Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1217/12
Data wyroku: 2013-05-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Elżbieta Zarzecka, Marek Szymanowski
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn.akt III AUa 1217/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 maja 2013r.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący : SSA Marek Szymanowski
Sędziowie : SA Dorota Elżbieta Zarzecka
: SO del. Piotr Prusinowski (spr.)
Protokolant  : Edyta Katarzyna Radziwońska

po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2013 r. w Białymstoku
sprawy z wnioskuR. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 12 października 2012 r. sygn. akt IV U 2270/12

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.

Sygn akt III AUa 1217/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 16 sierpnia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.odmówił wnioskodawcyR. S.prawa do emerytury na podstawieart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153 poz. 1227), gdyż wnioskodawca nie udowodnił okresu 15 lat pracy w warunkach szczególnych.
Od powyższej decyzji wnioskodawca złożył odwołanie domagając się zmiany zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że dysponuje okresem pracy w warunkach szczególnych przekraczającym wymagane 15 lat, a ZUS bezzasadnie nie chce uznać tego okresu.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie odwołania.

      Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 12 października 2012 r.zmienił zaskarżaną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od dnia 1 sierpnia 2012 r. Sąd ten ustalił, żeR. S.pierwszy wniosek o emeryturę złożył w dniu 21 maja 2012 r. Decyzją z dnia 29 maja 2012 r. ZUS odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury wskazując, iż wnioskodawca nie udokumentował 15 lat pracy w warunkach szczególnych i nadal pozostaje w zatrudnieniu. Złożone od tej decyzji odwołanie zostało oddalone wyrokiem Sadu Okręgowego w Olsztynie z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie IV U(...)
W dniu 7 sierpnia 2012 r. wnioskodawca złożył ponowny wniosek o emeryturę. Do wniosku załączył świadectwo pracy w którego wynika, iż stosunek pracy został rozwiązany z dniem 31 lipca 2012 r. Zaskarżoną decyzją odmówiono wnioskodawcy prawa do emerytury wskazując, iż udokumentował on okres pracy w warunkach szczególnych wynoszący 7 lat 1 m-c i 21 dni. Nie uznano jako pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia w(...)M.od 20 sierpnia 1980 r. do 31 marca 1982 r. oraz od 1 kwietnia 1982 r. do 31 października 1990 r.
W toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji ustalono, że wnioskodawca pracując w dziale kontroli technicznej przyprowadzał na stację obsługi samochody ciężarowe, autobusy, jeździł samochodem technicznym do wypadków i awarii, dokonywał naprawy uszkodzonych pojazdów lub holował je na stację obsługi. Sąd ustalił również, że ubezpieczony wykonywał czynności kontrolne związane ze zużyciem paliwa prowadząc samochody ciężarowe i autobusy. W tym czasie była to jego praca codzienna, wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy. W dziale kontroli technicznej wnioskodawca był zatrudniony od 20 sierpnia 1980 r. do 31 października 1990 r. a następnie został przeniesiony do zaopatrzenia. W okresie gdy wnioskodawca był zatrudniony w dziale kontroli technicznej w(...)M., było ponad 100 autobusów i około 60-70 samochodów ciężarowych. W tym czasie do obowiązków wnioskodawcy należało odprowadzanie autobusów i samochodów ciężarowych do zakładów naprawczych wE.,N.,S.i przyprowadzanie ich z powrotem. Skarżący zajmował się również sprowadzaniem do przedsiębiorstwa nowych samochodów i autobusów. Sąd Okręgowy przyjął, że w latach 1980-1990 wnioskodawca nie szkolił kierowców, nie wykonywał pracy biurowej, nigdy nie pracował jako murarz czy robotnik budowlany. Pracując w zaopatrzeniu wnioskodawca jeździł samochodem dostawczym poniżej 3,5 tony.
Sąd Okręgowy w Olsztynie uznał, że zeznania świadków jak i wnioskodawcy są wiarygodne. Uzupełniają się wzajemnie a świadkowie mówią o faktach i okolicznościach im bezpośrednio znanych, gdyż pracowali w tym samym okresie co wnioskodawca, stykali się z nim, a ich prace zazębiały się. Brak w tych zeznaniach jakichkolwiek oznak stronniczości, czy nierzetelności, co pozwoliło dać im wiarę. Sąd pierwszej instancji zauważył, że pozornie zeznania świadków nie do końca są zgodne z aktami osobowymi wnioskodawcy. Przyjął jednak, że to właśnie z tych zeznań wynika jakie głównie prace należały do wnioskodawcy i stanowiły istotę jego pracy. Reasumując Sąd pierwszej instancji przyjął, iż materiał dowodowy pozwalał przyjąć, iż wnioskodawca w okresie od 20 sierpnia 1980 r. do 31 października 1990 r. wykonywał prace w warunkach szczególnych, określone w Wykazie A Dział VIII pkt 2 załącznika doRozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. 8 poz. 43 z 1983 r.) i były to prace wykonywane przez niego stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Dlatego Sąd ten uznał, że wnioskodawca spełnia wszystkie przesłanki warunkujące powstanie prawa do wcześniejszej emerytury.
Apelację od wyroku złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO..Zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego, to jest przepisuart. 184 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009, Nr 153, poz. 1227 z późn zm.) w związku z § 4 ust 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn zm.) poprzez przyjęcie, że ubezpieczony spełnił wymóg posiadania 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Apelujący powołał się również na naruszenie przepisówkodeksu postępowania cywilnego, to jest przepisuart. 233 § 1, wyrażające się przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów. Wskazał, że uchybienie to polegało na uznaniu, że praca w(...)M.w okresie od dnia 20 sierpnia 1980 r. do dnia 31 października 1990 r. była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywana w szczególnych warunkach.
W uzasadnieniu organ rentowy argumentował, że nie sposób zrównać pracy kontrolera technicznego, czy kierowcy instruktora, z zatrudnieniem kierowcy samochodu ciężarowego o ładowności powyżej 3,5 tony. Odwołał się w tym zakresie do ratio legis przepisu. Podkreślił, że z akt osobowych nie wynika, że wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał obowiązki kierowcy samochodu ciężarowego (autobusu). Skarżący w tym zakresie przytoczył treść zakresu obowiązków wnioskodawcy z dnia 25 września 1980 r. Wskazał, że w dniu 10 sierpnia 1987 r. ubezpieczony wystąpił o przeniesienie na stanowisko kierowcy żuka w dziale administracyjno – gospodarczym. ZUS sygnalizował również, że w okresie od 1 września 1987 r. do 6 grudnia 1990 r.R. S.konsekwentnie w angażach określany był jako murarz.
Wskazane okoliczności upoważniły skarżącego do wniesienia o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd pierwszej instancji.
Sąd Apelacyjny zważył:
Apelacja jest zasadna. Sprowadza się ona do polemiki z ustaleniami faktycznymi i subsumcją dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Nie ma między stronami sporu, że wnioskodawca spełnił przesłanki do uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury, poza warunkiem wykazania 15 letniego okresu pracy w szczególnych warunkach. Koncentrując się na tym aspekcie Sąd Okręgowy w Olsztynie oparł się na zeznaniach świadków i wypowiedziach wnioskodawcy. W kontekście przepisuart. 233 § 1 k.p.c.zabieg ten jest usprawiedliwiony. Nie można przecież odmówić Sądowi dokonywania oceny i mocy dowodów według własnego przekonania. Poprzestanie jednak na tym stwierdzeniu nie koresponduje z pełnym brzmieniem przepisu. Zastrzega on bowiem, że kwalifikacja stanu faktycznego powinna zostać oparta na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Ma to znaczenie, jeżeli uwzględni się, że w aktach sprawy poza osobowymi źródłami dowodowymi zgromadzono również dokumenty. Zarzut apelacyjny naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.konweniuje z zarzutem uchybienia prawa materialnego. Oznacza to, że apelacja jest zasadna jedynie w sytuacji zakwestionowania poprawności wnioskowania zaprezentowanego przez Sąd Okręgowy w Olsztynie. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.wymaga wykazania, że Sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Jedynie to może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów (wyrok SN z dnia 6 listopada 1998 r., III CKN 4/98, Lex Polonica nr 2111041). Nie można przy tym pominąć, że to na wnioskodawcy spoczywał ciężar dowodowy wykazania, że przepracował 15 lat w szczególnych warunkach.
Pozostając w tym nurcie rozważań, zachodzi konieczność odwołania się do zgromadzonego materiału dowodowego. Należy podzielić wywody zawarte w apelacji, że oparcie ustaleń wyłącznie na zeznaniach świadkówT. B.iK. Ś.jest zawodne. Pierwszy z nich w spornym okresie był brygadzistą, nie pracował w dziale kontroli technicznej razem z wnioskodawcą. Podobnie świadekK. Ś.nie wykonywał pracy w tym dziale – był w spornym okresie kierowcą samochodu ciężarowego. Obaj świadkowie stwierdzili, że istota pracy skarżącego polegała na dojechaniu do miejsce awarii. Podkreślili oni, że ubezpieczony dokonywała na miejscu napraw samochodów, a gdy czynności te nie dały rezultatu, to holował je do bazy. Świadkowie potwierdzili również, że do powinnościR. S.należała kontrola sprawności pojazdów. Odwołując się do treści§ 2 ust 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U., nr 8, poz. 43 ze zm.) wypada podkreślić, że zaliczenie okresu pracy do zatrudnienia w szczególnych warunków jest możliwe, gdy praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Statusu takiego nie posiada okres zatrudnienia, w którym pracownik wykonuje poza czynnościami zaliczonymi do prac w szczególnych warunkach również inne prace nie wymienione w załączniku do rozporządzenia (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75 i z dnia 24 marca 2009 r., I PK 194/08, LEX nr 528152 oraz z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638). Wprawdzie od tej zasady istnieją odstępstwa, jednak nie dotyczą one pracy wnioskodawcy. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji, kiedy inne równocześnie wykonywane prace stanowią integralną część większej całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 62/07, LEX Nr 375653; dnia 5 maja 2009 r., I UK 4/09, LEX Nr 509022 oraz z dnia 11 marca 2009 r., II UK 243/08 Lex 550990 i tam powołane wcześniejsze orzecznictwo). Drugie odstępstwo dotyczy przypadków, kiedy czynności wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008, I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75 oraz z dnia 22 kwietnia 2009 r., II UK 333/08, LEX nr 1001310).
Wracając do stanu faktycznego sprawy należy podkreślić, że załącznik do rozporządzenia nie kwalifikuje pracy mechaników (z wyjątkiem tych, którzy pracują w kanałach) i kontrolerów pojazdów jako wykonywanej w szczególnych warunkach. Zgodnie z Działem VIII pkt 2 Wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia, za pracę w szczególnych warunkach uważa się pracę kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony oraz kierowców autobusów o liczbie miejsc powyżej 15. Uwzględniając, że praca na tych stanowiskach musi odbywać się stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, staje się jasne, że wnioskodawca nie pracował w okresie od dnia 20 sierpnia 1980 r. do dnia 31 października 1990 r. w szczególnych warunkach. W stanie dowodowym sprawy nie można zakwestionować, że w tym okresie ubezpieczony kierował autobusami i samochodami ciężarowymi, jednak wykonywał również inne czynności, nie objęte wykazem A. Aspekt ten słusznie podniósł w apelacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Obowiązki wnioskodawcy na stanowisku kontrolera technicznego (okres od dnia 20 sierpnia 1980 r. do dnia 31 marca 1982 r.) zostały opisane w zakresie czynności (k. 23 akt osobowych). Analiza tego dokumentu upewnia, że skarżący poza kierowaniem pojazdami wykonywał również inne czynności, które nie korespondują z pracami w szczególnych warunkach. Wskazane argumenty są wystarczające, aby odmówićR. S.prawa do emerytury (wobec nie przepracowania 15 lat w szczególnych warunkach).
Apelacja wskazuje również na kolejne okoliczności. Nie można ich pominąć zważywszy na potrzebę wszechstronnej oceny materiału dowodowego. W dniu 10 sierpnia 1987 r. wnioskodawca napisał podanie o zmianę z dniem 1 września 1987 r. stanowiska pracy z kierowcy – instruktora KT (kontrola techniczna) na kierowcęŻ.(w dziale administracyjno – gospodarczym). Na piśmie widnieje adnotacja kierownika działu administracyjno – gospodarczego o wyrażeniu zgody, z poleceniem zatrudnienia na stanowisku robotnika budowlanego z prawem prowadzenia pojazdu. Angażem z dnia 1 września 1987 r. wnioskodawca został przeszeregowany na stanowisko murarza. Pismem z dnia 6 listopada 1990 r. ubezpieczony zwrócił się z prośbą o przeniesienie z działu administracyjno – gospodarczego do działu zaopatrzenia na stanowisko kierowca – zaopatrzeniowiec. Angażem z dnia 2 listopada 1990 r. spełniono jego prośbę. Nie można tracić z pola widzenia, że wskazane pisma były pisane osobiście przez wnioskodawcę. Wynika z nich, że w okresie od dnia 1 września 1987 r. do 30 października 1990 r. nie pracował on w dziale kontroli technicznej (KT). W kontekście tych dokumentów za gołosłowne należy uznać wyjaśnienia ubezpieczonego złożone na rozprawie w dniu 12 października 2012 r. Sąd Apelacyjny nie podziela w tym zakresie oceny materiału dowodowego zaprezentowanej przez Sąd pierwszej instancji. Osobowe źródła dowodowego, zważywszy na ewidentne przeniesienie wnioskodawcy do działu administracyjno – gospodarczego, nie mogą stanowić w tym przypadku podstawy do kreowania stanu faktycznego. Okres ten ma znaczenie, jeżeli zważyć, że ZUS uwzględnił wnioskodawcy 7 lat, 1 miesiąc i 21 dni pracy w szczególnych warunkach. Dodając do tego okres od 20 sierpnia 1980 r. do 31 sierpnia 1987 r. (7 lat i 5 miesięcy) okazuje się, że ubezpieczony bez okresu od dnia 1 września 1987 r. do 30 października 1990 r. nie legitymuje się wymaganymi 15 latami pracy w szczególnych warunkach.
Zauważyć należy, że w rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 r. przewidziana została pewna hierarchia dowodów, którą sąd winien kierować się przy rozpoznawaniu sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. W pierwszej kolejności, przy ustalaniu okresów zatrudnienia, winny być uwzględniane dokumenty z przebiegu zatrudnienia - świadectwa pracy wystawione przez pracodawcę, umowy o pracę, angaże, legitymacje ubezpieczeniowe i inne dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia. Dopiero gdy dokumentacja pracownicza jest niepełna lub zawiera pewne rozbieżności dopuszczalne jest posiłkowanie się zeznaniami świadków, jako dowodem uzupełniającym, potwierdzającym przebieg zatrudnienia (wyrok SA z dnia 7 lutego 2012 r., III AUa 1546/11, Lex nr 1129369). Nie oznacza to, że w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest opieranie rozstrzygnięć o osobowe źródła dowodowe (wyrok SN z dnia 16 czerwca 2011 r., III UK 213/10, Lex nr 950436). W tym kontekście okoliczność podnoszona w apelacji, że pracodawca nie wystawił wnioskodawcy za sporny okres świadectwa pracy w szczególnych warunkach, nie przesądza o statusie zatrudnienia wnioskodawcy. Nie zmienia to jednak tego, że zachowanie pracodawcy wpisuje się w całokształt oceny materiału dowodowego. Uwzględniając wnioski wynikające z akt osobowych należy stwierdzić, że pracodawca nie miał podstaw do wydania ubezpieczonemu świadectwa pracy w szczególnych warunkach za sporny okres. W tym kontekście zarzut apelacyjny jest trafny.
Sumą powyższych rozważań jest teza o zasadności zarzutów zgłoszonych przez organ rentowy w apelacji. Naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisuart. 233 § 1 k.p.c.w związku z przepisemart. 184 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związku z § 4 ust 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze upoważniało do zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia odwołania. Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z przepisemart. 186 § 1 k.p.c.