Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 67/13
Data wyroku: 2013-07-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Zofia Rybicka-Szkibiel, Beata Górska
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 i 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 67/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 lipca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Zofia Rybicka - Szkibiel

Sędziowie:

SSA Urszula Iwanowska
SSO del. Beata Górska (spr.)

Protokolant:

St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak

po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2013 r. w Szczecinie
sprawyR. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.W..
o przyznanie emerytury
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 6 grudnia 2012 r. sygn. akt VI U 789/12

1
zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie,

2
zasądza odR. B.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wG.W.. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

SSO del. Beata Górska SSA Zofia Rybicka - Szkibiel SSA Urszula Iwanowska

Sygn. akt III A Ua 67/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 13 czerwca 2012 roku organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówił ubezpieczonemu –R. B.prawa do emerytury z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych. W uzasadnieniu organ rentowy powołując się naustawę z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. Ust. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późniejszymi zmianami), zwaną dalej ustawą emerytalną, stwierdził, że ubezpieczony nie spełnia wymienionych w niej przesłanek do nabycia prawa do emerytury, bowiem nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych.
W odwołaniu od decyzji, ubezpieczony, domagał się jej zmiany i przyznania prawa do emerytury. Podnosił, iż organ rentowy przy ustalaniu prawa do emerytury pominął okres pracy w warunkach szczególnych na stanowisku kierownika laboratorium wZakładach (...)od dnia 01.09.1977 roku do dnia 31.12.1998 roku tj. okres ponad 20 lat.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał swoje stanowisko. Powołując się na przepisy ustawy emerytalnej wskazał, iż ubezpieczony nie udokumentował niezbędnego dla nabycia uprawnień emerytalnych okresu pracy w szczególnych warunkach. W ocenie pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczony przedłożył dokumenty wskazujące na jego prace na różnych stanowiskach i nie wszystkie one były stanowiskami na których praca jest wykonywana w szczególnych warunkach.

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wG.z dnia 12 czerwca 2012 roku w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemuR. B.prawo do emerytury od dnia 01 czerwca 2012 roku.
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił i zważył, co następuje:
UbezpieczonyR. B.(ur. (...)) legitymuje się okresem ubezpieczenia w wysokości 27 lat i 1 m-ca i 1 dnia. Ubezpieczony pracował jako osoba dozorująca pracowników laboratorium badań materiałowych wykonujących prace związane z kontrola jakości technicznej produktów metalowych. W laboratorium obsługiwano piec silitowy w którym dokonywano obróbki cieplnej sprawdzanych detali, trawiono detale na zimno i gorąco, przecinano metalowe detale tarczą ścierną, do badań wykorzystywano mikroskopy metalograficzne i stereoskopowe, wykorzystywano aparaturę rentgenowską. Dozór inżynieryjno - techniczny nad pracownikami ubezpieczony sprawował wZakładach (...)wG.od dnia 01.09.1980 roku do dnia 31.12.1998 roku . Wniosek o emeryturę złożył w dniu 05 czerwca 2012 roku nie pozostając w zatrudnieniu i nie będąc członkiem OFE.
Sąd Okręgowy wskazał, że wymogi, których spełnienie warunkuje przyznanie prawa do emerytury osobie urodzonej po 31 grudnia 1948 roku określaart. 184 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( Dz. Ust. z 1998 r. nr 162poz. 1118z późn. zmianami).
W świetle tego przepisu:Ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
2. Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
W myśl art. 32 cytowanej ustawy :
1. Ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1.
1a. Przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się:
1) okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa,
2. Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.
Sąd pierwszej instancji podał, że za prace w szczególnych warunkach uznaje się prace wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze ( DzU nr 8 poz 43 ze zmianami ). W jego § 4 – 8a oraz w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia znajduje się zamknięty katalog prac należących do kategorii szczególnych. W myśl § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. W § 4 rozporządzenia wskazano, że: pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn i ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Zdaniem Sądu Okręgowego istota sporu sprowadzała się do oceny, czy ubezpieczony spełniał wskazane wyżej przesłanki do uzyskania świadczenia emerytalnego, w szczególności czy w powołanym przez ubezpieczonego okresie wykonywał stale i w pełnym wymiarze pracę w warunkach szczególnych wymienioną w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów.
W dalszej części swych rozważań podkreślił, iż art. 32 ( a tym bardziej art. 184 ) ustawy emerytalnej jest przepisem szczególnym, który przyznając określonej grupie adresatów zawartej w nim normy prawnej korzystniejsze przywileje emerytalne poprzez obniżenie wieku emerytalnego, nie powinien być poddawany wykładni rozszerzającej. Podobne stanowisko w odniesieniu do analogicznego art. 29 cytowanej ustawy zajął Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 18.11.2004 r. III AUa 1595/03 (LEX nr 151760), który wskazywał na konieczność jego ścisłej, a nie rozszerzającej interpretacji, podnosząc iż ustawa nie stwarza po temu podstaw.
Z zebranego materiału dowodowego w ocenie Sądu Okręgowego, wynika jednoznacznie, że ubezpieczony w okresie od dnia 01.09.1980 roku do 31.12.1998 roku czyli przez ponad 18 lat był zatrudniony na stanowisku związanym z dozorem inżynieryjno- technicznym przy wykonywaniu prac w szczególnych warunkach. Wynika to z dokumentów w postaci świadectwa pracy w szczególnych warunkach i dokumentów z akt osobowych wnioskodawcy. W świadectwie pracy w szczególnych warunkach z dnia 30.06.2000 roku wykazano, że ubezpieczony pracował wZakładach (...)wG.od dnia 06.09.1976 do dnia 31.12.1998 roku jako referent do spraw technicznych, od dnia 01.09.1980 roku jako Kierownik sekcji i Kierownik laboratorium badań materiałowych.
Organ rentowy zarzucił, że takie zapisy w świadectwach pracy nie wyjaśniają w jakich okresach pracował w szczególnych warunkach oraz wskazał na nieadekwatność nazw stanowisk, z przepisami rozporządzenia i zarządzeń resortowych.
Zastrzeżenia te Sąd meriti uznał za uzasadnione odnośnie stanowiska referenta do spraw technicznych. Wskazane w związku z tą pracą pozycja 4 działu XIV wykazu A rozporządzenia, jak również zarządzenia resortowego: prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia, nie były adekwatne do czynności które wykonywał ubezpieczony będąc referentem.R. B.zeznał bowiem, że jako referent pracował na stacji badań jakości detali produkowanych w firmie, wykonując różne prace z których nie wszystkie takie badania były wykonywane w szczególnych warunkach.
Stanowisko organu rentowego odnośnie pracy ubezpieczonego jako kierownika sekcji i kierownika laboratorium według Sądu Okręgowego nie było uzasadnione w świetle innych dowodów w postaci angaży z akt osobowych wnioskodawcy, zeznań świadków i wyjaśnień ubezpieczonego . Wynikało z nich, że skarżący pracował jako kierownik laboratorium sekcji badań materiałowych czyli komórki organizacyjnej, w której jako podstawowe były wykonywane prace w szczególnych warunkach. Badania materiałowe dzieliły się na niszczące i nieniszczące. Niszczącymi były badania mechaniczne wytrzymałość na rozciąganie, próby zginania, metalograficzne, analiza chemiczna spektrofotometrem, trawienie materiałów w obróbce cieplnej, wyprażanie w piecu. Nieniszczące to badania mikroskopowe i z użyciem aparatury rentgenowskiej.
Z zeznań świadkówT. W.,R. K.,S. K.oraz wyjaśnień ubezpieczonego w ocenie Sądu pierwszej instancji, wynikało w sposób jednoznaczny, że praca kierownika sekcji i laboratorium polegały na nadzorze inżynieryjnym nad wykonywaniem różnych prac uznawanych za prace w warunkach szczególnych. Były to prace w warunkach promieniowania ultrafioletowego, w kontakcie z odczynnikami chemicznymi ( kwasy nieorganiczne i organiczne, rozpuszczalniki, sole metali ), w warunkach wibracji ogólnej, w warunkach narażenia na hałas, w niskich temperaturach ( - 40 stopni ) oraz z zastosowaniem żywic epoksydowych i manometrów metakrylenu metylu. Do badań materiałowych wykorzystywano: maszynę wytrzymałościową, spektrofotometr absorpcji atomowej, przecinarki, polerki, szlifierki, obrabiarki, piec silitowy, mikroskopy, aparaturę rentgenowską, lampy ksenonowe. ŚwiadekK.który przez cały okres pracował z ubezpieczonym zeznał, że w laboratorium pracowały cztery osoby o statusie specjalistów które wykonywały badania detali. Była wykonywana analiza chemiczna detali spektrofotometrem i analizatorem zawartości siarki. Spektrofotometr posiadał palnik wolframowy rozpuszczający detale do roztworów w kwasach azotowym i solnym. Analizator rozpuszczał elementy metalowe w kwasach w temperaturze powyżej 1480 stopni C. Sprawdzano materiały wytrzymałościowo na zrywarce, co odbywało się w dużym hałasie. Sprawdzano powłoki ochronne detali niklem i fosforem w komorze hermetycznej. Badano gumy w ten sposób, że zanurzano je w olejach i sprawdzano ich odporność. Ubezpieczony wykonywał takie same prace jak inni specjaliści. Czynności biurowe zajmowały ubezpieczonemu ok. 30 minut dziennie. Wnioskodawca wykonywał je w swoim biurze. ŚwiadekK.pracował od 1984 roku do 1998 roku jako technolog jakości. Zeznał, że laboratorium badało jakość materiałów kierowanych do produkcji wZakładach (...). Wnioskodawca wykonywał taką sama pracę jak specjaliści, a nadto prowadził dokumentacje laboratorium. Sporadycznie udawał się na inne wydziały Zakładów w celu pobrania próbek do badań.
Sąd Okręgowy dał wiarę zeznaniom w/w świadków oraz ubezpieczonego, albowiem potwierdzały je dokumenty w aktach osobowych skarżącego. Wynikało z nich, że praca kierownika sekcji i laboratorium polegała na bezpośrednim nadzorze pracowników wykonujących prace w warunkach szczególnych, a sprawy biurowe były sporadyczne i nie wpływały na zakres obowiązków wnioskodawcy. Jeśli chodzi o świadectwa pracy oraz dokumenty z akt osobowych i akt sprawy, to Sąd w całości dał im wiarę jako dowodowi z dokumentów, których autentyczności strony nie kwestionowały.
Następnie Sąd meriti podał, że w wykazie A dziale XIV pkt. 24 wskazano na kontrolę międzyoperacyjną, kontrolę jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Prace te należało zakwalifikować do działu III poz. 44 obsługa pieców do podgrzewania i obróbki cieplnej; poz. 46 obsługa urządzeń do trawienia; poz. 78 szlifowanie lub ostrzenie wyrobów i narzędzi metalowych oraz polerowanie mechaniczne. W dziale IV wykazu A znalazły się produkcja i przetwórstwo żywic i tworzyw sztucznych oraz produkcja surowców, półproduktów i środków pomocniczych stosowanych do ich produkcji i przetwórstwa, produkcja wosków i woskoli( poz. 17 ), a w dziale XIV prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia ( poz. 4 ) oraz prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia - w kartografii, montażu mikroelementów wymagającego posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych ( poz. 5 ).
W ocenie Sądu pierwszej instancji, skoro ubezpieczony taką pracę wykonywał od dnia 01.09.1980 roku do dnia 31.12.1998 roku, a pozwany nie wykazał okoliczności przeciwnej, to nie ulegało wątpliwości, iż przesłanka pracy w szczególnych warunkach w wymiarze przekraczającym 15 lat została przez wnioskodawcę wykazana.
Zdaniem Sądu Okręgowego ubezpieczony wykazał swoje uprawnienia do emerytury poprzez świadectwo pracy w szczególnych warunkach. Tymczasem pozwany nie zaoferował dowodów które podważałyby zapisy w nim zawarte ( z wyjątkiem okresu od września 1977 do sierpnia 1980 roku, co nie miało wpływu na uznanie co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych.
Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim w całości nie zgodził się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który w wywiedzionej apelacji zarzucił mu:

1
naruszenieart. 32 ust. 1,2 i 184 ust.1 i 2 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( Dz. U z 2009 nr 153 poz.1227 ze zm.) przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. zastosowanie w nniejszej sprawie w wyniku przyjęcia, że ubezpieczony spełnił warunki do nabycia prawa do emerytury, w tym warunek, dotyczący osiągnięcia przez ubezpieczonego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat podczas gdy ubezpieczony na dzień wydania spornej decyzji i zaskarżonego wyroku takiego warunku nie spełniał;

2
naruszenie przepisów postępowania –art. 227 kpc, polegające na pominięciu przez Sąd Okręgowy wyjaśnienia i ustalenia okoliczności, polegającej na pozostawaniu przez ubezpieczonego spornym okresie, tj. od dnia 8 listopada 1982r. do 30 czerwca 1987r. w stosunku pracy i zatrudnieniu wWojewódzkiej (...), potwierdzającego zatrudnienie ubezpieczonego w w/w spornym okresie, ponadto nie podanie przyczyn dla których Sąd odmówił w/w środkom dowodowym wiarygodności i mocy dowodowej, a więc nie rozpoznanie istoty sporu i pominięcie przez Sąd Okręgowy istotnej dla sprawy okoliczności, czyli nie przeprowadzenie prawidłowego postępowania dowodowego i nierozważenie w sposób bezstronny i wszechstronny, a zupełnie dowolny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co stanowi ponadto naruszenie przez ten Sąd przepisów postępowania , tj.art. 233§1 kpci328§2 kpc, które to wyżej wymienione uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Podnosząc powyższe zarzuty apelujący wniósł o:
- zamianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania,
ewentualnie
- uchylenie zaskarżonego wyroku przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenie od ubezpieczonego kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżący między innymi podniósł, że sąd pierwszej instancji pominął okoliczność, że ubezpieczony świadczył prace w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno Epidemiologicznej wG.w wymiarze ½ etatu, co jego zdaniem świadczy, że nie mógł świadczyć pracy w pełnym wymiarze wZakładach (...)wG.. W ocenie apelującego uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy i powinno skutkować zmianą wyroku bowiem ubezpieczony nie wykazał, że świadczył prace w warunkach szczególnych przez okres 15 lat.
W odpowiedzi na apelacjęR. B.wniósł o jej oddalenie w całości. Ubezpieczony podniósł, że zgodnie ze świadectwem pracy wystawionym przezZakłady (...)był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowiskach tam wymienionych w okresie od 1 września 1977r. do 30 czerwca 2000r. Odnośnie zaś pracy w Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej wG.podał, że wykonywał tam pracę poza podstawowym wymiarem czasu pracy w zakładzie macierzystym.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Apelacyjny uzupełnił materiał dowodowy poprzez dopuszczenie dowodu z akt osobowychE. K. (1)iR. K.oraz załączników do pisma ubezpieczonego znajdujących się na karcie 79 akt oraz odmiennie ocenił zgromadzony przez Sąd Okręgowy materiał dowodowy, co doprowadziło do zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia odwołania.
Na wstępie Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że postępowanie apelacyjne ma merytoryczny charakter i jest dalszym ciągiem postępowania rozpoczętego przed sądem pierwszej instancji. Zgodnie z treściąart. 378 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji a w granicach zaskarżenia bierze również z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Rozważając zakres kognicji sądu odwoławczego, Sąd Najwyższy stwierdził, iż sformułowanie „w granicach apelacji” wskazane w tym przepisie oznacza, iż sąd drugiej instancji między innymi rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, dokonuje własnych ustaleń faktycznych, prowadząc lub ponawiając dowody albo poprzestaje na materiale zebranym w pierwszej instancji, ustala podstawę prawną orzeczenia niezależnie od zarzutów podniesionych w apelacji oraz kontroluje poprawność postępowania przed sądem pierwszej instancji, pozostając związany zarzutami przedstawionymi w apelacji, jeżeli są dopuszczalne, ale biorąc z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, orzeka co do istoty sprawy stosownie do wyników postępowania (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt III CZP 49/07, OSN 2008/6/55.). Dodatkowo należy wskazać, iż dokonane przez sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne, sąd drugiej instancji może podzielić i uznać za własne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r., sygn. akt II CKN 923/97, OSNC 1999/3/60).
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż za zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia (art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej). W myśl zaś art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, tj.rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983r., Nr 8, poz. 43 ze zm.). Ubezpieczony powinien wykazać, iż przez okres co najmniej 15 lat wykonywał pracę w szczególnych warunkach ujętą w wykazie stanowiącym załącznik do ww. rozporządzenia oraz, że praca ta była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (§ 2 ust. 1 rozporządzenia z 1983r.)
Emerytura w obniżonym wieku, jest zastrzeżona jedynie dla wąskiej grupy pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Z takim właśnie zastrzeżeniem należy definiować grupę pracowników wykonujących prace określone w dziale XIV pkt 24 wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia z 1983 roku, mianowicie prace związane z kontrolą międzyoperacyjną, kontrolą jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Niedopuszczalna jest przy tym wykładnia językowa normy zawartej w dziale XIV pkt 24 załącznika do rozporządzenia z 1983 r., sprowadzająca się do oceny, że w każdym przypadku sprawowania nadzoru, kontroli i dozoru nad pracą osób zatrudnionych na stanowiskach ujętych w wykazie A można mówić o pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, uprawniającej do niższego wieku emerytalnego. Tego rodzaju interpretacja automatycznie prowadziłaby do objęcia całej rzeszy kadry kierowniczej zatrudnionej w branżach wymienionych w wykazie A bez względu na faktyczne warunki świadczenia pracy. W ocenie Sądu Apelacyjnego tego rodzaju wnioskowanie zaprzeczałoby istocie regulacji prawnej do świadczenia emerytalnego w niższym wieku i jako takie stanowiłoby niedopuszczalną interpretację rozszerzającą. Zdaniem Sądu Apelacyjnego konieczna jest interpretacja celowościowa tej normy. Przy tego rodzaju wykładni istoty nabiera sformułowanie ustawodawcy odwołujące się do prac kontrolerskich i dozoru inżynieryjno-technicznego sprawowanych na oddziałach i wydziałach w pryzmacie specyficznego charakteru tych prac jako wykonywanych w warunkach ciągłego narażenia na działania szkodliwych warunków, tj. o jakich mowa w art. 32.ust. 2 ustawy emerytalnej. W przypadku sprawowania nadzoru, kontroli i dozoru nad pracą osób zatrudnionych na stanowiskach ujętych w przywołanym wykazie A wymaga się bowiem, aby ubiegający się o świadczenie emerytalne, podobnie jak osoby na tych stanowiskach, również był narażony na szkodliwe czynniki. Co do zasady pracownicy koordynujący i kontrolujący pracę są narażeni w równym stopniu na czynniki o znacznej szkodliwości dla zdrowia jak pozostali pracownicy zatrudnieni bezpośrednio przy produkcji czy usługach, ale w każdym przypadku koniecznym jest ustalenie rzeczywistego zakresu obowiązków oraz warunków w jakich były wykonywane, a zatem czy ubiegający się o świadczenie emerytalne istotnie był narażony bezpośrednio i stale na szkodliwe czynniki, a nadto w pełnym wymiarze czasu pracy.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy w pierwszej kolejności wskazać, iż bezspornym jest, że ubezpieczony był zatrudniony w okresie od 1 września 1980 r. do 31 grudnia 1998 r.Zakładach (...)wG.na stanowisku umysłowym kierownika laboratorium. Praca zaś w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno Epidemiologicznej wG.była wykonywana wbrew twierdzeniu apelującego poza godzinami pracy wZakładach (...).
Jednakże w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie można jednak w ślad za Sądem pierwszej instancji przyjąć, iż wykonywana przez niego praca winna zostać zakwalifikowana w spornym okresie, jako praca w warunkach szczególnych zaliczana do prac wskazanych pod pozycją 24 działu XIV wykazu A rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. - kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach. Sąd Odwoławczy ustalił bowiem na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach osobowych ubezpieczonego, że duża część obowiązków ubezpieczonego należała do pośredniego a nie bezpośredniego nadzoru technicznego, bowiem do zakresu obowiązków wskazanego należały też czynności które można określić jako administracyjno – zarządzające.
Ubezpieczony bowiem był zatrudniony w spornym okresie jako kierownik laboratorium i o ile można uznać za wiarygodne twierdzenia świadków co do prac wykonywanych w laboratorium, to w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów na okoliczność tego, że ubezpieczony wykonywał prace w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szkodliwych.
Nie uszło uwadze Sądu Apelacyjnego, że zgodnie z kartą obowiązków i odpowiedzialności pracownika umysłowego, zatrudnionego na stanowisku kierownika laboratorium badań materiałowych, należał między innymi:

⚫

współudział przy opracowywaniu harmonogramów badań,

współpraca z organami w zakresie stosowania nowego sprzętu i aparatury badawczej

sprawowanie technicznego i organizacyjnego nadzoru nad działalnością podległych sobie pracowników, udzielanie im fachowej pomocy,

zapoznawanie się oraz podległych mu pracowników z obowiązującymi w zakładzie zewnętrznym i wewnętrznymi aktami normatywnymi.

Ponadto miał on w swym zakresie obowiązki związane z ochroną przeciwpożarową. W ramach szczegółowych obowiązków zaś, do ubezpieczonego należało między innymi:

⚫

sprawowanie nadzoru nad metodyką badań,

organizowanie i nadzorowanie uwierzytelniania wzorców i przyrządów do pomiarów masy siły, momentu siły i twardości,

prowadzenie ewidencji i kontroli jakości

przygotowywanie stanowisk badawczych,

akceptowanie sprawozdań z badań,

zabezpieczenie laboratorium w dokumentacje niezbędną do przeprowadzani badań,

przygotowywanie planów i programów działań korygujących i zapobiegawczych oraz przekazywanie ich do zatwierdzenia Głównemu Kontrolerowi Jakości

O ile więc stosując bardzo korzystną dla ubezpieczonego interpretację można byłoby przyjąć, iż wykonując funkcję kierownikaLaboratorium (...)w ramach części czasu pracy pełnił obowiązki należące do prac szczególnie szkodliwych to na pewno nie czynił tego w pełnym wymiarze czasu pracy.
Także z zeznań świadków oraz ubezpieczonego nie można wywieść, że ubezpieczony stale pełnił osobisty nadzór nad pracownikami i jego jedyną funkcją było bezpośrednie wykonywanie czynności kontrolno-nadzorczych nad osobami wykonującymi pracę z wykazu A, oraz aby był wówczas stale narażony na szkodliwe czynniki w rozumieniu art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach, bowiem wykonywał obowiązki związane z prowadzeniem dokumentacji związanej z kierowaniem laboratorium.
Ponadto wbrew twierdzeniu ubezpieczonego i świadków, nie zasługuje na aprobatę twierdzenie, że wszyscy pracownicy laboratorium wykonywali taką samą pracę. W szczególności przeczy temu treść wydanych przez zakład pracy świadectw pracy w warunkach szczególnych. Mimo wydania zaświadczenia z 30 czerwca 2000r. wskazującego jakie prace pracownicy laboratorium w tym ubezpieczony wykonywali, to pracodawca w świadectwie pracy w warunkach szczególnychE. K. (1)iR. K.wskazał dział XIV poz 5 pkt5 i dział III, poz 67 pkt.7 zaś ubezpieczonemu jedynie dział XIV poz.24 pkt 1. Tym samym należy przyjąć, że pracodawca nie potwierdził pracy ubezpieczonego na stanowiskach wskazanych w zaświadczeniu z dnia 30 czerwca 2000r. znajdującego się na karcie 15 akt sprawy.
W ocenie Sądu Apelacyjnego praca wykonywana przez ubezpieczonego, nie odpowiada więc kryterium pracy o znacznej szkodliwości dla zdrowia, o znacznym stopniu uciążliwości, ewentualnie jako wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Obowiązki ubezpieczonego nie sprowadzały się zatem jedynie lub w większości do czynności kontrolno – koordynujących na miejscu prowadzonych prac np. spawalniczych , galwanicznych, jak też nie były wykonywane w takim zamkniętym pomieszczeniu (tj. oddziale czy wydziale) w którym byłby bezpośrednio narażony na opary, pyły i inne czynniki szkodliwe związane z pracami podległych mu pracowników. Podkreślić również należy, że jednym z koniecznych warunków jest, aby praca w szczególnych warunkach wykonywana była stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie ), w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z 1983r. (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75 i z dnia 24 marca 2009 r., I PK 194/08, LEX nr 528152). Nie wchodzi zatem w rachubę sporadyczne wykonywanie takich prac. Fakt, że ubezpieczony pracując jako kierownik laboratorium, wykonywał obowiązki także poza laboratorium, nie oznacza jeszcze, że pracował on w szczególnych warunkach. Chodzi tu bowiem o pracę nadzorczą, kontrolną w miejscu pracy pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach. Bezsprzecznie, organizacyjno - zarządcze działania ubezpieczonego, uniemożliwiają stwierdzenie, aby mógł jednocześnie w sposób stały i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywać pracę bezpośrednio przy stanowiskach pracy w warunkach szczególnych, w pełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto gdyby ubezpieczony faktycznie wykonywał prace takie jakE. K.czyR. K.to nie byłoby powodu, by pracodawca odmówiłby potwierdzenia tego faktu w wydanym świadectwie wykonywania pracy warunkach szczególnych. Tym bardziej, że pracodawcy znana była treść pisma z 30 czerwca 2000r., sporządzonego przez ubezpieczonego,S. K.,T. W.iW. Ż., w którym wyszczególniono prace w warunkach szczególnych wykonywane między innymi przez ubezpieczonego, w warunkach szczególnych.
Tym samym, w ocenie Sadu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy dokonał dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, niezgodnej z obowiązującymi w tej mierze podstawami prawnymi, co w konsekwencji doprowadziło, że błędnie przyjął, iż ubezpieczony w spornym okresie wykonywał prace w warunkach szczególnych.
Nie została spełniona zasadnicza przesłanka wymagana przy ubieganiu się o nabycie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w myśl w art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej i w związku z pozostającymi w mocy wykazami stanowisk przyrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983r., Nr 8, poz. 43 ze zm.) – ubezpieczony nie udowodnił 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Mając na uwadze przedstawioną argumentację Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżone orzeczenie, oddalając odwołanie, o czym orzekł jak w sentencji.

SSA Urszula Iwanowska  SSA Zofia Rybicka – Szkibiel  del.SSO Beata Górska