Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 279/13
Data wyroku: 2013-11-22 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Bezpodstawne Wzbogacenie
Podstawa prawna: art. 405 k.c.

Sygn. akt II Ca 279/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia

15 października 2013r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący

SSO Piotr Starosta

Sędziowie

SO Irena Dobosiewicz (spr.)
SO Janusz Kasnowski

Protokolant

sekr. sądowy Tomasz Rapacewicz

po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013r. w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z powództwaŁ. W.

przeciwko
    Powiatowi(...)

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego w Tucholi

z dnia 31 stycznia 2013r. sygn. akt. VI C 238/13

oddala apelację.

Na oryginale właściwe podpisy

Sygn.akt. II Ca 279/13

UZASADNIENIE
PowódŁ. W.domagał się od pozwanego kwoty 850 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 10 grudnia 2012r. do dnia zapłaty i zwrotu kosztów procesu.
W uzasadnieniu wskazał, że dokonał rejestracji dwóch pojazdów markiS.iH.oraz uiścił w trybie administracyjnym opłaty za wydanie kart pojazdów. Powód powołał się na niezgodność przepisurozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 roku, na podstawie którego opłata została pobrana, z przepisamiustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku prawo o ruchu drogowymizKonstytucją. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 roku orzekł, iż przepisrozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 rokuw sprawie opłat za kartę pojazdu, na podstawie którego pobrana została od powoda powyższa kwota, jest niezgodny zKonstytucją. Zdaniem powoda należna opłata winna wynosić 75 złotych, i pomimo wezwania do zapłaty pozwany nie zwrócił nadpłaconej kwoty w wysokości 850 złotych.
Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o odrzucenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu podnosząc zarzut niedopuszczalności drogi sądowej. Zdaniem pozwanego zmienił się stan prawny, albowiem od dnia 1 stycznia 2010 roku weszła w życieustawa o finansach publicznych z dnia 27 sierpnia 2009 roku. Zawiera ona definicję środków publicznych, do których należy opłata za kartę pojazdu, do których z kolei zastosowanie w postępowaniu mają przepisyKodeksu postępowania administracyjnegooraz ustawy -Ordynacja podatkowa. Jest to tryb szczególny, administracyjny, który wyłącza drogę postępowania przed sądem powszechnym. W przypadku

1
nieuwzględnienia powyższego zarzutu pozwany nadto wskazał, iż nie mógł nie stosować wskazanego przez powoda rozporządzenia, który obowiązywał wówczas w porządku prawnym. Brak było innego przepisu, który wskazywałby na obowiązek pobierania innej kwoty, niż wskazana, w okolicznościach sprawy. Nadto pobierana opłata, zdaniem pozwanego, nie była nienależna skoro podstawa do jej pobierania nadal istniała.
Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2013r. Sąd Rejonowy w Świeciu VI Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Tucholi zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 850 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 11 grudnia 2012r., oddalił dalej idące żądanie /co do biegu terminu ustawowych odsetek/ oraz zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 43 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sąd Rejonowy ustalił i zważył, żeŁ. W.w 2004 roku i w 2006 roku dokonał pierwszej rejestracji w Polsce dwóch używanych pojazdów, sprowadzonych z innego kraju UE, markiS. (...)orazH. (...). Z tego tytułu za wydanie karty pojazdu uiścił opłatę administracyjną w kwocie po 500 złotych za każdy z pojazdów.
W dniu 10 grudnia 2012 roku powód wezwał pozwanego do zwrotu kwoty 850 złotych.
Powyższy stan faktyczny był niesporny pomiędzy stronami i wynikał z przedłożonych dokumentów.
Zarzut niedopuszczalności drogi sądowej nie był uzasadniony. Powołana przez pozwanego regulacja w postaci ustawy o finansach publicznych z 2009 roku, zdaniem Sądu, nie wyłącza drogi sądowej. Potwierdził to już dwukrotnie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 maja 2007 roku (sygn. akt III CZP 35/2007) oraz w uchwale z dnia 6 czerwca 2012 foku (sygn. akt III CZP 24/12). Dopuszczalność drogi sądowej w sprawie należy domniemywać (art. 2 kpc) i rozumieć ją stosunkowo szeroko, na co wskazuje bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego. W konsekwencji musi istnieć konkretny przepis prawa, który

2
wprost wyznacza dla sprawy drogę administracyjną, jako wyłączną. Takiego wskazania dla spraw związanych z opłatami za kartę pojazdu brak w powołanych przez pozwanego przepisach. Niezależnie od tego podnieść należy, że nie jest uzasadnione odrzucenie pozwu z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej w sprawie nie mającej cech sprawy cywilnej, ale w której powód przedstawił okoliczności i zdarzenia, które mogą stanowić cywilnoprawne źródło jego żądań (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2010 roku w sprawie IV CSK 554/09, Lex nr 738131). Powód swoje roszczenie oparł na instytucji nienależnego świadczenia. Z tych powodów Sąd odmówił odrzucenia pozwu.
W ocenie Sądu roszczenie powoda było zasadne. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 czerwca 2010 roku (sygn. akt III CZP 37/10, Lex nr 578583), rozważając kwestię zwrotu nienależnie pobranych opłat za kartę pojazdu stwierdził na wstępie, że rozstrzygnięcie tego zagadnienia wymaga przede wszystkim odpowiedzi na pytanie, czy przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 roku, na podstawie którego została od powoda pobrana opłata za kartę pojazdu zakupionego na terenie państwa należącego do Unii Europejskiej i sprowadzonego do Polski, był zgodny z prawem wspólnotowym. Wskazać bowiem należy, że zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego zobowiązuje nie tylko sąd danego kraju, ale także organ administracyjny, do stosowania prawa wspólnotowego i odstąpienia od stosowania sprzecznych z nim przepisów prawa wewnętrznego, krajowego (tak m.in. WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2009 roku, sygn. akt III SA/Wa 832/09, Lex nr 550223), niezależnie od wyroku polskiego Trybunału Konstytucyjnego, który odroczył utratę mocy obowiązującej przepisów rozporządzenia, w drodze wyroku z dnia 17 stycznia 2006 roku, w sprawie o sygnaturze U 6/04. W sprawie zgodności odpowiedniego przepisu rozporządzenia z 2003 roku z prawem wspólnotowym Europejski Trybunał Sprawiedliwości w Luksemburgu w dniu 10 grudnia 2007 roku w sprawie C-134/07, zajął stanowisko, że art. 90 akapit pierwszy WE należy

3
interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie takiej, jak przewidziana w§ 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 roku, która to w praktyce była nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany.
Traktat WE jest umową międzynarodową, ratyfikowaną przez RP, która była w odpowiednim trybie ogłoszona w Dzienniku Ustaw. Zgodnie zaś z przepisemart. 91 Konstytucji RPratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana. Także zart. 10TWE należy wywieść zasadę pierwszeństwa, która nakłada na sąd krajowy obowiązek pominięcia normy prawa krajowego, jeśli stwierdzi, że jest ona sprzeczna z normą wspólnotową. Zasada ta została wprost sformułowana w dotychczasowym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.
Postanowienie z dnia 10 grudnia 2007 roku ma skutekex tunc,tj. wywołuje skutek od samego początku obowiązywania niezgodnego z prawem wspólnotowym przepisem. W świetle tego nakładanie opłaty za kartę pojazdu było od samego początku sprzeczne z prawem unijnym. Oznacza to, że kupujący pojazd i rejestrujący go po raz pierwszy w Polsce, nie byt w ogóle zobowiązany do uiszczenia tej opłaty. Bez znaczenia zatem na roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozostaje odroczenie obowiązywania w mocy przepisówrozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 rokuprzez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 roku.
Sąd Rejonowy jednocześnie zauważył, że powyższe ostanowienie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007 roku odnosi się do pełnej wysokości opłaty pobieranej za kartę pojazdu w kwocie 500 złotych, a nie jej części czy różnicy pomiędzy kwotami pobieranymi w tym przedmiocie poprzednio i obecnie. Po pierwsze, Trybunał uznał za sprzeczne z
4
prawem wspólnotowym pobieranie opłaty w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego, przywiezionego z innego kraju członkowskiego UE w sytuacji, gdy opłata taka nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on już tam zarejestrowany. Po drugie, skoro dany przepis uznano za sprzeczny i z tego powodu nie mógł być on stosowany, to na dzień faktycznego uiszczenia przez osoby rejestrujące pojazdy w Polsce pełnej opłaty 500 złotych, nie było skutecznego przepisu, który ustalałby wysokość jakiejkolwiek opłaty za tą czynność rejestracyjną. Zatem spełnione wówczas świadczenia były nienależne.
Zatem uznając, że wykazane zostały przesłanki nienależytego świadczenia żart. 410§2kcw zakresie zgłoszonego roszczenia, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 850 złotych. O odsetkach orzeczono na podstawieart. 455 kc, uwzględniając fakt doręczenia wezwania do zapłaty w dniu 10 grudnia 2012 roku, co wynika z treści decyzji administracyjnej, zatem pozwany pozostawał w zwłoce od dnia następującego po tym dniu. Z tego względu w zakresie żądania o odsetki za dzień 10 grudnia 2012 roku Sąd powództwo oddalił.
O kosztach procesu orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawieart. 98 kpc.
Apelację od punktu 1 i 3 wyroku wniósł pozwany, zarzucając naruszenieart. 199§ 1 kpcprzez jego niezastosowanie,art. 410 § 2 kcprzez jego niewłaściwe zastosowanie, naruszenieart. 2 § 1 kpcprzez jego niewłaściwe zastosowanie,art. 2§2 kpcprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
Domagał się pozwany uchylenia wyroku w zaskarżonej części i odrzucenia pozwu ewentualnie zmiany i oddalenia powództwa oraz zasądzenia na swoją rzecz kosztów procesu za obie instancje.
Powód nie zajął stanowiska w przedmiocie apelacji pozwanego.

5
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja nie jest zasadna. Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i dokonał trafnej oceny prawnej.
Przystępując do rozpoznania apelacji Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności rozpoznał zarzut nieważności postępowania z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej /art. 379 pkt 1 kpcw zw. zart. 199 §1 kpcorazart. 2 kpc/.
Pozwany podnosił, że z dniem 1 stycznia 2010 r. weszła w życieustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych(Dz.U. z 2009 r., Nr 157, poz.1240), która wart. 60zawiera definicję środków publicznych stanowiących nieopodatkowane należności budżetowe o charakterze publiczno - prawnym, a w punkcie 7 art. 60 mieści się opłata objęta żądaniem pozwu, gdyż stanowiła dochód pobierany przez samorządową jednostkę budżetową na podstawie odrębnych przepisów. Jednocześnie w art. 67 tej ustawy przewidziano, że do spraw dotyczących należności, o których mowa wart. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą, stosuje się przepisyustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnegoi odpowiednio przepisy działu HIustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa-. Natomiast zgodnie z art. 115 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych, do spraw dotyczących nieopodatkowanych należności budżetowych, o których mowa wart. 60 ustawy o finansach publicznych, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.
W ocenie Sądu Okręgowego powyższa regulacja nie wyłącza drogi sądowej, którą zgodnie zart. 2 kpcnależy domniemywać i jest ona rozumiana szeroko, a jej granicą jest wyraźny przepis prawa, który wprost przewiduje dla konkretnej kategorii spraw jedynie drogę administracyjną.
W tym miejscu przywołać należy pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy

6
w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2010 r. w sprawie IV CSK 554/09 /publ. Lex nr 738131, że nie jest uzasadnione odrzucenie pozwu ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej w sprawie nie mającej cech sprawy cywilnej, jeżeli powód przedstawił okoliczności i zdarzenia, które mogą stanowić cywilnoprawne źródło jego żądań.
Powód w pozwie jako podstawę faktyczną swojego żądania wskazał pobranie przez pozwanego bez podstawy prawnej opłat, wskutek czego pozwany stał się bezpodstawnie wzbogacony, czyli roszczenia o zwrot tych kwot od pozwanego upatruje w przepisach prawa cywilnego,art. 405 i nast. k.c.Natomiast przytoczone przez pozwanego przepisyustawy o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r.regulują kwestię pobierania opłat.
W powyższej sprawie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 czerwca 2012 r. w sprawie o sygn. III CZP 24/12 na pytanie Sądu Okręgowego w Bydgoszczy zadane w analogicznej sprawie zajął stanowisko, że wejście w życie z dniem 1 stycznia 2010 r.ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych/ Dz. U. z 2009 roku, nr 157, poz. 1240 /, która wart. 60 pkt 7, jako środki publiczne stanowiące niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno — prawnym wymienia: „dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie innych ustaw", a wart. 67do spraw dotyczących należności, o których mowa wart. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą przewiduje stosowanie przepisówustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego(Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) i odpowiednio przepisówdziału m ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa(Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.6), nie spowodowało niedopuszczalności drogi sądowej w sprawach o zwrot nienależnie pobranych opłat za karty pojazdu na podstawierozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu/Dz.U. z 2003 r., nr 137, poz. 1310/.
Z powyższego względu zarzut niedopuszczalności drogi sądowej uznać

7
należy za niezasadny. W dalszej kolejności rozpoznaniu podlegał zarzut naruszenia w wyrokuart. 410§2 kc.W kwestii zgodności § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. z prawem wspólnotowym wypowiedział się na pytanie prejudycjalne Sądu Rejonowego w Jaworznie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który postanowieniem z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn. akt C-l 34/07 (Dz.U. UE C 64, poz. 15), orzekł, że art. 90 akapit pierwszy WE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie, takiej jak ta przewidziana w§ 1 ust.l rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany.
Postanowienie to ma skutek ex tunc, tj. wywołuje skutek retroaktywny. W świetle tego postanowienia nakładanie opłaty za kartę pojazdu było sprzeczne z prawem unijnym i było z nim sprzeczne od samego początku. Oznacza to, że kupujący nie był w ogóle zobowiązany do uiszczenia tej opłaty. Bez wpływu zatem na rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozostaje odroczenie obowiązywania mocy przepisów rozporządzenia z 2003 r. o opłacie za wydanie karty pojazdu przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04.
Zauważyć trzeba, że postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odnosi się do pełnej wysokości opłaty za kartę pojazdu w kwocie 500 zł, a nie jedynie do różnicy 425zł pomiędzy kwotami określonymi w rozporządzeniach z 2003 i 2006 roku. Trybunał Sprawiedliwości uznał bowiem za sprzeczną z prawem unijnym (wspólnotowym) opłatę nakładaną w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego w sytuacji, w której oplata taka nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu

8
samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany.
Zważyć jednocześnie należy, że sprzeczność przepisów rozporządzeń krajowych z prawem wspólnotowym, wywoływało skutek nieważności tych rozporządzeń ex tunc, dlatego odroczenie przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, nie ma znaczenia dla ich nieważności od samego początku.
Z tytułu naruszenia prawa unijnego wchodzi w grę odpowiedzialność odszkodowawcza. Powód jednak nie nawiązuje do tej podstawy odpowiedzialności, a zgłoszone roszczenie -żądanie zapłaty określonej kwoty -oparł na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, przytaczając stan faktyczny dla wykazania przesłanek bezpodstawnego wzbogacenia i te przesłanki wykazywał.
Powyższe pozostaje w zgodności ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 czerwca 2010 r. (sygn. akt ni CZP 37/10, OSNC 2011/1/2, LEX nr 578583, BiulSN2010/6/9).
Podzielając powyższą ocenę wyrażoną. przez Sąd Najwyższy Sąd Okręgowy uznał, że powód wykazał zaistnienie podstawy domagania się zwrotu nienależnie pobranej opłaty na podstawieart. 410 kc.W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy oraz rozpoznający apelację Sąd Okręgowy związany był żądaniem pozwu ograniczonym do zasądzenia jedynie kwoty 425 zł, przyjmując jako datę początkową popadnięcia pozwanego w opóźnienie, datę doręczenia pozwanemu wezwania do zwrotu kwoty opłaty, /art. 455 kcw zw. zart. 481 kc/. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy apelację jako niezasadną oddalił, /art. 385 kpc/.