Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1623/12
Data wyroku: 2013-08-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Zajączkowski, Mirosław Godlewski, Beata Michalska
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 w związku z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt: III AUa 1623/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 sierpnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Mirosław Godlewski (spr.)
Sędziowie: SSA Jacek Zajączkowski
SSO del. Beata Michalska
Protokolant: stażysta Przemysław Trębacz

po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2013 r. w Łodzi
sprawyJ. Z.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wO.
o emeryturę,
na skutek apelacjiJ. Z.
od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt: V U 1494/12;

oddala apelację.

Sygn. akt: III AUa 1623/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 6 lipca 2012 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.odmówiłJ. Z.przyznania prawa do emerytury w obniżonym wieku, wobec tego, iż na dzień 1 stycznia 1999 roku ubezpieczony nie udowodnił, co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósłJ. Z.. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w części dotyczącej okresów zatrudnienia w(...) Sp. z o.o.wK.od 15 lutego 1979 roku do 31 marca 1990 roku oraz w Auto –(...)–N.A. B.od 1 kwietnia 1990 do 30 czerwca 1992 roku i zaliczenie ich w poczet stażu pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 października 2012 roku, sygn. akt: V U 1494/12, Sąd Okręgowy w Kaliszu, V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.
Powyższe orzeczenie poprzedziły następujące ustalenia faktyczne:

J. Z.urodził się w dniu(...)roku. Z wykształcenia jest ślusarzem-mechanikiem. W okresie od 15 lutego 1979 roku do 30 czerwca 1992 roku zatrudniony był wPrzedsiębiorstwie (...)wK.. Umowa o pracę z dnia 14 lutego 1979 roku określała stanowisko, jako „ładowacz”, zaś legitymacja pracownika z dnia 5 czerwca 1979 roku, jako „przod. spedycyjny”. Następca prawny(...)w dniu 27 sierpnia 2003 roku wydał ubezpieczonemu świadectwo pracy w szczególnych warunkach, zgodnie z którym w okresie zatrudnienia w zakładzie,J. Z.świadczył pracę „dostawcy”, wykonując ciężkie prace wyładunkowe i załadunkowe. W dokumencie tym stanowisko pracy ubezpieczonego przypisano do wykazu A, działu VIII poz. 1 pkt. 1 wykazu stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 10 listopada 1986 roku w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu handlu wewnętrznego.
J. Z.wykonywał pracę w placówce terenowej, a późniejagencji (...)wK., podlegającej organizacyjnie pod(...)wK.. Przedsiębiorstwo zajmowało się transportem towarów na użytek handlu – rozważeniem towarów z hurtowni lub od producenta do poszczególnych sklepów. Były to opakowane produkty spożywcze, sprzęt AGD, RTV. Towar nie był przewożony luzem, ale zawsze właściwie opakowany. Napoje butelkowane przewożono w transporterach. Praca wykonywana była przez zespół w skład, którego wchodził kierowca oraz dostawca – spedytor. Do obowiązków dostawcy – spedytora należało prowadzenie dokumentacji związanej z transportem towarów oraz jego załadunek na samochód i rozładunek w sklepie. Pracownik ten ponosił odpowiedzialność za przewożony towar. W przypadku towarów ciężkich lub o większych gabarytach w rozładunku lub załadunku pomagał kierowca. Ponadto, w ramach handlu, poza transportem, wykonywano też usługi przy rozładunku wagonów z węglem lub wapnem. Były to tzw. wahadła. W ogólnym transporcie stanowiły one ok. 30 %. WówczasJ. Z.wykonywał pracę ładowacza – pracując fizycznie łopatą.
W świetle tak poczynionych ustaleń faktycznych Sąd I instancji doszedł do przekonania, że odwołanieJ. Z.nie zasługuje na uwzględnienie. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dostarczył podstaw do uznania pracy wykonywanej przez ubezpieczonego w spornym okresie zatrudnienia za pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze w rozumieniu ustawy oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku. Stanowisko określone, w przywołanych przez ubezpieczonego zarządzeniach właściwego ministra, jako spedytor – ładowacz odnieść jednak należy do ciężkich prac załadunkowych i wyładunkowych oraz przeładunku materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie. Praca przy tego rodzaju materiałach wykonywana być musi stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.J. Z.trudnił się zaś transportem towarów spożywczych, sprzętu AGD oraz RTV. Jedynie praca przy rozładunku węgla i wapna mogła odpowiadać pracy w warunkach szczególnych. Niemniej jednak, stanowiła ona tylko 30 % ogółu transportu. Nie była, więc wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Stanowiska Sądu nie mógł zmienić również fakt wystawienia przez zakład pracy świadectw wykonywania przez ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych. Świadectwa pracy, jako dokumenty prywatne w rozumieniuart. 245 k.p.c.nie wiążą, bowiem Sądu i mogą podlegać kontroli, co do prawdziwości wskazanych faktów oraz prawidłowości wskazanej podstawy prawnej.
W związku z powyższym, Sąd I instancji, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołanie.
Powyższe orzeczenie zaskarżył w całości apelacjąJ. Z., zarzucając mu:
1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 roku w sprawie pierwszej kategorii zatrudnieniaoraz rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze;
2. naruszenie przepisów postępowania, a toart. 233 k.p.c.w zw. zart. 286 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na odmowie wiarygodności zeznaniom powoda i świadków w przypadku, gdy zeznania te potwierdzają wykonywanie swoich obowiązków w ciężkich warunkach, nieporównywalnych do prac wykonywanych w obecnym czasie;
3. naruszenie przepisów postępowania, a toart. 328 § 2 k.p.c.poprzez niewskazanie w uzasadnieniu wyroku przyczyn, dla których Sąd odmówił wiarygodności zeznaniom powoda.
W uzasadnieniu zarzutów apelacji skarżący podniósł, iż rozstrzygniecie Sądu I instancji narusza prawo materialne. Z treści przepisu poz. 1, dział VIII, wynika bowiem, iż wymógł szczególnej charakterystyki produktów (materiały sypkie, pyliste, toksyczne, żrące lub parzące) odnosić należy wyłącznie do prac związanych z ich przeładunkiem, nie zaś z załadunkiem i wyładunkiem.J. Z.dodał przy tym, że treść rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 roku nie przystaje do obecnej metodologii i techniki transportowej oraz prac załadunkowych i wyładunkowych. Prac wykonywanych wówczas nie sposób, więc porównywać z tymi wykonywanymi aktualnie. Ponadto Sąd I instancji bezzasadnie odmówił wiary świadkom potwierdzającym rodzaj pracy, charakter wykonywania prac załadunkowych i wyładunkowych, co do trudności ich wykonywania.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Kaliszu, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku u uznanie, że powód w okresie zatrudnienia od 15 lutego 1979 roku do 30 czerwca 1992 roku wykonywał prace w szczególnych warunkach, wskutek czego nabył prawo do emerytury.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest bezzasadna.
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było prawoJ. Z.do emerytury w związku z pracą w szczególnych warunkach. Zgodnie zart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(j.t. Dz.U. 2009, Nr 153, poz. 1227 z zm.) ubezpieczeni urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r. uzyskują prawo do emerytury po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 ustawy jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy tj. do 1 stycznia 1999 r. osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym oraz mają niezbędny okres składkowy i nieskładkowy o którym mowa w art. 27 ustawy (tj. 25 lat dla mężczyzn). Przepis§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43) mający zastosowanie na mocy art. 32 ust. 4 przewiduje, że pracownik wykonujący prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn i ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Bezspornym było spełnienie przez ubezpieczonego wszystkich przesłanek nabycia prawa do świadczenia poza warunkiem posiadania co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Z uwagi na treść § 2 tego rozporządzenia wymaga się by była to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.Nie jest przy tym istotna nazwa zajmowanego przez pracownika stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Zatem praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75 i z dnia 24 marca 2009 r., I PK 194/08, LEX nr 528152). Decydującą rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma zatem możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji wymienionych w wykazie A, stanowiącym załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 r. I UK 393/10 LEX nr 950426).
W niniejszej sprawie spornym był okres pracy wPrzedsiębiorstwie (...)wK.od 15 lutego 1979 r. do 30 czerwca 1992 r. Wnioskodawca wskazywał, że wykonywał wówczas pracę w szczególnych warunkach gdyż był zatrudniony przy ciężkich pracach załadunkowych i wyładunkowych, co odpowiada pkt 1 działu VIII wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. Sąd Okręgowy uznał, że co prawda istotnie w czasie tym wnioskodawca zajmował się rozładunkiem i załadunkiem towarów przewożonych samochodami, jednakże w przeważającej części były to ładunki zapakowane (sprzęt AGD, RTV opakowane produkty spożywcze). Zajmował się także towarami w stanie sypkim (wapno, węgiel) jednakże stanowiło to znacząco mniejszy wycinek jego pracy. Ustawodawca zaś za pracę w szczególnych warunkach uznaje jedynie ciężkie prace załadunkowe, rozładunkowe oraz przeładunkowe ale jedynie materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących. Tych zaś prac wnioskodawca nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W apelacji skarżący kwestionował przede wszystkim sposób rozumienia przedmiotowej pozycji wykazu podkreślając, że w istocie chodzi o dwa rodzaje prac: ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe wszelkich produktów oraz o prace związane z przeładunkiem materiałów sypkich, pylistych itd. W sporze tym rację trzeba jednak przyznać Sądowi Okręgowemu. Przedmiotowe rozporządzenie w pkt 1 działu VIII wykazu A literalnie brzmi w sposób następujący: „ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie”. Widocznym jest więc, że ustawodawca nie dokonał bynajmniej rozbicia tego punktu na dwa podpunkty, jak uczynił to odwołujący w apelacji, tj. na ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz na przeładunek specjalnych materiałów. Przeciwnie określenie czynności stanowiących pracę w szczególnych warunkach zawarł w jednym zdaniu, bez ich rodzajowego rozdzielenia. Można wskazać, że podobny zabieg redakcyjny został zastosowany w pkt 40 działu IV gdzie mowa jest o „pracach magazynowych, załadunkowych, rozładunkowych, transporcie oraz konfekcjonowanie surowców, półproduktów i wyrobów gotowych - pylistych, toksycznych, żrących, parzących i wybuchowych”. Również i tu zastosowano spójnik „oraz”, a nie budzi wątpliwości fakt, że w wymienionej pozycji chodzi wyłącznie o prace, w których pracownik ma bezpośredni kontakt z wymienionymi tam substancjami (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 26 lutego 2013 r. III AUa 788/12 LEX nr 1314900). Zatem prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje, że ustawodawcy chodzi załadunek, wyładunek i przeładunek, ale właśnie materiałów niebezpiecznych a nie jakichkolwiek. Samo wskazywanie na fakt dźwigania dużych ciężarów jest niewystarczające bowiem przedmiotowa pozycja dotyczy przede wszystkim obcowania z produktami szczególnymi, zaś głównym jej wyznacznikiem nie jest tu sama waga tych produktów. Z tych też względów należy uznać, że Sąd pierwszej instancji w sposób właściwy zinterpretował rzeczony przepis i zastosował go w sprawie.
Skarżący zarzucał również Sądowi, iż ten niewłaściwie ustalił w sprawie stan faktyczny bowiem uznał, że dowody nie świadczą o tym, by wnioskodawca pracował w warunkach ciężkich i szkodliwych. Zarzut ten jest o tyle niezasadny, że Sąd Okręgowy nie tyle ustalił taką okoliczność, ile przyjął, że charakter zadań pracowniczych odwołującego nie pozwala zakwalifikować jego pracy jako wymienionej w pkt 1 działu VIII. Nie oceniał zatem faktycznej „ciężkości” czy „szkodliwości” pracy ale badał czy może ona być przyrównana do pracy wymienionej w wykazie. Podkreślić tu bowiem trzeba, że wykonywanie pracy "w warunkach szkodliwych", nie jest tożsame z pojęciem wykonywania pracy "w warunkach szczególnych". Nie każda praca w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych uprawnia bowiem do otrzymania wcześniejszej emerytury. Wykaz prac w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do skorzystania z emerytury w niższym wieku emerytalnym, zawiera bowiem wyłącznie załącznik do powołanegorozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zatem nawet obiektywnie ciężka i obciążająca organizm praca o ile nie odpowiada którejś z pozycji wykazu, nie może być uwzględniona przy badaniu przesłanek uzyskania emerytury z art. 32 ustawy emerytalnej. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, czego odwołujący w apelacji w gruncie rzeczy nie kwestionował, wynika zaś, że jego praca polegała na szeroko pojętym przewiezieniu towaru z punktu do punktu. Zatem dokonywał on załadunku przewożonego produktu, dbał o jego przewiezienie do wyznaczonego odbiorcy, jego rozładunek i załatwieniu wszelkich formalności. Przewożony był sprzęt AGD, RTV, zapakowane produkty spożywcze. Jak wynika z dowodów, głownie z zeznań świadkaA. B., tego rodzaju zadania zajmowały wnioskodawcy 70% czasu pracy. Przez pozostały czas dokonywał on natomiast załadunku i rozładunku wagonów z wapnem i węglem. W świetle tych ustaleń i wobec przedstawionej wyżej koniecznej wykładni przedmiotowego punktu wykazu A, należy przyjąć, że jedynie przez około 30% czasu wnioskodawca wykonywał pracę dającą się zakwalifikować pod którąś z pozycji rozporządzenia (rozładunek węgla, wapna). Przez pozostałą część pracy zajmował się wyładunkiem i załadunkiem jednakże nie były to materiały wymienione w wykazie. Ustalenie tej treści nie budzi wątpliwości w świetle zeznań świadków i zostało dokonane w zgodzie z zasadą wynikającą zart. 233 § 1 k.p.c.
Wobec takiego ustalenia i w konsekwencji wyraźnej treści § 2 ust. 1 rozporządzenia, że praca w szczególnych warunkach musi być wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, nie jest możliwe uwzględnienie okresu zatrudnienia wnioskodawcy w przedmiotowym przedsiębiorstwie. Pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 wykonywał on bowiem jedynie podczas części i to mniejszej czasu pracy. Przeważającą część tego czasu zajmował mu bowiem transport i rozładunek produktów nie wymienionych w rozporządzeniu. Podkreślić tu przy tym trzeba, powtarzając za Sądem Okręgowym, że świadectwo pracy w szczególnych warunkach nie ma tu szczególnej mocy dowodowej i jeżeli nie odzwierciedla rzeczywistości jaka wyłania się z innych dowodów, może zostać pominięte przy ustalaniu stanu faktycznego.
Sąd Apelacyjny pragnie zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz. Nawet gdyby przyjąć, że samodzielnie ciężka praca przy wyładunku i rozładunku jakichkolwiek produktów jest pracą w szczególnych warunkach w rozumieniu ustawy, to nadal pozostaje konieczny warunek świadczenia takiej pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika zaś, że de facto gros czasu pracy wnioskodawca spędzał w samochodzie transportującym towar i jedynie podczas odbioru produktu i jego dostarczenia do celu zajmował się załadunkiem i wyładunkiem, dźwigał ciężary. Do jego obowiązków należało przy tym także zadbanie o stronę formalną transportu. Zatem zastanowić się można, czy taki rozkład czasowy jego obowiązków oznacza, że ciągle zajmował się ciężkimi pracami załadunkowymi i wyładunkowymi w porównaniu np. do osób, które ciągle przebywały w miejscu załadunku i wyładunku i praktycznie stale takie zadania wykonywały. Także i ten argument może przemawiać przeciwko zaliczeniu przedmiotowego okresu.
Podobną argumentację można odnieść do drugiego zgłoszonego przez wnioskodawcę okresu w(...)N.A. B.z uwagi na tożsame warunki zatrudnienia.

Zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowyart. 328 § 2 k.p.c.jest bezzasadny bowiem w toku postępowania sądowego nie dopuszczono dowodu z zeznań odwołującego, zeznawali jedynie świadkowie.
Reasumując poczynione rozważania Sąd Apelacyjny w pełni podziela wykładnię pkt 1 działu VIII wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. jak również i jego zastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Nie było podstaw do uwzględnienia spornego okresu jako okresu pracy w szczególnych warunkach, a tym samym wnioskodawca nie zdołał wykazać posiadania co najmniej 15 lat tego rodzaju pracy. Nie spełnił przez to koniecznego warunku uzyskania żądanego świadczenia. W powyższym świetle jego apelację należy uznać za bezzasadną i podlegającą na podstawieart. 385 k.p.c.oddaleniu.