Sąd Okręgowy w Tarnowie
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 1266/12
Data wyroku: 2013-03-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: del) Jacek Liszka
Słowa kluczowe: Wznowienie Postępowania
Podstawa prawna: art. 28 ust. z dn. 16.12.2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw ( dz. U. z 2010 r. nr 257 poz. 1726)

Sygn. akt IV U 1266/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 marca 2013 roku

Sąd Okręgowy w Tarnowie Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSR (del) Jacek Liszka

Protokolant:

st. sekr. sąd. Małgorzata Houda

po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013 roku w Tarnowie na rozprawie
skargiH. B.o wznowienie postępowania w sprawie IVU 159/12
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
o emeryturę

1. wznawia postępowanie w sprawie IV U 159/12 i zmienia wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 marca 2012r. w ten sposób, że zmienia decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.z dnia 3 października 2011r. i przyznaje odwołującej sięH. B.prawo do wypłaty emerytury począwszy od dnia 1 października 2011r. ;
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.na rzecz odwołującej sięH. B.kwotę 60 zł (słownie: sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sygn. akt IV U 1266/12

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie

z dnia 20 marca 2013 r.

W dniu 23.11.2012 r.H. B.wystąpiła ze skargą o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Tarnowie Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20.03.2012 r., sygn. akt IV U 159/12, oddalającego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.z dnia 3.10.2011 r., wstrzymującej ubezpieczonej od dnia 01.10.2011 r. dalszą wypłatę emerytury. W skardze tej domagała się zmiany prawomocnego wyroku,a w konsekwencji zmiany decyzji z dnia 3.10.2011 r. i przyznania jej prawa do wypłaty emerytury za okres od 01.10.2011 r.
Jako podstawę wznowienia skarżąca wskazała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 K2/12, który orzekł, iż przepisy ustawy w oparciu o które wstrzymana została z dniem 1.10.2011r. wypłata jej emerytury są niezgodne zKonstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny sprawy:

H. B.urodziła się dnia 12.02.1948 r.
W dniu 9.02.2009 r. ubezpieczona wystąpiła do organu rentowegoz wnioskiem o emeryturę. Od dnia 1.02.2009 r. ubezpieczona uzyskała prawo do emerytury kontynuując jednocześnie zatrudnienie na terenie Austrii.

dowód: akta ZUS

Decyzją z dnia 3.10.2011 r. ZUS Oddział wT.wstrzymał od dnia 01.10.2011r. wypłatę emerytury ubezpieczonej z uwagi na kontynuowanie przez nią zatrudnienia. Powyższa decyzja została zaskarżona przez ubezpieczoną odwołaniem. Wyrokiem z dnia 20.03.2012 r., sygn. akt IV U 159/12, Sąd Okręgowy w Tarnowie Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił powyższe odwołanie. Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron apelacją i uprawomocnił się z dniem 11.04.2012 r.

dowód:

-

dokumenty prywatne i urzędowe zalegające w aktach o sygn. IV U 159/12,

akta ZUS.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie Sąd ustalił w oparciu o dowody z dokumentów. Sąd pozytywie ocenił dowody z dokumentów, których autentyczność oraz wiarygodność, jak również poprawność materialna i formalna nie budziły wątpliwości, zaś ich treść i forma nie były kwestionowane przez strony postępowania. Brak było zatem jakichkolwiek podstaw, także takich, jakie należałoby uwzględnić z urzędu, aby dokumentom tym odmówić właściwego im znaczenia dowodowego. Dokumenty urzędowe stanowiły zatem dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone (art. 244 k.p.c.), zaś dokumenty prywatne dowód tego, że osoba która je podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (art. 245 k.p.c.).

Sąd Okręgowy rozważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania podlega uwzględnieniu.

Zgodnie zart. 399 § 1 k.p.c., skarga o wznowienie postępowania jest dopuszczalnaw przypadku zakończenia postępowania prawomocnym wyrokiem. Jak stanowiart. 4011k.p.c., można żądać wznowienia postępowania w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.
W niniejszej sprawie ubezpieczona domagała się wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 20.03.2012 r., sygn. akt IV U 159/12, oddalającego odwołanie od decyzji ZUS Oddział wT.z dnia 3.10.2011r., zmiany tego orzeczenia i wskazanej wyżej decyzji, a w konsekwencji przyznania jej prawa do wypłaty emerytury za okres od 01.10.2011 r.
Wskazaną wyżej decyzją organ rentowy wstrzymał od dnia 01.10.2011 r. wypłatę emerytury odwołującej z uwagi na kontynuowanie przez nią zatrudnienia. Podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia, poza przepisamiustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), stanowił przepisart. 28 ustawy z dnia 16.12.2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. z 2010 r. nr 257, poz. 1726).
W wyroku z dnia 13.11.2012 r., K 2/12, Trybunał Konstytucyjny orzekł, żeart. 28 ustawy z dnia 16.12.2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaww związku zart. 103a ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dodanym przezart. 6 pkt 2 ustawy z dnia16.12.2010 r., w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 01.01.2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy,jest niezgodnyz zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającązart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, umarzając postępowanie w pozostałym zakresie (Dz. U. z 2012 r., poz. 1285).
Ubezpieczonej służyło zatem prawo wystąpienia do sądu ze skargą o wznowienie postępowania w sprawie IV U 159/12 na podstawieart. 4011k.p.c.
Jak wskazano w Komunikacie prasowym po rozprawie dotyczącej uzyskania prawa do emerytury bez rozwiązania stosunku pracy (K 2/12), podstawowy problem w rozpatrywanej sprawie dotyczył oceny, czy ustawodawca, rozciągając obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą- jako warunek realizacji prawa do emerytury- na osoby, które skutecznie nabyły i zrealizowały to prawo w okresie od 08.01.2009 r. do 31.12.2010 r., nie naruszył zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. W tym okresie bowiem treścią ryzyka emerytalnego było wyłącznie osiągnięcie wieku emerytalnego (i stażu ubezpieczeniowego), co znaczy, że realizacja świadczenia następowała niezależnie od dalszego zatrudnienia.
Trzeba mieć bowiem na uwadze, iż do dnia 07.01.2009 r. obowiązywałart. 103 ust. 2a ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Przepis ten stanowił o zawieszaniu emerytury bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta, z tytułu kontynuowania zatrudnienia (bez rozwiązania stosunku pracy) u pracodawcy, u którego pozostawałw stosunku pracy bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury.
Od dnia 08.01.2009 r., na mocyart. 37 pkt 5 lit. b ustawy z dnia 21.11.2008 r.o emeryturach kapitałowych(Dz. U z 2008 r. Nr 228, poz. 1507), uchylono w strukturze tego przepisu ustęp 2a (dodany od dnia 01.07.2000 r.), uzależniający pobieranie świadczenia, bez względu na wysokość osiąganego przychodu, od uprzedniego zaprzestania zatrudnienia,tj. rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego emeryt wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. Uchylenie wspomnianego przepisu, jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy, było konsekwencją realizacji, przygotowanego przez resort pracy i polityki społecznej programu „Solidarność pokoleń- działania dla zwiększenia aktywności zawodowej osób po 50-tym roku życia”. Program ten był pakietem działań rządowych zmierzających do poprawy stopnia zatrudnienia osób powyżej 50 roku życia w Polsce. Uchylenie art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej oznaczało usunięcie jednejz barier aktywności zawodowej osób po 50 roku życia. Wcześniej pracownik, który chciał otrzymać emeryturę, bo miał już do niej prawo, musiał rozstać się z pracodawcą. W praktyce bardzo często po upływie wymaganego okresu strony zawierały kolejną umową, jednakże pracodawca mógł podjąć decyzję, czy chce zatrudnić emeryta. Na skutek dokonanej zmiany, pracownik nie był zobowiązywany nawet do poinformowania pracodawcy o skorzystaniuz uprawnienia emerytalnego. W ten sposób całkowicie wyeliminowano instytucję zawieszalności prawa do emerytury w sytuacji, gdy ubezpieczony osiągnął powszechny wiek emerytalny, ustalił uprawnienia emerytalne i rozpoczynał pobieranie świadczenia, równocześnie kontynuując zatrudnienie u dotychczasowego lub innego pracodawcy. Innymi słowy, ustawodawca dopuścił, nie stawiając żadnych przeszkód prawnych, do nieograniczonego (w pełnej wysokości) łączenia dwóch świadczeń: z pracy i ubezpieczeń społecznych.
Z dniem 01.01.2011 r., na podstawieart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16.12.2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. z 2010 r. Nr 257,poz. 1726), doustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychdodano art. 103a, zgodnie z którym prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonymw decyzji organu rentowego. Na mocyart. 28 ustawy z dnia 16.12.2010 r.nowyart. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS znalazł zastosowanie do emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, poczynając od 01.10.2011 r.
Z uwagi na taką regulację, decyzją z dnia 3.10.2011 r. organ rentowy wstrzymał od dnia 01.10.2011 r. wypłatę emerytury ubezpieczonej z uwagi na kontynuowanie przez nią zatrudnienia.
W wyniku opisanej wyżej zmiany nastąpił więc powrót do sytuacji sprzed 08.01. 2009 r. Brzmienie „nowego”art. 103a ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznychjest identyczne, jak obowiązującego do 07.01.2009 r. przepisuart. 103 ust. 2a. Konsekwencją nowej regulacji było odsunięcie w czasie możliwości efektywnego korzystania z emerytury do chwili rozwiązania przez ubezpieczonego stosunku pracy z podmiotem, będącym jego pracodawcą bezpośrednio przed dniem nabycia tego prawa.
Na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia13.11.2012 r., K 2/12,art. 28ustawy z dnia 16.12.2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustawutracił moc w zakresie, w jakim przewidywał stosowanie art. 103a ustawy z dnia 18.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 01.01.2011 r. Natomiast art. 103a powołanej ustawy pozostaje nadal w obrocie prawnym i znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury w momencie jego wejścia w życie i później, tj. od 01.01.2011 r.
Trybunał Konstytucyjny przyjął, żezawieszenie prawa do emerytury z powodu kontynuowania zatrudnienia osobom, które nabyły to prawo w okresie od 08.01.2009 r. do 31.12.2010 r., narusza zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę wart. 28 ustawy z dnia 16.12.2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustawspowodowało, że osoby, które skutecznie nabyły i zrealizowały prawo do emerytury w okresie od 08.01.2009 r. do 31.12.2010 r. zostały objęte nową, mniej korzystną dla nich treścią ryzyka emerytalnego. Aby emeryturę nadal pobierać po 01.10.2011 r., musiały one rozwiązać stosunek pracy z dotychczasowym pracodawcą. W przeciwnym razie ich świadczenie emerytalne ulegało zawieszeniu.Oceniając sytuację tych osób z punktu widzenia zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, należy dojść do wniosku, że gdyby w momencie przechodzenia na emeryturę osoby te wiedziały, że będą musiały przerwać zatrudnienie, żeby uzyskać świadczenie emerytalne, to ich decyzja być może byłaby inna, tzn. nie składałyby wniosku o ustalenie prawa do emerytury i kontynuowały zatrudnienie. Korzystniejsze byłoby bowiem dla nich osiąganie wysokiego dochodu ze stosunku pracy niż dużo mniejszej emerytury. Co więcej- późniejsze złożenie wniosku oznaczałoby wyższe świadczenie emerytalne. Treść ryzyka emerytalnego, w określeniu której ustawodawca ma swobodę, nie powinna być zmieniana w stosunku do osób, które już nabyły i zrealizowały prawo do emerytury.
Trybunał zwrócił ponadto uwagę, że ustawodawca przewidział wprawdziewart. 194c ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dodanym ustawą z dnia 10.06.2011 r. o zmianie tej ustawy, możliwość ponownego, korzystniejszego od zasad ogólnych, ustalenia wysokości świadczenia dla osób, które złożyły wnioski o emeryturę w latach 2009-2010, a którym świadczenie zostało zawieszone od 01.10.2011 r., jednakże uzależnił skorzystanie z niej od spełnienia warunku niepobierania zawieszonej emerytury przez 18 miesięcy. Tym samym osoby, które go nie spełnią, mogą wprawdzie przeliczyć wysokość emerytury po rozwiązaniu stosunku pracy, ale na zasadach ogólnych- świadczenie zostanie zatem wyliczone według kwoty bazowej albo średniego dalszego trwania życia na dzień złożenia wniosku, którego mogliby nie składać, gdyby wiedzieli, że zostanie w stosunku do nich zmieniona treść ryzyka emerytalnego.
Mając na uwadze stan faktyczny w niniejszej sprawie, podkreślić trzeba, że ubezpieczona prawo do emerytury nabyła z dniem 9.02.2009 r., a zatem do jej sytuacji prawnej znajduje zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13.11.2012 r.,K 2/12 (Dz. U. z 2012 r., poz. 1285), zgodnie z którymart. 28 ustawy z dnia 16.12.2010 r.o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaww związku zart. 103a ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dodanym przezart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16.12.2010 r., w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 01.01.2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy,jest niezgodnyz zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W konsekwencji, decyzja z dnia 3.10.2011 r., którą organ rentowy wstrzymał od dnia 01.10.2011 r. wypłatę ubezpieczonej emerytury z uwagi na kontynuowanie przez nią zatrudnienia oraz oddalający odwołanie od tej decyzji wyrok Sadu Okręgowego , wydane zostały w oparciu o niekonstytucyjny przepis i narusza prawa nabyte wnioskodawczyni.
W doktrynie istnieje spór dotyczący tego, czy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są skuteczneex nunc, czyex tunc. Zgodnie z pierwszym poglądem przyjmuje się, że działają one dopiero od opublikowania sentencji orzeczenia w „Dzienniku Ustaw”, a zatem nie mają wpływu na wcześniejsze stosowanie przepisów sprzecznych zKonstytucją, co ewentualnie mogłoby stanowić podstawę do formułowania roszczeń pod adresem Skarbu Państwa z tytułu szkody wyrządzonej przez normę prawną niezgodną zKonstytucją. Drugie stanowisko zakłada, że orzeczenie Trybunału ma skutek wsteczny, czyli usuwa zakwestionowaną normę prawną w zasadzie od chwili jej wejścia do systemu prawnego. Pogląd ten prowadzi do powstania fikcji prawnej, że danej normy nigdy w systemie prawnym nie było, co umożliwia wzruszanie czynności dokonanych na jej podstawie.
Sąd w niniejszym składzie akceptuje drugi z wyrażonych poglądów, podobnie jak to czyni Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 20.05.2009 r., I CSK 379/08, OSNC 2009/12/172). Akceptując więc pogląd o skuteczności orzeczeń Trybunałuex tunc, w konsekwencji przyjąć należy fikcję prawną, że danej normy nigdy w systemie prawnym nie było, a zatem, że nie mogła ona wywrzeć rezultatu zamierzonego przez ustawodawcę.
Skoro więc orzeczenia Trybunału mają moc wsteczną (są skuteczneex tunc),w wyniku wznowienia postępowania Sąd zmienił prawomocny wyrok z dnia 20.03.2012 r., sygn. akt IV U 159/12 w ten sposób, że zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 3.10.2011 r. i przyznał ubezpieczonej prawo do wypłaty świadczenia za okres od dnia 01.10.2011 r. na podstawie powołanych przepisów orazart. 412 § 2 k.p.c.(pkt 1 wyroku).

      Ponadto w pkt 2 przedmiotowego rozstrzygnięcia Sąd zasądził od ZUS Oddział wT.na rzecz odwołującej się kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowegona podstawie§ 12 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).