Sąd Okręgowy w Koszalinie
V Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ka 678/13
Data wyroku: 2013-11-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Jaracz, Marek Mazur, Sędzia Przemysław Żmuda
Podstawa prawna: art. 437 § 1 kpk

Sygn. akt V Ka 678/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 05 listopada 2013r.

Sąd Okręgowy w Koszalinie V Wydział Karny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący – Sędzia: SO Przemysław Żmuda (spr.)
Sędziowie: SO Andrzej Jaracz
SO Marek Mazur

Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Dzierżyńska
przy udziale Prokuratora Prok. Okręg. w Koszalinie Małgorzaty Siwek-Sokólskiej

po rozpoznaniu w dniu 05 listopada 2013r. sprawy

B. S.
oskarżonej z art. 286 § 1 kkna skutek apelacji wniesionych przez obrońców oskarżonej
od wyroku Sądu Rejonowego w Koszalinie
z dnia 27 czerwca 2013 roku    sygn. akt X K 698/12

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemuw Koszalinie do ponownego rozpoznania.

Sygn. akt V Ka 678/13

UZASADNIENIE
B. S.została oskarżona o to, że:
w dniu 13 kwietnia 2011 roku wK., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, poprzez wyzyskanie niezdolnościK. K.do należytego pojmowania przedsiębranego działania, doprowadziła wymienionego do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem w postaci podpisania aktu notarialnego repetytorium „A” nr(...)umowy sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr(...)wK.przyul. (...)wraz z wkładem budowlanym za kwotę 105.000 zł na szkodęK. K.,
tj. o czyn zart. 286§1 kk.

Sąd Rejonowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 27 czerwca 2013 roku w sprawie sygn.akt X K 698/12:

I
uznał oskarżonąB. S.za winną popełnienia zarzucanego jej czynu zart. 286 § l kki za to na podstawieart. 286 § l kkskazał ją na karę 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawieart. 69 § l i § 2 kkw związku zart. 70 § l pkt l kkwarunkowo zawiesił na okres próby 5 lat,

II
na podstawieart. 33 § 2 kkw związku zart. 33 § l i § 3 kkwymierzył oskarżonej karę grzywny w wymiarze 200 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych,

III
zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania i wymierzył jej opłatę w kwocie 700 złotych.

Od powyższego wyroku apelacje wnieśli obrońcy oskarżonej.
A..E. U.jako obrońca oskarżonejB. S., na podstawieart. 444 k.p.k.orazart. 425 § l i 2 k.p.k.zaskarżyła w całości wyrok Sądu Rejonowego w Koszalinie, X Wydział Karny z dnia 27 czerwca 2013r., w sprawie X K 698/21(...), odebrany w dniu 22 lipca 2013r.
Na podstawieart. 427 § 2 k.p.k.orazart. 438 p. 2 i 3 k.p.k.zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:

-

obrazęart. 201 k.p.k.poprzez brak jego zastosowania i stwierdzenie przez Sąd braku podstaw do powołania innego biegłego do oceny stanu zdrowia psychicznegoK. K., na dzień zawierania umowy sprzedaży, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie opinia wydana przez biegłąH. M.jest niepełna, nieprecyzyjna i lakoniczna w swoich konkluzjach, co czyni ją także niejasną,

obrazęart. 7 k.p.k., polegającą na przeprowadzaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, w zakresie twierdzenia oskarżonej o tym, że dokonała ona płatności raty, której termin przypadał na dzień 30 czerwca 2011 r., w sytuacji gdy płatność ta była dokonana wcześniej i potwierdzona oświadczeniem z dnia 9 maja 2011r., a Sąd nie dał wiary twierdzeniom oskarżonej wskazując, iż nie mogła tego uczynić w dniu 30 czerwca 2011r. i nie odniósł się do przedłożonego przez nią oświadczenia,

błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na przyjęciu, że zawarta umowa sprzedaży była dlaK. K.niekorzystna, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż umowa ta była przede wszystkim z korzyścią dla zmarłego,

błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na uznaniu przez Sąd, żeB. S.działa z zamiarem bezpośrednim wyzyskania niezdolnościK. K.i o tej niezdolności wiedziała, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, iż oskarżona nie miała świadomości co do ewentualnej niezdolnościK. K.do podejmowania decyzji i rozumienia ich konsekwencji, w związku z czym swoim postępowaniem nie zmierzała do wyzyskania tej niezdolności.

Powołując się na powyższe zarzuty, na podstawieart. 437 § l i 2 k.p.k.wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie oskarżonej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Obrońca oskarżonej adw.W. B.powyższemu wyrokowi zarzucił:

-

rażące naruszenie przez Sąd I instancji prawa procesowego -art. 424 k.p.k.,art. 2 § 2 k.p.k.,art. 7 i 8 k.p.k.,art. 366 § l k.p.k.orazart. 410 k.p.k.w stosunku do stawianego oskarżonej zarzutu - mające istotny wpływ na treść orzeczenia o winie polegające na nie odniesieniu się w wyroku do oczywistych wad procesowych w zakresie gromadzenia i oceny dowodów, wnioskowania z tych dowodów, dokonania na ich podstawie ustaleń faktycznych mających znaczenie dla przyjęcia rzeczywistego przebiegu zdarzeń objętych treścią zarzutu stawianego oskarżonej i będącego podstawą skazania podczas, gdy dokonana ocena sprzeczna jest z zasadami logicznego wnioskowania, wiedzy i doświadczenia życiowego, a nadto nie stanowi o realizacji zasady poszukiwania prawdy materialnej, jest wybiórcza i niepełna, oparta na błędnych lub wątpliwych ze swej istoty domniemaniach i dowodach, w konsekwencji sprowadzając się do nieprawidłowej, dowolnej i właśnie wybiórczej ocenie materiału dowodowego, w tym przede wszystkim poprzez niezasadne odmówienie wiarygodności dowodom przemawiającym na korzyść oskarżonej, a które w toku postępowania przed Sądem I instancji nie zostały w sposób należyty zweryfikowane i poddane rzetelnej ocenie, a tym samym poprzez niezasadne dokonanie oceny materiału dowodowego i uznanie tej oceny przez Sąd I instancji za prawidłową i właściwą zwłaszcza poprzez całkowity brak krytycyzmu w ocenie materiału dowodowego proponowanego przez oskarżenie stanowiącego - w ocenie tego Sądu -jedynie właściwą i słuszną podstawę skazania, nie dostrzeżenie interesu w określonym składaniu zeznań przez osoby pokrzywdzone oraz świadków bliskich pokrzywdzonym (poza oceną zeznań śwd.R. S.) co - przy dowodach przeciwnych oraz wyjaśnieniach samej oskarżonej - obligowało Sąd I instancji z uwagi na brzmienieart. 424 k.p.k.- do rzetelnej analizy tych dowodów -nadto - mimo wielokrotnego powołania się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu na tę okoliczność i dla ustalenia, czy prawdziwe są twierdzenia niektórych świadków i końcowe oceny Sądu co do stanu zdrowiaK. K.- nie przeprowadzenie dowodu z zeznań nie słuchanego w charakterze świadkaA. A., który miał rzekomo zagarnąć z konta pokrzywdzonego kwotę 4.000 zł, nie ustalenie, czy wobec tej osoby toczyło się postępowanie karne o przywłaszczenie pieniędzy jako istotnej okoliczności mogącej wskazywać na to, czy stan zdrowia pokrzywdzonego stwarzał zagrożenie dla jego spraw majątkowych,

niezasadne dopuszczenie dowodu z opinii lek.S.-M., która w postępowania winna być słuchana wyłącznie w charakterze świadka w związku z posiadaniem przez nią wiedzy o tym, że oskarżona wraz zK. K.znalazła się w jej gabinecie celem przeprowadzenia badań i wydania zaświadczenia o aktualnym stanie zdrowia psychicznego pokrzywdzonego (czynności zresztą w uzasadnieniu kontestowanej przez Sąd I instancji, który wskazywał, że oskarżona winna o podobną opinię zwrócić się do lekarza rodzinnego) co stanowi, że osobie tej nie powinny - z przyczyn proceduralnych -być powierzone obowiązki biegłego w sprawie skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku poprzez uznanie, iż oskarżona dopuściła się popełnienia zarzucanego jej czynu, w sytuacji gdy brak jest przekonywujących dowodów te fakty potwierdzających, a tak poczynione ustalenia nakazują -wbrew stanowisku zawartym w treści wyroku Sądu I instancji - przyjęcie, iż oskarżona w żaden sposób z dokonanym przestępstwem związana nie jest, co powoduje, iż ustalenia Sądu I instancji stanowią wyłącznie domniemania nie mające rzetelnego oparcia w materiale dowodowym.

Mając powyższe na uwadze wniósł o zmianę apelowanego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonejB. S.od popełnienia zarzucanego, a stanowiącego podstawę wyroku skazującego czynu, ewentualnie i z ostrożności procesowej o uchylenie wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi dla niewadliwej oceny dowodów, przeprowadzenia dowodów uzupełniających i dla zapewnienia prawidłowego orzekania w toku postępowania.
Nadto wniósł o zwolnienie oskarżonej od obowiązku uiszczania opłaty i kosztów sądowych w sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Wywiedzione w sprawie środki odwoławcze okazały się być o tyle skuteczne, że doprowadziły do instancyjnej kontroli, w trakcie której ujawniono okoliczności skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Wpierw wskazać należy, iż Sąd odwoławczy docenia wysiłek Sądu Rejonowego w Koszalinie, który włożony został w rozpoznanie przedmiotowej sprawy, a w tym, w szczególności, docenić należało wysiłek włożony w sporządzenie pisemnych motywów zaskarżonego wyroku. Zauważyć także należy, iż Sąd odwoławczy, co do zasady, akceptuje poczynione w sprawie ustalenia faktyczne. Stwierdzić jednak należało, że pomimo obszerności sporządzonego w sprawie uzasadnienia Sąd I Instancji nie odniósł się do istotnych okoliczności, co uniemożliwiło przeprowadzenie kontroli rozumowania Sądu orzekającego i w konsekwencji zmusiło do uchylenia wyroku z dnia 27 czerwca 2013 roku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Przede wszystkim wskazać należy, iż obowiązkiem Sądu I Instancji przy pisemnym motywowaniu swego stanowiska jest, zgodnie zart.424§1 pkt 2 k.p.k., wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku. Uzasadnienie kwestionowanego orzeczenia dowodzi, że Sąd Rejonowy w Koszalinie wyjaśniał zasadność przypisania oskarżonej popełnienia czynu opisanego wart.286§1 k.k.jednakże stanowisko to (k-452) uznać należało za niepełne.
Odpowiedzialności na podstawieart.286§1 k.k., poza innymi znamionami, podlega osoba, której wykaże się, że działała w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Przez korzyść majątkową rozumieć należy „każde przysporzenie majątku sobie lub innej osobie albo uniknięcie w nim strat. Skoro osiągnięcie korzyści majątkowej wiąże się zarówno ze wzrostem aktywów lub redukcją pasywów majątku, jak i z uniknięciem jego zmniejszenia, to uzyskanie tej korzyści może nastąpić nie tylko przez kradzież (…), ale w sposób przybierający najróżniejszą postać, jak choćby przyjęcia niegodziwej zapłaty, uzyskania prawa majątkowego, zwolnienia się z długu, zrzeczenia się roszczenia, uzyskania nieoprocentowanej lub nisko oprocentowanej pożyczki.(…)” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 roku).
Sąd Rejonowy w Koszalinie uzasadniając prawidłowość przypisania oskarżonej popełnienia czynu zart.286§1 k.k.do wskazanego znamienia nie odniósł się skupiając się na innych, a przecież bez wykazania, żeB. S.działała w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nie można stwierdzić jej winy, co do popełnienia czynu określonego wart.286§1 k.k.Zauważyć przy tym należało, a przede wszystkim przy wyjaśnianiu podstawy prawnej wyroku należało ocenić, czego zabrakło, iż z treści §5 aktu notarialnego z dnia 13 kwietnia 2011 roku (k-381) wynikają fakty wymagające doń odniesienia się w zakresie stwierdzenia tego czy oskarżona działała czy też nie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Sąd orzekający skupił się na wartości mieszkaniaK. K.oraz warunkach spłaty jego ceny pomijając, żeB. S.przyjęła na siebie obowiązki o niewątpliwe majątkowym charakterze. To dostrzeżone nie zostało, a przecież, zdaniem Sądu odwoławczego, to, żeK. K.sprzedając mieszkanie miał jednocześnie zagwarantowaną możliwość bezpłatnego, dożywotniego korzystania z niego ma znaczenie dla stwierdzenia tego czy oskarżona działała w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Gdy do powyższego doda się, żeB. S.zobowiązywała się do zapewnieniaK. K.opieki to okazuje się, że koniecznym było ocenienie tej okoliczności albowiem mogło okazać się, że w sprawie nie jest możliwe stwierdzenie, że celem działania oskarżonej było osiągnięcie korzyści majątkowej. Mogło bowiem być tak, żeK. K.mógłby żyć dłużej niż to w rzeczywistości okazało się, a wówczas stan sprawy przedstawiał by się odmiennie. Możliwa jest i przeciwna sytuacja bowiem możliwym jest, żeB. S.zdawała sobie sprawę ze stanu zdrowiaK. K.i przewidywała, że jest on tego rodzaju, że przyjęte przez nią obowiązki o charakterze majątkowym nie będą zbyt długo na niej ciążyć. To jednak wymaga wykazania, a przede wszystkim ocenienia w kontekście wskazanego znamienia czynu określonego wart.286§1 k.k.
Brak odniesienia się do jednego ze znamion czynu opisanego wart.286§1 k.k.prowadzić musiał do stwierdzenia niemożności przeprowadzenia kontroli odwoławczej, a tym samym prowadzić musiało do uchylenia zaskarżonego wyroku. Stanowisko to jest szczególnie uprawnione bowiem Sąd I Instancji w swych ustaleniach dostrzegł treści §5 aktu notarialnego z dnia 13 kwietnia 2011 roku (k-441). Inne rozstrzygnięcie, a więc przyjęcie przez Sąd odwoławczy własnej oceny, w realiach przedmiotowej sprawy możliwe nie było. Nie tracono przy tym z pola widzenia tego, że Sąd odwoławczy uprawniony jest do wydania innego, co do zasady rozstrzygnięcia na podstawie odmiennej, własnej oceny dowodów. Możliwe jest to jednak wyłącznie w sytuacji, gdy przeprowadzone dowody mają jednoznaczną wymowę, a dokona ich ocena przez Sąd orzekający jest rażąco wadliwa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2009 roku). Tak w przedmiotowej sprawie nie jest. Dowody nie mają jednoznacznej wymowy, a ich ocena przyjęta przez Sąd I Instancji nie jest rażąco wadliwa. Stanowisko Sądu Rejonowego jest niepełne i dlatego też wymaga ono uzupełnienia. Byłoby ono, co oczywiste, w ramach postępowania odwoławczego możliwe jednakże możliwość ta została wyłączona bowiem zachodziłaby konieczność modyfikacji ustalonego stanu faktycznego, a do tego Sad II Instancji uprawniony nie jest, gdyż, ze względów przedstawiony poniżej, Sąd odwoławczy przeprowadzałby dowody, co do istoty sprawy. Uwzględniono przy tym, że „Sąd odwoławczy może zmienić ustalenia faktyczne sądu I instancji zupełnie wyjątkowo, a więc wtedy tylko, gdy ocena dowodów dokonana przez Sąd I instancji jest tak jednoznacznie wadliwa, że bez naruszenia gwarancyjnej roli zasad bezpośredniości i dwuinstancyjności możliwe jest, w oparciu o te same dowody, w postępowaniu odwoławczym, dokonanie odmiennych ustaleń, natomiast gdy zachodzą wątpliwości co do trafności oceny dowodów mających znaczenie dla poczynienia nowych ustaleń faktycznych, powinien ten sąd uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania. Zawsze Sąd odwoławczy powinien tak postąpić, gdy widzi celowość merytorycznej zmiany zaskarżonego wyroku na niekorzyść oskarżonego.” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2011 roku).
Do akt sprawy załączony został odpis aktu notarialnego z dnia 21 marca 2011 roku (k-378), z którego wynika, żeK. K.do całości spadku powołał oskarżoną. Jest to bardzo istotny dowód wymagający do niego odniesienia się i poczynienia w tym zakresie stosownych ustaleń faktycznych, a Sąd orzekający tego w całości zaniechał. Rodzi się bowiem pytanie o zasadność zawierania przezB. S.zK. K.umowy, o której mowa w akcie notarialnym z dnia 14 kwietnia 2011 roku. Skoro oskarżona została powołana do całości spadku poK. K.to wydaje się, z racji zasad prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego, zbędnym nabywanie mieszkaniaK. K.w drodze jego kupna. Odpowiedzieć więc zatem należało na pytanie dlaczego doszło do zawarcia przez oskarżoną zK. K.umowy opisanej w akcie notarialnym z dnia 13 kwietnia 2011 roku. Udzielenie odpowiedzi na to pytanie mogłoby dać podstawy do odparcia stanowiska oskarżonej lub mogłoby je wzmocnić. Jeśli bowiem oskarżona wiedziała o powołaniu jej do spadku to nabycie w drodze kupna mieszkania po upływie niewiele ponad trzy tygodnie od powołania jej do spadku, a w tym i do tego mieszkania, daje podstawy do oceny motywacji oskarżonej. Jeśli jednak oskarżona nie wiedziała o tym fakcie to jest to istotna okoliczność do oceny stanuK. K., z którym przecież oskarżona, jak sama wyjaśniła, trzy, czterokrotnie była u notariusza (k-297). Wydaje się więc, żeK. K.poinformowałby oskarżoną o powołaniu jej do spadku, możliwe jest jednak i to, żeK. K.sprzedając oskarżonej mieszkanie chciał wzmocnić swą decyzję i uczynić ją jak najmniej możliwą do podważenia. To wszystko wymaga jednak, czego zabrakło, ustalenia i oceny, a przede wszystkim koniecznym wydaje się uzyskanie w tym zakresie stanowiska oskarżonej.
Zważając na powyższe, w ocenie Sądu Okręgowego, nie jest konieczne i byłoby bezprzedmiotowe pełne odnoszenie się do apelacji obrońców oskarżonej. Zajmując takie stanowisko Sąd odwoławczy w pełni podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 4 października 2005 roku gdzie przyjęto, iż „Zgodnie z dyspozycjąart.433§2 k.p.k.na sądzie odwoławczym ciąży obowiązek rozważenia wszystkich zarzutów i wynikających z nich wniosków wskazanych w apelacji. Nakaz ten ma charakter bezwzględny i tylko quasi wyjątkiem jest tu zapis zawarty wart.436 k.p.k.pozwalający ograniczyć rozpoznanie zarzutów, jeżeli jest to wystarczające do wydania orzeczenia (dotyczy to na ogół sytuacji wskazanych wart. 439 k.p.k.lub innych skutkujących koniecznością uchylenia orzeczenia bez względu na zasadność pozostałych podniesionych zarzutów). Wyjątek ten sprowadza się zatem do sytuacji, bądź to zaistnienia bezwzględnej przesłanki odwoławczej, bądź tego stopnia skuteczności części postawionych zarzutów, że rozpoznawanie pozostałych, z uwagi na konieczność uchylenia wyroku, byłoby bezprzedmiotowe lub przedwczesne.”
Mając na uwadze uprzednio podniesione względu skarżone orzeczenie ostać się nie mogło i na podstawieart.437§1 k.p.k.w związku zart.436 k.p.k.należało je uchylić w całości i przekazać sprawę Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania w czasie, którego Sąd ten będzie zobowiązany rozpoznać sprawę przy uwzględnieniu powyższych uwag jak również zasadnym będzie przy ponownym orzekaniu rozważenie argumentacji wskazanych w apelacjach, gdyż zupełnej nieracjonalności przypisać im nie można. Wskazać nadto wyraźnie należy, iż nie wydaje się koniecznym przeprowadzanie pełnego postępowania dowodowego, a więc szerokie stosowanie winien miećart.442§2 k.p.k.Rozważenia będzie natomiast wymagało to czy koniecznym będzie dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego lekarza psychiatry, który miałby opiniować o stanie zdrowiaK. K..