Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 2303/12
Data wyroku: 2013-09-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Piotrowska, Alicja Kolonko, Maria Małek-Bujak
Słowa kluczowe: Zwrot Nienależnie Pobranych Świadczeń Z Ubezpieczenia
Podstawa prawna: art. 138 ustawy z 17.12.1998r. o FUS

Sygn. akt III AUa 2303/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 września 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Ewa Piotrowska (spr.)

Sędziowie

SSA Maria Małek - Bujak
SSA Alicja Kolonko

Protokolant

Aneta Szafruga

po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaB. T.iŁ. T.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia
na skutek apelacji ubezpieczonych:B. T.iŁ. T.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Katowicach

z dnia 12 lipca 2012r. sygn. akt X U 1402/12

oddala obie apelacje.

/-/SSA M. Małek-Bujak /-/SSA E. Piotrowska /-/SSA A. Kolonko

Sędzia Przewodniczący Sędzia

Sygn. akt III AUa 2303/12

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 lipca 2012 rokuSąd Okręgowy – Sąd Pracyi Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zmienił zaskarżone decyzje z dnia 19 lipca 2010 roku w ten sposób, że w pkt 1 sentencji wyroku zwolniłB. T.od zwrotu na rzecz organu rentowego nienależnie pobranej renty rodzinnej w okresie od 1 grudnia 2007 roku do 31 sierpnia 2008 roku oraz od1 października 2008 roku do 31 grudnia 2008 roku, w pkt 2 sentencji wyroku zwolniłŁ. T.od zwrotu na rzecz organu rentowego nienależnie pobranej renty rodzinnejw okresie od 1 grudnia 2007 roku do 31 sierpnia 2008 roku oraz od 1 października 2008 roku do 31 grudnia 2008 roku, a w pkt 3 w pozostałej części odwołania oddalił.
Sąd Okręgowy ustalił, że odwołujący pobierają rentę rodzinną po zmarłym ojcu od11 października 2002 roku, od września 2007 roku rozpoczęli naukę w Zaocznej Szkole Policealnej(...)wK.na kierunku technik administracji. W pierwszym semestrze nauki uczestniczyli w zajęciach i semestr zaliczyli, rozpoczynając od stycznia 2008r. kolejny semestr. Podczas drugiego semestru już na zajęcia nie uczęszczali, ostatecznie zrezygnowali z nauki na tym kierunku w dniu 31 lipca 2008 roku. Od września 2008 roku rozpoczęli naukę w tej samej szkole na kierunku technik informatyk. W pierwszym semestrze nauki odwołujący uczęszczali na zajęcia, a od stycznia 2009 roku zaprzestali uczestniczenia, co spowodowało, że semestr nie został zaliczony i odwołujący od września 2009 roku ponownie zapisali się na pierwszy semestr nauki na kierunku technik informatyk. Z nauki na tym kierunku zrezygnowali w dniu 25 sierpnia 2010 roku i podjęli naukę na kierunku technik obsługi turystycznej. W okresie od września 2009 roku do lutego 2010 roku ubezpieczeni nie uczęszczali do szkoły, nie uzyskiwali zaliczeń i nie przystąpili do sesji egzaminacyjnej. Obaj ubezpieczeni pracują w(...)w równoważnym systemie czasu pracy.
W oparciu o dokonane ustaleniaSąd I instancji uznał, że odwołania ubezpieczonych zasługują na uwzględnienie jedynie częściowo.
Powołując się na art. 67 ust. 1 pkt 1 oraz art. 138 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 153,poz. 1227) Sąd podkreślił, że spór w przedmiotowej sprawie dotyczył prawa do renty rodzinnej ubezpieczonych w okresie: od dnia 1 grudnia 2007 roku do 31 sierpnia 2008 rokui od 1 października 2008 roku do 28 lutego 2010 roku, a także zasadności żądania od odwołujących zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w trym okresie.
Sąd I instancji wskazał, że zasadniczym celem przyznania prawa do renty rodzinnej jest dostarczenie środków utrzymania dzieciom rencisty, które w związku z kształceniem się w szkole nie wykonują pracy stanowiącej źródło utrzymania. Istotą bowiem renty rodzinnej jest umożliwienie odbycia i ukończenia nauki przez osobę uprawnioną. Powyższe dowodzi jednoznacznie, iż konieczną przesłanką pobierania świadczeń z tytułu renty rodzinnej jest nauka w szkole.
W spornym okresie ubezpieczeni byli formalnie słuchaczami szkoły(...). Oczywistym jest, że ustalenie „uczęszczania do szkoły” czy „nauki w szkole” nie wymaga stwierdzania systematycznej obecności w szkole (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lubliniez dnia 14 czerwca 2006r., sygn. akt III AUa 1467/05, publ. OSA 2007/9/16), a prawo do renty rodzinnej nie jest uzależnione od frekwencji ucznia w zajęciach szkolnych - świadczenie to przysługuje od dnia podjęcia nauki do dnia jej ukończenia w planowanym terminie bądź do dnia utraty statusu ucznia wskutek skreślenia z listy uczniów przez właściwy organ określony w statucie szkoły (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 8 kwietnia 2008r., sygn. akt III AUa 1524/07).
Równie oczywistym jest, że dla zachowania prawa do renty rodzinnej po przekroczeniu 16 roku życia konieczne jest kontynuowanie nauki - co oznacza jej rzeczywiste podjęcie w wybranej placówce oświatowej, a nie jedynie zapisanie się do szkoły bez podjęcia jakiejkolwiek aktywności w zakresie uczenia się i czym innym są okresowe trudnościw kontynuowaniu nauki a czym innym brak woli jej kontynuowania manifestowany całkowitym ignorowaniem zajęć, egzaminów i innych obowiązków wynikających z faktu zostania uczniem/słuchaczem szkoły.
Okoliczność, że całkowite ignorowanie obowiązków szkolnych było tolerowane przez władze szkoły i ubezpieczony formalnie zachował statut jej słuchacza nie oznacza, że może on zostać uznany za osobę kontynuująca naukę i uprawnioną w związku z tym do renty rodzinnej w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej (por. wyrok Sądu Apelacyjnegow Katowicach z dnia 22 lutego 2012r., sygn. akt III AUa 1288/11).
Sąd I instancji uznał, że w okresie objętym zaskarżonymi decyzjami wolę kontynuowania nauki i jej ukończenia ubezpieczeni przejawiali w okresie pierwszego roku nauki w Policealnej Szkole(...), a więc od września 2007 roku do 31 sierpnia 2008 roku, kiedy to ukończyli pierwszy semestr i podjęli naukę na kolejnym.
Fakt, że drugiego semestru nie ukończyli i zrezygnowali z nauki na kierunku technik administracji w ocenie Sądu nie może stanowić przyczyny pozbawienia odwołujących prawa od renty w trakcie semestru, którego ostatecznie nie ukończyli.
Podobnie zdaniem Sądu podjęcie nauki na pierwszym semestrze kierunku technik informatyk od września 2008r. do grudnia 2008 roku miało na celu jej kontynuowaniei ukończenie na co wskazuje, że ubezpieczeni po nieudanej próbie zdobycia zawodu technika administracji zdecydowali się na kształcenie w innym kierunku.
Mając na względzie te argumenty Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że za okresy od 1 grudnia 2007 roku do 31 sierpnia 2008 roku oraz od 1 października 2008 roku do31 grudnia 2008 roku ubezpieczonym renta rodzinna przysługiwała, albowiem w tych okresach kontynuowali naukę w rozumieniu art. 67 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS.
Natomiast odnośnie okresu od stycznia 2009 roku do lutego 2010 roku Sąd Okręgowy uznał, że celem ubezpieczonych zapisujących się po raz kolejny na pierwszy semestr nauki w szkole było jedynie uzyskanie statusu słuchacza i jego formalne zachowanie, co umożliwiało przedłożenie organowi rentowemu stosownego dokumentu stanowiącego podstawę do wypłaty renty rodzinnej. Ubezpieczeni nie uczęszczając w ogóle na zajęcia i nie podejmując żadnej aktywności w zakresie nauki w szkole w sposób oczywisty wykazali brak woli realizacji programu szkolnego i ukończenia nauki, tym samym w ocenie Sądu nie spełnili warunku kontynuowania nauki, o którym mowa wyżej, a zatem odwołania w tej części są niezasadne.
Apelacje od wyroku wnieśli obaj ubezpieczeni.
Apelujący zarzucili zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego:
- art. 67 i 68 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS, poprzez ich błędną wykładnię przez co naruszone zostały ich uprawnienia do świadczenia w postaci renty rodzinnej w sporym okresie oraz
- art. 138 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego niezasadne zastosowanie.
Na tej podstawie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 3 poprzez zwolnienie ich z obowiązku zwrotu renty rodzinnej za okres od stycznia 2009 roku do lutego 2010 roku w kwocie 10.200 zł.
W uzasadnieniu apelacji apelujący podnieśli, że od stycznia 2009 roku byli słuchaczami Zaocznej Policealnej Szkoły(...)wK., powtarzając semestr na kierunku technik informatyk. W dniu 25 sierpnia 2010 roku obaj apelujący zrezygnowaliz tego kierunku i zostali przyjęci na kierunek technik obsługi turystycznej.
W okresie tym posiadali status słuchacza policealnej szkoły(...)i nie zostali skreśleni z listy słuchaczy.
Podnieśli, że Sąd I instancji błędnie przyjął za organem rentowym,że nieuczestniczenie w zajęciach jest równoznaczne z niespełnieniem warunku nauki,o którym mowa w art. 68 ustawy emerytalnej oraz że niewypełnienie obowiązków szkolnych, które było tolerowane przez władze szkoły i zachowanie przez apelujących statusu słuchacza nie oznacza, że mogli być oni uznani za osoby kontynuujące naukę w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej.
Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić, bowiem organowi rentowemu nie przysługuje kompetencja arbitralnego stwierdzenia kiedy uczeń, student czy słuchacz szkoły policealnej zaprzestał się uczyć, a zatem nie kontynuował nauki, natomiast jedynym obiektywnym kryterium jest więc posiadanie statusu ucznia czy studenta, co potwierdził Sąd Apelacyjny w Katowicach, który w sprawie III AUa 1524/07 (prawo do renty rodzinnej przysługującej na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturachi rentach z FUS nie jest zależne od frekwencji ucznia w zajęciach szkolnych, systematyczności nauki i ewentualnego powtarzania semestrów. Świadczenie to bowiem przysługuje od dnia podjęcia nauki do dnia jej zakończenia z zachowaniem ograniczenia wiekowego, bądź utraty statusu ucznia( studenta) wskutek skreślenia z listy uczniów(studentów) przez właściwy organ określony w statucie szkoły).
Z kolei, jak wskazał Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 14 czerwca 2006r. sygn. akt AUa 1467/05 „nie ma żadnych obiektywnych przyczyn, aby inaczej interpretować pojecie nauki w szkole” wynikające z art. 68 ustawy o emeryturach i rentach, niż pojęcie „uczęszczania do szkoły”. Oba pojęcia należy bowiem odnieść do statusu ucznia. Sąd Okręgowy natomiast niesłusznie zmarginalizował znaczenie faktu posiadania przez apelujących statusu słuchacza szkoły(...), a pojęcia „nauki w szkole” nie odniósł, jak to uczynił w przytoczonym powyżej orzeczeniu Sąd Apelacyjny w Lublinie, do kwestii posiadania statusu ucznia.
Ponadto, Sąd I instancji niezasadnie, stwierdził, że apelujący nie wypełniali obowiązków szkolnych poprzez nieuczestniczenie w zajęciach, i ignorowali obowiązki szkolne wynikające z faktu bycia uczniem/słuchaczem szkoły, co było tolerowane przez władze szkoły a oznaczało faktycznie zaprzestanie kontynuowania nauki.
W sporym okresie, do dnia 31 sierpnia 2010 w policealnej szkole(...)obowiązywał regulamin, zgodnie z którym obecność na zajęciach nie była obowiązkowa dla osób pracujących, a obaj apelujący pracujący w okresie nauki na stanowisku pracownika hali(...)w systemie równoważnym, oznaczającym możliwość pracy także w weekendy, kiedy odbywały się zajęcia w szkole(...), korzystali z tej możliwości.
Stąd fakt realizacji wynikającej z przepisów wewnętrznych szkoły możliwości nieuczestniczenia w zajęciach nie może stanowić przesłanki do represjonowania obu apelujących, skoro to placówka dydaktyczna w swym regulaminie określa obowiązki wynikające z faktu zostania uczniem/słuchaczem szkoły i jest władna generować negatywne konsekwencje ich niedopełniania, w tym skreślenia z listy słuchaczy, skutkującego utratą statusu ucznia, do czego zdaniem apelujących nie doszło. W ocenie apelujących w sporym okresie dalej posiadali oni status uczniów, niezależnie od zmiany kierunku kształcenia podczas trwania nauki
Apelujący zwrócili uwagę, że organ rentowy wymaga od osoby ubiegającej sięo prawo do świadczenia rentowego w postaci renty rodzinnej przedłożenia „stosownego dokumentu” - zaświadczenia potwierdzającego fakt zapisania się do szkoły, celem uzyskania statusu ucznia, a więc osoby uczącej się, podlegającej procesowi kształcenia. Można zatem przyjąć, iż organ rentowy respektuje jako kryterium obiektywne i wystarczające do uzyskania uprawnienia do świadczenia rentowego posiadanie statusu ucznia, słuchacza czy studenta, wymagając udokumentowania tego faktu. Stąd w sporym okresie apelujący nie utracili prawa do pobierania renty rodzinnej z uwagi na zaprzestanie kontynuowania nauki, nie są zatem adresatem normy prawnej, zawartej w przepisach art. 138 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Obie apelacje podlegają oddaleniu.
Sąd Apelacyjny w całości podziela ustalenia oraz stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, a to wobec trafności ustaleń oraz oceny dokonanych przez Sąd I instancji, zawartych w zacytowanym pisemnym uzasadnieniu.
Zawarte w apelacjach obu skarżących tożsame argumenty nie wnoszą do sprawy żadnych nowych okoliczności faktycznych ani prawnych, mogących stanowić podstawę zmiany zaskarżonego orzeczenia, a stanowią jedynie polemikę z dokonaną przez Sąd I instancji swobodną oceną dowodów oraz interpretacją przepisów ustawy.
Podkreślenia wymaga, że art. 68 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 rokuo emeryturach i rentach z FUS stanowi, że prawo do renty rodzinnej przysługujedo ukończenia nauki w szkole.

W ocenie Sądu Apelacyjnego oznacza to, że celem renty rodzinnej jestukończenienauki w szkole, nie zaś bezustanne podejmowanie prób formalnego zapisania się do szkoły bez faktycznego pobierania tam nauki i faktycznego pozytywnego rezultatu tej nauki zweryfikowanego ukończeniem szkoły czy choćby zaliczeniem roku szkolnego.
Sąd Apelacyjny bierze jednak pod uwagę, że w pewnych sytuacjach osoby uczące się mogą zmienić kierunek edukacji - jako rezultat prawa do błędu zwłaszcza w młodym wieku, jednakże w takiej sytuacji koniecznym jest zachowanie przez taką osobę woli nauki oraz faktycznej realizacji tej nauki na zmienionym kierunku.
Tymczasem po stronie ubezpieczonych w spornym okresie wybór kierunku nauki był już iluzoryczny, nastawiony wyłącznie na formalne uzyskanie statusu ucznia. Po stronie skarżących brak było woli nauki, co przejawiało się całkowitym zaniechaniem uczęszczania na zajęcia. W tej sytuacji nie sposób uznać, że nawet w minimalny sposób ubezpieczeni dążyli do spożytkowania renty rodzinnej zgodnie z jej przeznaczeniem, jeżeli po ich stronie nie występował zamiar osiągnięcia tego celu w postaci ukończenia nauki.
Bez znaczenia zatem dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie pozostaje, że szkoła nie wymagała uczestniczenia w zajęciach, albowiem przyznawana renta rodzinna nie jest przyznawana szkole, a ubezpieczonym, którzy winni wykorzystać ją zgodniez przeznaczeniem.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny, na mocyart. 385 k.p.c.orzekło oddaleniu obu apelacji jako oczywiście bezzasadnych.

/-/SSA M. Małek-Bujak /-/SSA E. Piotrowska /-/SSA A. Kolonko

Sędzia Przewodniczący Sędzia

JM