Sąd Okręgowy w Szczecinie
VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VI U 2820/12
Data wyroku: 2013-02-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Aleksandra Mitros
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentch

Sygn. akt VI U 2820/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 lutego 2013 r.

Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Aleksandra Mitros

Protokolant:

sekr. sądowy Ewa Żarkowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2013 r. wS.
sprawy z wnioskuB. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wS.
o prawo do emerytury
na skutek odwołaniaB. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.
z dnia 23 sierpnia 2012 roku nr(...)

I
oddala odwołanie;

II
przyznaje ubezpieczonejB. K.prawo do emerytury od 01.01.2013 roku;

III
odstępuje od obciążenia ubezpieczonej kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej

Sygn. akt VI U 2820/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 23 sierpnia 2012 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.odmówiłB. K.prawa do emerytury po osiągnięciu 60 roku życia, z uwagi na nieudowodnienie przez nią okresu 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Organ rentowy odmówił uwzględnienia w stażu pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia od 1 października 1998 roku do 31 grudnia 1998 roku w(...) Sp. z o.o., podnosząc, że widniejące w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach stanowisko „elektromonter taboru szynowego” nie ma odzwierciedlenia w przepisach resortowych. Jednocześnie organ rentowy podniósł, iż ubezpieczona nie udokumentowała rozwiązania stosunku pracy z każdym pracodawcą, na rzecz którego praca była wykonywana bezpośrednio przed dniem ustalania prawa do emerytury.
Odwołaniem z dnia 12 września 2012 rokuB. K.zaskrzyła powyższa decyzję, wnosząc o jej zmianę i przyznanie jej prawa do emerytury. Ubezpieczona podniosła, że w okresie od 9 listopada 1998 roku do 30 września 1998 roku była zatrudniona w(...) Sp. z o.o.na stanowisku elektromonter urządzeń i aparatury trakcji elektrycznej, zaś z dniem 1 października 1998 roku, w związku ze zmianą zakładowego regulaminu wynagradzania, zmieniono jej nazwę stanowiska na elektromonter taboru szynowego, niemniej warunki pracy pozostały niezmienione do 31 grudnia 1998 roku, tj. nadal wykonywała prace w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów szynowych.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie w całości, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
B. K.urodziła się w dniu(...)roku. Jej łączny staż ubezpieczeniowy (udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe) na dzień 1 stycznia 1999 roku wynosił 24 lata, 9 miesięcy i 10 dni, w tym 14 lat, 10 miesięcy i 12 dni w warunkach szczególnych.
Ubezpieczona nie przystąpiła do Otwartego Funduszu Emerytalnego. Wniosek o emeryturę ubezpieczona złożyła w organie emerytalnym w dniu 12 marca 2012 roku.
Od dnia 9 listopada 1982 roku ubezpieczona jest zatrudniona w(...) Sp. z o.o.wS..
Okoliczności niesporne, a nadto dowody:
- wniosek o emeryturę – k. 1-3 plik II akt rentowych
- oświadczenie - k. 6 plik II akt rentowych
- zaświadczenie – k. 4 akt sądowych

B. K.od dnia 9 listopada 1982 roku zatrudniona jest w pełnym wymiarze czasu pracy w(...) Sp. z o.o.wS.. W okresie zatrudnienia od 9 listopada 1982 roku do 30 września 1998 roku ubezpieczona zatrudniona była na stanowisku elektromontera urządzeń i aparatury trakcji elektrycznej, natomiast od 1 października 1998 roku do 31 grudnia 1998 roku na stanowisku elektromontera taboru szynowego.
W okresie od 17 grudnia 1987 roku do 19 grudnia 1987 roku wnioskodawczyni przebywała na urlopie bezpłatnym.
W okresie od 9 listopada 1982 roku do 16 grudnia 1987 roku oraz od 20 grudnia 1987 roku do 31 grudnia 1998 roku, tj. zarówno kiedy pracowała na stanowisku elektromontera urządzeń i aparatury trakcji elektrycznej, jak i wtedy gdy zmieniono jej angaż na elektromontera taboru szynowego, ubezpieczona wykonywała pracę w warunkach szczególnych, pracując w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów szynowych. Praca ubezpieczonej niezmiennie polegała na wykonywaniu wyłącznie w kanałach remontowych prac elektrycznych, instalacyjnych, montażowych oraz konserwacyjnych i remontowych maszyn i urządzeń elektrycznych w jednostkach taboru szynowego tramwajowego przy użyciu narzędzi elektromonterskich, ślusarskich oraz przenośnych, elektrycznej aparatury kontrolno-pomiarowej w celu diagnozowania stanu technicznego instalacji i urządzeń elektrycznych, umieszczonych pod wagonem tramwajowym.
Z tego tytułu pracodawca wystawił ubezpieczonej w dniu 17 kwietnia 2012 roku świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, wskazując iż ubezpieczona w ramach zatrudnienia w okresach od 9 listopada 1982 roku do 16 grudnia 1987 roku, od 20 grudnia 1987 roku do 30 września 1998 roku oraz od 1 października 1998 roku do 31 grudnia 1998 roku świadczyła stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych wymienioną w wykazie A, dziale XIV, poz. 16, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku.
Dowód:
- zeznania ubezpieczonej, k. 18-19 akt sądowych
- świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 17.04.2012 r., k. 1 akt ZUS
- świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 17.04.2012 r., k. 2 akt ZUS
- zaświadczenie z dnia 17.04.2012 r., k. 3 akt ZUS

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonej okazało się uzasadnione.
W myśl przepisu art. 184 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej - ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku 65 lat - dla mężczyzn oraz
2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (co najmniej 25 lat dla mężczyzn).
Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Wykaz prac zaliczanych do prac w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze zamieszczony został w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.). Przepis §4 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi przy tym, że pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,
2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
W myśl przepisu §2 powołanego aktu prawnego, okresami pracy uzasadniającymi prawo do emerytury są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy, o którym mowa stwierdza przy tym zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 cytowanego rozporządzenia lub w świadectwie pracy.
W załączniku do powyższego rozporządzenia, w Wykazie A w dziale XIV, pod pozycja 16 wskazano, że pracami w szczególnych warunkachsą prace w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych.
Przechodząc do ustaleń faktycznych będących przedmiotem niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że niewątpliwym było spełnienie przez ubezpieczoną warunku 20 – letniego okresu składkowego i nieskładkowego przed 1 stycznia 1999 roku, a także fakt nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego. Niewątpliwie również w dniu wydania zaskarżonej decyzjiB. K.osiągnęła wiek 55 lat. Organ rentowy stał jednak na stanowisku, że ubezpieczona nie legitymuje się stażem pracy w warunkach szczególnych. Jednocześnie organ rentowy podniósł, iż ubezpieczona nadal pozostaje w stosunku pracy. W tym stanie rzeczy zadaniem Sądu było tylko ustalenie, czy również podczas zatrudnienia w(...) Sp. z o.o.od 1 października 1998 roku do 31 grudnia 1998 roku ubezpieczona wykonywała pracę w szczególnych warunkach. Jak wynika bowiem z twierdzeń zawartych w decyzji, organ rentowy odmówił uwzględnienia przedłożonego przez ubezpieczonego świadectwa pracy w warunkach szczególnych, wskazując, iż wskazane w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach stanowisko pracy tj. elektromonter taboru szynowego nie ma odzwierciedlenia w przepisach resortowych.
Na początku niniejszych rozważań podkreślenia wymaga, iż wydanie lub niewydanie przez pracodawcę świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie rodzi żadnych skutków materialnoprawnych. Zaświadczenie to jest bowiem jedynie dokumentem prywatnym (art. 245 k.p.c.), wydawanym dla celów dowodowych, a okoliczności w tym dokumencie potwierdzone przez pracodawcę podlegają weryfikacji zarówno w postępowaniu sądowym, jak i w postępowaniu przed organem rentowym. Określenie stanowiska pracy i jej charakteru wskazane w wystawionym przez pracodawcę świadectwie pracy nie wiąże zatem Sądu, który na podstawie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ocenia, czy ubezpieczony pracował – stale i w pełnym wymiarze czasu pracy – w warunkach szczególnych. Przy tym dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Oczywiście, jeżeli pracownik – tak jak w tym przypadku - legitymuje się wystawionym przez pracodawcę świadectwem wykonywania pracy w warunkach szczególnych, stanowi to dla Sądu istotny sygnał. Pracodawca winien jest bowiem każdorazowo stwierdzać wyłącznie prawdę w wystawianych przez siebie dokumentach, w związku z czym pisemne potwierdzenie przez niego faktu wykonywania pracy w warunkach szczególnych powoduje powstanie domniemania, że taka praca rzeczywiście była świadczona.
Przechodząc do meritum, wskazać należy, iż poza sporem pozostawało, iż ubezpieczona wraz z odwołaniem przedłożyła świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 17 kwietnia 2012 roku, z którego wynika, że w okresie od 1 października 1998 roku do 31 grudnia 1998 roku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych. Tak określona rodzajowo praca odpowiada pracy o jakiej mowa w punkcie 16 działu XIV wykazu Arozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
W ocenie Sądu wystawiony przez byłego pracodawcęB. K.dokument w sposób jednoznaczny potwierdza zarówno fakt wykonywania przez nią określonej pracy w warunkach szczególnych, jak również okres świadczenia takiej pracy. Przy tym został on wystawiony przez podmiot uprawniony, tj. pracodawcę ubezpieczonej. Nadto wbrew poglądowi organu rentowego dokument ten w pełni odpowiada kryteriom, o których mowa w § 2 przywoływanego wyżej rozporządzenia.
Podejmując polemikę ze stanowiskiem organu rentowego, w pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl przepisu art. 32 ust. 2 ustawy emerytalno-rentowej dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1 tego przepisu, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne i otoczenia. Z kolei stosownie do treści ust. 4 przywołanego przepisu, wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych.
W tym kontekście z kolei przywołać należyuchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 roku w sprawie III ZP 30/01 (OSNP 2002, nr 10, poz. 243),w której wskazano, że nadal stosowane „przepisy dotychczasowe” to tylko niektóre przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a nadto wyłączono dalsze obowiązywanie tych, które zawierały upoważnienie dla ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralnych związków spółdzielczych do ustalenia wykazu stanowisk pracy w podległych im zakładach pracy. Sąd Najwyższy stwierdził, że odesłanie do wykazów obejmujących świadczenie pracy w warunkach szczególnych nie obejmuje przepisów kompetencyjnych § 1 ust. 2-3 rozporządzenia.
Pozwala to z kolei na postawienie wniosku, że ustanowione przed dniem wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach przepisy, o których mowa w odesłaniu, to tylko przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, a wśród nich § 2 ust. 1 stanowiący, iż okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, § 4-8 określające wiek emerytalny i staż wymagany do pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazach A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia oraz właśnie te wykazy.
W związku z powyższym nasuwa się konkluzja, że upadek kompetencji do tworzenia wykazów obejmujących stanowiska, na których świadczona jest praca w szczególnych warunkach, pozbawił mocy akty niższego rzędu, wydane na poziomie resortowym, zawierające wykazy prac w szczególnych warunkach wykonywanych w poszczególnych zakładach.
Nadto w doktrynie i judykaturze ugruntowany jest pogląd, że zarządzenia resortowe aktualnie mogą mieć znaczenie jedynie w sferze dowodowej. Z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego, czy centralny związek spółdzielczy, w porozumieniu z Ministrem Pracy Płac i Spraw Socjalnych, ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była w takich warunkach i odwrotnie, brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może – w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych – stanowić negatywną przesłankę dowodową (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 lutego 2010 roku, sygn. akt II UK 218/09, Lex nr 590247; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2010 roku, sygn. akt I UK 124/10, Lex nr 707404).
Skoro więc § 2 ust. 2 rozporządzenia z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego (…) odsyła do wzorców świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach zawartych w załącznikach aktów wewnętrznego kierownictwa, które straciły moc obowiązującą jako akty niezawierające przepisów powszechnie obowiązujących, to z tak sformułowanego odesłania – podobnie jak ma to miejsce w przypadku subdelegacji z § 1 ust. 2 tego rozporządzenia – nie można wywodzić obowiązku pracodawcy do stosowania aktu wewnętrznego kierownictwa w zakresie posługiwania się wzorcem świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach. Tym bardziej organ rentowy nie może żądać okazania takiego dokumentu przez pracownika (takW. M., Szczególne warunki pracy a dostęp do zabezpieczenia społecznego,(...)z 2005 r., nr 9, poz. 21).
Stąd dla określenia, czy praca była wykonywana przez ubezpieczoną w warunkach szczególnych podstawowe znaczenie mogą mieć jedynie wykazy zawarte w załączniku dorozporządzenia z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
W tym zaś kontekście nie budzi wątpliwości Sądu, że rodzaj wykonywanej w spornym okresie przez odwołującą się pracy został określony zgodnie z wykazem A działem XIV poz.16 wskazanego rozporządzenia. Fakt wykonywania takiej pracy potwierdziła zresztą i sama ubezpieczona, która w złożonych zeznaniach opisała swoje obowiązki w owym czasie. Opis ów nie pozostawia wątpliwości, że niewątpliwie pracowała ona przy naprawach pojazdów szynowych wyłącznie w kanałach., a co za tym idzie, że pracowała w czasie wskazanym w świadectwie w warunkach szczególnych.
Reasumując, koniecznym było uznanie, iż w okresie od 1 października 1998 roku do 31 grudnia 1998 roku ubezpieczona pracowała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych, a więc – w konsekwencji - że legitymuje się ona okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych łącznie przekraczającym 15 lat.
Niezależnie od powyższego, na dzień wydania spornej decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS., brak było jednak podstaw do przyznania ubezpieczonej prawa do emerytury.
Zgodnie bowiem z regulacją przywołanego na wstępie przepisu art. 184 ust. 2 ustawy emerytalnej, poza posiadaniem określonego stażu pracy (zarówno „zwykłego”, jak i w szczególnych warunkach) oraz osiągnięciem wskazanego wieku, konieczne było spełnienie przez ubezpieczoną o także dalszych warunków w tym rozwiązania stosunku pracy. Oba te wymogi powinny przy tym zostać spełnione najpóźniej w dniu wydania zaskarżonej decyzji, podczas gdy w dacie tej ubezpieczona pozostawała w stosunku pracy(...) Sp. z o.o.wS..
Mając na uwadze powyższe, koniecznym stało się oddalenie odwołania, o czym orzeczono na podstawieart. 47714§1 k.p.c.w punkcie I sentencji.
Zważyć jednak należy, iż zgodnie z przepisemart. 316 § 1 k.p.c.po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejące w chwili zamknięcia rozprawy. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że wart. 316 § 1 k.p.c.chodzi o zasady dotyczące czasu orzekania, które mają za zadanie określenie momentu właściwego dla oceny stanu sprawy przez sąd przy wydaniu wyroku (zasada aktualności), stan sprawy może bowiem w toku procesu ulegać zmianom. "Stanem rzeczy" w rozumieniu tego przepisu są zarówno okoliczności faktyczne sprawy jak i przepisy prawa, na podstawie których ma być wydane rozstrzygnięcie (ich zmiana pomiędzy wytoczeniem powództwa lub złożeniem odwołania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych a zamknięciem rozprawy). Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. Przepis art. 184 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS z dniem 1 stycznia 2013 roku został znowelizowany i aktualnie warunkiem przyznania emerytury wcześniejszej na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej nie jest już konieczność rozwiązania stosunku pracy (vide art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. poz. 637). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż z dniem 1 stycznia 2013 roku przeszkoda w nabyciu przez ubezpieczoną prawa do emerytury w postaci kontynuowania zatrudnienia w(...) Sp. z o.o.wS.przestała istnieć. W związku z powyższym, wobec nieudokumentowania przez ubezpieczoną faktu i daty rozwiązania stosunku pracy, wnioskowane świadczenie należało przyznać z dniem 1 stycznia 2013 roku.
W tym stanie rzeczy, na podstawie,art. 47714§ 2 k.p.c., Sąd zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury od dnia 1 stycznia 2013 roku ( punkt II wyroku).
W punkcie III wyroku Sąd rozstrzygnął o kosztach postępowania, odstępując od obciążania kosztami zastępstwa procesowego.
Zgodnie z treścią przepisuart. 98 kodeksu postępowania cywilnego(k.p.c.), strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Przy czym, zgodnie z treściąart. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepisykodeksu postępowania cywilnegostatuują tym samym zasadę, że wprawdzie wynik procesu z reguły decyduje o obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, niemniej nie jest to obowiązek nieograniczony i podlega ocenie z punktu widzenia zasad słuszności.
Kodeks nie konkretyzuje pojęcia "wypadków szczególnie uzasadnionych", pozostawiając ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi (por. m.in. postanowienie SN z dnia 20 grudnia 1973 roku, II CZ 210/73, Lex, nr 7366). Zastosowanie przez sądart. 102 k.p.cpowinno być oceniane w całokształcie okoliczności, które by uzasadniały odstępstwo od podstawowych zasad decydujących o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu. Do kręgu tych okoliczności należy zaliczyć zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i fakty leżące na zewnątrz procesu zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej (por. postanowienie SN z dnia 14 stycznia 1974 roku, sygn. akt II CZ 223/73, LEX nr 7379). Do wypadków szczególnie uzasadnionych w rozumieniuart. 102 k.p.c.można także zaliczyć sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu sądu (por. postanowienie SN z dnia 1 września 1973 roku, sygn. akt I CZ 122/73, OSNC 1974/98). Okoliczności te powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego.
Na kanwie powyższych rozważań w ocenie Sądu Okręgowego, w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek pozwalający na nieobciążanie powódki kosztami pozwanej. Powołany przepis, stanowiący wyłom w zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu, nakazuje Sądowi brać pod uwagę zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i będące niejako „na zewnątrz” procesu, których ocena powinna następować z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego.
W tym kontekście wskazać należy, iż powódka, wnosząc o przyznanie jej prawa do emerytury dysponowała dwoma świadectwami wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Pierwsze z nich dotyczyło okresu zatrudnienia ubezpieczonej na stanowisku elektromonter urządzeń i aparatury trakcji elektrycznej w okresach od 9 listopada 1982 roku do 16 grudnia 1987 oraz od 20 grudnia 1987 roku do 30 września 1998 rok, drugie zaś dotyczyło okresu zatrudnienia od 1 października 1998 roku do 31 grudnia 1998 roku, kiedy to ubezpieczona pracowała na stanowisku elektromontera taboru szynowego. Skoro zaś organ rentowy zaliczył do stażu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach okresy zatrudnienia ubezpieczonej na stanowisku elektromontera urządzeń i aparatury trakcji elektrycznej, mimo że również i to stanowisko nie miało odzwierciedlenia w przepisach resortowych, ubezpieczona mogła pozostawać w słusznym przekonaniu, że sporny okres również podlega zaliczeniu do stażu pracy wykonywanej w szczególnych. Reasumując, powyższe w pełni usprawiedliwiało przekonanie powódki, że jej roszczenie jest zasadne i jako takie zasługuje na ochronę sądową.
W świetle powyższego, w ocenie Sądu, obciążanie powódki kosztami procesu pozwanej byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

SSO Aleksandra Mitros