Sąd Apelacyjnyw Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1213/12
Data wyroku: 2013-04-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Przemysław Kurzawa, Jacek Sadomski, Barbara Trębska
Słowa kluczowe: Spółka Akcyjna
Podstawa prawna: art.104 ust.1 przepisy wpr.ustawę o finanasach publ

Sygn. akt I ACa 1213/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 kwietnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:SSA Barbara Trębska
Sędziowie:SA Przemysław Kurzawa
SA Jacek Sadomski (spr.)
Protokolant:st. sekr. sąd. Monika Likos
po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2013 r. w Warszawie na rozprawie
sprawy z powództwa Skarbu Państwa- Ministra Skarbu Państwa
przeciwko Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wW.
o zobowiązanie
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt XXIV C 274/12

I
zmienia zaskarżony wyrok w całości ten sposób, że:

1
zobowiązuje Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Ministra Skarbu Państwa, posiadania 35.233 akcji imiennychserii (...)spółki (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wT.o numerach od(...)do(...)oraz od(...)do(...);

2
zobowiązuje Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do złożenia na 35.233 akcjach imiennychserii (...)spółki (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wT.o numerach od(...)do(...)oraz od(...)do(...)albo na osobnym dokumencie oświadczenia o następującej treści: „na podstawieart. 104 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych(Dz. U. z 2009 5., Nr 157, poz. 1241) w zw. zart. 49 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych(Dz. U. z 2009 r., Nr 157, poz. 1240), Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nieodpłatnie przekazuje na rzecz Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Ministra Skarbu Państwa, 35.233 akcji imiennychserii (...)spółki (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wT.o numerach od(...)do(...)oraz od(...)do(...)”;

3
zasądza od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wW.na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7.200 zł (siedem tysięcy dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

4
nakazuje pobrać od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wW.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 52.850,00 zł (pięćdziesiąt dwa tysiące osiemset pięćdziesiąt złotych) tytułem opłaty od pozwu;

II
zasądza od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wW.na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze;

III
nakazuje pobrać od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wW.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 52.850,00 zł (pięćdziesiąt dwa tysiące osiemset pięćdziesiąt złotych) tytułem opłaty od apelacji.

Sygn. akt I ACa 1213/12

UZASADNIENIE
Skarb Państwa, reprezentowany przez Ministra Skarbu Państwa, w pozwie skierowanym w tej sprawie przeciwko Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wW.wniósł o zobowiązanie pozwanej do przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa posiadania(...)akcji imiennychserii (...)spółki (...) SAz siedzibą wT.o numerach od(...)do(...)i od(...)do(...)oraz do złożenia na(...)akcjach imiennychserii (...)spółki (...) SAwT.o numerach od(...)do(...)i od(...)do(...)lub też na osobnym dokumencie oświadczenia o następującej treści: „na podstawieart. 104 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych( Dz. U. z 2009 r., Nr 157, poz. 1241) w zw. zart. 49 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nieodpłatnie przekazuje na rzecz Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Ministra Skarbu Państwa,(...)akcji imiennychserii (...)spółki (...) SAz siedziba wT.o numerach od(...)do(...)i od(...)do(...)", Jako żądanie ewentualnej wskazał na zobowiązanie pozwanej agencji do złożenia oświadczenia woli następującej treści: „na podstawieart. 104 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych(Dz. U. z 2009 r., Nr 157, poz. 1241) w zw. zart. 49 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych(Dz. U. z 2009 r., nr 157, poz. 1240), Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nieodpłatnie przekazuje na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Skarbu Państwa(...)akcji imiennychserii (...)spółki (...) SAz siedziba wT.o numerach od(...)do(...)i od(...)do(...)" oraz zobowiązanie agencji do przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Ministra Skarbu Państwa, posiadania 35.233 akcji imiennychserii (...)spółki (...) SAz siedziba wT.o numerach od(...)do(...)i od(...)do(...).233 a ponadto zobowiązanie agencji do złożenia oświadczenia o nieodpłatnym przekazaniu na rzecz Skarbu Państwa wskazanych powyżej akcji – na tych akcjach lub też na osobnym dokumencie.
W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że pozwana ARiMR jest akcjonariuszemspółki (...) SAz siedzibą wT.. Posiada ona w tej spółce(...)akcji imiennychserii (...)spółki (...) SAz siedziba wT.o numerach od(...)do(...)i od(...)do(...). Zgodnie zart. 49 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych, jednostki sektora finansów publicznych, z wyłączeniem jednostek, o których mowa wart. 9 pkt 2, nie mogą posiadać, obejmować lub nabywać udziałów lub akcji w spółkach ani nabywać obligacji emitowanych przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a także udziałów w spółdzielniach, chyba, że odrębna ustawa stanowi inaczej, z zastrzeżeniem ust. 2. Zgodnie natomiast z art. 49 ust. 2 tej ustawy, minister właściwy do spraw Skarbu Państwa przejmuje od jednostek sektora finansów publicznych, z wyłączeniem jednostek, o których mowa wart. 9 pkt 2, akcje i udziały w spółkach oraz obligacje wyemitowane przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego oraz wynikające z nich uprawnienia Skarbu. Państwa. ARiMR jest jednostką sektora finansów publicznych, zgodnie zart. 9 pkt 5 ustawy o finansach publicznych. Z uwagi na to, że na mocyart. 49 ust. 1 ustawy o finansach publicznychwyłączeniu od zakazu posiadania, obejmowania i nabywania akcji i udziałów podlegają tylko podmioty określone wart. 9 pkt 2 ustawy o finansach publicznych(a zatem jednostki samorządu terytorialnego i ich związki), Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest objęta powyższym zakazem i nie może posiadać, obejmować i nabywać akcji i udziałów w spółkach, ani nabywać obligacji emitowanych przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W konsekwencji, na podstawieart. 49 ust. 2 ustawy o finansach publicznych, Minister Skarbu Państwa jest upoważniony do przejęcia akcji znajdujących się w posiadaniu ARiMR. Zgodnie zart. 104 ust. 1 ustawy przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych, jednostki sektora finansów publicznych, z wyłączeniem jednostek określonych wart. 9 pkt 2 ustawy o finansach publicznych, posiadające w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy udziały w spółkach, akcje spółek i obligacje wyemitowane przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, przekazują je na rzecz Skarbu Państwa, reprezentowanego przez ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa, w ciągu 18 miesięcy od dnia wejścia w życieustawy o finansach publicznych.Ustawa o finansach publicznychweszła w życie 1 stycznia 2010 roku, dlatego ARiMR zobowiązana jest przekazać posiadane akcje.
W odpowiedzi na pozew ARiMR wW.wniosła o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu pozwana podniosła, że nie jest podmiotem zobowiązanym do przekazania na rzecz Skarbu Państwa będących jej własnością akcji w spółkach rolniczych rynków hurtowych i giełd rolnych, w tym akcji imiennych objętych pozwem. Zgodnie bowiem z art. 40 ust. 1 ustawy o(...)akcje w spółkach akcyjnych i udziały w spółkach z o.o. objęte przez Agencję na podstawie dotychczasowych przepisów, Agencja zbywa w pierwszej kolejności producentom rolnym, grupom producentów rolnych oraz związkom producentów rolnych. Pozwana wyłączona więc została spod obowiązku przekazania akcji na rzecz Skarbu Państwa.
Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo.
Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne poczynione przez sąd okręgowy.
Pozwana Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wW.jest akcjonariuszemspółki (...) SAwT.. W spółce tej Agencja posiada 35.233 akcji imiennychserii (...)o numerach od(...)do(...)i od(...)do(...). Pismem z 5 lipca 2011 roku Minister Skarbu Państwa wezwał ARiMR do przekazania tych akcji na rzecz Skarbu Państwa. Prezes Agencji odmówił wydania akcji powołując się na brak takiego obowiązku w świetleustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
W świetle powyższych ustaleń – jak podkreślił sąd okręgowy – niespornych pomiędzy stronami, wniesione powództwo podlegało oddaleniu. Jak wskazał sąd okręgowy, spór pomiędzy stronami wynikał z odmiennej interpretacji przepisów prawa, w szczególności zaś wzajemnego stosunku pomiędzy przepisamiustawy z 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznychorazustawy z 27 sierpnia 2009 roku przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych, a przepisamiustawy z 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Sąd okręgowy wskazał, że pomimo utraty mocy obowiązującejustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o finansach publicznychw treści art. 40 ust. 1 ustawy o ARiMR nadal pozostało wyłączenie, zgodnie z którym nie stosuje się przepisuart. 239uchylonej jużustawy o finansach publicznych. Z tych względów w ocenie sądu okręgowego przewidziane w art. 40 ustawy o ARiMR wyłączenie dotyczy obecnie przepisów art. 49 u.f.p. i art. 104 p.w.u.f.p. Przepisy te regulują bowiem kwestię tożsamą z uregulowaną uprzednio wart. 239 ustawy z 30 czerwca 2005 roku o finansach publicznych, to jest kwestię obowiązku zbycia w określonym czasie posiadanych przez jednostki sektora finansów publicznych akcji i udziałów. W ten sposób, w ocenie sądu okręgowego, wykładnia art. 40 ust. 1 ustawy o ARiMR zgodna jest z dyrektywami celowościowymi i systemowymi. Zdaniem sądu okręgowego art. 40 ustawy o ARiMR przewiduje inne, aniżeli ustawy dotyczące finansów publicznych, zasady zbywania przez Agencję akcji i udziałów w spółkach kapitałowych, objętych na podstawie dotychczasowych przepisów. Treść tego przepisu nie zawiera żadnych ograniczeń czasowych co do jego zastosowania. Brak zatem przesłanek, by uznać, że uchwalenie nowejustawy o finansach publicznych, wraz z ustawą zawierającą przepisy wprowadzające, powodowało utratę mocy obowiązującej przez art. 40 ustawy o ARiMR. W tej sytuacji należy uznać, że wyłączenie zawarte w art. 40 ustawy o ARiMR odnosi się obecnie nie do art. 239 uchylonej ustawy o finansach publicznych z roku 2005, lecz do aktualnie obowiązujących przepisów w tym zakresie, to jest art. 49 u.f.p. i art. 104 ust. 1 p.w.u.f.p. Skoro zaś art. 40 ustawy o ARiMR przewidywał inne aniżeli ustawy dotyczące finansów publicznych zasady zbywania przez Agencję akcji i udziałów w spółkach kapitałowych, objętych na podstawie dotychczasowych przepisów, a co za tym idzie, skoro przedmiotowy przepis prowadził do wyłączenia tych zasad spod ogólnego reżimu przepisówustawy o finansach publicznych, to z pewnością był on przepisem szczególnym, tak wobec obowiązującego w dacie wejścia w życie ustawy o ARiMR przepisu zawartego w art. 239 ustawy z 2005 roku o finansach publicznych, jak i wobec następnie uchwalonych przepisów art. 49 u.f.p. i art. 104 ust. 1 p.w.u.f.p. W tej sytuacji nie znajduje zastosowania zasada lex posterior derogat legi priori, lecz przeciwnie, zasada lex posterior generalis non derogat legi priori speciali. Jak wskazał dalej sąd okręgowy, z samej treści przepisów zawartych w art. 49 u.f.p. i art. 104 ust. 1 p.w.u.f.p. wynika, że zawartej w nich regulacji odnośnie zakazu posiadania, obejmowania i nabywania udziałów lub akcji w spółkach kapitałowych, jak również obowiązku ich przekazania na rzecz Skarbu Państwa, nie stosuje się, jeżeli odrębne przepisy stanowią inaczej. Jest zaś, zdaniem sądu okręgowego, oczywiste, iż przepis art. 40 ustawy o ARiMR stanowi inaczej, aniżeli art. 49 u.f.p. i art. 104 ust. 1 p.w.u.f.p. Wbrew bowiem generalnemu zakazowi obowiązującemu jednostki sektora finansów publicznych co do posiadania, obejmowania i nabywania udziałów i akcji w spółkach, a także nakazowi przekazania posiadanych już akcji i udziałów na rzecz Skarbu Państwa, przepis ten przewiduje, że posiadane na podstawie dotychczasowych przepisów udziały i akcje Agencja zbywa w pierwszej kolejności producentom rolnym, grupom producentów rolnych oraz związkom producentów rolnych. Jak podkreślił sąd okręgowy, nie są trafne twierdzenia powoda, jakoby art. 40 ustawy o ARiMR nie stanowił inaczej, w rozumieniu art. 49 u.f.p. i art. 104 ust. 1 p.w.u.f.p. W szczególności błędny jest pogląd, jakoby z art. 40 ust. 1 ustawy o ARiMR wynikał zakaz posiadania przez Agencję akcji i udziałów, który rzekomo miałby uzasadnienie w nakazie ich zbycia. W ocenie sądu okręgowego jest przeciwnie. Skoro na Agencję nałożony został obowiązek zbycia posiadanych już udziałów i akcji, to tym samym ustawodawca w oczywisty sposób zgodził się z faktem posiadania ich przez pozwaną Agencję, właśnie do momentu ich zbycia, co szczegółowo regulować powinno rozporządzenie, do którego wydania delegację ustawową zawiera art. 40 ust. 2 ustawy o ARiMR, a które to rozporządzenie do dnia dzisiejszego wydane nie zostało.

Apelację od wydanego w tej sprawie wyroku wniosła strona powodowa zaskarżając go w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie wniesionego w tej sprawie powództwa, ewentualnie – uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W apelacji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, w szczególności naruszenieart. 49 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznychw związku zart. 104 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznychorazart. 40 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwapoprzez ich błędną wykładnię i uznanie, żeart. 40 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwajest przepisem szczególnym w stosunku doart. 49 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznychiart. 104 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznychoraz w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tych przepisów poprzez uznanie, że Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie miała obowiązku prawnego przekazania powodowi(...)akcji imiennychserii (...)spółki (...) S.A.z siedzibą wT.o numerach od(...)do(...)i od(...)do(...).

Rozpoznając sprawę w graniach zaskarżenia sąd apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja strony powodowej jest zasadna.
Na wstępie wskazać należy, ze okoliczności faktyczne stanowiące podstawę sporu pomiędzy stronami w tej sprawie nie były sporne. Nie zostały również zakwestionowane w apelacji. Sąd apelacyjny przyjmuje tym samym za własne ustalenia poczynionego w tym zakresie przez sąd okręgowy i czyni je podstawą dalszych rozważań w tej sprawie.
Nie można natomiast podzielić wywodów prawnych zaprezentowanych w tej sprawie przez sąd pierwszej instancji. W tym zakresie trafne są zarzuty skarżącego.
Zart. 104 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznychwynika nałożony na jednostki sektora finansów publicznych, które w dniu wejścia w życie ustawy, a więc w dniu 1 stycznia 2010 r., posiadały udziały w spółkach, akcje spółek i obligacje wyemitowane przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, obowiązek przekazania tych udziałów, akcji i obligacji na rzecz Skarbu Państwa. Nie budzi wątpliwości okoliczność, że pozwana agencja w świetle przepisówustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznychstanowi jednostkę sektora finansów publicznych. Zgodnie bowiem z art. 9 tej ustawy, do sektora finansów publicznych zalicza się agencje wykonawcze stanowiące w świetleart. 18 ustawy o finansach publicznych, państwowe osoby prawne tworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu realizacji zadań państwa. Nie budzi również wątpliwości, że norma zawarta wart. 104 ustawy przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznychswoim zakresem obejmuje jednostki sektora finansów publicznych mające odrębną od Skarbu Państwa podmiotowość prawną. Wniosek taki wynika z porównania konstrukcji przewidzianej wart. 104przepisów wprowadzających z konstrukcją zawartą wart. 49 ust. 2 ustawy o finansach publicznych. Drugi z tych przepisów przewiduje przejęcie przez Ministra Skarbu Państwa od jednostek sektora finansów publicznych posiadanych akcji, udziałów i obligacji. Natomiast art. 104 ustawy przepisy wprowadzające wyraźnie stanowi o przekazaniu akcji, udziałów i obligacji na rzecz Skarbu Państwa, a tym samym uzyskaniu przez Skarb Państwa praw ze wskazanych papierów wartościowych od podmiotów odrębnych od Skarbu Państwa, a więc jednostek sektora finansów publicznych mających osobowość prawną (państwowych osób prawnych).
Jak zasadnie wywodzi skarżący, funkcją przepisu zawartego w art. 104 przepisów wprowadzających było uporządkowanie sytuacji prawnej związanej z posiadaniem udziałów w spółkach, akcji i obligacji przez państwowe osoby prawne, stanowiące zarazem jednostki sektora finansów publicznych. Zważywszy, ze ustawa o finansach publicznych przewiduje generalny zakaz posiadania, obejmowania i nabywania przez jednostki sektora finansów publicznych, w tym państwowe osoby prawne zaliczane do tego sektora, udziałów lub akcji w spółkach oraz obligacji emitowanych przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a także udziałów w spółdzielniach (art. 49 ust. 1 ustawy), ustawodawca w art. 104 ust. 1 przepisów wprowadzających przewidział mechanizm umożliwiający realizację tego zakazu. W świetle art. 104 ust. 1 przepisów wprowadzających państwowe osoby prawne zaliczane do sektora finansów publicznych mają obowiązek przekazania na rzecz Skarbu Państwa posiadanych w dniu wejście w życie ustawy o finansach publicznych i ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych, a więc w dniu 1 stycznia 2010 r., udziałów w spółkach, akcji spółek i obligacji wyemitowanych przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego – w terminie 18 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, to jest do dnia 30 czerwca 2011 r. Zważywszy przy tym, że ustawa o finansach publicznych przewiduje również generalny zakaz dalszego obejmowania lub nabywania udziałów lub akcji w spółkach oraz nabywania obligacji emitowanych przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, wykonanie normy zawartej w art. 104 ust. 1 ustawy powinno w sposób definitywny ukształtować stan rzecz zgodny z obowiązującym stanem prawnym. Z tych względów norma zart. 104 ust. 1 ustawy przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznychzawarta została w rozdziale 3 ustawy obejmującym przepisy uchylające, przejściowe, dostosowujące i końcowe.
Nie jest sporne w tej sprawie, że pozwana Agencja w dniu wejścia w życie ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych była w posiadaniu wskazanych w pozwie akcji. Akcje te objęte są zakazem wynikającym z art. 49 ust. 1 ustawy o finansach publicznych i tym samym hipotezą art. 104 ust. 1 ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych. W efekcie zarówno zakaz wynikający z art. 49 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, jak i nakaz wynikający z art. 104 ust. 1 ustawy wprowadzającej ustawię o finansach publicznych, ma zastosowanie do pozwanej agencji.
W świetle powyższego, mając na uwadze zarzuty strony pozwanej, a także aprobujące je stanowisko sądu okręgowego, konieczne jest ustalenie, czy przepisart. 40 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwauchyla w stosunku do pozwanej agencji obowiązek wynikający z art. 104 ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych.
Analiza i wykładnia powyższych przepisów prowadzi do wniosków odmiennych, aniżeli zawarte w wywodach sądu pierwszej instancji i argumentacji przytoczonej przez stronę pozwaną. Przede wszystkim nie można podzielić wywodów sądu pierwszej instancji, że przepisart. 40 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwazawiera ustawowe zezwolenie na dalsze, to jest po wejściu w życieustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, posiadanie akcji przez Agencję i tym samym stanowi wyjątek od ogólnego zakazu zawartego wart. 49 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Wniosek taki nie wynika ani z treści, ani też z celu regulacji zawartej wart. 40 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Przeciwko takiemu wnioskowi przemawia również wykładnia historyczna regulacji ustawowych dotyczących Agencji. W tym zakresie zasadne są wywody zawarte w apelacji Skarbu Państwa. W szczególności trafnie skarżący podnosi, że odmienny był zakres zadań i kompetencji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na gruncie poprzednio obowiązującejustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwaoraz w świetle obecnie obowiązującej ustawy. Zgodnie zustawą z dnia 29 grudnia 1993 r., po zmianie dokonanejustawą z dnia 21 lutego 1997 r. o zmianie ustawy o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz o zmianie niektórych ustaw, Agencji powierzono między innymi zadanie wspierania inwestycji związanych z tworzeniem giełd i rynków hurtowych (art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy). Zadaniu temu odpowiadało uprawnienie Agencji, wprowadzone równieżustawą z dnia 21 lutego 1997 r., do obejmowania, za zgodą Ministra Finansów i Ministra Rolnictwa, akcji w spółkach akcyjnych i udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością realizujących przedsięwzięcia objęte, zaakceptowanym przez ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, programem budowy rolniczych rynków hurtowych i giełd rolnych (art. 10a ust. 1 ustawy). W obecnie obowiązującejustawie o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwabrak analogicznych rozwiązań, w szczególności przepisu upoważniającego Agencję do nabywania (obejmowania) akcji i udziałów. W to miejsce wprowadzony został przepisart. 40 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zgodnie z którym akcje w spółkach akcyjnych i udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, objęte przez Agencję na podstawie dotychczasowych przepisów, w ramach zaakceptowanego przez ministra właściwego do spraw rozwoju wsi programu budowy rolniczych rynków hurtowych i giełd rolnych, Agencja zbywa w pierwszej kolejności producentom rolnym, grupom producentów rolnych oraz związkom producentów rolnych. Tym samym przepis ten nakazuje zbycie posiadanych przez Agencję akcji i udziałów wskazując zarazem na kategorie podmiotów uprawnionych do nabycia w pierwszej kolejności akcji i udziałów w spółkach zbywanych przez Agencję. Norma ta aktualizuje się więc w przypadku, gdy agencja zbywa posiadane akcje i udziały. Nie znajduje natomiast zastosowania do okoliczności wskazanych w art. 104 ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych, a więc sytuacji wykonania przez agencję obowiązku przekazania posiadanych akcji i udziałów na rzecz Skarbu Państwa. Wbrew wywodom sądu okręgowego norma zawarta wart. 40 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwanie może być rozumiana jako dalsze przyzwolenie na posiadanie przez Agencję dotychczas posiadanych akcji i udziałów. Z jej treści wynika bowiem jedynie obowiązek zbycia przez Agencję, nabytych w ramach uprawnienia przyznanego poprzednio obowiązującą ustawą, akcji i udziałów w pierwszej kolejności na rzecz wskazanych w tym przepisie podmiotów. W efekcie przepis ten nie może być wykładany jako wyjątek od ogólnego zakazu zawartego wart. 49 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, to jest zakazu posiadania, obejmowania lub nabywania przez jednostki sektora publicznego udziałów lub akcji w spółkach albo nabywania obligacji emitowanych przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Przepisart. 40 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwanie może być również uznany za przepis szczególny w stosunku do art. 104 ust. 1 ustawy - przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych. Przepisem szczególnym w odniesieniu do innego przepisu (przepisu ogólnego) jest przepis, który zawiera wszystkie elementy hipotezy przepisu ogólnego, a ponadto pewne elementy dodatkowe, tak że zakresy norm zawartych w tych przepisach są w pewnym zakresie zbieżne, w pewnym zaś zakres normy szczególnej jest szerszy aniżeli normy ogólnej – hipoteza normy ogólnej zawiera się w hipotezie normy szczególnej. Taka sytuacja nie występuje w tej sprawie. Hipotezy przepisuart. 40 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwaz jednej strony orazart. 49 ust. 1 ustawy o finansach publicznychi art. 104 ust. 1 ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych z drugiej strony są bowiem rozłączne i tym samym bezprzedmiotowa jest ich analiza w kategoriach lex specialis derogat legi generali. W efekcie norma zawarta w art. 40 ustawy oAgencji (...)nie wyłącza obowiązku przekazania przez Agencję posiadanych walorów na rzecz Skarbu Państwa, o którym mowa w art. 104 ust. 1 ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych.
W końcu nie można podzielić dokonanej przez sąd okręgowy wykładniart. 40 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwaw zakresie, w jakim odwołuje się on do nieobowiązującego jużart. 239 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych. Nie jest prawidłowa wykładnia, zgodnie z którą przewidziane w treściart. 40 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwawyłączenie stosowaniaart. 239 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r., należy obecnie traktować jako wyłączenie stosowania art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych. Brak jakichkolwiek podstaw do dokonania takiego wnioskowania. Uchylenie z dniem 1 stycznia 2010 r.art. 239 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r.sprawia, że zawarte wart. 40 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwawyłączenie stosowania tego przepisu stało się bezprzedmiotowe. Nie oznacza natomiast możliwości nadania normie zawartej wart. 40 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwanowej treści – wyłączającej stosowanie art. 104 ust. 1 ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych. Niezależnie od braku podstaw do dokonania tego szczególnego podstawienia (podstawienieart. 104 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.w miejsce uchylonegoart. 239 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r.) zauważyć należy, że norma zawarta wart. 239 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznychnie jest, wbrew stanowisku sądu okręgowego, tożsama z normą zawartą w art. 104 ust. 1 przepisów wprowadzających ustawę o finansach publicznych. Pierwsza z nich (zawarta wart. 239) zakreślała jednostkom sektora finansów publicznych termin na zbycie posiadanych akcji i udziałów. Wyłączenie stosowaniaart. 239, przewidziane w treściart. 40 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwaoznaczało jedynie to tylko, że termin przewidziany w tym przepisie nie odnosił się do obowiązku zbycia posiadanych akcji i udziałów, który nałożony został na Agencję na podstawieart. 40 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Natomiast norma zawarta w art. 104 ust. 1 ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych nakłada na jednostki sektora finansów publicznych obowiązek przekazania na rzecz Skarbu Państwa posiadanych akcji, udziałów i obligacji wyemitowanych przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Norma ta w odniesieniu do państwowych osób prawnych, zaliczanych do sektora finansów publicznych, ma więc w istocie charakter wywłaszczeniowy. Jej celem, podobnie jak celemart. 49 ust. 2 ustawy o finansach publicznychjest skupienie całości majątku państwowego w postaci udziałów w spółkach, akcji i obligacji w dyspozycji Skarbu Państwa – Ministra Skarbu Państwa, jako umocowanego konstytucyjnie podmiotu wykonującego uprawnienia wynikające z praw majątkowych Skarbu Państwa (art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa). Zarazem art. 104 ust. 1 przepisów wprowadzających, podobnie jakart. 49 ust. 2 ustawy o finansach publicznych, wprowadza mechanizm wymuszający realizację ogólnego zakazu posiadania przez jednostki sektora finansów publicznych udziałów, akcji i obligacji emitowanych przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych).
Przewidziana w art. 104 ust. 1 ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych konstrukcja przekazania na rzecz Skarbu Państwa przez jednostki sektora finansów publicznych posiadanych akcji i udziałów nie jest konstrukcją nową w polskim ustawodawstwie. W szczególności analogiczna konstrukcja przewidziana została wustawie z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych(art. 52) oraz w ustawie z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (art. 5). Wskazać należy jednak, że regulacje tych dwóch ustaw zawierają zarazem reguły tworzące szczególny mechanizm prawny realizacji obowiązku przekazania. Zgodnie bowiem zart. 52 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r., przekazanie przez Agencję Rynku Rolnego na rzecz Skarbu Państwa posiadanych akcji i udziałów następuje w formie protokołu zdawczo – odbiorczego. Zgodnie zaś z ust. 2 art. 52 ustawy, protokół ten stanowi podstawę dokonania zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym i w księgach rachunkowych Agencji. Analogiczne postanowienia co do sposobu przekazania akcji i udziałów Skarbowi Państwa zawarte zostały w art. 5 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. W efekcie w świetle tych regulacji „przekazanie” stanowi w istocie czynność techniczno-prawną, która skutkuje przeniesieniem na Skarb Państwa posiadania przekazanych akcji i udziałów oraz przeniesieniem praw w nich inkorporowanych. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych nie zawiera analogicznych regulacji. Tym samym wobec braku szczególnych zasad w tym zakresie, wykonanie obowiązku przekazania akcji na rzecz Skarbu Państwa może nastąpić jedynie w oparciu o ogólne zasady wynikające z prawa handlowego. W efekcie trafnie Skarb Państwa zgłoszone w tej sprawie roszczenie oparł na konstrukcji przeniesienia akcji imiennych, przewidzianej wart. 339 k.s.h.Zgodnie bowiem zart. 339 k.sh. przeniesienie akcji imiennej następuje przez pisemne oświadczenie albo na samym dokumencie akcji, albo w osobnym dokumencie oraz wymaga przeniesienia posiadania akcji.
Regulacja zawarta w art. 104 ust. 1 ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych zakłada faktyczne wywłaszczenie państwowych osób prawnych przynależących do sektora finansów publicznych. Wbrew zarzutom podnoszonym przez pozwanego w tej sprawie, nie można uznać, że konstrukcja ta pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnym wzorcem ochrony prawa własności. Wprawdzie z prawnego punktu widzenia majątek Agencji stanowi jej własność, jako odrębnego od Skarbu Państwa podmiotu praw i obowiązków, jednakże w sensie ekonomicznym i faktycznym jest to w istocie nadal własność państwowa. Wskazać bowiem należy na szczególne reguły odnoszące się do działalności, gospodarowania i finansowania jednostek sektora publicznego, w tym również agencji wykonawczych. Zgodnie z art. 18 ustawy o finansach publicznych, agencja wykonawcza jest państwową osobą prawną tworzoną na podstawie odrębnej ustawy w celu realizacji zadań państwa. Podstawę jej gospodarki stanowi roczny plan finansowy, ustalany w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rozwoju wsi i przekazywany ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych w trybie określonym w przepisach dotyczących prac nad projektem ustawy budżetowej. Finansowanie Agencji następuje przede wszystkim ze środków budżetowych określanych corocznie w ustawie budżetowej w formie dotacji podmiotowych i dotacji celowych (art. 21 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa).
Mając powyższe na uwadze sąd apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i w oparciu oart. 339 k.sh. w zw. z art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. – przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych uwzględnił wniesione w tej sprawie powództwo. Zmiana rozstrzygnięcia merytorycznego skutkowała również zmianą rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu, zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 § 1 k.p.c.). Podstawę zasadzonych na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego stanowiłart. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Wysokość tych kosztów ustalona została na podstawie stawki minimalnej określonej wrozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z kolei podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie nieopłaconych kosztów sądowych byłart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Te same przepisy stanowiły podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego, w tym nieopłaconych kosztach sądowych (opłata od apelacji).