Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACz 627/13
Data wyroku: 2013-04-18 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Wojciech Kościołek, Józef Wąsik, Piotr Rusin
Słowa kluczowe: Zabezpieczenie Roszczenia
Podstawa prawna: art. 730 prim 1 kpc

sygn. akt I ACz 627/13

POSTANOWIENIE

Dnia 18 kwietnia 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny, w składzie:
Przewodniczący: SSA Wojciech Kościołek
Sędziowie:  SSA Piotr Rusin (spr.)
SSA Józef Wąsik
po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2013 r. w Krakowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuJ. M.iB. M.
przy uczestnictwieM. P.iK. P.
o zabezpieczenie roszczenia przed wytoczeniem powództwa
na skutek zażalenia obowiązanejK. P.na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie Wydział I Cywilny z dnia 8 września 2012 r., sygn. akt I Co 346/12
postanawia:

1
oddalić zażalenie,

2
pozostawić Sądowi I instancji rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.

sygn. akt I ACz 627/13

UZASADNIENIE
postanowienia z dnia 18 kwietnia 2013 r.

Postanowieniem z dnia 8 września 2012 r., sygn. akt I Co 346/12, Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział I Cywilny, zabezpieczył roszczenie wnioskodawcówJ. M.iB. M.o zapłatę solidarnie przezM. P.iK. P.kwoty 220 000 zł i kwoty 10 576,72 zł, a nadto roszczenie o zwrot przewidywanych kosztów wykonania zabezpieczenia i kosztów postępowania w łącznej wysokości 18 400 zł poprzez ustanowienie na przysługującymK. P.prawie własności nieruchomości objętej prowadzoną przez Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańskuksięgą wieczystą nr (...)hipoteki przymusowej do kwoty 124 488 złotych 36 groszy na rzeczJ. M.iB. M., a także poprzez ustanowienie na przysługujących solidarnie obowiązanymM. P.iK. P.udziałach po 1/2 części w prawie użytkowania wieczystego gruntu i w prawie własności budynków i naniesień objętych prowadzoną przez Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańskuksięgą wieczystą nr (...)hipoteki przymusowej łącznej do kwoty 124 488 złotych 36 groszy na rzeczJ. M.iB. M.. Ponadto, Sąd Okręgowy zakreślił uprawnionym dwutygodniowy termin do złożenia przeciwko obowiązanym powództwa o zapłatę solidarnie kwoty 220 000 zł i kwoty 10 576,72 zł pod rygorem upadku zabezpieczenia.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, że swoje roszczenie uprawnieni wywodzą z faktu zawarcia z(...) sp. z o.o.wG., w skład zarządu której wchodzili oboje obowiązani, umów, na podstawie których uprawnieni przekazali tej spółce środki pieniężne w kwocie 220 000 zł z obowiązkiem zwrotu tej kwoty po uzgodnionym odrębnie w każdej z umów okresie czasu wraz z odsetkami w łącznej wysokości 10 576,72 zł. Kwoty te nie zostały jednak uprawnionym wypłacone, mimo upływu terminów określonych w umowach, co w ocenie wnioskodawców jest skutkiem szeregu bezprawnych zachowań obowiązanych jako członków zarząduspółki (...). Zdaniem Sądu Okręgowego, tak określona podstawa faktyczna roszczenia może zostać uznana za wiarygodną, albowiem obowiązanemuM. P.zostało postawione sześć zarzutów karnych w związku z działalnościąspółki (...), a obowiązanaK. P.jako drugi członek zarządu nie podjęła żadnych działań w celu zapobiegnięcia sytuacji, w której depozyty powierzonespółce (...)przez klientów nie były należycie zabezpieczone przed utratą. Można również przyjąć, że w rezultacie działalności obowiązanych doszło do utraty przezspółkę (...)płynności finansowej. Zdaniem Sądu Okręgowego, zarzucane obowiązanym bezprawne działania mogą pozostawać w adekwatnym związku przyczynowym z utratą przez wnioskodawców możliwości wyegzekwowania należności odspółki (...), albowiem spółka ta wstrzymała wypłaty na rzecz swoich kontrahentów, a jej majątek nie wystarczy na pokrycie wszystkich zobowiązań. Można zatem przyjąć, że roszczenie uprawnionych oparte na podstawieart. 415 k.c., ewentualnie na podstawieart. 299 k.s.h., jest prawdopodobne. Wnioskodawcy legitymują się również interesem prawnym w udzieleniu zabezpieczenia, albowiem obowiązani w marcu 2012 r. założyli nową spółkę pod nazwą(...) Spółka Akcyjna, której akcje miały być objęte przez obowiązanych za kwotę 50 mln zł pochodzącą z(...) sp. z o.o., jednakże z doniesień prasowych wynika, iż dokument przelewu wskazanej kwoty został sfałszowany, co rodzi podejrzenie, iż brak zabezpieczenia może uniemożliwić lub poważnie utrudnić wnioskodawcom wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia. Odnosząc się natomiast do wskazanego przez wnioskodawców sposobu zabezpieczenia, Sad Okręgowy wskazał, że ustanowienie hipoteki łącznej na nieruchomości stanowiącej współwłasność w częściach ułamkowych obowiązanych uznać należy za dopuszczalne, skoro na podstawieart. 441 §1 k.c., ponoszą oni solidarną odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę. Nadto, Sąd Okręgowy zaznaczył, że przyjęty sposób zabezpieczenia w dostateczny sposób zabezpieczy interesy wnioskodawców i nie będzie stanowił nadmiernej uciążliwości dla obowiązanych.

Powyższe postanowienie zostało w całości zaskarżone zażaleniem przez obowiązanąK. P., która podniosła zarzuty: 1) naruszeniaart. 201 §1 k.p.c.w zw. zart. 298 k.s.h.poprzez wydanie orzeczenia w sprawie niepodlegającej właściwości miejscowej sądu orzekającego, 2) naruszeniaart. 299 k.s.h.poprzez uznanie, że w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązaniaspółki (...)i 3) naruszeniaart. 7301k.p.c.poprzez uznanie, że wierzyciele uprawdopodobnili swój interes prawnych w udzieleniu zabezpieczenia, mimo iż brak zabezpieczenia nie uniemożliwi ani poważnie nie utrudni wykonania zapadłego w sprawie orzeczenia.
W uzasadnieniu zażalenia obowiązana podniosła w pierwszej kolejności, że Sąd Okręgowy w Krakowie nie jest właściwy miejscowo do rozpoznania sprawy o roszczenie określone przez wnioskodawców we wniosku o udzielenie zabezpieczenia i winien był wziąć pod uwagę tę niewłaściwość z urzędu zgodnie zart. 202 k.p.c., gdyż w sprawie o to roszczenia występuje właściwość wyłączna. Zdaniem obowiązanej właściwość wyłączną statuuje w niniejszej sprawieart. 298 k.s.h., wedle którego powództwo o odszkodowanie przeciwko członkom organów spółki oraz likwidatorom wytacza się według miejsca siedziby spółki. W okresie powstania wierzytelności uprawnionychspółka (...)miała siedzibę na terenie właściwości Sądu Okręgowego w Gdańsku, co oznacza, iż tylko ten sąd był uprawniony do udzielenia zabezpieczenia w niniejszej sprawie. Obowiązana zaznaczyła przy tym, że wykładnia systemowa, a także względy funkcjonalne przemawiają za określeniem sądu właściwego w sprawach o roszczenie zart. 299 k.s.h.na podstawieart. 298 k.s.h.
Odnosząc się natomiast do podstaw roszczenia uprawnionych, obowiązana wskazała, że do przypisania członkom zarządu subsydiarnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki muszą wystąpić kumulatywnie dwie przesłanki, tj. bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko spółce oraz niemożność powołania się na którąkolwiek z okoliczności uwalniających członków zarządu od odpowiedzialności wymienionych wart. 299 §2 k.s.h.Tymczasem w niniejszej sprawie nie doszło do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji wobec spółki, w szczególności uprawnieni nie wykazali, aby spółka nie miała żadnego majątku, z którego mogliby oni zaspokoić swoją wierzytelność, a nadto nie można przyjąć, że szkoda wskazywana przez wnioskodawców związana była z działalnością własną uczestników a nie odpowiedzialnością reprezentowanej przez nich spółki.
W oparciu o przedstawioną argumentację obowiązana wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi właściwemu, a także o wstrzymanie wykonania zabezpieczenia i zasądzenie od wnioskodawców na rzecz uczestników zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.
W odpowiedzi na zażalenie uprawnieni wnieśli o jego oddalenie, a także o oddalenie wniosków obowiązanej o przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego w Gdańsku i o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. Nadto, uprawnieni wnieśli o zasądzenie na ich rzecz od obowiązanej kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisach. Na zasadzie wniosku ewentualnego uprawnieni wnieśli o przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Piotrkowie Trybunalskim.
W uzasadnieniu wniesionego pisma uprawnieni wskazali, że na etapie postępowania zabezpieczającego prowadzonego przed wytoczeniem powództwa nie ma zastosowaniaart. 202 zd. 1 k.p.c.Wskazali również, żeart. 299 k.s.h.nie jest jedyną podstawą prawną dochodzonego przez nich roszczenia. Uprawnienie swoje wnioskodawcy opierają bowiem głównie na podstawieart. 415 k.c.lub 422k.c.Uprawnieni nie zgodzili się także z poglądem obowiązanej, że w sprawach o roszczenia zart. 299 k.s.h.właściwość sądu winna być ustalana na podstawieart. 298 k.s.h., gdyżart. 298 k.s.h.dotyczy roszczeń kierowanych przez spółkę (albo jej wspólników) wobec członków jej zarządu, a więc sporów o charakterze wewnętrznym. Tymczasem roszczenie zart. 299 k.s.h.nie ma takiego charakteru. Zdaniem uprawnionych właściwość Sądu Okręgowego w Krakowie w niniejszej sprawie uzasadnia regulacjąart. 35 k.p.c.Na wypadek uznania, że w niniejszej sprawie sąd właściwy winien zostać ustalony na podstawie przepisów o właściwości ogólnej, uprawnieni na podstawieart. 43 §1 k.p.c.wnieśli o przekazanie sprawy do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania obowiązanegoM. P., tj. do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim.
Odnosząc się natomiast do kwestii spełnienia przesłanek udzielenia zabezpieczenia, uprawnieni ponownie podkreślili, żeart. 299 k.s.h.nie jest jedyną podstawą ich roszczeń. Uprawnieni wskazali ponadto, żespółka (...)prowadziła działalność bankową bez posiadania stosownych zezwoleń, a członkowie jej zarządu (obowiązani) obciążali powierzone spółce środki pieniężne bardzo wysokim ryzykiem inwestycyjnym, przez co naruszyli nie tylko umowy zawarte z klientami (opierające się na inwestowaniu przekazanych środków w złoto), ale również ogólnie przyjęte reguły deontologiczne dotyczące zarządzania środkami powierzonymi przez konsumentów. Uprawnieni zaznaczyli przy tym, że w dniu 20 września 2012 r. Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku ogłosił upadłośćspółki (...), a szacowana wartość majątku tej spółki jest kilkakrotnie mniejsza niż łączna wysokość roszczeń jej kontrahentów. Nie ulega tym samym wątpliwości, że w postępowaniu upadłościowym uprawnieni nie odzyskają całości środków należnych im odspółki (...). Zdaniem uprawnionych, fakt prowadzeniaspółki (...)w sposób sprzeczny z obowiązującymi regulacjami prawnymi, umowami zawartymi z klientami i dobrymi obyczajami kupieckim rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą po stronie obowiązanych.
W piśmie z dnia 12 kwietnia 2013 r. uprawnieni przedłożyli dodatkowo kilka odpisów postanowień sądów odwoławczych wydanych w sprawach o podobnym stanie faktycznym, w których sądy utrzymały zabezpieczenia udzielone klientomspółki (...)na składnikach osobistego majątku członków zarządu tej spółki.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii właściwości miejscowej Sądu Okręgowego w Krakowie do rozpoznania złożonego przez uprawnionych wniosku o udzielenie zabezpieczenia, wskazać należy, iż ustalanie sądu właściwego na podstawieart. 298 k.s.h.w przypadku powództw opartych na regulacjiart. 299 k.s.h.istotnie wywołuje w doktrynie i orzecznictwie pewne kontrowersje. Są one w głównej mierze efektem wątpliwości co do odszkodowawczego charakteru odpowiedzialności członków zarządu spółki określonej wart. 299 k.s.h.Zauważyć jednak należy, że przepisart. 298 k.s.h., podobnie jak inne przepisy wprowadzające wyłączną właściwość określonego sądu w pewnej kategorii spraw, ma niewątpliwie wyjątkowy charakter, przez co wykluczone jest, aby jego zastosowanie rozciągać na roszczenia, których odszkodowawczy charakter wywołuje daleko idące kontrowersje. Stąd też należy stanąć na stanowisku, iż przepis ten nie może mieć zastosowania do powództw o roszczenia zart. 299 §1 k.s.h.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że sąd właściwy do rozpoznania sprawy o roszczenie zart. 299 §1 k.s.h.winien zostać ustalony albo na podstawieart. 27 §1 k.p.c.(sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej) albo na podstawieart. 35 k.p.c.(sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę). Stwierdzenie to prowadzi z kolei do wniosku, że w świetle regulacjiart. 202 k.p.c.Sąd Okręgowy w Krakowie nie miał obowiązku wzięcia pod uwagę z urzędu swej niewłaściwości miejscowej (jeżeli chodzi o powództwo oparte naart. 299 §1 k.s.h., to zarównoart. 27 §1 k.p.c., jak iart. 35 k.p.c.wskazują zasadniczo na właściwość Sądu Okręgowego w Gdańsku w niniejszej sprawie, albowiem w okręgu tego Sądu obowiązani mają miejsce zamieszkania i tam prowadzili oni również swoją działalność jako członkowie zarząduspółki (...)). Nie można tym samym stawiać mu zarzutu naruszenia wskazanej regulacji.
Powyższe wyklucza uwzględnienie wniosku obowiązanej o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gdańsku jako właściwemu miejscowo. Samo zaś postępowanie zażaleniowe dotyczące tego postanowienia nie może zostać przeprowadzone przez inny sąd niż Sąd Apelacyjny w Krakowie, skoro postanowienie to zostało wydane przez Sąd Okręgowy w Krakowie.
Wyjaśnić należy również, że rozpatrywanie właściwości miejscowej sądu jedynie z perspektywy regulacjiart. 299 §1 k.s.h., pomimo iż uprawnieni jako podstawę swych roszczeń wobec obowiązanych wskazują również, a właściwie przede wszystkim, regulacjęart. 415 k.c.wynika z faktu, iż tę ostatnią odpowiedzialność uprawnieni wiążą także z działalnością obowiązanych jako członków zarząduspółki (...). Tak skonstruowana podstawa odpowiedzialności wydaje się jednak wysoce wątpliwa z uwagi na to, iż regulacjaart. 299 §1 k.s.h.na zasadzie ścisłego wyjątku wprowadziła odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Konstruowanie tej odpowiedzialności na podstawie przepisów ogólnych o czynach niedozwolonych nie może zatem zostać uznane za przekonujące. W rezultacie nie można przyjąć, aby roszczenie uprawnionych oparte naart. 415 k.c.zostało w należyty sposób uprawdopodobnione.
Co się zaś tyczy kwestii uprawdopodobnienia przez uprawnionych przesłanek roszczenia zart. 299 §1 k.s.h., to za trafne należy uznać stanowisko Sądu I instancji, iż podane w środkach masowego przekazu informacje odnośnie kondycji(...) spółki (...), w szczególności wiadomość, iż spółka ta odmówiła swoim licznym kontrahentom zwrotu powierzonych środków pieniężnych mimo wymagalności roszczeń w tym zakresie, pozwalają przyjąć, iż ewentualna egzekucja przeciwko tej spółce będzie bezskuteczna. Stanowisko to w pełni potwierdza postanowienie o ogłoszeniu upadłościspółki (...), które zostało wydane w krótkim czasie po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Zaznaczyć także należy, że ciężar dowodu w zakresie okoliczności, które w świetle regulacjiart. 299 §2 k.s.h.zwalniałyby członka zarządu od odpowiedzialności, spoczywa właśnie na pozwanym członku zarządu. Nie ulega tym samym wątpliwości, iż uprawnieni nie muszą uprawdopodabniać, że tego rodzaju okoliczności w niniejszej sprawie nie zachodzą. Natomiast w złożonym zażaleniu obowiązana jedynie w ogólny sposób powołuje się na możliwość zwolnienia z odpowiedzialności na podstawieart. 299 §2 k.s.h.Tak ogólnie sformułowany argument niewątpliwie nie może zostać uznany za przekonujący.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 397 §2 k.p.c.
Zgodnie z regulacjąart. 745 §1 k.p.c.o kosztach postępowania zabezpieczającego rozstrzyga sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. Dlatego też należało pozostawić rozstrzygnięcie o kosztach niniejszego postępowania Sądowi I instancji.