Sąd Okręgowy w Słupsku
IV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ca 55/13
Data wyroku: 2013-03-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Jastrzębski, Mariusz Struski, Mariola Watemborska
Słowa kluczowe: Bezumowne Korzystanie
Podstawa prawna: art. 224 kc i 225 kc

Sygn. akt IV Ca 55/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 marca 2013r.

Sąd Okręgowy w Słupsku IV Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSO Mariusz Struski
Sędziowie: SO Andrzej Jastrzębski
SO Mariola Watemborska ( spr.)

Protokolant: st. sekr. sądowy Beata Cichosz

po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2013r. w Słupsku

na rozprawie

sprawy z powództwaS. K.

przeciwko(...) SAwK.

o zapłatę

na skutek apelacji powoda

od wyroku Sądu Rejonowego w Słupsku
z dnia 24 października 2012r.
sygn. IX C 149/12

1
oddala apelację;

2
zasądza od powodaS. K.na rzecz pozwanego(...) SAwK.kwotę 1200 zł ( jeden tysiąc dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowegow postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt IV Ca 55/13

UZASADNIENIE
PowódS. K.wytoczył powództwo przeciwko(...) S.A.wG.o zapłatę kwoty 15000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 21.01.2012r. do dnia zapłaty wywodząc, że jest właścicielem nieruchomości, przez którą przebiega linia elektroenergetyczna pozwanej, posadowiona bez zgody powoda i jego poprzedników, a tym samym pozwana bez tytułu prawnego, w złej wierze korzysta z nieruchomości powoda. Z tego tytułu powodowi przysługuje wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z jego nieruchomości w okresie od 21.02.2002r. do 21.02.2012r. Nadto powód wniósł o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.
Pozwana(...) S.A.wG.wniosła o oddalenie powództwa wywodząc, że nie jest biernie legitymowaną w niniejszym procesie, gdyż właścicielem linii przebiegającej przez nieruchomość powoda jest(...) S.A.Nadto pozwana wniosła o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.
Wezwane do udziału w sprawie na wniosek powoda w charakterze pozwanego(...) S.A.wK.wniosły o oddalenie powództwa, podnosząc zarzut nabycia w drodze zasiedzenia służebność gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Nadto pozwane sieci wniosły o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.
Rozpoznający sprawę w I instancji Sąd Rejonowy ustalił, że powód jest właścicielem nieruchomości położonej wS.. Przez jego nieruchomość przebiega linia elektroenergetyczna 400 kVS.–Ż.. W okresie objętym sporem pozwanaE.– Operator nie była właścicielem ww. linii. Od dnia 31.05.1994r. linia elektroenergetyczna stanowi własność(...) S.A., zaś pozwane(...) S.A.wK.są właścicielem tejże linii od dnia 28.12.2007r.
Sąd I instancji ustalił, że powód wezwał pozwaną(...) S.A.do zapłaty kwoty 15000 zł z tytułu bezumownego korzystania z jego nieruchomości w dniu 20.01.2012r.
Mając na uwadze tak ustalony stan faktyczny sprawy Sąd Rejonowy w Słupsku wyrokiem z dnia 24 października 2012r. oddalił powództwo oraz zasądził od powodaS. K.na rzecz pozwanego(...) S.A.wG., jak i na rzecz pozwanego(...) S.A.wK.kwoty po 2417 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd Rejonowy wydanie powyższego rozstrzygnięcia poprzedził rozważaniami prawnymi, w których oparł się na przepisachart. 225 kcw zw. zart. 224 kc.Zdaniem Sądu I instancji linia elektroenergetyczna przebiegająca przez nieruchomość powoda nie stanowiła własności pozwanej(...) SAwG., a tym samym nie miała ona biernej legitymacji procesowej, w efekcie powództwo przeciwko tej niej zostało wytoczone niezasadnie. Powództwo winno było zostać wytoczone przeciwko pozwanym(...) S.A.wK., skoro były one właścicielem tej linii od dnia 28.12.2007r., jednakże powód nie wezwał tego pozwanego do zapłaty wynagrodzenia przed wytoczeniem niniejszego powództwa.
Zdaniem Sądu I instancji powodowi nie należy się wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z jego nieruchomości za okres sprzed wezwania do zapłaty, kiedy to pozwany nie miał świadomości co do istnienia po jego stronie tego rodzaju skonkretyzowanego zobowiązania. Skoro pozwane(...) S.A.wK.dowiedziały się o żądaniu powoda dopiero z pozwu doręczonego im w dniu 27.08.2012r., to za okres sprzed doręczenia pozwu powodowi nie przysługuje wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
Z rozstrzygnięciem Sądu I instancji nie zgodził się powód, który, zaskarżając je w części dotyczącej pozwanejspółki (...) Spółka Akcyjna, tj. co do pkt 1 w zakresie, w jakim sąd oddalił powództwo co do tego pozwanej oraz co do pkt II b, podniósł zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj.art. 224 kc,art. 225 kciart. 60 kc, oraz naruszenia prawa procesowego, tj. nierozpoznanie istoty sprawy przez brak ustalenia należnego powodowi wynagrodzenia za korzystanie z jego nieruchomości przez pozwanego bez podstawy prawnej, jak i przepisówart. 217 § 2 kpc,art. 227 kpciart. 328 § 2 kpc. W konsekwencji powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w zaskarżonej części oraz zasądzenie od pozwanej ad. 2 na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku co do pozwanego ad. 2 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej.
W odpowiedzi na apelację pozwany(...) SAwK.wniósł o jej oddalenie w całości, jako bezzasadnej oraz zasądzenie na swoją rzecz od powoda kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest bezzasadna.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że mając na uwadze treśćart. 382 kpc, sąd apelacyjny ma nie tylko uprawnienie, ale wręcz obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz dokonania jego własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny zgromadzonych dowodów (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17.04.1998r., II CKN 704/97, OSNC 1998 nr 12, poz. 214). Sąd II instancji nie ogranicza się zatem tylko do kontroli sądu I instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a rozważając wyniki postępowania przed sądem I instancji, władny jest ocenić je samoistnie. Postępowanie apelacyjne jest przedłużeniem procesu przeprowadzonego przez pierwszą instancję, co oznacza, że nie toczy się on na nowo.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił Sądowi rozpoznającemu apelację na konstatację, że wydane przez Sąd Rejonowy rozstrzygnięcie, także w części zaskarżonej apelacją, jak i wnioski wywiedzione z przeprowadzonego postępowania dowodowego prowadzące do wydania zaskarżonego wyroku były prawidłowe. Sąd Okręgowy nie znalazł zatem podstaw do innej, niż Sąd Rejonowy, oceny okoliczności powoływanych przez strony w toku postępowania sądowego przed obiema instancjami.
Zważyć należało, że apelujący powołał się faktycznie na dwie kategorie zarzutów. Pierwsze dotyczyły naruszenia prawa materialnego, drugie obejmowały obrazę prawa procesowego. W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów formalnych i przytoczonych na ich uzasadnienie argumentów, albowiem dopiero brak uchybień w tym zakresie stwarza możliwość dokonania oceny prawidłowości zastosowania w sprawie norm prawa materialnego.
Sąd odwoławczy nie podziela stanowiska strony apelującej, że w rozpoznawanej sprawie doszło do nierozpoznania jej istoty z tej to przyczyny, że Sąd Rejonowy nie ustalił wynagrodzenia należnego powodowi z tytułu korzystania z jego nieruchomości przez pozwanego bez podstawy prawnej. Na podstawie poglądów dominujących w doktrynie i orzecznictwie przyjąć należy, że nierozpoznanie istoty sprawy odnosi się do roszczenia będącego podstawą powództwa i zachodzi, gdy Sąd I instancji nie orzekł w ogóle merytorycznie o żądaniach stron, zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania pozwu albo pominął merytoryczne zarzuty pozwanego. Taka sytuacja nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Prawidłowa bowiem konkluzja prawna Sądu I instancji o tym, że na gruncie tej sprawy roszczenie powoda jest niezasadne, czyniła daremnym obowiązek tego Sądu ustalania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwanego(...) SAwK.z nieruchomości powoda, co nie oznacza jednak, że Sąd I instancji nie zajął stanowiska co do meritum sprawy, a tylko w takiej sytuacji zarzut nierozpoznania istoty sprawy mógłby znaleźć uzasadnienie.
Nie są słuszne również dotyczące kwestii dowodowych zarzuty uchybień przepisomart. 217 § 2 kpciart. 227 kpc. Zważyć należało w szczególności na przepisart. 217 § 2 kpcw brzmieniu obowiązującym od dnia 3.05.2012r., a który stanowi, żeSąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich we właściwym czasie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności. W ocenie Sądu II instancji apelujący nie wyjaśnił, na czym w istocie miałoby polegać naruszenie tego przepisu, zaś ogólnikowe tylko stwierdzenie, że w sprawie doszło do jego, jak iart. 227 kpcnaruszenia, gdyż oddalone zostały wnioski dowodowe powoda, jest niewystarczające dla skutecznego podważenia orzeczenia Sądu I instancji i to w sytuacji, gdy wyjaśnił on przyczyny, dla których podjął w tym zakresie taką właśnie decyzję. Podziela ją także Sąd II instancji. Stwierdzić należało, że przeprowadzony na podstawie ustalonego stanu faktycznego sprawy proces myślowy Sądu I instancji skonfrontowany z obowiązującymi przepisami prawa słusznie dał temu Sądowi podstawy do przyjęcia, że powództwo już co do zasady było bezzasadne, a zatem dopuszczanie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia wysokości dochodzonego wynagrodzenia, było niecelowe. Zarzut zaś nabycia w drodze zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu nie podlegał odrębnej ocenie w niniejszym postępowaniu, gdyż był przedmiotem oceny Sądu Rejonowego w Słupsku w sprawie o sygn. akt. IX Ns 156/12, co Sądowi odwoławczemu jest wiadome z urzędu.
W żadnym razie nie zasługiwał też na uwzględnienie zarzut braku należytego uzasadnienia wyroku, w tym nieustosunkowania się do wszystkich zgłaszanych przez powoda w toku sprawy zrzutów. Przepisart. 328 § 2 kpcstanowi,że uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodzić należy się z poglądem, że uzasadnienie wyroku pełni ważną rolę procesową, a sąd musi tak wytłumaczyć motywy rozstrzygnięcia, by w wyższej instancji mogła zostać oceniona jego prawidłowość (vide: komentarz do art. 328 kpc pod red. P. Telengi, w: Lex Omega), jednak o uchybieniu przepisowiart. 328 § 2 kpcmożna mówić jedynie wtedy, gdyby uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie zawierało danych pozwalających na kontrolę tego orzeczenia (vide: postanowienie SN z dnia 21 listopada 2001 r., I CKN 185/01, Lex nr 52726, zob. też wyroki SN: z dnia 18 marca 2003 r., IV CKN 1862/00, Lex nr 109420, z dnia 5 października 2005 r., I UK 49/05, M.Praw. 2006, nr 4, s. 214). Przytoczony pogląd koresponduje z zapatrywaniami doktryny, że naruszenie przepisu o sposobie uzasadnienia wyroku o tyle może stanowić przyczynę uchylenia wyroku, o ile uniemożliwia sądowi wyższej instancji kontrolę, czy prawo materialne i procesowe zostało należycie zastosowane (J. Krajewski (w:) Kodeks postępowania cywilnego..., t. 2, red. J. Jodłowski, K. Piasecki, s. 537). Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie. Nawet gdyby dostrzegać pewne mankamenty uzasadnienia sporządzonego przez Sąd I instancji, o czym poniżej, to jednak nie stanowią one podstawy do skutecznego podważenia rozstrzygnięcia tego Sądu. Zważyć należy, że, jak wynika z poglądów judykatury, nawet nieprzytoczenie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co wszakże nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie, nie uzasadnia samo przez się podstawy zaskarżenia, jeżeli z uzasadnienia wyroku wynika, że sąd zastosował prawidłowo właściwe przepisy prawne (tak na tle dawnego k.p.c. wyrok SN z dnia 19 stycznia 1957 r., 3 CR 187/56, OSPiKA 1957, z. 2, poz. 36, z glosą M. Lisiewskiego).
Skoro przepisy proceduralne nie dały podstawy do uznania wywiedzionej apelacji za zasadną, należało w dalszej kolejności rozprawić się ze zgłoszonymi w niej zarzutami natury materialnej. W tym kontekście zważyć należało, że przywołany przez apelującego przepisart. 229 § 1 kcnie neguje prawidłowości powołania za podstawę niniejszego rozstrzygnięcia przepisówart. 224 kciart. 225 kc.Zważyć należy, że przepisart. 229 § 1 kcreguluje odmienne od kwestii wezwania do zapłaty i jego skutków zagadnienie przedawnienia roszczeń przeciwko samoistnemu posiadaczowi. W szczególności zważyć należy, że uznanie przez Sąd Rejonowy niezasadności powództwa z tej przyczyny, iż pozwany(...) SAnie został przed doręczeniem mu odpisu pozwu wezwany do zapłaty, a w konsekwencji nie miał wcześniej świadomości co do skonkretyzowanego żądania powoda, nie odbiera powodowi co do zasady uprawnienia do dochodzenia swych roszczeń zgodnie z zasadami zart. 229 § 1 kc.Kwestie te nie są jednak istotne z punktu widzenia realiów rozpoznawanej sprawy i prawidłowości zapadłego w I instancji rozstrzygnięcia.
Wprawdzie Sąd I instancji niezbyt wyraźnie wyeksponował kwestię skutków prawnych wezwania pozwanego przez powoda do zapłaty za bezumowne korzystanie z jego nieruchomości, niemniej jednak ten mankament uzasadnienia rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego nie ma istotnego znaczenia w świetle jednoznacznego brzmienia przywołanych przez ten Sąd przepisówart. 224 kciart. 225 kc, w szczególności zaśart. 224 § 2 kc.
Zważyć należy, że samo roszczenie windykacyjne nie zapewnia właścicielowi pokrycia strat poniesionych w okresie, kiedy był on pozbawiony władztwa nad rzeczą. Wyrównanie tych strat może - choć nie zawsze - właściciel uzyskać za pomocą uregulowanych w ww. przepisach roszczeń uzupełniających. Ich treścią jest możliwość żądania od posiadacza między innymi stosownego wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28.11.1974 r. (III CRN 287/74, Lex nr 7621), regulacje dotyczące roszczeń uzupełniających znajdują zastosowanie do stosunków bezumownych, gdy bez porozumienia zainteresowanych, rzecz stanowiąca własność jednej osoby znajduje się w posiadaniu innej osoby. Najistotniejsza w tym momencie staje się kwestia istnienia dobrej lub złej wiary po stronie pozwanego, ponieważ ona przede wszystkim decyduje o zasadności roszczenia powoda. Przyjąć należało, że poprzez wskazanie przywołanej podstawy prawnej zaskarżonego apelacją wyroku Sąd I instancji uznał, że pozwany był posiadaczem w dobrej wierze. Zresztą przepisart. 7 kckonstruuje wprawdzie usuwalne domniemanie dobrej wiary, jednak powód nie zdołał go w toku całego postępowania sądowego wzruszyć. W dobrej wierze jest taki posiadacz samoistny, który ma uzasadnione okolicznościami przekonanie, że służy mu prawo własności, które faktycznie wykonuje. Dobrą wiarę wyłącza nie tylko pozytywna wiadomość o braku uprawnienia, ale i brak tej wiadomości spowodowany niedbalstwem. Sąd II instancji podziela w omawianym zakresie znany mu z urzędu pogląd Sądu Rejonowego w Słupsku wyeksponowany w uzasadnieniu postanowieniu z dnia 15.11.2012r. wydanym w sprawie o sygn. akt IX Ns 156/12, zaakceptowany następnie przez Sąd Okręgowy w Słupsku w postanowieniu z dnia 1.03.2013r. w sprawie o sygn. akt IV Ca 56/13, zgodnie z którym posiadanie pozwanego ma charakter posiadania w dobrej wierze, także z racji możliwości wylegitymowania się przez jego poprzednika prawnego podstawą legalnego wejścia w posiadanie w postaci decyzji administracyjnej z dnia 10.02.1975r. wydanej na podstawieart. 35 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a uprawniającej przedsiębiorstwo przesyłowe do stałego korzystania z wymienionej w tej decyzji nieruchomości (k. 122-123).
Samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest zobowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., V CK 48/05, Lex nr 149806). W stosunku zatem do takiego posiadacza właścicielowi roszczenia uzupełniające nie przysługują. Od chwili, gdy samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa windykacyjnego, powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu rzeczy. Z tego powodu jego sytuacja ulega zmianie, powstają bowiem skutki określone wart. 224 § 2 kc.Jest on zobowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. Ciężar dowodu, że posiadacz dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy i kiedy to nastąpiło, spoczywa na właścicielu (art. 6 kc). Dodać też należy, że nie ma formalnych przeszkód dla odrębnego dochodzenia roszczeń uzupełniających (niezależnie od roszczenia windykacyjnego).
Wezwanie do zapłaty w niniejszej sprawie ma ten skutek, że pozwany, będący, jak dotychczas posiadaczem samoistnym w dobre wierze dowiedział się o żądaniu powoda i od tego momentu jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. W niniejszej sprawie istotnym było, że pozwany został wezwany do uregulowania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości powoda za okres ostatnich dziesięciu lat poprzez doręczenie mu pozwu w niniejszej sprawie. Do tej zatem chwili, zgodnie z generalną regułą wyrażoną w przepisieart. 224 § 1 zd. 1 kcnie był obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. Kwestię tę trafnie obrazuje teza wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20.08.2009r. (II CSK 137/09, Lex nr 578037), a nawet potwierdza Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29.04.2009r. (II CSK 560/08, LEX nr 511039).
Zdaniem Sądu II instancji także przywołane w uzasadnieniu apelacji dla potwierdzenia zarzutu naruszenia prawa materialnego w postaci przepisuart. 60 kcorzecznictwo Sądu Najwyższego, w szczególności zaakcentowany wyrok z dnia 24.07.2009r. (II CSK 121/09) nie dowodzi racji apelującego. Przeciwnie wskazuje na to, że bierne zachowanie, a takie wszakże charakteryzowało powoda, de facto tolerującego przez znaczny okres czasu fakt przebiegu przez jego nieruchomość sieci elektrycznej pozwanej Spółki, może prowadzić do złożenia oświadczenia woli jedynie w szczególnych okolicznościach, które nakazują przypisać milczeniu wolę dokonania czynności prawnej. W realiach rozpoznawanej sprawy nie tylko nie wykazano, o jakie szczególne okoliczności miałoby chodzić, ale i przede wszystkim bezspornym było, że powód przed dniem doręczenia pozwu pozwanej Spółce nie wzywał jej do zapłaty za bezumowne korzystanie przez nią z jego nieruchomości. Dodatkowo tylko godzi się zauważyć, a nic innego nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że powód (czy jego poprzednik prawny) wcześniej nie podejmował starań o ochronę swej sfery prawnej w celu zapobieżenia, ograniczenia ingerencji w tę sferę, czy też wynagrodzenia za tę ingerencję. W tej sytuacji słusznie Sąd Rejonowy przyjął, że pozwana ta nie może ponosić konsekwencji nieuświadomionej jej wyraźnie woli powoda, który jak dotychczas nie miał względem niej żadnych pretensji w tym zakresie.
Bezskuteczne w realiach rozpoznawanej sprawy są również dywagacje apelującego odwołującego się do przepisuart. 101 kpc, czy wskazującego za rzekome zaniedbania pozwanego ad. 1. W tym zakresie godzi się zauważyć po pierwsze, że również powód był reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika i nic nie stało na przeszkodzie, by wobec nieprzychylnej, jak się podnosi w apelacji, postawy(...) SAwG.nie było możliwe podejmowanie już tylko bardziej dociekliwych, czy czynionych z większym uporem prób domagania się od tego pozwanego informacji o właścicielu przedmiotowej linii energetycznej, zamiast poprzestania tylko na wystosowaniu do niego wezwania do zapłaty i zagrożenie, że bezskuteczny upływ 14 dni skutkować będzie skierowaniem sprawy na drogę postępowania sądowego (k. 17), a po drugie powód swe żądanie względem pozwanego ad. 1 sformułował także dopiero w dniu 20.01.2012r., domagając się zapłaty za bezumowne korzystanie w okresie od 21.02.2002r. do dnia 21.02.2012r.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uznał apelację za bezzasadną, a w konsekwencji oddalił ją na podstawieart. 385 kpc, orzekając o tym, jak w pkt 1 sentencji.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd II instancji orzekł na podstawieart. 98 § 1 kpciart. 108 § 1 kpcoraz zgodnie z§ 12 ust. 1 pkt 1w zw. z§ 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).