Sąd Okręgowy w Siedlcach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 537/13
Data wyroku: 2013-12-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Teresa Zawiślak, Jerzy Kozaczuk, Dariusz Półtorak
Słowa kluczowe: Przestępstwo Przeciwko Życiu
Podstawa prawna: art. 437 §2 kpk
Teza: uchylenie orzeczenia spowodowane zostało niezrealizowaniem wytycznych zawartych w poprzednich wyrokach Sądu Odwoławczego

Sygn. akt II Ka 537/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 grudnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący:

SSO Teresa Zawiślak

Sędziowie:

SO Jerzy Kozaczuk
SO Dariusz Półtorak (spr.)

Protokolant:

sekr. sąd. Anna Sieczkiewicz

przy udziale prokuratora Bożeny Grochowskiej - Małek
po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013 r.
sprawyR. C.,K. M.iM. K.
oskarżonych o przestępstwo zart. 159 kki in.
na skutek apelacji, wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego w Siedlcach
z dnia 9 września 2013 r. sygn. akt II K 184/12
zaskarżony wyrok uchyla i sprawę oskarżonychR. C.,K. M.iM. K.przekazuje Sądowi Rejonowemu w Siedlcach do ponownego rozpoznania.

Sygn. akt II Ka 537/13

UZASADNIENIE
R. C.został oskarżony o to, że:

I
w dniu 31 grudnia 2008 r. wS., woj.(...)działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami poprzez zadawanie uderzeń obutymi stopami w plecy i nogi oraz używając innego podobnie do noża lub broni palnej niebezpiecznego przedmiotu w postaci młotka wziął udział w pobiciuM. B., przez co naraził go na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego wart. 156 § 1 kklubart. 157 § 1 kk, w wyniku czegoM. B.doznał obrażeń ciała w postaci otwartego złamania kości ciemieniowej prawej z wgłębieniem odłamów, rany tłuczonej okolicy ciemieniowej prawej, które należą do kategorii średnio-ciężkich i powodują naruszenie czynności narządów ciała na okres przekraczający siedem dni, a okres leczenia i rehabilitacji nie przekroczy sześciu miesięcy, tj. o czyn zart. 159 kkw zb. zart. 157 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk

K. M.został oskarżony o to, że:

II
w dniu 31 grudnia 2008 r. wS., woj.(...)działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami poprzez zadawanie uderzeń obutymi stopami w plecy i nogi, a także udaremniając udzielenia pomocy pokrzywdzonemu przez inną osobę wziął udział w pobiciuM. B., przez co naraził go na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego wart. 156 § 1 kklubart. 157 § 1 kk, w wyniku czegoM. B.doznał obrażeń ciała w postaci otwartego złamania kości ciemieniowej prawej z wgłębieniem odłamów, rany tłuczonej okolicy ciemieniowej prawej, które należą do kategorii średnio-ciężkich i powodują naruszenie czynności narządów ciała na okres przekraczający siedem dni, a okres leczenia i rehabilitacji nie przekroczy sześciu miesięcy, tj. o czyn zart. 158 § 1 kk,

M. K.oskarżony został o to, że:

III
w dniu 31 grudnia 2008 r. wS., woj.(...)działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami poprzez zadawanie uderzeń obutymi butami stopami w plecy i nogi oraz używając podobnie do noża lub broni palnej niebezpiecznego przedmiotu w postaci młotka wziął udział w pobiciuM. B., przez co naraził go na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienia skutku określonego wart. 156 § 1 kk, w wyniku czegoM. B.doznał obrażeń ciała w postaci otwartego złamania kości ciemieniowej prawej, które spowodowały naruszenie czynności narządów ciała na okres przekraczający siedem dni,tj. o czyn zart. 159 kkw zb. zart. 157 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk

Wyrokiem z dnia 09 września 2013r. Sąd Rejonowy w Siedlcach:

I
M. K.w ramach zarzucanego mu czynu uznał za winnego tego, że w dniu 31 grudnia 2008 r. naul. (...)wS., woj.(...)kopiąc w plecy i zadając ciosy młotkiem w głowę spowodował uM. B.obrażenia ciała w postaci otwartego złamania kości ciemieniowej prawej z wgłębieniem odłamów i rany tłuczonej okolicy ciemieniowej prawej, które należą do kategorii średnio-ciężkich i powodują naruszenie czynności narządów ciała na okres przekraczający siedem dni, a okres leczenia i rehabilitacji nie przekroczy sześciu miesięcy, co stanowi występek zart. 157 § 1 kki za czyn ten na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawieart. 69 § 1 i 2 kkiart. 70 § 1 pkt 1 kkwarunkowo zawiesił tytułem próby na okres 5 lat; na podstawieart. 71 § 1 kkwymierzył oskarżonemu grzywnę w wysokości 200 stawek dziennych po 25 zł za stawkę; na podstawieart. 46 § 2 kkzasądził odM. K.na rzecz pokrzywdzonegoM. B.nawiązkę w kwocie 10.000 zł; zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa 90 zł tytułem kosztów postepowania oraz 800 zł tytułem opłaty:

II
oskarżonychR. C.iK. M.uniewinnił od popełnienia zarzucanych im czynów, koszty postępowania w tym zakresie przejął na rachunek Skarbu Państwa.

Apelację od tego wyroku wniósł Prokurator Rejonowy w Siedlcach zaskarżając go w całości na niekorzyśćK. M.,R. C.iM. K.i powołując się naart. 427 § 1 i 2 kpkorazart. 438 pkt 1, 2, 3, 4 kpkwyrokowi temu zarzucił:

1
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, poprzez ustalenie, że oskarżeniK. M.iR. C.nie brali udziału w pobiciuM. B.pomimo, że zgromadzone w sprawie dowody, a w szczególności zeznania pokrzywdzonegoM. B., świadkaP. M.oraz częściowo wyjaśnieniaK. M.na to wskazują, co w konsekwencji doprowadziło do niesłusznego uniewinnieniaK. M.iR. C.od zarzucanych im czynów oraz spowodowało niesłuszne zakwalifikowanie czynu przypisanegoM. K.jedynie na podstawieart. 157 § 1 kk, a nie prawidłowo na podstawieart. 159 kkw zb. z at. 157§ 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk, co miało wpływ na treść wyroku,

2
obrazę przepisów postępowania, a mianowicieart. 5 § 2 kpkiart. 424 § 1 pkt 1 kpkpoprzez nieprawidłowe zastosowanie reguły in dubio pro reo i nie wyjaśnienie w sposób dostateczny w uzasadnieniu wyroku dlaczego Sąd I instancji nie dał wiary początkowym wyjaśnieniomK. M., który wskazywał, że wspólnie zR. C.swoim zachowaniem uniemożliwił udzielenie pomocy pokrzywdzonemu przezP. M., nadto nieustalenie w części faktograficznej uzasadnienia wyroku jak zachowywali się w czasie bicia pokrzywdzonego młotkiem przezM. K.,K. M.iR. C., co miało wpływ na treść orzeczenia,

3
rażącą niewspółmierność kary pozbawienia wolności wymierzonejM. K.poprzez warunkowe zawieszenie jej wykonania w sytuacji, gdy stopień winy i społecznej szkodliwości przestępstwaM. K., motywacja sprawcy przy popełnieniu przestępstwa, postawa pokrzywdzonego, potrzeby prewencji indywidualnej i generalnej wymagają, abyM. K.wymierzyć karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania,

4
obrazę prawa materialnego, a mianowicieart. 4 § 1 kkw zw. zart. 71 § 1 kkpoprzez wymierzenie kary grzywnyM. K.powyżej ustawowej górnej granicy liczby stawek dziennych obowiązującej w czasie dokonania zarzucanego mu czynu.

Podnosząc powyższe zarzuty prokurator na podstawieart. 427 § 1 kpkiart. 437 § 1 i 2 kpkwniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawyK. M.,R. C.iM. K.do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Siedlcach.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja prokuratora zasługuje na uwzględnienie o ile wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, albowiem po raz kolejny Sąd I instancji dopuścił się błędów i uchybień, które skutkować musiały takim orzeczeniem Sądu Odwoławczego.
Przedmiotowa sprawa już po raz trzeci rozpatrywana była przez Sąd Rejonowy w Siedlcach, przy czym po raz pierwszy z udziałemM. K., który przebywał za granicą i jego udział możliwy stał się dopiero po realizacji europejskiego nakazu aresztowania. Uchylając oba poprzednie wyroki Sądu I instancji w uzasadnieniu wyroków Sąd Odwoławczy wskazał kierunki dalszego postępowania przytaczając szereg orzeczeń Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych, które winny być brane pod uwagę przy rozstrzyganiu o winie oskarżonych, którym stawiany jest zarzut udziału w zwykłym lub kwalifikowanym pobiciu. Taka, a nie inna treść zaskarżonego wyroku wskazuje, iż Sąd I instancji nie zrealizował we właściwy sposób wytycznych zawartych w uzasadnieniach wcześniejszych wyroków Sądu Odwoławczego.
W pierwszym rzędzie podnieść należy kwestie natury ogólnej, odnoszące się do istoty udziału w przestępstwie pobicia, a wynikające z bogatego w tym zakresie orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych. Tak więc przestępstwo zart. 158 kkstanowi relikt odpowiedzialności zbiorowej, a do przyjęcia odpowiedzialności za udział w pobiciu nie jest konieczne, aby sprawca uderzył, czy kopnął pokrzywdzonego lub w jakikolwiek sposób naruszył jego nietykalność cielesną. Wystarczy, by sprawca swoim zachowaniem np. stworzeniem warunków ułatwiających działanie bezpośrednich sprawców postawą, a nawet samą obecnością wśród czynnie występujących przeciwko pokrzywdzonemu przy braku jednoznacznie wyraźnego nieakceptowania takiego zachowania – zwiększał zagrożenie u pokrzywdzonego i przyczynił się do wzrostu dysproporcji siły pomiędzy sprawcami pobicia i pokrzywdzonym (Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 września 2004r. II KK 377/03, LEX nr 137739). Dlatego udziałem w pobiciu jest nie tylko zadawanie razów innym osobom, ale jest nim każda forma działania kierowanego wolą udziału w grupie napastniczej, bowiem obecność każdego jej uczestnika zwiększa przewagę napastników i przez to ułatwia im dokonanie pobicia, zadawanie razów, a wzmaga niebezpieczeństwo nastąpienia skutków w zdrowiu ofiar. Rozmaitość form zachowania, aktywność każdego z uczestników, zadawanie razów, ich ilość i skutki mają znaczenie dla oznaczenia stopnia winy każdego z nich, więc i kary, ale nie są one znamienne dla bytu tego przestępstwa (SA w Krakowie, wyrok z 12 października 2000 r. II Ka 169/00 KZS 2000/11/42). Orzecznictwo wypracowało wielorakiego rodzaju zachowania, które mogą być uznane za udział w pobiciu lub bójce, przy czym zaznaczyć należy, iż dominującym w orzecznictwie (m.in. wyrok SA w Katowicach z dnia 3 lipca 2000 r. II AKa 102/00) jest pogląd, iż posłużenie się wart. 158kkpojęciem „udział” wpływa na kwalifikację określonych postaci zachowania, jako sprawstwa podżegania i pomocnictwa. Dlatego niektóre postacie współdziałania, które w wypadku innych typów byłyby zakwalifikowane jako podżeganie lub pomocnictwo, realizują znamiona postaci sprawczej „udziału” w bójce lub pobiciu. Powoduje to, iż podżeganie lub pomocnictwo do przestępstwa zart. 158 lub 159 kkjest możliwe, ale w zasadzie tylko wtedy, gdy zachowanie podżegacza lub pomocnika miało miejsce przez rozpoczęciem udziału danej osoby w bójce lub pobiciu i poza miejscem, w którym odbywa się bójka lub pobicie. Wynikająca z orzecznictwa forma udziału w pobiciu to również odepchnięcie osoby idącej na pomoc pokrzywdzonemu (SA we Wrocławiu z 29 maja 2008 r. II AKa 111/08, OSAW 2009/2/129).
Odnosząc się wprost do zarzutów zawartych w apelacji prokuratora zgodzić się należy w szczególności, ze stanowiskiem oskarżyciela publicznego, iż ocena wyjaśnień oskarżonegoK. M., jakiej dokonał Sąd I instancji nie czyni zadość wymogomart. 7 kpkw zakresie, w jakim odmówił wiary pierwszym wyjaśnieniom tego oskarżonego, a uznał za wiarygodne wyjaśnienia „sprostowane” składane na dalszym etapie postępowania. Niewykluczone jest oczywiście danie wiary zmienionym w swojej zasadniczej treści wyjaśnieniom oskarżonego, ale musi to być w odpowiedni sposób – w oparciu o zasady logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego wykazane przez sąd oceniający te wyjaśnienia w kontekście całokształtu zebranego materiału dowodowego. Podzielić należy argumenty autora apelacji, iż Sąd I instancji wymogów tych nie spełnił, dlatego ocena tego dowodu dokonania przez tenże sąd musiała zostać uznana za dowolną.
Przede wszystkim zaznaczyć należy, iż zakwestionowane przez Sąd Rejonowy wyjaśnienia oskarżonyK. M.składał dopiero w dniu 07 maja 2009 r., w więc ponad 4 miesiące od zdarzenia, które miało miejsce 31 grudnia 2008 r. Nie sposób w tej sytuacji uznać, iż wyjaśnienia te podyktowane były niedawno przeżytymi emocjami, co uzasadniałoby jakąś pomyłkę prostowaną w późniejszych wyjaśnieniach. Co więcej z wyjaśnień tych wynika, że oskarżony ten, jak i pozostałe osoby biorące udział w zdarzeniu starały się uzgodnić wersję zdarzeń, jak najbardziej dla siebie korzystną, co pozwoliłoby skierować podejrzenia pobiciaM. B.wobec bliżej nieokreślonego mężczyzny. Wskazuje to, iż oskarżony w okresie czasu pomiędzy zdarzeniem , a składaniem wyjaśnień analizował swoją sytuację pod kątem ewentualnej odpowiedzialności karnej związanej z pobiciemM. B., dlatego za całkowicie nieracjonalne uznać należy podawanie przez niego rzekomo niezgodnych z prawdą faktów, które dodatkowo obciążałyby go. Zresztą sam oskarżony w trakcie późniejszych wyjaśnień składanych na etapie postępowania sądowego nie był w stanie racjonalnie wytłumaczyć zmiany swoich wyjaśnień, w zakresie w jakim zaprzeczał, jakoby kopnąłM. B.i uniemożliwiał udzielenie mu pomocy przezP. M.. Nie sposób również przyjąć, jak uczynił to Sąd I instancji, iż przyczyną składania wyjaśnień niezgodnych z rzeczywistym przebiegiem zdarzeń był stan nietrzeźwości oskarżonego. Z wyjaśnieńK. M.oraz osób relacjonujących zdarzenie, w tym zachowanie oskarżonego nie wynika, aby znajdował się on w takim stanie upilstwa, który uniemożliwiałby mu dokonanie, a następnie zrelacjonowanie stosowanych spostrzeżeń. Wskazuje na to chociażby dokładna i szczegółowa relacja faktów, które rozgrywały się przed przybyciem doK., a także mających już miejsce później, po pobiciuM. B..
W ocenie Sądu Okręgowego zbyt duże znaczenie (określając je jako „kluczowe”) Sąd I instancji przywiązuje do zeznańM. S., albowiem dowody zgromadzone w sprawie wskazują, iż świadek ten na miejscu zdarzenia pojawił się już pod sam jego koniec, a więc po ewentualnej próbie przyjścia z pomocą bitemuM. B.przezP. M..M. S.zeznał bowiem, iż z lokalu wyszedł za oskarżonymi ale dopiero po obsłużeniu kilku klientów (k.13-15, 296). To, że świadek nie był od początku obserwatorem bicia pokrzywdzonego, świadczy również okoliczność, iż w czasie kiedy wyszedł z Kebabu towarzysząca oskarżonymA. M.iK. B.znajdowały się już we wnętrzu samochodu. Jednocześnie sąd nie zwrócił uwagi na wynikającą z zeznań tego świadka okoliczność, iż w trakcie pobytu w barze pokrzywdzonyM. B.miał głównie „kontakt” słowny zM. K., jednak doszło również do utarczki słownej pomiędzy nim, a pozostałymi oskarżonymi, którzy wyszli natychmiast po opuszczeniu lokalu przez pokrzywdzonego iP. M..
Sąd Okręgowy nie podziela również oceny zeznań świadkaP. M.jakiej dokonał sąd meriti. Faktem jest, że świadek ten błędnie w napastniku posługującym się młotkiem rozpoznałR. C.(w oparciu o całokształt materiału dowodowego są podstawy do uznania, iż był nimM. K.), jednakże okoliczność ta nie może w takim stopniu dyskredytować zeznań tego świadka, jak to uczynił Sąd I instancji. Świadek ten bowiem był konsekwentny co do innej okoliczności, a mianowicie tego, że „koledzy” (a więc więcej niż jeden) napastnika posługującego się młotkiem odpychali go i uniemożliwiali przyjście z pomocąM. B.. Ta wskazana przez świadka okoliczność, w powiązaniu z takimi faktami jak: napastnikiem posługującym się młotkiem miał byćM. K., brak na miejscu zdarzenia innych, postronnych osób (nie wskazują na to oskarżeni,M. S.,A. M.,K. B.) daje podstawy do uznania, iż mężczyznami utrudniającymiP. M.dostęp do pokrzywdzonego byli właśnieR. C.iK. M.. Trudno zaakceptować wyrażony przez sąd przy ocenie tego fragmentu zeznań świadka pogląd, iż taka, a nie inna ocena zeznań była uwarunkowana tym, że świadek chciał być odebrany w oczach pokrzywdzonego oraz jego ojca w jak najlepszym świetle, jako osoba niosąca pomoc w sytuacji zagrożenia.
Z uwagi na przyczyny, które legły u podstaw uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania za przedwczesne uznać należało ustosunkowywanie się do zarzutu zawartego w pkt 3 apelacji, a dotyczącego niewspółmierności kary wymierzonej oskarżonemuM. K.. Niemniej stwierdzić należy, iż Sąd Rejonowy dopuścił się oczywistej obrazyart. 71 § 1 kkalbowiem przepis ten, na dzień popełnienia czynu nie przewidywał możliwości orzeczenia 200 stawek dziennych grzywny.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w całości przeprowadzi przewód sądowy, a ustalając stan faktyczny sprawy oraz dokonując prawnokarnej oceny przypisanych oskarżonym działań będzie miał na względzie uwagi zawarte w niniejszym uzasadnieniu, a także wskazania zawarte w przywołanych w tym uzasadnieniu orzeczeniach.
Mając powyższe na względzie, na podstawieart. 437 § 2 kpk, Sąd Okręgowy orzekł, jak w wyroku.

eo