Sąd Okręgowy w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 974/10
Data wyroku: 2011-10-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Rafał Wagner

Sygn. akt I C 974/10

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 października 2011 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący SSR (del.) Rafał Wagner
Protokolant  st. sekretarz sądowy Monika Olszewska
po rozpoznaniu w dniu 26 września 2011 r. w Warszawie na rozprawie
sprawy z powództwaA. D.
przeciwko
    Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę(...)oraz przez Prezydenta(...)

o zapłatę kwoty 202.000 zł

I
umarza postępowanie w zakresie żądania kwoty 23.600 (dwadzieścia trzy tysiące sześćset) zł;

II
zasądza od Skarbu Państwa – Wojewody(...)na rzeczA. D.kwotę 82.980 (osiemdziesiąt dwa tysiące dziewięćset osiemdziesiąt) zł z ustawowymi odsetkami od dnia 10 października 2011 r. do dnia zapłaty;

III
w pozostałym zakresie oddala powództwo;

IV
nakazuje pobrać odA. D.na rzecz Skarbu Państwa – kasy Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 1.292,30 (jeden tysiąc dwieście dziewięćdziesiąt dwa 30/100) zł tytułem wydatków na biegłego poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa;

V
znosi wzajemnie między stronami koszty procesu.

UZASADNIENIE
W pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie(...)A. D.domagał się zasądzenia kwoty 202.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lipca 2002 r. tytułem odszkodowania obejmującego stratę rzeczywistą i utracone korzyści w związku z pozbawieniem go własnościlokalu nr (...)w budynku przyul. (...)wW.wraz z prawem do gruntu, co było następstwem wydanego w dniu 23 grudnia 1955 r. przez Prezydium Rady Narodowej(...)orzeczenia administracyjnego nr(...)odmawiającego przyznania ówczesnym współwłaścicielom nieruchomości prawa własności czasowej niezgodnie z przepisami tzw. dekretu(...). Powód sprecyzował wysokość dochodzonego odszkodowania wskazując sposób jego obliczenia to jest: (1) wartość lokalu – 149.400 zł przy uwzględnieniu udziału powoda w nieruchomości wynoszącego ¾, (2) utracone korzyści – 52.800 zł i (3) odsetki za opóźnienie – od daty uprawomocnienia się decyzji SKO z 20 maja 2002 r.,(...), stwierdzającej niezgodność z prawem decyzji Prezydium Rady Narodowej(...)z 23 grudnia 1955 r.
Pozwany wnosił o oddalenie powództwa.
Wyrokiem z 24 września 2009 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (wyrok – k. 166).
Na skutek apelacji powoda, wyrokiem z 10 czerwca 2010 r. Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że analiza treści uzasadnienia pozwu prowadzi do wniosku, że powód roszczenie odszkodowawcze wiązał z decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego(...)z 19 grudnia 1989 r. nr(...), znak(...), o sprzedażylokalu mieszkalnego nr (...). Orzeczenie administracyjne z 23 grudnia 1955 r. odmawiające przyznania prawa własności czasowej zostało powołane w opisie zdarzeń, jednakże powód jako źródło swej szkody wskazał decyzję o sprzedaży lokalu. Ponadto, mimo że sprzedaż odrębnej własności lokalu następowała umową zawartą w formie aktu notarialnego, to jednak dokonanie tej czynności prawnej, bez uprzedniej decyzji administracyjnej było, w tamtym stanie prawnym, wyłączone. Decyzja była konieczną przesłanką zawarcia umowy i jej skuteczności. Umowa o ustanowieniu i sprzedaży odrębnej własności lokalu skutkowała definitywnie niemożnością zadośćuczynienia wnioskowi dekretowemu uprawnionego podmiotu i jakkolwiek umowa ta była źródłem szkody, to jednak nie było to źródło, któremu można przypisać byt samodzielny. Więź między umową a decyzją jest tak ścisła, że nakazuje przyjąć związek przyczynowy pomiędzy tymi zdarzeniami. Istnieje więc powiązanie kauzalne pomiędzy decyzją, a ubezskutecznieniem roszczenia prawnego powoda czyli szkodą.
Sąd Apelacyjny wskazał, że w toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy winien rozstrzygnąć o wartości utraconego prawa (damnum emergens), aktualizując w razie potrzeby opinię biegłego oraz poddając ocenie obliczenia biegłego co do przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy. Polecił również rozstrzygniecie o drugim żądaniu, to jest żądaniu zasądzenia odszkodowania rekompensującego utracone korzyści (lucrum cessans) w postaci czynszu jaki powód mógłby z tego lokalu uzyskać w okresie od wejścia w życieKonstytucji, czyli od 17 października 1997 r. do dnia wydania przez biegłego opinii (wyrok Sądu Apelacyjnego – k. 213, uzasadnienie wyroku – k. 220-227).
W piśmie procesowym złożonym na rozprawie 2 grudnia 2010 r. pozwany Skarb Państwa – Wojewoda(...)wniósł o zawezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanego(...)reprezentowanego przez Prezydenta(...). Wniosek ten został oddalony w dniu 16 czerwca 2011 r. (pismo procesowe – k. 236, protokół rozprawy – k. 273).
Na rozprawie w dniu 16 czerwca 2011 r. strona powodowa cofnęła pozew ze zrzeczeniem się roszczenia ponad kwotę 178.400 zł. Przy czym kwoty tej domagała się tytułem odszkodowania za szkodę rzeczywistą z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty (protokół rozprawy – k. 273).
Postanowieniem z 22 czerwca 2011 r. Sąd na podstawieart. 67 § 2 k.p.c.ustalił, że dodatkowym reprezentantem Skarbu Państwa w niniejszej sprawie jest Prezydent(...)(postanowienie – k. 275).
Pozwany reprezentowany przez Prezydenta(...)wniósł o oddalenie powództwa w stosunku do tej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa wskazując, że właściwą jednostką jest Wojewoda(...)(protokół rozprawy – k. 310).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Powód jest jednym z następców prawnychJ. R. (1),S. S.iA. R..
Postanowieniem z 24 kwietnia 2001 r. Sąd Rejonowy(...)(sygn. akt I Ns 1002/01) stwierdził, że spadek poA. R.nabyły jego córkiJ. R. (1)iS. S.po ½ części spadku każda z nich. Postanowieniem z 5 marca 2001 r. Sąd Rejonowy dla(...)(sygn. akt III Ns 1289/00) stwierdził, że spadek poS. S.nabyli synS. S.w ½ i wnukowieA. D.iB. D.po ¼ części spadku. Postanowieniem z 10 stycznia 2000 r. spadek poJ. R. (1)nabyli siostrzeniecS. S.w ½ i dzieci zmarłej siostryA. D.iB. D.po ¼ części spadku.J. R. (1),S. S.iA. R.byli współwłaścicielami nieruchomości przyul. (...)wW., stanowiącej działkę gruntu o numerze ew.(...)w obrębie(...)o powierzchni 179 m(

    2)–(...)oraz działkę gruntu o numerze ew.(...)w obrębie(...)o powierzchni 198 m(

    2)–(...). UdziałJ. R. (2)w tych nieruchomościach wynosił ½, zaś udziałyS. S.iA. R.po ¼.(...)te zostały objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r.

    o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze(...)
(„dekret”) i z dniem 21 listopada 1945 r. przeszły na własność gminy(...). Na Nieruchomości 1 przed 1945 r. wybudowany został budynek mieszkalny czterokondygnacyjny, zawierający 18 lokali, w tym 14 lokali mieszkalnych. Nieruchomość 2 nie była zabudowana.J. R. (1),S. S.iA. R.w trybie art. 7 dekretu złożyli 19 lutego 1947 r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przyul. (...)wW.i własności wzniesionego na nim budynku. Orzeczeniem administracyjnym z 23 grudnia 1955 r. nr(...)Prezydium Rady Narodowej(...)nie uwzględniło tego wniosku odmawiając przyznania własności czasowej nieruchomości i jednocześnie stwierdzając przejęcie na własność Skarbu Państwa znajdującego się na niej budynku (akt notarialny – Rep A-(...)– k. 11-17, akt notarialny Rep A-(...)– k. 18-24, akt notarialny Rep A nr(...)– k. 25-32, decyzja SKO z 20.05.2002 – k. 40-41, decyzja SKO z 31.05.07 – k. 47-49, decyzja SKO z 14.09.07 – k. 42-46).
W dniu 24 sierpnia 2000 r.A. D.,S. S.iB. D.złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej(...)z 23 grudnia 1955 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wW.decyzją z 20 maja 2002 r. sygn.(...), stwierdziło nieważność tego orzeczenia, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa - art. 7 ust. 2 dekretu (decyzja SKO z 20.05.02 – k. 40-41).
Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego(...)decyzją z 19 grudnia 1989 r. nr(...), znak(...)orzekł o sprzedażyS. K.lokalu mieszkalnego nr (...)znajdującego się w budynku położonym wW.przyul. (...)o powierzchni 19,92 m(

    2)oraz części wynoszącej 0,037 budynku i innych urządzeń służących do wspólnego użytku ogółu mieszkańców i równocześnie oddałS. K.w użytkowanie wieczyste na 99 lat część gruntu o ogólnej powierzchni 184 m(

    2), na którym usytuowany jest budynek. W wykonaniu tej decyzji zawarta została umowa sprzedaży lokalu i prawa użytkowania wieczystego gruntu. Aktualnie właścicielemlokalu nr (...)przyul. (...)jestM. Z.(okoliczności niesporne, decyzja z 9.12.89 – k. 36-39).
W dniu 4 grudnia 2006 r.A. D.działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnikS. S.wystąpił do SKO wW.z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego(...)z 19 grudnia 1989 r., ewentualnie o stwierdzenie zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych, a zatem, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. SKO wW.decyzją z 31 maja 2007 r. sygn.(...)stwierdziło, że decyzja z 19 grudnia 1989 r. wydana została z naruszeniem prawa, jednakże nie można stwierdzić jej nieważności z powodu wywołania przez nią nieodwracalnych skutków prawnych. SKO wW.decyzją z 14 września 2007 r. sygn.(...)utrzymało w mocy decyzję z 31 maja 2007 r. (decyzja SKO z 31.05.07 – k. 47-49, decyzja SKO z 14.09.07 – k. 42-46).
Na podstawie umowy o oddanie udziału w gruncie w użytkowanie wieczyste oraz umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste zawartych 2 listopada 2004 r.(...)oddałoS. S.,B. D.iA. D.udział wynoszący 0,6640 części w nieruchomości przyul. (...)stanowiącej Nieruchomość 1 w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat, tj. do dnia 2 listopada 2103 r., a także nieruchomość przyul. (...)stanowiącą Nieruchomość 2 w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat, tj. do dnia 2 listopada 2103 r. w proporcjach wynikających z orzeczeń spadkowych, z wyłączeniem pięciu sprzedanych lokali mieszkalnych (akt notarialny – Rep. A-(...)– k. 11-17).
Na podstawie umowy o dział spadku poJ. R. (1)iS. S.oraz o częściowe zniesienie współużytkowania wieczystego(...)1, zawartej w dniu 21 kwietnia 2005 r.A. D.iS. S.stali się współwłaścicielami lokali niewyodrębnionych z budynku wzniesionego na(...)1 w udziałach wynoszących odpowiednio 0,235 części i 0,765 części, współwłaścicielami wchodzących w skład nieruchomości wspólnej części tego budynku i urządzeń w udziałach wynoszących odpowiednio 0,15604 części i 0,50796 części oraz współużytkownikami wieczystymi Nieruchomości 1 w udziałach wynoszących odpowiednio 0,15604 części i 0,50796 części, a także współużytkownikami wieczystymi Nieruchomości 2 w udziałach wynoszących odpowiednio 0,235 i 0,765 części (akt notarialny – Rep. A-(...)– k. 18-24).
Na podstawie umowy o częściowym zniesieniu współwłasności poprzez ustanowienie odrębnej własności lokali z 28 maja 2007 r. oraz umowy o zmianie częściowego zniesienia współwłasności z 6 czerwca 2007 r. zawartych pomiędzyA. D.iS. S.ustanowiona została odrębna własnośćlokali nr (...)położonych w budynku przyul. (...), a właścicielem tych lokali stał sięA. D., NadtoA. D.nabył odS. S.wszelkie przysługujące mu prawa i roszczenia do nieruchomości przyul. (...). W związku z tym udziałA. D.w prawach do nieruchomości położonej przyul. (...)wW.obecnie wynosi łącznie
    ¾(akt notarialny – Rep(...)– k. 25-32 i Rep(...)– k. 33-35).
Wartośćlokalu nr (...)znajdującego się w budynku przyul. (...)wW.wg stanu na dzień 19 grudnia 1989 r. i cen aktualnych wynosi 184.400 zł. Natomiast z uwzględnieniem obciążenia szczególnym trybem najmu wartość wynosi 110.640 zł (opinia biegłego sądowegoS. O.– k. 278-297).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o niekwestionowane co do autentyczności dowody z dokumentów zawartych w aktach niniejszej sprawy - decyzja administracyjna oraz orzeczenia sądów, korzystając z materialnej mocy dowodowej wynikającej z treściart. 244 k.p.c., stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Sąd uznał, że opinia biegłego rzeczoznawcy została sporządzona przez osobę posiadającą fachową wiedzę i doświadczenie. Wykształcenie biegłego oraz jego empiria stanowią dla Sądu gwarancję rzetelności i dlatego wnioski wypływające z treści sporządzonej przez niego opinii przyjęte zostały jako wiarygodny dowód mogący stanowić podstawę ustaleń faktycznych w zakresie wartości rynkowej sprzedanego lokalu. Opinia ta została zakwestionowana przez pozwanego, który zarzucił jej, że nie uwzględnia tego, iż lokal był w złym stanie technicznym. Z uwagi jednak na to, że okoliczności potwierdzające zły stanlokalu nr (...)nie zostały udowodnione w niniejszym postępowaniu, brak podstaw do uwzględnienia tego zarzutu.
Sąd zważył, co następuje:
W zakresie w jakim strona powodowa cofnęła pozew ze zrzeczeniem się roszczenia, tj. co do kwoty 23.600 zł Sąd na podstawieart. 355 § 1 i 203 § 1 k.p.c.umorzył postępowanie w sprawie.
W pozostałym zakresie powództwo zasługuje na uwzględnienie w części.
Zgodnie zart. 386 § 6 k.p.c.ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiążą sąd, któremu sprawa została przekazana. Sąd Apelacyjny przesądził o istnieniu związku przyczynowego pomiędzy decyzją z 19 grudnia 1989 r. a szkodą powstałą w majątku powoda polegającą co najmniej na niewejściu do jego majątku tej wartości jaką ma sprzedany lokal oraz o możliwości realizacji roszczenia odszkodowawczego na drodze sądowej z pominięciem postępowania administracyjnego.
Należne powodowi odszkodowanie w zakresiedamnum emergenszostało obliczone w oparciu o omówiony powyżej dowód z opinii biegłegoS. O.. Sąd uznał, że miarodajną dla ustalenia wysokości odszkodowania wynikającego z decyzji sprzedażowej będzie wartość sprzedanego lokalu określona według jego stanu na dzień wydania decyzji (19.12.1989), która spowodowała szkodę, a cen aktualnych, a to zgodnie z treściąart. 363 § 2 k.c.
W tym zakresie Sąd podziela jednocześnie utrwaloną już linię orzecznictwa zapoczątkowaną orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2002 roku (I CKN 1215/00, LEX numer 78330), iż zachodzi w takim przypadku konieczność brania pod uwagę wszystkich ograniczeń prawnych, którym podlegałaby przedmiotowa nieruchomość, gdyby nie doszło do jej bezprawnego przejęcia przez Państwo. Ten wymóg uwzględnił zaś biegły w swojej opinii wyliczając wartość lokalu z uwzględnieniem obciążenia szczególnym trybem najmu na kwotę 110.640 zł. Jednocześnie z uwagi na to, że aktualny udział powoda w nieruchomości wynosi ¾, należna mu kwota z tytułu odszkodowania to 82.980 zł (110.640 x 0,75).
Odsetki ustawowe z uwagi na odszkodowawczy charakter roszczenia (art. 363 § 2 k.c.) zostały zasądzone od daty wydania wyroku.
W konsekwencji dalej idące żądanie podlegało oddaleniu.
Jak wykazano wyżej prawnie wadliwą była decyzja wydana w dniu 19 grudnia 1989 roku przez Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicy(...). Ponieważ organ, który te decyzje wydał już nie istnieje, wobec tego odpowiedzialność odszkodowawcza obciąża jego następcę prawnego. W myślart. 123 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1983 roku

    o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego(Dz. U. Nr 88 poz. 26) Naczelnik Dzielnicy, z upoważnienia którego działał Kierownik Wydziału, stał się terenowym organem administracji państwowej o właściwości ogólnej w miastach podzielonych na dzielnice. Stan ten uległ zmianie z dniem 27 maja 1990 roku, kiedy do właściwości kierowników urzędów rejonowych przeszły, między innymi, kompetencje należące uprzednio do terenowych organów administracji państwowej o właściwości szczególnej i ogólnej stopnia podstawowego (art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 1990

    o terenowych organach administracji rządowej ogólnejDz. U. nr 21/90, poz.123). Następnie zaś w związku z kolejną reformą administracji publicznej (art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 roku

    przepisy wprowadzające ustawę reformującą administrację publicznąDz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) do właściwości starosty przeszły jako zadania z zakresu administracji rządowej określone w przepisach zadania urzędów rejonowych administracji ogólnej oraz zadania i kompetencje kierowników tych organów. Po likwidacji Powiatu(...)a tym samym i urzędu Starosty (ustawa z dnia 15 marca 2002 roku

    o ustroju(...)
Dz. U. Nr 41, poz. 361) kompetencje i uprawnienia Starosty przeszły do Prezydenta(...). Jednakże jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 marca 2011 r. (I CSK 438/10, publ. LEX nr

    798233) postępowanie sądowe łączące się z działalnością jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, przejętej przez jednostkę samorządu terytorialnego, prowadzone być powinno z udziałem Skarbu Państwa - Wojewody, stosownie doart. 65 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej(Dz. U. Nr 12, poz. 136). Powołany przepis przewiduje odrębne, generalne i autonomiczne uregulowanie reprezentacji Skarbu Państwa w postępowaniach sądowych, łączących się z działalnością państwowych jednostek organizacyjnych, które nie miały osobowości prawnej i przejęte zostały przez jednostkę samorządu terytorialnego.
Przedstawiony stan prawny prowadzi do wniosku, iż biernie legitymowany w sprawie jest Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę(...), na co zgodnie wskazywały obie jednostki organizacyjne Skarbu Państwa występujące w sprawie (protokół rozprawy z 26 września 2011 r. – k. 310-311). Dla odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa nie ma znaczenia, kto ostatecznie uzyskał korzyść z tytułu bezprawnego działania pozwanego. Odpowiedzialność ponosi podmiot wyrządzający szkodę (odpowiedzialny za wydanie decyzji z 19 grudnia 1989 r.), a nie ten, który po ostatecznych przekształceniach uzyskał korzyść z działania, które szkodę spowodowało.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 100 k.p.c.znosząc wzajemnie między stronami koszty procesu. Jednocześnie z uwagi na to, że koszty pierwszej opinii biegłego poniosły strony po połowie, koszty opinii uzupełniającej w kwocie 1.282,68zł poniosła strona pozwana, to kosztami opinii dopuszczonej przez Sąd z urzędu – 1.293,20 zł Sąd w całości obciążył powoda na podstawie art. 83 ust. 2 ustawyo kosztach sądowych w sprawach cywilnych.