Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1280/12
Data wyroku: 2013-05-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Alicja Podczaska, Bogumiła Burda, Ewa Preneta-Ambicka
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art.409 kpc,art. 401 ze zn. 1 kpc,art. 114 ust. 1 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt

III AUa 1280/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia21 maja 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Bogumiła Burda

Sędziowie:

SSA Alicja Podczaska (spr.)
SSO del. Ewa Preneta-Ambicka

Protokolant

sekr. sądowy Anna Kuźniar

po rozpoznaniu w dniu21 maja 2013 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuS. P.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad chorym dzieckiem
na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawczynię

od wyrokuSądu Okręgowego w Tarnobrzegu
z dnia13 listopada 2012 r.sygn. aktIII U 345/12

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu.
Sygn. akt III AUa 1280/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2009 r., sygn. akt III U 1061/09, Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu oddalił odwołanie wnioskodawczyni od decyzji ZUS Oddziału wR.z dnia(...)r., odmawiającejS. P.prawa do wcześniejszej emerytury, przyznanej w oparciu o przepisy rozporządzenia RM z dnia 15.05.1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi, wymagającymi stałej opieki.
W dniu 3 kwietnia 2012 r. do Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu wpłynęła skarga wnioskodawczyni o wznowienie – na podstawieart. 4011kpc– postępowania zakończonego powyższym wyrokiem. Skarżąca domagała się wznowienia postępowania i uchylenia wyroku z dnia 28 grudnia 2009 r. w całości.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że wznowienie postępowania w związku z wątpliwościami, co do wiarygodności treści zaświadczenia lekarskiego, dotyczącego stanu zdrowia dziecka, które dało podstawę do przyznania prawa do emerytury decyzją z dnia 9 listopada 1998 r. jest krzywdzące i niezgodne z zasadami współżycia społecznego.
Wyrokiem z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt K 5/11, Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zart. 2oraz zart. 67 Konstytucjiart. 114 ust. 1 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, na mocy którego organ rentowy wydał decyzję, pozbawiającą wnioskodawczyni prawa do emerytury z tytułu opieki nad chorym dzieckiem. Zatem wnioskodawczyni została bezpodstawnie – bo w oparciu o niekonstytucyjny przepis – pozbawiona prawa do należnego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę wnioskodawczyni o wznowienie postępowania organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podnosząc że w sprawie nie zachodzi ustawowa przesłanka wznowienia postępowania. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy wskazał, że ponowna ocena uprawnień wnioskodawczyni do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem w postępowaniu przed ZUS, jak i przed kontrolującym decyzję sądem nastąpiła w istocie na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zezwalającego na takie działanie po ujawnieniu nowych okoliczności lub przedstawieniu nowych dowodów.
Sąd ubezpieczeń społecznych jest sądem merytorycznym, badającym sprawę niejako od początku i niezależnie od utraty mocy prawnej przez przepis art. 114 ust. 1 a ustawy emerytalnej, dlatego orzekając obecnie w sprawie sąd nie może pominąć okoliczności dotyczących przebiegu leczenia i stanu zdrowia syna wnioskodawczyni ustalonych m. in. na podstawie opinii lekarza sądowego, wskazujących na istnienie przesłanek uzasadniających odmowę wnioskodawczyni prawa do emerytury. Gdyby zatem rozważać nawet ewentualność, że w sprawie zachodzi wskazywana przez wnioskodawczynię podstawa wznowienia postępowania sądowego, w ocenie organu rentowego nie ma ona wpływu na zasadność prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 28 grudnia 2009 r., III U 1061/09, gdyż rozstrzygnięcie to odpowiada prawu. Istotne znaczenie dla potwierdzenia zasadności zapadłego w sprawie wyroku. ma również charakter pobieranego przez wnioskodawczynię świadczenia, które nie jest stałe i nieutracalne, a ustanie jednej z niezbędnych przesłanek prawa powoduje jego ustanie.
Wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt III U 345/12 Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu oddalił skargę.
Sąd na podstawie dowodu z opinii biegłych z zakresu pulmonologii i psychologii ustalił, żeŁ. P.,ur. (...), cierpiał na alergiczny nieżyt nosa, nawracające infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych oraz na wadę wymowy, a jego stan zdrowia nie uzasadniał wcześniejszego przejścia matki na emeryturę. Dalej Sąd ustalił, że syn wnioskodawczyni ukończył technikum i obecnie pracuje zawodowo. W ocenie prawnej znalazło się stwierdzenie Sądu, żeart. 4011kpcutracił moc z dniem 4.11.2005 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.10.2004 r., jako niezgodny zart. 190 ust. 4w związku zart. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji.
W apelacji od powyższego wyroku wnioskodawczyni domagała się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów według norm przepisanych, zarzucając naruszenie prawa procesowego, a toart. 412 § 2 kpc, poprzez oddalenie skargi o wznowienie postępowania, zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 28 grudnia 2009 r., III U 1061/09, na skutek stwierdzenia, że uznanie wyrokiem TK z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt K 5/11 przepisu art. 114 ust. 1a za niekonstytucyjny, nie pozbawia organu rentowego narzędzia do weryfikacji świadczenia w oparciu o art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a także naruszenie prawa materialnego, a toart. 5 kcw zw. z art. 1 Protokołu nr 1 doKonwencji o ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościoraz art. 6 tej Konwencji, poprzez dopuszczenie do naruszającej zasady współżycia społecznego i zaufania jednostki do państwa, sytuacji braku pewności prawa.
W uzasadnieniu apelująca podniosła, że bezpodstawne jest stanowisko Sądu, że art. 114 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie stanowił samodzielnej podstawy do wznowienia postępowania, na skutek pojawienia się nowych faktów lub dowodów. Ponadto wnioskodawczyni powołała się na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z dnia 2 listopada 2012 r., w sprawie nr 15435/04P.przeciwko Polsce, w którym Trybunał przyznał odszkodowanie, oceniając negatywnie działalność organów rentowo – ubezpieczeniowych i regulację prawną dozwalającą odebranie emerytury przyznanej w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem bez jakiegokolwiek okresu przejściowego.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje :

Apelacja wnioskodawczyni jest uzasadniona , co skutkuje wydaniem orzeczenia kasatoryjnego przez Sąd drugiej instancji .
Przedmiotem postępowania przed Sądem Okręgowym była zasadność skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem SO w Tarnobrzegu z dnia 28 grudnia 2009 r. sygn. akt III U 1061/09 oddalającego odwołanieS. P.od decyzji ZUS z(...)
W decyzji tej organ rentowy na podstawie art. 114 ust 1 ustawy z 17 grudnia 1997 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2004 nr. 39 poz. 353 ze zm.) ponownie rozpoznał uprawnienie wnioskodawczyni do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki , uchylając własną decyzję z 9.11.1998 r. o przyznaniu emerytury .
Równocześnie ZUS wydał decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia od 1.10.2009 r.
W skardze o wznowienie postępowania określono podstawę prawną:art. 4011k. p. c.z powołaniem na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 lutego 2012 r. sygn. akt K 5/11 .
Sąd Okręgowy rozpoznał więc przedmiotową sprawę w trybie wznowieniowym przewidzianym wart. 4011k. p. c.W pierwszej kolejności winien więc sprawdzić , czy skarga z uwagi na wymogi formalne zart. 409 kpcjest dopuszczalna .Jeżeli tak , przeprowadzić postępowanie merytoryczne dotyczące zasadności skargi . Treśćart. 412 § 2 k. p. c.określa , jaki rodzaj orzeczeń sąd wydaje w zależności od wyniku przeprowadzonego postępowania w tym trybie .
Tymczasem Sąd Okręgowy z niezrozumiałych przyczyn powtarzając postępowanie dowodowe , jakie zostało już przez ten sąd przeprowadzone w roku 2009 wydał orzeczenie merytoryczne : oddalając skargę .
Treść uzasadnienia wyroku , wskazuje natomiast na brak możliwości rozpoznania skargi , a to z uwagi na niekonstytucyjność przepisu wskazanego jako podstawa prawna zgłoszonej skargi , a toart. 4011k. p. c.
Pomijając oczywistą wadliwość tego ostatniego stwierdzenia , Sąd Okręgowy sporządził uzasadnienie wyroku pozostające w oczywistej sprzeczności z treścią zawartego w nim rozstrzygnięcia . Dlatego w ocenie Sądu Apelacyjnego wyrok Sądu pierwszej instancji nie poddaje się kontroli instancyjnej . W tej sytuacji koniecznym stało się wydanie orzeczenia kasatoryjnego w trybieart. 386 § 4 k. p. c.
Sąd Okręgowy ponownie rozpoznając sprawę w pierwszej kolejności rozstrzygnie , czy z uwagi na wymóg spełnienia przesłanek formalnych zart. 409 k. p. c.skarga jest dopuszczalna .
W przypadku rozstrzygnięcia pozytywnego powyższej kwestii Sąd Okręgowy rozpozna merytorycznie skargę , co nie oznacza powtórzenia postępowania odwoławczego przeprowadzonego przez ten Sąd w roku 2009.
W istocie postępowanie Sądu będzie sprowadzało się do oceny , czy w sytuacji prawnej spowodowanej wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 28 lutego 2012 r. w sprawie K 5/11 , a więc po derogacji z systemu prawnego niekonstytucyjnego przepisu art. 114 ust 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS organ rentowy był uprawniony do wydania decyzji z 18.09.2009 r. – będącej przedmiotem sporu zakończonego wydaniem przez SO w Tarnobrzegu wyroku z dnia 28 grudnia 2009 r. sygn. akt III U 1061/09 .
Przy rozstrzygnięciu tej kwestii pomocnym jak się wydaje będzie pogląd SN wyrażony w uchwale 7 sędziów z 5 czerwca 2003 r. sygn. akt III UZP 5/03 ( publ. LEX nr 78493 ) , stwierdzającej , że odmienna ocena dowodów dołączonych do wniosku o emeryturę lub rentę przeprowadzona przez organ rentowy po uprawomocnieniu się decyzji przyznającej świadczenie nie jest okolicznością uzasadniającą wszczęcie z urzędu postępowania o ponowne ustalenie prawa do świadczeń .
W świetle tej uchwały nie jest dopuszczalne ponowne ustalenie prawa do świadczeń tylko z tej przyczyny , że organ rentowy w wyniku ponownej oceny dowodu uzna go za niewiarygodny , lub też budzący poważne wątpliwości , co do jego wiarygodności i przeprowadzi postępowanie dowodowe w celu ponownego sprawdzenia stwierdzonych tym dowodem okoliczności.
W niniejszej sprawie jest niesporne , że podstawą wszczęcia ponownego postępowania w sprawie na podstawie art. 114 ust 1 i 1a ustawy emerytalno – rentowej , było stwierdzenie w 2009 r. lekarza orzecznika ZUS , że schorzenie syna wnioskodawczyni nie wskazuje na upośledzenie sprawności organizmu w stopniu wymagającym stałej opieki i pozwalającym zaliczyć je do chorób wymienionych w rozporządzeniu RM z 15 maja 1989 r. Podczas ponownego rozpoznania sprawy należy zatem wyjaśnić wątpliwości , czy wydając sporną decyzję ZUS dysponował nowymi dowodami w rozumieniu art. 114 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS . Ustalenia wymaga również sytuacja wnioskodawczyni , dotycząca jej zatrudnienia przed i po nabyciu prawa do emerytury i perspektywa osiągania dochodów po pozbawieniu jej prawa do emerytury . Przy rozważaniu tej kwestii pomocnym mogą być wskazania zawarte w wyroku SN z 24 marca 2011 r. sygn. akt I UK 317/10 ( publ. LEX nr. 1130 858 ) .
Z uwagi na to , iż rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości zarówno w zakresie formalnych przesłanek dopuszczalności wznowienia postępowania w trybieart. 4011k. p. c., jak i ewentualnego merytorycznego rozstrzygnięcia kwestii zasadności zgłoszonego odwołania od spornej decyzji ZUS z dnia 18.09.2009 r. , powyzsze skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku w trybieart. 386 § 4 k. p. c.