i handlowych, w wolnych zawodach, jak również chałupników i pracowników gospodarstw domowych (Dz.U. R.P. z 1948r. nr 34 poz. 233) nakładała na państwo obowiązek zapewnienia chałupnikom obowiązkowych ubezpieczeńna wypadek starości (ryzyko ubezpieczeniowe). Państwa-sygnatariusze powołanej konwencji, wykonując obowiązek wynikający z jej postanowień, ustalały sposób objęcia ubezpieczeniem społecznym dostosowany do swoich systemów prawnych. W związku z powyższym, przepisemart. 4 ust. 2 pkt 4 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 roku o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin(Dz.U.1954/30/116) wykonano postanowienia konwencji, obejmując obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalno-rentowym osoby wykonujące pracę chałupniczą,dla których ta praca stanowi główne źródło utrzymania,poprzez uznanie ich za pracowników, zaś warunki podlegania sprecyzowano przepisamirozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z 1 lipca 1954 roku w sprawie określenia chałupników(Dz.U.54/35/148).
W rozumieniu dekretu, za chałupników uznano osoby, które odpowiadały ściśle określonym warunkom, między innymi (§ 1 pkt 3 rozporządzenia)praca chałupnicza stanowi dla nich główne źródło utrzymania.
Konsekwentnie, w kolejnym akcie prawnym,ustawie z dnia 23 stycznia1968 roku o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin(Dz. U. nr 3 poz. 6) ustawodawca postanowił w przepisie art. 5 ust. 2:Za pracownika, w rozumieniu ustawy uważa się również (...) 2) osobę wykonującą pracę nakładczą, jeżeli spełnia warunki, które określa w drodze rozporządzenia Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac.Następnie,w przepisie art. 9 ust. 1 stanowiła:Za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia uważa się okresy: (...) 6) wykonywania pracy nakładczej przez osoby określone w art. 5 ust. 2 pkt 2.
Innymi słowy, umowa o pracę nakładczą była zawsze, od czasu objęcia wykonawców (chałupników) systemowym obowiązkiem ubezpieczenia emerytalnego, quasi umowąo pracę, a jej wykonawcy quasi pracownikami, mogącymi w odróżnieniu od pracowników wykonywać nałożone przez nakładcę zadania w domu czy własnym lokalu, regulując sobie czas pracy, bez nadzoru i kierownictwa pracodawcy, jednak, podobnie jak pracowników, obowiązywała ich kontrola jakości wykonanego produktu z materiałów powierzonych przez pracodawcę - nakładcę. Wykonawca nie miał obowiązku wywiązywania się z wykonania minimum pracy określonej w umowie w każdym miesiącu pracy, ale ubezpieczeniom społecznym podlegał tylko za te miesiące, w których ilość wykonanej przez niego pracy odpowiadała wynagrodzeniu w wysokości ustalonej kolejnymi aktami wykonawczymi.
Od dnia 1 stycznia 1976 roku obowiązujerozporządzenie Rady Ministrówz dnia 31 grudnia 1975 roku w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą(Dz. U. z 1976r. nr 3 poz. 19) i nie zostało dotychczas uchylone,będąc podstawowym aktem prawnym, regulującym warunki tej umowy. Innymisłowy, rozporządzenie z 31 grudnia 1975 roku pozwala w ogóle na zawarcie umowyo pracę nakładczą.
Późniejsza ustawa, regulująca ubezpieczenia społeczne pracowników (art. 11 ustawyz dnia 14 grudnia 1982 roku o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin-Dz. U. nr 40 poz. 267 ze zm.) kontynuowała zasady ustanowione we wcześniejszych ustawach, a następnie od wejścia w życie przepisówustawy z dnia 17 października 1991 roku o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw(Dz. U. nr 104 poz. 450 ze zm.) okresy wykonywania pracy nakładczej zaliczone zostały do „okresów składkowych”, przy czym warunek osiągania wynagrodzenia w wysokości, co najmniej połowy obowiązującego najniższego wynagrodzenia pracownika nie uległ zmianie od okresu obowiązywaniarozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 17 kwietnia 1974 rokuw sprawie określenia, które osoby wykonujące pracę nakładczą uważa się za pracowników, w rozumieniuustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin(Dz. U nr 16 poz. 91), które zostało uchyloneprzezrozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 roku w sprawieuprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą(Dz. U. z 1976r. Nr 3,poz. 19), obowiązujące do chwili obecnej i precyzujące obowiązki i uprawnienia nakładców.
Między innymi w § 3 rozporządzenia ustalona została minimalna ilość pracy, której wykonanie ma zapewnić uzyskanie co najmniej 50 % najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej  na podstawieart. 774pkt 1 Kodeksu pracy, zwanego dalej „najniższym wynagrodzeniem”.
Reasumując, umowa o pracę nakładczą rodziła następstwo w postaci zaliczenia okresu jej wykonywania do okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia, a następnie, od czasu reformy ubezpieczeń społecznych, w postaci obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, czy wreszcie ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym - tylko wówczas, gdy wykonawca osiągał 50 % najniższego wynagrodzenia w danym miesiącu. Pozostałe miesiące, za które wykonawca uzyskiwał niższe wynagrodzenie lub nie uzyskiwał go wcale,nie podlegały zaliczeniu do okresów zrównanych z zatrudnieniem pracownikówi nie powstawał obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym czy emerytalnymi rentowym.
Unormowanie zatem z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy systemowej o obowiązkowym podleganiu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osób wykonujących pracę nakładczą nie może być rozpatrywane w oderwaniu od przepisów powołanych wyżej,gdyż bez zachowania warunku określonego w § 3 rozporządzenia Rady Ministrówz 31 grudnia 1975 roku, powołanego wyżej, umowa o pracę nakładczą nie rodzi obowiązku podlegania ubezpieczeniom, a zatem osoba prowadząca pozarolniczą działalność nie ma możliwości dokonania wyboru tytułu ubezpieczenia (dot. stanu prawnego obowiązującegodo dnia 28 lutego 2009 roku). Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 stycznia2008 roku w sprawie III UK 73/07 stwierdził, iż przepis § 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 roku w sprawie uprawnień pracowniczych ... stanowi „warunek konieczny (konstrukcyjny) umowy o pracę nakładczą, odróżniający ją w sposób zdecydowany od pozostałych umów cywilnoprawnych - właśnie z uwagi na cel normodawcy - upodobnienia sytuacji prawnej wykonawców do sytuacji prawnej pracowników. Zatem istotnym elementem umowy o pracę nakładczą jest określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia.”Niedotrzymanie tego warunku, bez względu na zamiar stron zawierających umowę, powoduje, że nie powstaje obowiązek podlegania ubezpieczeniom w oparciu o art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o s.u.s. i tym samym, prawo wyboru tytułu ubezpieczenia.
Nie jest więc istotne dla rozstrzygnięcia, czy umowa o pracę nakładczą nosi znamiona umowy zawartej dla pozoru zart. 83 § 1 k.c., czy umowy zmierzającej do obejścia prawazart. 58 § 1 k.c., lecz czy rodzi obowiązek podlegania ubezpieczeniom emerytalnymi rentowym w którymkolwiek miesiącu jej wykonywania.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy, skoro strony nie dotrzymały warunków umowy o pracę nakładczą w żadnym miesiącu jej obowiązywania, osiągając dla wykonawcy wynagrodzenia w wysokości nie przekraczającej 180,00 zł miesięcznie, abstrahując od zamiaru stron, umowa realizowana w powyższy sposób nie rodziła obowiązku ubezpieczenia.
Ubezpieczona musiałaby wykonywać taką pracę, która zapewniałaby jej otrzymanie wymaganego wynagrodzenia, a takiego wynagrodzenia nigdy nie osiągnęła. Zatem,nie nastąpił zbieg tytułów do obowiązkowych ubezpieczeń, w konsekwencji czego, ubezpieczona nie ma możliwości dokonania wyboru tytułu ubezpieczenia. Zatem, zasadne jest objęcie apelującej obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym w spornym okresiez tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie ma racji apelująca, zarzucając, że Sąd I instancji dokonał ustaleń faktycznych sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, czy też nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Według utrwalonego orzecznictwa sądowego, błędna ocena dowodów polega na wyprowadzeniu z dowodów wnioskównie dających się pogodzić z ich treścią oraz na formułowaniu ocen - bez rozważenia całości zebranego w sprawie materiału, a także ocen sprzecznych z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Do naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.dochodziw związku z powyższym tylko wówczas, gdy strona apelująca wykaże sądowi I instancji uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W ocenie Sądu II instancji,Sąd Okręgowy wszechstronnie rozważył cały materiał dowodowy i wysnuł z niego prawidłowe wnioski, szczegółowo ustalając stan faktyczny sprawy i dokonując dogłębnej analizy zebranego materiału dowodowego, jaki zaoferowały mu strony.
Zdaniem Sądu Apelującego, nie sposób podzielić zarzutu dotyczącego naruszeniaart. 232 zd. 2 k.p.c.Należy jedynie wskazać, iżart. 232 k.p.c.zobowiązuje stronydo przedstawienia środków dowodowych w celu wykazania prawdziwości twierdzeńo faktach, z których wywodzą dla siebie skutki prawne. Natomiast aktywność dowodowa sądu ma charakter wyraźnie uzupełniający w stosunku do aktywności stron, na co wskazuje już sama konstrukcja przepisu, która wskazuje, iż sąd może, a nie musi dopuścić dowódnie wskazany przez stronę. Taka potrzeba w niniejszej sprawie nie zaistniała, a zatem zasadnie Sąd I instancji oddalił wnioski dowodowe.
Podniesiony przez ubezpieczoną zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.nie znajduje odzwierciedlenia w niniejszej sprawie. Zgodnie z treścią art. 328 § 2 uzasadnienie SąduI instancji zawiera wszystkie niezbędne elementy, tj. wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (ustalenie faktów, które Sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł) oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Ponadto, należy wskazać, iż naruszenie przepisu określającego wymagania, jakim winno odpowiadać uzasadnienie wyroku sądu (art. 328 § 2 k.p.c.), może być ocenione jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy w sytuacjach tylko wyjątkowych, do których zaliczyć można takie, w których braki w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych i oceny prawnej są tak znaczne, że sfera motywacyjna orzeczenia pozostaje nieujawniona bądź ujawnionaw sposób uniemożliwiający poddanie jej ocenie instancyjnej.
Chybiony jest także zarzut naruszeniaart. 47711§ 1 i 2 k.p.c., bowiem pracodawca ubezpieczonej z tytułu ubezpieczenia zatrudnionej, w oparciu o umowę o pracę nakładczą, jest zainteresowany ale w postępowaniu dotyczącym podlegania ubezpieczeniu z tytułu zawarcia tej umowy, a nie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przez nakładcę.

Sąd Apelacyjny stwierdził zatem, że apelacja nie zawiera uzasadnionych podstawi orzekł, jak w sentencji na mocy przepisuart. 385 k.p.c.

/-/ SSA J. Pietrzak /-/ SSA M. Małek-Bujak /-/ SSA J. Ansion

Sędzia Przewodniczący Sędzia

JR