Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACz 677/13
Data wyroku: 2013-04-17 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Walter Komorek, Tadeusz Nowakowski, Franciszek Marcinowski
Słowa kluczowe: Zabezpieczenie Powództwa
Podstawa prawna: art. 370 k.p.c. w zw. z art. 373 k.p.c., art. 397§2 k.p.c., art. 730(1) k.p.c.

Sygn. akt I ACz 677/13

POSTANOWIENIE
Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący Sędzia SA:

Tadeusz Nowakowski (spr.)

Sędzia SA:
Sędzia SA:

Franciszek Marcinowski
Walter Komorek

po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym we Wrocławiu
sprawy z powództwa:Skarbu Państwa – Dyrektora Izby Celnej wO.
przeciwko:(...) Sp. z o. o.weW.,(...) Sp. z o. o.wL.orazR. N. (1)

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

na skutek zażaleń pozwanych
na postanowienie Sądu Okręgowego w Opolu
z dnia 5 lutego 2013 r., sygn. akt I C 70/13

p o s t a n a w i a:
odrzucić zażalenia pozwanych ad. 1 i 2, a zażalenie pozwanego ad. 3 oddalić.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w pkt I udzielił zabezpieczenia przez ustanowienie zakazu pozwanemuR. N. (1)zbywaniai obciążania prawa wieczystego użytkowania zabudowanej nieruchomości stanowiącejdziałki numer(...), o łącznej powierzchni 15.218 m(
      2), położonej wN.przyulicy (...), dla których Sąd RejonowywK.prowadziksięgę wieczyste numer (...), oraz prawa własności nieruchomości stanowiącejdziałkę numer (...), o powierzchni 1.129 m(
      2), położonej wN., dla której Sąd Rejonowy vK.prowadziksięgę wieczystą numer (...)i wpisanie tego zakazu do ksiąg wieczystych, oddalając wniosek powoda w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu Sąd I instancji, kierując się treściąart. 7301k.p.c., wyjaśnił, że w niniejszej sprawie roszczenie powoda zostało uprawdopodobnione okolicznościami wskazanymi w treści uzasadnienia pozwu oraz udowodnione dokumentami do niego załączonymi. Powód wykazał także istnienie interesu prawnego wskazując, że relacja czasowa między działaniami organów podatkowych i działaniami dłużnika oraz bliskie relacje rodzinne między stronami umów mogą świadczyć, iż w sprawie istnieje realne zagrożenie dalszego zbycia bądź obciążenia nieruchomości na szkodę wierzyciela. Z uwagi na powiązania gospodarcze pozwanych, dalsze zbycie prawa własności oraz prawa wieczystego użytkowania nieruchomości w celu uniknięcia zaspokojenia wierzyciela jest wysoce prawdopodobne. Celem powództwa zart. 527 k.c.jest uzyskanie przez powoda prawnej możliwości zaspokojenia wierzytelności przysługującej wierzycielowi przeciwko dłużnikowi z przedmiotów majątkowych, nabytych przez osobę trzecią w drodze czynności zdziałanejz dłużnikiem z pokrzywdzeniem wierzyciela. Tak rozumianemu celowi grozi potencjalne zbycie tego przedmiotu majątkowego przez osobę trzecią (pozwanegow procesie pauliańskim) na rzecz kolejnej „czwartej" osoby, zaspokojenie wierzyciela wymaga bowiem wystąpienia z kolejnym powództwem przeciwko osobie czwartej,a w procesie tym wierzyciel jest zobligowany wykazać dodatkowe przesłanki – że osoba czwarta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności za bezskuteczną albo nabyła nieodpłatnie. W razie braku przesłanek skutecznego pozwania osoby czwartej wierzyciel praktycznie nie uzyskuje zaspokojenia
W ocenie Sądu zarówno roszczenie powoda, jak i interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia zostały uprawdopodobnione w stopniu wystarczającym do udzielenia zabezpieczenia. W ocenie Sądu wskazany przez powoda sposób zabezpieczenia tj. ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości jest odpowiedni. Odnosząc się natomiast do wniosku powoda o zamieszczenie stosownego ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu w dziale III ksiąg wieczystych nieruchomości Sąd Okręgowy uznał go za niedopuszczalny i w tym zakresie wniosek powoda oddalił.
Zażalenie na powyższe postanowienie wywiedli pozwani.
Pozwany ad. 1 we wniesionym zażaleniu, zaskarżając je w całości, zarzucił naruszenie:
1.art. 2 § 1 k.p.c.przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że powód był uprawniony do poszukiwania ochrony przysługujących mu roszczeń na drodze cywilnoprawnej;
2.art. 321 § 1 k.p.c.przez jego niezastosowanie i orzeczenie ponad żądanie;
3.art. 7301§ 2 k.p.c.przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że powód uprawdopodobnił istnienie interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia;
4.art. 7301§ 3 k.p.c.przez jego niezastosowanie wskutek braku rozważenia czy zastosowany sposób zabezpieczenia nie będzie zbyt dolegliwy dla pozwanego ad. 3.
Formułując powyższe zarzuty pozwany ad. 1 wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku o udzielenie zabezpieczenia oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.
Identyczne zarzuty i wnioski zażalenia podniesione zostały w zażaleniu pozwanego ad. 2.
Pozwany ad. 3 w zażaleniu, zaskarżając je w całości, zarzucił naruszenieart. 730 § 1 k.p.c.w zw. zart. 7301§ 1 i § 2 k.p.c.przez udzielenie powodowi zabezpieczenia pomimo faktu, iż nie uprawdopodobnił ani roszczenia, ani interesuw udzieleniu zabezpieczenia oraz błędne uznanie, że brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lubw inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowaniaw sprawie, a także naruszenieart. 730 k.p.c.w zw. zart. 7301§ 3 k.p.c.przez błędną ocenę interesów stron postępowania w zakresie wskazanego przez powoda sposobu zabezpieczenia, a przez to obciążenie pozwanego ponad potrzebę.
Wskazując na powyższe zarzuty pozwany ad. 3 wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienie i oddalenie wniosku powoda o udzielenie zabezpieczenia w całości oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zażalenie pozwanych ad. 1 i ad. 2 podlegały odrzuceniu, zaś zażalenie pozwanego ad. 3 jako bezzasadne Sąd Apelacyjny oddalił.
Zażalenie jako środek zaskarżenia niewątpliwie przysługuje na postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia roszczenia zarówno uprawnionemu jaki obowiązanemu. Oprócz wymogów formalnych do jego wniesienia – jak zachowanie terminu i odpowiedniej formy pisma zawierającego ten środek zaskarżenia − warunkiem koniecznym jest istnienie orzeczenia sądu takiej treści, która uprawnia stronę do jego zaskarżenia, zatem dla zobowiązanego będzie to orzeczenieo udzieleniu zabezpieczenia, dla uprawnionego – orzeczenie oddalające wniosekw całości lub części. Należy bowiem podkreślić, że z problematyką dopuszczalności zażalenia wiąże się zagadnienie legitymacji do wniesienia środka odwoławczego oraz interesu prawnego w zaskarżeniu. Interes ten (gravamen) istnieje zawsze wówczas gdy orzeczenie jest dla strony niekorzystne.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie orzeczenie w przedmiocie zabezpieczenia odnosi się wyłącznie do pozwanego ad. 3, tylko pozwanyR. N. (1)jest adresatem zakazu zbywania i obciążania nieruchomości opisanych w sentencji postanowienia. Powyższe prowadzi do konstatacji, iż pozwani ad. 1 i 2 nie mają interesu (gravamen) w zaskarżeniu tej treści orzeczenia. W świetle ugruntowanego stanowiska judykatury brak interesu w zaskarżeniu orzeczenia skutkować winno jego odrzuceniem, z tych przyczyn Sąd Apelacyjny na podstawieart. 370 k.p.c.w zw. zart. 373 k.p.c.orazart. 397 § 2 k.p.c.orzekł jak w sentencji.
Rozważając natomiast zażalenie pozwanego ad. 3 Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia.
Przesłanki udzielenia zabezpieczenia zostały określone wart. 7301k.p.c.Należą do nich uprawdopodobnienie roszczenia oraz posiadanie interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. Wymóg uprawdopodobnienia roszczenia oznacza konieczność uprawdopodobnienia faktów, z których jest ono wywodzone. Uprawdopodobnienie dotyczy przy tym dwóch aspektów. Odnosi się ono do okoliczności faktycznych, na których opiera się roszczenie i które powinny być przedstawione, a ich istnienie prawdopodobne w świetle dowodów oferowanych przez uprawnionego, jak i do podstawy prawnej roszczenia, która powinna być również prawdopodobna.
Z kolei interes prawny w uzyskaniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. W konsekwencji powyższego ocena interesu prawnegow udzieleniu zabezpieczenia możliwa jest jedynie w kontekście skonkretyzowanego, dochodzonego przez powoda roszczenia.
Sąd Apelacyjny w całości aprobuje dokonaną przez Sąd Okręgowy ocenę tak uprawdopodobnienia przez powoda roszczenia, jak również interesu prawnegow udzieleniu zabezpieczenia.
Rozwiewając wątpliwości pozwanego ad. 3 w pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażonew wyroku z dnia 28.10.2010 r. (II CSK 227/10). Ewolucja orzecznictwa dotyczącego dopuszczalności drogi sądowej w sprawach, w których przedmiotem sporu jest należność publicznoprawna spowodowała, że za nieaktualne stały się niektóre dotychczasowe orzeczenia wyrażające pogląd przeciwny. Podkreślić bowiem należy, że sąd, stwierdzając na podstawieart. 527 i nast. k.c.bezskuteczność umowy zawartej między wierzycielem publicznoprawnym i osobą trzecią, nie wkraczaw ogóle w obszar uprawnień i obowiązków podatkowych. Wykorzystanie tej skargi we wskazanym celu nie poszerza zakresu ani nie tworzy nowych obowiązków publicznoprawnych, chroni jedynie już ustaloną wierzytelność publicznoprawną, nie narusza zatem reguły zakazującej stosowania analogii w prawie podatkowym. Należy dodać, że skarga pauliańska nie jest powództwem o zasądzenie, nie zmierza do bezpośredniego zaspokojenia wierzyciela, a jej celem nie jest rozstrzygnięcieo zasadności wierzytelności publicznoprawnej, lecz jedynie uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z osobą trzecią (art. 531 k.c.).
Oceniając uprawdopodobnienie przez powoda zgłoszonego roszczenia wyjaśnić należy, że powód uprawdopodobnił załączonymi do pozwu tytułami wykonawczymi (k. 36-51), że posiada wierzytelność wobec(...) Sp. z o. o.z tytułu podatku akcyzowego i opłaty paliwowej, a także wykazał, że dłużnik,w oparciu o umowę sprzedaży z dnia 31.01.2008 r. zbył przedmiotową nieruchomość na rzecz pozwanej(...) Sp. z o. o.(akt notarialny k. 65-69) a także kolejne zbycia, a mianowicie że w dniu 4.06.2008 r.(...) Sp. z o. o.zbyła przedmiotową nieruchomość na rzecz(...) Sp. z o. o.(akt notarialnyk. 70-73), ta zaś w dniu 18.01.2010 r. zbyła tę nieruchomość na rzecz pozwanegoR. N. (2)(akt notarialny k. 74-77). Wreszcie wyniki prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez organy podatkowe (k. 145-152, 158-180) pozwalają na wywodzenie wniosku, iż nieruchomość ta stanowiła jedyny wartościowy składnik majątku dłużnika, po jego zbyciu dłużnik nie posiada już żadnego majątku,z którego możliwa byłaby egzekucja (k. 28). Tym samym zgodzić się należałoz Sądem I instancji, że zbywając powyższą nieruchomość dłużnik stał się niewypłacalny, a więc wykazana została przesłanka, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela (art. 527 § 2 k.c.).
Wreszcie powód wskazał i uprawdopodobnił stosownie do treściart. 531 § 2 k.c., także przesłanki wskazujące na wiedzę nabywcy nieruchomościo działaniu ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Z załączonych do pozwu odpisów z Krajowego Rejestru Sądowego pozwanych spółek oraz innych podmiotów wynika istnienie zależności kapitałowych i osobistych pomiędzy dłużnikiema kolejnymi nabywcami nieruchomości. Ponadto nie można pomijać, że zbieżność czasowa pomiędzy podejmowanymi przez wierzyciela czynnościami egzekucyjnymi, a następującymi po nich zbyciem nieruchomości na rzecz kolejnego podmiotu.W tym miejscu, odnosząc się do zarzutów zażalenia wskazać należy, żeSąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie, aprobuje dominujący tak w doktrynie, jak i judykaturze pogląd, zgodnie z którym pomimo braku wyraźnego odesłania wart. 531 § 2 k.c.doart. 527 § 3 i 4 k.c., domniemania przewidzianew tych przepisach mają zastosowanie także w razie skierowania powództwa przeciwko osobie czwartej. Domniemanie to nie może przy tym być zawężane do relacji bliskości i powiązań gospodarczych pomiędzy osobą czwartą a dłużnikiem, ale także pomiędzy osoba czwartą zbywcą nieruchomości. W tej sytuacji to na pozwanym zatem spoczywać teraz będzie ciężar obalenia tego domniemania.
Uznać należało, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bez znaczenia są wskazywane przez pozwanego ad. 3 zarzuty, iż zbycie nieruchomości było czynnością odpłatną, odpłatność w żadnych razie nie przesądza o dobrej wierze nabywcy. W tym miejscu wskazać także należy, że uzyskanie przez dłużnika ekwiwalentu za dokonaną czynność prawną nie zawsze przesądza o bezzasadności skargi pauliańskiej. Czynność prawna dłużnika, za którą otrzymał on świadczenie ekwiwalentne, nie powoduje pokrzywdzenia wierzycieli, jeżeli uzyskany ekwiwalent znajduje się w majątku dłużnika lub został wykorzystany do zaspokojenia wierzycieli. Tym niemniej ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa na pozwanym.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że trafna jest ocenaSądu I instancji, iż powód uprawdopodobnił roszczenie skierowane przeciwko pozwanemu ad. 3.
W ocenie Sądu Apelacyjnego w okolicznościach opisanych we wniosku powód uprawdopodobnił interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Na wstępie za Sądem I instancji powtórzyć należy, że z uwagi na charakter roszczenia pauliańskiego interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia może występować wyłącznie pod postacią obawy, że brak zabezpieczenia w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Skoro celem tego postępowania jest uzyskanie przez wierzyciela możliwości zaspokojenia sięz przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności uznanej za bezskuteczna wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły, to niewątpliwie zbycie tego przedmiotu – w rozpoznawanej sprawie nieruchomości − niemożliwi uprawnionemu przeprowadzenie egzekucji z tej niej w oparciu o wydany w sprawie wyrok. Odpowiedzialność osoby trzeciej (i czwartej), pozwanej ze skargi pauliańskiej, ogranicza się wyłącznie do przedmiotu zaskarżonej czynności, a jego zbycie zmusi wierzyciela do poszukiwania dalszej ochrony w procesie, zainicjowanym przeciwko aktualnemu właścicielowi nieruchomości (art. 531 § 2 k.c.). W razie braku przesłanek skutecznego pozwania osoby czwartej wierzyciel praktycznie nie uzyska zaspokojenia. Mając zatem na uwadze zbieżność czasową pomiędzy kolejnymi czynnościami organu egzekucyjnego a kolejnymi transakcjami zbycia spornej nieruchomości podzielić należało ocenę Sądu I instancji o uprawdopodobnienie przez powoda także interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia.
Wreszcie nie sposób uznać, że sposób zabezpieczenia jest dla pozwanego ad. 3 nadmiernie uciążliwy. W rozpatrywanej sprawie powód domagał się udzielenia zabezpieczenia roszczenia przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania przez obowiązanego nieruchomości położonych wN., dla których Sąd Rejonowy wK.prowadziksięgi wieczyste o nr (...). Podkreślić należy, że ustanowiony zakaz zbywania i obciążania nieruchomości w żadnym razie nie ograniczy pozwanego w gospodarczym wykorzystaniu spornej nieruchomości, pozwany może w oparciu o nią nadal prowadzić działalność gospodarczą i jego prawo własności nie dozna ograniczeniaw żadnym innym aspekcie, aniżeli wprost wskazane w postanowieniu. W żadnym razie nie można zaaprobować stanowiska pozwanego, jakoby ustanowiony zakaz miał uzasadniać zagrożenia wypowiedzenia pozwanemu umów kredytowych przez bank.
Z tych zatem przyczyn Sąd Odwoławczy nie znalazł podstaw dozmiany zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji zażalenie pozwanego ad. 3Sąd Apelacyjny oddalił jako bezzasadne na podstawie naart. 385 k.p.c.w zw.zart. 397 § 2 k.p.c.O kosztach postępowania zażaleniowego orzeknie Sąd I instancji w orzeczeniu kończącym postępowanie na zasadzieart. 108 § 1 k.p.c.

MR-K