Sąd Apelacyjnyw Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 952/11
Data wyroku: 2012-03-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Paweł Pyzio, Marzena Konsek-Bitkowska, Katarzyna Polańska Farion
Słowa kluczowe: Odpowiedzialność Skarbu Państwa

Sygn. akt I ACa 952/11

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia  6 marca 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: SA Marzena Konsek-Bitkowska
Sędziowie:SA Katarzyna Polańska Farion
SO (del.) Paweł Pyzio (spr.)
Protokolant: st. sekr. sąd. Marta Rudnik
po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2012 r. w Warszawie
na rozprawie sprawy z powództwaJ. Z.
przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Ministra Sprawiedliwości i Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie
o zadośćuczynienie
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 6 czerwca 2011 r.
sygn. akt II C 120/11

1
oddala apelację;

2
nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I ACa 952/11

UZASADNIENIE
PowódJ. Z.wniósł w dniu 31 stycznia 2011 r. (data oddania pisma do administracji aresztu śledczego) pozew przeciwko Skarbowi Państwa -Ministrowi Sprawiedliwości, domagając się zasądzenia od pozwanego kwoty 4.000.000 zł. wraz z odsetkami, tytułem zadośćuczynienia za bezprawne pozbawienie wolności w okresie od dnia 14 czerwca 1994 r. do dnia 11 sierpnia 1996 r., przez co wyrządzono powodowi wielką krzywdę osobistą i rodzinną. Powód podniósł, że doznał dużego uszczerbku na zdrowiu fizycznym i psychicznym oraz ogromnych cierpień z powodu pozostawania bez środków do życia i należytej opieki na wolności swej chorej córki, którą samotnie wychowywał jako dziecko specjalnej troski z powodu stwierdzonej u niej astmy alergicznej.
W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w dniu 23 października 2010 r. otrzymał tekstustawy o amnestii z dnia 7 grudnia 1989 r., z którego wynika, zdaniem powoda, że wobec niego powinna zostać zastosowana ustawa amnestyjna i nie powinien odbywać reszty kary pozbawienia wolności od dnia 14 czerwca 1994 r. do dnia 11 sierpnia 1996 r., gdyż jego kara pozbawienia wolności orzeczona w wymiarze 6 lat, powinna zostać złagodzona o połowę. Po przerwie w odbywaniu kary, powód powinien być zawiadomiony, że wobec niego została zastosowana amnestia. Tymczasem powód musiał się ukrywać po zakończonej przerwie w odbywaniu kary, a następnie został doprowadzony do zakładu karnego i odbył resztę kary. Powód wskazał, że został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi -- IV Wydział Karny z dnia 23 lutego 1987 r., sygn. akt: IV K 872/86, za przestępstwa zart. 205 § l k.k.w zw. zart. 60 § l k.k.na karę 6 lat pozbawienia wolności.
Pozwany Skarb Państwa - Minister Sprawiedliwości i Prezes SąduOkręgowego w Warszawie, reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa według nor przepisanych.
Pozwany podniósł zarzut przedawnienia wskazując, że zgodnie zart. 4421§ l k.c., roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Pozwany podniósł również, że nie można liczyć terminu przedawnienia od dnia, w którym powód otrzymał tekst ustawy  amnestyjnej - z uwagi na domniemanie powszechnej znajomości przepisów prawa. Ponadto pozwany wskazał, że ustawa amnestyjna w brzmieniu z dnia 21 lipca 1984 r. wyłączała zastosowanie amnestii wobec sprawców przestępstw popełnionych w  warunkachart. 60 k.k.Wreszcie pozwany podniósł, że Sąd w postępowaniu cywilnym nie rozpoznaje kwestii związanych z wykonywaniem kary pozbawienia  wolności, w szczególności w przedmiocie słuszności objęcia lub nieobjęcia osoby  skazanej amnestią. Powód nie wykazał bezprawności działań pozwanego, wystąpienia szkody lub krzywdy ani związku przyczynowego.
Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo, oddalił wniosek pozwanego o zasądzenie kosztów procesu oraz przejął koszty sądowe na rachunek Skarbu Państwa.
Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego stanowiły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne.
Sąd stwierdził, że podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia był słuszny.Art. 442 kodeksu cywilnegozostał uchylony przezart. l pkt 1) ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny(Dz. U. Nr 80, póz. 538). Zgodnie z art. 2 tej ustawy, do roszczeń majątkowych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisyart. 4421Kodeksu cywilnego.
Powód wywodził swoje roszczenie z bezprawnego pozbawienia go wolności w okresie od dnia 14 czerwca 1994 r. do dnia 11 sierpnia 1996 r.
Zgodnie z nieobowiązującym jużart. 442 k.c., roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez
względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
Roszczenie powoda przedawniło się zatem, zgodnie zart. 442 § l k.c., najpóźniej z dniem 12 sierpnia 2006 r. Powód wystąpił zaś z niniejszym powództwem dopiero w dniu 31 stycznia 2011 r., a zatem prawie 4 i pół roku po upływie terminu przedawnienia.
Powód nie może l skutecznie powoływać się na fakt, że o ustawie amnestyjnej dowiedział się dopiero w dniu 23 października 2010 r., a zatem dopiero od tej daty należy liczyć termin  przedawnienia. Słusznie bowiem pozwany wskazał, że nie można zasłaniać się czy | też powoływać się na nieznajomość prawa. Powszechnie obowiązujące przepisy prawa powinny być znane, a jeśli dana osoba ich nie zna, to owa nieznajomość przepisów prawa nie może być obrócona na jej korzyść. Wart. 442 k.c., a także w obecnie obowiązującymart. 4421k.c., gdy jest mowa o chwili dowiedzenia się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, należy przez to rozumieć nie wydanie aktu prawnego, tak jak w tym przypadku ustawy o amnestii, ale inne wydarzenie wywołujące szkodę i podmiot wywołujący ową szkodę. Nie można powoływać się na fakt powzięcia informacji o wydaniu powszechnie obowiązującego przepisu prawa wywołującego szkodę u danej osoby. Zresztą sam akt prawny nie powoduje powstania szkody, lecz ewentualnie zastosowanie lub niezastosowanie danego przepisu prawa.
Mając na uwadze powyższe należy uznać, że ewentualna szkoda powodaJ. Z.powstała w okresie od dnia 14 czerwca 1994 r. do dnia 11 sierpnia 1996 r. i w tym czasie obowiązywała, zdaniem powoda, ustawa amnestyjna, a więc od tego czasu biegnie również termin przedawnienia. Przedawnienie nastąpiło zatem z dniem 12 sierpnia 1999 r., a więc powód wystąpił z niniejszym powództwem prawie 11 i pół roku po upływie terminu przedawnienia.
Brak jest jednocześnie podstaw do uznania, aby podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia stanowił nadużycie prawa (art. 5 k.c.).
Powód powołał się naustawę o amnestii z dnia 7 grudnia 1989 r.Zgodnie zart. 5 ust. l pkt 1) lit. a) ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii(Dz. U. Nr 64, póz. 390), łagodzi się o połowę karę pozbawienia wolności orzeczoną w wymiarze do 10 lat. Zgodnie z art. 7 ust. l pkt 1) ustawy, ustawy nie stosuje się do sprawców skazanych w warunkach określonych wart. 60 § 2 kodeksu karnego.
Zgodnie z twierdzeniami powoda, wobec powoda orzeczono karę 6 lat pozbawienia wolności za popełnienie przestępstwa zart. 205 § l k.k.w zw. zart. 60 § l k.k.
Zgodnie z art. 11 ust. l ustawy o amnestii, amnestię stosuje sąd właściwy do rozpoznania sprawy. Kolejne artykuły określają procedurę związaną z orzekaniem w przedmiocie amnestii oraz sposób odwoływania się od orzeczeń zapadłych na skutek zastosowania lub niezastosowania ustawy o amnestii.
Oznacza to, że ustawę o amnestii miały obowiązek stosować sądy oraz prokuratorzy w postępowaniach karnych. Sąd w postępowaniu cywilnym nie jest uprawniony do badania poprawności zastosowania lub niezastosowania ustawy o amnestii.
W tym miejscu zaznaczyć należy jedynie, że powód nie wykazał, że nie zastosowano wobec niego ustawy o amnestii ani nie wykazał, że ustawa taka powinna być wobec niego zastosowana.
Powód powołał jedynie wyrok skazujący oraz daty, w jakich odbywał karę pozbawienia wolności. Nawet gdyby to były dane poprawne, to nie są wystarczające. Sam powód w piśmie z dnia 20 kwietnia 2011 r. (k. 26) wskazał, że w czasie, gdy odbywał karę pozbawienia wolności w okresie od dnia 14 czerwca 1994 r. do dnia 11 sierpnia 1996 r. nie udzielono mu przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności, gdyż jednocześnie stosowano wobec niego areszt tymczasowy. Powód został następnie skazany za popełnienie kolejnych przestępstw i odbywa kary pozbawienia wolności do dnia dzisiejszego. Nie wiadomo, jakiej treści zapadały orzeczenia wobec powoda i czy sąd zastosował wobec powoda ustawę o amnestii i czy były do tego podstawy. Wymierzając kolejne kary pozbawienia wolności, Sąd mógł wymierzyć powodowi karę łączną z zastosowaniem ustawy o amnestii czy też zaliczyć odbywaną karę pozbawienia wolności z poprzedniego wyroku z jednoczesnym stosowaniem wobec powoda aresztu tymczasowego - na wykonanie kolejnego, zapadłego wobec powoda wyroku.
Wszystkie te kwestie podlegają rozpoznaniu przez sąd w postępowaniu karnym, także z zastosowaniem nadzwyczajnych środków odwoławczych. Podobnie w postępowaniu cywilnym Sąd nie może badać poprawności zapadłego wyroku skazującego czy też zasadności wymierzonej kary pozbawienia wolności.
Zgodnie zart. 417 § l k.c., (w wersji sprzed zmiany dokonanejustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw/Dz. U. Nr 162, póz. 1692/), Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności.
Powód nie wykazał, aby funkcjonariusz państwowy, to jest sędzia zawodowy lub ławnik orzekający w którymś z postępowań karnych dotyczących powoda, dopuścił Się bezprawnego działania wywołującego krzywdę u powoda.
Dlatego też powództwo uznać należy za całkowicie bezzasadne. Ponadto powództwo podlega oddaleniu z uwagi na skutecznie podniesiony zarzut przedawnienia.
Sąd w niniejszej sprawie nie wydał nakazu doprowadzenia powoda na rozprawę, pomimo, że powód o to wnioskował (pismo powoda z dnia 11 maja 2011 r. - k. 28). Wobec podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia oraz oczywistej bezzasadności powództwa, a także braku zgłoszenia jakichkolwiek wniosków dowodowych, doprowadzanie powoda z aresztu śledczego na rozprawę, a także przesłuchiwanie powoda było bezcelowe. Powód nie wskazał okoliczności, na jakie ma zostać przesłuchany, ale nawet gdyby je wskazał, to wobec bezzasadności powództwa z wyżej wskazanych względów, wniosek o przesłuchanie powoda w charakterze strony byłby niezasadny.
Powód ustosunkował się do odpowiedzi na pozew i argumentów podniesionych przez pozwanego w piśmie z dnia 20 kwietnia 2011 r. (pismo - k. 26).
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. zart. 102 k.p.c.W związku z oddaleniem powództwa za stronę przegrywającą sprawę należy uznać powoda. Zatem pozwanemu należy się zwrot kosztów procesu. Z powodu braku podstaw do ściągnięcia od strony przeciwnej nie uiszczonejopłaty od pozwu, Sąd na podstawieart. 113 ust. l(a contrario)ustawy z dnia 28lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. Nr 167, póz. 1398ze zm.) przejął koszty sądowe na rachunek Skarbu Państwa - kasy SąduOkręgowego w Warszawie.
Wyrok ten powód zaskarżył w całości. Skarżący zarzucił wyrokowi naruszenie przepisów postępowania cywilnego tj.art. 379pkt 5 k.p.c.w zw. zart. 64§1 i 65§1 i 2 k.p.c.polegające na pozbawieniu powoda zdolności sądowej i zdolności procesowej przez zaniechanie sprowadzenia powoda na termin rozprawy mimo jego żądania, naruszenie przepisu 543§1 i 2 k.p.k.poprzez jego niezastosowanie. Ponadto zarzucił złamanie praw człowieka tj.art. 6 ust. 1ECHR polegające na naruszeniu zasady rzetelnego procesu, publicznej rozprawy, równości stron, przez zaniechanie dostarczenia powoda na rozprawę.
Skarżący wniósł  o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania ze wskazaniem zapewnienia powodowi rzetelnego procesu.
Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie jest zasadna.
Sad Apelacyjny podziela ustalenia Sądu Okręgowego, jak również wykładnię i zastosowanie przepisów prawa materialnego wskazanych jako podstawa rozstrzygnięcia.
Nietrafny jest zarzut apelacji dotyczący naruszeniaart. 379 pkt. 5 k.p.c., zgodnie z którym nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Powód, w toku procesu, w żaden sposób nie został pozbawiony jakichkolwiek praw. Powód miał nieograniczoną możliwość zajmowania stanowiska, przedstawiania swych argumentów, zgłaszania żądań oraz wniosków dowodowych, co też czynił w składanych pismach procesowych. Dla realizacji prawa powoda do obrony swych praw nie było konieczne jego uczestnictwo w rozprawie, mogło być one realizowane przez składanie oświadczeń i wniosków, które powód uznał za potrzebne, w pismach procesowych. Słusznie Sąd I instancji zdecydował, że wobec oczywistej bezzasadności powództwa, zbędne było przesłuchiwanie powoda w charakterze strony. Zdaniem Sądu Apelacyjnego przedmiotowy proces został przeprowadzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i z poszanowaniem praw stron procesu w przepisach tych zagwarantowanych.
Nie jest także zasadny zarzut naruszeniaart. 543 §1 i 2 k.p.k., zgodnie z którym wznowienie postępowania, ograniczone wyłącznie do orzeczenia o roszczeniach majątkowych wynikających z przestępstwa, może nastąpić tylko przez sąd właściwy do orzekania w sprawach cywilnych. Przepis ten nie znajduje żadnego zastosowania w przedmiotowej sprawie ponieważ dotyczy zupełnie innego zagadnienia niż dochodzone przez powoda roszczenie. Dotyczy możliwości wznowienia postępowania w kwestii roszczeń majątkowych wynikających z przestępstwa i może dotyczyć merytorycznych orzeczeń sądu karnego co do tych roszczeń, tj. zasądzenia lub oddalenia.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy dokonał wszechstronnego rozważenia przytoczonych przez powoda faktów i wywiódł z nich trafne wnioski. Właściwie zastosował też przepisy prawa materialnego i procesowego. Słusznie uznał, że powód nie udowodnił istnienia dochodzonego w tej sprawie roszczenia, ponadto gdyby nawet roszczenie powstało byłoby przedawnione. Wobec skutecznego, w świetleart. 5 k.c., podniesienia przez pozwanego zarzutu przedawnienia, powództwo także z tego powodu nie mogło zostać uwzględnione.
W związku z powyższym, Sąd Apelacyjny, uznając apelację strony powodowej za bezzasadną, orzekł jak w sentencji wyroku na podstawieart. 385 k.p.c.
O kosztach procesu w II instancji Sąd Apelacyjny orzekł na podstawieart. 102 k.p.c.Odstąpił od obciążenia powoda kosztami procesu z uwagi na jego trudną sytuację materialną oraz charakter dochodzonego roszczenia.