Sąd Apelacyjny w Gdańsku
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V ACa 834/12
Data wyroku: 2012-11-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Włodzimierz Gawrylczyk, Rafał Terlecki, Renata Artska
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 kc

Sygn. akt V ACa 834/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 listopada 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Renata Artska (spr.)

Sędziowie:

SA Włodzimierz Gawrylczyk
SO del. Rafał Terlecki

Protokolant:

sekretarz sądowy Joanna Makarewicz

po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012 r. w Gdańsku
na rozprawie
sprawy z powództwaJ. F.
przeciwkoM. F. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
z dnia 4 czerwca 2012 r. sygn. akt I C 80/11

I
zmienia zaskarżony wyrok:

1
w punkcie 1 (pierwszym) o tyle tylko, że zasądzoną od pozwanej na rzecz powoda kwotę 16.675,62 zł z odsetkami obniża do kwoty 4.554,16 zł (cztery tysiące pięćset pięćdziesiąt cztery złote i szesnaście groszy) z ustawowymi odsetkami od dnia 5 czerwca 2012r. do dnia zapłaty,

2
w punkcie 4 (czwartym) o tyle tylko, że zasądzoną od pozwanej na rzecz powoda kwotę 9.492 zł obniża do kwoty 7.552 zł (siedem tysięcy pięćset pięćdziesiąt dwa złote);

II
zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 1.057 zł (jeden tysiąc pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Na oryginale właściwe podpisy

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy zasądził od pozwanejM. F. (1)na rzeczJ. F.kwotę 16.675,62 zł z ustawowymi odsetkami od 5.06.2012 r. a w pozostałej części powództwo o zachowek opiewające na kwotę 87.500 zł. oddalił oraz rozstrzygnął o kosztach procesu, w tym zasądzając od pozwanej na rzecz powoda z tego tytułu kwotę 9.492 zł.
Sąd I instancji dokonał następujących ustaleń faktycznych.
W dniu 15.06.2009 r. zmarł ojciec powodaM. F. (2). Na podstawie testamentu spadek po nim nabyła pozwana, druga żonaM. F. (2).
Pozwana w toku sporu z dochodzonej przez powoda tytułem zachowku kwoty 87.500 zł., dokonała na rzecz powoda zapłaty kwoty 70.000 zł.
Sąd I instancji stanął na stanowisku, że powodowi przysługuje z mocyart. 991 § 1 k.c.roszczenie o zachowek.
Należny powodowi zachowek Sąd I instancji ustalił na kwotę 86.675,62 zł.
Sąd I instancji stwierdził, że wartość czynna majątku spadkowego, niezbędna do wyliczenia udziału zachowkowego powoda wynosiła kwotę 346.702,46 zł – stanowiącą wartość majątku zmarłego i pozwanej (pozostającej za życia spadkodawcy w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej z nim) w wysokości 693.404,92 zł pomniejszoną o zadłużenia bankowe i koszty pogrzebu, w łącznej kwocie 96.971,62 zł ( w tym, koszty pogrzebu: 9.000 zł) i podzielona na 2. Tym samym należny powodowi zachowek Sąd I instancji ustalił w wys. 86.675,62 zł (346.702,46 zł : 4)
Po uwzględnieniu uiszczonej przez pozwaną kwoty 70.000 zł tytułem zachowku, zasądził Sąd I instancji od pozwanej na rzecz powoda różnicę w kwocie 16.675,62 zł., a w pozostałej części powództwo oddalił.
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu oparł Sąd I instancji o przepisart. 98 i nast. k.p.c., stosownie do wyniku procesu, przy ustaleniu, że powód wygrał proces w 99%.
W apelacji pozwana wniosła o zmianę przedstawionego wyżej wyroku poprzez obniżenie zasądzonej kwoty o kwotę 12.121,46 zł tj. do kwoty 4.554,16 zł oraz o zmianę rozstrzygnięcia o kosztach procesu, podnosząc, że w przypadku uwzględnienia apelacji, „wygrana” powoda będzie poniżej 90% dochodzonego roszczenia.
Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisuart. 233 § 1 k.p.c.poprzez błędne ustalenie zachowku na kwotę 86.675,62 zł zamiast na 74.554,16 zł oraz sprzeczność istotnych ustaleń poprzez przyjęcie wartości czynnej majątku spadkowego na kwotę 346.702,46 zł zamiast: 298.216,65 zł.
Według wywodów apelacji, Sąd I instancji błędnie ustalił, że wartość czynna majątku spadkowego, niezbędna do wyliczenia zachowku powoda stanowi kwotę 346.702,46 zł.
Wartość majątku zmarłego i pozwanej w wys. 693.404,92 zł pomniejszona o kwotę 96.971,62 zł (zadłużenia bankowe i koszty pogrzebu) i podzielona na dwa – daje kwotę 298.216,65 zł. Dzieląc kwotę 298.216,65 zł na 4. otrzymujemy kwotę: 74.554,16 zł stanowiącą należny powodowi zachowek. Wobec zapłaty przez pozwaną 70.000 zł., do zapłaty pozostaje kwota4.554,16 zł.
W odpowiedzi na apelację powód przyznał, iż należny mu zachowek winna stanowić kwota 74.554.16 zł oraz, że Sąd I instancji winien zasądzić na jego rzecz od pozwanej kwotę 4.554,16 zł.
Powód nie podzielił zarzutów apelacji co do rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Nadto jego zdaniem, do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego winna znaleźć zastosowanie zasada zart. 102 k.p.c.Nie ma bowiem podstaw, by powód ponosił negatywne konsekwencje pomyłki Sądu.

Rozpoznając sprawę w granicach apelacji Sąd Apelacyjny miał na uwadze, co następuje.
Podzielić należało ustalenia faktyczne Sądu I instancji poza zarzucanym w apelacji błędnym wyliczeniem należnego powodowi zachowku.
Na substrat zachowku składa się czysta wartość spadku (powiększona o wartość podlegających doliczeniu darowizn)
Czystą wartość spadku ustala się odejmując od aktywów spadkowych wartość długów spadkowych (dokonując tej operacji nie uwzględnia się jednak zapisów i poleceń –art. 993 k.c.)
Aktywa spadkowe w sprawie niniejszej to kwota 346.702,46 zł
stanowiąca sumę kwot:

-

298.830 zł (1/2 z 597.660 zł wartości nieruchomości pozwanej i spadkodawcy)

23.871 zł (1/2 z 47.742 zł wartości nieruchomości pozwanej i spadkodawcy)

24.001,46 zł (1/2 oszczędności pozwanej i spadkodawcy)

Wartość długów spadkowych to kwota 52.985,80 zł.
stanowiąca sumę kwot:

-

½ z kredytu zaciągniętego przez spadkodawcę i pozwaną t.j. ½ z 82.265,14 zł =41.132,57 zł

½ z debetu na rachunku wspólnym pozwanej i spadkodawcy t.j. ½ z 3.532,67 zł =1.766,33 zł.

½ z pozostałego do spłaty kredytu zaciągniętego przez spadkodawcę t.j. ½ z kwoty 2.173,81 zł =1.086,90 zł.

kwota 9.000 zł – koszty pochówku zmarłego

Aktywa spadkowe: 346.702,46 zł minus długi spadkowe: 52.985,80 zł równa sięczysta wartość spadku w kwocie: 293.716,66 zł
Należny powodowi zachowek to kwota293.716,66 zł :4 =73.429,16 zł
Różnica między należnym powodowi zachowkiem w kwocie 73.429,16 zł, a uiszczoną przez pozwaną z tego tytułu kwotą 70.000 zł., stanowi kwotę: 3.429,16 zł.
Skoro zatem pozwana domaga się w apelacji obniżenia zasądzonej od niej kwoty 16.676,62 zł do kwoty 4.554,16 zł a więc nawet wyższej od tej, która wynika z przedstawionych wyżej wyliczeń – to apelację należało w całości uwzględnić i z mocyart. 386 § 1 k.p.c.zmienić zaskarżony w pkt 1. wyrok poprzez obniżenie zasądzonej kwoty 16.675,52 zł do kwoty 4.554,16 zł.
Uwzględnienie apelacji w zakresie rozstrzygnięcia o roszczeniu głównym powoduje też konieczność zmiany zawartego w pkt. 4 zaskarżonego wyroku rozstrzygnięcia o kosztach procesu, przy zastosowaniu zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu.
Powód wygrał sprawę w 85,20%, a przegrał w 14,80%. Poniesione przez powoda koszty to kwota 9.492 zł (opłata od pozwu – 4.375 zł, zaliczka na biegłego – 1.500 zł, koszty zastępstwa procesowego – 3.600 zł i opłata od pełnomocnictwa – 17 zł).
Koszty pozwanej to koszty zastępstwa procesowego 3.600 zł plus 17 zł opłaty od pełnomocnictwa, razem 3.617 zł.
Powodowi należy się za I instancję zwrot 85,20% z 9.492 zł poniesionych przez niego kosztów, a pozwanej zwrot 14,80% z 3.617 zł poniesionych przez pozwaną kosztów procesu. Różnica w kwocie: 7.551,87 zł (w zaokrągleniu: 7.552 zł.)podlegała zasądzeniu na rzecz powoda od pozwanej (80.087,18 zł – 535,31 zł = 7.551,87 zł.). Do kwoty 7.552 zł należało zatem obniżyć zasądzone od pozwanej na rzecz powoda koszty procesu.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono, stosownie do jego, wyniku z mocyart. 98 k.p.c.w związku zart. 108 § 1 k.p.c.