Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 517/13
Data wyroku: 2013-12-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Jolanta Hawryszko, Zofia Rybicka-Szkibiel
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia Społeczne, Umowa O Dzieło
Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt. 4, art. 8 ust. 2a, art. 9 ust. 4b, art. 12 ust. 1 i art. 18 ust. 1 a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt III AUa 517/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 grudnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Urszula Iwanowska (spr.)

Sędziowie:

SSA Jolanta Hawryszko
SSA Zofia Rybicka - Szkibiel

Protokolant:

St. sekr. sąd. Elżbieta Kamińska

po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. w Szczecinie
sprawy(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
przy udziale zainteresowanejH. O.
o podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne
na skutek apelacji płatnika składek
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 9 maja 2013 r. sygn. akt VI U 3102/12

oddala apelację.

SSA Zofia Rybicka - Szkibiel SSA Urszula Iwanowska  SSA Jolanta Hawryszko

III A Ua 517/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 3 sierpnia 2011 r., nr(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.stwierdził, żeH. O.podlega ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składek(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.jednocześnie dokonując wymiaru składek należnych za okres od stycznia 2004 r. do lipca 2010 r.
Następnie decyzjami z dnia 9 sierpnia 2011 r., nr(...)oraz nr(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.dokonał wymiaru należnych składek zaH. O.na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Podstawą wydania takich decyzji stanowiły ustalenia postępowania kontrolnego przeprowadzonego u płatnika, na podstawie którego ZUS stwierdził, że na okres od 2 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2012 r. płatnik zawarł zH. O.umowę o dzieło, której przedmiotem było przygotowanie danych i sporządzenie listy płac, przygotowanie i przekaz elektroniczny do ZUS, archiwizacja dokumentów kadrowych. Jednocześnie ustalono, żeH. O.została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych przez płatnika składek(...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnościąjako pracownik. W konsekwencji organ rentowy uznał, że w świetleart. 8 ust 2a oraz art. 18 ust. 1 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychH. O.z tytułu zawartej umowy o dzieło z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, jest uważana za pracownika, wobec czego zarówno przychód uzyskany ze stosunku pracy jak i z umowy o dzieło, stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

W odwołaniach od wymienionych decyzji płatnik(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.wniosła o ich zmianę poprzez orzeczenie, żeH. O.nie podlega ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składek, a podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenia nie jest ustalana według zasad obowiązujących pracownika, oraz domagając się zasądzenia na rzecz płatnika składek kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Odwołujący zarzucił zaskarżonym decyzjom:
- naruszenieart. 8 ust. 2a, art. 18 ust. 1a, art. 20 ust. 1, art. 22 ust. 1 i art. 46w związku zart. 6 ust. 1 pkt 4w związku zart. 9 ust. 4a i ust. 4b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychw brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonanąart. 10 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. nr 121, poz. 1264), w sytuacji, gdyH. O.miała w dniu zawarcia umowy ustalone prawo do emerytury, a sporna w sprawie umowa o dzieło została zawarta w dniu 2 stycznia 2004 r., tj. przed nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń dokonanej ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r., która dopiero wprowadziła obowiązek oskładkowania umowy o dzieło zawartej przez osobę mającą ustalone prawo do emerytury za swoim pracodawcą po tej dacie,
- naruszenieart. 29 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy(Dz. U. nr 158, poz. 1121) w związku zart. 9b ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, który wszedł w życie z dniem 1 lipca 2009 r., poprzez uznanie, że spółka obowiązana jest do opłacenia składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych zaH. O.po dniu 1 lipca 2009 r., w sytuacji gdy w chwili wejścia w życie tego przepisuH. O.ukończyła już 55 lat, zatem obowiązek odprowadzania składek na FGŚP nie istniał.

W odpowiedzi na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie w całości, podtrzymując argumentację, jak w zaskarżonych decyzjach.

Wyrokiem z dnia 9 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 3 sierpnia 2011 r., nr(...), i ustalił, że w podstawie wymianu składek za okres od 2 stycznia 2004 r. do 30 czerwca 2004 r. nie uwzględnia się przychoduH. O.uzyskanego z tytułu umowy o dzieło z dnia 2 stycznia 2004 r. (punkt I), zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 9 sierpnia 2011 r. i ustalił, że od 1 lipca 2009 r. płatnik składek(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.nie ma obowiązku odprowadzania składek zaH. O.na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (punkt II), w pozostałym zakresie oddalił odwołania (punkt III) oraz zniósł wzajemnie między stronami koszty zastępstwa procesowego (punkt IV).

Powyższe orzeczenie Sąd Okręgowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.prowadzi działalność gospodarczą, której przedmiotem jest produkcja narzędzi.
W okresie od 17 lutego 2003 r. do 31 grudnia 2011 r.H. O.była zatrudniona w(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąna stanowisku specjalisty ds. kadrowo-płacowych.
Na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.z dnia 28 stycznia 1999 r.,H. O.nabyła prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, od dnia 1 grudnia 1998 r. do dnia 31 stycznia 2001 r. Kolejną decyzją z dnia 21 lutego 2001 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.przyznałH. O.prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności na stałe. Decyzją z dnia 25 marca 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.przyznałH. O.prawo do emerytury od dnia 1 lutego 2003 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.
Na podstawie umowy o dzieło nr(...)z dnia 2 stycznia 2004 r., zawartej pomiędzyH. O.i(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.reprezentowaną przezK. K.,H. O.zobowiązała się wykonać na zamówienie dzieło: przygotowanie danych i sporządzanie list płac, przygotowanie i przekaz elektroniczny do ZUS, archiwizacja dokumentów kadrowych, za wynagrodzeniem 700 zł miesięcznie. Strony zastrzegły, że rozpoczęcie dzieła nastąpi 2 stycznia 2004 r., natomiast zakończenie w dniu 31 grudnia 2012 r.
(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.nie uwzględnił przychoduH. O.uzyskanego z tytułu umowy o dzieło z dnia 2 stycznia 2004 r. w podstawie wymiaru składek za okres trwania umowy.

Na podstawie bezspornego stanu faktycznego orazart. 8 ust. 2a, art. 18 ust. 1a, art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(j. t. Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm.; powoływana dalej jako: ustawa systemowa) Sąd Okręgowy uwzględnił w części odwołania płatnika składek.
Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że zgodnie z obowiązującym w dacie zawarcia omawianej w sprawie umowy o dzieło z dnia 2 stycznia 2004 r. przepisem art. 9 ust. 4a ustawy systemowej, osoby o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym, jeśli jednocześnie nie pozostają w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 4b, zgodnie z którym osoby, o których mowa w ust. 4a, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli umowa agencyjna, umowa zlecenia lub inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, została zawarta z pracodawcą, z którym pozostają równocześnie w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonują pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostają w stosunku pracy. Innymi słowy, zawarcie przez osobę mającą ustalone prawo do emerytury lub renty umowy o dzieło nie powodowało obowiązku opłacania składek ani na ubezpieczenia społeczne, ani też na ubezpieczenia zdrowotne.
Następnie Sąd Okręgowy podkreślił, żeustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. nr 121, poz. 1264; powoływana dalej jako: ustawa zmieniająca) zmieniła treść art. 9 ust. 4b. Stosownie do treści art. 26 ustawy nowelizacyjnej, przedmiotowa zmiana weszła w życie w dniu 1 lipca 2004 r. Stosownie do treści art. 9 ust. 4b ustawy systemowej - w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r. - osoby, o których mowa w ust. 4a, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli umowa agencyjna, umowa zlecenia lub inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowa o dzieło, została zawarta z pracodawcą, z którym pozostają równocześnie w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonują pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostają w stosunku pracy. Sąd meriti podniósł, że z brzmienia przytoczonych przepisów wynika jednoznacznie, iż składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne zależne są od przychodów z umów o dzieło zawieranych przez pracowników posiadających prawo do emerytury lub renty z pracodawcami, z którymi pozostają w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takich umów prace wykonują na rzecz takich pracodawców. Powyższa zmiana polegała zatem na wprowadzeniu obowiązku ubezpieczenia społecznego także wówczas, gdy emeryt lub rencista zawierał z własnym pracodawcą umowę o dzieło. Wprowadzona zmiana przede wszystkim miała na celu zrównanie osób wykonujących na rzecz własnego pracodawcy umowy o dzieło. Dotychczas bowiem, jeżeli umowę o dzieło zawierano z własnym pracodawcą, to pracownik niebędący emerytem lub rencistą podlegał ubezpieczeniu obowiązkowo, jeżeli natomiast umowę o działo zawierał emeryt lub rencista, obowiązku takiego nie było.
Dalej Sąd Okręgowy wskazał, że w przedmiocie niniejszej sprawy kluczowym dla jej rozstrzygnięcia było to, czy do oceny zasadności nałożonego obowiązku odprowadzenia składek od przychodu uzyskanego z tytułu wykonywanej przez pracownika, będącego emerytem, na rzecz pracodawcy umowy o dzieło, należy zastosować przepis art. 9 ust. 4b w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2004 r. czy też aktualnie obowiązujący. Płatnik stanął bowiem na stanowisku, że w tym zakresie zastosowanie znajdzie omawiany przepis w brzmieniu obowiązującym jeszcze w dacie zawarcia umowy o dzieło, tj. przed zmiana wprowadzoną nowelizacją z dnia 20 kwietnia 2004 r. Natomiast płatnik podnosząc, że ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. nie zawierała przepisów przejściowych, wskazał, że w sytuacji, gdy prawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa regulacja prawa ma zastosowanie wyłącznie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, inne stanowisko prowadziłoby bowiem do naruszenia zasadylex retro non agit.
W odpowiedzi na powyższe, sąd pierwszej instancji podniósł, że jedną z podstawowych zasad konstytucyjnych w polskim porządku prawnym jest zasada niedziałania prawa wstecz (
    lex retro non agit). Zgodnie zart. 88 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, warunkiem wejścia w życie aktów normatywnych, także ustaw, jest ich ogłoszenie. Oznacza to, że tylko ustawa może ustanowić stosowanie przepisu wcześniejsze, niż dzień jego ogłoszenia. Zgodnie z ogólnymi zasadami wykładni prawa międzyczasowego, norma prawna nie działa wstecz, jeżeli na jej podstawie należy dokonywać kwalifikacji zdarzeń, które występują wciąż po jej wejściu w życie. Przy ustalaniu następstw prawnych zdarzeń, które miały miejsce pod rządami dawnych norm, ale trwają nadal w okresie, gdy nowa norma weszła już w życie należy - zgodnie z zasadą
    lex retro non agit- następstwa te określać na podstawie dawnych norm, jednak jedynie do czasu wejścia w życie norm nowych. Zatem, do zdarzeń prawnych (stosunków prawnych) trwałych, tj. o charakterze ciągłym, mających miejsce po wejściu w życie nowego prawa należy stosować bezpośrednio te nowe przepisy, choćby zdarzenia te trwały już w czasie obowiązywania przepisów poprzednich. Podkreślenia również wymaga okoliczność, że brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej niesie za sobą takie skutki, iż winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 listopada 2006 r., III Sa/Wa 2452/06, LEX nr 328643).
W świetle powyższego, zdaniem sądu meriti, nie sposób zgodzić się z płatnikiem jakoby wprowadzony z dniem 1 lipca 2004 r. obowiązek opłacania składek od umów o dzieło, miał zastosowanie włącznie do umów zawartych przez osobę mającą ustalone prawo do emerytury z własnym pracodawcą po dniu 1 lipca 2004 r. Biorąc jednak pod uwagę, że przed dniem 1 lipca 2004 r. nie było obowiązku odprowadzania składek od przychodu uzyskanego z tytułu wykonywanej przez pracownika, mającego ustalone prawo do emerytury, na rzecz pracodawcy umowy o dzieło, brak było podstaw do uwzględniania w podstawie wymiaru składek przychoduH. O.uzyskanego z tytułu umowy o dzieło za okres od 2 stycznia 2004 r. do 30 czerwca 2004 r.
Jednocześnie Sąd Okręgowy podniósł, że zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami osoby mające ustalone prawo do emerytury lub renty, które zawarły umowę o dzieło z pracodawcą, z którym pozostają w stosunku pracy, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu wykonywania tej umowy. Zasadę tę stosuje się także w przypadku, gdy na podstawie takiej umowy wykonywana jest praca na rzecz pracodawcy, z którym osoba mająca ustalone prawo do emerytury lub renty pozostaje w stosunku pracy. Tym samym przychód uzyskany przezH. O.z tytułu umowy o dzieło po dniu 1 lipca 2004 r. niewątpliwie należało uwzględnić w podstawie wymiaru składek mając na względzie również comiesięczną wymagalność roszczenia o składki. W powyższej sytuacji koniecznym stało się uznanie, że w przeważającym zakresie zaskarżone decyzje z dnia 3 sierpnia 2011 r., nr(...), oraz z dnia 9 sierpnia 2011 r., nr(...), odpowiadają prawu.
Mając powyższe na uwadze, sąd pierwszej instancji w punkcie I sentencji zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 3 sierpnia 2011 r., nr(...)i ustalił, że w podstawie wymiaru składek za okres od 2 stycznia 2004 r. do 30 czerwca 2004 r. nie uwzględnia się przychoduH. O.uzyskanego z tytułu umowy o działo z dnia 2 stycznia 2004 r., oddalając odwołania w pozostałym zakresie (punkt III sentencji).
Przechodząc do dalszej części rozważań, Sąd Okręgowy wskazał, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu była także decyzja z dnia 9 sierpnia 2011 r., nr(...), określająca kwotę należnych składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Przytaczając treśćart. 9 i art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy(Dz. U. nr 158, poz. 1121) sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko odwołującej się spółki, że uwadze organu rentowego uszło, iż zgodnie z treścią przepisu art. 9b ust. 2 powołanej ustawy pracodawca, o którym mowa wart. 9, nie opłaca składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników, którzy osiągnęli wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn. Zasada ta została wprowadzonaart. 18 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz zmianie niektórych innych ustaw(Dz. U. z 2009 r., nr 6, poz. 33). Natomiast przepis ten wszedł w życie z dniem 1 lipca 2009 r., stosownie do treści art. 40 pkt 2 ustawy nowelizacyjnej.
Tym samym sąd pierwszej instancji przyjął, że koniecznym było uznanie, iż od dnia 1 lipca 2009 r. płatnik składek(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąnie ma obowiązku odprowadzania składek zaH. O.na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, o czym orzekł w punkcie II sentencji wyroku.
O kosztach zastępstwa procesowego sąd pierwszej instancji orzekł na podstawieart. 100 k.p.c., uznając że strony w zbliżonym stopniu przegrały sprawę, a koszty profesjonalnego pełnomocnika jakie poniosła każda ze stron ustalone na podstawie§ 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. nr 163, poz. 1349) - są jednakowe.

Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie w punkcie III nie zgodził się płatnik składek(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwS., który działając przez pełnomocnika, w wywiedzionej apelacji zarzucił mu:
- naruszenie art. 8 ust. 2a, art. 18 ust. 1a, art. 6 ust. 1 pkt. 4 oraz art. i ust. 4a ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonanąart. 10 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustawpoprzez uznanie, że przepisy te nie znajdują zastosowania do umowy o dzieło zawartej zH. O.w dniu 2 stycznia 2004 r., a tym samym, że po dacie 30 czerwca 2004 r. z tytułu tej umowy zawartej z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, jest uważana za pracownika, wobec tego, zarówno przychód uzyskany ze stosunku pracy, jak i umowy o dzieło, stanowi podstawę wymiaru skałek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, w sytuacji, gdyH. O.miała w dniu zawarcia tej umowy ustalone prawo do emerytury (a wcześniej renty), a sporna w sprawie umowa o dzieło została zawarta w dniu 2 stycznia 2004 r., tj. przed nowelizacją ustawy systemowej dokonanej wyżej powołaną ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r., która dopiero wprowadziła obowiązek oskładkowania umowy o dzieło zawartej przez osobę mającą ustalone prawo do emerytury ze swoim pracodawcą po tej dacie.
Podnosząc powyższe apelujący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie, żeH. O.nie podlegała ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składek, a podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenia nie jest ustalana według zasad obowiązujących pracownika oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylnie wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skarżący między innymi podniósł, że sąd pierwszej instancji wyprowadził błędne wnioski z przytoczonych uregulowań prawnych obowiązujących do dnia 30 czerwca 2004 r. i od dnia 1 lipca 2004 r. w kwestii objęcia obowiązkiem odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne osób, będących emerytami, a zatrudnionych na podstawie umowy o pracę i umowy o dzieło u pracodawcy przed dniem 30 czerwca 2004 r. z tytułu zawartej umowy o dzieło. Zdaniem apelującego brak przepisów intertemporalnych w zakresie oskładakowania umów o dzieło zawartych z własnym pracodawcą przez emeryta w ustawie zmieniającej sprawia, że ustawa ta nie wywiera wpływu na stosunki prawne powstałe na podstawie umów zawartych przed jej wejściem w życie. Gdyby bowiem ustawodawca chciał uregulować tę kwestię odmiennie, to umieściłby w ustawie stosowane przepisy intertemporalne. Wydanie decyzji na podstawie nowych przepisów doprowadziłoby do sytuacji, w której zdarzenie mające miejsce w dniu 2 stycznia 2004 r. (dzień zawarcia umowy o dzieło z pracodawcą) poddane zostałoby reżimowi prawnemu obowiązującemu od dnia 1 lipca 2004 r. W ocenie skarżącego byłoby to nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym. Zatem w niniejszej sprawie – zdaniem płatnika – mamy do czynienia z dalszym działaniem ustawy dawnej, tj. w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą zmieniającą, albowiem nadal reguluje ona zaszłe po wejściu w życie ustawy nowej skutki zdarzenia prawnego, które nastąpiło przed wejściem w życie ustawy nowej. Apelujący zaznaczył, że w niniejszej sprawie przedmiotem prawnego wartościowania jest treść stosunku prawnego powstałego, czy też szerzej – sytuacja prawna powstała, przed uchyleniem ustawy dawnej. Istnienie tego stosunku prawnego o określonej treści obecnie jest skutkiem zdarzenia prawnego, które nastąpiło przed zmianą ustawy dawnej i ukształtowało tę treść.
Dalej apelujący wskazał, że nowa ustawa działa na przyszłość, co oznacza, że jest ona właściwa do oceny zaszłych po chwili jej wejścia w życie skutków zdarzenia prawnego, które nastąpiło po tej chwili i nie jest związane z powstałą przed tą chwilą sytuacją prawną. Z taką zaś sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje:

Apelacja płatnika okazała się nieuzasadniona.
Sąd Okręgowy prawidłowo powołał podstawy prawne rozstrzygnięcia dla bezspornego stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie. Sąd Apelacyjny zarówno ustalenia faktyczne, jak i rozważania prawne przytoczone przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w całości podziela i przyjmuje za własne nie widząc potrzeby ich ponownego szczegółowego przytaczania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98, OSNAP 1999/24/776 oraz z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 233/09, LEX nr 585720 i z dnia 24 września 2009 r., II PK 58/09, LEX nr 558303).
Kwestią sporną w niniejszej sprawie eksponowaną przez płatnika zarówno w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, jak i aktualnie w apelacji, jest wykładania przepisówustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a w szczególności jej art. 9 ust. 4b w związku z dokonaną jego zmianą z dniem 1 lipca 2004 r. na mocy ustawy zmieniającej z dnia 20 kwietnia 2004 r. Zdaniem skarżącego brak przepisów intertemporalnych w ustawie zmieniającej sprawia, że uregulowania w treści obowiązującej od dnia 1 lipca 2004 r. mogą być stosowane wyłącznie do umów o dzieło zawartych po tej dacie. Natomiast w niniejszej sprawie ocenie podlega umowa o dzieło zawarta w dniu 2 stycznia 2004 r. i wiążąca strony do dnia 31 grudnia 2011 r.
Brak przepisów intertemporalnych w ustawie wprowadzającej zmiany do dotychczas obowiązującego systemu prawnego był szczegółowo rozpatrywany przy okazji zmiany jaka została wprowadzona do ustawy systemowej z dniem 1 stycznia 2003 r. w zakresie zmiany terminu przedawnienia należności składkowych na podstawieustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustawy(Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.). Wówczas w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych i powszechnych (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08, Biul. Sąd. 2008/7/16 i LEX nr 396253 i z dnia 8 lipca 2008 r., I UZP 4/08, Biul. SN 2008/7/17 i LEX nr 396249; wyrok tego Sądu z dnia 5 kwietnia 2005 r., I UK 232/04, OSNP 2006/1-2/26 i z dnia 12 lipca 2007 r., I UK 37/07, OSNP 2008/17-18/266, LEX nr 447764; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2007 r., II GSK 338/06; z dnia 5 czerwca 2008 r., II FSK 505/07; z dnia 6 listopada 2008 r., II GSK 447/08) zajęto jednoznaczne stanowisko, że z faktu, że przepisy ustawy zmieniającej nie uregulowały kwestii intertemporalnych dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek, nie można wyprowadzać wniosku, że zmienione przepisy znajdują zastosowanie jedynie do "nowych zaległości", a przyjęcie odmiennego poglądu naruszałoby zasadę lex retro non agit (niedziałania wstecz ustawy). W wyroku z dnia 12 lipca 2007 r., I UK 37/07, Sąd Najwyższy przyjął, że dziesięcioletni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wprowadzony od dnia 1 stycznia 2003 r. odnosi się także do należności powstałych przed tym dniem i wówczas nieprzedawnionych. W orzeczeniu tym wyjaśniono ponadto, że prawo zmiany terminów przedawnienia jest domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego. W przywołanej wyżej uchwale Sądu Najwyższego II UZP 5/08, również uznano, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany wart. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychw brzmieniu nadanymustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustawznajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. Analogiczne wnioski zawarte zostały w uchwale tego Sądu z dnia 8 lipca 2008 r., I UZP 4/08.
Powyższe uzasadnia wniosek Sądu Okręgowego, że skutkiem zmiany brzmienia art. 9 ust. 4b ustawy systemowej z dniem 1 lipca 2004 r. jest objęcie obowiązkiem odprowadzenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne także wynagrodzenia z umowy o dzieło zawartej przed tym dniem, a kontynuowanej po dacie 30 czerwca 2004 r., przez pracownika będącego emerytem i dotychczasowego pracodawcę. Jak słusznie wskazał, sąd pierwszej instancji zmiana ta dotyczy kontynuowania umowy po dniu 30 czerwca 2004 r., a w takiej sytuacji nie można zarzucić naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz.
Reasumując należy więc stwierdzić, że w niniejszej sprawie do skutków umowy o dzieło zawartej w dniu 2 stycznia 2004 r., od dnia 1 lipca 2004 r. zastosowanie znajduje nowe prawo, a więc art. 9 ust. 4b w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zatem wynagrodzenie z umowy o dzieło zawartej w dniu 2 stycznia 2004 r. przez płatnika iH. O.od dnia 1 lipca 2004 r. stanowiło także podstawę oskładkownia w rozumieniu ustawy systemowej.

Z tych przyczyn, Sąd Apelacyjny uznał, że apelacja płatnika nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego też na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił ją w całości.

SSA Zofia Rybicka-Szkibiel SSA Urszula Iwanowska SSA Jolanta Hawryszko