Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 206/12
Data wyroku: 2013-02-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zbigniew Gwizdak, Antonina Grymel, Lena Jachimowska
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art.184 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 206/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 lutego 2013 r.

Sąd Apelacyjny w KatowicachIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Antonina Grymel (spr.)

Sędziowie

SSA Zbigniew Gwizdak
SSA Lena Jachimowska

Protokolant

Ewa Bury

po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2013r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaE. M.(E. M.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji ubezpieczonegoE. M.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Katowicach

z dnia 1 grudnia 2011r. sygn. akt XI U 1688/11
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu – Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach do ponownego rozpoznania.

/-/SSA Z.Gwizdak /-/SSA A.Grymel /-/SSA L.Jachimowska

Sędzia Przewodniczący Sędzia

Sygn. akt III AUa 206/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 27 maja 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwS.odmówiłE. M.prawa do emerytury podnosząc, iż do dnia 1 stycznia 1999r. z wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach został udowodniony okres takiej pracy wynoszący 14 lat, 3 miesiące i 2 dni. Do przedmiotowej pracy odmówiono bowiem zaliczenia okresu zatrudnienia od1 września 1982r. do 31 stycznia 1991r. na stanowisku kierownika działu bhpi ochrony środowiska, gdyż z przedłożonego zakresu obowiązków nie wynika, aby dozorowanie było wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony domagał się jej zmianyi przyznania emerytury wskazując, iż w spornym okresie praca wymagała jego stałej obecności przy stanowiskach zajmujących się neutralizacją ścieków oraz przy stanowiskach laboratoryjnych do kontroli zrzucanych ładunków.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania powołując się na okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 1 grudnia 2011r. oddalił odwołanie.
Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy poprzedził ustaleniem, iżE. M.urodzony (...), w dniu(...)ukończył 60 lat. Na dzień1 stycznia 1999r. udowodnił łącznie 25 lat, 1 miesiąc i 19 dni okresów składkowychi nieskładkowych. Nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego.
Kwestii spornej w niniejszej sprawie Sąd ten upatrywał w ustaleniu, czy ubezpieczony spełnił wszystkie warunki do przyznania prawa do emeryturyw niższym wieku emerytalnym zart. 184w związku zart. 32 ustawy z dnia17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Organ rentowy uwzględnił bowiem okres takiej pracy wynoszący jedynie14 lat, 3 miesiące i 2 dni, odmawiając zaliczenia odwołującemu zatrudnieniaw okresie od 1 września 1981r. do 31 stycznia 1991r. w(...) Sp. z o.o.na stanowisku kierownika działu bhp i ochrony środowiska.
Sąd I instancji podał także, iż w dniu 4 maja 2011r. ubezpieczony złożyłw organie rentowym świadectwo pracy z tej samej daty, z którego wynika, iż od2 listopada 2008r. do 30 kwietnia 2011r. był zatrudniony jako kierowca samochodu na podstawie umowy o pracę w Wyrób(...)(...)wS.. Na rozprawie w dniu 1 grudnia 2011r. przyznał, iż od 4 maja 2011r. ponownie jest zatrudniony u tego samego pracodawcy.
W zaistniałym stanie faktycznym Sąd ten uznał za zbędne prowadzenie dalszego postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia, czy i w jakich konkretnie okresach ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracę w szczególnych warunkach.
Przechodząc do rozważań Sąd Okręgowy przypomniał, iż zgodnie z art. 184 ust. 1 cytowanej ustawy urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r., do których urodzony

w dniu(...)E. M.niewątpliwie się zalicza – przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeliw dniu wejścia w życie ustawy (w dniu 1 stycznia 1999r.) osiągnęli:

1
okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emeryturyw wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn(tj. wrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze) oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27, tj. 25 lat dla mężczyzn.

Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wnioskuo przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2).
Sąd podniósł nadto, iż zgodnie z § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienionew wykazie A stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy (§ 2 ust. 1), nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

­

osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn oraz

ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracyw szczególnych warunkach.

W toku niniejszej sprawy ubezpieczony przyznał, iż w chwili obecnej pozostaje w stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą –W.(...)(...)wS.. Tym samym nie został przez niego spełniony jedenz koniecznych warunków, tj. wymieniony w art. 184 ust. 2 cytowanej ustawy, przyznania mu prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym.
W tej sytuacji, zdaniem Sądu I instancji, bezprzedmiotowe było prowadzenie dalszego postępowania dowodowego na okoliczność posiadania przez odwołującego wymaganego 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych, gdyż z brzmienia powołanych wyżej przepisów wynika, iż świadczenie emerytalne może zostać przyznane wyłącznie ubezpieczonemu, który spełnił łącznie wszystkie przesłanki wymienione w art. 184 powyższej ustawy.
Sąd ten podkreślił przy tym, iż w wyroku Sąd rozstrzyga nie o poszczególnych przesłankach nabycia prawa do świadczenia, ale o prawie do świadczenia, zatem już brak jednej z koniecznych przesłanek skutkuje odmową prawa do świadczenia i nie wymaga prowadzenia wyjaśnień czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do nabycia tego prawa.
Z powyższych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania, Sąd Okręgowy na mocyart. 47714§ 1 kpcorzekł o jego oddaleniu.

Apelację od przedstawionego orzeczenia wywiódł ubezpieczony, zaskarżając wyrok w całości.
Powołując się na zarzut:

­

błędu w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r., polegający na przyjęciu, że jego praca w okresie od 1 września 1982r. do 31 stycznia 1991r., wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierownika działu bhp i ochrony środowiska nie była pracą świadczoną w warunkach szczególnych,

­

braku rozpoznania istoty sprawy, niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, poprzez brak dopuszczenia dowodu z zeznań świadków, na okoliczność świadczonej przez niego pracy,

naruszenia przepisów postępowaniaart. 224 kpc, poprzez brak przeprowadzenia dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w szczególności poprzez brak dopuszczenia dowodu z zeznań świadków na okoliczność świadczonej przez niego pracy,

skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji organu rentowego i przyznanie mu prawa do przedmiotowego świadczenia, względnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Jednocześnie wskazując, iż w sprawie, po zamknięciu rozprawy pojawiły się nowe istotne dla niej okoliczności w postaci ustania z ostatnim dniem grudnia 2011r. jego stosunku pracy, wniósł o przeprowadzenie w trybieart. 381 kpcdowoduz dokumentów znajdujących się w aktach prowadzonych przez organ rentowy wskazujących na rozwiązanie stosunku pracy, a także o wezwanie na rozprawęi przesłuchanie w charakterze świadka:M. N.orazR. M., którzy z uwagi na fakt wykonywania pracy wspólnie z nim, posiadają wiedzę na temat jej charakteru.
W uzasadnieniu w pierwszej kolejności podniósł, iż podczas toczącego się postępowania Sąd Okręgowy nie przeprowadził w sposób prawidłowy postępowania dowodowego, ograniczając się do stwierdzenia, iż skoro pozostaje w stosunku pracy, to nie spełnia przesłanek otrzymania dochodzonego świadczenia.
Podkreślił, iż zamknięcie rozprawy jest etapem postępowania, któryw zasadzie następuje po zakończeniu postępowania dowodowego i udzieleniu głosu stronom, które mają wtedy możność przedstawienia swojego ostatecznego stanowiska w sprawie (por. J. Jankowski, Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego, cz. I, s. 880). Przed zamknięciem rozprawy przewodniczący udziela stronom głosu, aby mogły przedstawić swoje stanowisko w sprawie oparte na materiale dowodowym zebranym w sprawie. Na tym etapie postępowania strony mogą także zgłaszać swoje wnioski dotyczące kwestii związanychz rozstrzygnięciem. Kontradyktoryjność procesu oraz obowiązek zapewnienia stronom możności obrony swych spraw pozwala na zamknięcie rozprawy, gdy wskazane przez nie istotne dla sprawy dowody zostały przeprowadzone, a stronom umożliwiono ustosunkowanie się do nich. Zamknięcie rozprawy przed ukończeniem postępowania dowodowego, które zgodnie z art. 224 § 2 może nastąpić, gdy ma być jeszcze przeprowadzony dowód przez sędziego wyznaczonego lub przez sąd wezwany albo gdy ma być przeprowadzony dowód z akt lub wyjaśnień organów państwowych – jest więc dopuszczalne jedynie wówczas, gdy strony wypowiedziały się lub co najmniej miały możliwość wypowiedzenia się co do faktów będących przedmiotem tego dowodu.
Organ rentowy, jak i Sąd Okręgowy bezzasadnie pominął okres świadczonej przez niego pracy, gdzie jako pracownik(...)B.,Zakład nr (...)wS., stale, w pełnym wymiarze czasu pracy, świadczył pracę jako kierownik

działu bhp i ochrony środowiska, w szczególności w wydziałach pracodawcy zajmujących się m.in. neutralizacją ścieków galwanicznych, galwanizernia, laboratorium chemiczne, hartownia, polerownia, tłocznia, odlewnia wysokociśnieniowa, kotłownia, ładowanie wózków akumulatorowych, lakierniaz napylarnią próżniową, spawalnia. Zaznaczył również, iż biuro bhp i ochrony środowiska znajdowało się przy laboratorium centralnym galwanizerni.
Skarżący wskazał także, iż z chwilą ustania z dniem 31 grudnia 2011r. stosunku pracy, spełnione zostały przesłanki konieczne do określenia przysługującego mu świadczenia, za wyjątkiem ustalenia czasu pracy świadczonejw warunkach szczególnych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja ubezpieczonego, zmierzająca do wzruszenia zaskarżonego wyroku, zasłużyła na uwzględnienie.

Spór w rozpatrywanym przypadku dotyczy uprawnieńE. M.do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, wywodzonym z faktu pracyw szczególnych warunkach.
Wbrew odmiennej ocenie Sądu I instancji, spośród przewidzianych przepisamiart. 184 i art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2009r., nr 153, poz. 1227 ze zm.) w związku z§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze(Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.), przesłanek wymaganych do nabycia przedmiotowego świadczenia, spornym pozostawało wyłącznie legitymowanie się przez ubezpieczonego wymaganym 15-letnim okresem pracyw szczególnych warunkach przypadającym do dnia wejścia w życie powołanej ustawy, tj. do dnia 1 stycznia 1999r.
Jakkolwiek bowiem powołany art. 184 cytowanej ustawy w ust. 2 przewiduje, iż przedmiotowa emerytura – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem – przysługuje pod warunkiem rozwiązania stosunku pracy, odmawiając skarżącemu prawa do spornego świadczenia, organ rentowy w kontrolowanej decyzji z dnia27 maja 2011r. powołał się wyłącznie na fakt, iż do dnia 1 stycznia 1999r. nie został udowodniony wymagany 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, uznając za wykazany okres takiej pracy wynoszący jedynie 14 lat, 3 miesiące i 2 dni.
Co prawda, sąd ubezpieczeń społecznych, rozpoznając uprawnienia danej osoby do określonego świadczenia, ma obowiązek ustalić wszystkie jego warunki, nawet gdyby organ rentowy w decyzji negatywnej ocenił tylko niektóre z nich, bez rozpoznania pozostałych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2006r., I UK 195/05, OSNP 2007, nr 3-4, poz. 55).
Podkreślić jednak należy, iż chociaż w dacie złożenia wniosku o przyznanie emerytury, tj. w dniu 25 lutego 2011r.E. M.istotnie pozostawał w trwającym od 3 listopada 2008r. stosunku pracy łączącym go zM. W.(...)(...)wS., tenże stosunek pracy z dniem 30 kwietnia 2011r., a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji, został rozwiązany,

co zdaniem Sądu Apelacyjnego oznacza, iż ubezpieczony faktycznie spełnił wynikający ze wspomnianegoart. 184 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznychwarunek rozwiązania stosunku pracy.
Powyższej oceny nie zmienia przy tym okoliczność, iż poczynając od 4 maja 2011r. apelujący ponownie podjął pracę u tego samego pracodawcy, u którego ostatecznie był zatrudniony do 31 grudnia 2011r., albowiem przytoczony wyżej przepis posługuje się pojęciem ”rozwiązania stosunku pracy”, a nie uzależnia nabycia przedmiotowej emerytury od ”niepozostawania w stosunku pracy”.
W konsekwencji też, przyjęcie przez Sąd Okręgowy błędnego założenia, iż pozostawanie ubezpieczonego po dacie wydania kontrolowanej w sprawie decyzjiw stosunku pracy, po jego uprzednim rozwiązaniu z dniem 30 kwietnia 2011r., eliminuje go z kręgu osób uprawnionych do stanowiącej przedmiot sporu emerytury, bez potrzeby badania spełnienia przez niego pozostałych wymaganych w tym przypadku przesłanek – oznacza, iż Sąd ten nie rozpoznał istoty sporu sprowadzającej się wyłącznie do oceny, czyE. M.legitymuje się 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych, co czyni koniecznym uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w toku którego – uwzględniając jego wnioski dowodowe oraz wykorzystując już zebrany materiał w postaci akt osobowych dotyczących zatrudnienia skarżącegow kwestionowanym przez organ rentowy okresie Sąd I instancji winien wyjaśnić, czy zatrudnienie na stanowisku kierownika działu bhp i ochrony środowiska odpowiada pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów cytowanego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Podkreślenia wymaga przy tym, iż dla oceny, czy pracownik pracowałw szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to bowiem praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do wspomnianego wyżej rozporządzenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2007r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007r., III UK 66/07, LEXnr 483283; z dnia 22 stycznia 2008r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75i z dnia 24 marca 2009r., I PK 194/08, LEX nr 528152). Decydującą rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma zatem możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji wspomnianego załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów. W świetleart. 32 ust. 4 ustawy o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpracami w szczególnych warunkach nie są wszak wszelkie prace wykonywane w narażeniu na kontakt z niekorzystnymi dla zdrowia pracownika czynnikami, lecz jedynie takie, które zostały rodzajowo wymienione w tymże rozporządzeniu, którego przepis § 1 ust. 1 stanowi zresztą, że akt ten ma zastosowanie do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4 - 15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do niego.
Dopiero tak zgromadzony materiał dowodowy pozwoli na ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie uprawnień ubezpieczonego do dochodzonego świadczenia.

Jednocześnie wobec uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy, za bezprzedmiotowe uznać należało zawarty w apelacji wniosek dotyczący dowodu z zeznań wskazanych świadków.
Z przedstawionych względów w oparciu oart. 386 § 4 kpcSąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.

/-/SSA Z.Gwizdak /-/SSA A.Grymel /-/SSA L.Jachimowska

Sędzia Przewodniczący Sędzia

JR