Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 269/13
Data wyroku: 2013-10-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Białecka, Anna Polak, Beata Górska
Słowa kluczowe: Wznowienie Postępowania
Podstawa prawna: art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, art. 401^1^; art. 412 § 2 kpc

Sygn. akt III AUa 269/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 października 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Anna Polak

Sędziowie:

SSA Barbara Białecka
SSO del. Beata Górska (spr.)

Protokolant:

St. sekr. sąd. Edyta Rakowska

po rozpoznaniu w dniu 3 października 2013 r. w Szczecinie
sprawyZ. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 19 grudnia 2011r. sygn. akt IV U 1196/11
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 21 lutego 2013 r. sygn. akt IV U 1477/12

oddala apelację.

SSO del. Beata Górska  SSA Anna Polak SSA Barbara Białecka

Sygn. akt: III A Ua 269/13

UZASADNIENIE
Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 19 grudnia 2011r., wydanym w sprawie IV U 1196/11, oddalono odwołanieZ. K., w którym domagał się on wznowienia wypłaty świadczenia emerytalnego, którego wypłata została wstrzymana na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.z dnia 12 października 2011r., znak:(...).
W dniu 13 grudnia 2012r.Z. K.wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 19 grudnia 2011r., sygn. akt IV U 1196/11, domagając się zmiany decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.z dnia 12 października 2011r., znak:(...)poprzez wznowienie wypłaty przysługującego mu świadczenia emerytalnego z uwzględnieniem należnych przeliczeń i waloryzacji oraz wypłaty zaległego świadczenia wraz z należnymi odsetkami.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że w dniu 13 listopada 2012r. Trybunał Konstytucyjny wydał w sprawie o sygn. akt K 2/12 wyrok, w którym uznał przepisart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726 z późn.zm.) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn.zm.) w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, za niezgodny zKonstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.
Tym samym, z uwagi na okoliczność, że właśnie w oparciu o wyżej wymieniony przepis art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r. wstrzymano wypłatę przysługującego mu świadczenia emerytalnego, wniesiona skarga w ocenie ubezpieczonego jest konieczna i uzasadniona.
W odpowiedzi organ rentowy wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że powołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r. ogłoszone zostało w dniu 22 listopada 2012r. Zgodnie zaś z treściąart. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Tym samym decyzja organu rentowego zapadła w dniu 12 października 2011r. oraz wyrok Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 19 grudnia 2011r. znajdowały swą podstawę w obowiązującym w tym czasie stanie prawnym i obecnie wydane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcia zawarte w decyzji i wyroku.
Wyrokiem z dnia  21 lutego 2013 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie skargi ubezpieczonego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 19.12.2011r. sygn. akt IV U 1196/11, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 19 grudnia 2011 r. sygn. akt IV U 1196/11 w ten sposób, że zmienił decyzję organu rentowego z dnia 12 października 2011r. znak(...)i nakazał podjąć wypłatę emerytury ubezpieczonemuZ. K.od dnia 1 października 2011 r.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje:

Z. K.urodził się(...). Od 11 stycznia 1982r. do nadal pracuje w Wojewódzkim(...)wS..
W dniu 18 marca 2009r. ubezpieczony złożył wniosek o emeryturę.
Decyzją z dnia 24 marca 2009r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.przyznałZ. K.prawo do emerytury począwszy od 1 marca 2009r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.
Ubezpieczony nie rozwiązał ze swoim pracodawcą stosunku pracy a w konsekwencji utrzymywał się z dwóch źródeł – wynagrodzenia za pracę i świadczenia emerytalnego.
Ustawą z dnia 16 grudnia 2010r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726 z późn.zm.) dokonano nowelizacjiustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn.zm.), w wyniku której zmieniono przepisart. 103 ust. 1 i ust. 2oraz dodanoart. 103a.
W rezultacie zniesiono możliwość pobierania świadczenia emerytalnego bez rozwiązywania umowy o pracę z dotychczasowym pracodawcą osobom, którym organ rentowy przyznał emeryturę po 8 stycznia 2009r. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r. emeryci, którym ZUS przyznał emeryturę przed 1 stycznia 2011r. mogli ją pobierać bez rozwiązania umowy o pracę z dotychczasowym pracodawcą jeszcze przez 9 miesięcy od daty wejścia w życie nowelizacji, czyli do 30 września 2011r.
W wykonaniu powyższego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.w dniu 12 października 2011r., wydał decyzję (znak:(...)), mocą której wstrzymał ubezpieczonemuZ. K.wypłatę emerytury.
Organ rentowy w treści decyzji wskazał, że wypłata świadczenia emerytalnego została zawieszona z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia przez ubezpieczonego. W celu podjęcia wypłaty emerytury ubezpieczony miał zaś przedłożyć w Oddziale ZUS świadectwo pracy lub zaświadczenie potwierdzające fakt rozwiązania stosunku pracy z każdym pracodawcą, na rzecz którego praca ta była wykonywana bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.
Ubezpieczony w dniu 28 listopada 2011r. złożył odwołanie od powyższej decyzji organu rentowego.
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 19 grudnia 2011r., wydanym w sprawie IV U 1196/11, oddalono odwołanieK. K..
Ubezpieczony nie złożył apelacji od powyższego rozstrzygnięcia.
W dniu 13 listopada 2012r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt K 2/12 orzekł, że przepisart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726 z późn.zm.) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn.zm.) w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok został opublikowany w Dzienniku Ustaw pod poz.1285 w dniu 22 listopada 2012r.
W dniu 13 grudnia 2012r. ubezpieczony złożył do Sądu Okręgowego w Koszalinie wniosek o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 19 grudnia 2011r. o sygn. akt IV U 1196/11.
Na wstępie swych rozważań Sąd Okręgowy wskazał, że skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym od prawomocnych orzeczeń wymienionych wart. 399 k.p.c.Skuteczne wniesienie jej możliwe jest jedynie w oparciu o ściśle określone i wyczerpująco wymienione podstawy w przepisie odart. 401 k.p.c.do 404k.p.c.oraz w terminie przewidzianym wart. 407 k.p.c., przy uwzględnieniu terminu zastrzeżonego wart. 408 k.p.c.
Ubezpieczony jako podstawę wniesienia skargi o wznowienie postępowania wskazał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r., sygn. akt K 2/12, który został opublikowany w dniu 22 listopada 2012r. Zgodnie zaś z treściąart. 4011k.p.c.można żądać wznowienia postępowania, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Ponadto przepisart. 407 § 2 zd. 1 k.p.c.wyznacza termin do wniesienia skargi na powyższej podstawie, który wynosi trzy miesiące od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego a więc Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości, żeZ. K.uczynił zadość ustawowemu wymogowi w zakresie terminu do wniesienia skargi w przedmiocie wznowienie postępowania.
Sąd Okręgowy nadmienił, że określona w przepisieart. 4011k.p.c.podstawa wznowienia występuje jedynie wtedy, gdy Trybunał Konstytucyjny zakwestionował ten przepis, który był podstawą wydania zaskarżonego orzeczenia (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2007r., sygn. V CNP 45/07, opubl. LEX nr 347227, z 6 listopada 2009r., sygn. I CO 17/09, opubl. LEX nr 578128, z 3 grudnia 2010r., sygn. I CSK 487/10, opubl. LEX nr 818563).
Analizując sytuacje ubezpieczonego, to w ocenie Sądu I instancji uwagi wymaga, że po raz pierwszy nabył on prawo do emerytury z dniem 1 marca 2009r.
W dacie tej uchylony już był przepisart. 103 ust. 2a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn.zm.), zgodnie z którym, prawo do emerytury ulegało zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Jednocześnie nie obowiązywał jeszcze przepisart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r., który dodany został przezart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. Nr257, poz.1726 z późn.zm.) z dniem 1 stycznia 2011r.
W konsekwencji, ubezpieczony nabywając prawo do emerytury mógł łączyć pracę zarobkową u dotychczasowego pracodawcy z pobieraniem świadczenia emerytalnego, bez konieczności rozwiązania stosunku pracy.
Zdaniem Sadu Okręgowego kluczowym dla sprawy jest bowiem, że powołaną ustawą z dnia 16 grudnia 2010r., która weszła w życie 1 stycznia 2011r. dodano doustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychprzepisart.103a, na mocy którego zniesiono możliwość pobierania emerytury bez rozwiązywania umowy o pracę z dotychczasowym pracodawcą. Regulacja ta objęła wszystkich emerytów, którzy nie rozwiązali stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę, a więc nie tylko tych którzy prawo do emerytury uzyskali poczynając od 1 stycznia 2011r., ale również, na mocy przepisu art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r., tych którzy przeszli na emeryturę przed tą datą. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem, ci emeryci, którym organ rentowy przyznał emeryturę przed 1 stycznia 2011r. mogli ją pobierać bez rozwiązania umowy o pracę z dotychczasowym pracodawcą jeszcze przez 9 miesięcy od daty wejścia w życie nowelizacji, czyli do 30 września 2011r. Po tej dacie, aby jednocześnie pobierać świadczenie emerytalne i wynagrodzenie ze stosunku pracy należało chociaż na jeden dzień rozwiązać stosunek pracy z dotychczasowym pracodawcą.
Z uwagi, że ubezpieczonyZ. K.nie rozwiązał stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą, organ rentowy z dniem 1 października 2011r. wstrzymał mu wypłatę emerytury. Ubezpieczony odwołał się od niekorzystnej dla niego decyzji z dnia 12 października 2011r., jednakże Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2011r. w sprawie o sygn. IV U 1196/11 oddalił jego odwołanie, gdyż w jego ocenie działanie organu rentowego zgodne było z obowiązującymi przepisami prawa
W dniu 13 listopada 2012r. Trybunał Konstytucyjny wydał w sprawie o sygn. akt K 2/12 wyrok, w którym orzekł, żeart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726 z późn.zm.) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227, z późn.zm.), dodanym przezart. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010r., w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W swym uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny zastrzegł, że badał on wyłącznie, czy ustawodawca mógł na podstawie art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010r. rozciągnąć stosowanie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS – przepisu ustalającego nową treść ryzyka emerytalnego – na sytuacje przeszłe, tj. wobec osób, które już nabyły prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009r. do 31 grudnia 2010 r., czyli w czasie obowiązywania regulacji niezawierającej wymogu rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą dla uzyskania świadczenia emerytalnego.
W świetle orzeczenia Sądu Okręgowego zapadły w dniu 13 listopada 2012 roku wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się zatem jedynie do tych osób, które w tym wyżej wymienionym krótkim okresie po raz pierwszy miały wydaną decyzję o przyznaniu emerytury (ustalone prawo do emerytury), bo tylko one uzyskały prawo nabyte niezawierające wymogu rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą dla uzyskania świadczenia emerytalnego.
W konsekwencji powyższego Sąd Okręgowy uznał, że ubezpieczony, któremu po raz pierwszy ustalono prawo do świadczenia emerytalnego w okresie od 8 stycznia 2009r. do 31 grudnia 2010r. zasadnie podał jako podstawę wznowienia postępowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r., zgodnie z treściąart. 4011k.p.c.
W dalszej części rozważań Sąd meriti zwrócił uwagę, że zgodnie z treściąart. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 2/12 opublikowany został w dniu 22 listopada 2012r. i zgodnie z cytowanym powyżej przepisem, z tym dniem wszedł w życie. Sąd Okręgowy podał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego zdecydowanie przeważa pogląd o skuteczności ex tunc wyroków Trybunału Konstytucyjnego (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2011r., sygn. I CSK 410/10, opubl. OSNC 2012/1/14 oraz przywołane tam orzecznictwo). Tym samym zdaniem Sądu Okręgowego, przyjęcie stanowiska organu rentowego, że do momentu ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego akt uznany za niekonstytucyjny ma pełną moc obowiązującą i powinien być bez żadnych zastrzeżeń stosowany przez sądy do stanów faktycznych powstałych przed ogłoszeniem orzeczenia przekreślałby sens instytucji wznowienia postępowania w sytuacji, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zawiera wiążące stwierdzenie, iż akt normatywny pozostaje w sprzeczności z aktem prawnym wyższego rzędu, a sprzeczność ta istnieje z reguły od samego początku.
Zgodnie bowiem z konstytucyjną regułą wyrażoną wart. 190 ust. 4 Konstytucjiorzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności zKonstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W tym miejscu zasadnym wydaje się przytoczyć stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w wyroku z dnia 24 stycznia 2005r. (sygn. akt I PK 116/05, opubl. OSNP 2006/23-24/353), zgodnie z którym,art. 190 ust. 4 Konstytucjiwskazuje na wyraźną wolę ustrojodawcy, aby sprawa prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego zKonstytucjąbyła rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi. W nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego. Prawo do wznowienia postępowania w wypadku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności prawnej podstawy prawomocnego orzeczenia sądowego jest bowiem jednym z aspektów konstytucyjnego prawa do sądu. Realizację reguły określonej wart. 190 ust. 4 Konstytucjistanowi na gruncie postępowania cywilnego, będący samodzielną podstawą wznowienia,art. 4011k.p.c.W konsekwencji, po wznowieniu postępowania na podstawieart. 4011k.p.c.sąd stwierdzając, iż orzeczenie zostało wydane na podstawie obowiązującego aktu prawnego, ma jednocześnie przesłankę do innego rozstrzygnięcia sprawy, uznając, że choć akt ten obowiązywał, to jednak nie powinien był zostać w sprawie zastosowany, co okazało się dopiero po wydaniu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny.
Konkludując, ubezpieczonyZ. K.nabył prawo do emerytury z dniem 1 marca 2009r. W tym czasie, aby uzyskać świadczenie emerytalne musiał on tylko osiągnąć wiek emerytalny oraz odpowiedni staż emerytalny, bo taka była treść ryzyka emerytalnego dla osób, które przeszły na emeryturę od 8 stycznia 2009r. do 31 grudnia 2010r. Tym samym nakazanie ubezpieczonemu, aby dodatkowo rozwiązał on stosunek pracy aby nadal mógł pobierać już raz przyznane świadczenie emerytalne godziło w zasadę ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez niego prawa. Gdyby on wiedział, że ustawodawca wprowadzi ten nowy warunek, to możliwym było, że nie zdecydowałby się on na złożenie wniosku o emeryturę już w 2009r., lecz w terminie późniejszym, już po definitywnym ustaniu stosunku pracy, tak aby wyliczone świadczenie było dla niego najbardziej korzystne. Nie ulega bowiem wątpliwości, że moment złożenia wniosku ma wpływ na wysokość emerytury. Ubezpieczony winien więc korzystać z ochrony swojego nabytego prawa do realizacji emerytury bez konieczności rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą.
Kierując się powyższymi względami, orzeczono zgodnie zart. 412 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy uwzględnił skargę ubezpieczonego i zmienił zaskarżony wyrok a w konsekwencji zmienił decyzję organu rentowego z dnia 12 października 2011r. i wznosił wypłatę emerytury ubezpieczonemu od 1 października 2011r.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł organ rentowy, który zaskarżył rozstrzygnięcie w całości, zarzucając mu:
- naruszenie prawa materialnego, a w szczególności:
1)art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r.(Dz.U. z 1997 Nr 78, poz. 483) przez jego niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r., sygn. akt - K 2/12, ma moc wsteczną(ex tune)w sytuacji, gdy zastosowanie przedmiotowej regulacji prawnej powinno skutkować przyjęciem mocy obowiązującej wyżej wymienionego wyroku od dnia jego wejścia w życie, tj. od dnia jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw w dniu 22 listopada 2012r. i na przyszłość(ex nunc)wobec nie określenia przez Trybunał Konstytucyjny w wyżej wymienionym wyroku, innego terminu utraty mocy obowiązującej art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 257, poz. 1726 ze zm.) w związku zart. 103 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(j.t. - Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.);
2)art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(j.t.- Dz.U. z 2009 r.. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) przez jego błędną wykładnię, skutkującą zmianą zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wK.z dnia 19 grudnia 201 lr. - sygn. akt - IV U 1196/11 oraz poprzedzającej go decyzji ZUS/O wK.z dnia 12 października 201 lr. w sytuacji, gdy przedmiotowa regulacja prawna nie uzasadniała nakazania organowi rentowemu podjęcia wypłaty na rzecz ubezpieczonego, emerytury od dnia 1 października 201 lr., tj. od dnia jej zawieszenia, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r. - sygn. akt - K 2/12.
Wskazując na powyższą podstawę apelacyjną, organ rentowy wniósł na mocyart. 386 § 1 Kodeksu postępowania cywilnegoo zmianę zaskarżonego wyroku w całości i o oddalenie skargi o wznowienie postępowania.
W uzasadnieniu podkreślił, że problematyka związana z zagadnieniem prawnym i pytaniem, jaki wpływ wywiera orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego na stosunki prawne ukształtowane pod rządami przepisów uznanych za niezgodne zKonstytucją, należy do trudnych i budzących liczne spory. W tym zakresie prezentowane są dwie, zasadniczo przeciwstawne tezy, zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i w piśmiennictwie; od poglądu uznającego konsekwentnie nieważność przepisu uznanego za niezgodny zKonstytucją, poprzez stanowisko umiarkowane dopuszczające w ograniczonym stopniu retroaktywność, do tezy o konsekwentnie prospektywnym działaniu orzeczenia z niewielkimi wyjątkami. Kwestia nie jest rozstrzygnięta w sposób decydujący przez regulacje samejKonstytucjiPR, zwłaszczaart. 190, który określa moc obowiązującą i skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Regulacje konstytucyjne w tym zakresie są nieprecyzyjne, a przede wszystkim stwarzają możliwość rozbieżnych interpretacji w odniesieniu do skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w ujęciu czasowym. Pewnym wydaje się pogląd, że utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego następuje z chwilą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego i przedmiotowe orzeczenie ma w tym zakresie charakter konstytutywny.
W kontekście powyższego, zdaniem apelującego. Sąd I instancji dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności przez błędną wykładnię art. 103 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r, o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Błędna interpretacja Sądu rozpatrującego skargę o wznowienie postępowania, skutkowała zmianą zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 19 grudnia 201 lr. , sygn. akt - IVU 1196/11 oraz poprzedzającej go decyzji ZUS/O wK.z dnia 12 października 201 lr. i nakazaniem organowi rentowemu podjęcia wypłaty emerytury od dnia 1 października 201 lr., tj. od dnia jej zawieszenia.
Powyższe wynikało z niewłaściwego zastosowaniaart. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r.(Dz.U. z 1997r. Nr 78, poz. 483). zgodnie z którym: „orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów." Nie zastosowanie wyżej cytowanej regulacji prawnej wynikało z przyjęcia przez Sąd Okręgowy w Koszalinie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r., sygn. akt - K 2/12, ma moc wsteczną(ex tunc)podczas, gdy zastosowanie wyżej cytowanej regulacji prawnej powinno skutkować przyjęciem mocy obowiązującej wyżej wskazanego wyroku Trybunału od dnia jego wejścia w życie, tj. od dnia jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw w dniu 22 listopada 2012r. i ze skutkiem na przyszłość(ex nunc).Taka konstatacja wynika z tego, że Trybunał Konstytucyjny nie określił w wyżej wymienionym wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 257, poz. 1726 ze zm.) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). Czysta wykładnia semantyczna silnie przemawia za taką tezą, gdyż utracić moc obowiązującą może przepis, który wcześniej obowiązywał - utracić można bowiem to, co wcześniej istniało.Konstytucjazdaje się więc nie pozostawiać wątpliwości, że utrata mocy obowiązującej przepisu nie mogła nastąpić wcześniej tj. przed wejściem wyroku w życie, w przeciwnym wypadku nie miałoby też żadnego sensu upoważnienie zawarte w samej normieart. 190 ust. 3 Konstytucjido określenia innego terminu utraty mocy obowiązującej. Stanowisko w tej kwestii (tj. kształtującego charakteru orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego) mocniej przemawia za prospektywnym efektem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z ogólną zasadą przyjętą, że wyrok kształtujący (rozwiązujący, zmieniający lub ustanawiający stosunek prawny) ma skutekex nunc,jednakże nie jest ono rozstrzygające, skoro znane są wypadki, że wyrok kształtujący wywołuje konsekwencje z mocą wsteczną, a wyrok ustalający działa prospektywnie.
Na rzecz prospektywnego działania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w ocenie organu rentowego przemawiają ponadto następujące argumenty. Po pierwsze,Konstytucja RPnie formułuje wprost ogólnego nakazu rozciągnięcia efektów orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego na wcześniejsze zdarzenia prawne, a tymczasem odstępstwo od zasady, której nie można pomijać, analizując konsekwencje orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, wyrażającej podstawowy dla demokratycznego państwa prawa zakaz wstecznego działania prawa, wymagałoby wyraźnego uregulowania. Rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego ma walor normatywny, a w konsekwencji retroaktywny skutek orzeczenia musi być rozpatrywany dokładnie w tej samej płaszczyźnie jak retrospektywny skutek regulacji normatywnej. I w jednym i w drugim wypadku chodzi o te same wartości zakodowane w zasadzie zaufania do państwa i stanowionego przezeń prawa.
Ponadto ustawodawca konstytucyjny,expressis verbiszakłada możliwość, a nawet i w pewnych sytuacjach nakaz obowiązywania normy niezgodnej zKonstytucją(w wypadku odroczenia wejścia wyroku TK w życie),ergouznanie, że z chwilą utraty mocy obowiązującej norma wypada z systemu z mocą wsteczną, byłoby przejawem nieracjonalności legislatora.
JednocześnieKonstytucjazdaje się samodzielnie zakreślać granice retroaktywności orzeczeń wart. 190 ust. 4 Konstytucji RP, przewidując możliwość zmiany orzeczenia, decyzji lub innego rozstrzygnięcia (w wyniku wznowienia postępowania lub innego odpowiedniego trybu przewidywanego ustawą).
Co więcej, na poziomie wykładni funkcjonalnej (a mówiąc wprost - ogólnej racjonalności systemowej) byłoby bardzo trudno uzasadnić retroaktywny skutek rozstrzygnięć w pewnych co najmniej sytuacjach, skoro mógłby on powodować paraliż instytucji państwa prawa.
W końcu nie da się wywieść, że utrata mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny zKonstytucjąstanowi ostateczne i definitywne jego wyeliminowanie z porządku prawnego.
Tym samym, utrata mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny zKonstytucją RPnastępuje dopiero z chwilą wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a nie wcześniej. Orzeczenie ma więc charakter prawotwórczy, aczkolwiek jest to akt negatywny. Ponadto, utrata mocy obowiązującej nie oznacza unieważnienia istniejącego wcześniej stanu prawnego, które prowadziłoby do automatycznego unicestwienia z tą chwilą wszystkich wcześniejszych konsekwencji prawnych. Co więcej, respekt dla pewności obrotu i dążenie do uniknięcia negatywnych konsekwencji dla całości systemu przez natychmiastowe wejście w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, przeważają w pewnych sytuacjach nad konsekwentnym poszanowaniem gwarancji konstytucyjnych, skoro samaKonstytucjadopuszcza przedłużone obowiązywanie niekonstytucyjnej normy w wypadku odroczenia wejścia życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Jednocześnie apelujący podkreślił, iż stanowisko organu rentowego znajduje potwierdzenie również w judykaturze - vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 września 2012 r. (sygn. III AUa 117/12), który stwierdził, że zawieszenie prawa do emerytury w przypadku pozostawania w dotychczasowym zatrudnieniu jest funkcjonalnie uzasadnione i ma podstawę konstytucyjną wart. 67 ust. 1 Konstytucji RP, który wiąże z osiągnięciem wieku emerytalnego powstanie prawa do zabezpieczenia społecznego. Pracownik, który osiągnął wiek emerytalny może wybrać status emeryta lub zachować, pomimo nabycia prawa do emerytury, status pracowniczy. Cel regulacji zawartej w art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS było przede wszystkim oczekiwanie zwolnienie miejsc pracy. (por. wyrok z 19 lutego 2004 r., II UK 274/04; uchwała z 27 kwietnia 2004 r., II UZP 2/04; uchwała z 10 listopada 2004 r., II UZP 9/04).
Także Trybunał Konstytucyjny wypowiadał się już w przedmiocie art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej. W wyroku z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt - SK 45/04, Trybunał Konstytucyjny orzekł, żeart. 103 ust. 2a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychjest zgodny zart. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 i art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejoraz nie jest niezgodny zart. 30, art. 65 ust. 1, art. 70 ust. 5 i art. 73 Konstytucji. W przywołanym wyroku, Trybunał Konstytucyjny ustosunkował się również do zarzutu naruszenia zasady zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady ochrony praw nabytych ubezpieczonych. Zdaniem Trybunału, „ingerencja ustawodawcy w tym przypadku nie polega na zniesieniu nabytego prawa do emerytury, ani na zmniejszeniu jego zakresu, ale jedynie na wprowadzeniu dodatkowych warunków jego realizacji. Zaskarżony przepis nie narusza nabytych praw ubezpieczonych również dlatego, że nie pozbawia on ich prawa do emerytury, a tylko powoduje zawieszenie jej wypłacania w razie kontynuacji zatrudnienia u tego samego pracodawcy, bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy.'' Trybunał Konstytucyjny nie dopatrzył się również naruszenia zakazu retroakcji prawa. Ponadto, Trybunał wskazał, że „emerytura jest w założeniu świadczeniem, które zastępuje, a nie uzupełnia wynagrodzenia ze stosunku pracy i do jej istoty należy zapewnienie środków utrzymania w razie zaprzestania pracy w związku z osiągnięciem określonego wieku". Przedstawione wyżej orzecznictwo zachowało pełną aktualność także w obecnie obowiązującym stanie prawnym. Nie ma więc żadnych podstaw do odmowy stosowania przez Sądyart. 103ajako niezgodnego zKonstytucją.
Reasumując, organ rentowy nie zgadza się z interpretacją Sądu I instancji, który przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury od dnia wstrzymania spornego świadczenia tj. od dnia 1 października 201lr. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r., sygn. akt - K 2/12, jest w tej sprawie konstytutywny tj. obowiązuje od dnia wejścia w życie, zaś skutki prawne wywołuje tylko na przyszłość, tj. od dnia jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, w szczególności w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny bezpośrednio w wyroku nie określił skutków czasowych swojego orzeczenia tj. momentu utraty mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny zKonstytucją.

Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje:

Apelacja organu rentowego okazała się w całości nieuzasadniona. Sąd drugiej instancji podziela zarówno ustalenia faktyczne jak i rozważania prawne Sądu Okręgowego, które legły u podstaw wydania zaskarżonego orzeczenia.
Podkreślić należy, że utrwalone jest już stanowisko tutejszego sądu apelacyjnego, zgodnie z którym konsekwencją wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu art. 28 ustawy nowelizującej w zw. z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest konieczność podjęcia wypłaty emerytur wnoszących o wznowienie postępowań ubezpieczonych od dnia 1 października 2011 roku, czyli od dnia faktycznego wytrzymania wypłaty świadczenia.
Sąd Apelacyjny uznaje, tak jak to uczynił Sąd Okręgowy, że przepis, który został uznany za niezgodny zKonstytucjąnie mógł stanowić podstawy do wstrzymania wypłaty świadczenia i nie mógł stanowić podstawy prawnej działań organu rentowego. Nie ma podstaw prawnych, aby uznawać, że dopiero z chwilą ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego można było tej wypłaty dokonywać.
Zgodnie przepisemart. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejorzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, orzeczenia w sprawach wymienionych wart. 188 Konstytucji(min. w kwestii zgodności ustaw zKonstytucją) podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony, a orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał Konstytucyjny określił inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Za ugruntowane uznać należy stanowisko, że co do zasady orzeczenia Trybunału mają moc wsteczną (są skuteczne ex tunc). Stanowisko to zakłada, że orzeczenie Trybunału usuwa zakwestionowaną normę prawną w zasadzie od chwili jej wejścia do systemu prawnego, lecz najwcześniej od chwili wejścia w życieKonstytucji. Pogląd ten prowadzi do powstania fikcji prawnej, że danej normy nigdy w systemie prawnym nie było, co umożliwia wzruszanie czynności dokonanych na jej podstawie. Szczegółową analizę argumentów przemawiających za tą koncepcją przedstawił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 maja 2009 roku (sygn. I CSK 379/08, OSNC z 2009 r., nr 12, poz. 172) i Sąd Apelacyjny ją podziela. Sąd Najwyższy, opierając się na wykładni funkcjonalnej i uwzględniając pozycję ustrojową Trybunału wskazał m.in., że Trybunał orzeka o niezgodności ustawy zKonstytucją, ale niezgodność ta nie istnieje wyłącznie w chwili orzekania przez Trybunał, lecz występuje również wcześniej. Zatem znaczenia nie ma to kiedy badanie zgodności konstytucyjnej ma miejsce lecz to kiedy w systemie prawnym pojawiła się norma prawna niższego rzędu niezgodna z normą prawną nadrzędną.
Podstawą prawną zarówno decyzji organu rentowego z dnia 12 października 2011 roku, jak i wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 19 grudnia 2011 roku, był przepis art. 28 ustawy nowelizującej w zw. z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ta norma prawna została uznana za niezgodną zKonstytucjąi przez to wyeliminowana z porządku prawnego od chwili jej wejścia w życie. Wobec powyższego w stosunku do ubezpieczonego nie istniała podstawa prawna do zawieszenia jej wypłaty świadczenia poczynając od 1 października 2011 roku. Tym samym za uzasadnioną należało uznać zmianę wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie poprzez zmianę poprzedzającej go decyzji organu rentowego i przyznanieZ. K.prawa do wypłaty zawieszonej emerytury za okres od 1 października 2011 roku.
Zarazem Sąd Apelacyjny podkreśla, że w świetle przedstawionej powyżej argumentacji Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia prawa, tj.art. 2 ust. 1 pkt 1w zw. zartykułem 134 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bądźart. 316 k.p.c.Istotny z punktu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony w dniu 22 listopada 2012 roku, zatem należało go uwzględnić w dacie wyrokowania przez sąd pierwszej instancji w dniu 21 lutego 2013 roku. Zgodnie z treścią przepisuart. 316 k.p.c.orzekający o wznowieniu postępowania Sąd Okręgowy za podstawę wyroku wziął stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Niekonstytucyjne przepisy obowiązujące w dacie wydawania decyzji przez organ rentowy nie niweczyły prawaZ. K.do pobierania emerytury w spornym okresie. Wstrzymanie wypłaty świadczenia oparte bowiem zostało na przepisach, które na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego zostały derogowane z systemu prawnego.
Powyższe skłoniło Sąd Apelacyjny do uznania, że apelacja organu rentowego, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.

del. SSO Beata Górska  SSA Anna Polak SSA Barbara Białecka