Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 526/13
Data wyroku: 2013-06-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Małgorzata Klesyk, Magdalena Bajor-Nadolska, Cezary Klepacz
Słowa kluczowe: Uwłaszczenie
Podstawa prawna: art.1 ust 1 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych

Sygn. akt II Ca 526/13

POSTANOWIENIE
Dnia 26 czerwca 2013 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Małgorzata Klesyk
Sędziowie: SSO Magdalena Bajor-Nadolska
SSO Cezary Klepacz (spr.)
Protokolant: protokolant sądowy Beata Wodecka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2013 r. sprawy

z wnioskuT. S.
z udziałemB. M.,Z. Z., Skarbu Państwa - StarostyS.
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości rolnej przez posiadacza samoistnego
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Sandomierzu
z dnia 28 lutego 2013 r. sygn. akt VI Ns 94/13

postanawia: oddalić apelację.

Sygn. akt II Ca 526/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt VI Ns 94/13, Sąd Rejonowy w Sandomierzu oddalił wniosekT. S.o stwierdzenie, żeL. K.stała się z mocy prawa właścicielem nieruchomości rolnych – działek położonych wK., oznaczonych numerami:(...)o powierzchni 1,59 ha i(...)o powierzchni 1,20 ha.
Sąd ten ustalił, żeJ.iL.małżonkowieK.posiadali gospodarstwo rolne położone wR.iK..J. K.(1)figurował w ewidencji gruntów jako samoistny posiadaczdziałek: nr (...)o powierzchni 1,20 ha i nr(...)o pow. 1,59 ha, położonych wK.. Działki te stanowiły w 13 arach pastwiska trwałe, a w 2,66 ha lasy i grunty leśne. Z koleiL. K.figurowała w ewidencji gruntów jako samoistny posiadacz działek o numerach:(...), położonych wS., o łącznej powierzchni 5,5580 ha. Na nieruchomości tej znajdował się dom i budynki o przeznaczeniu rolniczym. W dniu 4 września 1969 r.J. K.(1)iF. K.sporządzili testamenty notarialne, w których do całości spadku po sobie powołaliF. Ż.. Testamenty te nie zostały ujawnione w przeprowadzonych postępowaniach o stwierdzenie nabycia spadku i dlatego nastąpiło ono na podstawie ustawy.F. Ż.wprowadziła się do gospodarstwa małżonkówK., a po śmierciF. K.w dniu 20 sierpnia 1971 r. przejęła całe gospodarstwo rolne, w którymL. K.miała ustalone jedynie dożywocie. W dniu 29 października 1974 r.F. Ż.uzyskała akt własności ziemi nr(...)na gospodarstwo rolne położone wS., składające się z działek o numerach:(...).L. K.zmarła dnia 27 czerwca 1979 r.
Biorąc to pod uwagę, Sąd Rejonowy uznał, żeL. K.w dacie 4 listopada 1971 r. nie była samoistnym posiadaczem gospodarstwa rolnego, gdyż uprzednio wraz z mężem w całości przekazała je na rzeczF. Ż., a jedynie przysługiwało jej nieformalne prawo dożywocia. Przyjąwszy nawet, że działki będące przedmiotem wniosku nie zostały przekazaneF. Ż., to i tak nie stanowią one nieruchomości rolnych, a jedynie lasy, które mogły być tylko elementem składowym innego gospodarstwa rolnego.
Apelację od tego orzeczenia złożyła wnioskodawczyni, zaskarżając je w całości i zarzucając:
- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnięart. 1 ust 1 i 2 ustawy z dnia 26 października 1971r.o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych;
- naruszenie prawa procesowego, tj.art. 233 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, dowolność w tej ocenie i wyprowadzenie wniosków przekraczających treść dokumentów oraz zeznań wnioskodawczyni i uczestników;
- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego;
- rażące naruszenie przepisów dotyczących procedowania dowodowego, skutkujących nierozpoznaniem istoty sprawy.
W oparciu o te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia w całości i orzeczenie zgodnie z jej wnioskiem.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Przepisart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. nr 27, poz. 250 z późn. zm.), będący podstawą nabycia z mocy prawa przez rolników własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, oprócz kryterium podmiotowego, tj. samoistnego posiadania nieruchomości przez rolnika, zawiera również kryterium przedmiotowe, stanowiąc, że nabycie własności może dotyczyć jedynie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych. W dacie wejścia w życie wskazanej ustawy, która decydowała o nabyciu własności, pojęcie gospodarstwa rolnego definiowałorozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych(tekst jedn.: Dz. U. z 1970 r. nr 24, poz. 199). Według § 2 ust. 1 tego rozporządzenia, za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Do gospodarstwa rolnego – jak stanowił przepis § 2 ust. 2 – zalicza się również lasy, grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości rolnych, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą. Jak z tego wynika, decydujące o istnieniu gospodarstwa rolnego jest kryterium rodzaju i funkcji danej nieruchomości, a mianowicie, czy jest to nieruchomość rolna, która sama, bądź z innymi gruntami stanowi lub może stanowić zorganizowaną całość gospodarczą. Nieruchomość rolna to taka, która jest lub może być użytkowana na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej, chyba że stosownie do przepisów o planowaniu przestrzennym decyzją właściwego organu prezydium rady narodowej została przeznaczona na cele nie związane bezpośrednio z produkcja rolną (§ 1 ust. 1 cyt. rozp.). Jak stanowi zaś § 1 ust. 2 powołanego rozporządzenia, nie uważa się za nieruchomość rolną terenów położonych w obrębie zwartej zabudowy miasta lub osiedla oraz nieruchomości należących do tej samej osoby lub osób, jeżeli ich łączny obszar nie przekraczał 0,2 ha. Także instrukcja nr 3 Ministra Rolnictwa z dnia 23 marca 1972 r. w sprawie wykonania przepisówustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. Min. Rol. nr 5, poz. 29), określając nieruchomości, które uważa się za rolne w rozumieniu ustawy, wyraźnie nawiązała do przepisów powołanego rozporządzenia Rady Ministrów, w szczególności, według § 4 tej instrukcji, nieruchomość uważa się za rolną, jeżeli jej łączny obszar przekracza 0,2 ha użytków rolnych – przy regulacji własności na podstawie art. 1 cyt. ustawy.
Tym samym, przepisart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r.o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychmoże dotyczyć także działki leśnej lub nieużytku, ale pod warunkiem, że grunty te należą do osoby, w której samoistnym posiadaniu znajdowały się w dniu 4 listopada 1971 r. nieruchomości rolne o powierzchni powyżej 0,2 ha i razem z nimi stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą.
Z rejestru gruntów z 1975 r. wynika (k.51-53), żedziałka nr (...)stanowiła pastwisko w zakresie 6 arów, zaśdziałka nr (...)była pastwiskiem w zakresie 7 arów (resztę, o powierzchni 2,66 ha, stanowił las). Z aktualnego wypisu z rejestru gruntów wynika (k.4), że w składdziałki nr (...)wchodzi pastwisko o powierzchni 0,05 ha, adziałka nr (...)jest w całości lasem. Okoliczność tę potwierdzają zeznania samej wnioskodawczyni, która podała (k.63v.-64, 95v.), żedziałka nr (...)to las, zaśdziałka nr (...)w części jest łąką, a resztę stanowi las. Także z zeznań świadkaJ. K. (2)wynika (k.77v.), że był tam jedynie kawałek pola, a resztę stanowił las. Zauważyć również należy, iż działki te znajdują się wK., podczas gdy pozostałe nieruchomości należące do małżonkówK., które tworzyły gospodarstwo rolne, położone były wS.. Użytkowanie działek objętych wnioskiem ograniczało się do brania z nich drzewa. Nie miały one przy tym wyraźnie zaznaczonych granic, co podali świadkowie:H. W.(k.77v.),J.K.iJ. F.(78). Korzystali z nich inni mieszkańcy, chodząc do lasu na grzyby, zaś rosnące drzewa stanowiły samosiejki, co potwierdziła sama wnioskodawczyni. O tym, że grunty te nie tworzyły zorganizowanej całości gospodarczej z pozostałymi nieruchomościami należącymi do małżonkówK.świadczy również fakt, że nie zostały objęte nieformalną umową przekazania gospodarstwa rolnegoF. Ż., a w konsekwencji nie były objęte wydanym w 1974 r. aktem własności ziemi. Wnioskodawczyni w swoich zeznaniach przyznała (k.95), żeJ. K. (1)iL. K.mieli gospodarstwo rolne, które przekazali i las, co świadczy, że nie stanowił on integralnej części tego gospodarstwa.
Reasumując, objęte wnioskiem działki w części użytkowanej rolniczo nie spełniały kryterium obszarowego przewidzianego dla nieruchomości rolnej, a zatem łącznie z pozostałymi gruntami (lasami), nie stanowiły gospodarstwa rolnego. Działki te nie wchodziły też w skład gospodarstwa rolnego położonego wS., które zostało przekazane nieformalnieF. Ż., będącej samoistnym jego posiadaczem (działek o numerach (...), o łącznej powierzchni 5,5580) w dacie 4 listopada 1971 r., ani też nie tworzyły z innymi działkami rolnymi zorganizowanej gospodarczo całości. Tym samym ich własność nie może być uregulowana w trybie powołanej ustawy z dnia 26 października 1971 r. W takiej zaś sytuacji zbędne są rozważania co do charakteru posiadania tych nieruchomości przezL. K.i legitymowania się przez nią kwalifikacjami rolniczymi.
Mając to na uwadze, oddalono apelację na podstawieart. 385w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.

SSO C. Klepacz SSO M. Bajor - Nadolska SSO M. Klesyk