Sąd Okręgowy w Przemyślu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 328/13
Data wyroku: 2013-07-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Saramaga
Słowa kluczowe: Skarga Pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 k.c., art. 528 k.c.

Sygn. akt I C 328/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 lipca 2013 r.
Sąd Okręgowy w Przemyślu I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący

SSO Jacek Saramaga

Protokolant

st. sekretarz sądowy Joanna Żygała

po rozpoznaniu w dniu r. wP.na rozprawie
sprawy z powództwa(...) SAz siedzibą wL.

      przeciwkoB. K. O.

o uznanie umowy darowizny za bezskuteczną

I

    uznajeumowę darowizny zawartą wP.w dniu 23 września 2009 r. przed notariuszemJ. O.rep.(...)nr(...), na podstawie którejG. K.iW. K.darowali pozwanejB. K. O.spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)o powierzchni(...)m(

    2), położonego na I piętrze w budynku wielomieszkaniowym przyul. (...)wP.obejmującego 4 pokoje, kuchnię łazienkę, wc i dwa przedpokoje oraz spółdzielcze prawo dogarażu nr (...)o powierzchni użytkowej(...)m(

    2)położonego przyul. (...)wP.o wartości 150.000 zł (sto pięćdziesiąt tysięcy złotych) za bezskuteczną wobec powoda(...) SAz siedzibą wL., któremu przysługuje w stosunku doG. K.iW. K.wierzytelność w kwocie 93.924 zł (dziewięćdziesiąt trzy tysiące dziewięćset dwadzieścia cztery złote), wynikająca z tytułów wykonawczych w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 20 sierpnia 2009 r. sygn. VIII GNc 2525/09 oraz nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 23 października 2009 r. sygn. VIII GNc 3243/09;

II

    zasądzaod pozwanejB. K. O.na rzecz powoda– (...) SAz siedzibą wL.kwotę 8.378 zł (osiem tysięcy trzysta siedemdziesiąt osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 4 lipca 2013 r.
Powódka(...) SAwL.w pozwie z dnia 22.04.2013 r. domagała się ustalenia, że umowa darowizny spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)usytuowanego w budynku przyul. (...)wP., stanowiącym własność(...)Spółdzielni Mieszkaniowej wP.oraz spółdzielczego własnościowego prawa dogarażu nr (...)o powierzchni(...)m(

    2)położonego przyul. (...)wP., sporządzona w formie aktu notarialnego nr(...)z dnia 23.09.2009 r. przez notariuszaJ. O., zawarta pomiędzy pozwanąD. K. –. O.aG. i. W. K.jest w stosunku do powódki bezskuteczna. owódka wniosła także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
Uzasadniając swoje żądanie powódka wskazała, żeG. i. W. K.zakupili u powódki leki i materiały farmaceutyczne na łączną kwotę 88.965,69 zł i nie uregulowali należności. Powódka po uzyskaniu odpowiednich tytułów wykonawczych wszczęła wobecG. i. W. K.egzekucję, która okazała się bezskuteczna wobec braku majątku podlegającego zajęciu. Powódka uzyskała informację, że w dniu 23.09.2009 r. kontrahenci dokonali na rzecz swojej córkiB. K. –. O.darowizny spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego i spółdzielczego własnościowego prawa do garażu, wskutek czego skierowana do dłużników egzekucja okazała się bezskuteczna.
W ocenie powódki niezaspokojenie wierzyciela, bezskuteczna egzekucja i wyzbycie się przez dłużników majątku świadczą o dokonaniu czynności z pokrzywdzeniem wierzycieli. Jednocześnie, zdaniem powódki, wobec uzyskania przez pozwana przysporzenia pod tytułem darmym, brak jest konieczności wykazywania istnienia u pozwanej świadomości działania dłużników z pokrzywdzeniem wierzycieli.
PozwanaB. K. –. O.wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenia od powódki na jej rzecz kosztów postępowania. Pozwana przyznała, że otrzymała w drodze darowizny od rodziców spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, jednak w jej ocenie, skoro było ono zadłużone, a ona spłaciła dług, to nie uzyskała żadnych korzyści. Wskazała także, że pokrzywdzenie wierzyciela należy oceniać nie według chwili dokonania czynności prawnej przez dłużnika z osobą trzecią, lecz według chwili jej zaskarżenia.
Pozwana podała także, iż jej rodzice osiągają dochód rzędu 200 zł miesięcznie brutto, przyznała też, że nie wiedziała o ciążących na nich długach, a mieszkanie miało być darowane jej dużo wcześniej.

Sąd ustalił, co następuje:

G. i. W. K.prowadzili wP.aptekę. Zaopatrywali się u różnych podmiotów, w tym także wfirmie (...) SAwL.. W powodu trudności finansowych w 2008 i 2009 r. przestali spłacać swoje należności w terminie. Nie regulowali również należności wobec powódki.

G. i. W. K.w tamtym okresie zamieszkiwali wraz z pozwanąB. K. –. O..G. i. W. K., nie mówiąc nic córce o ciążących na nich długach, postanowili darować jej mieszkanie, aby uniemożliwić zaspokojenie się wierzycieli. W dniu 23.09.2009 r. w kancelarii notarialnej wP.przed notariuszemB. G.została zawarta umowa darowizny nr(...)na mocy, którejG. K.iW. K.darowali pozwanejB. K. –. O.spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)o powierzchni(...)m(

      2), położonego w budynku wielomieszkalnym przyul. (...)wP.oraz spółdzielcze własnościowe prawo dogarażu nr (...)o powierzchni użytkowej(...)m(

      2)położonego przyul. (...)wP..
Darowizna powyższa została dokonana niespełna miesiąc po złożeniu przez powódkę pozwu przeciwko pozwanym o zapłatę, co miało miejsce 18.08.2009 r. Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym z dnia 20.08.2009 r. w sprawie VIII Gnc 2525/09 Sąd Rejonowy w Lublinie zasądził odW. i. G. K.na rzecz(...) SAwL.kwotę 74.693,31 zł wraz z kosztami postępowania wysokości 4.551 zł.
Kolejny pozew powódka złożyła 20.10.2009 r. Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym z dnia 23.10.2009 r. w sprawie VIII GNc 3243/09 Sąd Rejonowy w Lublinie zasądził odW. i. G. K.na rzecz(...) SAwL.kwotę 16.605,46 zł wraz z kosztami postępowania wysokości 2.625 zł.
Po dokonaniu darowizny dłużnicy nadal nie regulowali należności wobec powódki i innych kontrahentów, w rezultacie zmuszeni byli zamknąć aptekę w 2010 r.
Powódka, wobec biernej postawy dłużników skierowała wnioski o egzekucję swych należności, po uzyskaniu odpowiednich tytułów wykonawczych. Nakazy zapłaty zostały zaopatrzone w klauzule wykonalności w dniach 7.10.2009 r. i 8.12.2009 r.
Postępowania egzekucyjne przeciwkoG. i. W. K.prowadzone było przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w PrzemyśluW. K. (1), który pismami z dnia 23.03.2013 r. zawiadomił wierzyciela– (...) SAwL.o ich bezskuteczności. Komornik wskazał, że dłużnicy nie posiadają żadnego majątku podlegającego egzekucji, a mieszkanie stanowi własność ich córki (pozwanejB. K. –. O.).
W trakcie trwania postępowania egzekucyjnego, w dniu 30.03.2012 r. do Sądu Rejonowego w Przemyślu skierowany został akt oskarżenia przeciwkoW. K.iG. K.o przestępstwo zart. 300 § 1 k.k.iart. 300 § 2 k.k.w związku zart. 11 § 2 k.k.i w związku zart. 12 k.k.polegające na tym, że okresie od 23.09.2009 r. do 2.10.2009 w związku z grożącą im niewypłacalnością w ramach prowadzonej działalności gospodarczej udaremnili zaspokojenie wierzycieli i działając w celu udaremnienia orzeczeń sądowych udaremnili zaspokojenie wierzycieli (między innymi(...) SAwL.), działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru poprzez darowanie w dniu 23.09.2009 r. swojej córceB. K. –. O.spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego oraz spółdzielczego własnościowego prawa do garażu.
Wyrokiem z dnia 13.06.2012 r. w sprawie II K 456/12 Sąd Rejonowy w Przemyślu uznałG. K.iW. K.za winnych wyżej opisanego przestępstwa i skazał ich na kary po 2 lata pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając ich wykonanie na okres próby 5 lat.
dowód: nakaz zapłaty z 20.08.2009 r. – k. 8, pozew o zapłatę – k. 9 - 10, nakaz zapłaty – k. 11; pozew o zapłatę – k. 12; pisma komornika sądowego do powódki – k. 13, 14; wypis aktu notarialnego nr(...)– k. 28 – 29; akt oskarżenia – k. 396 akt II K 456/12, wyrok SR w Przemyślu – k. 496 – 497 akt II K 456/12; zeznania świadków:G. K.– protokół rozprawy z 4.07.2013 r. [00:12:49 – 00:26:11],W. K.– protokół rozprawy z 4.07.2013 r. [00:26:11 – 00:45:49];
Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie powołanych powyżej dowodów. Wiarygodność dokumentów urzędowych nie była kwestionowana przez strony.
Zeznania świadków i pozwanej stanowiły podstawę do ustalenia stanu faktycznego częściowo. Bez istotnego znaczenia dla sprawy były fragmenty zeznań dotyczące obecnych źródeł utrzymania dłużników, sytuacji materialnej pozwanej.
Sąd nie dał wiary świadkom i pozwanej odnośnie tego, że pozwana nie wiedziała o zadłużeniu rodziców. Nie sposób uznać za wiarygodne twierdzenie, że w sytuacji, gdy pozwana zamierzała otworzyć aptekę (podobnie jak rodzice) nie interesowała się rentownością takiego przedsięwzięcia, a mieszkając na co dzień z rodzicami nie zauważyła, że nie regulują swoich zobowiązań na czas i że toczy się przeciwko nim egzekucja sądowa.

Sąd zważył, co następuje:
Roszczenie powódki wywodzi się z przepisówart. 527 k.c.i następnych. W myśl tych przepisów przedmiotem ochrony jest pewna wierzytelność, spełniająca określone warunki – musi ona istnieć i mieć charakter zaskarżalny. To jedyne warunki, dotyczące wierzytelności, które wynikają wprost z zasady akcji pauliańskiej.
Pierwszy warunek jest oczywisty – wierzytelność musi istnieć zarówno w chwili dokonywania czynności krzywdzącej jak i w momencie wytoczenia powództwa. Zaskarżalność wierzytelności warunkuje akcję paulińską w tym sensie, że wyklucza uwzględnienie powództwa wierzyciela zobowiązania naturalnego.
Zważyć należy, że realizowanie akcji pauliańskiej nie jest uzależnione nawet od ostatecznego sprecyzowania wysokości roszczeń. Z potrzebą ochrony wierzyciela można spotkać się np. w sytuacji, gdy dłużnik, po wyrządzeniu szkody, do której naprawienia jest zobowiązany z mocy ustawy, wyzbywa się majątku, by nie płacić odszkodowania. Podobnie potrzeba ochrony wierzyciela ujawni się, gdy dłużnik pozbywa się mienia w toku postępowania karnoskarbowego lub podatkowego, zanim zapadło ostateczne orzeczenie co do wysokości zobowiązania. Wystarczy zatem, aby wierzytelność była pewna co do zasady, a określenie jej wysokości nie jest konieczne. Niemniej jednak należy mieć na uwadze ugruntowany w orzecznictwie pogląd, w myśl którego w sentencji wyroku uwzględniającego powództwo pauliańskie wymagane jest określenie chronionej wierzytelności nie tylko pod względem podmiotowym, ale i przedmiotowym – przez wskazanie jej wysokości (tak: M. Pyziak – Szaflicka w: System Prawa Prywatnego, tom 6 Prawo zobowiązań część ogólna, C.H. Beck Warszawa 2009, s. 1234 – 1235).
W myślart. 527 k.c.gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Zważyć należy również, że zgodnie zart. 528 k.c.jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Przy czynności prawnej, o której mowa wart. 528 k.c.bez znaczenia jest istnienie przesłanek, o których mowa wart. 527 § 3 i 4 k.c.(domniemanie świadomości działania dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela w przypadku osoby bliskiej i domniemanie dotyczące przedsiębiorcy). Do zaskarżenia czynności dokonanej pod tytułem darmym jest wystarczające spełnienie pozostałych przesłanek zart. 527 k.c.
W rozpatrywanej sprawieG. i. W. K.dokonali na rzecz pozwanej darowizny określonego prawa majątkowego (spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu i spółdzielczego własnościowego prawa do garażu) w sytuacji, gdy nie spłacali ciążących na nich zobowiązań, w tym zobowiązań na rzecz powoda. Nie ulega wątpliwości, że poprzez wyzbycie się prawa majątkowego o wartości rzędu 150.000 zł stali się oni niewypłacalni co najmniej w wyższym stopniu niż przed dokonaniem darowizny. Bez znaczenia dla przesłanek określonych w powyższych przepisach są okoliczności wcześniejszych ustaleń dłużników z powódką, czy też chęć zaciągnięcia przez nią kredytu.
Pozwana uzyskała korzyść majątkową (co zdawała się kwestionować w odpowiedzi na pozew), Jak wynika z aktu notarialnego nabyte przez prawo majątkowe miało wartość 150.000 zł, a zatem o wiele większą niż dług obciążający lokal mieszkalny.
Wierzytelność powódki wobec dłużników istniała w chwili dokonywania przez nich darowizny na rzecz pozwanej - nakaz zapłaty zasądzający od dłużników na rzecz powódki kwotę 74.693,31 zł został wydany 20.08.2009 r. – ponad miesiąc przez dokonaniem czynności prawnej. Kolejny nakaz zapłaty na kwotę 16.605,46 zł wydany został 23.10.2009 r.
W świetle powyższego niezrozumiały jest zatem zarzut pozwanej zawarty w odpowiedzi na pozew. Oba powyższe tytuły wykonawcze zostały zaopatrzone przez Sąd Rejonowy w Lublinie w klauzule wykonalności i stanowiły zarówno na chwilę zaskarżenia przedmiotowej umowy jak i w dniu orzekania podstawę prowadzenia egzekucji przeciwko dłużnikomG. i. W. K.. Nie zostały on w żadne sposób wzruszone, nie można zatem kwestionować stwierdzonej tymi tytułami wierzytelności. Dłużnicy przyznali poza tym w swych zeznaniach istnienie długów wobec powódki, fakt ich niespłacania i bezskutecznej egzekucji.
Istotną okolicznością w sprawie jest także fakt prawomocnego skazania dłużników za przestępstwo zart. 300 § 2 k.k.polegające na udaremnieniu wykonania orzeczeń sądowych właśnie poprzez dokonanie darowizny na rzecz powódki. Na podstawieart. 11 k.p.c.ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. W świetle tego przepisu nie podlega wzruszeniu fakt działania dłużników w celu pokrzywdzenia wierzyciela – powódki i dokonania w tym celu darowizny na rzecz pozwanej.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, za bezskuteczną umowę darowizny zawartą przezG. i. W. K.z pozwanąB. K. –. O.na mocy, której pozwana uzyskała prawo własności spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wP.przyul. (...)oraz prawo własności spółdzielczego własnościowego prawa dogarażu nr (...)położonego wP.przyul. (...)o wartości 150.000 zł w stosunku do powódki(...) SAwL., której przysługuje w stosunku doG. i. W. K.wierzytelność w kwocie 93.924 zł wynikająca z tytułów wykonawczych w postaci nakazów zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 20.08.2009 r. sygn. VIII GNc2525/09 i z dnia 23.10.2009 r. sygn. VIII HNc 3243/09.
Orzeczenie znajduje podstawę w przepisachart. 527, 528 k.c.oraz11 k.p.c.
Wobec tego, że pozwana przegrała sprawę Sąd na zasadzieart. 98 k.p.czasądził od niej na rzecz powódki koszty procesu w kwocie 8.378 zł, na które składają się: opłata sądowa od pozwu w kwocie 4.697 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł, koszty zastępstwa procesowego – 3.600 zł oraz zwrot kosztów dojazdu pełnomocnika powódki na rozprawę zL.do siedziby Sądu w kwocie 64 zł. Sąd uznał, że przyznanie pełnomocnikowi zwrotu kosztów dojazdu na rozprawę jest uzasadnione w okolicznościach sprawy, gdyż prowadząc jednoosobową kancelarię miał ograniczone możliwości ustanowienia substytucji, a dodatkowo korzystał z publicznych środków komunikacji.