Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 194/13
Data wyroku: 2013-04-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Słowa kluczowe: Uzgodnienie Treści Księgi Wieczystej Z Rzeczywistym Stanem Prawnym
Podstawa prawna: art. 10 ustawy o kwih

Sygn. akt II Ca 194/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 kwietnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze II Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:

PrzewodniczącySSO Wojciech Damaszko/spr/
SędziowieSSO Alicja Izydorczyk, SSO Jadwiga Jakubowska
ProtokolantAgnieszka Lesicka

po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2013 r. w Jeleniej Górze
na rozprawie
sprawy z powództwaT. S.
przeciwko Gminie MiejskiejB.iZ. M.
z udziałem Prokuratora Okręgowego w Jeleniej Górze
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Bolesławcu
z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt I C 93/12

I
prostuje niedokładność pisarską popełnioną w części wstępnej zaskarżonego wyrokuw ten sposób, że dodaje: „z udziałem Prokuratora Okręgowego w Jeleniej Górze”;

II
apelację oddala;

III
nie obciąża powoda kosztami procesu w instancji odwoławczej na rzecz Gminy MiejskiejB..

Sygn. akt II Ca 194/13

UZASADNIENIE
T. S.domagał się uzgodnienia treściksięgi wieczystej numer (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Bolesławcu z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób aby w jej dziale II w miejsce Gminy MiejskiejB.wpisać jego jako właściciela nieruchomości położonej wB.przyul. (...).
Wyrokiem z dnia 20 września 2011 r. Sąd Rejonowy w Bolesławcu powództwo to skierowane przeciwko Gminie MiejskiejB.oddalił i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej 1.200 zł z tytułu zwrotu kosztów procesu.
W wyniku rozpoznania apelacji powoda wyrokiem z dnia 22 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze Wydział II Cywilny Odwoławczy uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bolesławcu uznając, że w sprawie zachodziło współuczestnictwo konieczne i należy wezwać do udziału w sprawie nabywcę nieruchomościZ. M..
Sąd Rejonowy w Bolesławcu w wyniku ponownego rozpoznania powództwa skierowanego ostatecznie przeciwko Gminie MiejskiejB.iZ. M.oraz przy udziale Prokuratora Okręgowego w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 13 stycznia 2013 roku powództwo to oddalił oraz zasądził od powoda na rzecz Gminy MiejskiejB.kwotę 3.600 zł z tytułu zwrotu kosztów procesu.

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne oraz wynikające z nich wnioski.
Notarialną umową z dnia 27 stycznia 1960 rokuA. S.nabyła od Państwa nieruchomości, objęteksięgą wieczystą nr (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Bolesławcu, w których posiadaniu była od maja 1946 roku w postacidziałki gruntu nr (...)o pow. 0,1145 ha, położonej wB.przyul. (...)oraz posadowiony na niej dom jednorodzinny o powierzchni 379,60 m3. Przeniesieniedziałki nr (...)nastąpiło w trybieustawy z dnia 28 maja 1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanychna własność czasową, to jest z zastrzeżeniem powrotu własności tego gruntu na rzecz Państwa po upływie lat 40, licząc od daty tego aktu. Cenę sprzedaży określono w § 4 umowy na kwotę 49.947 zł płatną w ciągu 40 lat w równych ratach kwartalnych po 313 zł z odsetkami w wysokości 0,2 % rocznie od nieuiszczonej części ceny sprzedaży budynku. W dalszej części umowy nabywczyni oświadczyła, że ponieważ w cenie powyższej zostały policzone opłaty za własność czasową gruntu jedynie za lat 40, przeto począwszy od dnia 27 stycznia 2000 r. zobowiązuje się do uiszczenia opłat rocznych za własność czasową gruntu za pozostały okres lat 40 oraz wskazano, że opłaty te wynosić będą rocznie 85,88 zł, jeżeli prawo powrotu nastąpi po 80 latach. Na nieruchomości ustanowiono hipotekę kaucyjną na kwotę 5.400 zł oraz hipotekę w kwocie 53.382 zł na rzecz Państwa, celem zabezpieczenia całej nieuiszczonej należności Państwa z tytułu ceny i dalszych opłat rocznych za własność czasową gruntu. PonieważA. S.pozostawała w związku małżeńskim zR. S.oświadczyła, że nabycie praw następuje ze środków pochodzących z majątku dorobkowego.
Ustali dalej sąd, żeR. S.zmarł w 1964 roku, a spadek po nim odziedziczyli żonaA. S.i dzieci:T. S.,M. S.iZ. S.- po 1/4 części każde z nich. W wyniku działu spadku poR. S.całość majątku spadkowego po nim uzyskałT. S..
W wyniku zmian ewidencyjnych działka gruntu uzyskała numer(...)a numer księgi wieczystej również uległ zmianie na(...). W(...) synA.S.T. S.uzyskał zgodę na budowę szklarni na działce przydomowej przyul. (...)i w 1980 roku oddał obiekt budowlany do użytku. Decyzją Wojewody(...)z dnia 27 marca 1991 r. Gmina MiejskaB.nabyła z mocy prawa nieodpłatnie między innymi prawo własności powyższej nieruchomości.
W 1996 rokuT. S.spłacił należność z tytułu zakupu nieruchomości położonej wB.przyul. (...)i wykreślono wpisane w księdze wieczystej hipoteki.A. S.zmarła w dniu 26 października 1996 roku, a spadek po niej na podstawie testamentu nabył w całości synT. S..

Ponadto ustalił Sąd Rejonowy, że w okresie 5 lat przed rokiem 2000, czyli przed upływem okresu ustalonego w umowie z dnia 27 stycznia 1960 r.A. S., ani późniejT. S.nie złożyli wniosku o przedłużenie wieczystego użytkowania. W dniu 25 stycznia 2001 r. Sąd Rejonowy w Bolesławcu Wydział V Ksiąg Wieczystych dokonał z urzędu wykreślenia wksiędze wieczystej nr Kw (...)prawa wieczystego użytkowaniaA.iR. S.z powodu upływu okresu wieczystego użytkowania.T. S.odwołał się od tego wpisu, ale jego apelacja została odrzucona.
W dniu 1 września 2006 r.T. S.skierował do Prezydenta MiastaB.pismo, w którym wniósł o „pierwszeństwo nabycia prawa użytkowania wieczystego oraz własności budynków". Natomiast w dniu 22 stycznia 2007 r. Prezydent MiastaB.przeznaczył nieruchomość przyul. (...)wB.do sprzedaży w drodze przetargu ustnego nieograniczonego. Pismem z dnia 18 kwietnia 2007 r.T. S.zwracał się do Przewodniczącej Rady MiejskiejB.o przywrócenie wieczystego użytkowania lub odsprzedanie gruntu. Kolejnym zarządzeniem z dnia 17 lipca 2009 r. Prezydent MiastaB.przeznaczył nieruchomość do sprzedaży w drodze przetargu ustnego nieograniczonego.T. S.po raz kolejny zwrócił się o nadanie własności nieruchomości gruntowej.
W latach 2007-2010 na skutek skarg składanych przezT. S.na decyzje Prezydenta MiastaB., dotyczące przedmiotowej nieruchomości, sprawą zajmowały się Wojewódzki Sąd Administracyjny weW.i Naczelny Sąd Administracyjny. W latach 2005 i 2006 przychodziły na nazwisko(...)decyzje o wymiarze podatku od nieruchomości, aT. S.opłacał opłaty za użytkowanie wieczyste na nazwisko matki. Decyzją Prezydenta MiastaB.z dnia 04 marca 2009 r. ustalono wymiar podatku od nieruchomości, wyjaśniając też, żeT. S.zajmuje nieruchomość bez tytułu prawnego oraz że jako posiadacz samoistny nieruchomości ma obowiązek opłacać podatek od nieruchomości. Pismem z dnia 31 marca 2009 r. poinformowanoT. S., że na karcie kontowej widnieje nadpłata z tytułu opłaty za wieczyste użytkowanie gruntu w kwocie 366,34 zł. W chwili wniesienia pozwu w dniu 04 maja 2011 r., w dziale IIksięgi wieczystej nr (...)wpisana była Gmina MiejskaB.jako właścicieldziałki gruntu nr (...)o pow. 0,1145 ha, położonej wB.przyul. (...). W dniu 13 maja 2011 r. Gmina MiejskaB.sprzedała w drodze przetargudziałkę nr (...)położonąB.przyul. (...)Z. M.. W dniu 19 maja 2011 r.T. S.skierował do Prezydenta MiastaB.wniosek o unieważnienie przetargu i jednocześnie zwrócił się o odszkodowanie za budynki stojące nadziałce gruntu nr (...). W odpowiedzi Prezydent MiastaB.poinformował, że kwota 51.458 zł stanowiąca wynagrodzenie za budynki i szklarnię będzie przygotowana do odbioru w dniu 7 lipca 2011 roku, aleT. S.nie odebrał wynagrodzenia za budynki. Umową z dnia 16 czerwca 2011 r. Gmina MiejskaB.sprzedaładziałkę nr (...)Z. M..

W tych okolicznościach sprawy Sąd Rejonowy ocenił, że powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oparte o przepis art. 10 ustawy o kwih jest niezasadne. Nie mogło również podlegać uwzględnieniu stanowisko Prokuratora Okręgowego w Jeleniej Górze, że powód pozostaje użytkownikiem wieczystym nieruchomości gruntowej objętej wyżej wskazaną księgą wieczystą.
Podkreślał sąd, że prawo które nabyłaA. S., miało w stosunku dodziałki gruntu nr (...)charakter prawa własności czasowej z zastrzeżeniem jego powrotu na rzecz Państwa po upływie lat 40, licząc od daty sprzedaży. Nabycie nieruchomości nastąpiło w trybieustawy z dnia 28 maja 1957 roku o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych, a przepis art. 6 ust. 1 tej ustawy stanowił, że działki budowlane oraz grunty, o których mowa w art. 3 ust. 2 położone na terenie miast i osiedli, sprzedaje się tylko na własność czasową.
Wyjaśnił sąd pierwszej instancji, że instytucja prawa własności czasowej istniała w systemie prawnym do dnia 21 października 1961 r., kiedy to weszła w życieustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, która wart. 46stwierdzała, że traci mocdział IV dekretu Prawo rzeczowe, tj.art. 100-112. Przepis art. 41 tej ustawy wskazywał, że istniejące w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy prawa własności czasowej, ustanowione na rzecz innych jednostek niż państwowe, staną się prawem wieczystego użytkowania w rozumieniu niniejszej ustawy w przypadkach i na warunkach, które określi Minister Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia. Dotyczyło to w również praw ustanowionych na podstawie ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych. W wydanym w dniu 26 stycznia 1962 r. rozporządzeniu Minister Gospodarki Komunalnej stwierdził, że prawem wieczystego użytkowania stają się prawa do gruntu przysługujące osobom fizycznym w tym prawa własności czasowej. Zgodnie zaś z § 10 ust. 1 zd. 1 rozporządzenia okres trwania wieczystego użytkowania powstałego w wyniku zmiany dotychczasowego prawa odpowiada okresowi trwania dotychczasowego prawa, zaś osoby zainteresowane mogą wystąpić z wnioskiem o przedłużenie wieczystego użytkowania na okres 99 lat lub na okres krótszy, nie mniej niż 40 lat. Z dniem 1 stycznia 1965 roku wszedł w życieKodeks cywilny, który uregulował instytucję użytkowania wieczystego i powtórzył zasadę, że w ciągu ostatnich 5 lat przed upływem zastrzeżonego w umowie terminu wieczysty użytkownik może żądać jego przedłużenia na dalszy okres od 40 do 99 lat. W tym stanie prawnym konkludował sąd, że przysługująceA. S.iR. S.na prawach wspólności ustawowej prawo własności czasowejdziałki gruntu nr (...), przeniesione na ich rzecz z zastrzeżeniem powrotu na rzecz Państwa po upływie lat 40, uległo przekształceniu w prawo użytkowania wieczystego na okres trwania prawa 40 lat czyli do dnia 27 stycznia 2000 roku. W okresie pięciu lat przed upływem zastrzeżonego w umowie 40 letniego terminu użytkownicy wieczyści mogli złożyć wniosek o przedłużenie ich prawa na dalszy okres od 40 do 99 lat, ale takiego wniosku nie złożyli. Wobec wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego Gmina MiejskaB.uprawniona była do sprzedaży nieruchomości. Po tym okresieT. S.faktycznie użytkował nieruchomość choć bez tytułu prawnego i jako posiadacz samoistny miał obowiązek opłacać podatek od nieruchomości.
Za bezzasadne ocenił sąd stanowisko Prokuratora Okręgowego w Jeleniej Górze, że wynikające z umowy prawo własności czasowej miało obowiązywać na okres lat 80. W części umowy zawierającej jej przedmiotowo istotne elementy wskazano, że prawo to obowiązuje przez okres lat 40 i taki okres został ujawniony w dziale III księgi wieczystej.
Ostatecznie zatem ocenił Sąd Rejonowy, że skoro użytkowanie wieczyste przysługujące następcom prawnymA.S.iR. S.wygasło z dniem 27 stycznia 2000 r., to nie było podstaw do dokonania zmian w dziale IIksięgi wieczystej nr (...)i wpisaniaT. S.jako wieczystego użytkownikadziałki gruntu nr (...), a tym bardziej nie było podstaw do dokonania wpisu prawa własności na rzeczT. S.co skutkowało oddaleniem powództwa. Na podstawieart. 98 k.p.c., obciążono powoda jako stronę przegrywającą sprawę obowiązkiem zwrotu stronie wygrywającej kosztów procesu.

Wyrok Sądu Rejonowego apelacją zaskarżyłT. S.zarzucając, ze orzeczenie to pozbawia go spadku po matceA. S.oraz prawa własności. Skarżący wniósł o uchylenie powyższego wyroku i nakazanie Sądowi Rejonowemu w Bolesławcu wpisanie wksiędze wieczystej (...)jego jako właściciela nieruchomości położonej wB.przyul. (...)w miejsce Gminy MiejskiejB.i obecnieZ. M..
W odpowiedzi na apelację Gmina MiejskaB.wniosła o jej oddalenie i obciążenie powoda na jej rzecz kosztami procesu w instancji odwoławczej.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja nie jest uzasadniona i nie zawiera żadnych istotnych argumentów, które mogłyby prowadzić do podważenia rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego.
Przede w wszystkim Sąd Rejonowy przeprowadził w sprawie wyczerpujące postępowanie dowodowe i na jego podstawie poczynił dokładne ustalenia faktyczne, które Sąd Okręgowy na podstawieart. 382 kpcaprobuje i przyjmuje za własne.
Zasadnicze okoliczności, istotne dla rozstrzygnięcia wynikały z niepodważanych przez żadną ze stron dokumentów, a zwłaszcza umowy sprzedaży z dnia 27 stycznia 1960 r. (k. 63 – 66). Kluczową dla rozstrzygnięcia sporu była analiza treści i wykładnia tej umowy zwłaszcza w kontekście tego czy sprzedaż na własność czasową nastąpiła na okres lat 40 czy 80. W tym zakresie należało podzielić stanowisko Sądu Rejonowego, że sprzedaż działki – jak to wynika z § 2 umowy nastąpiła na okres lat 40 i z „zastrzeżeniem powrotu własności tego gruntu na rzecz Państwa po upływie lat czterdziestu licząc od daty tego aktu”. Pewne wątpliwości mógł wywoływać zapis zawarty w § 4 umowy dotyczący uiszczania opłat za własność czasową gruntu za dalsze lat czterdzieści po 2000 r. Tym nie mniej należy powtórzyć za Sądem Rejonowym, że to w § 2 umowy określono istotne elementy umowy takie jak, jej przedmiot i czas na który przeniesiono własność oraz nabywców. Z kolei § 4 zawiera postanowienia dotyczące ceny nabycia i nie da się jednoznacznie i niesprzecznie z treścią § 2 umowy wyprowadzić wniosku, że przeniesienie własności czasowej nastąpiło na okres lat osiemdziesięciu.
Jak wynikało z treści wypowiedzi powoda na rozprawie apelacyjnej, był on przekonany, że sprzedaż nieruchomości na własność (zwłaszcza budynku) oznaczało przeniesienie praw na zawsze. Tymczasem instytucja własności czasowej była prekursorem obowiązującego do dzisiaj prawa użytkowania wieczystego i była prawem ze swej istoty ograniczonym czasowo. Sąd pierwszej instancji przedstawił szeroki i poprawny wywód dotyczący zmiany własności czasowej w prawo użytkowania wieczystego i Sąd Okręgowy nie dostrzega potrzeb powtarzania jurydycznych aspektów dotyczących tej kwestii. Odnosząc się natomiast do podnoszonego przez skarżącego argumentu, że prawo do budynków, w tym wniesionych nabył na własność nieograniczoną czasowo to należy wskazać, że stosownie doart. 235 § 2 kcprzysługująca wieczystemu użytkownikowi własność budynków i urządzeń na użytkowanym gruncie jest prawem związanym z użytkownikiem wieczystym. Oznacza to, że w przypadku wygaśnięcia użytkowania wieczystego gruntu i wygasa również prawo własności budynków na gruncie tym posadowionych.
W pełni zatem należało podzielić stanowisko Sądu Rejonowego, że prawo własności czasowej nabyte umową z dnia 27 stycznia 1960 r. przezA.S., przekształcone z mocy prawa w użytkowanie wieczyste wygasło z dniem 27 stycznia 2000 r., bowiem nie złożono wniosku o przedłużenie tego prawa.T. S.w wyniku spadkobrania i działu spadku poR. S.oraz spadkobrania poA. S.stał się użytkownikiem wieczystymdziałki gruntu numer (...)i właścicielem zabudowań, ale prawa te utracił na skutek własnego zaniedbania i niezłożenia w wniosku o przedłużenie prawa użytkowania wieczystego. W tym stanie rzeczy oddalenie powództwa opartego na przepisie art. 10 ustawy okwih było uzasadnione.
Na marginesie należy jeszcze wskazać, że w chwili nabycia nieruchomości przezZ. M.– to jest w dniu 16 czerwca 2011 r. – wksiędze wieczystej (...)jako właściciel wpisany był zbywca czyli Gmina MiejskaB.. Nabywcę chroniła zatem również rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych wynikająca z art. 5 ustawy okwih.

Z wyżej wymienionych względów apelacja jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu (art. 385 kpc).
Na podstawieart. 102 kpcSąd Okręgowy nie obciążył powoda kosztami procesu w instancji odwoławczej na rzecz Gminy MiejskiejB.. Treść umowy sprzedaży z dnia 27 stycznia 1960 r. w § 4, jak również przyjmowanie przez Gminę po 2000 r. opłat za użytkowanie wieczyste i kierowana przez Gminę korespondencja mogły u powoda budzić subiektywne odczucie, że użytkowanie wieczyste trwa po 2000 r.
To zaś stanowi szczególnie uzasadniony przypadek przemawiający za zastosowaniem dobrodziejstwa wynikającego zart. 102 kpc.
Na podstawieart. 350 § 1 kpcSąd Okręgowy sprostował niedokładność pisarską popełnioną w części wstępnej zaskarżonego wyroku dodając, że sprawa toczyła się z udziałem Prokuratora Okręgowego w Jeleniej Górze.