Sąd Okręgowy w Toruniu
VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ca 150/13
Data wyroku: 2013-05-22 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Rafał Krawczyk, Jadwiga Siedlaczek, Ilona Dąbek
Słowa kluczowe: Służebność Przesyłu
Podstawa prawna: art. 386 § 1 kpc, 385 kpc

Sygn. akt  VIII Ca 150/13

POSTANOWIENIE

Dnia 22 maja 2013 r.

Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Rafał Krawczyk (spr.)

Sędziowie:

SSO Jadwiga Siedlaczek
SSO Ilona Dąbek

Protokolant:

sekr. sądowy Natalia Wilk

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2013 r.
sprawy z wnioskuK. K.
z udziałem(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wK.
o ustanowienie służebności przesyłu
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Brodnicy VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w Golubiu-Dobrzyniu

z dnia 29 stycznia 2013 r.
sygn. akt VI Ns 41/13
p o s t a n a w i a :

1
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że:

a
uchylić punkt 2 (drugi) zaskarżonego postanowienia;

b
zmienić punkt 3 (trzeci) i 4 (czwarty) w ten sposób, że zasądzić od wnioskodawcyK. K.na rzecz uczestnika(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wK.kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania;

2
oddalić apelację w pozostałej części,

3
ustalić, że każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie w postępowaniu odwoławczym.

Sygn. akt VIII Ca 150/13

UZASADNIENIE
K. K.wniósł o odpłatne ustanowienie służebności przesyłu na należącej do niego nieruchomości położonej w miejscowościG., obejmującdziałki geodezyjnej nr (...),KW (...). W toku postępowania uczestnik(...) S.A.podniósł zarzut zasiedzenia tej służebności.
Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2013 r. Sąd Rejonowy w Brodnicy:

1
oddalił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu,

2
stwierdził, że(...) S.A.z siedzibą wW.nabyły z dniem 1 stycznia 2002 r. przez zasiedzenie służebność gruntową odpowiadającą o treści służebności przesyłu związaną z napowietrzną linią elektroenergetyczną wysokiego napięcia 400 KV, obciążającą nieruchomość położoną w miejscowościG., oznaczoną na wypisie z rejestru gruntów jako działki onumerach geodezyjnych (...), dla której urządzona jestksięga wieczysta KW (...),

3
zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kwotę 2417 zł tytułem zwrotu zastępstwa procesowego,

4
kosztami opłaty sądowej obciążył wnioskodawcę.

Podstawą tego orzeczenia były następujące ustalenia faktyczne: opisana wyżej nieruchomość jest własnością wnioskodawcy , uczestnik jest właścicielem przebiegającej na nią linii elektroenergetycznej, wybudowane 11 października 1977 r. o zatwierdzeniu dlaZakładu (...)wT.(poprzednik prawnego uczestnika) planu realizacyjnego przebiegu szczegółowo opisanej linii napowietrzanej Lina została wybudowana na podstawie decyzji z dnia 9 czerwca 1978 r., wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r o zasadach i trybie wywłaszczeń, dotyczącej zezwolenia na wejście na grunty w celu założenia, przeprowadzenia i utrzymania na nieruchomościach prywatnych obiektów energetycznych. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał na podstawieart. 292 k.c., że poprzednik wnioskodawcy był posiadaczem służebności objętej wnioskiem zaś posiadanie nabył w dobrej wierze, który upłynął w dniu 1 stycznia 2002 r. pod rządamiart. 172 k.c.w brzmieniu nadanym nowelizacją z 1 października 1990 r.
Wnioskodawca złożył apelację od powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie:

1
art. 332 § 1 k.p.c.przez niezastosowanie

2
art. 285 § 2 k.c.poprzez niezastosowanie

3
art. 285 § 1 k.c.w zw. zart. 3051k.c.przez niewłaściwą interpretację

4
art. 321 § 1 k.p.c.w zw. zart. 609 k.p.c.poprzez wydanie orzeczenia bez właściwego wniosku

5
art. 610 § 2 k.p.c.poprzez niezastosowanie

6
art. 520 § 2 k.p.c.iart. 98 §1 k.p.c.w zw. z§7 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.).

7
błędy w ustaleniach faktycznych skutkujące wydaniem wadliwego postanowienia.

Nadto wniósł o rozważenie przesłanek nieważności postępowania.
Wniósł o zmianę postanowienia i ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem zgodnie z wnioskiem, bądź o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od uczestnika na jego rzecz kosztów postępowania.
Uczestnik wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania za obie instancje.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja była w części uzasadniona.
Najdalej idący zarzut apelacji dotyczył nieważności postępowania. Skarżący twierdził, że przewodniczący odczytując sentencję odczytał jedynie punkty I i III postanowienia, a tym samym część objęta punktem 2, wobec tego że nie została odczytana, nie uzyskała bytu prawnego. Jednak okoliczności te wynikają jedynie z twierdzeń skarżącego i nie zostały nawet uprawdopodobnione. Z tego względu w opinii Sądu Okręgowego nie ma podstaw do poddawania w wątpliwość tego, że treść protokołu rozprawy oraz orzeczenia odzwierciedla rzeczywisty przebieg postępowania.
Zarzut nieważności oraz podniesiony w jego kontekście zarzut naruszeniaart. 332 § 1 k.p.c.były więc nieuzasadnione.
Ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego są prawidłowe, znajdując odzwierciedlenie w zgromadzonych dowodach, i w istocie nie są przez apelującego podważane, mimo formalnego podniesienia takiego zarzutu. Stan faktyczny sprawy sprowadza się do ustalenia, że linia energetyczna przebiega przez działkę wnioskodawcy; okoliczności jej wybudowania oraz określenia podstaw prawnej budowy; przekształceń podmiotowych po stronie przedsiębiorstwa przesyłowego oraz okoliczności nabycia przez wnioskodawcę własności działki. W apelacji żadne z tych ustaleń nie jest kwestionowane.
Zasadny jest zarzut naruszeniaart. 321 § 1 k.p.c.w zw. zart. 609 k.p.c.Bez wątpienia Sąd Rejonowy orzekający w sprawie o ustanowienia służebności jest zobowiązany, w razie podniesienia zarzutu zasiedzenia, badać czy istotnie do zasiedzenia doszło, a pozytywne przesądzenie tej kwestii powinno prowadzić do oddalenia wniosku. Dopuszczalność ustalenia sąd faktu nabycia prawa przez zasiedzenie w innej sprawie n iż w postępowaniu o zasiedzenie nie budzi wątpliwości w świetle szeregu zbieżnych wypowiedzi sądu najwyższego (m.in. uchwała składu 7 sędziów z dnia 10 lutego 1951 r., ŁC 741/50, OSN 1951, nr 1, poz. 2, , uzasadnienie uchwały z dnia 20 marca 1969 r. III CZP 11/69, OSNCP 1969, z. 12, poz. 210, oraz z dnia 21 października 1994 r., III CZP 132/94, OSNC 1995, nr 2, poz. 35). Jasne jest jednak, że takie stwierdzenie stanowiące przesłankę wydania orzeczenia co do istoty sprawy można znaleźć swój wyraz jedynie w jego uzasadnieniu a nie w sentencji. Orzeczenie o stwierdzenie zasiedzenia mogłoby natomiast nastąpić wyłącznie w odrębnym postępowaniu na podstawieart. 609 § 1 k.p.c.
Przedmiotem wniosku w niniejszej sprawie było ustanowienie służebności, zatem merytoryczne rozstrzygnięcie sądu nie mogło przekraczać jego granic. Wobec tego zamieszczenie w sentencji postanowieniu o ustanowienie służebności, orzeczenia w sytuacji gdy stanowiło ono jedynie przesłankę rozstrzygnięcia sprawy, było niedopuszczalne i stanowiło rażące naruszenieart. 321 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Z tego też względu za nietrafny należy uznać zarzut niezastosowaniaart. 610 § 2 k.p.calbowiem gdyż w sprawie niniejszej w ogóle nie było podstaw do stosowania przepisów regulujących przebieg postępowania o stwierdzenie zasiedzenia.
Ustanowienie służebności w drodze orzeczenia sądowego ma charakter konstytutywny. Z uwagi na podniesienie przez uczestnika zarzutu zasiedzenia, konieczne stało się zbadanie, czy służebność nie powstała wcześniej. W sprawie niniejszej Sąd Rejonowy był więc zobowiązany do poczynienia w tej mierze ustaleń i ich oceny z punktu widzeniaart. 292 k.c.w zw. zart. 172 §1 i 2 k.c., względnie w zw. z 305(
          1)
k.c.o ile zasiedzenie nastąpiłoby po 3 sierpnia 2008 r. czyli wejściu w życie przepisów dotyczących służebności przesyłu.
Zasiedzenie służebności gruntowej jest możliwe pod warunkiem, że polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia (art. 292 zd. 1 k.c.). Warunkiem zasiedzenia służebności jest jej nieprzerwane posiadanie przez okres określony ustawą. Terminy zasiedzenia nieruchomości oraz służebności wynosiły, przed nowelizacjąkodeksu cywilnegodokonanąustawą z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny(Dz.U. Nr 55 poz. 321) obowiązującą od 1 października 1990 r., 20 lat w przypadku gdy posiadanie zostało uzyskane w złej wierze i 10 lat gdy posiadanie uzyskano w dobrej wierze. Wskutek nowelizacji dokonanej ustawą z dnia z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianieustawy - Kodeks cywilny(Dz.U. Nr 55 poz. 321) obowiązującą od 1 października 1990 r. terminy te wydłużono odpowiednio do 30 i 20 lat, a zgodnie z przepisem przejściowym jeżeli przed jej wejściem w życie dotychczasowe terminy zasiedzenia nie minęły, należy stosować przepisy nowe.
Linia energetyczna której dotyczy wniosek została wybudowana w 1982 r. , w ramach inwestycji obejmującą linię elektroenergetyczną 400 kV relacjiG.W.. Budowę linii zakończono, zgodnie z twierdzeniami uczestnika, którym wnioskodawca nie zaprzeczył, do 1981 r. w związku z czym o jej posiadaniu (korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia) można mówić niewątpliwie od 1 stycznia 1982 r. Wbrew stanowisku wnioskodawcy, sam fakt przesyłu energii jest wystarczający do uznania, że linia była eksploatowana (wykorzystywana). Można więc mówić o wykorzystywaniu nieruchomości obciążonej, oraz o ograniczeniu jej właściciela nieruchomości w możności wykonywania w stosunku do niej określonych działań (art. 285 § 1 k.c.).
W związku z realizacją inwestycji w dniu 29 czerwca 1978 r., Naczelnik GminyG.wydał w trybie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczeń nieruchomości decyzja nr 8542/3/78 zezwalającąZakładowi (...)(poprzednikowi prawnemu uczestnika) na wejście na grunty w celu założenia, przeprowadzania i utrzymywania na nieruchomościach prywatnych wg załączonego wykazu, linii energetycznej 40 kV wg wykazu gruntów (k. 39), który obejmował co nie było sporne działkę wnioskodawcy.
Zgodnie z utrwalonym poglądem, także w orzecznictwie tut. Sądu Okręgowego, wejście w posiadanie służebności na podstawie decyzji wydanej w trybie art. 35 cyt . ustawy oznaczało nabycie posiadania w dobrej wierze. Właściciel linii przesyłowej pozostawał bowiem w usprawiedliwionym i trafnym przekonaniu, że przysługuje mu tytuł prawny do ingerencję w sferę własności działki obciążonej w zakresie odpowiadającym treści służebności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2009 r. I CSK 265/08, Lex nr 523632, wyrok SN z dnia 6 maja 2009 r., II CSK 594/08, Lex nr 510969)
Posiadanie omawianej służebności przed nowelizacjąart. 128 k.c.na mocyustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny(Dz.U Nr 3 poz.11), a obowiązującą od 1 lutego 1989 r., a więc w ramach jednolitej własności państwowej biegło na rzecz Skarbu Państwa; zarazem w świetleart. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r.o zmianie o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. (Dz. U. nr 79 poz. 464 ze zm.) grunty stanowiące własność Skarbu Państwa będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stawały się z tym dniem z mocy samego prawa przedmiotem użytkowania wieczystego tych podmiotów, a budynki, lokale i urządzenia wzniesione na tych nieruchomościach stawały się własnością tych osób prawnych. Wobec tego zgodnie zart. 176 § 1 k.c.w zw. zart. 292 zd. 2 k.c.poprzednik wnioskodawcy, jako następca Skarbu Państwa, mógł doliczyć sobie doliczyć sobie okres posiadania przed 1990 r. przez Skarb Państwa.
W podsumowaniu powyższego należy stwierdzić, że posiadanie zostało nabyte w dobrej wierze, termin zasiedzenia rozpoczął bieg 1 stycznia 1982 r. c. a z uwagi na brak upływu 10 lat przed nowelizacjąart. 172 k.c., wynosił 20 lat i upłynął z dniem 1 stycznia 2002 r.
Chybiony jest przy tym zarzut apelacji dotyczący braku prawnej możliwości zasiedzenia służebności przesyłu przez upływem 20 lat od wprowadzenia tej instytucji dokodeksu cywilnego. Wnioskodawca, jak wynika z apelacji, zna stanowisko Sądu Najwyższego dopuszczające stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, a jedynie z nim się nie zgadza. Sąd Okręgowy natomiast podziela pogląd Sądu Najwyższego zaprezentowany w uchwale z dnia 7 października 2008 r. (III CZP 89/08, Lex nr 458125). Nie można bowiem mieć bowiem wątpliwości, że służebność takiej treści odpowiada co do istoty wymogom zart. 285 k.c., gdyż polega na prawie do korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie związanym z działaniem przedsiębiorstwa przesyłowego. Zastosowaniuart. 285 k.c.do stanów faktycznych sprzed 3 sierpnia 2008 r. nie sprzeciwia się to, że tradycyjna służebność gruntowa powinna być powiązana z konkretną nieruchomością władnącą i mieć na celu zwiększenie jej użyteczności, podczas gdy służebność przesyłu (i odpowiadająca jej treściowo służebność gruntowa) wchodzi w skład przedsiębiorstwa (art. 551 k.c.), a więc jej nabycie w drodze zasiedzenia (tak jak ustanowienie) następuje przez przedsiębiorcę, a nie przez właściciela nieruchomości władnącej. Przy instytucji przesyłu kategoria "nieruchomości władnącej" w ogóle nie występuje, więc oznaczenie takiej nieruchomości jest więc dla ustanowienia lub nabycia przez zasiedzenie służebności przesyłu niepotrzebne. Tym niemniej wykładnia funkcjonalnaart. 285 k.c.przemawia za dopuszczalnością stwierdzenia zasiedzenia służebności gruntowej o treści tożsamej ze służebnością przesyłu.
Zarzuty naruszeniaart. 285 §1 i 2 k.p.c.orazart. 3051k.c.okazały się zatem bezzasadne. Ustalenie, że poprzednik prawny uczestnika nabył w drodze zasiedzenia służebność, o której ustanowienia domaga się wnioskodawca, przesądziło o bezprzedmiotowości wniosku o ustanowienie służebności i prowadziło do jego oddalenia.
Nie można natomiast odmówić słuszności zarzutowi błędnego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Ponad wszelką wątpliwość sprawę o ustanowienie służebności należy zaliczyć do kategorii spraw "dotyczących służebności" w rozumieniu§ 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 490), w których stawka zastępstwa procesowego wynosi 240 zł. Sąd Rejonowy nieprawidłowo ustalił wynagrodzenie pełnomocnika przez odwołanie do wartości przedmiotu sprawy tj. na podstawie § 6 rozporządzenia, gdyż ta regulacja znajduje zastosowanie do sprawy rozstrzyganych w procesie.
Wobec przedstawionych rozważań Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie w punkcie 1 oraz zmienił w punkcie 3 i 4 tj. w zakresie kosztów postępowania (art. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.), oddalił apelację w pozostałym zakresie (art. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 §2 k.p.c.) oraz ustalił, że każdy z uczestników poniesienie koszty postępowania za II instancję stosownie do swego udziału w sprawie (art. 520 §1 k.p.c.).