Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1588/12
Data wyroku: 2013-02-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Ciuraszkiewicz, Danuta Rychlik-Dobrowolska, Irena Różańska-Dorosz
Słowa kluczowe: Składki Na Ubezpieczenie Społeczne
Podstawa prawna: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt III A Ua 1588/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 lutego 2013 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Barbara Ciuraszkiewicz

Sędziowie:

SSA Irena Różańska-Dorosz
SSA Danuta Rychlik-Dobrowolska (spr.)

Protokolant:

Adrianna Szymanowska

po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2013 r. we Wrocławiu
sprawy z wniosku(...) Hotel Spółki z o.o.weW.
przeciwko  Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.
przy udziale zainteresowanejA. B.
o składki na ubezpieczenie społeczne
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.
od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu
z dnia 1 października 2012 r. sygn. akt VIII U 260/12
oddala apelację.

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 25 października 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział weW.ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne pracownicyA. B.zatrudnionej w(...) Hotel sp. z o.o.weW.w okrasach i kwotach wskazanych w decyzji.
Od powyższego orzeczenia odwołał się płatnik składek -(...) Hotel sp. z o.o.weW..
Wyrokiem z 1 października 2012 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne zainteresowanejA. B., jako pracownika u płatnika składek(...) Hotel Spółka z o.o.weW., nie wliczył wartości wypłaconych świadczeń Zakładowego Funduszu Socjalnego w postaci bonów towarowych, talonów lub wypłat pieniężnych za grudzień 2005 r., grudzień 2006 r., grudzień 2007 r., kwiecień 2009 r., grudzień 2009 r., kwiecień 2010 r. i grudzień 2010 r.
Sąd zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału weW.na rzecz(...) Hotel Spółka z o.o.kwotę 180,- zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd I instancji wydał w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny:
(...) Hotel Sp. z o.o.tworzy zakładowy fundusz świadczeń socjalnych z całorocznego odpisu podstawowego, obciążającego koszty działalności spółki. Środki zakładowego funduszu świadczeń socjalnych są gromadzone na odrębnym rachunku bankowym i przyznawane są na poszczególne formy pomocy socjalnej jako pomoc rzeczową lub bony z tym, że w formie pieniężnej pomoc przyznawana jest tylko w wypadkach określonych w regulaminie.
W spornych okresach obowiązywały regulaminy zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, w których zostały określone formy przyznawania świadczeń socjalnych. Wymieniono wśród nich m. in. zakup bonów z okazji świąt Bożego Narodzenia, pomoc materialną, tj. świadczenia pieniężne lub zakup bonów związanych ze zwiększonymi wydatkami w okresie Świąt Bożego Narodzenia oraz Świąt Wielkanocnych. Krąg uprawnionych obejmował pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, przebywających na urlopach wychowawczych, emerytów i rencistów oraz najbliższych członków ich rodzin.
W regulaminach tych określono zasady i warunki przyznawania świadczeń socjalnych, uzależniając ich wysokość od sytuacji życiowej, rodzinnej lub materialnej uprawnionych. Do przyznawania tych świadczeń uprawniony był zarząd Spółki, a pomoc przyznawana była do wysokości posiadanych środków. ZainteresowanaA. B.w spornym okresie otrzymała świadczenia rzeczowe w postaci bonów.
Zasadniczą przesłanką przyznawania bonów poszczególnym pracownikom była wysokość uzyskiwanego przez nich wynagrodzenia zasadniczego. Zgodnie z tą zasadą osoby gorzej zarabiające otrzymywały bony w wyższych kwotach, a osoby lepiej zarabiające dostawały te bony w kwotach niższych.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Okręgowy w Opolu uznał, że odwołanie wnioskodawcy zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie tego Sądu, stanowisko organu rentowego nie znajduje przede wszystkim oparcia w przepisachrozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe(Dz. U. nr 161, poz. 1106 ze zm.). W § 2 rozporządzenia wymieniono przychody, które nie stanowią podstawy wymiaru składek, a wśród nich, w punkcie 19 – świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Zdaniem Sądu I instancji, w świetle tego przepisu istotne dla ustalenia obowiązku oskładkowania jest źródło finansowania tych świadczeń – wyodrębniony fundusz oraz wyraźne określenie w zakładowym regulaminie rodzaju świadczeń, wśród których znalazły się także bony towarowe.
Z tego względu Sąd stwierdził, że wnioskodawca działał zgodnie z przepisami obowiązującego prawa, bo przyznawane bony towarowe mieściły się w kategorii wymienionej w § 2 pkt 19 w/w rozporządzenia, a tym samym nie mogły stanowić podstawy naliczenia składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne oraz obowiązkowe ubezpieczenia zdrowotne.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł organ rentowy i zaskarżając go w całości zarzucił:

-

naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanieart. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1 oraz art. 41, art. 46 i art. 47 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychorazart. 81 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych(Dz. U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.) oraz § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, a takżeart. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych(Dz. U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, że brak jest podstaw do zaliczenia do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia: emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne od wypłaconych zainteresowanej świadczeń rzeczowych z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych w postaci bonów towarowych, podczas gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie przytoczonych przepisów prowadzi do wniosku, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie określił wobec zainteresowanej podstawy wymiaru składek na wskazane ubezpieczenia z uwzględnieniem przychodu w postaci wypłaconych bonów towarowych z uwagi na fakt, że świadczenia te wypłacane były przez płatnika składek bez uwzględnienia sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej zainteresowanej, a nadto wypłacane były niezgodnie z obowiązującym u płatnika regulaminem zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, co prowadzi do wniosku, że przychód ten nie podlega zwolnieniu określonemu w § 2 ust. 1 pkt 19 powołanego rozporządzenia, a zatem winien być uwzględniony w podstawę wymiaru składek za sporne okresy;

naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 83 ust. 1 pkt. 3 w zw. zart. 86 ust. 2 pkt 2, art. 87, art. 88 oraz art. 91 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w zw. z art. 18 ust. 1 i art. 21 powołanej ustawy oraz § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia MPiPS z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe iart. 8 ust. 1 i 2 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnychpoprzez błędne uznanie, że uprawnienia kontrolne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winny się sprowadzać do ustalenia, czy istnieje w regulaminie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych podstawa do finansowania świadczeń socjalnych, oraz czy środki pochodzą z odrębnego funduszu, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów wskazuje, że organ rentowy jest uprawniony do kontroli w tym zakresie, jak też do kontrolowania kryteriów, na podstawie których niektóre przychody są nieuwzględniane do podstawy wymiaru składek, a w tym do kontrolowania, czy świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne wypłacane są przy uwzględnieniu kryteriów socjalnych określonych wustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjalnychi zgodnie z regulaminem stanowiącym podstawę do ich wypłaty;

naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 233 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i błędną ocenę mocy i wiarygodności materiału dowodowego, a w szczególności okoliczności wypłat bonów towarowych w spornym okresie i treści obowiązujących u płatnika regulaminów zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, które to okoliczności wskazują, że wypłata świadczenia rzeczowego nastąpiła z naruszeniem zarówno kryteriów socjalnych, jak i postanowień w/w regulaminów.

Wskazując na powyższe zarzuty organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W odpowiedzi na apelację(...) Hotel Sp. z o.o.weW.wniósł o jej oddalenie z uwagi na oczywistą bezzasadność i obciążenie organu rentowego kosztami zastępstwa procesowego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego nie jest uzasadniona.
Stan faktyczny sprawy jest bezsporny, a spór dotyczy wyłącznie interpretacji przepisów prawa.
Zasadniczym aktem prawnym, regulującym kwestię ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne jestustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.), a w dalszej kolejności rozporządzenia wydane na podstawie delegacji zawartej w tej ustawie. Spornej kwestii dotyczy przede wszystkim art. 18 ust. 1 w/w ustawy formułujący ogólną zasadę, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne stanowi przychód - w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, co wynika z art. 4 ust. 9 ustawy systemowej.
Z mocy delegacji zawartej w art. 21 tej ustawy obowiązujerozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe(Dz. U. nr 161, poz.1106, ze zm.). W § 2 ust. 1 tego rozporządzenia wymieniono przychody, które nie stanowią podstawy wymiaru składek, w tym w punkcie 19 - świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Do dnia 30 stycznia 2004 r. rozporządzenie w § 2 zawierało punkt 12, obecnie uchylony, o następującej treści: „wartość świadczeń okolicznościowych przyznawanych w formie rzeczowej lub w formie bonów towarowych uprawniających do zakupu w sklepach artykułów spożywczych i przemysłowych, pod warunkiem, że nie podlegają one wymianie na pieniądze - do wysokości nie przekraczającej rocznie kwoty, która z tego tytułu została zwolniona od podatku dochodowego od osób fizycznych”. Jednak – wbrew poglądowi prezentowanemu przez stronę pozwaną – uchylenie tego przepisu nie wyklucza przyjęcia, że bony towarowe nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie. Powoływany już przepis § 2 pkt 19 ma bowiem ogólny charakter i przyporządkowuje przychód podlegający wyłączeniu do źródła jego pochodzenia. Jeśli więc bony towarowe finansowane są ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, to nie są wliczane do podstawy wymiaru składek, gdyż mieszczą się w dyspozycji przepisu § 2 pkt 19 rozporządzenia.
Odpowiedzi, czy w sprawie mamy do czynienia z tego rodzaju przychodem, poszukiwać należy wustawie z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych(Dz. U. nr 70 z 1996 r., poz. 335 ze zm.) i regulaminie utworzonym na podstawie art. 8 ust. 2 tej ustawy.
Dołączony do akt sprawy o sygn. akt III A Ua 1601/12 regulamin obowiązujący u odwołującej się wskazuje w punkcie 1 ust. 8 także na inne, niż wymienione formy działalności socjalnej, jednak w miarę posiadanych środków. To właśnie uregulowanie stanowi podstawę do sfinansowania bonów towarowych z funduszu świadczeń socjalnych.
Uprawnienia kontrolne organu rentowego sprowadzają się zatem do ustalenia, czy istnieje w regulaminie podstawa sfinansowania bonów oraz sprawdzenia, czy środki rzeczywiście pochodzą z funduszu świadczeń socjalnych. Chodzi mianowicie o to, czy środki pochodzą z odrębnego rachunku bankowego utworzonego zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 12 ust.1 ustawy z 4 marca 1994 r. Okoliczność ta, wobec ustaleń kontroli ZUS, jest bezsporna. Środki na bony przeznaczono z odrębnego konta bankowego, na którym gromadzono środki funduszu socjalnego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego organ rentowy nie ma uprawnień do ingerencji w zasady przydziału bonów, tj. w badanie sytuacji materialnej, rodzinnej i osobistej pracowników. Problem ten ustawa z 4 marca 1994 r. uregulowała odmiennie i uprawnienia kontrolne złożyła w ręce związków zawodowych. Związki mogą, zgodnie z art. 8 ust. 3 w/w ustawy, wystąpić do sądu pracy z roszczeniem o zwrot funduszowi środków wydatkowanych niezgodnie z przepisami ustawy lub o przekazanie należnych środków na fundusz. Zatem dotyczący powyższej kwestii zarzut apelacji traktować należy jako nietrafny. Zarzut ten mógłby być ewentualnie uzasadniony w przypadku wyroku sądu pracy orzekającego zwrot środków funduszowi.
Ustawa zawiera też przepis o odpowiedzialności karnej za niewłaściwe gospodarowanie środkami funduszu sformułowany w art. 12a ustawy. Jednak tutaj funkcje kontrolne powierzono Państwowej Inspekcji Pracy.
Odnosząc się natomiast do wniosku dowodowego złożonego przez stronę pozwaną dopiero na etapie postępowania apelacyjnego, w postaci zwrócenia się do banku prowadzącego rachunek wnioskodawcy o udzielenie informacji dotyczących historii wypłat, przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, banki mają obowiązek udzielania informacji wyłącznie podmiotom i w przedmiocie wskazanym wart. 105 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe(Dz. U. 2012.1376 j.t.). W przepisie tym natomiast nie zostały wymienione jakiekolwiek sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Nadto, nawet gdyby uzyskanie żądanych informacji było możliwe, to nie było przeszkód, by z tego typu wnioskami dowodowymi strona pozwana wystąpiła przed Sądem I instancji. Skoro natomiast skarżący tego nie uczynił i jednocześnie w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że zgłoszenie we właściwym czasie było niezawinione przez stronę, to wniosek należało uznać za spóźniony, zgodnie zart. 217 § 2 k.p.c.Podobnie nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek o przedstawienie Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego budzącego, zdaniem apelującego, poważne wątpliwości, a to z tego względu, że Sąd Apelacyjny jest przekonany o słuszności swego stanowiska i nie ma w tym względzie jakichkolwiek wątpliwości. Sama tylko okoliczność, że pogląd Sądu Apelacyjnego jest odmienny w tym względzie od stanowiska przyjętego przez inne sądy, nie stanowi podstawy do zastosowaniaart. 390 k.p.c.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania apelację organu rentowego należało oddalić na mocyart. 385 k.p.c.
Orzeczenie o kosztach oparto na przepisieart. 98 k.p.c.oraz§ 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).