Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 512/13
Data wyroku: 2013-06-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Krzysztof Hejosz, Władysław Pawlak
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 § 4 kc

Sygn. akt I ACa 512/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 czerwca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Władysław Pawlak

Sędziowie:

SSA Grzegorz Krężołek (spr.)

SSO del. Krzysztof Hejosz

Protokolant:

st.sekr.sądowy Katarzyna Wilczura

po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2013 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaP. R.
przeciwko(...) S.A.wW.
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt I C 1150/12

1
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że wymienioną w nim kwotę 61 530zł podwyższa do kwoty 111 530zł (sto jedenaście tysięcy pięćset trzydzieści złotych);

2
w pozostałym zakresie apelację oddala i znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt : I ACa 512/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2012r Sąd Okręgowy w Kielcach , w częściowym uwzględnieniu żądań powódkiP. R.domagającej się od strony pozwanej(...) SAwW.świadczeń z tytułu zadośćuczynienia oraz odszkodowania wynikających z uszczerbków majątkowego i niemajątkowego będących konsekwencjami tragicznej śmieci jej męża w wypadku komunikacyjnym za który odpowiadał ubezpieczony u strony pozwanejA. K.:

-zasądził na jej rzecz kwotę łączną 61 530 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 27 kwietnia 2012r do dnia zapłaty. [ pkt I sentencji ],

w pozostałym zakresie powództwo oddalił [ pkt II] ,

nakazał ściągnąć od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Kielcach sumę 3 113 złotych tytułem brakującej części kosztów sądowych związanych z postępowaniem [ pkt III] oraz zasądził od powódki na rzecz ubezpieczyciela kwotę 4330 , 20 zł tytułem kosztów procesu [ pkt IV sentencji ]

Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :

W dniu 26 sierpnia 2008r w miejscowościK.gminaD.doszło do wypadku komunikacyjnego spowodowanego przez kierującego samochodem markiM.D. K., który w chwili zdarzenia był ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody wywołane ich ruchem u strony pozwanej , która wówczas występowała pod nazwą(...) SAwW..

W następstwie zdarzenia , kierujący skuterem mąż powódkiS. R.na skutek odniesionych obrażeń zmarł.P. R.znalazła się miejscu wypadku tuż po tym kiedy nastąpił , starała się nieść mężowi pomoc nie świadoma , że nie żyje. Widziała jego rozczłonkowane zwłoki.

Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Kielcach w sprawie o sygnaturze II K 452/08A. K.został uznany winnym popełnienia przestępstwa zart. 177 §2w zw zart. 178 §1 kk.

P. R.poznała przyszłego męża w 1999r , kiedy jako studentAkademii (...)pracował w charakterze konsultanta ds. marketingu. Po pewnym czasie zamieszkali ze sobą i wspólnie , w celach zarobkowych, wyjeżdżali za granicę, gromadząc w ten sposób środki na budowę domu. Związek małżeński zawarli w lipcu 2003r. Stanowili bardzo dobre , wspierające się nawzajem małżeństwo. Wspólnie spędzali wolny czas i pracowali. W 2003rS. R.z pomocą żony zaczął prowadzić wK.klub bilardowy pod nazwą „(...):. Oprócz tego świadczył usługi transportowe. Małżonkowie po roku trwania związku osiągali dochody miesięczne rzędu 5-6 tysięcy złotych.
Z pomocą finansowa rodziców kupili działkę budowlaną wK.na której zaczęli wznosić dom , przeznaczając na to część bieżących dochodów oraz środki z uprzednich zarobkowych wyjazdów zagranicznych.

Dopiero listopadzie 2007r zaciągnęli kredyty na potrzeby inwestycji w dwóch bankach na łaczną kwotę nieco ponad 200 000 złotych. Na przełomie 2007 i 2008r , po uprzedniej sprzedaży klubu bilardowego środki z której także zostały przeznaczone na budowę mąż powódki wraz ze swoim kuzynem rozpoczęli działalność gospodarczą podfirmą (...)sprowadzając celem sprzedaży w kraju , z zagranicy samochody , motocykle i skutery Działalność ta przynosiła im obu kwoty miesięczne po około 3 000 złotych. W tym czasie powódka rozpoczęła pracę jako kosmetyczka w salonie innej osoby , za wynagrodzeniem rzędu 1500- 2 000 złotych miesięcznie.

Tuż przed wypadkiemS. R.budowany przez małżonkówR.dom był praktycznie na ukończeniu.

Zaraz po śmierci męża powódka zamieszkała w swoim domu rodzinnym , gdyż bała się sama spać. Jej stan wykluczał prace zawodową. Korzystała ze specjalistycznej pomocy psychiatrycznej , zażywając przez trzy miesiące przepisywane leki uspokajające. W sytuacjach stresowych i stanach zdenerwowania nadal je przyjmuje mimo upływu 4 lat od wypadku. Skutki przebytego szoku psychicznego występują u niej nadal , przybierając postać rozchwiania emocjonalnego , powracania myślami do wypadku. Jest zalękniona i lęk ten obejmuje wszystkie sfery jej aktywności psycho- społecznej , który jest przez powódkę przenoszony się w szczególności na członków jej najbliższej rodziny w tym w szczególności dzieci. Ma przy tym obniżone poczucie własnej wartości i jest , mimo posiadania dzieci , pesymistycznie nastawiona do życia, do którego jedyna siłą są synowie. Organizm powódki jest w ciągłym napięciu i wymaga ona poddania się terapii psychologicznej , której odbycie może doprowadzić do poprawy tego stanu. Według opiniującej w sprawie biegłej z zakresu psychologiiP. R.nie wyszła jeszcze , pomimo upływu stosunkowo długiego okresu czasu od wypadku, ze stanu żałoby.

Jak ustala ponadto Sąd Okręgowy powódka sfinansowała wspólnie z matką granitowy nagrobek na mogile męża , wydatkując na ten cel sumę 6 530 złotych.

P. R.wróciła do pracy zawodowej po dwóch miesiącach od śmierci męża , a po sześciu poznała obecnego partnera życiowegoK. K.z którym ma dwóch synów pochodzących ze stycznia i grudnia 2010r.(...)planują ślub ale zawarcie związku uzależniają od poprawy sytuacji finansowej. W chwili obecnejK. K.jest bezrobotny , a powódka , po zaprzestaniu zatrudnienia po urodzeniu pierwszego z synów , pozostaje na urlopie wychowawczym otrzymując jedynie zasiłek wychowawczy w kwocie 400 złotych miesięcznie.

Po przeprowadzeniu postępowania o dział spadku po mężu powódka uzyskała kwotę pieniężną tytułem spłaty wartości jej udział w majątku spadkowym i za nią kupiła lokal mieszkałyK., który zajmuje wraz z rodziną. Spłaciła własnym staraniem część zobowiązań finansowych z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych.

Po śmierci męża powódka nie interesowała się dalszym losem firmy założonej przezS. R.. Aktywnie natomiast uczestniczyła tak w procesie karnym sprawcy wypadku z dnia 26 sierpnia 2008r a także w akcjach społecznych mających na celu potępienie pijanych kierowców.

Powódka pismem z dnia 5 stycznia 2012r zgłosiła ubezpieczycielowi sprawcy wypadku , który , co do zasadnie kwestionował swojej odpowiedzialności , żądania zapłaty na swoją rzecz sumy 10 456 , 90 zł jako wyrównania poniesionych kosztów pogrzebu , 150 000 złotych z tytułu odszkodowania wobec znacznego pogorszenia sytuacji życiowej związanego ze śmiercią męża oraz kwoty 400 000 złotych z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę wywołaną jego zgonem . Po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego ubezpieczyciel przyznał jej w dniu 26 stycznia 2012r : 25 000 złotych z tytułu zadośćuczynienia i 3 926, 90 zł jako wyrównanie kosztów pogrzebu. Pozostałej części roszeń nie uwzględnił , uznając je za niezasadne.

Po przeprowadzeniu rozważań prawnych , których podstawą faktyczną były wskazane wyżej okoliczności Sąd Okręgowy stanął na stanowisku , żeP. R.należne jest , ponad kwoty świadczeń dotąd przyznanych : 25 000 złotych jako wyrównanie doznanej przez nią krzywdy, 30 000 zł mające wyrównać szkodę wynikającą ze znacznego pogorszenia na skutek śmierci męża , sytuacji życiowej oraz kwota 6 530 zł wyrównująca wydatek odpowiadający partycypacji powódki w kosztach wystawienia granitowego nagrobka na mogile męża.

W pozostałym zakresie roszczenia powódki , jaklo nieusprawiedliwione Sąd Okręgowy oddalił.

O kosztach procesu Sąd rozstrzygnął stosującart. 100 kpci uwzględniając zakres w jakim powódka wykazała zasadność swoich roszczeń [ 20 %] oraz ten, w jakim ubezpieczyciel skutecznie się przed nimi obronił [ 80 % ]

Apelację od tego orzeczenia złożyła jedynie powódkaP. R.i zaskarżając je w zakresie pkt II jego sentencji , domagała się przyznania na jej rzecz sumy świadczenia z tytułu zadośćuczynienia o 100 000 złotych wyższej aniżeli określił ją Sąd I instancji.

Środek odwoławczy został oparty na następujących zarzutach :

- naruszenia prawa procesowego w sposób mający wpływ na treść rozstrzygnięcia , a toart. 233 §1 kpcw następstwie przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i wyrażenia oceny , że przyznana powódce tytułem zadośćuczynienia kwota 50 000 złotych spełnia właściwe rolę kompensacyjną tego rodzaju świadczenia w sytuacji gdy fakty ustalone w sprawie, przy ich prawidłowej ocenie uzasadniają sformułowanie wniosków odmiennych,

- naruszenia prawa materialnego w następstwie nieprawidłowego zastosowaniaart. 446 §4 kci w konsekwencji wyrażenia oceny , iż przyznanie powódce jedynie 50 000 złotych spowoduje zrealizowanie kompensacyjnej funkcji zadośćuczynienia.

W motywach apelacji powódka powołując argumenty faktyczne , do których odwoływała się już w toku postępowania przed Sądem I instancji , a wskazujące na rzeczywisty rozmiar szkody niemajątkowej jakiej doznała na skutek śmierci męża w tym w szczególności na konieczność przeorganizowania swojego już wówczas ustabilizowanego życia oraz na trwałe następstwa zdarzenia z dnia 26 sierpnia 2008r w sferze jej psychiki , które nadal ograniczają jej aktywność życiową oraz perspektywy na przyszłość.

Zakwestionowała także znaczenie jakie Sąd I instancji nadał , przy ocenie rozmiaru doznanej przez nią krzywdy , faktowi związania się przez nią z nowym parterem oraz posiadania dwójki dzieci z tego związku. Jej zdaniem okoliczności nie niwelują rozmiaru rzeczywiście odniesionego uszczerbku, a będący jego nadal utrzymującym się przejawem niepokój , przeniosła ona jedynie na osoby jej obecnie najbliższe.

W odpowiedzi na apelację strona pozwana domagała się jej oddalenia , jako pozbawionej uzasadnionych podstaw oraz obciążeniaP. R.kosztami postępowania apelacyjnego.

Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny rozważył :

Środek odwoławczyP. R.jest w części uzasadniony , prowadząc do zmiany objętego nim orzeczenia.

Uwzględniając zakres apelacji , który ograniczony jest wyłącznie do tej części rozstrzygnięcia Sądu I instancji jaka odnosi się do wysokości świadczenia należnego powódce tytułem wyrównania poniesionego przez nią uszczerbku niemajątkowego, pierwszej kolejności wskazać trzeba , iż sformułowany przez nią zarzut procesowy naruszeniaart. 233 §1 kpcjest zarzutem chybionym.

Analiza sposobu uzasadnienia tego zarzutu w którym powódka nie odnosi się polemicznie do dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń i nie podnosi żadnych argumentów mających wskazywać , że przy dokonywaniu oceny zgromadzonych w sprawie dowodów Sąd postąpił niezgodnie z zasadami logiki , doświadczenia życiowego czy też, czyniąc je nie wziął pod rozwagę całokształtu materiału procesowego. Wręcz przeciwnie w motywach środka odwoławczego wyraziła zapatrywanie ,że fakty zostały przez Sąd Okręgowy ustalone prawidłowo./ k. 304 akt/

Podniesienie zatem tego zarzutu nie jest trafne , a stanowi ono jedynie środek wzmocnienia argumentacji wspierającej zasadniczy zarzut środka odwoławczego w postaci nieprawidłowego zastosowania normyart. 446 §4 kc.

Jego niezasadność powoduje , że usprawiedliwiona jest ocena poprawności dokonanych przez Sad I instancji ustaleń faktycznych , które jako niewadliwe Sad Apelacyjny przyjmuje za własne.

Zarzut materialno prawny jest natomiast w części uzasadniony , podzielenie którego prowadzi do oceny , że ustalona w zaskarżonym wyroku suma świadczenia przyznanego na rzecz powódki tytułem zadośćuczynienia jest zbyt niska , a skala tego zaniżenia taka , która okolicznościach sprawy pozwala Sądowi II instancji na wydanie orzeczenia reformatoryjnego w granicach oznaczonych zakresem apelacji.
Krzywda jako uszczerbek o charakterze niemajątkowym , której rzeczywisty wymiar zależy w głównej mierze od cech osobowościowych tego, który jest nim dotknięty ma tak indywidualny charakter , że próby jakiejkolwiek generalizacji kryteriów przy zastosowaniu których miałoby dojść do jego wyrównania i to przy wykorzystaniu tak niedoskonałego - w tym przypadku – środka jakim są pieniądze , jest zabiegiem nie prowadzącym do właściwych rezultatów.

Tym nie mniej stosując odwołującą się do uznania sędziowskiego normęart. 446 § 4 kctrzeba zawsze pamiętać , że po pierwsze o wymiarze kwoty zadośćuczynienia muszą decydować okoliczności faktyczne danej sprawy , wskazujące na rozmiar i długotrwałość tego uszczerbku będącego pochodną rodzaju i intensywności cierpień natury psychicznej pokrzywdzonego. Po wtóre koniecznym jest uwzględniania przede wszystkim kompensacyjnego charakteru zadośćuczynienia , a po trzecie nie można tracić z pola widzenia tego , że przyznane świadczenie z tego tytułu jest świadczeniem jednorazowym , a ma wyrównać uszczerbek , którego czas trwania z reguły wykracza poza datę w której Sąd orzeka o jego przyznaniu.

Powódka tworzyła zeS. R.bardzo zgodne małżeństwo , trwałość którego to związku była budowana wcześniejszą długoletnią znajomością, a także planami życiowymi w postaci budowy domu , które działając wspólnie, konsekwentnie realizowali. Cechy osobowe męża , a w szczególności jego zapobiegliwość i zaradność życiowa pozwalać mogły po stronie powódki na usprawiedliwione przekonanie , że także w przyszłości związek ten nie tylko będzie udany , trwały , a potrzeby finansowe małżonków zaspokojone na wyższym niż przeciętny poziomie ale także , iż na tej podstawie można będzie zbudować przyszłość dla planowanych wspólnie dzieci.

W jednej chwiliP. R.to wszystko traci i to tragicznych okolicznościach , a zakres traumatycznych przeżyć wynikających ze śmierci męża dopełnia u powódki widok rozczłonkowanych jego zwłok na miejscu wypadku. Szok psychiczny , który stał się jej udziałem powoduje , że przez pierwszy okres po wypadku nie może ona samodzielnie funkcjonować , musi być wsparta przez rodzinę , a także korzystać pomocy psychiatrycznej wspartej terapią farmakologiczną. Co więcej stan rozchwiania emocjonalnego , obawy o przyszłość , niska samoocena i pesymizm stwierdzony został u powódki przez biegłego z zakresu psychologii także i w chwili obecnej, która to ekspert potwierdziła , że znany nauce psychologii okres żałoby, mimo upływu czterech lat po wypadku , nadal się uP. R.utrzymuje.

Z drugiej strony niewątpliwie na ograniczenie zakresu uszczerbku , który podlega wyrównaniu poprzez przyznanie świadczenia z tytułu zadośćuczynienia , wpływają ustalone niewadliwie w sprawie: okoliczność , że już po dwóch miesiącach od śmierci męża powódka była zdolna , także punktu widzenia psychofizycznego, do podjęcia pracy zawodowej. Po sześciu miesiącach od niego poznała obecnego partnera życiowego z którym powołała dwoje dzieci i które , jak wskazywałK. K.w swojej relacji złożonej w sprawie „ dają jej napęd do życia „

Niemożna także tracić z pola widzenia , przy ocenie aktualnego rozmiaru krzywdy powódki ,że jednak rokowania co do poprawny jej stanu psychofizycznego są dobre o ile podda się ona terapii zalecanej przez psychologa.
Wszystko to prowadzi do wniosku prawnego , iż ocena Sądu I instancji o tym , że kwota 50 000 złotych stanowi właściwe wyrównanie krzywdy jakiej powódka doznała w następstwie śmierci męża nie jest zasadna.

Sumą która , przy wskazanych wyżej okolicznościach mających wpływ na wymiar tego uszczerbku właściwie spełnia kompensacyjną funkcję zadośćuczynienia jest suma dwukrotnie wyższa tj. 100 000 złotych.

Biorąc pod uwagę , że ubezpieczyciel wypłacił na rzeczP. R.dotąd jej część [ 25 000 złotych ] , roszczenie apelującej z tego tytułu jest usprawiedliwione w wymiarze dodatkowych 75 000 złotych. W pozostałym zakresie jej żądanie ocenić należy jako nieuzasadnione i nadmierne.

Z podanych wyżej przyczyn , orzekając w zakresie zaskarżenia , Sąd Apelacyjny zmienił punkt I sentencji zaskarżonego orzeczenia , na podstawie 386§1 kpc, w sposób określony w pkt 1 wyroku.

Oceniony jako niezasadny , w pozostałym zakresie, środek odwoławczy powódki został oddalony na podstawieart. 385 kpc.

Koszty postępowania apelacyjnego zostały pomiędzy stronami na podstawieart. 100 kpcw zw zart. 108 §1 kpci391 §1 kpc, wzajemnie zniesione albowiem , biorąc pod rozwagę wartość przedmiotu zaskarżenia, należało stwierdzić , iżP. R.jedynie w połowie wykazała zasadność swojego stanowiska procesowego.