Sąd Okręgowy w Rzeszowie
VI Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: VI Gz 239/13
Data wyroku: 2013-08-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Beata Hass-Kloc, Andrzej Borucki, Anna Harmata
Podstawa prawna: art. 70 kpc, art. 307 ksh

Sygn. akt VI Gz 239/13

POSTANOWIENIE
Dnia 30 sierpnia 2013r.

Sąd Okręgowy w Rzeszowie VI Wydział Gospodarczy
w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO Andrzej Borucki
Sędziowie:  SO Beata Hass- Kloc ( spr. )
SO Anna Harmata
Protokolant: st. sekretarz sądowy Joanna Kościak
po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2013r. w Rzeszowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa:J. K.,(...) s. c.wJ.
przeciwko:(...) S.A.Oddział w Polsce
o zapłatę
na skutek zażalenia powodów na postanowienie Sądu Rejonowego w PrzemyśluV Wydziału Gospodarczego z dnia 5 marca 2013r., sygn. akt V GNc 121/13;
w przedmiocie odrzucenia pozwu,
postanawia:

1
odrzucić zażalenie na pkt. I postanowienia Sądu Rejonowegow Przemyślu V Wydziału Gospodarczego z dnia 5 marca 2013r., sygn. akt V GNc 121/13;

2
oddalić zażalenie na pkt. II postanowienia Sądu Rejonowego w PrzemyśluV Wydziału Gospodarczego z dnia 5 marca 2013r., sygn. akt V GNc 121/13.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy Sąd Gospodarczyw Przemyślu uchylił nakaz zapłaty z dnia 7 lutego 2013r., sygn. akt VI GNc 121/13 ( pkt. I ) i odrzucił pozew ( pkt. II ).
W uzasadnieniu powyższego wskazał, że pozwany, jako oddział, nie posiada zdolności sądowej w rozumieniuart. 33 kcco pozwany podniósł w złozonych zarzutach od nakazu zapłaty wnosząc jednocześnie o odrzucenie pozwu w niniejszej sprawie.
We wniesionym na powyższe orzeczenie zażaleniu powodowie domagali się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji celem dalszego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania zażaleniowego.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucili naruszenieart. 4921§ 2 kpcw zw.zart. 70 § 1 kpcpolegającym na nie wezwaniu powodów do usunięcia brakóww zakresie zdolności sądowej pozwanego co skutkowało uchyleniem nakazu zapłaty oraz odrzuceniem pozwu, w sytuacji gdy usunięcie braków było możliwe w trybieart. 70 § 1 kpc, precyzując jednocześnie nazwę pozwanego jako(...) P- (...)
(...) SPÓŁKA AKCYJNAz siedzibą wM.,(...)za pomocą oddziału(...) Spółka AkcyjnaOddział w Polsce,W..
W uzasadnieniu powyższego skarżący podniósł, że Sąd Rejonowy nie wezwał go do usunięcia braku we wskazanym terminie, na co wskazuje powołany przez Sądart. 4921§ 2 kpc. Zdaniem skarżącego brak ten mógł być usunięty poprzez wezwanie powodów do uściślenia oznaczenia strony powodowej, czego powodowie dokonali już w zażaleniu. Skarżący nie zgodzili się także z interpretacją pozwanego, dotyczącąart. 5 pkt. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.
Sąd Okręgowy mając na uwadze powyższe zważył co następuje:
Zażalenie powodów wniesione na pkt. I zaskarżonego postanowienia podlegało odrzuceniu, o czym Sąd Okręgowy orzekł po myśliart. 373 kpcw zw. zart. 397 § 2 kpc. Na zaskarżone w tej części postanowienie zgodniez obowiązującym porządkiem prawnym nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. Zażalenie przysługuje, bowiem na postanowienia Sądu I instancjii zarządzenia przewodniczącego enumeratywnie wymienione wart. 394 § 1 kpc, a także w przypadkach przewidzianych w odrębnych przepisach. Ponadto zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienia sądu II instancji zostało uregulowane osobno wart. 3941kpc. Kwestię zażalenia na postanowienia sądu II instancji reguluje z kolei odrębnie przepisart. 3942kpc.
Orzeczenie w przedmiocie uchylenia z urzędu nakazu zapłaty nie mieści się w żadnej z w/w grup. Ponadto orzeczenie to nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie. To bowiem takie orzeczenia, które zamykają stronie drogę do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego, gdy jednocześnie po ich wydaniu sąd jest zwolniony z dalszego podejmowania czynności procesowych( por. uchwałę SN z dnia 24.11.1998r., III CZP 44/98, OSNC 1999/5/87 ).
W pozostałym zakresie zażalenie powodów zasługiwało na oddalenie.
Sąd Okręgowy nie podziela zarzutu skarżącego, iż Sąd I instancji był zobowiązany wezwać powodów do uzupełnienia braku zdolności sądowej pozwanego w trybieart. 70 kpc.
Z regulacji prawnej zawartej wart. 4921§ 2 kpcwynika druga podstawa uchylenia nakazu zapłaty z urzędu, a to ujawnienie okoliczności, że pozwanyw chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie zgodnie z przepisami kodeksu. W przepisie tym mowa jest o brakach dotyczących pozwanego, gdyż istnienie zdolności sądowej procesowej bądź organu powołanego do reprezentowania powoda powinno zostać zbadane przez sąd w trybieart. 202 zd. 3w zw. zart. 70 § 1 i 71 kpcna wstępnym etapie postępowania po wniesieniu pozwu, a przed wydaniem nakazu zapłaty. W przypadku pozwanego etap badania powyższych kwestii zwykle przesuwa się w czasie – niejako na późniejszy etap ( po wydaniu nakazuzapłaty ), gdyż na ogół dopiero wtedy braki te zostają ujawnione, przy próbie doręczenia nakazu zapłaty i odpisu pozwu. Braki w zakresie zdolności sądowej, o jakich mowa w komentowanym przepisie, muszą istnieć w chwili wniesienia pozwu. Jeżeli braki te są nieusuwalne lub nie zostały usunięte w terminie pozew podlega odrzuceniu( tak komentarz do art. 4921kpc pod red. M. Manowskiej, wydanie 1, Warszawa 2011, str. 1164 ).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że brak zdolności sądowej pozwanego istniał w chwili wniesienia pozwu i był brakiem nieusuwalnym. Należy tutaj zaznaczyć, że powodowie w pozwie wskazali wprost, iż stroną pozwaną jest oddział, wskazał także adres oddziału. Z dołączonych zaś do pozwu dokumentów w postaci faktur VAT wynika w sposób jednoznaczny, iż stroną jest oddział, a nie spółka mająca siedzibę w Grecji. Sąd Rejonowy dysponując tak przedłożonym materiałem dowodowym nie mógł mieć żadnych wątpliwości, co do oznaczenia strony pozwanej. Sąd podziela stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w postanowieniu z dnia 24 września 2004r., I CK 131/04, OSNC 2005/9/156, iż przesłanką warunkującą uzupełnienie braku w zakresie zdolności sądowej jest zachowanie tożsamości strony dotkniętej brakiem. Innymi słowy przepisart. 70 kpcwyklucza wyeliminowanie jednostki pierwotnie wskazanej, jako strona i wprowadzenie w to miejsce do procesu zupełnie innego podmiotu, mającego własną zdolność sądową.
W tym miejscu należy podkreślić, że wykracza poza ramy obowiązku Sądu, wynikającego zart. 5 kpc, informowanie strony powodowej o istnieniu właściwego podmiotu, mającego przymioty pozwalające na przeprowadzenie z jego udziałem ważnego procesu – zwłaszcza gdy ta strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika.
Nie zasługują na aprobatę zarzuty powodów dotyczące błędnej interpretacjiart. 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.
Zgodnie zart. 64 kpczdolność sądową ma każda osoba fizyczna i prawna, a także jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną lub organizacja społeczna dopuszczona do działania na podstawie obowiązujących przepisów, choćby nie posiadała osobowości prawnej.
Stosownie do treściart. 307 kshspółki akcyjne mające siedzibę za granicą mogą tworzyć oddziały lub przedstawicielstwa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a warunki ich tworzenia określa odrębna ustawa. Odrębną ustawąw tym przedmiocie jestustawa z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej( Dz. U. 2010 nr 220 poz.1447 z późn. zm. – dalej usdg ) Zgodnie zart. 85 ust. 1usdg dla wykonywania działalności gospodarczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przedsiębiorcy zagraniczni, mogą na zasadzie wzajemności, o ile ratyfikowane umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej, tworzyć oddziały z siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwane dalej „oddziałami”.
Przedsiębiorca zagraniczny tworzący oddział może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie przedmiotu działalności przedsiębiorcy zagranicznego (art. 86 usdg). Oddziały te są wpisywane do Krajowego Rejestru Sądowego.
Powyższe jednak nie wystarcza, aby stwierdzić, że oddział przedsiębiorcy zagranicznego ma zdolność prawną, czy też przymiot osoby prawnej.
Oddział spółki definiowany jest w art. 5 pkt. 4 ustawyusdg, jako wyodrębniona i samodzielna organizacyjnie część działalności gospodarczej, wykonywana przez przedsiębiorcę poza siedzibą przedsiębiorcy lub głównym miejscem wykonywania działalności.
Tak rozumiany oddział nie ma osobowości prawnej, jest wyodrębnioną jedynie w oparciu o kryterium lokalizacji częścią działalności gospodarczej przedsiębiorcy. Nie ulega wątpliwości, że podmiotem prawa jest wyłącznie przedsiębiorca, w tym zagraniczny, a oddział to tylko wyodrębniona organizacyjnie ( w mniejszym lub większym stopniu ) część działalności gospodarczej i oznacza jedynie wyodrębnienie części majątku potrzebnego do jej prowadzenia oraz wyłonienie osób, których czynności składają się na działalność oddziału.
W literaturze przyjmuje się, że oddział przedsiębiorcy zagranicznego, chociaż wyodrębniony pod względem organizacyjnym, ekonomicznymi technicznym to nie posiada podmiotowości ( osobowości prawnej )w stosunkach gospodarczych i stroną w postępowaniu sądowym jest sam przedsiębiorca zagraniczny( zob. M. Sieradzka teza 1 komentarz do art. 85 usdg – LEX; M. Szydło „Charakter prawny oddziału przedsiębiorców zagranicznych” Glosa 2004.12.19 – teza 2 LEX, Emilia Wieczorek, Komentarz do art. 85 usdg, Andrzej Janiak, Komentarzu do art. 436kc ).
Sąd Okręgowy podziela stanowisko wyrażone przez:
-M. S. (1)w Komentarzu doart. 85 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, iż oddział przedsiębiorcy zagranicznego, to wyodrębniona pod względem organizacyjnym, ekonomicznym i technicznym, lecznie posiadająca podmiotowości (osobowości prawnej)w stosunkach gospodarczych – struktura organizacyjna,
-E. W.w Komentarzu doart. 85 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, iż oddział nie jest zatem częścią przedsiębiorcy, nawet zagranicznego, a częścią prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa (działalności gospodarczej). Tym bardziej oddział przedsiębiorcy zagranicznego nie posiada statusu przedsiębiorcy samodzielnego,
-A. J.w Komentarzu doart. 436kc, iż pomimo organizacyjnego, technicznego, kadrowego i finansowego wyodrębnienia oddział nie posiada odrębnej podmiotowości (osobowości, zdolności) prawnej. Podstawą aktywności oddziału jest zawsze osobowość (zdolność) prawna przedsiębiorcy. Nie mając własnej zdolności prawnej, zdolności sądowej, ani zdolności upadłościowej, oddział nie może być traktowany jako samodzielny przedsiębiorca,
-M. S. (2)w artykule, Glosa 2004.12.19 Charakter prawny oddziału przedsiębiorców zagranicznych teza 2 - iż stroną w postępowaniu przed Sądem (tak jak w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych) jest sam przedsiębiorca zagraniczny, będący punktem odniesienia do wszelkich związanych z tym praw i obowiązków.
Należy również podkreślić ,że kwestia zdolności sądowej pozwanego jest kwestią podstawową, badaną z urzędu, zważywszy na istotność sankcji związanych z brakiem tej zdolności ukształtowanej w treściart. 379 kpcjako nieważność postępowania. Stąd też okoliczność ta nie może budzić żadnych wątpliwości, nie podlega do interpretacjom, ani też domniemaniom w zakresie nieprecyzyjnego sformułowania strony pozwanej.
Jeszcze raz należy wskazać, że z pozwu oraz załączonych dokumentów wynika, iż powodowie pozywają oddział w Polsce przedsiębiorstwa zagranicznego. Nie wynika i nie sposób wywieść, iż oddział ten wskazany jest jedynie jako adres, miejsce do doręczeń, podstawa właściwości.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Okręgowy, na mocyart. 385 kpcw zw. zart. 397 § 2 kpcoddalił zażalenie powodów napkt. IIorzeczenia jako oczywiście bezzasadne.

Zarządzenie:1. odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczyć pełn. obu stron;
2. po nadejściu zwrotnych potwierdzeń odbioru akta sprawy zwrócić Sądowi Rejonowemu Sądowi Gospodarczemu w Przemyślu.