Sąd Apelacyjny w Katowicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 965/12
Data wyroku: 2013-02-01 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Wołczańska, Ewa Jastrzębska, Joanna Skwara-Kałwa
Słowa kluczowe: Bezumowne Korzystanie
Podstawa prawna: art. 224 § 1 k.c.

Sygn. akt I ACa 965/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 1 lutego 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Ewa Jastrzębska

Sędziowie :

SA Małgorzata Wołczańska
SA Joanna Skwara-Kałwa (spr.)

Protokolant :

Justyna Wnuk

po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2013 r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwaZ. Ś.
przeciwkoS. L. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt II C 182/11

1
oddala apelację;

2
nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego;

3
przyznaje na rzecz radcy prawnegoK. J.od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Katowicach wynagrodzenie w kwocie 6642 (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa) złote, w tym 1242 złote podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I ACa 965/12

UZASADNIENIE
PowódZ. Ś.wniósł o zasądzenie na rzeczL. L. (1)odS. L. (1)kwoty 87 300 zł z ustawowymi odsetkami oraz kosztów procesu. Powód wskazał, że jest bratem zaginionejL. L. (1)i został ustalony kuratorem do zarządu jej majątkiem, pozwany zaś mieszka na nieruchomości, która jest wyłączną własnościąL. L. (1), a od dnia 23 czerwca 2000 roku jest w niej zameldowany. Pozwany pomimo zamieszkiwania w nieruchomości nie płaci czynszu, podatków i innych wydatków związanych z tą nieruchomością, nie ponosi również kosztów napraw i remontów oraz odmawia w partycypowaniu kosztów związanych z utrzymaniem spornej nieruchomości.
PozwanyS. L. (1)wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda kosztów procesu. Pozwany wskazał, iż w dniu 5 września 1986 roku zawarł zL. L. (1)związek małżeński i w 1996 r. zamieszkali oni w wybudowanym wspólnie domu na nieruchomości stanowiącej wyłączną własnośćL. L. (1), położonej wK.(...)przyulicy (...). W dniu 29 stycznia 1999 rokuL. L. (1)wyszła z domu i do niego już nigdy nie powróciła, a jej los nie jest dotąd znany. Pozwany przyznał, że powód został ustanowiony kuratorem do zarządu majątkiemL. L. (1), wobec czego przejął on od pozwanego regulowanie należności z tytułu podatku od nieruchomości za sporną posesję. Pozwany podał, że ponosił on wszystkie koszty wykończenia domu, odnowienia wnętrz, modernizacji i napraw; w dacie zaginięcia żony był zameldowany w mieszkaniu przyulicy (...)wK., stanowiącym własnośćL. L. (1)a po zaginięciu żony ukończył budowę domu według ustalonego wspólnie planu oraz stale w tym domu zamieszkuje, czyniąc starania o zachowanie go w stanie nienaruszonym. Podniósł że posiada rodzinno prawny tytuł do korzystania z domu i nie jest zobowiązany do płacenia powodowi czynszu.
Wyrokiem z dnia 27 września 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo oraz nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. Apelację od tego wyroku wniósł powód.
Wyrokiem z dnia 24 lutego 2011 r. Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wskazał, iż Sąd I instancji nie wyjaśnił w dostateczny sposób jakie w istocie żądania zgłosił powód. Sąd Apelacyjny wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy wyjaśni czy i w jaki sposób zakończyła się sprawa o uznanieL. L. (1)za zmarłą i z jaką datą. Chwila śmierci ma bowiem podstawowe znaczenie dla ukształtowania sytuacji prawnych, w których uczestniczyłaL. L. (1), w szczególności decyduje o chwili ustania małżeństwa oraz o powstaniu i kształcie praw do spadku. Wskazano dalej by Sąd Okręgowy ocenił czy i jaki wpływ okoliczność ta może mieć dla legitymacji czynnej powoda. Okoliczność ta może też mieć wpływ na ocenę uprawnień pozwanego do zajmowania nieruchomości.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, powód sprecyzował, że domaga się zasądzenia od pozwanego łącznej kwoty 240 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od tej kwoty od dnia wniesienia pozwu oraz zasądzenia kosztów procesu. W uzasadnieniu powód wskazał, iż sytuacja prawna w sprawie uległa zmianie na skutek wydania przez Sąd RejonowyK.-(...)postanowienia z dnia 9 grudnia 2010 r. o uznaniuL. L. (1)za zmarłą z dniem 31 grudnia 1999 r. Postanowieniem z dnia 5 maja 2011 roku powód został uznany za spadkobiercę ustawowego majątku uznanej za zmarłąL. L. (1), stąd wskazał, że na dochodzoną przez niego kwotę składa się: połowa kwoty tj. 222 000 zł z wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwanego z nieruchomości w okresie od 1 kwietnia 2000 r. do 31 marca 2010 r. oraz kwota 18 000 zł kosztów administracji i zarządu całym majątkiem spadkowymL. L. (1)w okresie od 1 kwietnia 2000 roku do 31 marca 2010 r. W dalszym postępowaniu powód rozszerzył żądanie pozwu do kwoty 273 300 zł wraz z ustawowymi odsetkami od tej kwoty od dnia wniesienia pozwu, przy czym na dochodzoną kwotę składa się wynagrodzenie za korzystanie przez pozwanego z nieruchomości ponad jego udział, w okresie od 1 kwietnia 2000 r. do 31 października 2011 r. w kwocie 255 300 zł. oraz kwota 18.000 zł tytułem zwrotu kosztów administracji i zarządu całym majątkiem zaginionejL. L. (1)w okresie dziesięciu lat poczynając od dnia 1 kwietnia 2000 r. po 150 zł miesięcznie, gdyż jako kurator nie pobierał za sprawowanie tej funkcji wynagrodzenia. Powód wskazał, iż nie miał możliwości korzystania z przysługującej mu połowy majątku spadkowego poL. L. (1)z uwagi na negatywne zachowanie pozwanego.
Zaskarżonym wyrokiem wydanym w dniu 20 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo, zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 9 917 zł tytułem kosztów procesu i oddalił wniosek pełnomocnika powoda o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
Wyrok ten Sąd Okręgowy oparł na następujących istotnych ustaleniach:
Powód to bratL. L. (1). W dniu 29 stycznia 1999 r.L. L. (1)zaginęła. Powód orzeczeniem sądu został ustanowiony dla nieobecnejL. L. (1)kuratorem do zarządu jej majątkiem, w tym do załatwiania wszelkich spraw związanych z działalnością gospodarczą. Powód po tym już zaginęłaL. L., zameldował pozwanego w nieruchomości położonej wK.przyul. (...). Pozwany zamieszkiwał w tej nieruchomości do dnia 31 października 2011 r. Okoliczności te były bezsporne.
Pozwany przed zaginięciemL. L.. jak i po jej zaginięciu zamieszkiwał w nieruchomości. W nieruchomości, w jakiś czas później, po zaginięciuS. L., przebywała równieżM. N.z dzieckiem, którego ojcem jest pozwany.

W okresie od 15 listopada 2000 r. do 31 grudnia 2010 r. powód wypełniał swoje obowiązki kuratora dla nieobecnejL. L. (1), przedstawiał sprawozdania i rachunki z zarządu majątkiemL. L. (1). Otrzymał też na mocy postanowień Sądu wynagrodzenie za sprawowanie funkcji kuratora w kwotach 2 000 zł i 750 zł, choć pierwotnie złożył oświadczenie, że nie będzie ubiegał się z tego tytułu o wynagrodzenie.
Powód wystąpił przeciwko pozwanemu o zapłatę kwoty 4434,11 zł tytułem zwrotu poniesionych przez niego wydatków i kosztów związanych z utrzymaniem majątku należącego doL. L. (1). Wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia z dnia 13 grudnia 2011 r. zasądzono od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1 837,19zł. z odsetkami w wysokości ustawowej od dnia 26 listopada 2010 r. a w pozostałym zakresie powództwo oddalono.
Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2010 r. sygn. II Ns 646/10 Sąd Rejonowy(...)wK.uznał za zmarłąL. L. (1), ustalając dzień jej śmierci na 31 grudnia 1999 r.
Postanowieniem z dnia 5 maja 2011 r. Sąd Rejonowy(...)wK.stwierdził, że spadek poL. L. (1)nabyli: jej mążS. L. (1)oraz bratZ. S.po ½ każdy z nich.
Mając na uwadze te ustalenia wskazał Sąd Okręgowy, że pozwany przez czas od dnia 1 kwietnia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2010 r., kiedy to stało się prawomocne postanowienie o uznaniu za zmarłąL. L. (1), był posiadaczem nieruchomości w dobrej wierze. Za życiaL. L. (1)ukształtowało się uprawnienie pozwanego do zamieszkiwania w nieruchomości na zasadzie użyczenia, pozwany pozostawał w usprawiedliwionym przeświadczeniu, że przysługuje mu prawo do korzystania z całej nieruchomości. Dalej przyjąć należy, że pozwanemu przysługiwało prawo do zamieszkiwania w tej nieruchomości stosownie doart. 281k.r.o., a za okres przed wejściem w życie tego przepisu, na podstawieart. 23 i 27 k.r.o.Zatem powód nie może domagać się od pozwanego wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości. W sprawie istotne znaczenie, zdaniem Sądu I instancji ma tez to, że i pozwany nabył poL. L. (1)spadek w ½ a z przepisów o współwłasności nie wynika aby współwłaściciel miał prawo do korzystania z takiej części wspólnej rzeczy, która odpowiada wielkości jego udziału. Dlatego roszczenie powoda co do kwoty 255 300 zł należało oddalić.

W ocenie Sądu Okręgowego nie miało też podstaw żądanie zasądzenia kwoty 18 000 zł z tytułu kosztów zarządu, skoro wynagrodzenie przyznaje kuratorowi organ, który go ustanowił, przy czym takie wynagrodzenie powód otrzymał.

Powód, we wniesionej apelacji zaskarżył ten wyrok w całości i zarzucił:

-

naruszenie przez Sąd prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie , a mianowicieart. 224 § 1 k.c.poprzez przyjęcie, że pozwanyS. L. (1)był samoistnym posiadaczem w dobrej wierze, gdy tymczasem materiał dowodowy zebrany w sprawie całkowicie przeczy takiemu ustaleniu

-

naruszenie przepisuartykułu 28(l)k.r.o.z uwagi na nie uwzględnienie przez Sąd zmienionej sytuacji prawnej zaistniałej w wyniku wydania postanowienia z dnia 9 grudnia 2010 r. - sygn. akt: II Ns 646/10/Z Sądu Rejonowego(...)wK.- uznającegoL. L. (1)z domuŚ.za zmarłą ustalając dzień jej śmierci na 31 grudnia 1999 r. co skutkuje ustaniem więzi małżeńskiej i zaprzecza istnienia tytułu rodzinno-prawnegoS. L. (1)przywoływanego przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyrok

naruszenie przepisuart.206 k.c., poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że przepisart.206 k.c.nie uprawnia współwłaścicieli do korzystania z rzeczy wspólnej w granicach udziału, przy czym Sąd zupełnie pominął przepisart.207 k.c., który stanowi, że pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów

naruszenie przepisuart. 179 § 1 k.r.o.poprzez błędne przyjęcie, że pozwany nie jest obowiązany do pokrywania wynagrodzenia dla powoda za pełnioną przez niego funkcję kuratora dla nieobecnejL. L. (1)

- naruszenie przepisuart. 328 k.p.c.ponieważ uzasadnienie wyroku nie
zawiera wszystkich elementów przewidzianychart. 328 § 2 k.p.c.sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, a mianowicie poprzez pominięcie dopuszczonych dowodów w sprawie
      -sprawozdań kuratora składanych do Sądu Rodzinnego wK.oraz postanowień tegoż Sądu, zatwierdzających wspomniane sprawozdania Kuratora na posiedzeniach jawnych , w których uczestniczył pozwanyS. L. (1)i nie wnosił na te postanowienia i sprawozdania zażaleń, oraz zeznań świadkówK. N.,A. F.,S. F.orazJ. T., a także zeznań powodaZ. Ś., z których jednoznacznie wynika, że pozwanyS. L. (1)nie był samoistnym posiadaczem w dobrej wierze nieruchomości przyul. (...)wK.będącej odrębną własnościąL. L. (1)

-

błędną ocena dowodów dokonaną przez Sąd Okręgowy poprzez nie przystającą do faktów i , dowodów zebranych w sprawie dowolną ocenę - co skutkuje naruszaart. 233 k.p.c.

błędne naliczenie kwoty 9 917 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika pozwanego pozostające w sprzeczności z obowiązującymi przepisami.

Wskazując na te zarzuty wniósł skarżący o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie żądania powoda względnie uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
W odpowiedzi na apelacje pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest nieuzasadniona a podniesione w niej zarzuty nie mogą odnieść zamierzonego skutku.
W pierwszej kolejności przyjąć należy, że ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy są prawidłowe i wyczerpujące, zatem Sąd Apelacyjny podziela je i przyjmuje je za własne. Co za tym idzie niezasadny jest zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.Zwrócić przy tym uwagę trzeba na to, że co prawda skarżący zarzuca poczynienie błędnych ustaleń faktycznych ale wiąże ten zarzut z przyjęciem przez Sąd, iż pozwany był posiadaczem nieruchomości w dobrej wierze, kwestia ta natomiast ma charakter prawny i wymieniony zarzut jest w istocie zarzutem naruszenia prawa materialnego, a toart. 224 § 1 k.c.Niezależnie od powyższego uznać należy, że okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia były bezsporne pomiędzy stronami. Nie było bowiem spornym, że pozwany wraz z małżonkąL. L. (1)zamieszkał w spornej nieruchomości położonej wK.przyulicy (...)stanowiącej jej własność w 1996 r., że w dniu 29 stycznia 1999 r.L. L. (1)wyszła z domu i zaginęła a mąż jej nadal tam mieszkał aż do dnia 1 listopada 2011 r. kiedy to z nieruchomości tej się wyprowadził. Poza sporem była także treść; postanowienia z dnia 9 grudnia 2010 r., którym uznano za zmarłąL. L. (1), ustalając datę jej śmierci na dzień 31 grudnia 1999 r. i postanowienia z dnia 5 maja 2011 r. którym stwierdzono, że spadek poL. L. (1)nabyli po połowie powód i pozwany. W świetle powyższych okoliczności powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie i zasadnie zostało ono przez Sąd Okręgowy oddalone na podstawie zart. 224 § 1 k.c.Tym samym zarzut naruszenia również tego przepisu uznać należało za bezzasadny. Zgodnie z powołanym przepisem samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy, zasadnie zatem przyjął Sąd Okręgowy, że obowiązku takiego względem powoda nie ma pozwany. Jak wskazał tenże Sąd pozwany pozostawał w dobrej wierze przez czas od dnia 1 kwietnia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2010 r., usprawiedliwione bowiem wówczas było jego przeświadczenie, że przysługuje mu prawo do korzystania z całej nieruchomości jako małżonkowi właścicielki. Wbrew nietrafnemu zarzutowi apelacji, zasadnie Sąd Okręgowy powołał się na regulację zawartą wart. 281k.r.o., zgodnie z którym jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu z małżonków, drugi z małżonków jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Przepis ten obowiązuje od dnia 20 stycznia 2005 r. jednakże w okresie wcześniejszym takie samo uprawnienie małżonka wywodzone było zart. 23 k.r.o.iart. 27 k.r.o.Nie budzi więc żadnych zastrzeżeń przyjęcie, że pozwany, który zamieszkiwał wraz z żoną w nieruchomości przez kilka lat przed jej zaginięciem zachował to prawo także po jej zaginięciu, do chwili uznania jej postanowieniem sądowym za zmarłą. Jest faktem, że postanowienie to wydane w dniu 9 grudnia 2010 r. stworzyło nowy stan prawny, nie można jednak abstrahować od tej okoliczności, że do daty jego prawomocności sytuacja prawna była inna i dlatego pozwany mógł skutecznie powoływać się na fakt pozostawania w związku małżeńskim zL. L. (1), co w tym wypadku wiązało się z prawem do korzystania z nieruchomości. Data śmierciL. L. (1)określona w wymienionym postanowieniu (31 grudnia 1999 r.),będąca wyrazem fikcji prawnej, nie wyklucza uznania, że pozwany jako małżonek właścicielki był posiadaczem nieruchomości w dobrej wierze do daty uprawomocnienia się tego postanowienia w dniu 31 grudnia 2010 r. Z tych zatem przyczyn roszczenie powoda o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwanego z nieruchomości położonej wK.przyulicy (...)za okres do dnia 31 grudnia 2010 r. nie zasługiwało na uwzględnienie, bez potrzeby rozważania wzajemnych relacji stron w świetle nowego stanu prawnego wywołanego uznaniemL. L. (1)za zmarłą i w konsekwencji nabyciem spadku po niej przez powoda i pozwanego po połowie.
Ponieważ ostatecznie powód objął swoim roszczeniem także okres po uprawomocnieniu się postanowienia o uznaniu za zmarłąL. L. (1), stwierdzić należy w tym kontekście, że niesłusznie zarzuca apelujący naruszenieart. 206 k.c.orazart. 207 k.c.Na podzielenie natomiast zasługuje stanowisko Sądu Okręgowego, według którego zart. 206 k.c.nie wynika by współwłaściciel miał prawo do korzystania tylko z takiej części rzeczy wspólnej, która odpowiada wielkości jego udziału. Skoro powód sformułował żądanie jednoznacznie, domagając się wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości to nie mógł mieć w sprawie zastosowaniaart. 207 k.c., regulujący kwestie udziału współwłaścicieli w pożytkach i wydatkach.
Nietrafnie także zarzucił skarżący naruszenieart. 179 § 1 k.r.o.ponieważ zasadnie Sąd Okręgowy uznał, iż zgodnie z treścią tego przepisu to organ państwowy, który ustanowił kuratora przyznaje mu na jego żądanie stosowne wynagrodzenie. Nie negując twierdzeń skarżącego, że wykonywał on obowiązki kuratora sumiennie, nie sposób zgodzić się z nim, że może on skutecznie domagać się wynagrodzenia od pozwanego.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymienione wart. 328 § 2 k.p.c.dlatego też zarzut naruszenia tego przepisu, jako oderwany od treści sporządzonego uzasadnienia, uznać trzeba za niesłuszny.
Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł jak w punkcie 1 sentencji.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono stosownie doart. 102 k.p.c., biorąc pod uwagę subiektywne poczucie krzywdy powoda, związane z wiele lat trwającym stanem niepewności co do losów siostry i ostatecznie uznaniem jej za zmarłą.
Wynagrodzenie dla pełnomocnika urzędu przyznano w oparciu o§ 2, § 6 pkt 7, § 12 ust.1 pkt 2 i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu– Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.