Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 330/13
Data wyroku: 2013-11-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska-Statuch, Joanna Składowska, Iwona Podwójniak
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 kc

Sygn. akt I Ca 330/13

POSTANOWIENIE
Dnia 06 listopada 2013 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO Elżbieta Zalewska - Statuch
Sędziowie: SSO Iwona Podwójniak
SSO Joanna Składowska
po rozpoznaniu w dniu 23 października 2013 roku w Sieradzu
na rozprawie
sprawy z wnioskuE. B.
z udziałem:J. B.,K. K. (1),H. M.,A. K. (1),H. K.,K. G.,K. M.,M. S.,K. B.,M. W.,B. S.,M. P.,B. K.,D. P.,G. K.,W. K. (1),J. K. (1)

o zasiedzenie
na skutek apelacji uczestniczki postępowaniaH. M.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Łasku
z dnia 09 kwietnia 2013 roku, sygn. akt I Ns 393/11

postanawia:

1
zmienić zaskarżone postanowienie w całości w ten sposób, że oddalić wniosek

i zasądzić od wnioskodawczyniE. B.na rzecz uczestniczki postępowaniaH. M.3617,00 (trzy tysiące sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania;

2
zasądzić od wnioskodawczyniE. B.na rzecz uczestniczki postępowaniaH. M.1.800,00 (tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt Ca 330/13

UZASADNIENIE
E. B.wniosła do Sądu Rejonowego w Łasku o stwierdzenie, iż wraz ze swym mężemJ. B.nabyli przez zasiedzenie z dniem 19 czerwca 2006 r. własnośćnieruchomości rolnej płożonej wC.(...)gm.D., oznaczonej jakodziałki o numerach (...)o łącznej pow. 8,60 ha, z wyłączeniem: zabudowanego siedliska usytuowanego na idziałce nr(...)użytkowanego przezK. K. (1), zabudowanego siedliska użytkowanego przezA. K. (1)iH. K.oraz ogródka z altanką, użytkowanego przezH. M., usytuowanych nadziałce nr (...).
Uczestnicy postępowaniaJ. B.,K. M.iK. G.przyłączyli się do wniosku.
PełnomocnikH. M.wniósł o oddalenie wniosku. Pozostali uczestnicy, bądź to nie zajęli stanowiska w sprawie, bądź też wnieśli o oddalenie wniosku.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 09 kwietnia 2013 roku wydanym w sprawie I Ns 393/11 Sąd Rejonowy w Łasku stwierdził, iżE. B.iJ. B.nabyli do wspólności majątkowej małżeńskiej z dniem 1 stycznia 2007r. przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej w obrębieC.gm.D., oznaczonej na mapie z projektem podziału nieruchomości wersja I wpisanej do ewidencji zasobu powiatowego Starosty(...)w dniu 11 stycznia 2013r. za nr(...)jakodziałka nr (...)o pow. 4,9431 ha, oddalił wniosek w pozostałej części i orzekł o kosztach postępowania.
Z ustaleń faktycznych jakie legły u podstaw tego rozstrzygnięcia wynikało, żeK. i. A. K.na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 roku stali się z mocy prawa właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 8,61 ha położonego w(...)gm.D..A. K. (2)już po śmierci swojego męża część gruntów rolnych zbyła nieformalną umową sprzedażyA. P., którą to nieruchomość o pow. 0,0749 ha nabyli następnie przez zasiedzenieA.iJ.małżonkowieP.. AktualnieK. i. A. K.w ewidencji gruntów figurują jako właścicieledziałek o nr (...). Obie działki maja kształt równoległoboków.Działka nr (...), na której znajduje się siedlisko gospodarstwa rolnego użytkowanego przezE.iJ.

1
B.oraz zabudowane siedlisko, użytkowane przezK. K. (1)zawiera się między ulicami(...)iul. (...), która odgradza tę działkę oddziałki nr (...), na której znajduje się działka rekreacyjnaH. M.oraz zabudowania, użytkowane przezA. K. (1)iH. K..
W dalszej części pisemnych motywów rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji ustalił, iż wnioskodawczyni wraz z mężem, po zawarciu związku małżeńskiego w 1976 roku zamieszkali w siedlisku gospodarstwa rolnego, będącego własnościąA. K. (2)i jej nieżyjącego już wtedy mężaK.. Znajdujące się tam budynki zostały wzniesione przez ojca wnioskodawczyniK. K. (3). Decyzja o wspólnym zamieszkaniu w siedlisku gospodarstwa rolnego była wynikiem dokonanych zA. K. (2)ustaleń, iż to małżonkowieB.przejmą prowadzenie tego gospodarstwa, pozostałego po wydzieleniu jego części dlaK. K. (1),K. K. (4)iH. M..
Sąd Rejonowy ustalił, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego do połowy lat 80-tych, kiedy to mąż wnioskodawczyni podjął prace zarobkową, było głównym źródłem utrzymaniaJ. i. E. m. B.. Natomiast w połowie lat 70-tychA. K. (2)podjęła decyzję, aby część jej gospodarstwa objęły w posiadanie jej dzieci:K. K. (4),K. K. (1)iH. M.. Na swojej częściK. K. (4)wzniósł zabudowania, w których obecnie mieszkają jego synowieA. K. (1)iH. K., zaś na części sąsiadującej z jego pierwotnym siedliskiem zostały postawione przezK. K. (1)budynki, użytkowane teraz przez jego synaK.. Cześćdziałki (...)objęła w posiadanieH. M..
W ocenie Sądu Rejonowego podejmowane przezA. K. (2)od połowy lat 70-tych działania w zakresie gospodarstwa rolnego, za którego wyłączną właścicielkę była uważana po śmierci męża, należy ocenić jako dokonanie nieformalnego podziału tej nieruchomości pomiędzy najbliższych członków rodziny. Dwóch spośród jej synówK.iK.w obrębie tego gospodarstwa utworzyło własne siedliska, stanowiące dla nich centra życiowe. Dotychczasowe siedlisko gospodarstwa zostało zmodernizowane poprzez wzniesienie tam nowych obiektów budowlanych przez ojca wnioskodawczyni -K. K. (3). Czynności te nie mogły odbywać się bez wiedzy i zgodyA. K. (2), a ich jedynym racjonalnym wytłumaczeniem było istnienie już wówczas planów, iż następcą w tej części gospodarstwa rolnego, która nie zostanie rozdysponowana między innych członków rodziny zostanieE. B.. O zrealizowaniu w rzeczywistości tego zamierzenia świadczy przede wszystkim fakt, że po zawarciu związku małżeńskiego to na

2
E. B.i jej mężu spoczął główny ciężar prowadzenia gospodarstwa rolnego, zwłaszcza iż w tym celuJ. B.zrezygnował z wykonywania innej pracy zarobkowej.
Zarówno wnioskodawczyni, jak i jej mążJ.oraz jego bratA.nie kwestionowali roli, jakąA. K. (2)nadal pełniła w zakresie funkcjonowania gospodarstwa rolnego już po zamieszkaniu tam wnioskodawczyni i jej męża. Jednak zdaniem Sądu pierwszej instancji okoliczności, iż to ona nadal podejmował decyzje co do sposobu funkcjonowania tego gospodarstwa nie mogą być interpretowane w ten sposób, iż wykonywała wobec niego nadal funkcje właścicielskie. Tej treści konstatację ocenić należy raczej w kategoriach posiadanego przez nią autorytetu. Sąd Rejonowy odmówił przy tym wiary zeznaniom uczestniczekH. M.iJ. K., w których twierdziły, iż zgodnie z woląA. K. (2)doszło do podziału jej gospodarstwa rolnego na pięć części, to jest oprócz części przydzielonych synomK.iK., córceH.,J.iE. B., także na część będącą nadal w posiadaniuA. K. (2), którą miała użytkować przy pomocy swoich dzieci. Podjęcie takiej decyzji przezA. K. (2)- zdaniem Sądu Rejonowego - nie miałoby racjonalnych podstaw. Skoro woląA. K. (2)było aby następcami w jej gospodarstwie rolnym pozostaliJ.iE. B.. którzy objęli w posiadanie całe zaplecze tego gospodarstwa w postaci obiektów inwentarsko - składowych, to wydzielenie z części produktywnej gospodarstwa określonego areału, pozbawionego takiego zaplecza, nie znajdowałoby racjonalnego wytłumaczenia. Z tych też względów Sad pierwszej instancji przyjął, iżJ.iE. B.w roku zawarcia przez niech małżeństwa objęli w samoistne posiadanie tę część gospodarstwa rolnegoA. K. (2), która została oznaczona na mapie wykonanej przez biegłego sądowego w wersji I jakodziałka nr (...)o pow. 4,9431 ha. Zdaniem Sadu pierwszej instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał natomiast na przyjęcie, iżJ.iE. B.byli w samoistnym posiadaniu jakiejkolwiek części gospodarstwa rolnego oznaczonego w ewidencji gruntów numeremdziałki (...). Zeznający w charakterze świadka bratJ. A.B.stwierdził (k. 151), iż działka ta, od lat zarośnięta „chaszczami", była dawniej użytkowana rolniczo, natomiast jako jedyną osobę tam pracującą wskazałH. M.. Także świadekW. K. (2)opisujący stan posiadaniadziałki nr (...), nazywanej działką między jezdnią a lasem wskazał, iż była ona podzielona na 2 części, z których jedną użytkowałaH. M., a drugą ktoś z rodzinyA. K. (2). ZeznaniaJ. B.iE. B., według których podjęli oni decyzję o zalesieniu części tej działki w połowie lat 80-tych nie zostały potwierdzone innymi dowodami, przeczy im także obecny sposób

3
użytkowania znacznej części działki która jest faktycznie nieużytkiem, porośniętym samoistnie wysianymi krzewami i drzewami.
Uwzględniając powyższe Sąd Rejonowy w powołaniu naart. 172 k.c.iart. 336 k.c.oraz poglądy doktryny i judykatury dotyczące wykładni tych przepisów wskazał, żeJ.iE. B.wykonywali samoistne posiadanie nieruchomości o powierzchni 4,9431 ha poprzez rolnicze użytkowanie tej części gospodarstwa rolnego od 1976r. na podstawie zawartej zA. K. (2)per facta concludentaumowy przeniesienia posiadania. Bieg terminu zasiedzenia na rzecz wnioskodawczym i jej męża rozpoczął się w ciągu 1976r., a trzydziestoletni okres samoistnego posiadania liczony od ostatniego dnia tego roku prowadzący do nabycia własności przedmiotowej nieruchomości w drodze zasiedzenia upłynął z dniem 1 stycznia 2007 r.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
Z rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji w zakresie punktu 1 i 3 nie zgodziła się uczestniczka postępowaniaH. M.. W swojej apelacji zarzuciła orzeczeniu: 1. naruszenie prawa materialnego:

*

art. 172 kodeksu cywilnegopoprzez uznanie, iż wnioskodawczym spełniła ustawowe przesłanki wymagane do stwierdzenia zasiedzenia chociażby części nieruchomości oznaczonej jakodziałka geodezyjna nr (...),

art. 336 kodeksu cywilnegopoprzez przyjęcie, że wnioskodawczyni była posiadaczem samoistnym chociażby części nieruchomości oznaczonej jakodziałka geodezyjna nr (...)położonej wC.(...)od roku 1976,

art. 339 kodeksu cywilnegopoprzez przyjęcie w stosunku do wnioskodawczyni domniemania, iż jest ona posiadaczem samoistnym nieruchomości, a co najmniej działki określonej geodezyjnie jako(...)podczas gdy wraz z nią współposiadaczami byli inni członkowie rodziny, zaś wszystkich dotyczył spór co do wielkości posiadanych przez nich działek,

art. 346 kodeksu cywilnegopoprzez całkowite jego pominięcie przy ustaleniu faktycznym, iż wnioskodawczyni jest współposiadaczem nieruchomości wraz zK. K. (1),A. K. (1),H. K.iH. M.;

4
2. naruszenie prawa procesowego:
-art. 233 kodeksu postępowania cywilnegopoprzez dowolną, a nie swobodną ocenędowodów i oparcie orzeczenia na uznaniu sędziowskim, nie znajdującym oparcia wzgromadzonym materiale dowodowym w kwestiach, że:

a
woląA. K. (2)było aby następcami w jej gospodarstwie pozostałym po wydzieleniu części dlaK. K. (1),K. K. (4)iH. M.byliE. i. J. m. B.,

b
zabudowania gospodarskie i mieszkalne posadowione nadziałce (...)wzniesione zostały przezK. K. (3)dla jego córkiE., która miała być następcą po babce części nierozdysponowanego gospodarstwa,

c
decyzję podejmowane przezA. K. (2)dotyczące sposobu prowadzenia gospodarstwa rolnego miały jedynie charakter doradczy skierowany do młodych, niedoświadczonych użytkowników,

d
A. K. (2)nie pozostawiła sobie części gospodarstwa, które miała użytkować przy pomocy swoich dzieci,

e
E.iJ.małżonkowieB.w roku zawarcia związku małżeńskiego objęli w samoistne posiadanie część gospodarstwa rolnego oznaczonego na mapie geodezyjnej jakodziałka (...),

-art. 233 kodeksu postępowania cywilnegow związku z art. 328 kodeksu postępowaniacywilnego poprzez całkowite pominięcie dowodu z oświadczeń składanych przezwnioskodawczynię toku postępowania o sygnaturze I Ns 479/08 dotyczącegozasiedzenia przezA. i. J. m. P.nieruchomości o pow.0,0749 ha wydzielonej z gospodarstwaA. K. (2)i nie wskazanie wuzasadnieniu przyczyn dla których dopuszczonym dowodom odmówił wiarygodności,
3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a polegający naprzyjęciu, że wnioskodawczym była samoistnym posiadaczem nieruchomościoznaczonej jakodziałka geodezyjna nr (...)od roku 1976, kiedy to zawarła związekmałżeński zJ. B..
Wpetitumskarżąca wniosła o:
- zmianę orzeczenia poprzez oddalenie wniosku o stwierdzenie zasiedzeniadziałki nr (...)wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego położonego w(...)ul. (...),(...)-(...) D., ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie

5
sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji i orzeczenia o kosztach
procesu w tym kosztach zastępstwa procesowego,
- zasądzenie kosztów postępowania w apelacji, wg norm przepisach
W odpowiedzi na powyższe wnioskodawczym wniosła o oddalenie apelacji w
całości oraz o zasądzenie od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawczyni kosztów
postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według
norm przepisanych.
Uczestnicy postępowania:K. K. (1),M. P.iD.
P.przyłączyli się do apelacji.
S ąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 172§1 k.c, do nabycia prawa własności przez zasiedzenie prowadzi tylko posiadanie samoistne tzn. takie, jakie odpowiada treści prawa własności. Tymczasem posiadanie w ujęciukodeksu cywilnego(art. 336 k.c.) oznacza faktyczną i rzeczywistą moc władania rzeczą nie tylko w zakresie odpowiadającym podmiotowemu prawu własności, lecz także innemu prawu, z którym wiąże się władztwo nad cudzą rzeczą. Zatem posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Na pojęcie posiadania składają się dwa elementy: władanie (corpus possessionis) oraz element psychiczny tj. wola posiadania dla siebie (animus rem sibi habendi). Dla odróżnienia pomiędzy posiadaniem samoistnym i zależnym konieczna jest ocena zakresu władania rzeczą w powiązaniu z elementem zamiaru(animus).Czynnik zamiaru władania rzeczą może obejmować w odmiennych wersjach zamiar władania rzeczą „jak właściciel"(cum animo domini)lub władania rzeczą „jak mający inne prawo". Przesądza to zaś o rodzaju posiadania. Występuje szereg odmian zakresowych posiadania zależnego, w tym daleko posunięte władztwa, obejmujące korzystanie z rzeczy i pobieranie jej pożytków (jak przy użytkowaniu i dzierżawy). Generalnie natomiast w każdym przypadku posiadania zależnego, prezentuje się ono jako posiadanie obejmujące węższy zakres władztwa nad rzeczą niż w przypadku posiadania samoistnego. Należy przy tym pamiętać, że nienaruszalność prawa własności jest zasadą określoną konstytucyjnie, od której tylko wyjątkowo wprowadza się odstępstwa. Zasiedzenie jest właśnie takim odstępstwem od tej zasady i to bardzo daleko idącym. Dlatego wszelkie wątpliwości powinny być tłumaczone na korzyść ochrony własności (innych praw
6
majątkowych), bez względu na to, czy chodzi o własność (prawa majątkowe) osób fizycznych, jednostek samorządu terytorialnego, Skarbu Państwa, czy innych podmiotów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2004r., II CK 33/04, LEX nr 194129).
W ocenie Sądu Okręgowego, należy w pełni zgodzić się ze skarżącym, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał dostatecznych podstaw do ustalenia, że wnioskodawczym i jej mąż już od 1976 roku są posiadaczami samoistnymi nieruchomości będącej przedmiotem wniosku.
Istotą posiadania samoistnego jest niewykonywanie władztwa przez formalnego właściciela i zamanifestowanie przez posiadacza, że z żadnymi uprawnieniami właścicielskimi właściciela się nie liczy. Tymczasem, jak słusznie podnosi apelujący, w toku postępowania o zasiedzenie części spornego gospodarstwa przezJ. i. A. m. P., prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Łasku za sygn. akt I Ns 479/08,E. B.jako jego uczestniczka zeznała, że: „K. i. A. K.nie przekazywali gospodarstwa rolnego za życia" (k. 22 powołanych akt) oraz „Faktycznie gospodarstwo wC.przejęłam ja z mężem po babci" (k 64v powołanych akt). W toku zaś niniejszej sprawy wnioskodawczyni natomiast konsekwentnie twierdziła, iż babka przekazała jej gospodarstwo rolne zaraz po zawarciu przez nią związku małżeńskiego w 1976 roku. Te rozbieżności w relacjachE. B.składanych w różnych postępowaniach winny skłonić Sąd Rejonowy do wnikliwej analizy zeznań wnioskodawczyni, również w kontekście pozostałych dowodów. Z zeznań uczestników postępowania:H. M.,K. K. (1),M. P.,B. K.,D. P.,G. K.,J. K. (2),J. B.oraz świadkówA. B.,W. K. (2),S. D.,K. K. (7)jednoznacznie wynika bowiem, iż do chwili śmierci tj. do dnia 14 kwietnia 1996 rokuA. K. (2)była uważana za właścicielkę całego gospodarstwa rolnego, decydowała co i gdzie ma być uprawniane w owym gospodarstwie, a w jego prowadzeniu pomagała cała rodzina. Okoliczność, że wnioskodawczyni i jej mąż zamieszkiwali w tej nieruchomości, pracowali w gospodarstwie, płacili podatki, remontowali budynki, ponosili koszty związane z mediami, nie oznacza, że byli posiadaczami samoistnymi. Czynili to w oparciu o zgodęA. K. (2), opierając się na jej twierdzeniu, że mają być jej następcami, z zastrzeżeniem jednak, iż nastąpi to dopiero po jej śmierci. Znamienne są tym zakresie w szczególności zeznania brataJ. A.B.: „Na początku główną rolę w prowadzeniu gospodarstwa rolnego odgrywała babcia wnioskodawczyni. Decyzję może podejmowała

7
babcia, ale robotę wykonywali brat z żoną (...) W ciągu ostatnich 5 lat życia babcia wnioskodawczym była osobą dosyć chorą. Wtedy jeszcze dużo do powiedzenia miał ojciec bratowej..." (k. 150v) i samegoJ. B.: „...Decyzje o tym co i w jaki sposób uprawiać podejmowałem razem z babcią (...) Babcia powiedziała, że nic nikomu nie przepisze do śmierci..."
W tych okolicznościach, na co słusznie zwraca uwagę skarżąca, zachowaniaA. K. (2)nie można interpretować wyłącznie jako zwykłego doradztwa, zwyczajowo przyjętego w stosunkach pomiędzy seniorem rodu a zstępnymi, a jako działanie właściciela gospodarstwa. Respektowanie woli babki wnioskodawczym, jej prawa rozporządzania nieruchomością, decydowania o sposobie wykorzystania, a zatem faktycznego udziału w zarządzie będącego emanacją prawa własności wyklucza istnienie po stronie małżonkówB.posiadania o charakterze samoistnym. To zaś oznacza, iż w okresie od 1976 do 1996 roku wnioskodawczym i jej mąż byli jedynie posiadaczami zależnym spornego gospodarstwa. Zmiana charakteru posiadania nastąpiła dopiero od daty śmierciA. K. (2)tj. od 14 kwietnia 1996 roku. Powyższe ustalenie prowadzi do wniosku, że od dnia, który można uznać za początek terminu zasiedzenia nie upłynął wymagany wart. 172 k.c.termin trzydziestu lat uprawniający do stwierdzenia zasiedzenia.
Stwierdzając zasiedzenie Sąd Rejonowy naruszył prawo materialne w postaciart. 172 k.c.Prawidłowe zastosowanie tego przepisu prowadzić musi bowiem do oddalenia wniosku.
Mając to na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.orzekł o odpowiedniej zmianie zaskarżonego postanowienia.
O kosztach postępowania orzeczono na mocyart. 520 § 2 k.p.c, bowiem interesy uczestników postępowania były sprzeczne. Wnioskodawczym przegrała sprawę, więc winna zwrócić uczestniczce postępowaniaH. M.poniesione przez nią koszty postępowania przed Sądem pierwszej instancji oraz Sądem Odwoławczym, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego, którego wysokość ustalono - odpowiednio - na kwoty 1200 i 600 złotych w oparciu o § 7 pkt 1 i § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. „w sprawie opłat za czynności radców prawnych..." (Dz.U.Nr 163 poz. 1349).

8