Sąd Apelacyjny w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 127/13
Data wyroku: 2013-06-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zbigniew Grzywaczewski, Jolanta Terlecka, Walentyna Łukomska-Drzymała
Słowa kluczowe: Nienależne Świadczenie, Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 415 kc, art. 422 kc, art. 410 § 1 i 2 kc

Sygn. akt I A Ca 127/13
I A Cz 183/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 czerwca 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący - Sędzia

SA Walentyna Łukomska-Drzymała

Sędziowie:

SA Zbigniew Grzywaczewski
SA Jolanta Terlecka (spr.)

Protokolant

sekr. sąd. Dorota Kabala

po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2013 r. w Lublinie na rozprawie
sprawy z powództwaA. D.
przeciwkoH. D.
o zapłatę

na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia4 grudnia 2012r., sygn. akt I C 159/11 oraz zażalenia powódki na zawarte w tym wyroku rozstrzygnięcie o kosztach sądowych

I
oddala apelację;

II
z zażalenia powódki zmienia punkt IV zaskarżonego wyroku w ten sposób, że odstępuje od obciążaniaA. D.nieuiszczoną opłatą od pozwuw kwocie 6.425 zł;

III
zasądza odH. D.na rzeczA. D.kwotę 65(sześćdziesiąt pięć) zł tytułem kosztów postępowania zażaleniowego.

I A Ca 127/13
I A Cz 183/13

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2012 r.: zasądził od pozwanejH. D.na rzecz powódkiA. D.kwotę 236.500 zł z ustawowymi odsetkami od 7 czerwca 2011r. do dnia zapłaty i kwotę 2.191 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt I i III), oddalił powództwo w pozostałej części (pkt II) oraz nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa -Sądu Okręgowego w Lubinie odH. D.kwotę 11.825 zł (pkt IV), a odA. D.z zasądzonego na jej rzecz tym wyrokiem świadczenia, kwotę 6.425 zł opłaty od pozwu (pkt IV; k-255-255v).
Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu(...)r.A. D.zawarła zW. D.(synem pozwanej) związek małżeński, który został rozwiązany wyrokiem Sądu Okręgowego wL.z(...). W wyroku tym Sąd dokonał również podziału majątku wspólnego w ten sposób, żeA. D.otrzymała spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego przyul. (...)wL., aW. D.spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu położonego przyulicy (...)wL.i samochód markiT.model(...)W. D.sprzedał spółdzielcze własnościowe prawo lokalu położonego przyulicy (...)wL..
W dniu(...).A. D.na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego Rep A nr(...)nabyła odK. S.prawo własności niezabudowanej działki gruntu rolnego nr(...)o powierzchni 1591m(

      2)oraz udział w ¼ części w działce gruntu rolnego nr(...)o powierzchni 1468 m(

      2)za cenę 18.000 zł. W 2006r. powódka zW. D.ponownie zaczęli się spotykać i postanowili, że nadziałce nr (...), będącej własnościąA. D.wybudują dom. W celu pozyskania środków finansowych na budowę domu, umową sprzedaży zawartą w dniu(...). w formie aktu notarialnego Rep A nr(...),A. D.przeniosła naM.iK.małżonkówW.spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wL.przyul. (...)za ceną 170.000 zł. Po sprzedaży tego lokaluA. D.z dziećmi iW. D.wynajęli mieszkanie przyul. (...)wL.. Pieniądze uzyskane ze sprzedaży mieszkania w kwocie 160.000 złA. D.przelała na kontoW. D.wN.(...) Towarzystwo (...)na(...) S.A.29 listopada 2006r., a środki te miały służyć sfinansowaniu budowy domu nadziałce (...).

W. D.iA. D.(...). ponownie zawarli związek małżeński. W dniu(...)A. D.iW. D.zaciągnęli kredyt hipoteczny w kwocie 200.000 zł na budowę domu nadziałkach nr (...). Umową zawartą(...). w formie aktu notarialnego Rep A Nr(...)
K. S., w wykonaniu umowy sprzedaży warunkowej Rep A Nr(...), przeniosła naW. D.iA. D.do ich majątku wspólnego własność nieruchomości niezabudowanej położonej we wsiM., oznaczonej jakodziałki nr (...)za cenę 110.000 zł oraz udział wynoszący 2/4 części w niezabudowanej nieruchomości położonej we wsiM., stanowiącądziałkę nr (...)za cenę 10.000 zł.A. D.iW. D.uiścili cenę z własnych funduszy. Następnie podjęli decyzję, że sprzedadządziałki nr (...)położone wM.i kupią segment przyulicy (...)wL., który miał stanowić współwłasność małżonków. Załatwianiem formalności związanych z kupnem tego segmentu zajmował sięW. D.. Część pieniędzy na sfinansowanie budowy segmentuW. D.iA. D.mieli otrzymać odH. D.. W dniu(...). została zawarta pomiędzyW. D.,H. D.(inwestorami) a(...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnościąwL.(deweloperem) umowa, której przedmiotem było wybudowanie i sprzedaż przez dewelopera na rzecz inwestorów segmentu mieszkalnego o powierzchni 196 m2 na nieruchomości położonej wL.przyul. (...)wL.. Strony określiły cenę za przedmiot umowy na kwotę 610.000 zł.A. D.nie była obecna przy zawarciu tej umowy. Po jej podpisaniu mążW. D.zapewniał ją, że przedmiotem umowy finalnej będzie ustanowienie odrębnej własności lokalu i przeniesienie jego własności naA. D.iW. D.. Na poczet budowy domu przyulicy (...), w dniu 4 lutego 2008r.W. D.wpłacił pierwszą ratę w wysokości 30.000 zł na rzecz(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwL.. Następnie w wykonaniu umowy sprzedaży warunkowej z(...). Rep A nr(...), aktem notarialnym Rep A Nr(...)zawartym(...)r.A. D.przeniosła naS.iM.małżonkówD.prawo własności zabudowanej nieruchomości -działki nr (...)położonej we wsiM.za cenę 382.500 zł, na co wyraził zgodę jej małżonekW. D.oraz za cenę 1.000 zł udział wynoszący ¼ części w niezabudowanejdziałce nr (...)położonej wM.. Z otrzymanej ze sprzedaży cenyA. D.(...). wykonała przelew na rzeczW. D.w kwocie 368.543 zł.W. D.zgłosił tę sumę jako darowiznę do urzędu skarbowego. W tym samym dniuW. D.nadał na poczcie polecenie przelewu dlaH. D.w kwocie 120.000 zł w tytule przelewu wpisując „zapłata za dom”. Z kwoty 368.543 zł została przeznaczona suma 200.000zł na spłatę kredytu hipotetycznego. Kolejną wpłatę 120.000 zł za dom przyulicy (...)uiścił(...)r. W celu sfinansowania zakupu domu przyulicy (...)wL., w wykonaniu umowy sprzedaży warunkowej (Rep A Nr(...)
W.iA. D.umową zawartą w formie aktu notarialnego w dniu(...). Rep A Nr(...), przenieśli na rzeczM.iM.małżonkówW.za cenę 160.000 zł własność nieruchomości składającej się zdziałek nr (...)położonych wM.oraz współwłasność 2/4 części w nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)położoną wM.za cenę 10.000 zł. Kwotę 5.000 zł kupujący zapłacili przy podpisywaniu umowy, a pozostałą część przelali na rachunekA. D.w kwocie 82.500 zł i na konto bankoweW. D.w wysokości 82.500 zł. W dniu(...).A. D.z kwoty 82.500 zł przelała sumę 75.000 zł na rzeczW. D., który zgłosił tę kwotę jako darowiznę do urzędu skarbowego. W dniu(...).W. D.scedował naH. D.swoje prawa wynikające z umowy z(...). zawartej z(...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wL., o czymA. D.nie wiedziała. W dniu(...).W. D.przelał na rachunekH.iW. D. (1)kwotę 115.000 zł, a w dniu(...). kwotę 110.000 zł w tytule przelewu wpisując darowizna. Powódka nie została poinformowana przez męża o tych przelewach. Na poczet budowy domu przyulicy (...)wpłacono na rzecz(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwL.również następujące kwoty: 235.000 zł -(...). przezH. D., 115.000 zł -(...). z rachunku bankowegoW. D. (1)iH. D., 110.000 zł - 25 września 2008r. przezH. D.. Kwota 235.000 zł pochodziła z ceny uzyskanej ze sprzedaży działki przezH. D..H. D.ustaliła z synem, że dom przyulicy (...)będzie jej własnością. Pod koniec sierpnia 2008r.A. D.,W. D.wraz dziećmi zamieszkali w domu przyulicy (...)wL.. Umową z(...). zawartą w formie aktu notarialnego Rep A Nr(...)
Przedsiębiorstwo (...) Spółka z o.o.wL.ustanowiła na rzeczH. D.na nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonej wL.przyul. (...)odrębną własnośćlokalu nr (...)i sprzedałaH. D.ten lokal wraz z udziałem związanym z własnością do 354/787 części w nieruchomości wspólnej, za cenę 619.000 zł.A. D.w październiku 2008r. nie została wpuszczona do domu przez mężaW. D., który powiedział jej, że dom nie należy do niej. Udała się do Wydziału(...)Sądu Rejonowego wL.i z odpisu księgi wieczystej dowiedziała się o zawarciu w/w umowy na rzeczH. D.. Od dnia(...). pomiędzyA. D.iW. D.istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska ustanowiona wyrokiem Sądu RejonowegoL.
(...)w sprawie o sygnaturze akt V RC(...).
Sąd Okręgowy wL.wyrokiem z dnia(...). wydanym w sprawie IV K(...)uznałW. D.za winnego tego, że w okresie od(...). wL., działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru przywłaszczył stanowiące małżeńską wspólność majątkową mienie w postaci pieniędzy w łącznej kwocie 323.000 zł na szkodę żonyA. D.w ten sposób, że bez wiedzy i zgody pokrzywdzonej przeznaczył wymienioną kwotę na zakup segmentu mieszkalnego w budynku przyul. (...)wL., stanowiącego na mocy aktu notarialnego Nr rep. A(...)wyłączną własność matkiW. D.,H. D.tj. o czyn zart. 284 § 1 k.k.w związku zart. 12 k.k.i zart. 294 § 1 k.k.i skazany na karę roku pozbawienia wolności. Sąd orzekł również obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez wpłacenie na rzeczA. D.kwoty 323.000 zł. Na skutek apelacji wniesionej przez oskarżonego Sąd Apelacyjny wL.(...)wyrokiem z dnia(...). wydanym w sprawie II AKa(...)zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że wysokość orzeczonego na podstawieart. 46 § 1 k.k.obowiązku naprawienia szkody ustalił na kwotę 236.500 zł, a w pozostałej części wyrok utrzymał w mocy. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, żedziałka nr (...)wyceniona przezA. D.na kwotę 150.000 zł stanowiła jej majątek osobisty, ponieważ została nabyta przez nią w dniu 29 października 2004r., przed zawarciem(...). drugiego związku małżeńskiego zW. D.. Natomiast dom na tej działce wybudowany został w czasie trwania małżeństwa ze współmałżonkiemW. D.za wspólne fundusze. Kwota pochodząca ze sprzedaży tej działki z domem tj. 368.000 zł pomniejszona o wartość spłaconego kredytu hipotetycznego w kwocie 200.000 zł stanowiła majątek wspólny, a więc mienie cudze dla każdego z małżonków w rozumieniu przepisów prawa karnego, przy czym w skład tej kwoty wchodziła suma 150.000 zł stanowiąca równowartośćdziałki nr (...)należącej do majątku osobistegoA. D.. Natomiastdziałki nr (...)położone wM.K.A. D.iW. D.nabyli w trakcie trwania związku małżeńskiego na prawie wspólności ustawowej. Dochód zakatem z ich sprzedaży - 160.000 zł pomniejszony o kwotę 5.000 zł, którąA. D.zatrzymała na swoim rachunku stanowiła majątek wspólny. Wskazał, iż w przypadku gdy sumę przywłaszczonych przez oskarżonego pieniędzy składają się kwoty stanowiące majątek wspólny małżonków zasadą winno być zobowiązane do zwrotu połowy tej kwoty. Na łączną wartość szkody wyrządzonej przestępstwem składały się: 150.000 zł stanowiąca równowartośćdziałki nr (...)i majątek osobisty pokrzywdzonej, która w całości podlegała zwrotowiA. D.oraz suma 173.000zł (która podlegała zwrotowi w połowie - 86.500 zł) tj. pozostała przywłaszczona kwota pochodząca ze sprzedaży składników majątku wspólnego czylidziałek nr (...)(160.000zł - 5.000zł, które zatrzymałaA. D.) oraz zdziałki nr (...)(18.000zł czyli 368.000zł - 200.000zł - 150.000zł). Łączna wartość szkody, do której zwrotuA. D.mógł zostać zobowiązanyW. D.w oparciu oart. 46 § 1 k.k.to według Sądu karnego odwoławczego kwota 236.500 zł.
Postanowieniem Prokuratora Prokuratury Rejonowej(...)wL.z(...)r., wydanym w sprawie 1Ds.(...)umorzono śledztwo wobec braku znamion czynu zabronionego w sprawie zaistniałego w okresie od dnia(...). do dnia(...)r. wL.ułatwienia przezH. D.orazW. M.popełnienia czynu zabronionego przezW. D.polegającego na przywłaszczeniu stanowiącego małżeńską współwłasność majątkową mienia w postaci pieniędzy w łącznej kwocie 323.000zł na szkodęA. D.w związku z przeznaczeniem wymienionej kwoty na zakup segmentu mieszkalnego w budynku przyul. (...)wL.stanowiącego wyłączną własnośćH. D.tj. o czyn zart. 18 § 3 k.k.w związku zart. 284 § 1 k.k.iart. 12 k.k.w związku zart. 294 kk. W jego uzasadnieniu wskazano, że nie ma podstaw do przypisaniaH. D.działania z zamiarem bezpośrednim przywłaszczenia mienia wchodzącego w skład wspólności majątkowejW. D.iA. D.bądź działania z góry powziętym zamiarem doprowadzeniaA. D.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Działania z takim zamiarem nie można również przypisaćW. M.. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Sąd Okręgowy wL.postanowieniem z(...). wydanym w sprawie IVKp(...)

Sąd pierwszej instancji ustalił nadto, że postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątkuW. D.na podstawie tytułu wykonawczego - wyroku Sądu Apelacyjnego wL.wydanego w sprawie II AKa(...)nie doprowadziło do wyegzekwowania żadnej kwoty na rzeczA. D..A. D.obecnie mieszka z rodzicami. Rozpad drugiego związku małżeńskiego zawartego zW. D.został orzeczony z jego winy.
Ustaleń tych Sąd Okręgowy dokonał na podstawie bliżej powoływanych dowodów, po przeanalizowaniu których doszedł do przekonania, że powództwo zasługuje na uwzględnienie w części.
Zważył, iż podstawę faktyczną żądaniaA. D.wywodziła z faktu, żeW. D.bez jej wiedzy darował swojej matceH. D.kwoty 30.000 zł, 120.000 zł, 115.000 zł, 110.000 zł, które powódka przekazała mężowi w celu uiszczenia przez niego rat ceny kupna domu przyulicy (...)wL.. Podnosiła, że darowizny wymienionych kwot oraz cesja praw z umowy z dnia(...). na pozwaną są nieważne, a więc stanowią świadczenie nienależne, ewentualnie bezpodstawne wzbogacenie. W pierwszej więc kolejności Sąd Okręgowy rozważył jako podstawy prawne roszczeniaart. 405 k.c.iart. 410 k.c., a także powoływany przez pełnomocnika pozwanejart. 169 k.c.Z kolei jako drugą ewentualną podstawę swojego żądania powódka wskazywała, że pozwana uzyskała korzyść majątkową z przestępstwa popełnionego przezW. D., za które został on skazany wyrokiem Sądu Okręgowego wL.w sprawie IV K(...). Wedle powódki żądanie zasądzenia kwoty 375.000 zł stanowi tylko częściowe wyrównanie szkody wyrządzonej działaniemW. D.i znajduje podstawę w treściart. 422 k.c.
Przytaczając treśćart. 410 § 2 k.c.Sąd pierwszej instancji wskazał, że powódka opierała swoje roszczenie na ostatniej w wymienionych w tym przepisie kondykcji (czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia). Argumentował, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia jest niezależny od okoliczności, czy osoba świadcząca była świadoma nieważności. Przez nieważność należy rozumieć bezwzględną nieważność czynności, ale także wskazany przez powódkę przypadek nieważności względnej przewidziany wart. 37 § 2 k.r.o., o ile nie doszło do potwierdzenia czynności przewidzianego w tym przepisie.
W przedmiotowej sprawie powódka podnosiła, że darowizny dokonane przezW. D.na rzecz pozwanejH. D.oraz cesja praw z umowy z dnia(...). dokonana w dniu(...). były nieważne, co powoduje, że pozwana uzyskała nienależne świadczenie. Zgoda małżonka jest potrzebna do dokonania darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych (art. 37 § 1 pkt 4 k.r.o.). W tym stanie rzeczy warunkiem koniecznym uznania za nieważne darowizn dokonanych przezW. D.na rzecz jego matki, jest ustalenie, że nie pochodziły one z majątku osobistegoW. D..
Postępowanie dowodowe wykazało, żeW. D.darował pozwanej 15 kwietnia 2008r. kwotę 120.000 zł, 26 czerwca 2008r. przelał na rachunekH.iW. D. (1)kwotę 115.000 zł, a w dniu 23 września 2008 r. kwotę 110.000 zł, a więc łącznie kwotę 345.000 zł. Bezsporne było, że na rzeczPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o.wL., na poczet ceny nabycia nieruchomości wpłacone zostały kwoty: 30.000 zł (1 lutego 2008r.), 120.000 zł (16 kwietnia 2008r.), 115.000 zł (27 czerwca 2008 r.), 110.000 zł. (23 września 2008 r.). Według Sądu Okręgowego powódka nie udowodniła wprawdzie, żeH. D.otrzymała od syna darowiznę w wysokości 30.000 zł, kwotę tę na rzeczSpółki (...)bezspornie wpłaciłW. D., udowodniła jednak, że wszystkie środki wpłacone na konto tej Spółki zostały przekazane pozwanej na podstawie umowy cesji z dnia(...).
Sąd Okręgowy wskazał dalej, że zgodnie zart. 321 § 1 k.p.c.jest związany nie tylko żądaniem pozwu, ale także podstawą faktyczną powództwa.A. D.domagała się pozwem zapłaty kwoty 375.000 zł stanowiącej równowartość wpłat dokonanych na rzeczPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o.wL.(tj. sumy kwot 30.000 zł, 120.0000 zł„ 115.000 zł i 110.000 zł). Wywodziła, żeW. D.swoim działaniem rozporządził na rzecz pozwanej taką właśnie kwotą zaś pozwana jest o tę kwotę bezpodstawnie wzbogacona. Pieniądze wpłacane na rzeczPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o.wL.miały być przeznaczone na nabycie nieruchomości do majątku wspólnego jej iW. D., zaś wskutek czynności prawnych jakichH. D.z nim dokonała pieniądze te uzyskała pozwana. Sąd Okręgowy uznał ten wywód za zasadny w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zaznaczył, że okoliczność ta (poza zeznaniami świadków) wynika już z bezspornych faktów dokonywania przez powódkę wpłat wszystkich posiadanych środków na poczet ceny nabycia nieruchomości. Gdyby bowiem powódka wiedziała, że właścicielem nieruchomości ma być pozwana lub wyłącznieW. D.z pewnością nie zgodziłaby się na wpłacenie tak znacznych kwot celem wzbogacenia któregokolwiek z nich. Skoro zatem wszystkie zgromadzone na poczet ceny nabycia nieruchomości środki, za wyjątkiem - jak przyznaje sama powódka - kwoty 235.000 zł pochodzącej od pozwanej, stanowiły na podstawie zgodnej woli małżonków ekwiwalent nieruchomości, która miała stać się składnikiem majątku wspólnego, to darowanie tych pieniędzy pozwanej na podstawie cesji z dnia(...). (k.186 akt IV K(...)) było nieważne z mocyart. 37 § 2 k.r.o.orazart. 58 k.c.Stąd także sporna w procesie okoliczność czy kwota 30.000 zł wpłacona 1 lutego 2008r. przezW. D.na rzecz(...) Spółki z o.o.pochodziła z jego majątku osobistego czy wspólnego nie ma znaczenia dla oceny ważności przysporzenia na rzecz pozwanej, przy przyjęciu, że cała kwota zgromadzona przez małżonków na koncie Spółki była z chwilą wpłaty majątkiem wspólnym, z woli małżonków. Przyjęcie jednak, że wszystkie wskazane w pozwie kwoty stanowiły majątek wspólny oznaczałoby, że powódce przysługiwałaby od pozwanej jako zwrot świadczenia nienależnego na podstawieart. 410 § l i 2 k.c.w związku zart. 405 k.c.jedynie połowa wskazanej w pozwie, zgromadzonej na rachunkuPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o.wL.kwoty, a więc 187.500 zł. Pozwana byłaby bowiem wzbogacona kosztem powódki w zakresie świadczeń uzyskanych w wykonaniu nieważnych z mocyart. 37 § 2 k.r.o.umów tylko w połowie, bowiem druga połowa zgodnie zart. 43 § 1 k.r.o.przysługujeW. D.. Nie można by zatem uznać, że pozwana uzyskała bez podstawy prawnej korzyść majątkową w postaci darowizn kosztem innej osoby (powódki) do całej kwoty objętej pozwem. W konkluzji tej części swojego wywodu Sąd Okręgowy wskazał, żeart. 405 k.c.stanowi podstawę prawną do uwzględnienia powództwa jedynie do kwoty 187.500 zł. Natomiast za oczywiste nawet bez głębszej analizy jurydycznej uznał, że podstawa prawna wskazana przez pełnomocnika pozwanego tj.art. 169 k.c.nie jest uzasadniona w okolicznościach niniejszej sprawy.
Oceniając następnie zasadność żądania ewentualnego wywodzonego zart. 422 k.c.Sąd pierwszej instancji wskazał, że jest ono słuszne co do zasady, ale już nie do całej żądanej kwoty 375.000 zł stanowiącej zaspokojenie szkody wyrządzonej przestępstwem popełnionym przezW. D., do której naprawienia został zobowiązany wyrokiem skazującym. Zaznaczył, że powódka podała, iż roszczenie to stanowi częściowe wyrównanie szkody wyrządzonej działaniemW. D.i ogranicza się do kwoty wskazanej w wyroku skazującym. W wyroku z dnia(...). wydanym w sprawie IV K(...)Sąd Okręgowy wL.uznałW. D.za winnego popełnienia czynu zart. 284 § 1 k.k.w związku zart. 12 k.k.w związku zart. 294 § 1 k.k.oraz nałożył naW. D.obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez wpłacenie na rzeczA. D.kwoty 323.000zł. Na skutek apelacji wniesionej przez oskarżonego Sąd Apelacyjny wL.wyrokiem z(...). wydanym w sprawie II AKa(...)zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że wysokość orzeczonego na podstawieart. 46 § 1 k.k.obowiązku naprawienia szkody ustalił na kwotę 236.500zł. Sąd Okręgowy nie podzielił twierdzeń powódki, że kwota żądana na tej podstawie tj. 375.000 zł nie stanowi kwoty wskazanej w prawomocnym wyroku skazującym. Wywodził, że ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym (art. 11 zd.l k.p.c.).
Co do zasady, jeżeli określenie wysokości szkody przez sąd karny ma charakter ocenny i stanowi ustalenie posiłkowe, nie wiąże sądu cywilnego.
Natomiast jeżeli wystąpienie szkody należy do istoty przestępstwa (np. przestępstwa zaboru, przywłaszczenia, sprzeniewierzenia), sąd cywilny jest związany ustaloną w wyroku karnym szkodą w postaci wskazanej przywłaszczonej kwoty lub przywłaszczonej określonej rzeczy, choć w tym drugim przypadku z reguły sam może ustalić jej wartość .
Wyjaśnił, że stosownie doart. 422 k.c.za szkodę odpowiedzialny jest nie tylko ten, kto ją bezpośrednio wyrządził, lecz także ten, kto inną osobę do wyrządzenia szkody nakłonił albo był jej pomocny, jak również ten, kto świadomie skorzystał z wyrządzonej drugiemu szkody. Na podstawie tego przepisu odpowiedzialność odszkodowawczą ponoszą więc trzy podmioty: ten, kto nakłonił bezpośredniego sprawcę szkody do jej wyrządzenia (podżegacz) ten, kto był pomocny sprawcy szkody (pomocnik), ten, kto świadomie skorzystał z wyrządzonej drugiemu szkody. Osoby te odpowiadają na zasadzie winy. Przepisart. 422 k.c.nie wskazuje przesłanek odpowiedzialności. Z tego względu dla określenia istnienia tej odpowiedzialności w konkretnym stanie faktycznym niezbędne jest zastosowanie reguły ogólnej zawartej wart. 415 k.c.
Przenosząc te teoretyczne rozważania w realia rozpoznawanego sporu Sąd uznał, że pozwana świadomie skorzystała ze szkody wyrządzonej powódce przez popełnienie przezW. D.przestępstwa, za które został on skazany wyrokiem w sprawie IVK(...). W czynie w postaci świadomego skorzystania ze szkody zawarte muszą być trzy elementy. Po pierwsze, musi dojść do uzyskania korzyści. Po drugie, osoba korzystająca musi mieć świadomość uzyskania korzyści oraz wyrządzenia drugiemu szkody. Po trzecie, źródłem korzyści musi być szkoda wyrządzona drugiemu.
Sąd nie miał wątpliwości pozwana uzyskała korzyść majątkową, której źródłem jest szkoda wyrządzona powódce. Konieczne było również rozważenie czy korzystając z wyrządzonej szkody miała tego świadomość i chciała tę korzyść uzyskać (wina umyślna). W tym zakresie uznał, że zebrany w materiał dowodowy pozwala przypisać pozwanej winę. Dowodem, że pozwana działała w zmowie zW. D.i wiedziała, że jego celem jest uzyskanie korzyści kosztem powódki, która to korzyść miała przypaść właśnie pozwanej, świadczą podpisane przez pozwaną dokumenty, w zestawieniu ze znaną jej wartością świadczeń należnych i spełnionych w wykonaniu umowy z dnia(...). Umowa zawarta przez pozwaną zPrzedsiębiorstwem (...) Spółką z o.o.wL.ustalała cenę nabycia nieruchomości na kwotę 610.000 zł, zaś pozwana zapłaciła z własnych środków kwotę 235.000 zł. Wiedziała przy tym, że jej syn jest żonaty i z pewnością wiedziała o nabywanych przez niego i żonę nieruchomościach, a także ich sprzedaży. Wiedziała tym samym, że pieniądze przekazywane jej przez syna oraz wpłacane przez niego samego na rzeczPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o.należały przynajmniej w części do powódki. O tym, żeH. D.wiedziała, iżW. D.zamierza przywłaszczyć pieniądze na szkodę powódki, zaś w ramach jego przestępnego zamiaru korzyść ma otrzymać pozwana, świadczą dokumenty podpisane przez pozwaną po zawarciu umowy oraz fakt, że pozwana jest osobą najbliższą dlaW. D.i była bliską jego żony. Według Sądu Okręgowego jest w świetle zeznań świadków i powódki, a także wyroku skazującego z(...). oczywiste, że oświadczenie z dnia(...)r. miało tylko jeden cel - ukrycie przedA. D.zamiaru pozwanej i jej syna co do treści umowy sprzedaży, którą zmierzali zawrzeć. Tak samo Sąd ten ocenił „cesję praw” z(...). Jego zdaniem świadomości zrealizowania umówionego zamiaru dowodzi umowa ostateczna z dnia(...)., w której została wymieniona uiszczona cena, a tym samym wartość lokalu. Pozwana podpisując umowę nie mogła nie wiedzieć, że uzyskuje nieruchomość o wartości, której nie uiściła. Miała też świadomość źródła pochodzenia części ceny. Co do szkody wyrządzonej powódce przez pozwaną, którą na podstawieart. 422 k.c.winna naprawić, Sąd był związany ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego z dnia(...). Przy czym z uwagi charakter przypisanegoW. D.przestępstwa, polegającego na przywłaszczeniu sumy pieniężnej związanie to dotyczy także wysokości szkody. Zważywszy jednak na treść wyroku Sądu Apelacyjnego wL.z dnia(...)Sąd Okręgowy stwierdził, że pomimo ustalenia prawomocnym wyrokiem skazującym, żeW. D.przywłaszczył na szkodę powódki kwotę 323.000 zł, kwota ta stanowiła, jak ustalił Sąd Apelacyjny, w części majątek wspólny małżonków, zaś w części majątek osobisty powódki. Z tego względu odpowiedzialność odszkodowawczaW. D.została wyrokiem Sądu drugiej instancji ograniczona do kwoty 236.500 zł i taki sam powinien być zakres odpowiedzialności pozwanej, która skorzystała świadomie ze szkody wyrządzonej powódce przezW. D.. Sposób wyrządzenia szkody i opis przypisanegoW. D.czynu nakazują przyjąć, że zakres odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanej iW. D.musi być identyczny. Szkoda wyrządzona przez każdego ze sprawców polega na pozbawieniu powódki tej samej kwoty, zatem odpowiedzialność deliktowa pozwanej nie może być wyższa niż sprawcy przywłaszczenia. Dlatego na podstawieart. 422 k.c.orzekł jak w sentencji.
Orzekając o kosztach procesu kosztach sądowych Sąd Okręgowy miał na względnie, że powódka utrzymała się z roszczeniem w 63 %. i w takich proporcjach dokonał ich stosunkowego rozdzielenia na podstawieart. 100 k.c., oraz jeśli chodzi o koszty sądowe -art. 113 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych( tekst jednolity: Dz. U. 2010r., Nr 90, poz. 594 ze zm.).
Wyrok ten zaskarżyła apelacją pozwana w części uwzględniającej powództwo (pkt I, III i IV), zaś powódka wniosła zażalenie na zawarte w jego punkcie IV obciążenie jej kosztami sądowymi w kwocie 6.425 zł.
Pełnomocnik sporządzający w imieniu pozwanej apelację zarzucił:

1
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z całokształtem zebranego w sprawie materiału dowodowego, a to treścią sentencji wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie w sprawie IV K(...)polegająca na niezasadnym przyjęciu, wbrewart. 11 k.p.c.bezwzględnie wiążącego Sąd cywilny, iż obowiązek zapłaty przezH. D.kwoty zasądzonej pozwem dotyczyć ma kwoty 236. 500 zł, w sytuacji gdy z treści sentencji wyroku zawierającej opis czynu popełnionego przezW. D.wyraźnie się wskazuje, że dokonał on przywłaszczenia stanowiącej wspólność majątkową małżeńską kwoty 323.000 zł a zatem jak wynika z treściart. 43 § 1 k.r.o.obowiązek zwrotu obciążającego pozwaną dotyczyć może jedynie połowy tej kwoty, tj. 161.500 zł.;

2
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z całokształtem zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na niezasadnym przyjęciu, żeH. D.świadomie skorzystała ze szkody, a jej zachowaniu można przypisać działanie z winy umyślnej, w sytuacji gdy z treści przeprowadzonych przez Sąd dowodów nie wynika, ażeby tego rodzaju postać winy można było przyjmować, w szczególności w świetle treści dowodu z:

a
przesłuchaniaA. D.- wprost wskazującej, iż w trakcie drugiego małżeństwa zW. D.nigdy z pozwaną nie rozmawiała,

b
zeznań świadkaW. D.- wskazującego, że nigdy pozwanej a swojej matki nie informował o źródłach pochodzenia pieniędzy jej przekazywanej,

c
z dokumentów urzędowych w postaci postanowienia prokuratora Prokuratury Rejonowej(...)wL.(1Ds.(...)i utrzymującego go w mocy postanowienia Sądu Okręgowego wL.(IVKp(...)), z których wynika, iż brak jest podstaw abyH. D.przypisać działania z zamiarem doprowadzeniaA. D.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem -

w konsekwencji skutkujące niezasadnym przyjęciem odpowiedzialności pozwanej w oparciu o dyspozycjęart. 422 k.c.;

3
naruszenie przepisów postępowania -art. 233 § 1 k.p.c.iart. 328 § 2 k.p.c.przez niezasadne pominięcie treści poniżej wskazanych dowodów oraz niewskazanie w treści uzasadnienia przyczyn, z jakich Sąd odmówił mocy dowodowej przeprowadzonym dowodom z dokumentów urzędowych tj. postanowienia o umorzeniu postanowienia prokuratora Prokuratury Rejonowej(...)wL.(1 Ds.(...)i utrzymującego go w mocy postanowienia Sądu Okręgowego wL.(IVKp(...)), a w konsekwencji poczynienie ustaleń faktycznych wbrew treści tych dowodów, w sposób uniemożliwiający w toku kontroli instancyjnej prześledzenie toku rozumowania Sądu w tym zakresie;

4
sprzeczność ustaleń faktycznych Sądu w zakresie źródła finansowania wpłaty dokonanej przezH. D.na rzeczSpółki z o.o. (...)w dniu 25 września 2008r. w wysokości 110.000 zł polegającą na niezasadnym przyjęciu, iż środki te pochodziły z wypłaty wyniku rozwiązania polisy wTowarzystwie (...) S.A., w sytuacji gdyW. D.otrzymał wypłatę tych środków w dniu 24 września 2008r., a przelewu wymienionej kwoty dokonał na rzeczH. D.w dniu 23 września 2008r., a zatem zanim(...) S.A.przekazało mu kwotę pochodzącą ze zlikwidowanej polisy;

5
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z całokształtem zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegająca nie niezasadnym przyjęciu, iż wartośćdziałki o nr (...)stanowiącej własnośćA. D.wynosi 150.000 zł w sytuacji, gdy jej wartość nabycia wynikająca z załączonej przez powódkę umowy zawartej w formie aktu notarialnego Rep A nr.(...)wynosiła 18.000 zł, bez jednoczesnego wykazania w drodze opinii wymagającej wiedzy specjalnej wartości tejże nieruchomości.

Wskazując na powyższe pełnomocnik pozwanej wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie w tej części powództwa oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za obie instancje według norm prawem przepisanych (k-282-287).

Powódka w zażaleniu zarzuciła naruszenieart. 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnychpolegające na jego niezastosowaniu oraz art. 113 ust. 2 cyt. ustawy polegające na wadliwym zastosowaniu tego przepisu poprzez obciążenie jej częścią kosztów procesu (chodzi niewątpliwie o koszty sądowe) w sytuacji, gdy w sprawie niniejszej zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od obciążania jej obowiązkiem zwrotu opłaty od pozwu, pomimo częściowego oddalenia zgłoszonego powództwa.
Wskazując na powyższe powódka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i nieobciążanie jej obowiązkiem uiszczenia części opłaty od pozwu, którą Sąd Okręgowy nakazał ściągnąć z zasądzonego na jej rzecz świadczenia (k-274-277).

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje :

Apelacja podlega oddaleniu, zaś zażaleniu nie można odmówić słuszności.
Przed przejściem do oceny poszczególnych zarzutów apelacji ogólnie podnieść należy, że Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej instancji. Natomiast nie do końca jest czytelna ocena jurydyczna dokonana przez ten Sąd, co jednak przy braku apelacji powódki ma już drugorzędne znaczenie.
Przypomnieć należy, że zasadniczym żądaniem powódki było zasądzenie kwoty 375.000 zł na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu, a na wypadek jego nieuwzględnienia, zasądzenie takiej samej kwoty tytułem częściowego naprawienia szkody na podstawieart. 422 k.c.
Zasadą jest, że jeśli Sąd uwzględnia żądanie zasadnicze nie orzeka już w ogóle o żądaniu ewentualnym, czyni to dopiero wtedy, gdy brak podstaw do uwzględnienia żądania zasadniczego, a wtedy następuje oddalenie żądania zasadniczego i orzeczenie (zasądzające lub oddalające) o żądaniu ewentualnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 1996 r., III CRN 58/95, LEX nr 1112063). W świetleart. 414 k.c.możliwy jest zbieg roszczeń opartych na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, którego przypadkiem szczególnym jest nienależne świadczenie i przepisach dotyczących odpowiedzialności deliktowej także wobec tego samego pozwanego i wtedy uprawnionemu mu służy wybór, z którym wiążą się określone konsekwencje co do przesłanek i zakresu odpowiedzialności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 21/00 LEX nr 52452). Nie można bowiem zasądzić danego roszczenia jednocześnie na dwóch podstawach prawnych. W przypadku więc zbiegu roszczeń wybór należy do wierzyciela, ewentualnie do sądu, który przyjmuje rozwiązanie korzystniejsze dla powoda.
Odnosząc ten teoretyczny wstęp do okoliczności rozpoznawanego sporu i przyjętej w zaskarżonym wyroku koncepcji rozstrzygnięcia stwierdzić należy, że opierała się ona generalnie na zaaprobowaniu zasadności obu podstaw - z wyborem podstawy deliktowej jako prowadzącej do rezultatu korzystniejszego dla powódki (zasądzenie kwoty 236.500 zł) niż podstawa kondykcyjna (zasądzenie kwoty 187.500 zł).
Powódka nie twierdziła, że łączy ją z pozwaną jakiś stosunek umowny. Zaprzeczała, co oczywiste w realiach tej sprawy, by dokonywała jakichkolwiek darowizn na rzeczW. D., a tym bardziej na rzecz jego matki. Jest też bezsporne, że nie była stroną żadnej umowy z deweloperem –Spółką (...). Transfer środków finansowych jakieA. D.przekazywała dobrowolnie, bo w przeświadczeniu, że posłużą najpierw na budowę domu wM., ostatecznie na zakup segmentu wL., był czynem niedozwolonymW. D.(przestępstwem przywłaszczenia). Nie jest jednak jasne dla Sądu Apelacyjnego dlaczego Sąd Okręgowy automatycznie utożsamia nabycie odrębnej własności lokalu mieszkalnego (segmentu przyul. (...)wL.), gdyby zgodnie z planem jakiego realizację zakładała powódka do nabycia tego przez nią wspólnie z mężem rzeczywiście doszło - z kwalifikacją samych środków na ten cel jako pochodzących z majątku wspólnego. Z kolei pełnomocnik pozwanej tę koncepcję Sądu Okręgowego próbuje powiązać z kwestią zawiązania tego Sądu prawomocnym wyrokiem karnym skazującymW. D.za przywłaszczenie pieniędzy stanowiących majątek wspólny małżonkówD.(por. uzasadnienie apelacji str. 4 in fine).
Skoro jednak powódka wyroku nie skarży a tym samym nie twierdzi, że na podstawie innej niż przyjęta przez Sąd Okręgowy odpowiedzialność pozwanej zart. 422 k.c., uzyskałaby wyższą kwotę od zaskarżonej, ograniczyć się trzeba do zbadania zasadności tej właśnie podstawy w kontekście podniesionych w apelacji zarzutów. Należy też zwrócić uwagę, że zastosowanie przepisów o odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego z zasady wyprzedza odpowiedzialność z bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia).
Przechodząc do pierwszego z zarzutów apelacji poprawne są ogólne wywody pełnomocnika pozwanej ze wskazaniem na stosowne orzecznictwo na tleart. 11 k.p.c.Natomiast w okolicznościach niniejszego sporu zarzut naruszenia tego przepisu nie jest uzasadniony.
W sprawie karnej IV K(...)A. D.w zawiadomieniu o przestępstwie, a potem w związku ze zgłoszeniem żądania naprawienia szkody w trybieart. 46 § 1 k.k.wskazywał i wyliczała jakiej doznała szkody - ostatecznie zamykała się ona kwotą 401.250 zł (por. pismo jej pełnomocnika z 9 października 2009r. k-395-398). Kwota ta jest naturalnie wyższa od dochodzonej obecnie odH. D., ponieważ obejmuje środki przekazywane przezA. W.D., z których część nie trafiła ani do pozwanej ani doSpółki (...). Ponadto, jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z(...). Sąd ten pominął kwotę 160.000 zł uzyskaną przezA. D.tytułem sprzedaży mieszkania przy(...), gdyż pochodziła ona z jej majątku osobistego. To zaś prowadziłoby do rozszerzenia granic przedmiotowych aktu oskarżenia obejmującego majątek wspólny małżonkówD.(str 16 uzasadnienia). Jednocześnie nie było nigdy kwestionowane, że nieruchomość wM.składającą się zdziałek (...)A. D.kupiła(...). po rozwodzie zW. D., a zatem stanowiła jej majątek osobisty. Jeśli następnie już po ponownym zawarciu z nim związku małżeńskiego małżonkowie rozpoczęli tam budowę domu, to z punktu widzenia reguł prawno rodzinnych i cywilistycznych status tej nieruchomości z tej przyczyny nie uległ zmianie (zasada superficies solo cedit). NatomiastW. D.stał się ewentualnie wierzycielem z tytułu zwrotu nakładów poczynionych w związku z zabudową (art. 45 § 1 k.r.o.). Konsekwentnie do tego Sąd karny powinien potraktować środki pieniężne pochodzące ze zbycia przez nią kolejnego składnika majątku osobistego jako majątek osobisty w części obejmującej wartość gruntu i jako składnik majątku wspólnego w części stanowiącej nakład z majtku wspólnego na budowę domu. Środki te powódka przekazała na nabycie segmentu wL.(po rozliczeniu kredytu hipotecznego). Gdyby więc doszło do nabycia segmentu jako składnika majątku wspólnego małżonkówD.to nastąpiłaby surogacja wartościowa (art. 33 pkt 10 k.r.o.). Sąd karny drugiej instancji akceptując pogląd Sądu Okręgowego co do przynależności środków pochodzących ze zbycia wymienionych działek do majątku wspólnego małżonkówD., dokonując z urzędu zmiany rozstrzygnięcia w zakresie obowiązku naprawienia szkody potraktował jednak kwotę 150.000 zł jako składnik majątku osobistegoA. D.(str 5 uzasadnienia) .
Wydaje się natomiast, że z punktu znamion występku zart. 284 § 1 k.k.nieistotna jest sama kwalifikacja danej rzeczy jako przynależnej do majątku wspólnego małżonków. Przestępstwo to popełnia bowiem ten kto przywłaszcza cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe. Cudzą zaś jest rzecz lub prawo majątkowe, które przysługuje innej osobie niż sprawca ale także kiedy rzecz ta lub prawo przysługuje sprawcy łącznie z innymi osobami, a tak jest w przypadku małżonków. Fakt popełnienia przestępstwa przywłaszczenia na szkodęA. D.miałby zatem miejsce niezależnie od tego, czy środki pieniężne jakie przekazała mu na zakup domu stanowiły ich majątek wspólny czy jej osobisty. Jak wskazał Sąd Najwyższy w powoływanym przez Sąd Apelacyjny wL.w sprawie karnej postanowieniu z dnia 29 sierpnia 2007r., I KZP 18/07, OSNKW 2007/9/64: „Zmienione ustawą z dnia 17 czerwca 2004 roku (Dz.U. Nr 162, poz. 1691) przepisyKodeksu rodzinnego i opiekuńczegowprowadzające nowy model zarządzania majątkiem wspólnym i zmodyfikowane instrumenty cywilnoprawnej ochrony interesów małżonków nie wprowadzają zmian, które miałyby znaczenie dla odpowiedzialności karnej małżonka, dopuszczającego się czynów dysponowania majątkiem wspólnym z zamiarem powiększenia swego majątku kosztem majątku drugiego małżonka” Innymi słowy nadal aktualna jest zasada, że mienie stanowiące wspólną własność małżonków nie jest w pełni mieniem własnym każdego z małżonków a jest ono dla każdego jesz nich częściowo mieniem cudzym.
Reasumując, skazanie za przywłaszczenie nie musi zawierać elementu przesądzającego - ze skutkiem zart. 11 k.p.c.- o kwalifikacji pieniędzy jako należących do majątku wspólnego.
W świetle powyższego Sąd Apelacyjny nie widzi podstaw do korekty zaskarżonego wyroku do kwoty 163.500 zł tylko dlatego, że w opisie czynu przypisanego synowi pozwanej całą kwotę 323.000 zł potraktowano jako jego majątek wspólny z powódką.
W tym sporze Sąd Okręgowy co do zasady nie był związany wynikiem postępowania karnego w sprawie 1 Ds.(...). Rację ma skarżąca o tyle, że postanowienie umarzające postępowanie jakie w niej zapadło oraz utrzymujące je w mocy postanowienie Sądu Okręgowego wL.w sprawie IVKp(...)są dokumentami urzędowymi w rozumieniuart. 244 § 1 k.p.c.Zgodnie więc z tym przepisem stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Natomiast przepis ten reguluje jedynie formalną moc dowodową dokumentów urzędowych i nakazuje traktować, jako udowodnioną treść dokumentu, nie rozstrzyga zaś o znaczeniu dokumentu dla wyniku procesu, co jest przedmiotem samodzielnej oceny Sądu według zasad określonych wart. 233 § 1 k.p.c.

H. D.trafnie Sąd Okręgowy przypisał odpowiedzialność zart. 422 k.c.wyjaśniając dostatecznie wszechstronnie i bez naruszenia reguł wynikających zart. 233 § 1 k.p.c.orazart. 328 § 2 k.p.c.jakimi motywami się kierował. Jest to cywilna odpowiedzialność deliktowa za własny czyn, nie uwarunkowana przypisaniem odpowiedzialności karnejW. M., ani tym bardziej odpowiedzialności karnej samejH. D.. W uzasadnieniu apelacji jej autor ogólnikowo tylko stwierdza, że: „Uważna analiza wspomnianych dokumentów prowadzi do zgoła przeciwnej konstatacji, aniżeli dokonał to Sąd Okręgowy rozpoznający sprawę niniejszą w zakresie wiedzy pozwanej, co do pochodzenia przyjmowanych od syna kwot”. Analizy takiej jednak już nie dokonuje poza samym tylko postawieniem zarzutu. Sąd Apelacyjny natomiast nie znajduje w treści obu tych dokumentów żadnego przekonywującego argumentu mogącego podważać odpowiedzialność pozwanej na gruncieart. 422 k.c.A poza tymi dokumentami materiał zgromadzony w sprawie 1 DS.(...)jest kopią akt śledztwa w sprawie zakończonej prawomocnym skazaniemW. D..
Również eksponowany w apelacji fakt, żeA. D.w trakcie drugiego małżeństwa z synem pozwanej praktycznie z nią rozmawiała nie stanowi w okolicznościach tego sporu przeciwwagi dla wniosków jakie nieodparcie płyną z samej sekwencji zdarzeń z udziałemH. D.. Poza argumentami przytoczonymi w motywach zaskarżonego wyroku, w świetle których spełnienie przesłanek zart. 422 k.c.nie może budzić wątpliwości, dodatkowym argumentem dyskwalifikującym prawdomówność i należy stwierdzić to wprost, wręcz uczciwość pozwanej, jest obciążenie nieruchomości nabytej odSpółki (...)hipoteką na rzecz osoby trzeciej. Okoliczność tę podnosiła powódka w swoich wyjaśnieniach informacyjnych (k-212v). Potwierdził jąW. D.na rozprawie w dniu 10 października 2012r. Zeznał, żeH. D.obciążyła hipoteką kredyt udzielony przez bank na rzeczM. K.wskazał na kwotę 200.000-300.000 zł (00:22:03). Była to okoliczność znana Sądowi z urzędu z racji toczącej się wcześniej sprawy rozwodowej małżonkówD.. Wksiędze wieczystej nr (...)wpisana jest hipoteka na kaucyjna na kwotę 495.000 zł, a oświadczenie Banku pochodzi z(...). Właściwą reakcją osoby, która zaprzecza jakoby miała świadomość korzystania cudzej z szkody, w momencie kiedy powzięła wiadomość, że tak się stało – jest staranie o jej naprawienie. W szczególności wiedząc, że na sutek przestępstwa popełnionego przez jej syna, jej była już synowa została wyzuta z dorobku całego życia i mieszka kątem u swoich rodziców –H. D.nie mając środków finansowych mogłaby segment nabyty za cenę dużo wyższą niż sama zaangażowała spieniężyć i zwrócić powódce to co straciła. Podejmuje jednak działanie odwrotne, obciąża nabytą nieruchomość hipoteką ustanowioną na rzecz obcej osoby, kolegi swego syna. W świetle zasad doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania oraz na tle dotychczasowych działań pozwanej i jej syna, trudno to ocenić inaczej jak chęć udaremnienia egzekucji z tego majątku.
Kwota o jakiej mowa w zarzucie ujętym w punkcie 4 apelacji nie jest objęta wyrokiem uwzględniającym powództwo. Niewątpliwym jest jednak, że pozwana także i z niej skorzystała, a dokonane przez Sad Okręgowy w tym zakresie ustalenia nie są sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym.
W szczególności z poświadczonego za zgodność z oryginałem polecenia przelewu wynika, że datą przelewu kwoty 130.032,07 zł z konta(...) SAna kontoW. D.w(...) Banku SAjest 22 września 2008r., zaś data 24 września 2008r. jest tylko datą sporządzenia wydruku (k-212 akt IV K(...)). Analogicznie jak przy operacji wpływu kwoty 368.543 zł z kontaA. D.w dniu 15 kwietnia 2008r. na kontoW. D.i późniejszego sporządzenia wydruku (wtórnika) - 13 maja 2008 r. (k-221 akt IV K(...)). 23 września 2008 r.W. D.ze swojego konta w(...) Bankuprzelał na kontoH.iW.małżonkówD.w(...)kwotę 110.000 zł (k-232 akt IV K(...)) i taką też datę wskazał w zgłoszeniu do Urzędu Skarbowego wL.jako datę darowizny środków w wysokości 110.000 zł dokonaną przez niego na rzecz matki (k-230-232v cyt. akt).H. D.z kolei w dniu 24 września 2008r. przelała kwotę 110.000 zł deweloperowi (k-181 akt IV K(...)).
Nikt wreszcie nie twierdził w tym sporze, że uzyskana ze sprzedażydziałek powódki nr (...)położonych wM.K.kwota 382.500 zł nie odzwierciedla jej ceny rynkowej. Wyliczeń ceny samego gruntu, wedle wskazań pełnomocnikaA. D., dokonał Sąd Apelacyjny w sprawie karnej zamieniając orzeczenie o obowiązku naprawienia szkody.W. D.nie udało się dowieść, że proporcje pomiędzy wartością gruntu, a wartością domu na niej zbudowanego miałyby być inne. Zasądzona zwalczanym wyrokiem kwota 236.500 zł orzeczeniu ze sprawy karnej odpowiada. Należy przypomnieć, żeA. D.w dniu 15 kwietnia 2008r. na jego konto przelała po tej transakcji kwotę 368.543 zł, którą on ujawnił w złożonej(...). deklaracji do Urzędu Skarbowego jako darowiznę na jego rzecz od powódki całej tej sumy (k-226-227 akt IV(...)) jakkolwiek bezspornym było, że z tej kwoty spłacony został kredyt hipoteczny w wysokości 200.000 zł. Ponadto, małżonkowieD.zbywali także sąsiednie niezabudowane działki i pomiędzy tymi transakcjami nie ma rażących dysproporcji. W tych warunkach nie zachodzi potrzeba wywoływania opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości.
Apelacja nie zawiera zatem zarzutów pozwalających na skutecznie wzruszenie zaskarżonego wyroku i jako taka podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
Jak już zaznaczono na wstępie uzasadnione jest zażalenie powódki.
Zgodnie z art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od przewidzianego w ust. 2 i 3 tego przepisu obciążenia kosztami. Rację ma powódka, że pojęcie wypadków szczególnie uzasadnionych jest tożsame z pojęciem występującym wart. 102 k.p.c.przez co orzecznictwo wypracowane w procesie stosowaniaart. 102 k.p.c.można odnosić wprost do wykładni art. 113 ust. 4 u.k.s.c. Trudna sytuacja majątkowo-życiowa strony przegrywającej sprawę może być oceniona jako szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa wart. 102 k.p.c., o ile jest związana z mającym usprawiedliwienie w okolicznościach sprawy dochodzeniem roszczenia. W takiej zaś sytuacji znalazła się powódka za sprawą jej byłego męża i teściowej, a przy tym z mgliście rysującą się perspektywą skutecznego wyegzekwowania od któregoś z nich obowiązku naprawienia wyrządzonej jej szkody. Względy słuszności przemawiały zatem za zmianą zaskarżonego wyroku w punkcie IV poprzez odstąpienie od obciążaniaA. D.opłatą od pozwu w kwocie 6.425 zł, o czym orzeczono stosownie doart. 386 § 1 k.p.c.w związku zart. 397 § 2 k.p.c.Orzeczenie zaś o kosztach postępowania zażaleniowego ograniczających się do zwrotu powódce opłaty od zażalenia w kwocie 60 zł ma opacie wart. 98§ ik.p.c.
Z tych wszystkich względów i na podstawie wyżej powoływanych przepisów Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku.