Sąd Okręgowy w Radomiu
V Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ka 806/13
Data wyroku: 2013-11-22 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Skład Sądu, Bezwzględny Powód Odwoławczy
Podstawa prawna: art. 439§1 pkt 2 kpk
Teza: Sędzia wyznaczony do rozpoznania sprawy zobowiązany jest na każdym jej etapie do badania swego uprawnienia do orzekania w danym sądzie, również w kontekście zgodności z prawem decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie przeniesienia sędziego na nowe miejsce służbowe. Nie może wykonywać władzy sądowniczej na danym obszarze jurysdykcyjnym sędzia, którego przeniesienie na nowe miejsce służbowe wynika z decyzji podpisanej przez inną niż Minister Sprawiedliwości osobę, także z jego upoważnienia.

V Ka 806/13

UZASADNIENIE
P. K.został oskarżony o to, że w dniu 14 lipca 2013 roku wŚ., gminyL., powiatu(...), województwa(...), znajdując się w stanie nietrzeźwości 1,15 mg/dm3zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu, po drodze publicznej kierował rowerem, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności orzeczonej za umyślne przestępstwo podobne,
tj. o przestępstwo zart. 178a§2 kkw zw. zart. 64§1 kk.

Sąd Rejonowy wK.VII Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą wL.wyrokiem zaocznym z dnia 9 września 2013 roku w sprawie VII K 450/13 orzekł:

I
oskarżonegoP. K.uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za to na podstawieart. 178a§2 kkw zw. zart. 64§1 kkskazał go, a na podstawieart. 178a§2 kkw zw. zart. 64§1 kkwymierzył mu karę 5 (pięciu) miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywnę w wysokości 60 (sześćdziesięciu) stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na 10 (dziesięć) złotych,

II
na podstawieart. 69§1 i 2 kkiart. 70§1 pkt 1 kkorzeczoną wobec oskarżonegoP. K.karę pozbawienia wolności warunkowo zawiesił ustalając okres próby na 4 (cztery) lata,

III
na podstawieart. 42§2 kkw zw. zart. 43§1 i 2 kkorzekł wobec oskarżonegoP. K.zakaz prowadzenia niemechanicznych pojazdów jednośladowych na okres 4 (czterech) lat, poczynając od daty uprawomocnienia się orzeczenia,

IV
na podstawieart. 49§2kkw zw. zart. 39 pkt 7 kkorzekł od oskarżonegoP. K.świadczenie pieniężne w kwocie 300 (trzysta) złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej,

V
nie obciążył oskarżonegoP. K.kosztami procesu które przejmuje na rachunek Skarbu Państwa.

Apelację od powyższego wyroku wniósł prokurator, zaskarżając go w części orzeczenia o karze na niekorzyść oskarżonego i zarzucając mu:
- obrazę przepisu prawa materialnego w postaciart. 71§1 kkpolegającą na orzeczeniu grzywny w wymiarze 60 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki na 10 zł obok kary pozbawienia wolności, gdy orzeczenie grzywny w tym przypadku było możliwe wyłącznie na podstawie cytowanego przepisu, tj. w związku z warunkowym zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności;
- obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 413§1 pkt 6 kpkprzez zaniechanie wskazania w sentencji wyroku skazującego przepisu ustawy karnej, tj.art. 71§1 kk, który winien być zastosowany przy orzeczeniu grzywny.
Wskazując na powyższe, wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez wskazanie w sentencji wyroku podstawy orzeczenia grzywny, tj.art. 71§1 kk.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Wniesiona w sprawie apelacja doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu wK.jednak z innych względów niż podniesione w środku odwoławczym.
Z dniem 1 stycznia 2013 roku – na podstawie rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 roku w sprawie zniesienia niektórych sądów rejonowych (Dz. U. poz. 1121) i z dnia 25 października 2012 roku w sprawie ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych (Dz. U. poz. 1223) – zniesiono 79 sądów rejonowych, w tym Sąd Rejonowy wL., którego obszar właściwości miejscowej został objęty obszarem właściwości miejscowej Sądu Rejonowego wK.W tym Sądzie – na podstawie zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 listopada 2012 roku w sprawie zniesienia i utworzenia niektórych wydziałów w sądach rejonowych (Dz. Urz. MS z 2012 roku, poz. 168) – został utworzony VII Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą wL.dla spraw karnych z obszaru właściwości miejscowej zniesionego Sądu Rejonowego wL.. W tym Wydziale rozpoznana została sprawa oskarżonego, a orzekał w niej Sąd Rejonowy w jednoosobowym składzie w osobie sędziego, który – podobnie jak ok. 500 innych sędziów – został przeniesiony decyzją wydaną na podstawieart. 75§3w związku zart. 75§2 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku – Prawo o ustroju sądów powszechnych(jedn. tekst: Dz. U. z 2013 roku, poz. 427 – dalej: „Pr.u.s.p.”) z uprzedniego miejsca służbowego, jakim był zniesiony Sąd Rejonowy wL., na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego wK.
W doktrynie i orzecznictwie od dawna kwestionowana jest zgodność zKonstytucjąnie tylkoart. 20 pkt 1Pr.u.s.p., upoważniającego Ministra Sprawiedliwości do tworzenia i znoszenia sądów, ale takżeart. 75§3Pr.u.s.p., upoważniającego go do wydawania decyzji przenoszącej sędziego bez jego zgody na nowe miejsce służbowe w razie między innymi zniesienia sądu. Przyjmuje się trafnie, że uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do zniesienia nieograniczonej liczby sądów, a następnie przeniesienia znacznej liczby sędziów na inne miejsca służbowe bez ich zgody, stanowi ingerencję czynnika administracyjnego w zakres władzy sądowniczej, co w sposób oczywisty narusza zasady podziału władz, odrębności i niezależności sądów oraz niezawisłości sędziów i stabilności stanowiska sędziego (art. 10 ust. 1, art. 173 i art. 180 ust. 2 i 5 Konstytucji). Tymczasem jedną z konstrukcyjnych, fundamentalnych zasad ustroju sądów, zagwarantowanych wKonstytucji(art. 45 ust. 1), jest wykonywanie przez sędziego władzy sądowniczej w tym sądzie, w którym ma on swoje miejsce służbowe. Powołując do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim, Prezydent RP wyznacza miejsce służbowe sędziego, które jest jednym z czynników kształtujących status sędziego i może być zmienione tylko w wyjątkowych wypadkach i ściśle określonym trybie. Zart. 180 ust. 2 Konstytucjiiart. 75Pr.u.s.p. wynika, że przez miejsce służbowe sędziego należy rozumieć konkretny sąd stanowiący określony obszar jurysdykcyjny należący do właściwego sądu, w którym sędzia może sprawować władzę sądowniczą. Miejsce służbowe wyznacza zakres władzy sądowniczej rozumiany jako obszar działania sędziego oraz rodzaj spraw, które może rozstrzygać, określony w przepisach prawa procesowego o właściwości rzeczowej. Miejsce służbowe jest więc istotnym elementem władzy sądowniczej sensu stricto i każda ingerencja dotycząca tego miejsca jest ingerencją w zakres władzy sądowniczej, przy czym jest oczywiste, że sędzia orzekający poza sądem, w którym ma siedzibę, staje się sędzią (sądem) niewłaściwym w rozumieniuart. 45 ust. 1 Konstytucjioraz przepisów prawa procesowego, podobnie jak niewłaściwy jest sąd, w którego siedzibie zasiadają sędziowie innego sądu. Zasada wykonywania przez sędziego władzy sądowniczej tylko w tym sądzie, do którego został powołany, łączy się nierozerwalnie z podstawowymi zasadami demokratycznego państwa prawa: przywiązania sędziego do urzędu, nieusuwalności i nieprzenoszalności i jest jednym z elementów określających istotę i funkcję niezawisłości sędziowskiej. Z tego względu powierzenie Ministrowi Sprawiedliwości wydawania decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe słusznie uważane jest za naruszające wskazane zasady i przepisyKonstytucji. W związku z tym przepisy przyznające Ministrowi Sprawiedliwości to uprawnienie wymagają wykładni ścisłej, a nawet zwężającej, stanowią bowiem wyjątek od zasady nieingerencji władzy wykonawczej w władzę sądowniczą (por. m.in. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2007 roku, III CZP 81/07, OSNC 2007, nr 10, poz. 154, oraz uzasadnienia zdań odrębnych do uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2007 roku, BSA I-4110/07, OSNC 2008, nr 4, poz. 42). Z tych względów w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że miejsce służbowe sędziego nie stanowi tylko kwestii pracowniczej w rozumieniu m.in.art. 29§1 pkt 2 kpani kwestii związanej z organizacją wymiaru sprawiedliwości, jak również z żadnym innym problemem natury administracyjnej, a uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe nie należy do zakresu władzy wykonawczej i nie jest decyzją administracyjną (por. m.in. uchwała pełnego składu Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 12 października 2004 roku III PZP 2/04, OSNP 2005, nr 9, poz. 121 oraz wyroki z dnia 12 stycznia 2006 roku III PO 1/04, OSNP 2006, III PO 11/04, OSNP 2006, nr 17-18, poz. 285, z dnia 8 lutego 2006 roku, III PO 11/04, OSNP 2006, nr 17-18, poz. 286, z dnia 16 lutego 2006 roku, 7 III PO 18/04, nie publ., z dnia 8 marca 2006 roku, III PO 41/04, OSNP 2006, nr 17-18, poz. 288, z dnia 12 marca 2006 roku, III PO 39/04, nie publ. i z dnia 16 marca 2006 roku III PO 57/04, nie publ.).
Stanowisko to jest trafne. Decyzją wydawaną na podstawieart. 75§3Pr.u.s.p. Minister Sprawiedliwości nie realizuje nadzoru administracyjnego nad sądami (art. 9p.u.s.p.), który nie obejmuje sfery jurysdykcyjnej przyznanej konkretnemu sędziemu w ramach inwestytury (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 roku K 45/07, OTK-A z 2009 roku, nr 1, poz. 3). Przeniesienie sędziego z powodu zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych – ze względu na wagę tego aktu i wynikające z niego odstępstwo od przewidzianej wart. 180 ust. 2 Konstytucjizasady nieprzenoszalności sędziów – zostało uregulowane na poziomie konstytucyjnym (art. 180 ust. 5 Konstytucji), a jego konkretyzacja zawarta jest w przepisach ustrojowych, w których czynności w tym zakresie powierzono Ministrowi Sprawiedliwości. Kompetencja przyznana Ministrowi Sprawiedliwości wart. 75§3Pr.u.s.p. nie mieści się więc w sferze administracyjnej, a jej realizacja w postaci wydania decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe nie stanowi wykonywania uprawnień z zakresu administracji publicznej, wykracza poza kompetencję obejmującą kierowanie działem administracji rządowej „sprawiedliwość” (art. 24 ust.1 ustawy z dnia 4 września 1997 roku o działach administracji rządowej, jedn. tekst: Dz. U. z 2007 roku Nr 65, poz. 437, ze zm.), a zatem nie jest decyzją administracyjną, lecz swoistym aktem władczym, właściwym procedurom obowiązującym wewnątrz władzy sądowniczej i kształtującym jej zakres terytorialny. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podkreślano, że konstytucyjna zasada stabilizacji statusu sędziego wyłącza możliwość powierzania władzy wykonawczej jakichkolwiek samodzielnych rozstrzygnięć dotyczących sytuacji prawnej sędziego (por. m.in. wyroki z dnia 24 czerwca 1998 roku, K 3/98, OTK 1998, nr 4, poz. 52 i z dnia 15 stycznia 2009 roku, K 45/07, OTK-A 2009, nr 1, poz. 3 oraz postanowienie z dnia 11 lipca 2000 roku, K 28/99, OTK 2000, nr 5, poz. 150). Z tych względów, jak wskazano, powierzenie Ministrowi Sprawiedliwości wydawania decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe uważane jest za naruszenie konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawa, co tym bardziej musi odnosić się do sytuacji, w których decyzję o stałym przeniesieniu sędziego bez jego zgody na inne miejsce służbowe wydaje organ pomocniczy Ministra Sprawiedliwości, niebędący jego zastępcą i niezaliczany nawet do organów administracji rządowej.
Przewidziane wart. 75§3p.u.s.p. uprawnienie Ministra Sprawiedliwości nie należy do zakresu władzy wykonawczej i nie jest decyzją administracyjną, nie mają więc do niego zastosowaniaart. 37 ust. 1 i ust. 5uRM ani przepisyustawy o działach administracji rządowej, gdyż dotyczą tylko działań ministrów jako organu administracji publicznej w sprawowaniu władzy wykonawczej. Nie mogą mieć zatem zastosowania do omawianej kompetencji Ministra Sprawiedliwości, należącej ściśle do zakresu władzy sądowniczej; w takich przypadkach Minister Sprawiedliwości działa nie jako organ administracji publicznej, lecz występuje w roli organu władzy publicznej, w której – zgodnie zart. 36uRM – zastąpić go może jedynie Prezes Rady Ministrów lub inny wskazany przez niego członek Rady Ministrów i tylko wtedy, gdy stanowisko Ministra Sprawiedliwości nie zostało obsadzone lub w razie czasowej niezdolności Ministra do wykonywania obowiązków. Kompetencje organu administracji publicznej – przyznane mu na podstawie przepisu szczególnego, nienależące jednak do sfery administracji publicznej – nie mogą być przekazywane innej osobie (por. m.in. uchwały z dnia 27 września 1991 roku, III CZP 61/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 49, z dnia 22 grudnia 1980 roku, III CZP 38/80, OSNCP 1981, nr 7, poz. 121, z dnia 10 października 1979 r., III CZP 65/79, OSNCP 1980., nr 3, poz. 46 i z dnia 9 lutego 1974 roku, III CZP 64/73, OSNCP 1974, nr 7-8, poz. 121 oraz wyrok z dnia 19 marca 1982 roku, III CRN 35/82, niepubl.).
Z tych względów należy stwierdzić, że przewidziane wart. 75§3w związku zart. 75§2 pkt 1p.u.s.p. uprawnienie do przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe przysługuje wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości, w związku z czym nie może być przekazane innej osobie, w tym sekretarzowi lub podsekretarzowi stanu. Sprzeciwia się temu także zasada równorzędności między przedstawicielami władzy wykonawczej i sądowniczej. Jest oczywiste, że sędzia, którego status wywodzi się bezpośrednio zKonstytucjioraz decyzji Prezydenta RP, opartej na uchwale organu konstytucyjnego, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, pozostaje na wyższej pozycji ustrojowej niż sekretarz oraz podsekretarz stanu – urzędnicy niewchodzący w skład Rady Ministrów i niezaliczani do organów administracji rządowej. Stanowią oni element struktury politycznej (kierowniczej) ministerstwa jako pomocnicy ministra, pomagający w kierowaniu resortem; są najbliższymi współpracownikami ministra i najwyższymi urzędnikami ministerstwa, ale nie można przypisać im funkcji organów państwowych, gdyż swoje zadania wykonują w imieniu i z upoważnienia ministra. Także z tych zatem względów decyzja bezpośrednio dotycząca statusu sędziego oraz terytorialnego zakresu władzy sądowniczej – ingerującą głęboko w zasadę podziału władz (art. 10 ust. 1 Konstytucji) – nie może być przez Ministra Sprawiedliwości przenoszona na inne osoby. Podejmując ją, Minister Sprawiedliwości ponosi osobistą odpowiedzialność prawną i ustrojową, której nie może się wyzbyć ani scedować na inne osoby.
W tej sytuacji decyzja o przeniesieniu na inne miejsce służbowe podjęta przez inną osobę, także „z upoważnienia” Ministra Sprawiedliwości, jest wadliwa (bezprawna), a sędzia, którego ona dotyczy, nie może wykonywać władzy jurysdykcyjnej w sądzie (na obszarze jurysdykcyjnym), do którego został „przeniesiony”. Skład orzekający z jego udziałem jest zatem sprzeczny z przepisami prawa w rozumieniuart. 439§1 pkt 2 kpk. Okoliczności powodujące nieważność postępowania sąd bierze zaś pod rozwagę z urzędu w każdym stanie sprawy, bada zatem także, czy skład sądu jest zgodny z prawem, tj. w tym wypadku również to, czy decyzja o przeniesieniu na nowe miejsce służbowe sędziego zasiadającego w składzie sądu została podjęta zgodnie z prawem, a w szczególności we właściwym trybie i przez uprawniony podmiot (por. uchwała w składzie siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2013 roku III CZP 46/13). Biorąc zatem po uwagę, że decyzję DSO-IV-1302-849/12/2 o przeniesieniu sędziego biorącego udział w rozstrzyganiu niniejszej sprawy podjął nie Minister Sprawiedliwości, lecz – działający z jego upoważnienia – Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, na podstawieart. 439§1 pkt 2 kpknależało uchylić zaskarżony wyrok, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu wK..
Na marginesie wskazać należy, że zgodnie zart. 4§1 kkjeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Ustawa nowa ma zastosowanie w szczególności w razie depenalizacji, a więc uchylenia przez nową ustawę karalności czynu stanowiącego przedmiot orzekania, z którą to sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Art. 12 pkt 3 ustawy z dnia 27 września 29013 roku o zmianieustawy – Kodeks postępowania karnegooraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 1247) wustawie z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks Karny(Dz. U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.) wprowadził zmiany m.in. poprzez uchylenie§2 art. 178a kk, z którego zakwalifikowany został czyn zarzucony oskarżonemu. Ustawa ta we wskazanym zakresie obowiązuje od dnia 9 listopada 2013 roku. Zatem obecnie czyn z dawnegoart. 178a§2 kknie stanowi już przestępstwa. W uwagi na brzmienie art. 2§1 kw w stosunku do oskarżonego nie znajdzie również zastosowania nowowprowadzony wyżej powołaną ustawą art. 87§1a kw. Rozważeniu przez Sąd Rejonowy winna zaś podlegać możliwość zakwalifikowania czynu zarzuconegoP. K.z art. 87§2 kw, który obowiązywał zarówno w dacie popełnienia czynu, jak i obowiązuje nadal w dacie orzekania.
W stosunku do zarzutów apelacji prokuratora sąd odwoławczy skorzystał z możliwości przewidzianej wart. 436 kpk, zgodnie z którą sąd może ograniczyć rozpoznanie środka odwoławczego tylko do poszczególnych uchybień, podniesionych przez stronę lub podlegających uwzględnieniu z urzędu, jeżeli rozpoznanie w tym zakresie jest wystarczające do wydania orzeczenia, a rozpoznanie pozostałych uchybień byłoby przedwczesne lub bezprzedmiotowe dla dalszego postępowania.