Sąd Apelacyjny w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1218/12
Data wyroku: 2013-02-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Lilla Mateuszczyk, Wiesława Kuberska, Hanna Rojewska
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 § 4 k.c.

Sygn. akt: I ACa 1218/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 lutego 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Lilla Mateuszczyk

Sędziowie:

SSA Hanna Rojewska
SSA Wiesława Kuberska (spr.)

Protokolant:

stażysta Agata Jóźwiak

po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013 r. w Łodzi
na rozprawie
sprawy z powództwaJ. D.
przeciwko(...) Spółce Akcyjnej
z siedzibą wW.
o zapłatę zadośćuczynienia
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 22 sierpnia 2012 r. sygn. akt II C 789/12
I. z apelacji obu stron zmienia zaskarżony wyrok na następujący:
,,1. zasądza od(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.na rzeczJ. D.kwotę 5.000,00 (pięć tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 12 czerwca 2010 roku do dnia zapłaty;
2. oddala powództwo w pozostałym zakresie;
3. zasądza odJ. D.na rzecz(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.kwotę 3.382,00 (trzy tysiące trzysta osiemdziesiąt dwa) złote z tytułu zwrotu kosztów procesu;
4. nakazuje pobrać od(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi kwotę 247,00 (dwieście czterdzieści siedem) złotych z tytułu nieuiszczonej opłaty sądowej od uwzględnionej części żądania;
5. nie obciąża powoda nieuiszczoną opłatą sądową od oddalonej części powództwa.”
II. oddala obie apelacje w pozostałej części;
III. zasądza odJ. D.na rzecz(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.kwotę 750,00 (siedemset pięćdziesiąt) złotych z tytułu częściowego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I A Ca 1218/12

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie z powództwaJ. D.przeciwko(...) SAz siedzibą wW.o zapłatę kwoty 76.000 zł. z tytułu zadośćuczynienie z powodu śmierci osoby bliskiej, uwzględnił powództwo, co do kwoty 20.000 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia 12 czerwca 2012 r.; w pozostałym zakresie oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu, stosunkowo je rozdzielając pomiędzy stronami postępowania.
(wyrok – k. 49)
Powyższe rozstrzygnięcie nastąpiło na podstawie ustaleń faktycznych, które Sąd Apelacyjny co do zasady podziela i uznaje za własne, z zastrzeżeniami poczynionymi poniżej.
W świetle powyższych ustaleń faktycznych Sąd I instancji ocenił, że powództwo zasługuje na uwzględnienie na podstawieart. 446 § 4 k.c.jedynie częściowo. Sąd a quo podniósł, że do stosowania instytucji zadośćuczynienia z tego przepisu należy zastosować kryteria wypracowane na gruncieart. 445 § 1 k.c.Powód jest najbliższym członkiem rodziny zmarłejC. D.i w związku ze śmiercią matki doznał cierpienia, poczucia żalu i krzywdy. Powód nie korzystał po śmierci matki z pomocy psychologa, ani nie poddał się żadnej terapii. Utrata osoby bliskiej wiązała się z poczuciem utraty wsparcia matki w podejmowaniu istotnych decyzji syna. Sąd Okręgowy podkreślił, że śmierć matki spowodowała konieczność niesienia pomocy przez powoda i resztę jego rodzeństwa ojcu w codziennych, zwykłych sprawach, którymi dotychczas zajmowała się matka. W okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd I instancji ocenił, że kwotą adekwatną do poniesionej przez powoda krzywdy jest kwota 35.000 zł. Zważywszy na to, że w postępowaniu likwidacyjnym strona pozwana wypłaciłaJ. D.dobrowolnie kwotę 15.000 zł., Sąd a quo zasądził dalszą część zadośćuczynienia w wysokości 20.000 zł.
Nie uzasadniono rozstrzygnięcia o odsetkach od zasądzonej kwoty, a o kosztach procesu orzeczono zgodnie zart. 100 k.p.c.
(uzasadnienie wyroku – k. 50 – 53)
Wyrok został zaskarżony apelacjami przez obie strony.
Strona pozwana zaskarżyła wyrok w zakresie pkt. 1 w całości oraz w zakresie orzeczenia o kosztach procesu (pkt. 3 i 4). Skarżący zarzucił orzeczeniu naruszenie:
- prawa procesowego w postaciart. 233 k.p.c., które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez brak wszechstronnego rozważenia przez Sąd całego materiału dowodowego, co wyraziło się w przyjęciu przez Sąd, że uczucie smutku i samotności powoda po śmieci matki było na tyle duże, iż uzasadniało ustalenie zadośćuczynienia na rzecz powoda w łącznej wysokości 35.000 zł.;
-art. 446 § 4 k.c.poprzez przyjęcie, że w ustalonym stanie faktycznym odpowiednią sumą zadośćuczynienia za doznaną krzywdę z powodu śmierci osoby bliskiej jest dodatkowo kwota 20.000 zł., podczas, gdy okoliczności sprawy nakazują przyjąć, iż wypłacona kwota 15.000 zł. spełnia swoja rolę kompensacyjną.
W konkluzji skarżąca strona pozwana wniosła o zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje.
(apelacja strony pozwanej – k. 63 – 69)
Strona powodowa zaskarżyła orzeczenie w zakresie pkt. 2 oddalającego powództwo, co do dalszej kwoty 15.000 zł., w zakresie terminu rozpoczęcia biegu odsetek od zasądzonej kwoty 20.000 zł. od dnia 12 czerwca 2012 r., a także w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Zarzucono wyrokowi naruszenie prawa materialnego w postaci:
-art. 446 § 4 k.c.poprzez uznanie, że zasądzona kwota 20.000 zł. jest adekwatną sumą zadośćuczynienia za doznaną krzywdę z powodu śmierci osoby bliskiej, podczas, gdy okoliczności sprawy nakazują przyjąć, iż kwotą taką jest 35.000 zł.;
-art. 446 § 4 k.c.w zw. zart. 23 k.c.,art. 24 k.c.iart. 448 k.c.poprzez przyjęcie, że przy zasądzaniu zadośćuczynienia z powodu śmierci osoby bliskiej należy kierować się tymi samymi kryteriami, co przy zasądzaniu zadośćuczynienia na podstawieart. 445 § 1 k.c., podczas gdy jest to odrębna regulacja a pomocniczo wymaga stosowania przepisówart. 23 k.c.,art. 24 k.c.iart. 448 k.c.;
-art. 481 § 1 k.c.w zw. zart. 455 k.c.w zw. zart. 817 § 1 k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie biegu terminu odsetek od 12 czerwca 2012 r. zamiast od 12 czerwca 2010 r.
Strona powodowa wniosła o zmianę wyroku poprzez podwyższenie zasądzonej kwoty do 35.000 zł. z odsetkami od dnia 12 czerwca 2010 r. do dnia zapłaty i zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje.
(apelacja powoda – k. 118 –121)

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Obie apelacje są częściowo zasadne.
Należy w pełni zgodzić się ze skarżącą stroną powodową, że zadośćuczynienie zart. 446 § 4 k.c.pełni funkcję kompensacyjną i powinno wynagradzać pokrzywdzonemu doznane cierpienia, utratę radości życia i ułatwiać przezwyciężanie ujemnych przeżyć psychicznych związanych z utratą osoby bliskiej i zasadniczo jest normatywnie odrębną instytucją niż zadośćuczynienie przewidziane normąart. 445 § 1 k.c.Oczywiście ma też rację strona powodowa, że przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia można pomocniczo kierować się kryteriami zart. 23 i 24 k.c.w zw. zart. 448 k.c., gdyż korzenie instytucji zadośćuczynienia za utratę osoby bliskiej wynikają z naruszenia dóbr osobistych osób najbliższych poszkodowanego, który poniósł śmierć w związku ze zdarzeniem, za które odpowiedzialność ponosi strona pozwana. Poza sporem musi być, że winno ono odpowiadać każdorazowo okolicznościom konkretnej sprawy, a możliwość przyznania przez sąd w oparciu oart. 446 § 4 k.c.odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia nie zakłada dowolności ocen sądu, a jest jedynie konsekwencją niewymiernego w pełni charakteru okoliczności decydujących o doznaniu krzywdy i jej rozmiarze i w tym zakresie niewątpliwie zbliża się także do instytucji zadośćuczynienia zart. 445 § 1 k.c.Nie może również ujść z pola widzenia okoliczność, że w obecnym systemie prawa osoba będąca najbliższym członkiem rodziny zmarłego może niezależnie dochodzić dwóch roszczeń, a mianowicie na podstawieart. 446 § 3odszkodowania, jeżeli wskutek śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie jej sytuacji życiowej i zadośćuczynienia za doznana krzywdę. Wymusza to w konsekwencji – co najmniej próbę – wyraźnego oddzielenia szkody majątkowej od krzywdy niemajątkowej, co wymaga precyzyjnych ustaleń faktycznych, odnoszących się wprost do jednego lub drugiego roszczenia.
W przedmiotowej sprawie strona powodowa zaoferowała materiał dowodowy, który sprowadzał się jedynie do twierdzeń samego powoda, najpierw ujętych, jako podstawa faktyczna pozwu, a następnie lakonicznie wskazanych w ramach dowodu z przesłuchania strony powodowej. Strona powodowa cofnęła wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań jednej z sióstr powoda –G. K.a druga siostra powoda –M. D., wskazana, jako świadek przez stroną pozwaną, skorzystała z prawa odmowy zeznań, jako osoba bliska dla powoda, na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2012 r. Tym samym należało ocenić w pierwszej kolejności, czy strona powodowa, zgodnie zart. 6 k.c.sprostała ciężarowi dowodu, co do nadzwyczaj serdecznych i wyjątkowych relacjiJ. D.ze swoją matką, przy uwzględnieniu treściart. 233 § 2 k.p.c., nakazującego sądowi ocenę odmowy przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu. W świetle zasad doświadczenia życiowego odmowa składania zeznań przez siostrę powoda – osobę, która zamieszkiwała z obojgiem rodziców powoda i musiała znać charakter więzi łączącej brata ze zmarłą matką także nie może przemawiać na korzyść powoda.
A zatem odpowiedź musi być negatywna i tym samym należy przyznać rację skarżącej stronie pozwanej, że Sąd a quo dopuścił się obrazy prawa procesowego w postaciart. 233 § 1 k.p.c., które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez brak wszechstronnego rozważenia przez Sąd całego materiału dowodowego, co wyraziło się w przyjęciu przez Sąd Okręgowy, że uczucie smutku i samotności powoda po śmierci matki było na tyle duże, że uzasadniało przyznanie zadośćuczynienia łącznie w kwocie 35.000 zł. Powód nie udowodnił, że jego przeżycia związane ze śmiercią matki odbiegały od zwykle przeżywanej w takiej sytuacji rozpaczy, smutku, bolesnej refleksji czy poczucia pustki. Charakterystyczne jest, że powód główny akcent położył na konieczność przejęcia na siebie – choć wraz z siostrami – po śmierci matki, obowiązków związanych z opieką nad ojcem, którym dotąd zajmowała się właśnieC. D.. Wydaje się, że jest to raczej kwestia pogorszenie się sytuacji życiowej powoda, a nie krzywdy, choć nie pogorszenia się w stopniu znacznym i w dodatku spodziewanym z uwagi na wiek rodziców powoda i normalne spodziewanie się, że jedno z nich może pozostać samotne.
Przy takiej ocenie materiału dowodowego należy uznać, że równie trafnie strona pozwana zarzuciła Sądowi I instancji, że naruszyłart. 446 § 4 k.c.poprzez przyjęcie, że odpowiednią sumą zadośćuczynienia dla powoda za doznaną krzywdę z powodu śmierci matki jest dodatkowo kwota 20.000 zł., podczas, gdy okoliczności sprawy nakazują przyjąć, iż wypłacona w toku postępowania likwidacyjnego kwota 15.000 zł. spełnia swoja rolę kompensacyjną. W tym zakresie Sąd a quem pragnie podkreślić, że inne osoby bliskie dla zmarłej, które zamieszkiwały z nią wspólnie i prowadziły wspólne gospodarstwo domowe, tj. córkaM. D.i mążS. D., przy czym brak dowodów, aby ich relacje były zaburzone, otrzymały zadośćuczynienie łącznie w kwotach po 30.000 zł. Powód nie zamieszkiwał z matką, jedynie ją odwiedzał, miał własną pełną rodziną i dlatego proporcjonalnie powinien otrzymać łącznie zadośćuczynienie w kwocie 20.000 zł., co po odliczeniu wypłaconej dobrowolnie kwoty 15.000 zł. było podstawą do zamiany zaskarżonego wyroku w trybieart. 386 § 1 k.p.c.i obniżenia zasądzonej kwoty 20.000 zł. do kwoty 5.000 zł. Tym samym należało uznać za nietrafny zarzut apelacji strony powodowej naruszeniaart. 446 § 4 k.c.poprzez uznanie, że zasądzona kwota 20.000 zł. jest adekwatną sumą zadośćuczynienia za doznaną krzywdę z powodu śmierci osoby bliskiej, kwotą właściwą byłaby kwota 35.000 zł.
Natomiast nie sposób odmówić racji stronie powodowej, że Sąd I instancji naruszyłart. 481 § 1 k.c.w zw. zart. 455 k.c.w zw. zart. 817 § 1 k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie biegu terminu odsetek od 12 czerwca 2012 r. zamiast od 12 czerwca 2010 r. W konsekwencji należało, zatem zmienić pkt. 1 wyroku poprzez zasądzenie odsetek od kwoty 5.000 zł. od dnia 12 czerwca 2010 r. do dnia zapłaty.
W pozostałym zakresie obie apelacje podlegały oddaleniu.
O kosztach postępowania przed Sądem I instancji, jak i o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie zart. 100 zd. 1 k.p.c.