Sąd Okręgowy we Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1641/11
Data wyroku: 2013-04-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Jarmundowicz
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 1011 k.c., art. 991 § 1 k.c., art. 922 § 3 k.c.

Sygn. akt I C 1641/11

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
W., dnia 18 kwietnia 2013 r.
Sąd Okręgowy we Wrocławiu, Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSR del. Piotr Jarmundowicz
Protokolant: Barbara Bortnik
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2013 r. weW.
sprawy z powództwa małoletniegoJ. K. (1)reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego matkęM. K. (1)
przeciwkoE. C.
o zapłatę

I
zasądza od pozwanejE. C.na rzecz małoletniego powodaJ. K. (1)kwotę 107.787,53 zł. (sto siedem tysięcy siedemset osiemdziesiąt siedem zł. 53/100) wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 18 kwietnia 2013 r. do dnia zapłaty,

II
w pozostałym zakresie oddala powództwo,

III
koszty procesu między stronami wzajemnie znosi.

UZASADNIENIE
W pozwie wniesionym do tutejszego Sądu w dniu 30.12.2011 r. małoletni powódJ. K. (1), reprezentowany przez przedstawicielkę ustawową - matkęM. K. (1), domagał się zasądzenia od pozwanejE. C.kwoty 224 800 zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem należnego mu zachowku.
W uzasadnieniu pozwu wskazano, spadkodawcaA. K., zamieszkały ostatnio przyul. (...)weW.zmarł w dniu(...)r. pozostawiając po sobie testament sporządzony w dniu 08.05.2007 r. w formie aktu notarialnego, w którym do spadku w całości powołał konkubinęE. C.. W testamencie tym wydziedziczył swoich synówM. K. (2)orazM. K. (3). W oparciu o powyższy testament, Sąd Rejonowy dla Wrocławia Fabrycznej I Wydział Cywilny stwierdził, że spadek po zmarłym w dniu(...)r.A. K.nabyła w całości pozwanaE. C.. Przedstawicielka powoda wywodziła dalej, że w krąg spadkobierców wchodzi syn wydziedziczonegoM. K. (2)-J.K.. Powołując przepisart. 1011 k.c.orazart. 991 § 1 k.c.przedstawicielka małoletniego powoda wskazała, że wobec wydziedziczeniaM. K. (2)orazM. K. (3)jest on jedynym spadkobiercą ustawowymA. K.a zatem przysługuje mu roszczenie o zachowek w wysokości 2/3 wartości masy spadku. Przedstawicielka wskazała dalej, że w skład spadku poA. K.wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego przyul. (...)weW.o powierzchni 84,30 m2, którego wartość szacuje na kwotę 337 200 zł. Wartość udziału przypadającego na powoda wynosi zatem 224 800 zł. Przedstawicielka wskazała na koniec, że w piśmie z dnia 28.07.2011 r. wezwała pozwaną do dobrowolnej zapłaty kwoty przypadającego naJ. K. (1)zachowku, jednak pozostało ono bezskuteczne. Dodała jeszcze, że uprawniony małoletni nie otrzymał należnego zachowku w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, powołania do spadku ani w postaci zapisu.
W odpowiedzi na pozew wniesionej w dniu 05.04.2012 r. pozwanaE. C.domagała się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów procesu. Zgłosiła zarzut niewłaściwej reprezentacji małoletniego powoda w procesie i wskazała na kolizję interesu jego rodziców, w szczególności ojca, który ma uprawnienie do domagania się ustalenia bezskuteczności wydziedziczenia, co miałoby wpływ, podobnie z resztą jak rezultat wytoczonego przez jego wujaM. K. (3)procesu, na wartość przysługującego mu zachowku. Pozwana przyznała w dalszej kolejności, że w dniu(...)r. zmarłA. K.pozostawiając testament sporządzony w formie aktu notarialnego w dniu 08.05.2007 r., w którym powołał ją do całości spadku wydziedziczając swoich synówM.iM. K. (2). Pozwana zaprzeczyła jednak stanowisku wyrażonemu w pozwie, że małoletni powód przy dziedziczeniu ustawowym, wobec wydziedziczenia synów spadkodawcy, byłby jedynym spadkobiercą ustawowymA. K.. Jej zdaniem małoletniJ. K. (1)– jako zstępny wydziedziczonegoM. K. (2), staje się spadkobiercą ustawowym na podstawieart. 931 § 2 k.c.co powoduje, że jako zstępny wydziedziczonego dziedziczy udział w zakresie przypadającym wydziedziczonemu. Udział mu przypadający wynosi zatem 2/3 z połowy spadku przypadającemu jego ojcu, czego nie zmienia również reguła wyrażona wart. 992 k.c.
W piśmie z dnia 07.05.2012 r. przedstawicielka ustawowa małoletniego powoda wskazała, że jest on należycie reprezentowany, gdyż sprawa o zachowek nie jest sprawą istotną, która przekraczałby zwykły zarząd. Dodała, że zachowek co do zasady jest bezpłatnym przysporzeniem pieniężnym i leży w interesie dziecka. Nie ma przy tym istotnego znaczenia, że jest to większa suma pieniężna, stąd też nie jest wymagana w tym zakresie zgoda sądu opiekuńczego. Wobec powyższego każde z rodziców może podejmować w tym zakresie samodzielne decyzje i działać w imieniu dziecka, jako przedstawiciel ustawowy. Stan faktyczny sprawy nie nasuwa wątpliwości, co do możliwości wystąpienia sprzeczności interesów między rodzicami a małoletnim powodem i nie uzasadnia wyłączenia reprezentacji małoletniego powoda przez matkę.
Przedstawicielka powoda podtrzymała roszczenie, co do zasądzenia kwoty 224 800 zł wskazując, że skoro spadkobiercy ustawowi zostali wydziedziczenia, traktuje się ich jakby nie dożyli otwarcia spadku. Zatem gdyby nie została sporządzony testament, to małoletni powód zostałby powołany do całości spadku jako jedyny spadkobierca. Stąd też jego udział należy liczyć jako 2/3 od całości spadku a nie od połowy spadku.
Postanowieniem z dnia 21.05.2012 r. Sąd oddalił wniosek o zwrócenie się w trybieart. 70 k.p.c.do sądu opiekuńczego o ustanowienie kuratora dla małoletniego powodaJ. K. (1).
W piśmie z dnia 26.03.2013 r. przedstawicielka ustawowa powoda cofnęła powództwo częściowo tj. w zakresie zapłaty kwoty 112 400 zł żądając zasądzenia kwoty 112 400 zł. Uzasadniając cofnięcie wskazała, że jest to uzasadnione wygranąM. K. (3)w procesie toczącym się przed tutejszym Sądem pod sygn. I C 877/11, w którym uznano, że nie było podstaw do jego wydziedziczenia.
Postanowieniem z dnia 29.03.2013 r. Sąd umorzył postępowanie w sprawie, co do kwoty 112 400 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 30.12.2011 r. do dnia zapłaty na podstawieart. 203 § 1 i 4 k.p.c.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

SpadkodawcaA. K.zmarł w dniu(...)r. weW.. W chwili śmierci był rozwiedziony. Spadkobiercami ustawowymiA. K.są jego synowieM. K. (3)iM. K. (2).
A. K.w dniu 08.05.2007 r. sporządził w Kancelarii Notarialnej weW.przed notariuszB. N.testament. W testamencie do całości spadku powołał pozwanąE. C.. Jednocześnie spadkodawca oświadczył, iż wydziedzicza swoich synówM.iM. K. (2)wskazując, że nie utrzymują z nim kontaktów rodzinnych od wielu lat i nie interesują się nim.
Postanowieniem z dnia 01.04. 2011 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia Fabrycznej we Wrocławiu I Wydział Cywilny stwierdził nabycie spadku poA. K.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 08.05.2007 r. przezE. C..

Dowód:
- kopia aktu notarialnego z dnia 08.05.2007 r. – k. 7 - 8,
- odpis skrócony aktu zgonu – k. 9,
- odpis postanowienia z dnia 01.04.2011 r. – k. 10,
- odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 11,
- odpis skrócony atu urodzenia – k. 13,
- protokół rozprawy z dnia 01.04.2011 r. w sprawie I Ns 121/11 – k. 67 – 71,
- zeznania świadkaM. K. (3)– e protokół z dnia 14.02.2013 r. od 00:36:43 do 00:45:00,
- zeznania świadkaM. K. (2)– e protokół z dnia 14.02.2013 r. od 00:45:01 do 00:50:37,
- zeznania pozwanejE. C.– e protokół z dnia 11.04.2013 r. od 00:02:27 do 00:21:54,

Po uroczystościach pogrzebowychA. K.pozwanaE. C.otrzymała z ZUS zasiłek pogrzebowy w wysokości 6406,14 zł. Koszty pogrzebu wyniosły 5967 zł. dodatkowo pozwana uregulowała należności związane z zakupem ubrania i organizacji mszy żałobnej.

Dowód:
- rachunek – k. 80,
-faktura VAT nr (...)– k. 81,
- pismo z dnia 22.03.2011 r. – k. 82,
-faktura VAT nr (...)– k. 83,
- wydruk ze strony internetowej ZUS – k. 84,
- zeznania pozwanejE. C.– e protokół z dnia 11.04.2013 r. od 00:02:27 do 00:21:54,

W chwili śmierciA. K.pozostawił majątek w postaci spółdzielczego własnościowego prawo do lokalu mieszkalnego położonego weW.przyul. (...)o wartości 337.200 zł. W mieszkaniu tymA. K.mieszkał ze swoimi rodzicamiB.iJ. K. (2).
OjciecA. K.-B.K.zmarł w 2005 r. Po uroczystościach pogrzebowychE. C.zorganizowała w mieszkaniu przyul. (...)stypę, w której uczestniczyli rodzina i przyjaciele zmarłego.
B. K.zgromadził za życia oszczędności pieniężne, które rozdzielił do kopert, na których opisał cel ich przeznaczenia. Dwie koperty był przeznaczone dla jego wnukówM. K. (2)iM. K. (3).
MatkaA. K.-J.K.zmarła w 2006 r.
Po śmierci rodzicówA. K.w mieszkaniu przyul. (...)weW.zamieszkała pozwanaE. C., z którą od dłuższego czasuA. K.pozostawał w związku konkubenckim.A. K.i pozwana wspólnie mieszkali w tym lokalu do czasu jego śmierci.

Dowód:
- zaświadczenie nr(...)– k. 14,
- zeznania świadkaB. R.– e protokół z dnia 14.02.2013 r. od 00:08:01 do 00:16:06,
- zeznania świadkaM. T.– e protokół z dnia 14.02.2013 r. od 00:16:06 do 00:22:55,
- zeznania świadkaB. T.– e protokół z dnia 14.02.2013 r. od 00:22:56 – do 00:28:30,
- zeznania świadkaG. K.– e protokół z dnia 14.02.2013 r. od 00:28:31 do 00:34:42,
- zeznania świadkaM. K. (3)– e protokół z dnia 14.02.2013 r. od 00:36:43 do 00:45:00,
- zeznania świadkaM. K. (2)– e protokół z dnia 14.02.2013 r. od 00:45:01 do 00:50:37,
- zeznania pozwanejE. C.– e protokół z dnia 11.04.2013 r. od 00:02:27 do 00:21:54,

Relacje pomiędzy spadkodawcą oraz powodem – jego wnukiemJ. K. (1)i jego rodzicamiM. K. (2)iM. K. (4)nie były zażyłe, bardzo rzadko się odwiedzali.A. K.uczestniczył tylko w uroczystości chrztuJ. K. (1).
Dowód:
- odpis skrócony aktu urodzenia – k. 12,
- zeznania pozwanejE. C.– e protokół z dnia 11.04.2013 r. od 00:02:27 do 00:21:54,
- zeznania świadkaM. K. (2)– e protokół z dnia 14.02.2013 r. od 00:45:01 do 00:50:37,

Po śmierciA. K.jego zaległości czynszowe wobecSpółdzielni Mieszkaniowej im. (...)wynosiły 7266,95 zł.
A. K.miał także zaległości wobec(...) Bank S.A.w wysokości 498,29 zł. Zaległości te uregulowałaE. C..

Dowód:
- zeznania pozwanejE. C.– e protokół z dnia 11.04.2013 r. od 00:02:27 do 00:21:54,
- wykaz zaległości czynszowych – k. 79,
- polecenie przelewu – k. 80,

W dniu 20.12.2012 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu I Wydział Cywilny w sprawie I C 877/11 wydał wyrok, w którym zasądził odE. C.na rzeczM. K. (3)kwotę 79 800 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 20.12.2012 r. do dnia zapłaty. PozwanaE. C.uregulowała należność w dwóch przelewach z dnia 01.07.2013 r. oraz 21.12.2012 r.

Dowód:
- kopia wyroku z dnia 20.12.2012 r. sygn. akt I C 877/11 – k. 116,
- potwierdzenia przelewów – k. 117 - 118,

W piśmie z dnia 28.07.2011 r. przedstawicielka ustawowa powoda wezwała pozwaną do zapłaty kwoty 224 800 zł z tytułu przysługującemu małoletniemuJ. K. (1)zachowku po jego zmarłym dziadkuA. K.. W piśmie z dnia 17.08.2011 r. pełnomocnik pozwanej zwrócił się do przedstawicielki powoda z propozycją spotkania celem omówienia stanowisk w sprawie zachowku.

Dowód:
- wezwanie do zapłaty z dnia 28.07.2011 r. – k. 17 - 18,
- pismo z dnia 17.08.2011 r. – k. 56 - 57,

Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie zaoferowanego przez strony materiału dowodowego i na jego podstawie ustalił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Sąd dał wiarę przesłuchanym w sprawie świadkomB. R.,M. T.,B. T.orazG. K.w zakresie przebiegu spotkania rodzinnego po uroczystościach pogrzebowych zmarłegoB. K., albowiem wzajemnie się potwierdzały i uzupełniały. Wiarygodne w tym zakresie były także zeznaniaM. K. (3)orazM. K. (2), ponieważ były one zbieżne z tym, jak tą sytuację opisywali powołani wyżej świadkowie. Z tej przyczyny Sąd nie uwzględnił zeznań pozwanejE. C.odnośnie wręczenia synom spadkodawcy kopert z pieniędzmi, ponieważ okoliczności przez nią podawane nie znalazły potwierdzenia w treści zeznań innych świadków – żaden z nich nie widział momentu wręczenia przezA. K.swoim synom kopert, w których miały znajdować się pieniądze, nikt nie zauważył również, że opuścili oni pokój i udali się do odrębnego pomieszczenia mieszkania. Świadkowie relacjonowali, żeA. K.w dniu stypy najczęściej siedział za stołem, świadekG. K.zeznała natomiast, że nie był on wtedy w stanie podejmować żadnych decyzji, ponieważ był pod wpływem alkoholu. Biorąc natomiast pod uwagę relację świadkaM. T., który widział przygotowane i opisane koperty, Sąd stwierdził, że okoliczność przygotowania kopert przez zmarłegoB. K.miała miejsce, jednak nic w sprawie nie wskazywało, że zostały one przezA. K.wręczoneM.iM. K. (3).
Sąd dał wiarę złożonym do akt dokumentom urzędowym i prywatnym, z których dopuszczono dowody albowiem żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności i wiarygodności.
Sąd przyjął wartość spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w wysokości wskazanej przez małoletniego powoda albowiem pozwana zgodziła się ze wskazaną wartością (pismo z dnia 29 czerwca 2012 k. 76).

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo zasługuje na uwzględnienie w przeważającej części.
PowódJ. K. (1), reprezentowany przez przedstawicielkę ustawową matkęM. K. (1), domagał się od pozwanej zasądzenia na jego rzecz kwoty 224 800 zł z tytułu przysługującego mu zachowku po zmarłym dziadkuA. K.. W piśmie z dnia 26.03.2013 r. powództwo w zakresie kwoty 112 400 zł zostało cofnięte wobec uwzględnienia roszczeniaM. K. (3)o zapłatę.
Pozwana domagała się oddalenia powództwa podnosząc zarzut niewłaściwej reprezentacji powoda w procesie. Jej zdaniem przysługujący mu udział wynosił 2/3 z udziału jaki przysługiwał jego wydziedziczonemu ojcu. Zarzucała też, że ojciec powodaM. K. (2)otrzymał od ojca darowiznę w wysokości 5000 zł, która to ma wpływ na wysokość zachowku i tym samym na wartość jej zobowiązania.
Bezsporna w sprawie była okoliczność sporządzenia przez spadkodawcęA. K.testamentu notarialnego, w którym powołał do spadku pozwanąE. C.wydziedziczając jednocześnie synówM. K. (3)orazM. K. (2). Nie było kwestionowane, że w zakres spadku wchodziło tylko spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego przyul. (...)weW.ani też jego wartość oszacowana przez przedstawicielkę powoda na kwotę 337 200 zł.
Rozstrzygnięcie sporu wymagało natomiast ustalenia, czyM. K. (2)otrzymał od ojca darowiznę w wysokości 5000 zł, jakie były ewentualne okoliczności jej wręczenia oraz czy ma ona wpływ na wartość przysługującegoJ. K. (1)zachowku. W sprawie należało także ocenić, czy wartość zachowku podlega pomniejszeniu z uwagi na uregulowanie długów spadkowych przez pozwaną.
Podstawą prawną dochodzenia przez powodaJ. K. (1)roszczenia odE. C.był przepisart. 1011 k.c., zgodnie z którym zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę. Wobec nie kwestionowania przez strony zakresu spadku oraz jego wartości a także zasadności roszczenia małoletniego powoda, co do zasady, Sąd w dalszej kolejności skupił się na wartości przysługującego mu roszczenia. Ustalając jego wysokość Sąd zastosował treśćart. 991 § 1 k.c., który stanowi, że zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).
Obliczając wartość zachowku określoną ostatecznie przez przedstawicielkę małoletniego powoda na kwotę 112 400 zł, Sąd uwzględnił długi spadkowe pozostawione przezA. K., w zakres których wchodziły należności czynszowe wobec spółdzielni mieszkaniowej, zaległości wobec(...) Bank S.A.oraz należności z tytułu kosztów pogrzebu (art. 922 § 3 k.c.). Sąd w całości dał wiarę w zakresie podnoszonych przez pozwaną twierdzeń w tym zakresie, w szczególności kosztów przygotowania stypy, zorganizowania mszy żałobnej, w tym datku dla księdza prowadzącego uroczystość oraz organisty i grabarza oraz zakupu ubrań. Zasługują one na uwzględnienie nie tylko z uwagi na zasady doświadczenia życiowego, ale zostały również potwierdzone w treści przedłożonych przez pozwaną zaświadczeń, faktur VAT oraz potwierdzeń przelewów.
Przy ustalaniu wartości zachowku Sąd nie uwzględnił natomiast podnoszonych przez pozwaną okoliczności dotyczących wręczenia kwoty 5000 złM. K. (2), która to zdaniem pozwanej, jako darowizna pomniejszałaby wartość zachowku przypadającemuJ. K. (1). Podkreślić należy, że synowie spadkodawcy zaprzeczyli kategorycznie, że otrzymali odA. K.w dniu pogrzebu ich dziadka kwoty po 5 000 zł. Z kolei żaden ze świadków przesłuchanych w sprawie na tą okoliczność nie tylko nie był bezpośrednim uczestnikiem opisanego przez pozwaną zdarzenia, ale także nie zauważył byM.iM. K. (3)podczas stypy po zmarłymB. K.udali się do odrębnego pomieszczenia w mieszkaniu, kiedy to mogło ewentualnie dojść do wręczenia kopert z pieniędzmi. Faktem jest, żeM. T.zeznał, że spadkodawca pokazywał mu koperty, jakie pozostawiłB. K., w tym te przeznaczone dlaM.iM. K. (2), jednak przyznał, że nie był świadkiem ich wręczenia. Podobnie sytuację opisałaB. T.. Sąd nie miał zatem podstaw do wnioskowania, że do wręczenia kopert w istocie doszło, tym bardziej, że z relacjiG. K.wynikało, że nie był on w tamtym dniu w stanie podjąć takiej decyzji ponieważ był pod wpływem alkoholu. Sąd podkreśla jeszcze, że w żaden sposób nie można również ustalić, jaka była wartość pieniędzy pozostawionych ewentualnieM.iM. K. (3). Na marginesie Sąd wskazuje, że nawet gdyby uznać, że do przekazania pieniędzy doszło, to z relacji świadków, w tym samej pozwanej, wynikało, że realizował on wolęB. K., stąd też nie mogło być to uznane za darowiznę odA. K..
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie powołanego wyżejart. 991 § 1 i 2 k.c.określającego udziały przypadające małoletniemu spadkobiercy ustalił, że wartość zachowku należnegoJ. K. (1)wynosi 107 787,53 zł i kwotę tą zasądził na jego rzecz w pkt. I wyroku.
Datę początkową zasądzenia odsetek Sąd ustalił na dzień 18.04.2013 r. tj. od dnia wyrokowania mając na względzie ugruntowane w tej kwestii stanowisko orzecznictwa (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 06.11.2012 r., sygn. akt I ACa 1105/12 oraz z dnia 02.03.2012 r. sygn. akt I ACa 110/12).
W pozostałym zakresie, tj. poniesionych przez pozwaną długów spadkowych oraz roszczenia odsetkowego, roszczenie powoda na uwzględnienie nie zasługiwało, dlatego Sąd w pkt. II oddalił powództwo w tej części.
Orzeczenie o kosztach procesu Sąd oparł na podstawieart. 100 k.p.c., zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone.
Mając na uwadze wartość początkowo dochodzonego roszczenia w wysokości 224 800 zł oraz jego cofnięcie o połowę w toku procesu a także wynik sprawy oraz podobne nakłady stron z tytułu kosztów procesu, w tym okoliczność częściowego zwolnienia powoda od kosztów sądowych, Sąd uznał, że zaszły przesłanki do zastosowania powołanego wyżejart. 100 k.p.c.