Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 513/13
Data wyroku: 2013-10-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Kościołek, Grzegorz Krężołek, Andrzej Struzik
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 160 kpa

Sygn. akt I ACa 513/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 października 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Andrzej Struzik

Sędziowie:

SSA Wojciech Kościołek
SSA Grzegorz Krężołek (spr.)

Protokolant:

sekr.sądowy Katarzyna Rogowska

po rozpoznaniu w dniu 4 października 2013 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaC. B.,G. O.iA. K.
przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie(...)
o zapłatę
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 12 lutego 2013 r. sygn. akt I C 2634/11

I
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 poprzez nadanie mu brzmienia:

a
„zasądza od Skarbu Państwa – Wojewody(...)na rzeczC. B.kwotę 84.739,75 zł (osiemdziesiąt cztery tysiące siedemset trzydzieści dziewięć 75/100 złotych), a na rzecz powódekG. O.iA. K.kwoty po 42.369,87 zł (czterdzieści dwa tysiące trzysta sześćdziesiąt dziewięć 87/100 złotych) wraz z ustawowymi odsetkami od kwot przyznanych wszystkim powódkom, od dnia 12 lutego 2013r. do dnia zapłaty,

b
w pozostałym zakresie powództwo oddala,

c
zasądza na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa tytułem części kosztów procesu od powódkiC. B.kwotę 1.918 zł (jeden tysiąc dziewięćset osiemnaście złotych), a od powódekG. O.iA. K.sumy po 959 zł (dziewięćset pięćdziesiąt dziewięć złotych)”

II
w pozostałym zakresie apelację oddala i znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt : I ACa 513/13

UZASADNIENIE
Powódki:C. B.,G. O.iA. K.w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie(...)domagały się zasądzenia kwoty 1 021 500 złotych tytułem wyrównania straty oraz 56 000 złotych jako równowartości utraconych korzyści wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu / 9 maja 2011r/
Wniosły także obciążenie strony pozwanej kosztami procesu.
Uzasadniając zgłoszone roszczenie wskazały , żeC. B.oraz jej nieżyjący w dacie wniesienia powództwa mążJ.byli właścicielami gospodarstwa rolnego składającego się zdziałki ewidencyjnej nr (...), położonego w miejscowościN.
Decyzją z dnia 6 września 1976r Naczelnik GminyM., na której obszarze znajdowała się ta nieruchomość stwierdził przejście prawa jej własności na rzecz Skarbu Państwa , a Wojewoda(...)decyzją z dnia 18 stycznia 1978r, wydaną na skutek odwołania małżonkówB.utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Na skutek działań podjętych przezC. B.Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 21 stycznia 2011r stwierdził nieważność obu tych decyzji.
Wobec faktu , iż prawo własności nieruchomości położonej wN.zostało uprzednio trwale rozdysponowane na rzecz osób trzecich powodując , iż nie może być przez powódki odzyskana w naturze , mają one prawo dochodzenia od strony pozwanej odszkodowania odpowiadającego tak doznanej stracie oraz utraconym korzyściom , a podstawą normatywną ich roszczenia jest przepisart. 417[1]§2 kc.
Zdaniem powódek podlegająca wyrównaniu strata , uwzględniwszy położenie nieruchomości oraz sposób jej wykorzystania stanowi iloczyn jej powierzchni oraz ceny 1 metra kwadratowego gruntu o jego aktualnym przeznaczeniu , w wysokości 180 złotych. Równowartość utraconych korzyści zamykająca się w kwocie 56 000 złotych to nie osiągnięty przez powódki zysk z uprawy tego gruntu , przy założeniu jego przeznaczenia na produkcję roślin jednorocznych. Zdaniem żądających przychód wyniósłby , w okresie objętym sporem, około 120 000 złotych , wymagając nakładów / poniesienia kosztów / rzędu 64 000 złotych.
Strona pozwana , reprezentowana w postępowaniu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa , domagała się oddalenia powództwa oraz obciążenia przeciwniczek procesowych kosztami postępowania.
W swoim stanowisku wskazał po pierwsze , że samo stwierdzenie nieważności czy też niezgodności z prawem decyzji administracyjnej nie może stanowić niejako automatycznie podstawy do przyznawania odszkodowania , a potencjalnie poszkodowani jej wydaniem , muszą wykazać zarówno sam uszczerbek w swoim majątku jak i adekwatny związek przyczynowy pomiędzy decyzją , która okazała się być niezgodna z prawem , a szkodą. Wskazała , że powódki tych przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa nie wykazały.
Po wtóre pozwany Skarb Państwa , odwołując się do uchwały pełnego składu izby cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011r , sygn.. akt : III CZP 112/10 , publ. OSNC z 2011r nr 7-8 poz. 75 podniósł , że roszczenie powódek nie może obejmować utraconych korzyści, a ponadto sama kwota twierdzonej straty jest przez żądające zawyżona.
W jego ocenie nietrafne jest również domaganie się przyznania odsetek od daty wcześniejszej aniżeli dzień wyrokowania
W toku postępowania rozpoznawczego , wobec treści opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości, powódki ograniczyły żądanie pozwu do kwoty 899 714, 50 zł , jako należnego im z tytułu poniesionej straty , a w pozostałym zakresie swoje żądanie cofnęły, łącząc ten akt dyspozycji przedmiotem procesu ze zrzeczeniem się roszczenia / k. 155 akt/

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2013r Sąd Okręgowy w Kielcach :
- zasądził od Skarbu Państwa - Wojewody(...)na rzecz powódekC. B.,G. O.iA. K.solidarnie kwotę 899 714, 50 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania do dnia zapłaty ,
- zasądził na ich rzecz od strony pozwanej kwotę 10 354 złotych , tytułem kosztów procesu ,
- oddalił powództwo w pozostałym zakresie [ pkt I sentencji] , a ponadto
- umorzył postępowanie w części w jakiej doszło co cofnięcia powództwa za zrzeczeniem się roszczenia.

Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia.

C. B.i jej mążJ.byli współwłaścicielami nieruchomości składającej się zdziałki ewidencyjnej nr (...), o powierzchni 0,(...). kw , położonej w miejscowościN., która znajdowała się wówczas na terenie gminyM.. Nieruchomość tę otrzymali od rodzicówJ. B. (1)i planowali na niej budowę domu albowiem nie mieli dotąd zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych.
Na wniosek męża powódki Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Budownictwa , Urbanistyki i Architektury wK.decyzją z dnia 29 sierpnia 1972r znak :(...)udzieliło wnioskodawcy pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego na tej realności. Pomimo zgromadzenia części materiałów budowlanych , rozpoczęcie inwestycji przeciągało się w czasie i kiedy w 1976r małżonkowieB.zdecydowali się na nie i podjęli pewne prace przygotowawcze w tym wykopali dół na wapno okazało się , że udzielone pozwolenie utraciło moc.
Decyzją Naczelnika GminyM.z dnia 6 września 1976r znak :(...)prawo własności gospodarstwa rolnego małżonkówB., składającej się niezabudowanejdziałki ewidencyjnej nr (...)o powierzchni 0, 5675 ha , zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Jej podstawą normatywną był art. 2 ustawy z dnia 15 lipca 1961r zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957r o zmianie dekretu z 11 kwietnia 1955 O uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym [ DzU z 1957 Nr 32 poz. 161 ] oraz§ § 1 i 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych[ DzU z 1961 Nr 39 poz. 198].
Informację o jej wydaniuC.iJ. B. (1)powzięli w 1977r. Na skutek złożonego przez nich odwołania Wojewoda(...)decyzją z dnia 18 stycznia 1978r znak :(...)zmienił decyzje organu I instancji, w zakresie ustalenia powierzchni przejętego gospodarstwa , określając go na 0, 5675 ha , a w pozostałym zakresie utrzymał ją w mocy.
Sąd Okręgowy ustalił jako fakt niesporny pomiędzy stronami , że po przejęciu prawa własności spornej nieruchomości przez Skarb Państwa zostało ona trwale rozdysponowane na rzecz osób trzecich , będąc przedmiotem obrotu cywilnoprawnego.
Z dalszych ustaleń Sądu I instancji wynika , żeJ. B. (1)zmarł 7 sierpnia 2009r, a jego spadkobierczyniami na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wydanego przez Sąd Rejonowy w Kielcach z dnia 3 grudnia 2009r , w sprawie o sygnaturze VII Ns 1126/09, są powódkiG. O.iA. K.po połowie.
Decyzją z dnia 21 stycznia 2011r znak :(...)Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność decyzji Wojewody(...)z dnia 18 stycznia 1978r oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika GminyM., stwierdzającej przejęcie na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości małżonkówB..
Obecnie nieruchomość ta, znajdująca się w granicach miastaK., leży na terenach peryferyjnych miasta. Dawnemu jej oznaczeniu(...)odpowiadają działki o oznaczeniu ewidencyjnym nr(...)i(...), a ich łączna powierzchnia wynosi 0,5055 ha. W jej bezpośrednim sąsiedztwie występuje zabudowa mieszkaniowa oraz przemysłowa. Dominuje ta pierwsza. Aktualna jej warto zamyka się w kwocie 899 714, 50 zł.
W dacie przejęcia jej własności przez Skarb Państwa nieruchomość była nie zabudowana i nie uzbrojona.
Rozważania prawne Sąd I instancji rozpoczął od oceny podstawy normatywnej dochodzonego przez powódki roszczenia stając na stanowisku , iż jest nim normaart. 160 kpa, obowiązująca do dnia 1 września 2004r Ocenił , że dowiodły one w postępowaniu rozpoznawczym wszystkich wskazanych w tym przepisie przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa.
Określając rozmiar doznanej przez powódki straty , pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym z faktem wydania decyzji , której nieważność stwierdził Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi , podzielił Sąd Okręgowy w całości wnioski sporządzonej w postępowaniu rozpoznawczym opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomościM. S. (1). Uznał w szczególności , że wartość tej nieruchomości na datę decyzji Naczelnika Gminy wM.na podstawie której małżonkowieB.utracili prawo własności do niej winna być wyznaczona jej kwalifikacją jako gruntu w całości budowlanego. Za taka oceną , jego zdaniem , przemawia jej położenie w sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej która , uwzględniwszy jej rodzaj dostatecznie przekonuje , iż była ona wznoszona w okresie kiedy takżeJ. B. (1)otrzymała pozwolenie na budowę na niej budynku mieszkalnego.
W ocenie Sądu bez znaczenia przy tym jest , że zgodnie z rejestrem gruntów z tego okresu, i wskazanym z nim rodzajem użytków , które się na tę real noś składały, miała ona przeznaczenie rolne.
Suma odszkodowania stanowiąca iloczyn jej powierzchni z daty przejęcia jej prawa własności przez Skarb Państwa oraz aktualnej, na datę orzekania, stawki ceny za grunt budowlany, w okolicach jej położenia , w wysokości 158, 54 zł za metr kwadratowy.
Odsetki od przyznanego świadczenia zostały przyznane od daty wyrokowania albowiem , zdaniem Sądu I Instancji , określając jego wysokość uwzględnione został aktualny poziom cen tego rodzaju nieruchomości. Takie stanowisko stało się przyczyną oddalenia powództwa w pozostałym zakresie żądania.
Umorzenie postępowania w części w jakiej powódki ograniczyły zakres swojego roszczenia w porównaniu z pierwotnym jego zakresem , było następstwem oceny , iż uczyniły to skutecznie pod względem procesowym.
Podstawa rozstrzygnięcia o kosztach procesu był przepisyart. 98 §1 kpcoraz102 kpc. Na podstawie tej ostatniej normy Sąd Okręgowy odstąpił od obciążania powódek kosztami należnymi stronie przeciwnej w tym zakresie jaki mógłby wynikać z cofnięcia przez nie żądania. Ocenił bowiem , iż właściwe pod względem rozmiaru ilościowego określenie żądania odszkodowawczego było możliwe już w trakcie postępowania , po przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego , który ustalił wartość nieruchomości utraconej przez małżonkówB.. W takiej sytuacji obciążanie ich kosztami na rzecz strony przeciwnej nie byłoby usprawiedliwione.
Apelację od tego orzeczenia złożył Skarb Państwa i zaskarżając wyrok z dnia 12 lutego 2013r w części objętej pkt 1 jego sentencji , domagał się jego zmiany i oddalenia powództwa w całości wraz z obciążeniem powódek kosztami postępowania za obydwie instancje.
Jako pierwszy , z określonych jako ewentualne , wniosków środka odwoławczego strona pozwana sformułowała żądanie jego zmiany poprzez zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz żądających kwoty 13 291, 65 zł z ustawowymi odsetkami od daty wyrokowania , przy obciążeniu przeciwniczek procesowych kosztami postępowania należnymi Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.
W drugim wnosiła o uchylenie wyroku Sądu I instancji w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Środek odwoławczy został oparty na następujących zarzutach :
a/ naruszeniaart. 233 §1 kpcw zw. zart. 154 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r o gospodarce nieruchomościami, w następstwie nietrafnego przyjęcia , że nieruchomość małżonkówB.w dacie przejęcia prawa własności do niej miała charakter budowlany oraz dokonania nietrafnego ustalenia dotyczącego tego w jaki sposób stali się oni jej właścicielami,
b/ naruszeniaart. 98 §1 i 102 kpcw następstwie nieprawidłowego ich zastosowania i nieuzasadnionego odstąpienia od obciążania powódek kosztami procesu , w części w jakiej powództwo zostało oddalone oraz w tej, w jakiej Sąd I instancji postępowanie umorzył, wobec cofnięcia przez nie żądania pozwu,
c/ naruszenia prawa materialnego , a toart. 160 §1 kpaw zw. zart. 361 §1 kcw następstwie dokonania ich nieprawidłowego zastosowania i w konsekwencji uznania, iż pomiędzy wydaniem decyzji administracyjnej , której nieważność została stwierdzona , a szkodą jaką miały ponieść powódki, istnieje adekwatny związek przyczynowy oraz wobec rażącego zawyżenia przyznanego odszkodowania.
W motywach apelacji Skarb Państwa, nawiązując do prezentowanego w postępowaniu rozpoznawczym stanowiska zaakcentował w szczególności ,że :
- samo stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie rodzi dla dotkniętych jej skutkami podstaw do skutecznego dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania o ile potencjalnie poszkodowani nie wykażą zarówno samego uszczerbku jak i związku przyczynowego pomiędzy wydaniem decyzji, a szkodą . W ocenie apelującej ten związek nie został przez powódki w sprawie udowodniony albowiem z uwagi na treść materiału dowodowy zgromadzonego w sprawie nie daje podstaw do zaprzeczenia tezie , iż gospodarstwo rolne małżonkówB.było w dacie przejęcia przez Skarb Państwa gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu zastosowanych przez Naczelnika GminyM.w decyzji z dnia 6 września 1976r przepisów,
- nawet przy przyjęciu istnienia tego związku , czemu strona pozwana przeczy, uznanie przez Sąd Okręgowy , że nieruchomości położona wN., w dacie istotnej dla rozstrzygnięcia, była gruntem budowlanym nie da się pogodzić ani z ustaleniami faktycznymi poczynionymi w sprawie przez Sąd ani z obowiązującymi w tym czasie przepisami.
Strona pozwana akcentowała , że dowody zgromadzone w sprawie w tym treść uzasadnienia decyzji stwierdzającej nieważność , wypis z rejestru gruntów jak i okoliczność , że pozwolenie na budowę domu wydane na rzeczJ. B. (1)utraciło ważność wskazują , że nie sposób zakwalifikować przejętej nieruchomości inaczej niż jako nieruchomości o przeznaczeniu rolnym , a to winno prowadzić do określenia wysokości odszkodowania należnego powódkom w bardzo istotnie niższym wymiarze niż uczynił to Sąd I instancji.
Tym bardziej , iż wyrażając stanowisko przeciwne , opierał się on tylko na opinii biegłegoM. S.nie biorąc pod rozwagę treści innych dowodów wskazujących na rzeczywisty charakter tej realności,
- strona pozwana zakwestionowała także trafność zapatrywania Sądu w zakresie zastosowania norm dotyczących rozliczenia pomiędzy stronami kosztów procesu.
Zdaniem Skarbu Państwa nie było podstaw do tego by w zakresie obowiązku jaki z tego tytułu , co do zasady obciął powódki , stosować wobec nich normęart. 102kpc. Zawrócił przy tym uwagę , że ograniczenie żądania w zakresie utraconych korzyści było konsekwencją nie treści opinii biegłego ale stanowiska procesowego strony pozwanej zaprezentowanego w odpowiedzi na pozew. Ponadto podniósł , że powódki dokonanym przez siebie ograniczeniem żądania nie objęły odsetek od kwoty pierwotnie oznaczonego co do wysokości roszczenia , a powództwo w tej części zostało w całości oddalone. Wobec tego tym bardziej sięgniecie wobec nich do dobrodziejstwa płynącego z normyart. 102 kpcnie było usprawiedliwione .
Odpowiadając na apelację , powódki wniosły o jej oddalenie jako pozbawionej usprawiedliwionych podstawa , żądając równocześnie obciążenia Skarbu Państwa kosztami postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny rozważył :
Środek odwoławczy Skarbu Państwa jest częściowo uzasadniony , prowadząc do zreformowania orzeczenia Sądu I instancji w sposób wskazany w pkt I wyroku Sądu Odwoławczego. W pozostałym zakresie , jako nietrafny , uległ on oddaleniu
Trafnie podnosi strona pozwana zarzut naruszenia przez Sąd I instancjiart. 233 §1 kpc, w sposób mający wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie , że po pierwsze tytułem nabycia prawa własności do nieruchomości stanowiącejdziałkę ewidencyjną nr (...), położoną wN.była darowizna od teściówC. B.uczyniona na rzecz obydwojga małżonków , oraz , że nieruchomość ta w dacie wydawania decyzji o przejęciu jej własności na brzęcz Skarbu Państwa była w całości gruntem o przeznaczeniu budowlanym.
Ustalenia te nie mają bowiem dostatecznej podstawy w treści zgromadzonych w sprawie dowodów , a przeciwnie przemawia ona za poczynieniem ustaleń wobec nich przeciwnych, czy to w całości czy to w części ale doniosłej dla rozstrzygnięcia.
Jeżeli chodzi o ustalenie faktyczne Sądu I instancji dotyczące podstawy uzyskania przez małżonkówB.tytułu własności do gospodarstwa , stanowiącego działkę o oznaczeniu ewidencyjnym , na dzień wydania decyzji o przejęciu jej na rzecz Skarbu Państwa,(...), to jest ono niezgodne z treścią relacji powódkiC. B., która , będąc przesłuchana w charakterze strony wskazała , że tytułem tym nie była darowizna od jej teściów - jak przyjmuje Sąd niższej instancji - a Akt Własności Ziemi, potwierdzający nabycie prawa do tej nieruchomości przez obydwoje małżonków na podstawieustawy O uregulowaniu własności gospodarstw rolnych z dnia 26 października 1971r[ DzU Nr 27 poz. 250]
Dodatkowym potwierdzeniem zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy jej relacji w tym fragmencie, jest złożona przy apelacji strony pozwanej potwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia tej decyzji z dnia 11 października 1972r , nr(...), wydanej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wK.- Wydział Rolnictwa i Leśnictwa.
Depozycje powódki oraz treść tego dokumentu są potwierdzeniem tego , że wydawanie Aktu Własności Ziemi dotyczącego nieruchomości , prawo do którejB.w ten sposób potwierdzono na datę 4 listopada 1971r , kwalifikowało ją jako gospodarstwo rolne miała takie właśnie, rolne przeznaczenie. Ustawa uwłaszczeniowa bowiem zakresem swojej regulacji obejmowała grunty o takim charakterze.
Trafnie także zarzuca apelujący Skarb Państwa nietrafność ustalenia Sądu I instancji dotyczącego przeznaczenia tej nieruchomości, w dacie wydania przez Naczelnika GminyM.decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności tej nieruchomości [ 6 września 1976r ] , jako w całości gruntu budowlanego.
W istocie bowiem ustalenie to oparł Sąd Okręgowy na jednym dowodzie - opinii biegłego ds. szacowania nieruchomościM. S. (1), który swoją w tym zakresie ocenę oparł jedynie na tym, w jakim otoczeniu nieruchomość ta , w dacie wydawania opinii się znajduje [ grunty o przeznaczeniu przemysłowym oraz znajdująca się w jej pobliżu zabudowa mieszkaniowa , mająca powstawać w okresie zbliżonym do czasu , kiedyJ. B.uzyskał pozwolenie na budowę. ]
Tego rodzaju ustalenie , jako oparte na jednym źródle dowodowym , bez uwzględnienia treści pozostałych dowodów , jest ustaleniem nieprawidłowym , a przy tym dokonanym w sposób , który jest niezgodny z kryteriami swobodnej oceny dowodów wskazanymi w przepisieart. 233 §1 kpc.
Podlegać ono zatem musi , podobnie jak to dotyczące źródła prawa własności małżonkówB.do spornej realności , skorygowaniu , także na podstawie wyników postępowania dowodowego przed Sądem II instancji, które uzupełniło to , które przeprowadził Sąd niższej instancji. Wyniki te prowadza także do uzupełnienia poczynionych dotąd ustaleń.
Zmiana ta i uzupełnienie przedstawiają się następująco :
Podstawą nabycia prawa własności nieruchomości przezC.iJ. B. (1)był Akt Własności Ziemi wydany przez Powiatową Radę Narodową wK.- Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w dniu 11 października 1972r .
W dacie wydawania przez Naczelnika GminyM.decyzji o odjęciu im prawa jej własności i przejęciu jej na rzecz Skarbu Państwa była ona niezabudowana. Zważywszy na źródło tytułu własności do niej , stanowiła ona gospodarstwo rolne , a zgodnie z danymi z ewidencji gruntów znajdujące się na tym areale użytki były kwalifikowane jako rolne , będąc rolą piątej klasy.
/ dowód: stanowiący załącznik do opinii biegłegoM. S.wypis z rejestru gruntów obejmujący przedmiot sporu , według jego aktualnego oznaczenia ewidencyjnego , jakodziałki nr (...)k. 113 akt, zeznanieC. B.k. 167 akt, potwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia tej decyzji z dnia 11 października 1972r , nr(...), wydanej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wK.- Wydział Rolnictwa i Leśnictwa. / k. 187 akt/
Była też , naówczas nieruchomością niezabudowaną i nieuzbrojoną.
/ okoliczność niesporna pomiędzy stronami. /
Z dokumentu w postaci decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia 29 sierpnia 1972r znak :(...)wydanego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wK.na rzeczJ. B. (1)wynika , że był on uprawniony do wzniesienia na nieruchomości w miejscowościN.- określanej w tym dokumencie jakoN.-Ł., budynku mieszkalnego według typowego projektu(...)który miał by usytuowany w terenie zgodnie ze szkicem sytuacyjnym , przy zachowaniu linii zabudowy odległej o 12 metrów od osi drogi prowadzącej przez wieś. Małżonkowie zamierzali także wznieść budynek gospodarczy pełniący rolę garażu oraz warsztatu, mąż powódki był bowiem z wykształcenia spawaczem .
/ dowód : kserokopia pozwolenia na budowę z dnia 29 sierpnia 1972 , informacja o możliwości i warunkach realizacji inwestycji k. 116- 118 akt/ , zeznanieC. B.w charakterze strony k. 166- 167 akt/
Oboje traktowali ją jako mającą przeznaczenie rolne , aC. B.chciała by poza domem i budynkiem gospodarczym była ona w przyszłości zajęta pod sad owocowy . Kiedy , w 1976 r okazało się , że pozwolenie na budowę utraciło mocJ. B. (1), w październiku tego roku , zaorał całą jej powierzchnię , a oboje z żoną planowali zasadzić na niej , w kolejnym roku, ziemniaki. Okazało się to już nie możliwe , gdyż po wydaniu decyzji o przejecie gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa przez Naczelnika GminyM.w dniu 6 września 1976r , grunt ten w całości został wydzierżawiony osobie trzeciej mimo , że decyzja nie miała jeszcze waloru ostateczności. Dzierżawca wcześniej dokonał na tym areale zasiewów.
/ dowód : uzasadnienie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 stycznia 2011r stwierdzającej nieważność decyzji organów obu instancji - Wojewody(...)i Naczelnika GminyM.k. 9-11 akt, zeznanieC. B.k. 167 akt/
W tym czasie nieruchomości była położona na obszarze GminyM.i brak jest danych mogących potwierdzić jej przeznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego tej jednostki terytorialnej.
Kiedy , poczuwszy od 1979 roku , miejscowośćN.została objęta granicami administracyjnymi miastaK., nieruchomość , której własność małżonkomB.odjęto , była położona w terenach , które zgodnie z postanowieniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta , obowiązującego w latach 1977- 1984r, mogły być przeznaczane pod budownictwo o charakterze przemysłowym nieuciążliwym oraz przeznaczone dla potrzeb szkolnictwa zawodowego.
Przeznaczenie tego gruntu w postanowieniach późniejszych planów , w tym obecnie obowiązującego, w istocie nie zmieniło się , pozostając nadal aktualnym , w dacie orzekania.
/ dowód : informacje Wójta GminyM.oraz Prezydenta MiastaK., wraz załącznikami k. 208 i 210- 226 akt/
Wartość nieruchomości objętej sporem, według jej stanu z daty wydawania decyzji o przejęciu jej własności na rzecz Skarbu Państwa , a według cen na datę rozstrzygania o odszkodowaniu przy założeniu , że ma ona wyłącznie rolny charakter wynosi 13 291, 65 zł , przy przyjęciu , że wartość rynkowa 1 hektara takiego gruntu to 23 421, 21 zł
/ dowód opinia uzupełniająca biegłegoM. S. (1)k. 159-160 akt/
Podstawą tych skorygowanych oraz uzupełnionych ustaleń faktycznych były zarówno okoliczności nie będące pomiędzy stronami przedmiotem sporu jak i wynikające z treści dowodów z dokumentów zgromadzanych w postępowaniu rozpoznawczym przed Sądem I instancji oraz uzyskanych w ramach jego uzupełnienia przez Sąd Apelacyjny. Treść tych dowodów oraz ich wiarygodność nie była przez strony kwestionowane.
Ich źródłem była także relacjaC. B.przesłuchanej w charakterze strony , która także jest w pełni wiarygodna.
Pozostała części ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Okręgowy nie była przedmiotem zarzutów strony apelującej i jako poczyniona w sposób niewadliwy została przyjęta przez Sąd Apelacyjny za własną.

Przechodząc do oceny prawnej roszczenia powódek na wstępie wskazać należy , iż jest ono usprawiedliwione co do zasady.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa Sądu Najwyższego , zważywszy na datę wydania decyzji administracyjnej na podstawie której małżonkowieB.utracili prawo własności do nieruchomości położonej wN., a której nieważność następnie stwierdził Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi , podstawą normatywną roszczenia odszkodowawczego jestart. 160 §1 kpaw brzmieniu obowiązującym przed 1 września 2004r.
Ponieważ decyzja ta została podjęta i uzyskała walor ostateczności przed datą wejścia w życieKonstytucji, zakres roszczenia odszkodowawczego ogranicza się do wyrównania straty w ten sposób dożynanej przez byłych właścicieli.
/ por. bliżej uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011r , sygn. III CZP 112/ 10 , publ. OSNC z 2011r z. 7-8 poz. 75 /
Biorąc pod uwagę okoliczności usatalone w sprawie powiedzieć jeszcze należy , że decyzja Ministra z dnia 21 stycznia 2011r stwierdziła wprawdzie nieważność decyzji tak Wojewody(...)z dnia 18 stycznia 1978r i poprzedzającej jej decyzji Naczelnika Gminy wM.z 6 września 1976r nie natomiast ich niezgodność z prawem ale nie jest to doniosłe dala oceny zasadności roszczenia odszkodowawczego, w sytuacji gdy decyzje organów obu instancji wywołały uprzednio nieodwracalne skutki prawne w postaci uzyskania tytułu własna ości do nieruchomości uprzednioC.iJ. B. (1)przez osoby trzecie.
Trafnie podnosiła w toku sporu strona pozwana , że samo stwierdzenie nieważności [ niezgodności z prawem ] decyzji administracyjnej nie rodzi po stronie Skarbu Państwa odpowiedzialności odszkodowawczej , a potencjalnie poszkodowany musi ponadto wykazać w sporze zachodzenie ogólnych przesłanek tej odpowiedzialności po stronie zobowiązanego do jego świadczenia , a to samego uszczerbku oraz związku przyczynowego pomiędzy wydaniem decyzji a szkodą.
Taką konieczność potwierdził także Sąd Najwyższy w judykacie z dnia 6 lutego 2004 , sygn.. II CK 433/02 , powołanym za zbiorem Lex nr 163987
W tym kontekście , jako nietrafny , należy ocenić zarzut prawnomaterialny sformułowany przez stronę pozwaną wobec zaskarżonego orzeczenia, w tym jego zakresie , w jakim Skarb Państwa zakwestionował istnienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy wydaniem decyzji z dnia 6 września 1976r a szkodą doznaną przez powódki.
Pomiędzy decyzją , na podstawie którejC.iJ. B. (1)odjęto prawo własności do nieruchomości a szkodą wskazaną w podstawie faktycznej powództwa związek taki zachodzi , a strata , której doznały powódki jest zwykłym następstwem jej wydania.
Ma natomiast racje Skarb Państwa gdy neguje, w ramach tego zarzutu , rozmiar ilościowy odszkodowania jaki został przez Sąd I instancji powódkom przyznany. Kwota ta jest bowiem w sposób bardzo istotny zawyżona.
Określenie jego wysokości musi być wypadkową z jednej strony stanu utraconego składnika majątkowego / nieruchomości / z chwili wydania decyzji administracyjnej , która była źródłem tej utraty, i z drugiej , jego aktualnej , na datę rozstrzygania o odszkodowaniu , jego wartości.
Zgodnie ze stanowiskiem Sądu I instancji , które zdecydowało o ustaleniu wysokości świadczenia odszkodowawczego , nieruchomość objęta sporem , ta winna być zakwalifikowana w dacie 6 września 1976r jako w całości przeznaczona na cele budowlane i tak też określona winna być jej wartość rynkowa na dzień wydania wyroku.
Jest to stanowisko błędne bo , jak wskazano wyżej , nie uwzględniające wszystkich okoliczności faktycznych wynikających z treści zgromadzonych dowodów, okoliczności wskazujących na ówczesne , w dacie doniosłej dla rozstrzygnięcia, przeznaczenie tej realności.
Po raz kolejny przypomnieć trzeba , że w dniu 6 września 1976r nieruchomość położona wN., stanowiła gospodarstwo rolne. Była niezabudowana i nieuzbrojona. Zgodnie z danymi z ewidencji gruntów była zakwalifikowana jako złożona wyłącznie z użytków rolnych. . Tak też zmierzali ją wykorzystywać właściciele, o czym świadczą po pierwsze fakt zaorania jej całego areału , w październiku 1976r , kiedy nie wiedzieli jeszcze o decyzji odejmującej im na rzecz Skarbu Państwa tytuł do niej, a po wtóre plany jej zagospodarowania w przyszłości wskazane w zeznaniu współwłaścicielkiC. B., która chciała by część jej powierzchni zajmował sad owocowy.
Postępowanie rozpoznawcze przed Sądami obu instancji nie dało podstaw do poczynienia ustaleń faktycznych zgodnie z którymi przeznaczenie to wówczas było inne aniżeli rolne , w szczególności , by podstawą tegoż były postanowienia miejscowego planu zagospodarowania gminyM..
Z poczynionych ustaleń tych wynika także , iżJ. B. (1)otrzymał 29 sierpnia 1972r decyzję zezwalającą na budowę budynku mieszkalnego na tej nieruchomości. Miał on być wzniesiony według typowego projektu , i planu sytuacyjnego , zachowując linię zabudowy 12 metrów od osi drogi publicznej biegnącej przez wieś. W dacie istotnej dla rozstrzygnięcia , przy braku wcześniej realizacji tego zmierzania inwestycyjnego przez właścicieli , pozwolenie to wprawdzie utraciło moc ale ustalenia te prowadzą do usprawiedliwionego wniosku , że nadal , mieli oni w planach wzniesienie budynku mieszkalnego , nadto jak wynika z relacjiC. B.również wybudowanie tam , w przyszłości budynku gospodarczego o funkcji warsztatu i garażu.
Na podstawie tych faktów nie można zasadnie przyjmować , jak uczynił to Sąd Okręgowy , że w dacie doniosłej dla rozstrzygnięcia nieruchomości ta miała w całości , gdy chodzi o jej powierzchnię, przeznaczenie budowlane. Nie można także w pełni zaaprobować, jako usprawiedliwionego , stanowiska prawnego Skarbu Państwa , zgodnie z którym miała ona przeznaczenie wyłącznie rolne.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego biorąc pod rozwagę wszystkie ustalone w sprawie fakty, relewantne z punktu widzenia określenia tego przeznaczenia, uprawnionym jest wniosek , że nieruchomość ta miała , poza rolnym , na części swojej powierzchni charakter budowlany. Nie można bowiem tracić z pola widzenia tego , że samo złożenie wniosku przezJ. B.o wydanie decyzji udzielającej pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego , a także to , że decyzja taka przez organ administracji właściwej dla budownictwa została wydana , zmieniało charakter i przeznaczenie tej nieruchomości na tej części jej powierzchni , która była niezbędna dla przeprowadzenia inwestycji oraz późniejszego korzystania z budynku. Nie jest istotnym z tego punktu widzenia , w ocenie Sądu II instancjami to , że pozwolenie to w warunkach nie podjęcia czynności inwestycyjnych przez jego beneficjenta , utraciło moc przed wydaniem decyzji pozbawiającejB.prawa własności gruntu gdzie budowa miała być prowadzona.
Zważywszy ,że było ono ważne przez okres dwóch lokat od daty wydania , co wynikało wprost z uzasadnienia decyzji / k. 117 akt/, to jeszcze przedd dniem 6 września 1976r właściciele mogli skutecznie wystąpić ponownie o jego wydanie i brak jest uzasadnionych podstaw do twierdzenia , że żądanie to nie byłoby uwzględnione zgodnie z treścią wniosku.
Za trafnością prezentowanego tu stanowiska przemawia dodatkowo to , co na temat planów inwestycyjnych małżonków mówiła w swojej relacji powódkaC. B.. Potwierdziła ona , że pomimo utraty ważności pozwolenia z sierpnia 1972r nie odstąpili oni od planów jej zabudowania domem , a nawet chcieli wznieść także na dalszej części nieruchomości budynek gospodarczy , poszerzając jej zainwestowanie.
Przy takiej ocenie , kolejnym zagadnieniem koniecznym do rozważenia jest to jaką powierzchnię , w ramach nieruchomości powodów , należy zakwalifikować - w dacie istotnej dla rozstrzygnięcia o roszczeniu powódek - jako mającej przeznaczenie budowlane.
Przy zupełnie rozbieżnych , wskazanych wyżej , stanowiskach stron w tym zakresie oraz niedostatecznym - materiale dowodowym , co wynika także ze znacznego upływu czasu pomiędzy chwila wyrokowania , a zdarzeniami mającymi kształtowa sposób zagospodarowanie nieruchomości , mogącym określać powierzchnię przeznaczoną inaczej niż na cele rolne , Sąd II instancji zdecydował o określeniu jej na podstawie analizy wszystkich okoliczności sprawy sięgając po normęart. 322 kpc.
Posłuży ono do oznaczenia wysokości należnego powódkom odszkodowania gdyż , co do zasady , ich roszczenie wobec Skarbu Państwa jest usprawiedliwione.
W ocenie Sądu Apelacyjnego skorzystanie z tej normy jest uzasadnione także dlatego , że przepis ten dotyczy nie tylko sytuacji w której ścisłe udowodnienie wysokości żądania odszkodowawczego jest obiektywnie niemożliwe ale także takiej w której zgłoszone przez powoda i przeprowadzone dowody nie pozwalają na ścisłe określenie jego rozmiaru.
Stanowisko to ma swoje potwierdzenie w judykacie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 r , sygn. II CSK 108/05 , powołanym za OSP z 2007r z. 3 poz. 29 .
Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika , że podstawą nabycia przezB.nieruchomości wN.były przepisyustawy O uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Nabywali ją zatem jako nieruchomość o takim przeznaczeniu . Z drugiej strony mając niezaspokojenie potrzeby mieszkaniowe planowali wniesienie na niej domu mieszkalnego. Plany inwestycyjne owocujące złożeniem przezJ. B.wniosku o wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę i jej wydaniem są zbliżone w czasie do potwierdzenia poprzez(...)prawa własności do realności na której inwestycja miała być prowadzona. Budowa domu , według zamiarów właścicieli nieruchomości, nie miała doprowadzić do zupełnej zmiany charakteru i sposobu jej zagospodarowania , a przeciwnie zgodnie z nimi, chcą by nadal zachowała takie przeznaczenie , służąc przede wszystkim typowej uprawie, w przyszłości będąc zajętą , w części, pod sad owocowy. Chcieli jednak także by powierzchnia zainwestowana zwiększyła się o tę , jaką zajmie w przyszłości dwufunkcyjny budynek gospodarczy, będący równocześnie garażem i warsztatem.
Udzielone pozwolenie na budowę , obejmujące jedynie wzniesienie budynku mieszkalnego według typowego projektu nie określało w żaden sposób powierzchni jaka ma by tym budynkiem zajęta , nie oznaczały jej także , wydane uprzednioJ. B., warunki zabudowy. Skoro jednak budynek miał odpowiadać założeniom typowego projektu powierzchnia ta nie mogła przekraczać przeciętnej, zwykle zajętej pod budynki w ramach budownictwa zagrodowego, niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstw rolnych. Gdy do tego dodać , że musiała ona ulec zwiększeniu o powierzchnię konieczną dla właściwego korzystania z tego budynku, a nadto o tę , która miała być zajęta pod planowany przez właścicieli dwufunkcyjny budynek gospodarczy , Sąd II instancji przyjmuje , że z ogólnego areału nieruchomości wynoszącego w dacie istotnej dla rozstrzygnięcia 0, 5675 ha , dziesięć arów [ 1000 m. kw], miało przeznaczenie budowlane , a pozostała natomiast część nieruchomości miała charakter rolny.
Ocena ta decyduje o uznaniu , że przyznane przez Sąd I instancji powódkom świadczenie odszkodowawcze zostało określone w nieprawidłowej wysokości.
Zgodnie z opinią biegłegoM. S./ k. 110 i 160 akt/ , aktualna wartość rynkowa 1 metra kwadratowego gruntu o przeznaczeniu budowlanym , uwzględniając położenie , walory komunikacyjne , uzbrojenie oraz sposób zagospodarowania nieruchomości należącej uprzednio doC. B.i poprzednika prawnego pozostałych powódek wynosi 158, 54 zł.
Natomiast wartość rynkowa metra kwadratowego gruntu o przeznaczeniu rolnym, przy uwzględnieniu identycznych jak poprzednio parametrów wyznaczających tę wartość , wynosi 23 421, 42 zł za 1 hektar [ 10 000 m. kw]
Zatem należne powódkom świadczenie odszkodowawcze zamyka się w kwocie łącznej 169 479 , 50 zł , stanowiąc wynik następującego wyliczenia :
[ 158, 54 zł x 1000 m. kw ] + [ 4675 m. kw x 2, 34 zł ] = 158 540 zł + 10 939, 50 zł
Suma ta , jak trafnie przyjął Sąd I instancji, należ na jest powódkom od daty wyrokowania o żądaniu , czyli 12 lutego 2013r.
Zasądzone świadczenie jest należne powódkom nie solidarnie , jak niezasadnie uznał Sąd Okręgowy , albowiem brak ku temu podstaw w przepisie prawa materialnego czy czynności prawnej ale , jako podzielne , w częściach odpowiadających ich udziałom w składniku majątkowym , którego nieodwracalna utrata wywołała wyrównywany uszczerbek.
PonieważC. B.była współwłaścicielka nieruchomości wN.to sięgając do domniemania zart. 197 kcnależy przyjąć , że jej udział wynosił ½ . Druga połowę odziedziczyły po ojcu na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadkuA. K.iG. O.obydwie po ½ części. Zatem przyznane świadczenie jest należneC. B.w połowie [ ½ x 169 479 , 50 zł ] czyli w kwocie 84 739, 75 zł a pozostałym dwóm powódkom w kwotach po 42 369, 87 zł na rzecz każdej z nich [ 169 479, 50 zł x ¼]
Podzielić należy , jako trafny , także ten zarzut apelacyjny , którym strona pozwana kwestionuje rozstrzygniecie o kosztach procesu , a w szczególności zastosowanie przez Sąd I instancji normyart. 102 kpci zwolnienie na jej podstawie powódek od obowiązku zwrotu na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa , tej ich części , która wynika z faktu ograniczenia żądania w trakcie sporu oraz oddalenia powództwa w zakresie odsetek , które to fakty winny prowadzić do wniosku prawnego , iż w tym zakresie przegrywają one spór z konsekwencjami w zakresie obciążenia ich obowiązkiem zapłaty części tych kosztów na rzecz przeciwnika procesowego.
W pierwszej kolejności zauważyć należy , że przyczyn odstąpienia od ogólnej reguły , która kształtuje wzajemne obowiązki stron w zakresie zwrotu kosztów procesu Sąd Okręgowy bliżej nie uzasadnił mimo , że miał taki obowiązek szczególnie , iż odwołał się normy wyjątkowej , której zastosowanie nie podlega wykładni rozszerzającej , a musi mieć sięgniecie po nią uzasadnienie zarówno w okolicznościach dotyczących sytuacji samej strony jak i tych odnoszących się do charakteru sprawy.
Wymaganiu temu nie odpowiada odwołanie się do tego , że właściwie określenie wysokości świadczenia dochodzonego pozwem zależało od opinii biegłego , która została przeprowadzona już w toku postępowania i do której wniosków, w zakresie rozmiaru uszczerbku , powódki ostatecznie dostosowały wymiar ilościowy swojego żądania.
Już sama , wskazana wyżej niedoskonałość motywów tej części rozstrzygnięcia Sadu Okręgowego rozstrzygniecie to czyni wadliwym i podlegającym zreformowaniu. Dodatkowo należy wskazać , że powódki modyfikowały swoje żądanie nie tylko w oparciu o wnioski opracowania biegłego ale także stanowiska procesowego Skarbu Państwa , który trafnie negował zaliczenie do jego rozmiaru utraconych przez nie korzyści.
Zdaniem Sąd II instancji uznanie żądania powódek jedynie w części za usprawiedliwione uzasadnia rozstrzygniecie o kosztach procesu na podstawie normyart. 100 kpci stosunkowe ich miedzy stronami rozdzielenie , uwzględniając zakres w jakim każda ze stron wykazała zasadność żądania bądź skutecznie się przed roszczeniem zgłoszonym w pozwie obroniła.
Tak określona wzajemna relacja pomiędzy stronami , biorąc pod rozwagę , że pierwotnie powódki dochodziły kwoty blisko 1 077 000 złotych , a zasadne pokazało się przyznanie im sumy nieco ponad 169 000 złotych wynosi [ w pewnym przybliżeniu] 16 % : 84 %
Skoro poniesione przez powódki koszty sądowe oraz będące wynagrodzeniem ich pełnomocnika procesowego ustanowionego z wyboru, wynoszą 13 822 zł [ 5000 + 17 + 1605+ 7200] , natomiast koszty poniesione przez Skarb Państwa zamykają się w kwocie odpowiadającej wynagrodzeniu za zastępstwo procesowe [ 7200 zł ] zatem powódki, w częściach jakie odpowiadają przyznanemu im świadczeniu, są zobowiązane zwrócić stronie przeciwnej łącznie sumę 38 36 złotych [ 7200zł x 0, 84 ] - [ 13 822 zł x 0, 16 ]
Z podanych wyżej przyczyn Sąd Apelacyjny , w częściowym uwzględnieniu apelacji strony pozwanej, zmienił zaskarżony wyrok w sposób wskazany w pkt I sentencji wyroku na podstawieart. 386 §1 kpc.
W pozostałym zakresie środek odwoławczy Skarbu Państwa, jako niezasadny oddalił , na podstawieart. 385 kpc.
Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd II instancji , biorąc pod uwagę, że apelacja Skarbu Państwa została tylko częściowo uwzględniona , a nadto , iż co do zasady ,  pomimo odmiennego zapatrywania strony apelującej , roszczenie powódek , ocenione zostało jako zasadne , stosującart. 100 kpcw zw zart. 108 §1 i 391 §1 kpc, koszty te między stronami wzajemnie zniósł.