Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACz 867/12
Data wyroku: 2012-12-05 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Marta Sawicka, Artur Kowalewski, Eugeniusz Skotarczak
Słowa kluczowe: Odrzucenie Pozwu
Podstawa prawna: art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.

Sygn. akt I ACz 867/12

POSTANOWIENIE
Dnia 5 grudnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie Wydział I Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSA Artur Kowalewski /spr./
SSA Marta Sawicka
SSA Eugeniusz Skotarczak

po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2012 r., w Szczecinie, na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa(...) spółki akcyjnejz siedzibą wK.
przeciwkoZ. O. S.spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą wK.

o ustalenie

na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 18 września 2012 r., sygn. akt I C 74/12
postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do dalszego prowadzenia Sądowi Okręgowemu w Koszalinie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.

SSA M. Sawicka SSA A. Kowalewski SSA E. Skotarczak

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 18 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie odrzucił pozewE.spółki akcyjnej z siedzibą wK.o ustalenie bezprawności czynności pozwanejZ. O. S.spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedziba wK., polegającej na zatrzymaniu wadium przetargowego wniesionego przez powódkę w formie gwarancji bankowej nr(...)z dnia 14 grudnia 2011 r., wystawionej przezBank (...) S.A.w kwocie 1.200.000 zł. w postępowaniu przetargowym o udzielenie zamówienia publicznego oraz ustalenie za bezskuteczne żądania pozwanej skierowanego do tego banku wypłaty kwoty 1.200.000 zł. z tytułu realizacji ww. gwarancji.
Wskazując jako podstawę rozstrzygnięciaart. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.Sąd I instancji przyjął, że zgłoszone przez powódkę żądanie obejmuje ocenę zgodności zachowania się pozwanej z dyspozycjąart. 46 ust. 4a ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. prawo zamówień publicznych, tekst jednolity Dz.U. z 2010 r., nr 113 poz. 759, ze zmianami (zwanej dalej: „p.z.p.”), przewidującego uprawnienie do zatrzymania wadium, w określonych w tym przepisie warunkach. W jego ocenie, wniesienie wadium stanowi element postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, bowiem czynność ta umożliwia danemu podmiotowi branie udziału w takim postępowaniu. Także czynność jego zatrzymania podejmowana jest w postępowaniu przetargowym, a zatem służy od niej odwołanie do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczego w trybieart. 180 p.z.p., do którego wniesienia powódka jest legitymowana na podstawieart. 179 p.z.p.Dopiero po wniesieniu skargi na orzeczenie KIO, spór przenosi się na drogę postępowania sądowego, w którym stosuje się przepisyk.p.c.o apelacji, o ile przepisyp.z.p.nie stanowią inaczej. W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że pominięcie trybu przewidzianego wart. 180 p.z.p.jest niedopuszczalne, bowiem pozostawałoby w opozycji do ukształtowanego w tej ustawie modelu postępowania.
W zażaleniu na powyższe postanowienie powódka wskazała, że Krajowa Izba Odwoławcza nie posiada kognicji do orzekania w sprawach dotyczących zatrzymania wadium w trybieart. 46 ust. 4a p.z.p., bowiem czynność ta nie mieści się w pojęciu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, a wniesione odwołanie musiałoby podlegać oddaleniu na podstawieart. 192 ust. 1 p.z.p.W tego rodzaju postępowaniach wykonawcy przysługuje droga sądowa dochodzenia zwrotu wadium przed sądem powszechnym w drodze powództwa cywilnego o zapłatę. Szeroko motywując swoje stanowisko w uzasadnieniu zażalenia, wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zażalenie powódki okazało się uzasadnione.
Stanowisko uzewnętrznione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i przeciwstawiona temu stanowisku argumentacja skarżącej nie pozostawiają wątpliwości, że kierunek rozstrzygnięcie niniejszej sprawy uzależniony jest wprost od oceny korelacji, w jakiej pozostaje żądanie wywodzone ze stanu faktycznego podlegającego subsumcji do normyart. 46 ust. 4a p.z.p., z przepisamidziału VI p.z.p.(art. 179– 198g), określającymi środki ochrony prawnej przysługujące podmiotom wymienionym wart. 179 ust. 1 p.z.p., w tym wykonawcy, a w szczególności, czy żądania tego rodzaju mogą być dochodzone wyłącznie w trybie określonym w tych przepisach.
Zajęcie stanowiska w tym przedmiocie wymaga przypomnienia, że niedopuszczalność drogi sądowej zachodzi wówczas, gdy sprawa ze względu na osobę lub przedmiot postępowania nie podlega orzecznictwu sądów powszechnych. Taki stan rzeczy wynikać może z braku podstaw do przyjęcia drogi sądowej na skutek nie posiadania przez sprawę charakteru sprawy cywilnej ze swej istoty (art. 1 k.p.c.) lub, mimo posiadania takiego charakteru, z przekazania jej przez przepis szczególny do kompetencji innego organu (art. 2 § 1 i 3 k.p.c.). W realiach niniejszej sprawy, co nie zostało należycie uwypuklone przez Sąd I instancji, rozważać można jedynie czasową, a nie trwałą niedopuszczalność drogi sądowej, skoro wedle przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia koncepcji, wniesienie skargi na orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej przenosi spór na drogę postępowania sądowego i jest on rozpoznawany – z modyfikacjami – na podstawie przepisów procedury cywilnej (art. 198a p.z.p.). W takim przypadku uprzednie postępowanie przed innym, niż sąd organem, określane jest prejudykatem, które - jakkolwiek różne w formie i treści – zrównane są co do skutku, polegającego na dopuszczalności zwrócenia się do sądu dopiero po ich wyczerpaniu. Podstawa tego rodzaju ograniczenia drogi sądowej powinna wynikać z przepisu prawa lub umowy stron.
Podejmując określone na wstępie niniejszych rozważań zagadnienie prawne, podkreślić należy, a to w nawiązaniu do znacznej części przywołanego w uzasadnieniu zażalenia dorobku judykatury, iż z uwagi na istotną zmianę stanu prawnego wprowadzonego nowelą dop.z.p. z dnia 2 grudnia 2009 r.( Dz.U. z 2009 r., nr 223, poz. 1778), wynikające z tych orzeczeń wnioski nie w pełni przystają do okoliczności przedmiotowej sprawy. W relewantnym stanie prawnym środki ochrony określone wp.z.p., przewidują już bowiem wyłącznie uprawnienie do wniesienia odwołania, a w dalszej kolejności, skargi do sądu. Pozostawiając poza sferą ocen zarówno to, czy powódka spełnia przesłanki określone wart. 179 ust. 1 p.z.p.przesłanki legitymujące ją (formalnie i materialnie) do wniesienia odwołania, jak również brak ograniczenia prawa do wniesienia odwołania przewidzianego wart. 180 ust. 2 p.z.p., bowiem pozytywna odpowiedź na tak postawione pytania jest oczywista, kluczową dla rozstrzygnięcia tego zagadnienia pozostaje niewątpliwie kwestia tego, czy sformułowane przez powódkę żądanie może być realizowane wyłącznie w trybie wyznaczonymart. 180 ust. 1 p.z.p.
W realiach przedmiotowej sprawy bezsporne jest, że powództwo skonstruowane zostało w oparciu o twierdzenie powódki o podjęciu przez pozwaną działań niezgodnych z przepisamip.z.p.W ocenie Sądu Apelacyjnego nie może budzić także wątpliwości to, że działania te podjęte zostały w ramach postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, w rozumieniuart. 180 ust. 1 p.z.p.Ramy proceduralne przedmiotu odwołania wyznacza legalna definicja postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, wyrażona wart. 2 pkt 7a p.z.p.Wynika z niej, że mogą być nim zaskarżane czynności dokonane lub zaniechania czynności obowiązkowych w okresie pomiędzy publicznym ogłoszeniem o zamówieniu lub przesłaniem zaproszenia do składania ofert albo przesłaniem zaproszenia do negocjacji w celu dokonania wyboru oferty wykonawcy, z którym zostanie zawarta umowa w sprawie zamówienia publicznego, lub - w przypadku trybu zamówienia z wolnej ręki - wynegocjowania postanowień takiej umowy, aż do czasu zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego. Jej zakres znaczeniowy obejmuje zatem czynności związane z zatrzymaniem wadium, o ile zostaną dokonane przed zawarciem umowy w przedmiocie zamówienia publicznego, czego – w niniejszej sprawie – żadna ze stron nie kwestionuje.
Dotychczas przedstawione rozważania zdawałyby się sugerować, że stanowisko Sądu Okręgowego jest prawidłowe. Przeciwko jego ostatecznemu zaakceptowaniu przemawiają jednak inne względy natury jurydycznej. W szczególności trafnie wskazał skarżący, że jego odwołanie skierowane do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej musiałoby podlegać oddaleniu i to bez jego bliższego merytorycznego badania. Zgodnie bowiem zart. 192 ust. 2 p.z.p., Izba uwzględnia odwołanie jedynie wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów ustawy, które miało wpływ lub może mieć istotny wpływ na wynik postępowania o udzielenie zamówienia. W sytuacji zatem, w której materia odwołania pozostaje z wynikiem tego postępowania bez jakiegokolwiek związku, już z tej przyczyny nie mogłoby zostać ono uwzględnione. Jeśli zatem dodatkowo zważyć, iż postępowanie sądowe w przedmiocie skargi prowadzone jest wedle zasad normujących tryb rozpoznania apelacji w postępowaniu cywilnym (art. 198a ust. 1 p.z.p.), zaś przepisy ustawy nie stanowią asumptu do przyjęcia, że postępowanie to ulec może tak daleko idącej modyfikacji, która polegać będzie rozszerzeniu kognicji sądu poza przedmiot rozpoznania sprawy przez Izbę ( taki charakter niewątpliwie posiadałoby rozpoznanie skargi poza granice, w jakich uprawniona była orzekać Izba, wydając jedyny możliwy wyrok oddalający odwołanie), to tym samym, w trybie wskazanym przez Sąd I instancji, przysługujące wykonawcy uprawnienie do ochrony jego praw podmiotowych miałoby wymiar wyłącznie formalny. Tego rodzaju wniosek pozostawałby w oczywistej opozycji do wynikającej zart. 45 ust. 1 Konstytucjigwarancji prawa do sądu, oznaczającej nie tylko uprawnienie do poddania określonego żądania pod osąd właściwego organu, ale przede wszystkim gwarancje jego merytorycznego rozpatrzenia. Odrzucenie żądania (sprawy) ze względu na bezzasadność, w tym brak zaczepienia w prawie formalnym bądź materialnym, oznaczałoby w istocie odmowę rozpatrzenia sprawy, a więc naruszenieart. 45 ust. 1 Konstytucji.
Przedstawiony wyżej pogląd wspiera wykładnia systemowa przepisówdziału VI p.z.p.Ichratio legisstanowi niewątpliwie stworzenie mechanizmów, pozwalających na usunięcie stanu niepewności co do zgodności z przepisami ustawy postępowania w przedmiocie udzielenia zamówienia publicznego po to, aby zawarta z wyłonionym w procedurze przetargowej wykonawcą umowa odpowiadała prawu. Z tej też przyczyny ustawodawca przewidział wart. 183 ust. 1 p.z.p.obligatoryjne wstrzymanie możliwości zawarcia takiej umowy do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie odwołania. Niewątpliwie zaś – już choćby tylko na płaszczyźnie logicznego rozumowania – brak jest jakichkolwiek argumentów racjonalizujących tezę, że tego rodzaju skutek wywołać mogą odwołania dotyczące czynności, nie mających dla oceny poprawności zasadniczej procedury przetargowej jakiegokolwiek znaczenia.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga i to, że wadium ma charakter zabezpieczający i kompensacyjny, zaś jego zatrzymanie powoduje przekształcenie dotychczasowych funkcji w sankcyjną. W nauce prawa przeważa przy tym zapatrywanie, że zatrzymanie wadium, jakkolwiek związane jest z postępowaniem o udzielenie zamówienia publicznego, jest czynnością o samodzielnym charakterze i wynikające stąd roszczenia mogą być dochodzone na drodze sądowej
W konsekwencji uznać należało, że w relewantnym stanie prawnym dopuszczalna jest droga sądowa wprost, dla roszczeń odwołujących się do dyspozycjiart. 46 ust. 4a p.z.p., bez konieczności wykorzystywania środków ochrony prawnej przewidzianych wp.z.p., mających jak wskazano wyżej – w zakresie tych roszczeń – walor czysto formalny. Dlatego ich niewyczerpanie nie może być kwalifikowane jako bezwzględna ujemna przesłanka procesowa, skutkiem czego odrzucenie pozwu w oparciu o dyspozycjęart. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.okazało się wadliwe.
Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji, na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c., pozostawiając Sądowi I instancji rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego na podstawieart. 108 § 2 k.p.c.

SSA M. Sawicka SSA A. Kowalewski SSA E. Skotarczak