Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1369/13
Data wyroku: 2014-01-10 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Monika Kośka, Ewa Piątkowska-Bidas, Teresa Strojnowska
Słowa kluczowe: Dział Spadku
Podstawa prawna: art.685 kpc

Sygn. akt II Ca 1369/13

POSTANOWIENIE
Dnia 10 stycznia 2014 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:SSO Monika Kośka (spr.)
Sędziowie:SO Ewa Piątkowska-Bidas
SO Teresa Strojnowska
Protokolant: protokolant sądowy Iwona Cierpikowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2014 r. sprawy
z wnioskuJ. L.
z udziałemK. C.,A. S.,I. S.iW. S.
o dział spadku
na skutek apelacji wnioskodawczyni i uczestniczkiK. C.
od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego w Końskich
z dnia 15 lipca 2013 r., sygn. akt I Ns 806/12

postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie.

II Ca 1369/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem wstępnym z 15 VII 2013r Sąd Rejonowy w Końskich ustalił, że w skład spadku poR. S.iB. S.wchodzą: prawo własności nieruchomości o powierzchni łącznej 0,49 ha położonej w miejscowościB., gminaS., powiat(...)województwo(...), oznaczonej jako działki nr:(...)o pow. 0,2800 ha,(...)o pow. 0,2100 ha – dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Końskich prowadzona jest księga wieczysta nr Rep.KW (...), udział w wysokości 6/30 części w prawie własności nieruchomości o powierzchni łącznej 1,58 ha położonej w miejscowościB., gminaS., powiat(...), województwo(...), oznaczonej jako działki nr:(...)o pow.0,46ha,(...)o pow. 0,62 ha,(...)opow. 0,31ha,(...)o pow. 0,19ha – dla której tytuł prawny uregulowany został aktem własności ziemi nr(...)z dnia 12 listopada 1974 r. wydanym przez Naczelnika Powiatu wK.– nie mającej założonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów; prawo własności nieruchomości położonej w miejscowościM., gminaK., powiat(...), województwo(...), oznaczonej jako działka nr(...)o pow.0,10ha – dla której tytuł prawny uregulowany został aktem własności ziemi nr(...)z dnia 13 kwietnia 1976 r. wydanym przez Naczelnika Miasta i Gminy wK.– nie mającej założonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów; posiadanie nieruchomości o powierzchni łącznej 0,21 ha położonej w miejscowościD., gminaS., powiat(...), województwo(...), oznaczonej jako działki nr:(...)o pow. 0,11 ha,(...)o pow. 0,10ha.
Rozstrzygnięcie to Sąd oparł o następujące ustalenia:
Wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2012 r. wnioskodawczyniJ. L.(orazK. C.iI. S.) domagały się zniesienia współwłasności nieruchomości położonej w miejscowościB.o pow. 0,4900 ha, składającej się z działek nr(...)zabudowanej budynkiem mieszkalnym, a której współwłaścicielami sąJ. L.w 2/3części iA. S.w 1/3 części. W odpowiedzi na wniosek uczestnikA. S.podniósł zarzut, że sprawa jest sprawą o dział spadku i zniesienie współwłasności poR. S.orazB. S., po których spadek nabyli dzieciK. C.,A. S.iW. S.po 1/3 części. Na podstawie umowy darowizny z dnia 4 lipca 2012 r.K. C.iW. S.przekazali swoje udziały na rzeczJ. L.– w nieruchomości składającej się z działek nr(...). Ponadto uczestnik wniósł o ustalenie, że w skład spadku poR. S.iB. S.wchodzą nieruchomości położone w miejscowościB.oznaczone w ewidencji gruntów jako działki nr(...)o pow. 0,21 ha,(...)o pow. 0,28 ha, udział w wysokości 2/15 części we współwłasności działek położonych wB.oznaczonych numerami:(...)o pow. 0,46 ha,(...)o pow. 0,62 ha,(...)pow. 0,31 ha oraz(...)o pow. 0,19 ha.
W dniu 4 grudnia 2012 r.K. C.złożyła w Sądzie Rejonowym w Końskich wniosek stwierdzenie zasiedzenia z dniem 31rudnia 2007 r.: udziału 1/3 części należącego doA. S.w nieruchomości położonej wB., składającej się z działek nr(...), udziału w 1/15 części należącej doA. S.i udziału 1/15 części należącej doW. S.w nieruchomości o numerach działek:(...), nieruchomości o numerach działek:(...)i(...)udziału 1/3 części należącej doA. S.i 1/3 należącej doW. S.w nieruchomości o numerze działki:(...)– na skutek upływu czasu, przeszło 36 lat posiadania i użytkowania. Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2013 r. sygn. akt I Ns 1191/12 Sąd Rejonowy w Końskich zarządził połączenie tej sprawy ( o zasiedzenie) do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą toczącą się przed Sądem Rejonowym w Końskich z wnioskuJ. L.o zniesienie współwłasności. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2013 r. sąd Rejonowy w Końskich wyłączył do odrębnego rozpoznania wniosekK. C.o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności działek nr(...)(z uwagi na fakt, że stan prawny powyższych działek nie jest uregulowany, wobec czego krąg uczestników byłby szerszy niż sprawy o dział spadku).

R.iB. S.byli małżonkami. Z małżeństwa pochodziły dzieci, tj.:K. C.,W. S.iA. S..
Na podstawie Aktu Własności Ziemi nr(...)z dnia 12 marca 1976 r. wydanego przez Naczelnika Miasta i Gminy wS.,R. S.stała się właścicielem działek gruntu, oznaczonych numerami(...)o pow. 0,7300 ha położonych wB.. Aktualnie powierzchnia działki nr(...)wynosi 0,2800 ha, zaś działki(...)– 0,2100 ha. Działka nr(...)jest zabudowana. Posadowiony jest na niej budynek mieszkalny, w którym mieszkali małżonkowieR.iB. S., a aktualnie zamieszkujeK. C..
Na podstawie umowy pisemnej z dnia 27 listopada 1979 r.B. S.sprzedał działkę nr(...)pow. 0,2400 ha na rzeczRolniczej Spółdzielni (...)wG.z siedzibą wG..
Na podstawie Aktu Własności Ziemi nr(...)z dnia 12 listopada 1974 r. wydanego przez Powiatową Komisję przy Naczelniku Powiatu wK.:Z. K.w 2/30 części,A. G.w 5/30 części,H. M.w 5/30 części,F. R.w 6/30 części,K. C.w 6/30 części,R. S.w 6/30 części, stały się współwłaścicielami działek gruntu oznaczonych numerami(...)o pow. 1,6000 ha położonych wB.. Aktualnie działki(...)o pow. 1,6000 ha odpowiadają działkom(...)(pow. 0,4600 ha),(...)(pow. 0,6200 ha),(...)(pow. 0,3100 ha) i(...)(pow. 0,1900 ha) – o pow. łącznej 1,5800 ha.
Na podstawie Aktu Własności Ziemi nr(...)z dnia 13 kwietnia 1976 wydanego przez Naczelnika Miasta i Gminy wK.,R. S.stała się właścicielem działki gruntu oznaczonej numerem(...)o pow. 0,10 ha położonej wW.Gm.K.. Aktualnie działce nr(...)o pow. 0,1000 ha odpowiada działka nr(...)o pow. 0,1000 ha położona wM..
Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2002 r. w sprawie sygn. akt I Ns 363/02 (z wnioskuK. C.) Sąd Rejonowy w Końskich stwierdził, że:
-spadek poR. S.nabyli: mążB. S.w 1/4 części oraz dzieciA. S.,W. S.iK. C.po 1/4 części;
-spadek poB. S.nabyły dzieci:A. S.,W. S.iK. C.po 1/3 części,
-spadek poJ. C.nabyły: żonaK. C.w 1/2 części i córkaJ. L.w 1/2 części.
Na podstawie umowy darowizny z dnia 4 lipca 2012 r. sporządzonej przed notariuszemC. S.w kancelarii notarialnej wK.za nr Rep.(...)K. C.iW. S.darowali swoje udziały w działkach nr(...)położonych wB.,J. L., córceK. C..
J. L.jest właścicielką działek nr(...), które sąsiadują z działkami nr(...)tworząc całość gospodarczą.

MałżonkowieR.iB. S., w czasie trwania swojego małżeństwa użytkowali i korzystali z działek objętych postępowaniem. W szczególności, oboje pracowali do chwili śmierciR. S.w 1977 r. Ponadto zamieszkiwali w domu usytuowanym na działce nr(...)Z uwagi na wiek małżonków, w co raz to szerszym zakresie z nieruchomości rodziców zaczęła korzystać ich córkaK. C.. Po śmierciR. S.,B. S.użytkował działki już ograniczonym zakresie. Dodatkowo, kilka lat przed swoją śmiercią doznał wypadku, przecinając sobie rękę na pile tarczowej. W związku z powyższym ograniczył swoją aktywność, jednak aż do chwili swojej śmierci był samodzielny i mieszkał sam, korzystając okresowo z doraźnej pomocy córkiK. C.. W pracach polowych pomagał równieżJ. C.– mążK.. MałżonkowieC.mieli wóz oraz konia, które wykorzystywali w pracach polowych. Wspólne prace prowadzone były do lat 1983-1985, czyli jeszcze przez kilka lat po śmierciJ. C.. W kilka lat po śmieci mężaK. C.zaprzestała prac polowych.
K. C.początkowo nie interesowała się działkami zalesionymi. W związku z zachodzącymi przypadkami kradzieży drzewa uczestniczka ok. 10 lat temu zaczęła się nimi interesować. W roku 2011K. C.zleciła wycięcie części drzew z działek leśnych. Z wycinki pozyskano 23m3 oraz 35m3 drewna, o łącznej wartości ok. 8.000 zł.
UczestnicyW. S.iA. S.pomagali rodzicom do chwili, gdy wspólnie z nimi zamieszkiwali przed odbyciem służby wojskowej.W. S.został powołany do służby wojskowej w 1965 r. a następnie w 1968 r. ożenił się i przeprowadził do swojej żony. Do domu rodziców już nie powrócił i nie interesował się pozostałymi działkami.A. S.mieszkał z rodzicami do 1970 r. kiedy został powołany do służby wojskowej. W latach 1972 – 1977 (do śmierci matki) przyjeżdżał doB.dość często; nawet co tydzień. Pomagał matce w pracach polowych i przy gospodarstwie. Po śmierciR. S., uczestnikA. S.przyjeżdżał już rzadziej (2-3 razy do roku), natomiast w tym czasie żyjący jeszczeB. S.odwiedzał synaA.w jego miejscu zamieszkania. Przyjeżdżając doD.A. S.odwiedzał i zatrzymywał się u swojej siostryK. C.. Rodzeństwo pozostawało dobrych relacjach.
W latach dziewięćdziesiątychA. S.przeprowadzał prace remontowe dachu domu po rodzicach. Pomagał mu bratW. S..K. C.informowała brataA.zamiarze przeprowadzenia się do domu po rodzicach.
Po śmierci małżonkówS., sprawami urzędowymi dotyczącymi działek po rodzicach zajmowała sięK. C.. Dotyczy to w szczególności kwestii podatkowych związanych z własnością nieruchomości. Decyzje i nakazy płatnicze wystawiane były aż do roku 2006 naR. S.; od 2007 r. adresatem decyzji płatniczych byłaK. C.. Kwoty podatku uiszczane były przezK. C..
Działki nr:(...)o pow. 0,1100 ha i(...)o pow. 0,1000 ha położone wD., pozostawały w samoistnym posiadaniuR. S.. Nie posiadała ona jednak tytułu własności do tej nieruchomości.

W ocenie sądu, nie doszło do zasiedzenia przezK. C.udziałów we współwłasności wskazywanych przez nią nieruchomości.
W pierwsze| kolejności należy wyjaśnić kwestię wstępną. Podniesiony przez uczestnikaA. S.„zarzut”, że sprawa nie jest sprawą o zniesienie współwłasności, a istocie sprawą o dział spadku po małżonkachS., jest uzasadniony. W sytuacji, gdy tytuł prawny do rzeczy związany jest z instytucją spadkobrania, właściwym sposobem wyjścia ze współwłasności jest postępowanie o dział spadku.
RoszczenieK. C.o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie udziałów w prawie własności nieruchomości, mogło być rozpoznawane jedynie w niniejszej sprawie o dział spadku.
Zgodnie zart.684 k.p.c.skład i wartość spadku podlegającego podziałowi ustala sąd. Natomiast na podstawieart.685 k.p.c.w razie sporu o istnienie uprawnienia do żądania działu spadku, jak również w razie sporu między współspadkobiercami o to, czy pewien przedmiot należy do spadku, sąd spadku może wydać postanowienie wstępne. Spór, jaki zaistniał między uczestnikami związany z kwestią ewentualnego nabycia własności udziałów przez zasiedzenie jest najbardziej typowym sporem między współspadkobiercami. Zakresemart. 685 k.p.c.objęte są jednak jedynie te sprawy, gdy spór o zasiedzenie dotyczy wyłącznie kręgu spadkobierców. Inaczej jest w przypadku działek o nr:(...)i(...). Spadkodawcy – małżonkowieS.nie dysponowali tytułem własności do w/w działek, wobec czego sprawa o zasiedzenie musi toczyć się z udziałem właścicieli, a wiec osób spoza kręgu spadkobierców. Zostało natomiast wykazane, że działki nr(...)stanowiły przedmiot posiadaniaR. S.. Przy ustalaniu składu spadku uwzględnia się takie nieruchomości, których posiadaczem samoistnym był spadkodawca, mimo że jego tytuł własności nie został wykazany. Co do zasady dział spadku powinien obejmować przedmioty, które istniały w chwili otwarcia spadku, i które istnieją w chwili dokonywania działu.
Nie ulega wątpliwości, w świetle materiału dowodowego, żeK. C.była posiadaczem nieruchomości objętych żądaniem stwierdzenia zasiedzenia. Korzystała z tych działek jeszcze za życia małżonkówS., w ramach pomocy rodzicom, a następnie jako spadkobierczyni, a jednoocześnie sąsiadka gruntów odziedziczonych po rodzicach. Jest wszakże oczywistym, że nie była jedynym właścicielem nieruchomości, którymi dodatkowo byliA. S.iW. S.. Należy zauważyć, ze sposób korzystania z nieruchomości przez uczestniczkę, nie zmienił się po śmierciR. S.ani po śmierciB. S.. Wbrew odmiennej ocenieK. C., nie sposób było, w ocenie sądu, w stanie faktycznym sprawy, wskazać takiego momentu, który mógłby być początkowym okresem biegu terminu zasiedzenia. W szczególności nie jest nim data śmierciR. S.(7 sierpnia 1977 r.) już tylko z tego powodu, że żył wówczasB. S., który zamieszkiwał na jednej z działek i korzystał z pozostałych. Jeszcze za życiaB. S.nie zaszła żadna zmiana, która mogła stanowić dla otoczenia wyraźny sygnał o zamiarzeK. C., władania rzeczą wyłącznie dla siebie. W szczególności nie stanowi tego opłacanie podatków w imieniu pozostałych współwłaścicieli. Nawet, gdyby przyjąć za początek biegu terminu do zasiedzenia chwilę śmierciB. S.(27 lutego 1983 r.), to ma rację uczestnikA. S., gdy twierdzi, że zgłoszenie przez niego wniosku o dokonanie działu spadku, przerwało bieg terminu zasiedzenia.
Datą, która ewentualnie może stanowić początek biegu terminu do zasiedzenia (wobec działki(...)może być rok 2002, kiedyK. C.wprowadziła się do domu, w którym kiedyś mieszkali jej rodzice. Taki okres jest jednak niewystarczający do stwierdzenia nabycia własności przez zasiedzenie.
Nie sposób również odmówić racji uczestnikowiA. S., gdy wskazuje on na niespójność stanowiska uczestniczekJ. L.iK. C.. W pierwotnie złożonym wniosku o zniesienie współwłasności jako współwłaściciela wskazywałyA. S., by w kolejnym wniosku o stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie twierdzić, że utracił on własność na rzeczK. C., na skutek zasiedzenia.

Apelacje od postanowienia wniosłyJ. L.iK. C..

Obie wnioskodawczynie domagały się zmiany postanowienia i stwierdzenia, że opisane w nim nieruchomości nie wchodzą w skład spadku poR. S.iB. S., zarzucając błędy w ustaleniach faktycznych polegające na

1
przyjęciu, żeK. C.nie zamanifestowała woli władania nieruchomościami szczegółowo opisanymi w dyspozytywnej części postanowienia wyłącznie dla siebie, względem otoczenia oraz pozostałych współwłaścicieli nieruchomości po śmierci spadkodawczyniR. S., w sytuacji gdy materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie dowodzi, że uczestniczka poprzez zachowania polegające na wyłącznym użytkowaniu nieruchomości, w tym poprzez wybudowanie na działce nr(...)w miejscowościB.budynku gospodarczego służącego do przechowywania siana, wykonywaniu czynności związanych z regulowaniem płatności z tytułu podatku od nieruchomości, jak również sprawowaniu zarządu nad całością działek bez informowania pozostałych współwłaścicieli dała wyraźny sygnał władania rzeczą wyłącznie dla siebie;

2
przyjęciu, żeB. S.prowadził działalność związaną z gospodarką rolną oraz korzystał z działek objętych niniejszym postępowaniem jeszcze po śmierci żonyR. S.w 1977 r.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Obie apelacje są o tyle zasadne, że pozwoliły Sądowi odwoławczemu na uchylenie zaskarżonego postanowienia, niezależnie od zasadności podnoszonych zarzutów.

Zaskarżone postanowienie zapadło przedwcześnie.

Prawdą jest, że w myśl przepisuart. 685kpcw razie sporu o to, czy pewien przedmiot należy do spadku, sąd może wydać postanowienie wstępne. W zależności o stanu faktycznego sprawy może ono ustalać skład spadku albo rozstrzygać konkretne wnioski.
Sąd Rejonowy decydując się na postanowienie o treści sformułowanej w sentencji ustalił przedmioty majątkowe, które jego zdaniem wchodzą w skład spadków poR. S.iB. S.. Co oczywiste, w postanowieniu wymienione są przedmioty, które należały do spadków zarówno na dzień ich otwarcia, jak i na dzień wydania zaskarżonego postanowienia. Sentencja postanowienia w ogóle nie odnosi się do wnioskuK. C.o stwierdzenie zasiedzenia wszystkich przedmiotowych nieruchomości (lub udziałów w ich współwłasności). Jakkolwiek w uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy prowadzi rozważania dotyczące zasadności tego wniosku, jednak wywody uzasadnienia nie mogą zastąpić orzeczenia zamieszczonego w sentencji. Na skutek przyjętej redakcji postanowienia wstępnego Sąd Rejonowy ustalił aktualny na dzień orzekania skład obu spadków, nie rozstrzygając zasadności wniosku o zasiedzenie i w istocie zamykając drogę do orzeczenia w przedmiocie tego wniosku. W tym znaczeniu zaskarżone postanowienie, choć formalnie dopuszczalne zapadło przedwcześnie, gdyż jego wydanie winno być poprzedzone rozstrzygnięciem kwestii prejudycjalnej, to jest orzeczeniem w przedmiocie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia.
Dodatkowo co do działek o numerach(...)co do których spadkodawcy nie legitymowali się tytułem prawnym sąd stwierdził, że do spadków należy jedynie ich posiadanie. Tymczasem wniosek o stwierdzenie nabycia ich własności przez
K. C.został wyłączony do odrębnego rozpoznania i nie można wykluczyć, że zapadnie tam postanowienie stwierdzające, że to spadkodawcy nabyli własność przez zasiedzenie, a wówczas ta własność, a nie posiadanie wchodzić będzie w skład spadków, co pozostawałoby w sprzeczności z treścią zaskarżonego postanowienia.

Wobec powyższego Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie (art. 386§4kpc), gdyż jego ewentualne wydanie musi być poprzedzone rozstrzygnięciem wnioskuK. C.o stwierdzenie zasiedzenia.

SSO. M. Kośka SSO E. Piątkowska-Bidas SSO T. Strojnowska