Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 306/13
Data wyroku: 2013-05-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Mazurkiewicz-Nowikowska, Elżbieta Gawda, Elżbieta Czaja
Podstawa prawna: art. 41 "b" ust. 11 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

Sygn. akt III AUa 306/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 maja 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Elżbieta Gawda (spr.)

Sędziowie:

SA Elżbieta Czaja
SA Barbara Mazurkiewicz-Nowikowska

Protokolant: sekr. sądowy Maciej Mazuryk

po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2013 r. w Lublinie
sprawyA. O.
z udziałem zainteresowanejM. O.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o zwrot nadpłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników
na skutek apelacji zainteresowanejM. O.
od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt VIII U 2993/12

I
zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 1 sierpnia 2012 roku znak: PU-(...)i ustalaA. O.prawo do zwrotu nienależnie opłaconych składek zaM. O.na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 2031,90 (dwa tysiące trzydzieści jeden 90/100) złotych;

II
zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzeczM. O.kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

III AUa 306/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 6 lutego 2013 r. Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił odwołanie wnioskodawcyA. O.od decyzji pozwanego Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmawiającej zwrotu nadpłaty w kwocie 3503,20 zł za okres od 1 października 1999 r. do 30 września 2004 r. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w związku z wyłączeniemM. O.z ubezpieczenia społecznego rolników.
Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach i rozważaniach prawnych:

A.iM. O.są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 1 ha, położonego wW.K.orazS.N.. Z tego tytułu, decyzją z dnia 23 lutego 1995 roku organ rentowy objąłA. O.ubezpieczeniem społecznym rolników od dnia 14 maja 1994 roku.
Małżonka ubezpieczonegoM. O.podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników przy równoczesnym prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1 lipca 1998 roku do 30 września 2004 roku, od 1 października 2005 roku do 30 czerwca 2009 roku oraz od 16 lutego 2011 roku.
W dniu 13 czerwca 2011 roku do organu rentowego wpłynęła informacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z treści której wynikało, że w okresie od 2 sierpnia 1999 roku do 30 czerwca 2003 rokuM. O.wykonywała czynności wynikające z umowy agencyjnej w Rejonowym Urzędzie Pocztowym wC.. Z tego tytułu podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalno-rentowym i ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Decyzją z dnia 27 kwietnia 2012 roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia emerytalno-rentowego, wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiegoM. O.od 1 października 1999 roku do 30 września 2004 roku w związku z zatrudnieniem poza rolnictwem. Ubezpieczeni nie kwestionowali powyższej decyzji i nie składali od niej odwołania.
Kolejną decyzją z tej samej daty organ rentowy stwierdził nadpłatę na koncieA. O.w wysokości 3.887,20 złotych. Po dokonaniu rozliczenia konta, w dniu 28 maja 2012 roku organ rentowy stwierdził nadpłatę z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w wysokości 3.503,20 złotych (po dokonaniu zwrotu nadpłaconego zasiłku chorobowego w kwocie 384,00 złotych).
Zaskarżoną decyzją z dnia sierpnia 2012 roku organ rentowy odmówił zwrotu nadpłaty składek w wysokości 3.503,20 złotych. Wyliczoną kwotę nadpłaty pomniejszył o 2.031,90 złotych tytułem nienależnie opłaconych składek za okres od IV kwartału 1999 roku do I kwartału 2002 roku, z uwagi na to, że od dnia ich opłacenia upłynęło 5 lat i uległy one przedawnieniu. Organ rentowy dokonał zwrotu nadpłaty w wysokości 1.794,20 złotych za okres od II kwartału 2002 roku do III kwartału 2004 roku.
Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dowodów zawartych w aktach organu rentowego. Ustalenia faktyczne pozostawały niesporne, gdyż zainteresowanaM. O.nie wskazywała w toku postępowania na żadne nowe dowody, w tym nie zgłaszała również zastrzeżeń co do wysokości poszczególnych kwot nadpłaty wskazanych w zaskarżonej decyzji.
Spór w niniejszym postępowania sprowadzał się do interpretacji przepisów prawa i rozważenia zasadności odmowy przez organ rentowy zwrotu nadpłaty w wysokości 2.031,90 złotych.
W oparciu o poczynione ustalenia Sąd Okręgowy nie uwzględnił odwołania, przywołując przepisyustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.).
Sąd zważył, że nadpłata składek na ubezpieczenie społeczne rolników powstała w związku z wyłączeniem małżonki rolnikaM. O.z ubezpieczenia społecznego rolników w okresie od 1 października 1999 roku do 30 września 2004 roku. Wnioskodawca wywodził, że wydanie decyzji o ustaniu ubezpieczenia z datą wsteczną winno być uznane za początek biegu roszczeń o zwrot nadpłaconych składek. W ocenie Sądu Okręgowego decyzja organu rentowego stwierdzająca podleganie czy ustanie ubezpieczenia społecznego ma charakter deklaratoryjny, gdyż ubezpieczenie społeczne powstaje i ustaje z mocy samego prawa i z mocy prawa powstaje lub ustaje obowiązek opłacania składek.
Zainteresowana nie negowała w toku postępowania, że w okresie od 2 sierpnia 1999 roku do 30 czerwca 2003 roku podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych z tytułu wykonywania umowy agencyjnej, nie zawiadomiła Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o wykonywaniu czynności wynikających z tej umowy i nadal opłacała nienależne składki do KRUS. Tym samym, już w momencie, kiedy rozpoczęła wykonywanie czynności wynikających z wymienionej umowy i podlegała innemu niż rolnicze ubezpieczeniu społecznemu, powstała nadpłata składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Zgodnie z treścią art. 41b ust. 11 cyt. ustawy nadpłacone lub nienależnie opłacone składki nie podlegają zwrotowi, jeżeli od dnia ich opłacenia upłynęło 5 lat. Tym samym w niniejszej sprawie termin do wystąpienia z żądaniem zwrotu co do najpóźniej opłaconych składek za I kwartał 2002 roku upłynął już w dniu 31 stycznia 2007 roku (stosownie do dyspozycji art. 40 ust. 1 ustawy w myśl której składki na ubezpieczenie opłaca się co kwartał, zaś termin płatności przypada ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału).
Tym samym, w ocenie Sądu Okręgowego, w dacie, gdy organ rentowy poinformował wnioskodawcę o istnieniu nadpłaty,A. O.nie mógł się już domagać jej zwrotu. W dacie zawiadomienia opłacone składki za okres od IV kwartału 1999 roku do I kwartału 2002 roku nie podlegały zwrotowi, gdyż wygasło prawo żądania ich zwrotu.
Z tych względów i na mocyart. 47714§ 1 k.p.c.Sąd Okręgowy oddalił odwołanie.
Apelację od powyższego wyroku złożyła zainteresowanaM. O.zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego tj.art. 41b ust. 11 i art. 52 ust. 1 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikóww zw. zart. 24 ust. 6g pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst. jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) poprzez uznanie, że organ rentowy w każdym czasie jest uprawniony do wydania decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego a taka decyzja nie skutkuje powstaniem prawa do zwrotu nienależnie opłaconych składek, zaś data jej otrzymania nie jest początkiem biegu przedawnienia do żądania zwrotu składek.
Wskazując na powyższe apelująca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji oraz rozważenie potrzeby zadania pytania Sądowi Najwyższemu w przedmiocie początku biegu przedawnienia roszczenia o zwrot nadpłaconych składek w sytuacji wydania decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników.
W uzasadnieniu apelacji zainteresowana podniosła, że Sąd Okręgowy nie rozważył zastosowania w niniejszej sprawieart. 24 ust. 6g cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie zainteresowanej stanowisko Sądu Okręgowego jest faktycznie oparte na treściart. 24 ust. 7 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który został uchylony na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wobec braku przepisu szczególnego wustawie o ubezpieczeniu społecznym rolnikówco do zwrotu nienależnie opłaconych składek, Sąd winien uwzględnić datę decyzji, mocą której składki zostały uznane za nienależne.
Z tych wszystkich względów zainteresowana uznawała apelację za uzasadnioną.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja jest w pełni zasadna, co skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku jak i poprzedzającej go decyzji. Bezspornym jest, żeM. O.została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników za okres od 1 października 1999 r. do 30 września 2004 r. Decyzja w tym przedmiocie wydana została przez organ rentowy w dniu 27 kwietnia 2012 r. i jest prawomocna. Za okres od IV kwartału 1999 r. do I kwartału 2002 r. zainteresowana opłaciła składki na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 2.031,90 zł. Pismem z dnia 27 kwietnia 2012 r. pozwany organ rentowy poinformował wnioskodawcęA. O.o nadpłacie w kwocie łącznej 3.887,20 zł, przy czym sporna w niniejszej sprawie pozostaje kwota 2.031,90 zł tj. kwota składek co do których pozwany uznał, iż wnioskodawca nie może domagać się ich zwrotu, z uwagi na upływ 5 lat od dnia ich opłacenia.
W świetleart. 41b ust. 11 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikównadpłacone lub nienależnie opłacone składki nie podlegają zwrotowi, jeżeli od dnia ich opłacenia upłynęło 5 lat. Jednocześnie art. 41b ust. 12 cyt. ustawy nakłada na kasę rolniczego ubezpieczenia społecznego obowiązek zawiadomienia płatnika o kwocie nadpłaconych lub nienależnie opłaconych składek podlegających zwrotowi, jeżeli są one wyższe od kwoty, o której mowa w ust. 15.
W ocenie Sądu Apelacyjnegoustawa o ubezpieczeniu społecznym rolnikównie zawiera pełnej regulacji zwrotu nienależnie opłaconych składek. Przepisart. 41b ust. 11cyt. ustanawia 5-letni termin do dochodzenia zwrotu składek liczony od dnia ich opłacenia a nie reguluje w ogóle problematyki zwrotu składek w sytuacji, gdy organ rentowy dokona zawiadomienia o ich nadpłacie, przy jednoczesnym upływie 5-letniego terminu od ich opłacenia w dacie stwierdzenia nadpłaty.
Taka sytuacja jest uregulowana wart. 24 ust. 6g cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią tego przepisu nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia:
1) otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 6b;
2) opłacenia składek, w przypadku braku zawiadomienia, o którym mowa w ust. 6b (tj. w sytuacji gdy kwota składek nie przekracza wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym).
Z kolei z treściart. 52 ust. 1 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówwynika, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisyustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skoro problematyka zwrotu nienależnie opłaconych składek nie jest całościowa uregulowana w cyt. ustawie, to zachodzą podstawy do zastosowaniaart. 24 ust. 6g pkt 1 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przyjęcie odmiennej koncepcji tj. uznanie, że nienależnie opłacone składki nie podlegają zwrotowi, jeżeli od dnia ich opłacenia upłynęło 5 lat, w sytuacji gdy nadpłata została ujawniona już po tym terminie, prowadziłoby do nierównego, dyskryminującego traktowania płatników składek, a tym samym naruszenia zasady wynikającej z treściart. 2a cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dyskryminacja oznacza bowiem różne traktowanie osób znajdujących się w istotnie podobnym położeniu, bez obiektywnego i racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok ETPC z dnia 17 lutego 2011 r. 6268/08A.v. Czechy LEX nr 736581).
Nie można przy tym pominąć wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2010 r. (P 29/08, OTK-A 2010/4/35), w świetle któregoart. 24 ust. 7 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychjest niezgodny zart. 32w zw. zart. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 24 ust. 7 cyt. ustawy stanowił, że zwrotu od Zakładu nienależnie opłaconych składek nie można dochodzić, jeżeli od daty ich opłacenia upłynęło 5 lat. Trybunał skonstatował, że „sposób określenia w zakwestionowanym przepisie momentu rozpoczęcia biegu terminu dochodzenia zwrotu nienależnie opłaconej składki na chwilę "daty ich opłacenia" prowadzi do negatywnego zróżnicowania kategorii płatników, w których przypadku ustalenie, że składka była nienależnie opłacona, następuje w pewien czas po opłaceniu składki”. Tym samym art. 24 ust. 7 cyt. ustawy niezgodnie zKonstytucjąróżnicuje poziom ochrony praw majątkowych poszczególnych kategorii płatników. Skutkiem powyższego orzeczenia jest utrata mocy obowiązującej przepisu art. 24 ust. 7 (z dniem 15 czerwca 2010 r.) i wprowadzenie przez ustawodawcę możliwości domagania się zwrotu nienależnie opłaconych składek w terminie 5 lat od daty otrzymania zawiadomienia o kwocie nienależnie opłaconych składek.
Skoro przepisyustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikównie zawierają regulacji umożliwiającej dochodzenie zwrotu składek w terminie 5 lat, licząc od dnia otrzymania zawiadomienia, to należy odpowiednio stosowaćart. 24 ust. 6g pkt 1 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychz mocyart. 52 ust. 1 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
W sprawie niniejszej wnioskodawca bez wątpienia opłacił nienależnie składki na ubezpieczenie społeczne rolników zaM. O., złożył wniosek o zwrot składek w dniu 8 czerwca 2012 r., czyli w terminie 5 lat od zawiadomienia o istnieniu nadpłaty, a tym samym przysługuje mu prawo zwrotu spornej kwoty 2.031,90 zł.
Mając powyższe względy na uwadze oraz na mocyart. 386 § 1 k.p.c.Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i orzekł jak w sentencji wyroku.
Na mocyart. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 109 § 1 k.p.c.Sąd Apelacyjny zasądził od organu rentowego, jako strony przegrywającej sprawę, na rzecz zainteresowanej kwotę 30 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego tj. uiszczonej opłaty od apelacji.