Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 624/13
Data wyroku: 2013-12-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Prusinowski, Marek Szymanowski, Bohdan Bieniek
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn.akt III AUa 624/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 grudnia 2013r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący: SSA Piotr Prusinowski (spr.)
Sędziowie: SA Bohdan Bieniek
SA Marek Szymanowski
Protokolant:  Agnieszka Charkiewicz

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2013 r. wB.
sprawy z odwołaniaM. J.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wP.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji wnioskodawcyM. J.
od wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 lutego 2013 r. sygn. akt III U 614/11

oddala apelację.

Sygn akt III AUa 624/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 6 lipca 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wP., powołując się na przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) iustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j. z 2009r. Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) odmówiłM. J.prawa do emerytury w obniżonym wieku z uwagi na nieudowodnienie 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy nie zaliczył do tego stażu okresu zatrudnienia wFabryce (...) S.A.wP.od 27.12.1973r. do 31.03.1977r. od 1.09.1977r. do 1.09.1985r., od 1.10.1985r. do 4.05.1992r. i od 15.08.1992r. do 31.12.1998r., gdyż – zdaniem tego organu - stanowiska wymienione w świadectwach pracy za ten okres nie są zgodne z zarządzeniem resortowym.
W odwołaniu od powyższej decyzjiM. J.wniósł o zaliczenie do stażu pracy w szczególnych warunkach w/w okresów zatrudnienia.
Wyrokiem z dnia 26 lutego 2012r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce oddalił odwołanie.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 9 maja 2011r.M. J.złożył w ZUS wniosek o przyznanie emerytury. ZUS stwierdził, że odwołujący osiągnął wymagany wiek 60 lat i na dzień 1 stycznia 1999r. legitymuje się łącznym stażem pracy w wymiarze 25 lat, lecz nie spełnia warunku posiadania 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach. Dlatego decyzją z dnia 6 lipca 2011r. odmówił mu prawa do emerytury.
Sąd wskazał na art. 184 w/w ustawy i § 2 w/w rozporządzenia. Po czym odniósł się do dowodów ze świadectw pracy i dokonał analizy dokumentacji osobowej, twierdzeń wnioskodawcy, opinii biegłego z zakresu BHP i zeznań świadków:J. K.,R. P.iA. S.celem ustalenia rodzaju czynności wykonywanych przezM. J.w w/w okresach i stwierdzenia czy były one wykonywane w warunkach szczególnych.
Sąd miał na uwadze okoliczność, iż w opinii z dnia 2 listopada 2012r. biegła z zakresu BHP nie stwierdziła aby wnioskodawca pracował w warunkach szczególnych wFabryce (...) S.A.wP.w okresie od 27.12.1973r. do 30.04.1974r. Pracował on wówczas na wydziale P4 przy obsłudze automatów tokarskich. Biegła zaznaczyła, iż na takich automatach tokarskich przebiega proces toczenia powierzchni zewnętrznych, wewnętrznych, czołowych a nie proces tłoczenia, zaś w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów wśród katalogu prac wykonywanych w warunkach szczególnych nie zostały wymienione prace związane z obróbką skrawaniem. W wykazie A dziale III pod poz. 69 rozporządzenia zostały wymienione prace: tłoczenie gwoździ, nitów oraz obsługa automatów do produkcji drutu kolczastego lub wyrobów z drutu. Odwołujący na wydziale P4 nie wykonywał tych prac. Sąd podzielił stanowisko biegłej.
Zdaniem Sądu Okręgowego wnioskodawca także nie pracował w szczególnych warunkach od dnia 27 grudnia 1973r. do 30 kwietnia 1974r. Gdyby nawet zaliczyć ten okres do tego stażu to i tak odwołujący nie spełniłby warunków do przyznania emerytury, gdyż w pozostałym okresie od 1 maja 1974r. do 31 grudnia 1998r. nie pracował w pełnym wymiarze czasu w warunkach szczególnych. Przy tym od 6 maja 1993r. do 31 grudnia 1998r. wykonywał inne czynności niż wymienione w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach, tj. magazynowania detali oraz wyprodukowanych wzakładzie (...)-ów, bezpieczników i lamp. Z angaży i innych dokumentów znajdujących się w jego aktach osobowych wynika bowiem, że od 6 maja 1993r. do 31 grudnia 1998r. był pracownikiem obsługi produkcji - roboty magazynowe w Wydziale(...)i wykonywał czynności wMagazynie (...). W dniu 6 maja 1993r. podpisał również umowę o wspólnej odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie wMagazynie (...). Na jej podstawie przyjął on odpowiedzialność za mienie znajdujące się w w/w magazynach, w których były przechowywane inne rzeczy niż materiały pyliste, toksyczne, żrące, parzące i wybuchowe. Odwołujący zeznał, iż pracował wMagazynie (...)i był materialnie odpowiedzialny za stan tego magazynu. Dodał, że w tym magazynie były wyroby gotowe i podzespoły, które były przeznaczone do sprzedania, były to już gotowe wyroby, jak BM-y, bezpieczniki, lampy albo detale. Z kolei świadekA. Ś.zeznała, że doMagazynu (...)były kierowane z produkcji wyroby produkowane w(...)na potrzeby innych zakładów - półprodukty oraz wyroby gotowe - BM-y, lampy.
Według Sądu pierwszej instancji od 1.05.1974r. do 5.05.1993r. wnioskodawca również nie pracował w warunkach szczególnych, gdyż - wbrew jego twierdzeniom – materiał dowodowy m.in. z zeznań świadkówJ. K.,R. P.iA. Ś.oraz opinii biegłego wykazał, że nie woził on wówczas tylko środków chemicznych.
Sąd podzielił opinię biegłej, w której zaznaczyła ona, że w wykazie A dział IV w/w rozporządzenia Rady Ministrów pod poz. 40 zostały wymienione prace magazynowe, załadunkowe, rozładunkowe, transport oraz konfekcjonowanie surowców, półproduktów i wyrobów gotowych - pylistych, toksycznych, żrących, parzących i wybuchowych, wykonywane w przemyśle chemicznym. Tymczasem odwołujący był zatrudniony w przemyśle metalowym. Nadto transportowane przez niego środki chemiczne nie były surowcami, półproduktami oraz wyrobami gotowymi, a służyły jako rozpuszczalniki tłuszczy, olei. Zajmował się on także transportem za pomocą wózka widłowego olei hydraulicznych i maszynowych, smarów.
Zdaniem SąduM. J.w okresie od 01.05.1974r. do 05.05.1993r. nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach także z innych względów. Z zeznań odwołującego i świadków wynika, że dział transportu zajmował się transportem wewnętrznym, tj. transportem między magazynem a wydziałami i pomiędzy wydziałami, przy czym transportowano substancje chemiczne, oleje, gazy, wyprodukowane detale oraz gotowe wyroby. Świadkowie wskazywali, że toM. J., jako posiadający odpowiednie uprawienia, zajmował się transportem substancji chemicznych z magazynu chemicznego: trójchloroetylenu, azydku baru, octanu butylu, acetonu, metanolu, spirytusu etylowego skażonego metanolem, czterochloroetylenu, acetonu, rozpuszczalników, polofenu, a nadto rozładowywał i dowoził na wydziały gazy w butlach i wapno karbidowe, dowoził też smary, naftę i oleje. Również samM. J.przyznawał, że transportował w/w substancje. Tymczasem smary, nafta, oleje, smary nie należą do substancji pylistych, toksycznych, żrących, parzących i wybuchowych, co oznacza, że ich transport i magazynowanie nie mieści się w dyspozycji wykazu A dział IV poz. 40 w/w rozporządzenia RM z dnia 7 lutego 1983r., ani w dyspozycji wykazu A dział VIII poz. 1 tego rozporządzenia (ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie). SkoroM. J.woził wszystkie rzeczy znajdujące się w magazynie, to nie mógł wykonywać w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach.
W rezultacie Sąd uznał, żeM. J.nie wykazał, aby w spornym okresie zatrudnienia wFabryce (...) S.A.wP.od 27.12.1973r. do 31.03.1977r., od 1.09.1977r. do 1.09.1985r„ od 1.10.1985r. do 4.05.1992r. i od 15.08.1992r. do 31.12.1998r. wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracę w szczególnych warunkach. Stąd nie spełnia on wymogu posiadania 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach.
Apelację od powyższego wyroku złożył odwołujący. Zaskarżając wyrok w całości, wniósł o jego zmianę oraz poprzedzającej go decyzji ZUS z dnia 6 lipca 2011r. i uznanie w/w okresów pracy w szczególnych warunkach oraz przyznane prawa do emerytury, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Apelujący zarzucił wyrokowi naruszenie:

1
przepisów prawa procesowego, mającego wpływ na treść wyroku,

-

tj.art. 233 § 1 k.p.c.orazart. 3 k.p.c.w zw. z § 2 ust. 2 w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. poprzez bezpodstawne nieuwzględnienie treści świadectw znajdujących się w aktach sprawy, a także zeznań świadków, które potwierdzają fakt wykonywania pracy przez powoda w warunkach szczególnych,

art. 233 § 1w zw. zart. 278w zw. zart. 316 § 1 k.p.c.poprzez dopuszczenie dowodu z opinii biegłej na okoliczność czy odwołujący pracował w szczególnych warunkach, podczas gdy okoliczność ta powinna podlegać ocenie Sądu a nie biegłego,

art. 233 § 1w zw. zart. 286w zw. zart. 5 k.p.c.przez niezażądanie ustnego wyjaśnienia opinii złożonej przez biegłego, ewentualnie dodatkowej opinii, jak również niepouczenie strony działającej bez adwokata o takiej możliwości, mimo złożenia przez powoda istotnych zastrzeżeń do opinii pisemnej biegłej;

2
sprzeczność poczynionych przez Sąd ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na nieuznaniu jako pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia powoda wFabryce (...) S.A.wP., mimo dowodów znajdujących się w aktach sprawy bezsprzecznie potwierdzających ten fakt.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest niezasadna.Sąd pierwszej instancji dokonał bowiem właściwych ustaleń faktycznych w sprawie oraz trafnie nie uwzględnił do wymaganego piętnastoletniego stażu pracy w warunkach szczególnych okresów zatrudnianiaM. J.wFabryce (...) S.A.wP.od 27.12.1973r. do 31.03.1977r. od 1.09.1977r. do 1.09.1985r., od 1.10.1985r. do 4.05.1992r. i od 15.08.1992r. do 31.12.1998r. W rezultacie właściwie uznał, że wnioskodawca nie spełnia warunku posiadania 15-tu lat pracy świadczonej w szczególnych warunkach i w konsekwencji nie przysługuje mu prawo do emerytury, na postawieart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Sąd odwoławczy w całości akceptuje ustalenia Sądu pierwszej instancji i uznaje za własne. Na aprobatę zasługuje również dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena prawna.
Przepis art. 184 w/w ustawy w sposób odrębny i szczególny uregulował sytuację prawną ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy w dniu wejścia w życie ustawy - 1 stycznia 1999 r., legitymowali się okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz okresem składkowym i nieskładkowym, o którym mowa w art. 27 ustawy, gwarantując im prawo do nabycia emerytury po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32.
Intencją ustawodawcy było zapewnienie nabycia uprawnień emerytalnych dla tej kategorii ubezpieczonych, którzy w chwili wejścia w życie ustawy spełniali wymagane warunki stażu, w tym stażu pracy w szczególnych warunkach, za wyjątkiem wieku emerytalnego przewidzianego w art. 32 ustawy.
Ustalenie czy wykonywane obowiązki pracownicze były realizowane w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze podlega ocenie na podstawie przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.). W myśl § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Z kolei § 4 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia określa przesłanki, których łączne spełnienie przez pracownika, warunkuje nabycie prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach tj. osiągnięcie wieku emerytalnego wynoszącego: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz wykazanie wymaganego okresu zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Ugruntowany jest pogląd, że tylko praca w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze na stanowiskach wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. wykonywana stale i w pełnym wymiarze uzasadnia skorzystanie z uprawnienia do wcześniejszej emerytury. Praca w szczególnych warunkach to przy tym praca wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2007r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75; z dnia 24 marca 2009r., I PK 194/08, LEX nr 528152; z dnia 6 czerwca 2011r., IUK 393/10, LEX nr 950426).
W zaskarżonej decyzji z dnia 6 lipca 2011r. organ rentowy za udowodniony uznał ogólny staż pracy wnioskodawcy w wymiarze 25 lat. Nie zaliczył przy tym wnioskodawcy żadnego okresu do stażu pracy w warunkach szczególnych.
Sąd pierwszej instancji, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i dokonaniu analizy przebiegu zatrudnienia wnioskodawcy, doszedł do wniosku, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa i oddalił odwołanie. Wszechstronnie przy tym rozważył materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym treści świadectw pracy i zeznań świadków. Nie naruszył przy tymart. 233 § 1 k.p.c.orazart. 3 k.p.c.w zw. z § 2 ust. 2 w/w rozporządzenia.
Jak wskazuje judykatura, Sąd jest zobligowany uwzględnić wszystkie dowody przeprowadzone w postępowaniu, jak też uwzględnić wszelkie okoliczności towarzyszące ich przeprowadzaniu (wyrok SN z dnia 11 lipca 2002r. IV CKN 1218/00). Granice swobodnej oceny dowodów winny być wyznaczone wymogami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia. W myśl powyższych dyrektyw Sąd pierwszej instancji rozważa w sposób racjonalny i wszechstronny materiał dowodowy, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych, a wiążąc ich moc i wiarygodność odnosi do pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (wyrok SN z dnia 10 czerwca 1999r. w sprawie II UK 685/98). Stąd o naruszeniuart. 233 § 1 k.p.c.można mówić w sytuacji wykazania Sądowi pierwszej instancji uchybienia podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego rozumowania, zasadom doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów. Apelujący nie wykazał aby Sąd pierwszej instancji rozstrzygając niniejszą sprawę, naruszył powyższe reguły. Sąd Apelacyjny zgadza się z rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego i podziela stanowisko, że materiał dowodowy sprawy nie uprawniał do przyjęcia, iż wnioskodawca w spornym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracował w warunkach szczególnych. Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się w tym względzie żadnego błędu w ustaleniach faktycznych. Z kolei argumenty zawarte w apelacji, w szczególności co do prawidłowej kwalifikacji pracy wnioskodawcy według wykazu A załącznika do w/w rozporządzenia, mają charakter polemiczny i są wynikiem subiektywnego poglądu wnioskodawcy na sprawę.
W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje fakt, iżM. J.był zatrudniony wFabryce (...) S.A.Kwestionowana pozostawała zaś możliwość uwzględnienia zatrudnienia w w/w zakładzie od 27.12.1973r. do 31.03.1977r., od 1.09.1977r. do 1.09.1985r., od 1.10.1985r. do 4.05.1992r. i od 15.08.1992r. do 31.12.1998r. do stażu pracy w warunkach szczególnych.
Wyżej wymienione okresy zatrudnienia zostały udokumentowane zwykłymi świadectwami pracy: z dnia 28 października 1994r. (k. 5 akt ZUS i k. 60 akt osobowych), w którym wskazano, że skarżący był zatrudniony od 27 grudnia 1973r. do 27 października 1994r. na stanowisku pracownika obsługi produkcji – robotnika magazynowego, w tym od 2 września 1985r. do 30 września 1985r. przebywał na urlopie bezpłatnym, a od 5 marca 1992r. do 14 sierpnia 1992r. na urlopie wychowawczym oraz z dnia 30 września 2002r., w którym wpisano, że od 28 października 1994r. do 30 września 2002r. był on zatrudniony jako robotnik magazynowy (k. 6 akt ZUS).
Pracodawca wydał także wnioskodawcy świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 31 grudnia 2004r., w którym podał, że pracował on od 27.12.1973r. do 31.03.1977r., od 1.09.1977r. do 1.09.1985r., od 1.10.1985r. do 4.05.1992r. i od 15.08.1992r. do 31.12.2004r. na stanowiskach wymienionych w w/w rozporządzeniu i zarządzeniu Nr 3 MH i MP z dnia 30 marca 1985r. (Dz. U. MH i PM Nr 1 – 3 poz. 1 ze zm.), w tym od dnia 27.12.1973r. do 30.04.1974r. na stanowisku wytaczacz – ustawiacz maszyn, wymienionym w dziale III poz. 60 wykazu A w/w rozporządzenia oraz od 1.05.1974r. do 31.03.1977r., od 1.09.1977r. do 1.09.1985r., od 1.10.1985r. do 4.05.1992r. i od 15.08.1992r. do 31.12.2004r. na stanowisku robotnika transportu wewnętrznego, robotnika magazynowego, wymienionym w dziale IV poz. 40 wykazu A w/w rozporządzenia (k. 16 kat ZUS). Na w/w stanowiskach odwołujący wykonywał prace takie jak: obsługa automatów tokarskich i produkcja kołków, prace magazynowe, przewóz rozpuszczalników, obsługa wózków widłowych, spalinowych ciężkie prace transportowe.
Z kolei likwidatorFabryki (...) S.A.wystawił świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 18 września 2007r., z którego wynikało, że wnioskodawca był zatrudniony od 27.12.1973r. do 31.03.1977r., od 1.09.1977r. do 1.09.1985r., od 1.10.1985r. do 4.05.1992r. i od 15.08.1992r. do 31.12.2004r. na stanowiskach wymienionych w w/w rozporządzeniu oraz zarządzeniu Nr 3 MH i PM z dnia 30 marca 1985r. (Dz. U. MH i PM Nr 1 – 3 poz. 1 ze zm.), w tym od dnia 27.12.1973r. do 30.04.1974r. na stanowisku wytaczacz – ustawiacz maszyn, wymienionym w dziale III poz. 60 wykazu A w/w rozporządzenia oraz od 1.05.1974r. do 31.03.1977r., od 1.09.1977r. do 1.09.1985r., od 1.10.1985r. do 4.05.1992r. i od 15.08.1992r. do 31.12.1998r. na stanowisku robotnika transportu wewnętrznego, robotnika magazynowego, wymienionym w dziale IV poz. 40 wykazu A w/w rozporządzenia (k. 16 kat ZUS). W tym dokumencie wpisano również, że na w/w stanowiskach odwołujący wykonywał prace takie jak: tłoczenie gwoździ, nitów oraz obsługa automatów do produkcji drutu kolczastego lub wyrobów z drutu oraz prace magazynowe, załadunkowe, rozładunkowe, transport oraz konfekcjonowanie surowców, produktów i wyrobów gotowych - pylistych, toksycznych, żrących, parzących i wybuchowych.
Wbrew stanowisku apelującego, dokonana w w/w świadectwach pracy ocena charakteru zatrudnienia wnioskodawcy nie jest dla sądu wiążąca. Dokumenty takie podlegają bowiem co do swojej wiarygodności i mocy dowodowej takiej samej ocenie, jak każdy inny dowód. Świadectwo pracy jako dowód z dokumentu prywatnego nie ma silniejszej mocy dowodowej, niż dowód z zeznań świadków lub z przesłuchania stron (wyrok SN z dnia 5 października 2011 r. II UK 43/11 LEX nr 1108484, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2005r., II UK 15/05, LEX nr 603168 oraz wyroki tego Sądu z dnia 3 października 2000 r., I CKN 804/98, LEX nr 50890; z dnia 30 czerwca 2004 r., IV CK 474/03, OSNC 2005 nr 6, poz. 113; z dnia 9 kwietnia 2009 r., I UK 316/08, LEX nr 707858; z dnia 6 stycznia 2009 r., II UK 117/08, OSNP 2010 nr 13-14, poz. 167; z dnia 27 lipca 2010 r., II CSK 119/10, LEX nr 603161).
Weryfikacja w/w świadectw pracy oraz innych dowodów zgromadzonych w sprawie, tj. z pozostałej dokumentacji osobowej, zeznań świadków i opinii biegłego z zakresu bhp nie zezwala na uznanie, że w w/w okresach zatrudnienia wnioskodawca pracował w warunkach szczególnych.
Na podstawie materiału dowodowego nie można zaliczyć do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu od 27 grudnia 1973r. do 30 kwietnia 1974r., gdy skarżący pracował w wydziale P4 przy obsłudze automatów tokarskich, a tym samym zakwalifikować jego pracę według wykazu A działu III i poz. 69 załącznika do w/w rozporządzenia (tłoczenie gwoździ, nitów oraz obsługa automatów do produkcji drutu kolczastego lub wyrobów z drutu).
Na świadczenie takiej pracy przez wnioskodawcę nie wskazują dokumenty zawarte w jego aktach osobowych. Wynika z nich jedynie, że został on zatrudniony wFabryce (...) S.A.wP.na jednotygodniowy okres próby od dnia 27 grudnia 1973r. na stanowisku operatora maszyn na wydziale P- 4 oraz że przyznano mu wynagrodzenie na warunkach przewidzianych w Układzie Zbiorowym Pracy dla Przemysłu Metalowego.
Na rozprawie w dniu 26 października 2011r. wnioskodawca stwierdził (k. 20 – 22), że pracując na wydziale P - 4 na dziale automaty tokarskie, obsługiwał właśnie automaty tokarskie, na których wyrabiał z drutu mosiężnego kołki do zapłonników, toczył nity aluminiowe i detale z aluminium i mosiądzu. Włączał on automat, zakładał drut, który był przesuwany i cięty na mniejsze detale, a potem toczony i chłodzony olejem wrzecionowym. Przy wyrabianiu detali wkładał produkt do maszyny, gdzie był on przesuwany i obrabiany.
Należy, w oparciu o rzeczową i spójną opinię biegłej sądowej z zakresu bhp, wskazać, że półautomaty i automaty (przy których pracował wnioskodawca) służyły do podstawowej obróbki, tj. toczenia (zewnętrznego, wewnętrznego, czołowego) oraz do wiercenia i gwintowania. Nie wykonywano zaś na nich procesu tłoczenia, wymienionego w w/w wykazie A w dziale III pod poz. 69.
Z uwagi na to, że wnioskodawca nie pracował wówczas przy automatach służących do obróbki tłoczeniem, a jedynie na maszynach wykorzystywanych do procesu toczenia, nie można było zakwalifikować jego pracy do świadczonej w warunkach szczególnych.
Sąd pierwsze instancji prawidłowo nie uwzględnił również do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu od 1 maja 1974r. do 5 maja 1993r., a tym samym trafnie nie dostrzegł podstaw do przyporządkowania pracy wówczas świadczonej przez wnioskodawcę do wykazu A działu IV i poz. 40 załącznika do w/w rozporządzenia (prace magazynowe, załadunkowe, rozładunkowe, transport oraz konfekcjonowanie surowców, półproduktów i wyrobów gotowych - pylistych, toksycznych, żrących, parzących i wybuchowych, wykonywane w przemyśle chemicznym) oraz wykazu A dział VIII poz. 1 załącznika do tego rozporządzenia (ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie).
Z akt osobowych wynikła, że od dnia 1 maja 1974r. skarżącemu powierzono obowiązki robotnika transportu, od dnia 1 kwietnia 1977r. - robotnika rozdzielni P-2, a od 1 września 1977r. - robotnika transportu wewnętrznego PD. Następnie od 1 lutego 1978r. był on robotnikiem transportu wewnętrznego - brygadzisty na wydziale PD. Z kolei od 2 września 1985r. do 30 września 1985r. przebywał na urlopie bezpłatnym, po którym znów pracował jako robotnik transportu wewnętrznego - brygadzista na wydziale P-K. Z dniem 1 stycznia 1989r. przydzielono mu stanowisko pracownik obsługi produkcji - roboty transportowe - brygadzista na wydziale P-K i to stanowisko zajmował do 31 marca 1991r., kiedy powierzono mu stanowisko pracownika obsługi produkcji - transport wewnętrzny. Te obowiązki odwołujący wykonywał do 4.03.1992r. i od 15.08.1992r. do 5.05.1993r., gdyż od 05.03.1992r. do 14.08.1992r. przebywał na urlopie wychowawczym.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, podobnie jak Sądu Okręgowego, wykonywanych przez odwołującego prac w w/w okresie nie można kwalifikować według wykazu A działu IV i pozycji 40 załącznika do w/w rozporządzenia, odnoszącej się tylko do przemysłu chemicznego. Zakład pracy, w którym był zatrudniony odwołujący podlegał bowiem pod inny resort, tj. przemysłu metalowego (dział II wykazu A załącznika do w/w rozporządzenia). Podobnie nie było podstaw do zastosowania poz. 2 działu VIII wykazu A załącznika do rozporządzenia, gdyż ten dział dotyczy prac w branży transportu i łączności, w której z pewnością także nie pracował wnioskodawca. Przewoził on bowiem rzeczy, jak już wskazano, w transporcie wewnętrznym w przemyśle metalowym.
Należy podkreślić, że w świetle przepisów wykazu A załącznika do w/w rozporządzenia, wyodrębnienie prac świadczonych w warunkach szczególnych ma charakter stanowiskowo - branżowy. Pod pozycjami zamieszczonymi w kolejnych działach wykazu wymieniono bowiem konkretne stanowiska przypisane danym branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach uprawniające do niższego wieku emerytalnego. Taki sposób kwalifikacji prawnej tychże prac – jak wskazuje Sąd Najwyższy - nie jest dziełem przypadku. Specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje bowiem charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Nie można zatem swobodnie czy wręcz dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym (Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt II UK 21/10, LEX Nr 619638, z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt III UK 174/10, LEX 901652, z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt II UK 166/12, LEX Nr 1171002). Stąd dla uznania konkretnego rodzaju lub stanowiska pracy za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze decydujące znaczenie ma to, czy jest to praca wymieniona wrozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 4 ze zm.) oraz w wykazach stanowiących załącznik do tego rozporządzenia, natomiast wykazy stanowisk ustalane przez właściwe podmioty w odniesieniu do podległych zakładów pracy mają jedynie charakter techniczno-porządkujący. Samo nawet wymienienie danego stanowiska czy rodzaju prac warunkujących przyznanie spornego prawa do emerytury nie może być interpretowane w sposób rozszerzający, tzn. w całkowitym oderwaniu od rodzaju zakładu z danej branży w którym praca była wykonywana (wyrok SA we Wrocławiu z dnia 19 kwietnia 2012r., III AUa 222/12, LEX nr 1171355). Nie jest zatem możliwe dowolne i swobodne wiązanie konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w w/w rozporządzeniu (wyrok SA w Katowicach z dnia 7 lutego 1983 r., III AUa 849/12, LEX nr 1271881).
Kwalifikując pracę wnioskodawcy, nie można zatem nie uwzględniać określonego w załącznikach do w/w rozporządzenia zaszeregowania prac według działów gospodarki. Z tego względu należy przyjąć, że w przemyśle metalowym, w którym pracował wnioskodawca, nie można wykonywać prac magazynowych, załadunkowych, rozładunkowych, transportu oraz konfekcjonować surowców, półproduktów i wyrobów gotowych - pylistych, toksycznych, żrących, parzących i wybuchowych, wykonywane dotyczących przemysłu chemicznego (dział IV poz. 40) czy w transporcie i łączności przy ciężkich pracach załadunkowych i wyładunkowych oraz przeładunku materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie (dział VIII poz. 1). Bowiem koniecznym jest, by występował bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danej gałęzi gospodarki.
Poza tym materiał dowodowy wykazał, że wnioskodawca przewoził pomiędzy magazynem i wydziałami zakładu różne produkty, zarówno wymienione oraz nie wymienione w wykazie A załącznika do rozporządzenia. Stąd nie mógł świadczyć pracy w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
J. J. (2)podał, że woził wózkiem akumulatorowym czterochloroetylen, trójchloroetylen, octan butylu, aceton, alkohol metylowy, azydek baru, polofen, gazy w butlach i wapno karbidowe. Zaprzeczył temu aby przewoził wyprodukowane detale, czyniły to bowiem podległe mu osoby. Innym razem zeznał, że tylko on przewoził produkty z magazynu, w tym z magazynu chemicznego - smary i oleje. Nie zmieniły się w tym względzie jego obowiązki, gdy został brygadzistą.
Z zeznań świadkówJ. K.(m.in. kierownik magazynu elektrochemicznego) iR. P.(krajacz wyrobów hutniczych, potem pracownik transportu wewnętrznego) iA. Ś.(m.in. kierownika działu kooperacji i ówczesnej przełożonej wnioskodawcy) wynika (k. 28, 29, 39 i 40, 54 – 57, 116 - 118), że w magazynie elektrochemicznym składowano trucizny i materiały szkodliwe: trójchloroetylen, azytek baru, octan butylu, aceton, metanol, spirytus etylowy skażony metanolem, czterochloroetylen, octan butylu, aceton, rozpuszczalniki, smary, oleje. W magazynie tym były też rzeczy elektryczne, tj. kable, wyłączniki, rozłączniki. Jednak odwołujący nie woził rzeczy elektrycznych. Np.J. K.podał, że wnioskodawca przyjeżdżał wózkiem akumulatorowym bez żadnych środków ochronnych i odbierał trucizny i materiały szkodliwe. Z koleiR. P.wskazał, że on i odwołujący przywozili też wyprodukowane rzeczy z hal produkcyjnych do magazynu zbytu. Każdy z nich miał określony oddział, z którego wywoził detale. Odwołujący wywoził także czasem zapłonniki z Wydziału P2, jednak przede wszystkim aceton, TRI i octan. Świadek stwierdził, że ich zadaniem było dostarczenie zaopatrzenia na produkcję i wywóz gotowego towaru z produkcji do magazynu.A. Ś.zeznała przy tym, że odwołujący jako brygadzista był też odpowiedzialny za ładowanie akumulatorów, tzn. uzupełniał elektrolity w akumulatorach.
Jak wynika zatem z zeznań odwołującego i świadków wnioskodawca zajmował się transportem wewnętrznym, tj. pomiędzy magazynem i wydziałami różnych składników, w tym: substancji chemicznych, olei, gazów, detali oraz gotowych wyrobów. W ocenie Sądu Apelacyjnego, podobnie jak Sądu Okręgowego, smary, nafta, oleje, które przewoził wnioskodawca nie stanowią substancji pylistych, toksycznych, żrących, parzących i wybuchowych, stąd ich transport i magazynowanie nie wyczerpuje dyspozycji wykazu A załącznika do w/w rozporządzenia tj. dział IV poz. 40 i dział VIII poz. 1 w/w rozporządzenia. Dodatkowo należy dostrzec, że transportowane przez wnioskodawcę środki chemiczne nie były surowcami, półproduktami oraz wyrobami gotowymi, jak wymaga tego w/w poz. 40 działu IV. Służyły one bowiem jako rozpuszczalniki tłuszczy i olei.
Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że również w okresie od 6 maja 1993r. do 31 grudnia 1998r.M. J.nie pracował stale i w pełnym wymiarze czasu w szczególnych warunkach, tj. nie wykonywał czynności wymienionych w wykazie A w dziale IV pod poz. 40.
Jak wynika z akt osobowych od 6 maja 1993r. do 31 grudnia 1998r. skarżący był pracownikiem obsługi produkcji - roboty magazynowe w Wydziale(...)i wykonywał czynności wMagazynie (...). W dniach 6 maja 1993r., 4 stycznia 1995r. i 22 sierpnia 1998r. wnioskodawca zawarł umowy z pracodawcą o wspólnej odpowiedzialności za powierzone mienie wMagazynie (...),Magazynie (...)i pomieszczeniachmagazynu (...)oraz podpisał kartę zadań pracownika magazynu obrotu towarowego.
Z treścią akt osobowych korelują zeznania wnioskodawcy, który potwierdził, że pracował w magazynie zbytu i magazynie reklamy i był materialnie odpowiedzialny za stan magazynu. Przyznał, że przechowywano w nim wyroby gotowe i podzespoły na sprzedaż, w tym: BM-y, bezpieczniki, lampy i detale. Analogicznie zeznałaA. Ś., wskazując, że do magazynu zbytu były kierowane z produkcji wyroby produkowane w(...)na potrzeby innych zakładów - półprodukty oraz wyroby gotowe - BM-y, lampy.
Wnioskodawca pracował zatem w magazynie, w którym były wyroby gotowe i podzespoły, przeznaczone do sprzedania (BM-y, bezpieczniki, lampy i detale), które nie zostały wymienione w wykazie A załącznika do rozporządzenia. Stąd nie wykonywał on wówczas stale i w pełnym wymiarze prac magazynowych przy surowcach, półproduktach i wyrobach gotowych - pylistych, toksycznych, żrących, parzących i wybuchowych (dział IV poz. 40 wykazu A załącznika do w/w rozporządzenia).
Poza tym, wbrew stanowisku apelującego Sąd Okręgowy nie naruszyłart. 233 § 1 k.p.c.,art. 278 k.p.c.w zw. zart. 316 k.p.c.dopuszczając dowód z opinii biegłej sądowej z zakresu bhp.
W świetle utrwalonego orzecznictwa ustalenie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy (§ 2 ust. 1 w/w rozporządzenia) nie wymaga wiadomości specjalnych uzasadniających prowadzenie dowodu z opinii biegłego (wyrok SN z dnia 8 stycznia 2009 roku w sprawie I UK 201/08 niepublikowany; wyrok z dnia 30 marca 2000 roku II UKN 446/99 ;OSNP 2001/18/562). Jednakże Sąd Najwyższy nie wyklucza możliwości powołania dowodu z opinii biegłego w sprawach takich jak niniejsza, a jedynie podkreśla obowiązek Sądu samodzielnej oceny materiału dowodowego sprawy i kwalifikacji pracy jako świadczonej w warunkach szczególnych według załącznika do w/w rozporządzenia.
W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy samodzielnie ocenił powyższe kwestie, po uprzednim przeprowadzeniu postępowania dowodowego z zeznań świadków, posiłkując opinią biegłego sądowego. Jak wynika bowiem zart. 278§1 k.p.c.w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii. O tym zatem, czy dla rozstrzygnięcia sprawy niezbędne są wiadomości specjalne, decyduje sąd (wyrok SN z dnia 11.03.2008 r., II CSK 545/07, LEX nr 385597). Tym bardziej decyzję podejmuje samodzielnie sąd co od zażądania ustnej opinii biegłych i nie ma obowiązku pouczenia strony w tym przedmiocie. Stąd chybiony okazał się również zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 286 k.p.c.w zw. zart. 5 k.p.c.w tym kontekście.
Całokształt materiału dowodowego sprawy z akt osobowych i zeznań świadków nie wykazał zatem aby wnioskodawca w trakcie zatrudnienia wFabryce (...) S.A.wP.od 27.12.1973r. do 31.03.1977r. od 1.09.1977r. do 1.09.1985r., od 1.10.1985r. do 4.05.1992r. i od 15.08.1992r. do 31.12.1998r. wypełniał obowiązki wskazane w załączniku A do w/w rozporządzenia stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Wobec tego, iż odwołujący nie udowodnił, że przez okres co najmniej 15 lat pracował w warunkach szczególnych, brak było podstaw do przyznania mu emerytury. W konsekwencji należało podzielić rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w przedmiocie oddalenia odwołania od decyzji organu rentowego odmawiającej prawa do emerytury.
Dlatego też na mocyart. 385 k.p.c.apelację oddalono, orzekając jak w sentencji.