Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1466/12
Data wyroku: 2013-04-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Feliksa Wilk, Ewa Drzymała, Marta Fidzińska-Juszczak

Sygn. akt III AUa 1466/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 kwietnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Ewa Drzymała

Sędziowie:

SSA Marta Fidzińska - Juszczak (spr.)
SSA Feliksa Wilk

Protokolant:

st.sekr.sądowy Mariola Pater

po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2013 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuJ. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wC.
o emeryturę
na skutek apelacji wnioskodawczyniJ. K.
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału VIII Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 17 września 2012 r. sygn. akt VIII U 59/12

o d d a l a apelację.

Sygn. akt III AUa 1466/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 17 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie VIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanieJ. K.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wC.z dnia 14 listopada 2011 r. i 9 stycznia 2012r., którymi organ rentowy odmówił ubezpieczonej przyznania prawa do emerytury z obniżonym wiekiem emerytalnym na podstawieart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( Dz. U. z 2009r. Nr 153,poz. 1227 z późn. zm.)
Bezspornym w sprawie było, że odwołującejJ. K.(ur. (...)) decyzją z dnia 16.03.1998r. przyznano prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy zarobkowej począwszy od dnia 16.03.1998r. Świadczenie to pobierała do dnia 31.08.2000r. Decyzją z dnia 24.09.2009r. odmówiono jej prawa do świadczenia przedemerytalnego. Wniosek o prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych złożyła w dniu 01.09.2011r. Łączny staż pracy ubezpieczonej na dzień 01.01.1999r. wyniósł: 25 lat, 4 miesiące i 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 4 lata, 3 miesiące i 28 dni okresów pracy w szczególnych warunkach. Ubezpieczona nie pozostaje w stosunku pracy i nie jest członkiem OFE. W lipcu 2010r. skończyła 55 lat.
Sąd Okręgowy ustalił, że w okresie od 02.05.1977r. do 15.03.1998r.J. K.pracowała w(...) Spółdzielni (...)wW.w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku aparatowa. Jako aparatowa zajmowała się obsługą wirówek, suszarek, kompresorów, maszyn do mycia przewodów. Do jej obowiązków należały prace związane z pasteryzowaniem mleka.
W wym. wyż. spornym okresie odwołująca nie wykonywała pracy w warunkach szczególnych czy też w szczególnym charakterze. Pracowała co prawda przy obsłudze wirówek i suszarek, ale w przemyśle mleczarskim. Tymczasem do prac w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze zalicza się prace przy obsłudze pras filtracyjnych, wirówek i suszarek w wykonywane tylko i wyłącznie w przemyśle drożdżowym i piwowarskim.
Powyższy stan faktyczny Sąd pierwszej instancji ustalił na podstawie akt osobowych odwołującej, zeznań świadkówJ. Ł.iE. G., zeznań odwołującej i akt rentowych.
Sąd ustalając powyższe okoliczności oparł się na zeznaniach odwołującej i świadków gdyż są one spójne, logiczne i wzajemnie się uzupełniają. Świadkowie pracowali wspólnie z odwołującą w spornym okresie, a zatem posiadali wiarygodne informacje co do rodzaju wykonywanej przez nią pracy oraz czasu jej trwania. Dowody te znajdują potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w aktach rentowych. Nie bez znaczenia pozostaje również okoliczność, że świadkowieE. G.iJ. Ł.posiadają prawo do emerytury jednak nie z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Odnośnie natomiast wymiaru czasu pracy, wbrew stanowisku ZUS Sąd ustalił, żeJ. K.w spornym okresie pracowała wSpółdzielni (...)na pełen etat. Powyższe wynika głównie z akt osobowych odwołującej się. Błąd w twierdzeniach ZUS najpewniej jest wynikiem omyłki. W aktach rentowych ubezpieczonej zalega bowiem zaświadczenie z dnia 16.10.1997r. wystawione przez(...) Spółdzielnię (...)z którego jednoznacznie wynika, że ograniczony wymiar czasu pracy w okresach od 03.10.1983r. do 31.12.1983r. i od 01.01.1984r. do 31.01.1992r. miała współpracująca z wnioskodawczynią -J. Ł.. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy zacytował treść przepisów 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ( cyt. wyż.) oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z dnia 18 lutego 1983 r. nr 43 poz. 8 ze zm.), który stanowi, że pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Stwierdził Sąd, że z przeprowadzonego postępowania dowodowego, wynika iżJ. K.w przedmiotowym okresie nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, tymczasem zgodnie z cytowanym rozporządzeniem do prac w szczególnych warunkach zalicza się m.in. prace przy obsłudze pras filtracyjnych, wirówek i suszarek w przemyśle drożdżowym i piwowarskim (Dział X. „W rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym” poz. 13 wykazu A). Jak wynika z zgodnych zeznań świadków i samej odwołującej się, w okresie będącym przedmiotem zainteresowania Sądu, wykonywała ona czynności związane z obsługą wirówek i suszarek, ale przy pasteryzowaniu mleka (w przemyśle mleczarskim), nie zaś w przemyśle drożdżowym lub piwowarskim zaś dla uznania konkretnego rodzaju lub stanowiska pracy za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze decydujące znaczenie ma to, czy jest to praca wymieniona wrozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 4 ze zm.) oraz w wykazach stanowiących załącznik do tego rozporządzenia.
Stwierdzając zatem, że odwołująca nie udowodniła 15 lat pracy w warunkach szczególnych , a więc nie spełniła wszystkich wymaganych przez prawo przesłanek do wcześniejszej emerytury. Sąd uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie wszystkich powołanych powyżej przepisów jak również na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.
Apelację od powyższego wyroku wywiodła wnioskodawczyniJ. K.. Zaskarżając go w całości, zarzuciła błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, poprzez przyjęcie, że nie spełnia warunków do otrzymania wcześniejszej emerytury. Wniosła o zmianę wyroku i przyznanie jej wcześniejszej emerytury w oparciu o przepis art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej (cyt.wyż.) oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu apelacji skarżąca podniosła, że kwestionowane przez ZUS wykonywanie pracy w okresie od 2.05.1977r. do 15.03.1998 r. w pełnym wymiarze czasu, zostało przez Sąd wyjaśnione i ustalono, iż pracowała wówczas w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku aparatowej, a do jej obowiązków należały prace związane z pasteryzowaniem mleka. Apelująca powołała się na uchwałę Nr 16/83 Zarządu(...)Związku(...)z dnia 27.06.1983 r. w sprawie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach w spółdzielni mleczarskiej i wskazała, że jej praca – aparatowego obróbki surowca w rolnictwie i przemyśle rolno- spożywczym, wymieniona jest w dziale X, poz. 13 pkt 1. Wskazując na powyższe, stwierdziła że Sąd Okręgowy nie wziął pod uwagę tego aktu prawnego opierając się wyłącznie na rozporządzeniu Rady Ministrów z 7.02.1982 r. (cyt.wyż.) i na tej podstawie oddalił jej odwołanie.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.
Apelacja jest nieuzasadniona.
Sąd Apelacyjny w całości akceptuje ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne przyjęte przez Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 32 ust. 1 w związku zart. 46ustawy emerytalnej, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r., będącym pracownikami, o których mowa wust. 2-3 art. 32 ustawy, zatrudnionymi wszczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 ustawy emerytalnej. W myśl ust. 2 art. 32 ustawy emerytalnej, dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa wust.1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne i otoczenia. Natomiast stosownie doust. 4 art. 32, wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lutego 2002 r., III ZP 30/01(OSNP 2002 nr 10, poz. 243) wskazał jako nadal stosowane "przepisy dotychczasowe" tylko niektóre przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wyłączając dalszeobowiązywanie tych, które zawierały upoważnieniedla ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralnych związków spółdzielczych do ustalenia wykazu stanowisk pracy w podległych im zakładach pracy. Stwierdził, że odesłanie do wykazów obejmujących świadczenie pracy w warunkach szczególnych nie obejmuje przepisów kompetencyjnych § 1 ust. 1- 3 rozporządzenia. To pozwala na wniosek, że ustanowione przed dniem wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach przepisy, o których mowa w odesłaniu, to tylko przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., a wśród nich § 2 ust. 1 stanowiący, iż okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy,§ 4 - 8a określające wiek emerytalny i staż wymaganyod pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazach A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia oraz właśnie te wykazy. Nasuwa się zatem wniosek, że upadek kompetencji do tworzenia wykazów obejmujących stanowiska, na których świadczona jest praca w szczególnych warunkach pozbawił mocy akty niższego rzędu, wydane na poziomie resortowym, zawierające wykazy prac w szczególnych warunkach wykonywanych w poszczególnych zakładach.
Utrwalonym poglądem w orzecznictwie jest, że obecnie zarządzenia resortowe mogą mieć znaczenie jedynie w sferze dowodowej ( wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 października 2005 r. I UK 41/05, lex 195788; z dnia 25 lutego 2010r. II UK 218/09, lex 590247; z dnia 16 listopada 2010 r. I UK 124/10, lex 707404).
Sąd Najwyższy kilkakrotnie wyjaśniał, iż wykonywanie pracy na stanowisku określonym w zarządzeniu resortowym, której nie wymieniono w wykazach A i B , stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze ( Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm. ) nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawieart. 32 ust. 1w zw. zart. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(jednolity tekst Dz.U. 2009 Nr 153, poz. 1227 ze zm.) Wykazy resortowe mają charakter informacyjny, techniczno – porządkujący, uściślający. Z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego, czy centralny związek spółdzielczy w porozumieniu z Ministrem Pracy , Płac i Spraw Socjalnych ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była w takich warunkach i odwrotnie, brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może – w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych – stanowić negatywną przesłankę dowodową. Innymi słowy skutki prawne wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze określone są wustawie z dnia 17.12.1998 r.o emeryturach i rentach z FUS ( cyt. wyż.) i utrzymanym jej przepisami w mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (cyt. wyż.) ); a zarządzenie ministra wydane na podstawie upoważnienia zawartego w § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. nie jest źródłem prawa materialnego. ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004 r., sygn. III UK 337/03, lex 127855; oraz z dnia 16 grudnia 2004 r. , sygn. III UK 79/04, lex 151304)
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy w pierwszej kolejności wskazać, że zarówno w rozporządzeniu, w dziale X „ w rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym), jak i w resortowym zarządzeniu nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 r. nie wymienione są prace wykonywane w przemyśle mleczarskim. W tym zakresie ustalenia Sądu pierwszej instancji są prawidłowe i trafnie Sąd ten uznał brak podstaw prawnych do zakwalifikowania pracy wnioskodawczyni na stanowisku aparatowej w spółdzielni mleczarskiej – do prac wykonywanych w szczególnych warunkach . Nie zmienia przy tym powyższej oceny treść uchwały Zarządu(...) Związku Spółdzielni (...)– na którą powołuje się apelująca. Jakkolwiek przedmiotowa uchwała nr 13/83 z dnia 27 czerwca 1983 r. wymienia „ aparatowego obróbki surowca przy obsłudze pras filtracyjnych, wirówek i suszarek w przemyśle mleczarskim”, jednakże akt ten- z opisanych wyżej powodów – nie stanowi obecnie źródła prawa materialnego. Mógłby on mieć jedynie charakter informacyjny, uściślający i dowodowo ułatwić identyfikację stanowiska wnioskodawczyni jako pracy w szczególnych warunkach w sytuacji, gdyby w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. nie wymieniono konkretnych stanowisk w przemyśle mleczarskim, lecz operowano jedynie pojęciem ogólnym. Jednakże w niniejszej sprawie okazał się on nieprzydatny, gdyż rozporządzenie nie tylko nie wymienia konkretnych stanowisk, ale nawet ogólnie nie uwzględnia prac w przemyśle mleczarskim.
Tak więc z przedstawionych wyżej względów Sąd Apelacyjny za trafne uznał stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wnioskodawczyni nie wykazała 15 lat pracy w szczególnych warunkach, co łącznie z pozostałymi warunkami, uprawniałoby ją do emerytury w obniżonym wieku, o której mowa wart. 184w zw. zart. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(cyt. wyż.).
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny, uznając bezzasadność zarzutów apelacji, na zasadzieart. 385 kpcorzekł jak w sentencji wyroku.

A.B.