Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1304/12
Data wyroku: 2013-01-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Janina Cieślikowska, Maria Pietkun, Irena Różańska-Dorosz
Słowa kluczowe: Emerytura

Sygn. akt III AUa 1304/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 stycznia 2013 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Maria Pietkun (spr.)

Sędziowie:

SSA Irena Różańska-Dorosz
SSA Janina Cieślikowska

Protokolant:

Magdalena Krucka

po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2013 r. we Wrocławiu
sprawy z wnioskuK. C.
przeciwko  Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.
o emeryturę
na skutek apelacjiK. C.
od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy
z dnia 4 września 2012 r. sygn. akt V U 248/12

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 4 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Legnicy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanieK. C.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.z dnia 23 stycznia 2012 r. i z 29 lutego 2012 r. odmawiającej wnioskodawczyni prawa do emerytury.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd I instancji wydał w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny:
WnioskodawczyniK. C.urodzona (...), w okresie od 30 sierpnia 1975 r. do 29 stycznia 1998 r., była zatrudniona w(...) Spółdzielni (...)wZ., w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowiskach: pracownik dojrzewalni sera, maślarz (od 1 lipca 1979 r.), serowar (od 1 sierpnia 1980 r.), maślarz (od 1 października 1980 r.), serowar (od 1 czerwca 1987 r.), księgowa (od 1 stycznia 1988 r.).
W masłowni było produkowane masło w paczkach. W serowni wnioskodawczyni pracowała przy produkcji sera. Ziarno serowarskie wylewało się tam wiaderkami do foremek, następnie się chustowało i parowało gorącą wodą oraz przewracało kilkakrotnie serki, żeby nabrały formy. Przy tej produkcji pracowało 6 - 7 osób. W serowni wydobywała się para i były to szkodliwe warunki. Pracownicy tam zatrudnieni nie otrzymywali świadectw pracy w szczególnych warunkach.
Razem z wnioskodawczynią pracowała świadekJ. W., która była jej przełożoną oraz świadekJ. K..
Prace przy produkcji masła i sera nie zostały wymienione w wykazie A stanowiącym załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzez 1983 r., Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie wnioskodawczyni nie zasługiwało na uwzględnienie, bowiem jakkolwiek z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała w spornym okresie prace maślarza i serowara, tak prace te nie zostały zaliczone do prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, których wykonywanie uprawnia do emerytury w niższym wieku emerytalnym.
Z wyrokiem tym w całości nie zgodziła się wnioskodawczyni wskazując, że jej praca w(...) Spółdzielni (...)była uznawana za szkodliwą na podstawie Uchwał Zarządu(...) Związku Spółdzielni (...)w sprawie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach w spółdzielczości mleczarskiej.
Sąd Apelacyjny zważył:
Apelacja wnioskodawczyni zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu Apelacyjnego nie można podzielić poglądu Sądu I instancji o wyjaśnieniu istotnych dla sprawy okoliczności w sposób jednoznaczny i należy uznać, że orzeczenie w niniejszej sprawie zostało wydane przedwcześnie, co wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości i nie pozwala Sądowi Apelacyjnemu na wydanie orzeczenia reformatoryjnego.
Przedmiotem sporu w sprawie była kwestia spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek wymaganych do uzyskania prawa do emerytury w obniżonym wieku na podstawie przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227) orazrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43), w szczególności zaś kwestia oceny, czyK. C.spełniła warunek posiadania wymaganego prawem okresu pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze, który uprawniałby ją do otrzymania spornego świadczenia.
Zgodnie z brzmieniemart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1
okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

Przy czym prawo do tej emerytury przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Przepis art. 32 ust. 1 cytowanej ustawy stanowi natomiast, że ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1.
Natomiast zgodnie z§ 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43) pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Dodatkowo, jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15.12.1997 r., II UKN 417/97 (OSNP 1998/21/638) tylko praca w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze na stanowiskach wymienionych w rozporządzeniu RM z 7.02.1983 r. wykonywana stale i w pełnym wymiarze uzasadnia skorzystanie z uprawnienia do wcześniejszej emerytury.
W sprawie poza sporem było, że wnioskodawczyni mająca ukończone 55 lat, posiada wymagany ponad 20–letni staż ubezpieczenia, rozwiązała stosunek pracy i nie przystąpiła do OFE. Organ rentowy uznał natomiast, że ubezpieczona udowodniła staż pracy w warunkach szczególnych jedynie w wysokości 9 lat, 8 miesięcy i 15 dni. Nie uwzględniono do tego okresu zatrudnienia od 30 sierpnia 1975 r. do 29 stycznia 1988 r. w(...) Spółdzielni (...)wZ..
Sąd Okręgowy co prawda przeprowadził postępowanie dowodowe zmierzające do rozstrzygnięcia kwestii spornej, w szczególności dopuścił dowód z zeznań świadków, którzy byli zatrudnieni w Spółdzielni razem z wnioskodawczynią, ale postępowanie to należy uznać za niewystarczające dla ustalenia zakresu obowiązków wykonywanych przez apelującą oraz określenia, czy wykonywane przez nią czynności mogą zostać uznane za pracę w warunkach szczególnych. Sąd I instancji poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że wobec tego, iż pracodawca nie wydał ani wnioskodawczyni ani innym pracownikom świadectwa pracy w warunkach szczególnych, to wykonywana wSpółdzielni (...)praca nie może być uznana za pracę w warunkach szczególnych, która uprawnia do przyznania emerytury w obniżonym wieku. Według tego Sądu ustalenie to znajduje uzasadnienie także w tym, że prace przy produkcji masła i sera, nie zostały wymienione ani w załączniku nr 1 do zarządzenia nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1986 r., ani co więcej w wykazie A dziale X dotyczącym przemysłu rolno – spożywczegorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Zauważyć jednak należy, co pominął Sąd I instancji, że wnioskodawczyni była zatrudniona w spółdzielni, a zgodnie z brzmieniem § 1 ust. 2 cytowanego wyżej rozporządzenia właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych orazcentralne związki spółdzielczew porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalają w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B. Dlatego też nie bez znaczenia dla właściwej oceny przedmiotu sporu w sprawie będzie miała analiza Uchwały nr 16/83 Zarządu CentralnegoZwiązku Spółdzielni (...)z 27 czerwca 1983 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach w spółdzielni mleczarskiej, na którą to powołuje się apelująca.
Jakkolwiek bowiem, co zostało już utrwalone w orzecznictwie, źródłem prawa w przypadku emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach jest ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS irozporządzenie z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), tak wykazy resortowe, które mają charakter informacyjny, techniczno – porządkujący i uściślający mogą mieć znaczenie w sferze dowodowej, stanowiąc podstawę domniemania faktycznego, że praca na danym stanowisku w istocie była wykonywana w warunkach szkodliwych i odwrotnie (patrz postanowienie SN z 22 marca 2012 r., I UK 403/11, opubl. LEX 1214549).
Jednocześnie jednak wskazać należy, że sama ww. uchwała nie jest wystarczającą podstawą, w okolicznościach sprawy, do uwzględnienia roszczenia.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego z powyższych względów w obecnym stanie sprawy nie da się ocenić merytorycznie roszczenia wnioskodawczyni, albowiem istotnie nie wiadomo, czy jej zatrudnienie w spółdzielni mleczarskiej może być uznane za pracę w warunkach szczególnych, a jeśli tak, to w jakim okresie i czy po doliczeniu pracy uznanej przez organ rentowy, jej staż pracy w warunkach szczególnych byłby wystarczający dla przyznania prawa do emerytury w obniżonym wieku.
Dlatego też rozpoznając sprawę ponownie Sąd Okręgowy przeprowadzi postępowanie w celu wyjaśnienia rzeczywistego charakteru pracy wnioskodawczyni w spornym okresie, przede wszystkim zaś zakresu jej obowiązków na poszczególnych stanowiskach pracy, w szczególności wnikliwie przesłucha wnioskodawczynię na okoliczność rodzaju oraz sposobu czynności przez nią wykonywanych i warunków, w których praca była świadczona, mając przy tym na względzie stanowiska pracy wymienione w uchwale Zarządu(...) Związku Spółdzielni (...). Wymagane będzie również przesłuchanie świadków na okoliczności dotyczące warunków wykonywania pracy przez wnioskodawczynię, stopnia usprzętowienia , stosowanych maszyn i urządzeń. Zeznania słuchanej w sprawie świadekA. W.w ogóle są nieprzydatne na użytek spornych okoliczności. Ocenę faktycznie wykonywanych obowiązków wnioskodawczyni należy odnieść do regulacji zawartej w uchwale nr 67/82 Zarządu Centralnego Związku Spółdzielni(...)z dnia 6 grudnia 1982r. w sprawie stanowisk pracy zaliczanych do pierwszej kategorii zatrudnienia w spółdzielczości mleczarskiej i drugiej uchwały ZCZSpółdzielni (...)z dnia 27 czerwca 1983 r. w zakresie w jakim traktują o pracach wykonywanych w warunkach szczególnych w przemyśle mleczarskim.
Ponadto Sąd przeprowadzi ewentualnie inne dowody wskazane przez strony, w trybieart. 232 k.p.c., w tym przez wnioskodawczynię, na której ciąży obowiązek udowodnienia, że jej praca odpowiadała określonym pracom, wymienionym w rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. bądź też, w zależności od własnej oceny stanu sprawy, podejmie inne, niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy, czynności dowodowe.
Dopiero tak uzupełniony materiał dowodowy w niniejszej sprawie pozwoli Sądowi I instancji na prawidłową ocenę odwołania wnioskodawczyni.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.orzekł jak w sentencji wyroku.
R.S.