Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 886/12
Data wyroku: 2012-12-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Roman Skrzypek, Alicja Podczaska, Janina Czyż
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach ir entach z FUS

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 grudnia 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Roman Skrzypek (spr.)

Sędziowie:

SSA Janina Czyż
SSA Alicja Podczaska

Protokolant

st.sekr.sądowy Maria Piekiełek

po rozpoznaniu w dniu5 grudnia 2012 r.
na rozprawie
sprawyz wnioskuM. M.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wJ.
o emeryturę
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od wyrokuSądu Okręgowego w Krośnie
z dnia5 czerwca 2012 r.sygn. aktIV U 384/12

I  o d d a l a apelację,

II z a s ą d z a od Skarbu Państwa na rzecz Kancelarii Adwokackiej

K. M.wK.kwotę 147, 60 zł ( sto czterdzieści siedem 60/100) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. III AUa 886/12

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 5 grudnia 2012r.

Decyzją z dnia 15 lutego 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwJ.odmówiłM. M.prawa do emerytury na podstawieart. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), ponieważ nie udowodniła 15- letniego okresu pracyw warunkach szczególnych i na dzień 1 stycznia 1999r. nie osiągnęła 20-letniego okresu składkowego i nieskładkowego.
Zakład uznał za udowodniony okres zatrudnieniowy w wymiarze 19 lat 7 miesięcy i 21 dni , w tym 12 lat 3 miesiące i 24 dni pracy w szczególnych warunkach.
W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyniM. M.wskazała, że w decyzji o ustaleniu kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999r. organ rentowy ustalił , że posiada okresy składkowe w rozmiarze 14 lat 8 miesięcyi 23 dni oraz okresy nieskładkowe w rozmiarze 7 lat 4 miesiące i 13 dni, czyli w sumie ponad 22 lata. Wniosła o sprawdzenie wyliczenia 20-letniego okresu pracy i 15- letniego okresu pracy w szczególnych warunkach.
W odpowiedzi na odwołanie ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie odwołania. Wskazał, że przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględniono wnioskodawczyni cały okres składkowy oraz okresy nieskładkowew rozmiarze nie przekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie po rozpoznaniu sprawy wyrokiem z 5 czerwca 2012r., sygn. akt IV U 384/12 oddalił odwołanie.
Rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy przeprowadził dowód z akt organu rentowego dotyczących wnioskodawczyni, z jej zeznań i ustalił, iż wnioskodawczyni (ur. (...)) była zatrudniona w(...) S.A.wJ.od 3 grudnia 1976r. do 11 września 2007r. W okresach od 1 maja 1979r. do 16 marca 1983r. , od dnia 3 października 1985r. do 27 lipca 1986r. i od 2 października 1989r. do 11 września 2007r. wykonywała pracę w szczególnych warunkach jako robotnik magazynowy , sprzątacz hal produkcyjnych i łazienny oraz monter obchodowy sieci cieplnej i gazowej.
Sąd ustalił, że w okresie od 17 marca 1983r. do 2 października 1985r. i od 28 lipca 1986r. do 30 września 1989r. odwołująca przebywała na urlopie wychowawczym tj. łącznie 5 lat 8 miesięcy i 21 dni.
Dalej Sąd I instancji ustalił, iżM. M.w trakcie zatrudnienia przebywała na zwolnieniach chorobowych począwszy od 15 listopada 1991r. tj. łącznie przez 2 lata 4 miesiące i 21 dni, natomiast do dnia 31 grudnia 1998r. okres ten wynosił 1 rok, 7 miesięcy i 22 dni.
Zatem do dnia 31 grudnia 1998r. wnioskodawczyni posiadała 14 lat, 8 miesięcy i 23 dni okresów składkowych oraz 7 lat, 4 miesiące i 13 dni okresów nieskładkowych, a także 12 lat 3 miesiące i 24 dni pracy w szczególnych warunkach.
Dokonując oceny prawnej sprawy Sąd Okręgowy powołał treść art. 184 ust. 1 pkt 2 oraz art. 27 i 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a takżerozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43 ze zmianami) i stwierdził, iż zebrany materiał dowodowy nie potwierdził, by wnioskodawczyni spełniła wszystkie przesłanki do nabycia prawa do emerytury.
W podstawie prawnej rozstrzygnięcia oprócz wyżej wskazanych przepisów Sąd powołał równieżart. 47714§ 1 kpc.
W apelacji od powyższego wyroku pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił błądw ustaleniach faktycznych odnośnie ustalenia okresu składkowego i nieskładkowego będącego podstawą do nabycia przez odwołującą prawa do emerytury i wniósło zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania i przyznanie prawa do świadczenia emerytalnego ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyrokui przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji , a także zasądzenie kosztów pomocy prawnej z urzędu. Dodatkowo wniósł o dopuszczenie dowodu z umów o pracę z Państwowym Przedszkolem wJ., mających potwierdzić status pracowniczy wnioskodawczyni.
W uzasadnieniu wskazał, że dokonano niewłaściwych obliczeń odnośnie ustalenia okresu składkowego nieskładkowego będącego podstawą do nabycia przez wnioskodawczynię prawa do emerytury z FUS.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja wnioskodawczyni jest nieuzasadniona i jako taka na uwzględnienie nie zasługuje.
Wbrew podniesionym w niej zarzutom i przytoczonym na ich uzasadnienie twierdzeniom wyrok Sądu Okręgowego w Krośnie jest wyrokiem trafnym i odpowiadającym prawu, a w sprawie nie występują przesłanki zaskarżenia mogące wyrok ten wzruszyć, w szczególności te które ze względu na zapis zawarty wart. 378 kpc- Sąd II instancji ma na uwadze z urzędu.
W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji nie naruszając przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania cywilnego dokonał prawidłowych ustaleń w spornej kwestii i trafnie je ocenił, stąd też rozstrzygnięcie tego Sądu skutecznie podważone być nie może.
Spór w sprawie dotyczy uprawnień wnioskodawczyni do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na pracę w warunkach szczególnych – w tym przypadku pracy na stanowisku robotnik magazynowy, sprzątacz hal produkcyjnych i łazienny oraz monter obchodowy sieci cieplnej i gazowej w(...) S.A.wJ..
WnioskodawczyniM. M.(ur. (...)) dochodziła ustalenia prawa do emerytury w obniżonym wieku, o której mowa wart. 184w zw. zart. 32 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227). Przypomnieć należy, iż prawo do oznaczonej emerytury przysługuje ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. po osiągnięciu przez nich wieku przewidzianego wart. 32, 33, 39 i 40oznaczonej ustawy emerytalno – rentowej (a to wieku 55 lat dla kobiet oraz 60 lat dla mężczyzn), o ile przed 1 stycznia 1999 r. spełnili przesłanki stażowe – a to wykazali łączny staż ubezpieczenia wynoszący odpowiednio dla mężczyzn co najmniej 25 lat a dla kobiet 20 lat , w tym co najmniej 15 – letni staż pracy w warunkach szczególnych (wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na danym stanowisku), oraz którzy nie przystąpili do OFE, ewentualnie złożyli wniosek o przekazanie zgromadzonych na rachunku tego Funduszu środków na dochody budżetu państwa, a nadto rozwiązali stosunek pracy (zob. uchwałę SN z dnia 8 lutego 2007 r., II UZP 14/06, omówienie: "Rz" z dnia 9 lutego 2007 r., s. C1). Podkreślić należy, iż prawo do tej emerytury przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia warunki określone w tym przepisie, niezależnie od tego, kiedy osiągnął przewidziany ustawą wiek.
W rozpoznawanej sprawie niekwestionowanym było, iż wnioskodawczyni była zatrudniona w(...) S.A.wJ.od dnia 3 grudnia 1976r. do 11 września 2007. (świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach) i wykonywała prace w szczególnych warunkach jako robotnik magazynowy, sprzątacz hal produkcyjnych i łazienny oraz monter obchodowy sieci cieplnej i gazowej.
Spornym stał się okres składkowy i nieskładkowy, który winien wynosić 20 lat, oraz okres pracy w warunkach szczególnych, w tym przypadku co najmniej 15 letni.
Przypomnienia wymaga okoliczność, iż ocena czy dana praca wykonywana jest w szczególnych warunkach winna nastąpić w oparciu o przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. 8 poz. 43), a to przez przyporządkowanie wykonywanej przez ubezpieczonego pracy do rodzajów prac wymienionych w jego załącznikach – wykazie A i B. To bowiem powołane rozporządzenie jest podstawowym aktem prawnym ustalającym warunki wcześniejszej emerytury, w tym kwalifikującym oznaczoną pracę jako pracę w szczególnych warunkach, której stałe wykonywanie w pełnym wymiarze czasu pracy może rodzić uprawnienia emerytalne. Ewentualne zaś zarządzenia resortowe, których wydanie przewidziano w § 1 ust. 2 rozporządzenia, winny być zgodne z jego zapisami. Zauważyć bowiem przyjdzie, iż wykonywanie pracy na stanowiskach określonych w zarządzeniach resortowych (aktach branżowych), których nie wymieniono w oznaczonym wyżej wykazie A i B, nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20.10.2005 r. sygn. I UK 41/05 OSNP 2006/19-20/306).
Zatem pracą w szczególnych warunkach jest wyłącznie praca faktycznie wykonywana, która – co jeszcze raz zaznaczyć należy, wymieniona została w oznaczonym wykazie „A” i „B”.
Sąd Okręgowy w Krośnie czyniąc ustalenia w tym zakresie ostatecznie przyjął, iż jedynie okres pracy od 1 maja 1979r. do 16 marca 1983r. , od dnia 3 października 1985r. do 27 lipca 1986r. i od 2 października 1989r. do 11 września 2007r. może zostać uznany za okres pracy w szczególnych warunkach.
W pozostałym bowiem okresie tj. od 17 marca 1983r. do 2 października 1985r. i od 28 lipca 1986r. do 30 września 1989r. odwołująca przebywała na urlopie wychowawczym tj. łącznie 5 lat 8 miesięcy i 21 dni. PonadtoM. M.w trakcie zatrudnienia przebywała na zwolnieniach chorobowych począwszy od 15 listopada 1991r. tj. łącznie przez 2 lata 4 miesiące i 21 dni, natomiast do dnia 31 grudnia 1998r. okres ten wynosił 1 rok, 7 miesięcy i 22 dni.
Wskazać należy , że z okresu pracy w szczególnych warunkach wyłączeniu podlega okres, w którym wnioskodawczyni korzystała z urlopu wychowawczego, jak również przebywała na zwolnieniach chorobowych.
Zatem do dnia 31 grudnia 1998r. wnioskodawczyni posiadała 14 lat, 8 miesięcy i 23 dni okresów składkowych oraz 7 lat, 4 miesiące i 13 dni okresów nieskładkowych, a także 12 lat 3 miesiące i 24 dni pracy w szczególnych warunkach.
Podkreślić wypadnie, iż o wyłączeniu ze stażu pracy w szczególnych warunkach okresu urlopu wychowawczego - jako okresu niewykonywania pracy, przesądza treść § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 ze zm.) w zw. zart. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17.12.1998 r.tekst jednolity Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4.02.2010 r. sygn. III UK 81/09, oraz odpowiednio uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego z dnia 22.02.2008 r. sygn. I UK 228/07, z dnia 17.09.2007 r. sygn. III UK 51/07 oraz z dnia 6.06.2006 r. sygn. I UK 338/05).
Należy zwrócić uwagę na okoliczność, iż okres urlopu wychowawczego nie został objęty dyspozycją ust. 1a, obowiązującego od 1 lipca 2004 r., dodanego do art. 32 ustawy nowelą z dnia 24 kwietnia 2004 r. (Dz.U.04.121.1264), który obejmuje jedynie okresy pobierania po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenia lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W uzasadnieniu powoływanego wyżej wyroku SN z dnia 06.06.2006r. Sąd odniósł się wprawdzie do pracy nauczyciela w rozumieniuustawy Karta Nauczyciela, jednak wyraził ogólny pogląd, stwierdzając, że skoro przez pracę w warunkach szczególnych rozumie się wykonywanie pracy o określonym charakterze, a nie pozostawanie w stosunku pracy, to nie ma podstaw do uwzględnienia do tego rodzaju zatrudnienia okresu urlopu wychowawczego, skoro w tym okresie pracownik jest zwolniony ze świadczenia pracy. W kolejnych wskazanych wyżej orzeczeniach Sąd Najwyższy stwierdził, że okres niewykonywania pracy w rozumieniu powołanego przepisu, to nie tylko okres w nim wskazany, ale także każdy inny okres niewykonywania pracy przez pracownika (zwolnienie chorobowe), bowiem nie jest on wtedy narażony na uciążliwość związaną z warunkami lub charakterem pracy.
Zauważyć również należy, że zastosowanie art. 32 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach do osób, które przed dniem 1 lipca 2004 r. nie spełniły wszystkich warunków nabycia prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze (a więc również w odniesieniu do wnioskodawczyni, która na oznaczoną datę nie legitymowała się wymaganym wiekiem metrykalnym), zostało w judykaturze Sądu Najwyższego uznane za nienaruszające wyrażonych wart. 2 i art. 32 Konstytucji RPzasad równości i sprawiedliwości społecznej (por. przytoczone wyżej wyroki z dnia 17 września 2007 r., III UK 57/07 i z dnia 22 lutego 2008r., I UK 228/07), a Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności wymienionego unormowania z art. 2 i art. 32 ustawy zasadniczej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnegoz dnia 10 lipca 2008 r., K 33/06, OTK-A 2008, nr 6, poz. 106).
Z akt osobowych wnioskodawczyni wynika, że apelująca posiada 14 lat 8 miesięcy i 23 dni okresów składkowych, przy czym jedynie 12 lat 3 miesiące i 24 dni okresów pracy w szczególnych warunkach.
Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz obliczaniu ich wysokości okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych, a zatem, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, w rozmiarze 4 lat 10 miesięcy i 28 dni.
Bez znaczenia w sprawie dla ustaleń w niniejszej sprawie jest dopuszczenie dowodu z umów o pracę zPrzedszkolem nr (...)wJ.. Wniosek ten jest spóźniony,a nadto nie spowoduje zmiany rozstrzygnięcia w sprawie, bowiem nie został spełniony drugi warunek zart. 184 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227), bowiem w dalszym ciągu odwołująca nie wykazałaby wymaganego 15 - letniego okresu pracy w szczególnych warunkach.
Z tych wszystkich więc wyżej naprowadzonych względów – podzielając ostatecznie tak ustalenie Sądu I instancji co do braku wykazania przezM. M.wymaganego 15 letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, jaki będącą konsekwencją tego ustalenia, ocenę prawną sprawy sprowadzającą się do stwierdzenia, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki nabycia prawa do świadczenia emerytalnego przewidzianego w art. 184 wyżej powołanej ustawy należało orzec jak w sentencji – na podstawieart. 385 kpc.
Sąd przyznał od Skarbu Państwa na rzecz adwokata z urzęduK. M.kwotę 147,60 zł tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym (pkt II wyroku), stosownie do§ 19 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).