Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 726/13
Data wyroku: 2013-10-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Bazelan
Słowa kluczowe: Zamówienia Publiczne
Podstawa prawna: art. 144 ustawy o zamówieniach publicznych

Sygn. akt II Ca 726/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 października 2013 roku
Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Bazelan

Protokolant: st. sekr. sąd. Krystyna Melchior
po rozpoznaniu w dniu 16 października 2013 roku w Lublinie
na rozprawie
sprawy z powództwaA. T.
przeciwko Skarbowi Państwa –(...) Zarządowi (...)wL.
o zapłatę
na skutek apelacji wniesionej przez powodaA. T.od wyroku Sądu Rejonowego Lublin – Zachód w Lublinie z dnia 23 kwietnia 2013 roku, sygn. akt VIII C 3681/12

I
oddala apelację;

II
zasądza od powodaA. T.na rzecz pozwanego Skarbu Państwa –(...) Zarządu (...)wL.kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za drugą instancję.

Sygn. akt II Ca 726/13

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 8 lutego 2012 roku (data stempla pocztowego) powódA. T., wnosił o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa –(...) Zarządu (...)wL.kwoty 8.639,25zł z ustawowymi odsetkami od poszczególnych kwot i terminów enumeratywnie wymienionych w pozwie (k.6-9).
Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2013 roku Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w Lublinie, w sprawie z powództwaA. T.przeciwko Skarbowi Państwa –(...) Zarządowi (...)wL., o zapłatę, w pkt I oddalił powództwo, w pkt II zasądził od powodaA. T.na rzecz pozwanego Skarbu Państwa –(...) Zarządu (...)wL.kwotę 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego (k.198).
Powołany wyżej wyrok zaskarżył w całości apelacją powódA. T., reprezentowany przez radcę prawnego i zarzucił mu naruszenie prawa materialnego:
- przez niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności uznanie, że na gruncie przepisuart. 144 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznychewentualna zmiana umowy w zakresie stawki VAT wyższej o 1% ma charakter istotny oraz, że nie ma podstaw prawnych do uznania roszczeń powoda,
- przez pominięcie możliwości zastosowaniaart. 629 k.c.
Wobec powyższego powód wniósł o zmianę wyroku i zasądzenie kwoty 8.639,25 zł wraz z ustawowymi odsetkami, zgodnie z żądaniem pozwu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania w obu instancjach według norm przepisanych (k.219-222).
W odpowiedzi na apelację pozwany Skarb Państwa –(...) Zarząd (...)wL.wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych (k. 237-242).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda nie zasługuje na uwzględnienie.
Z przepisówart. 386 § 2 i § 4 k.p.c.wynika, że uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji może nastąpić tylko w razie stwierdzenia nieważności postępowania, w razie nierozpoznania przez ten sąd istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z wymienionych podstaw uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji nie jest dotknięte nieważnością. Sąd ten rozpoznał istotę sprawy, analizując zasadność żądania pozwu z punktu widzenia ustalonych okoliczności stanu faktycznego sprawy, a wydanie wyroku przez Sąd Okręgowy nie wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości ani też nawet uzupełniania czy powtarzania postępowania dowodowego. Wobec tego należało uznać, że nie znajdował podstaw sformułowany w apelacji, jako ewentualny, wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Nie jest również zasadny wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku. Sąd Rejonowy trafnie bowiem uznał, że powództwo o zapłatę wniesione przezA. T.przeciwko Skarbowi Państwa –(...) Zarządowi (...)wL.należało oddalić.
Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i trafnie ocenił zebrane w sprawie dowody. Sąd Okręgowy podziela w całości ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji oraz ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, który stanowił podstawę dokonania tych ustaleń i przyjmuje je za własne. Sąd odwoławczy podziela także poczynione przez ten Sąd rozważania prawne za wyjątkiem fragmentu, w którym wskazał, żeustawa prawo zamówień publicznychco do zasady zakazuje zmiany postanowień umowy, które prowadziłby do modyfikacji oferty w sposób niekorzystny dla zamawiającego, a tego rodzaju zmiany są dopuszczalne jedynie wówczas, gdy mają charakter konieczny i wynikający z okoliczności niemożliwych do przewidzenia w momencie zawierania umowy. To stwierdzenie Sądu jest w okolicznościach sprawy nieaktualne, gdyż bazuje na poprzednim stanie prawnym.Art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznych(Dz. U. z 2010 r., Nr 113, poz. 759 tekst jedn. ze zm. – zwana dalej „pzp”) w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 października 2008 roku, nie uzależnia możliwości zmiany umowy od tego czy jest to zmiana wynikająca z okoliczności, której nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy i czy jest korzystna dla zamawiającego. Nie wpływa to jednak na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Nie powtarzając prawidłowych i szczegółowych ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd pierwszej instancji, należy przypomnieć, że w trakcie wykonywania umowy o roboty budowlane zawartej pomiędzy powodem a pozwanym w dniu 5 lipca 2010 roku w trybieustawy Prawo zamówień publicznych, z dniem 1 stycznia 2011 roku doszło do zmiany przepisów prawnych o podatku od towarów i usług tj. podwyższenia obowiązującej dotychczas stawki 22% do 23%. W dniu 7 października 2011 roku, na skutek przyjęcia rzeczywistych obmiarów oraz konieczności wykonania robót zamiennych, strony w/w umowy podpisały do niej aneks, w którym podwyższyły wysokość należnego powodowi wynagrodzenia przy jednoczesnym zachowaniu stawki podatku od towarów i usług w wysokości 22%. Począwszy od dnia 1 stycznia 2011 roku wykonawca (powód) wystawiał faktury VAT za wykonane roboty budowlane ze stawką podatku od towarów i usług w wysokości 23%, a zamawiający (pozwany) wypłacał mu kwoty niższe niż wynikające z faktur VAT, bo zawierające stawkę podatku od towarów i usług w wysokości 22%.
Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że ustawowa zmiana stawki podatku od towarów i usług nie wywołuje żadnych automatycznych skutków zakresie treści zobowiązania, a obowiązek zapłaty zwiększonego wynagrodzenia przez zamawiającego może wynikać ze zmiany umowy.
Skoro w okolicznościach niniejszej sprawy nie doszło do zmiany umowy na wykonanie robót budowlanych z dnia 5 lipca 2010 roku w zakresie wynagrodzenia z powodu podwyższenia od 1 stycznia 2011 roku stawki podatku od towarów i usług z 22% na 23%, to zarzut naruszeniaart. 144 ust. 1 pzpjest niezasadny.
Stosownie do treściart. 144 ust. 1 pzpzakazuje się istotnych zmian postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy, chyba że zamawiający przewidział możliwość dokonania takiej zmiany w ogłoszeniu o zamówieniu lub w specyfikacji istotnych warunków zamówienia oraz określił warunki takiej zmiany.
Przepis ten przewiduje warunki które musza wystąpić, aby możliwa była zmiana umowy zawartej w trybie zamówień publicznych. Jednakże nawet jeśli wystąpiłyby te warunki, to żeby domagać się podwyższonego wynagrodzenia z odwołaniem doart. 144 pzp, musiałoby dojść do zgodnych oświadczeń woli stron zmieniających postanowienie umowne, co w niniejszym przypadku nie miało miejsca.
Strony po zmianie przepisów co do stawki podatku VAT prowadziły pewne negocjacje (k.138-141), ale ostatecznie nie doszło do zmiany umowy w tym względzie. Jedyna zmiana umowy z dnia 5 lipca 2010 roku miała miejsce w dniu 7 października 2011 roku na skutek przyjęcia rzeczywistych obmiarów oraz konieczności wykonania robót zamiennych. Nie zmieniono wówczas postanowień umowy odnośnie stawki podatku od towarów i usług określonej w niej na 22%, pomimo że strony były już świadome faktu zmiany od dnia 1 stycznia 2011 roku obowiązujących przepisów prawych, które podwyższyły stawkę podatku od towarów i usług z 22% na 23%.
Ja wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lutego 2011 r., III CSK 143/10 (LEX nr 785535): „ do zmiany umowy uzasadnionej okolicznościami wyczerpującymi przesłanki określone wart. 144 ust. 1 p.z.p., może dojść jedynie rezultacie złożenia zgodnego oświadczenia woli przez strony umowy. Przepis ten nie przyznaje natomiast wykonawcy roszczenia o zmianę zawartej umowy. Oznacza to, że w wypadku odmowy dokonania zmiany umowy przez zamawiającego,art. 144 ust. 1 p.z.p.nie może stanowić podstawy żądania zmiany umowy zawartej w sprawie zamówienia publicznego”.
Dopiero gdyby doszło do zgodnej zmiany umowy w zakresie stawki podatku VAT, wówczas powód mógłby domagać się zapłaty podwyższonego wynagrodzenia, a dopuszczalność tej zmiany podlegałaby analizie pod kątemart. 144 ust.1 pzp. Z uwagi na to, że do zmiany umowy nie doszło ocena czy spełniane były warunki z tego przepisu jest zbędne, a wszelkie podnoszone w apelacji argumenty tym względzie są bezprzedmiotowe.
Należy również wskazać, że uzgodnione pomiędzy stronami wynagrodzenie za roboty budowlane mogłoby być jednostronnie zmienione tylko w przypadku wyraźnie przewidzianym przez ustawodawcę. Takiej podstawy prawnej nie przewiduje aniart. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 roku o cenachani teżustawa z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług(uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2006 roku, sygn. akt III CZP 54/06, OSNC 2007/5/66).
Zmiana wysokości istotnego elementu umowy, jakim jest wysokość wynagrodzenia, mogłaby nastąpić także z inicjatywy jednej strony w oparciu o niektóre przepisykodeksu cywilnego, które z mocyart. 139 § 1 pzpmają zastosowanie w zakresie nieuregulowanym przezustawę o zamówieniach publicznych, np.art.3571k.c., czy szczególnych do niego w tym względzieart. 629 k.c.(przy wynagrodzeniu kosztorysowym) iart. 632 §2 k.c.(przy wynagrodzeniu ryczałtowym).Art. 629 k.c.iart. 632 §2 k.c.dotyczą wprawdzie umowy o dzieło, ale za dopuszczalne należy uznać ich zastosowanie w drodze analogii do umowy o roboty budowlane (por. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2009 r., III CZP 41/09 (OSNC 2010/3/33), w tym również zawartej w oparciu o procedury zamówienia publicznego.
W niniejszym przypadku nie zachodziły przesłanki określone wart. 629 k.c.uzasadniające zmianę umówionego wynagrodzenia, stąd zarzut jego naruszenia nie jest uzasadniony.
Przepis ten daje każdej ze stron możliwość żądania zmiany wynagrodzenia kosztorysowego określonego w umowie, gdy w toku wykonania dzieła zarządzenie właściwego organu państwowego zmieniło wysokość cen lub stawek obowiązujących dotychczas w obliczeniach kosztorysowych. Ma on zastosowanie (podobnie jak 3571k.c.czy 632k.c.) gdy określona zmiana okoliczności uzasadniająca zmianę wysokości świadczenia wystąpiła po ustaleniu tej wysokości przez strony - ma to być zmiana stawki dotychczas obowiązującej w obliczeniach stron. Natomiast w niniejszym przypadku ostateczne ustalenie wysokości wynagrodzenia należnego powodowi nastąpiło już po zmianie stawki podatku VAT.
Mianowicie, jak już wskazano, w dniu 7 października 2011 roku strony zawarły aneks do umowy, który wprawdzie wynikał z przyjęcia rzeczywistych obmiarów oraz konieczności wykonania robót zamiennych, ale dotyczył całości wynagrodzenia, w tym uwzględniał wyraźnie stawkę podatku VAT 22 % (k.89), choć obowiązywała już nowa stawka VAT 23 % . Tym samym nie można uznać, żeby zmiana stawki mającej wpływ na wysokość wynagrodzenia (obowiązującej w dotychczasowych obliczeniach stron) nastąpiła po uzgodnieniu przez strony tej wysokości, a jedynie wówczas uzasadnione byłoby żądanie odpowiedniej zmiany umówionego wynagrodzenia na mocyart. 629 k.c.
Skoro w przedmiotowej sprawie strony nie zmieniły umowy w zakresie stawki podatku od towaru i usług na skutek jej podwyższenia przez ustawodawcę od 1 stycznia 2011 roku, jak też nie zachodziły przesłanki do zmiany wysokości świadczenia przysługującego powodowi z ustawy, to zamawiający nie miał obowiązku zapłaty wykonawcy wynagrodzenia netto powiększonego o podatek od towarów i usług według podwyższonej stawki.
Zgodnie z orzecznictwem „podwyższenie z dniem 1 maja 2004 r. stawek podatku od towarów i usług za roboty budowlane, dokonane ustawą z dnia 11 marca 200 4r. o podatku od towarów i usług nie uzasadnia – bez zmiany umowy zawartej przed dniem 1 maja 2004 r. - obowiązku zamawiającego zapłaty wynagrodzenia netto powiększonego o podatek od towarów i usług według podwyższonej stawki (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2006 roku, sygn. akt III CZP 54/06, OSNC 2007/5/66; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2011 roku, sygn. akt III CSK 143/10, LEX nr 785535). Stanowisko to jest aktualne także wobec kolejnej zmiany stawki VAT.
Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację.
Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego uzasadniaart. 98 § 1 i § 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.i w zw.art. 391 § 1 k.p.c.Na skutek oddalenia apelacji, powód przegrał sprawę w postępowaniu odwoławczym. Zgodnie z powołanymi przepisami powinien zwrócić pozwanemu poniesione przez niego koszty postępowania apelacyjnego, na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika, określone na kwotę 600 zł zgodnie ze stawkami wymienionymi w§ 6 pkt 4w zw. z§ 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. z 2013 r., Nr 490 tekst jedn. ze zm.).
Z tych też względów Sąd Okręgowy orzekł jak w wyroku.