Sąd Apelacyjny w Katowicach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 372/02
Data wyroku: 2002-10-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bożena Brewczyńska, Mirosław Ziaja, Bożena Summer – Brason
Słowa kluczowe: "Ustawa Lutowa"
Podstawa prawna: art. 8 ustawy z 23.02.1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

Sygn. akt: II AKa 372/02

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 października 2002 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący

SSA Mirosław Ziaja

Sędziowie

SA Bożena Brewczyńska (spr.)
SA Bożena Summer – Brason

Protokolant

Izabela Rybok

przy udziale Prokuratora Prok. Apel. Stefana Jarskiego
po rozpoznaniu w dniu 24 października 2002r.
sprawy wnioskodawcyA. S.
- o odszkodowanie
na skutek apelacji, wniesionej przez prokuratora i pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie
z dnia 18 czerwca 2002r. sygn. akt II Ko 232/01

1
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w części zasądzającej na rzecz wnioskodawcyA. S.zadośćuczynienie za doznaną krzywdę to jest do kwoty 106 500 (sto sześć tysięcy pięćset) zł, a w części dotyczącej zasądzonego odszkodowania wyrok uchyla i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Częstochowie;

2
kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.

II AKa 372/02

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 18 czerwca 2002 r. w sprawie II Ko 232/01 na mocyart. 8 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(Dz. U. 34 poz. 149) zasądził na rzecz wnioskodawcyA. S.kwotę 191.700 zł tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia z odsetkami od daty prawomocności wyroku. W pozostałej części wniosekA. S.oddalił, a kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.
Powyższy wyrok zaskarżył zarówno prokurator jak i pełnomocnik wnioskodawcy.
Prokurator w wywiedzionej apelacji zarzucił obrazę przepisów postępowania, w szczególnościart. 2 § 2, art. 4, 7, 9 § 1 i 2kpk3art. 167, 170 § 1 i art. 366 § 1 i 410 kpkw zw. z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. w skutek oparcia orzeczenia na cząstkowych ustaleniach faktycznych oraz zaniechania przeprowadzenia dowodów stwierdzających uprawnieniaS. S.do skorzystania z art. 8 ust. 2a i 2b w/w ustawy, co miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku. W oparciu o tak postawiony zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Z kolei pełnomocnik wnioskodawcy zaskarżając wyrok w całości, wyrokowi zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego poprzez nieuwzględnienie w ramach rozstrzygnięcia o należnym ojcu wnioskodawcyS. S.odszkodowania z tytułu utraconych zarobków i zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przezeń wskutek represji jakie dosięgły go za prowadzoną działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, a nadto wbrew treści art. 8 ust, 2a w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy ustalenia wysokości tego odszkodowania i zadośćuczynienia dla wnioskodawcy nie zaś represjonowanego. Podnosząc ten zarzut wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia w wysokości 332 100 zł.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja prokuratora okazała się nieuzasadniona, zaś apelacja pełnomocnika wnioskodawcy na uwzględnienie zasługuje.
Rozważając argumenty przedstawione w apelacji prokuratora należy, po dokonaniu szczegółowej analizy zgromadzonych dowodów, a przede wszystkim wyjaśnień wnioskodawcyA. S.oraz przedstawionych dokumentów, dojść do wniosku, iż tożsamość osoby ojca wnioskodawcyS. S.nie budzi wątpliwości.
Pamiętać trzeba bowiem o tym, iż dowodem w sprawie poza dokumentami są także wyjaśnienia wnioskodawcy. Te zaś, gdy nadto dostrzeże się, iż mają one logiczne wsparcie i uzupełnienie w treści zgromadzonych dokumentów i to zarówno dokumentów pochodzących sprzed 1939 r. jak i sporządzonych po 1957 r., słusznie zostały uznane przez sąd I instancji za wiarygodne i pozwalające rozstrzygnąć wątpliwości co do tożsamości osoby ojca wnioskodawcy. Niespornie, łączna analiza wszystkich dowodów powyższą kwestię rozstrzyga.
I tak zauważyć należy, iż w zaświadczeniu Wydziału Spraw Wewnętrznych Urzędu Wojewódzkiego wG.podano jako miejsce urodzeniaS. S.-K., a więc nazwę miejscowości bardzo zbieżną z faktycznym miejscem urodzeniaS. S.-K.(różnica w zapisie dotyczy jednej litery „a”/”o”). Z kolei w karcie repatriacyjnej przy niezgodnym z faktami rokiem urodzeniaS. S., zgodny jest podany tam dzień i miesiąc, a więc dzień 19, miesiąc listopad.
Powyższe elementy wyraźnie łączą obydwa kwestionowane zaświadczenia z pozostałymi dokumentami dołączonymi do nin. sprawy i trudno to uznać za przypadek. Nadto w zaświadczeniu (k. 3) wskazany jest używany przezS. S.pseudonim(...)i taki też pseudonim podany został przezS. S.w ankiecie osobowej członkaZwiązku (...). Dalsze dane z tejże ankiety łączą się z kolei z treścią zaświadczenia (k. 3) i treścią karty repatriacyjnej, a co do przebiegu pracy zawodowej i wykształcenia z wszystkimi pozostałymi dokumentami.
W świetle powyższego za w pełni wiarygodne uznać trzeba wyjaśnieniaA. S.dotyczące powodów dla których jego ojciec podał władzom radzieckim częściowo nieprawdziwe dane personalne, które później znalazły się w jego dokumentach. Chybiony jest też argument apelacji prokuratora podnoszący, iż wątpliwość co do tożsamościS. S.wynika również z faktu, iż miał on być w momencie aresztowania mieszkańcem wsiR., a niewsi B.. Dostrzec przecież trzeba, iżS. S.wewsi B.mieszkał do momentu wybuchu wojny w 1939 r., a zatem po 5 latach trwania wojny w której brał czynny udział, w roku 1944 mógł być mieszkańcemR..
Wbrew wywodom skarżącego zgromadzona dokumentacja fotograficzna wykazuje tożsamość osobyS. S.jako, że zdjęcie zawarte na karcie repatriacyjnej i zdjęcieS. S.z okresu późniejszego, prowadzą do wniosku, iż karta repatriacyjna istotnie była kartą ojca wnioskodawcy, a zatem to ojciec wnioskodawcy był osobą repatriowaną do Polski 6 stycznia 1957 r. Z kolei trzeba widzieć i to, iż właśnie na karcie tej jako rok urodzeniaS. S.podany jest rok 1900, co z kolei łączy ten dokument z treścią zaświadczenia (k. 3). Reasumując należy uznać, iż elementy wspólne łączące zgromadzone dokumenty przesądzają o prawdziwości twierdzeńA. S., a wywody prokuratora o „naiwnym przekonaniu sądu" dalekie są od przyjętej argumentacji prawniczej.
Oczywistym jest również fakt, iż w chwili obecnejG.należy do republiki Białoruskiej i z tego też powodu władze tejże republiki wydały sporządzone przecież w roku 2000 r. zaświadczenie z karty 3 akt.
Tak więc nie sposób przyznać racji wywodom zawartym w apelacji prokuratora. Odnosząc się natomiast do apelacji pełnomocnika wnioskodawcy stwierdzić trzeba, iż zawarta tam argumentacja w przeważającej części jest argumentacją trafną. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o. uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, odszkodowanie należne jest represjonowanemu, a więcS. S., a wobec jego śmierci uprawnienie do odszkodowania przeszło na jego syna, czyliA. S..
Podkreślić trzeba iż w momencie śmierciS. S.nie powstało żadne nowe uprawnienie należneA. S., a jedynie istniejące i należneS. S.uprawnienie do dochodzenia odszkodowaniaprzeszłona osobęA. S., w dalszym ciągu pozostając jednak uprawnieniem represjonowanego — vide OSNKW 1994/9 — 10/54.
Całkowicie zatem wadliwe jest uczynione przez sąd I instancji założenie, iżA. S.należy się 1/3 części tego co należałoby się zmarłemuS. S.. Taki pogląd sądu nie znajduje żadnego oparcia w obowiązujących przepisach ustawy lutowej. Zauważyć też trzeba, że sąd orzekający postąpił w kwestii tej bardzo niekonsekwentnie. Zasądzając bowiem kwotę ustalonego zadośćuczynienia, kwotę tę w całości i trafnie zasądziłA. S., wadliwie zaś orzekł w kwestii należnego odszkodowania, a niespójności tej nie dostrzegł i niczym nie wyjaśnił.
Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, iż prawidłowa decyzja Sądu Okręgowego w części ustalającej należne zadośćuczynienie, a więc zasądzającej na rzeczA. S.tytułem zadośćuczynienia kwotę 106 500 zł. przemawia za utrzymaniem zaskarżonego wyroku w tej części w mocy, natomiast konieczność dokonania prawidłowych założeń oraz wyliczeń co do kwoty należnego odszkodowania rodzi konieczność uchylenia wyroku w części obejmującej przyznane odszkodowanie.
W tej bowiem części sąd I instancji poza przyjęciem wadliwej wykładni art. 8 ust. 1 zd. 2 ustawy lutowej, poczynił też wadliwe ustalenia faktyczne.
Otóż zgromadzone dotychczas dowody, a w szczególności zawarte w Wykazie(...)informacje o uposażeniuS. S.(k. 28) oraz (k. 140 zawierająca treść Rozporządzenia Prezydenta RP z 1933 r.) pozwalają na precyzyjne ustalenie poniesionej w nieuzyskanych przezS. S.zarobkach szkody majątkowej. Pozwalają też na ustalenie w jakich proporcjach do ówczesnego średniego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w Polsce pozostawały zarobkiS. S.oraz porównanie wyliczonego w ten sposób stosunku wynagrodzenia do wynagrodzenia średniego, do obecnie obowiązującego średniego wynagrodzenia i ustalenia tą metodą należnego odszkodowania.
Sąd orzekający winien zatem po ustaleniu w jakiej proporcji pozostawały wskazane kwoty odpowiednio 160, 210, 260 zł i 335 zł z lat 1937, 1942, 1951 i 1957 do obowiązującego odpowiednio średniego wynagrodzenia, dokonać przeliczenia w stosunku proporcjonalnym do obecnej średniej wynagrodzenia. Taka metoda wyliczeń pozwoli na dokonanie precyzyjnego ustalenia kwoty należnego odszkodowania. Jednocześnie zauważyć należy, iż dokumenty przedstawione przezA. S.nie potwierdzają faktu, by jego ojciec-istotnie w okresie przed 1939 r. pełnił funkcje kierownicze, co sąd również winien mieć na uwadze.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd orzekający winien także wyjaśnić, czy żonaS. S.wykonywała pracę zarobkową i jaka była ówczesna sytuacja majątkowa rodziny, bowiem należne odszkodowanie, co przyjęte jest powszechnie w orzecznictwie, to nie kwota utraconych zarobków, lecz kwota pomniejszona o niezbędne koszty utrzymania rodziny i samego represjonowanego.
Przyjmując bowiem z jednej strony założenie, że gdyby represjonowany pracował to osiągnąłby dochody, trzeba mieć na uwadze także to, iż ponosiłby wydatki na swoje utrzymanie i rodziny, a wydatki te muszą odpowiednio wpływać na ustalenia w zakresie wysokości zasądzonego odszkodowania, które stanowi jedynie różnicę tych kwot.
Reasumując stwierdzić należy, iż dokonanie przez sąd I instancji ponownie ustaleń i wyliczeń niezbędne jest do prawidłowego rozstrzygnięcia nin. Sprawy, a zatem koniecznym było uchylenie zaskarżonego wyroku w części rozstrzygającej o wysokości należnego odszkodowania.
Z tych względów orzeczono jak wyżej.