Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I ACa 847/12
Data wyroku: 2013-01-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Gulczyńska, Hanna Małaniuk, Jerzy Geisler
Słowa kluczowe: Powództwo O Ustalenie
Podstawa prawna: art. 189 kpc, art. 105 kc

Sygn. akt I ACa 847/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 stycznia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I Wydział Cywilnyw składzie:

Przewodniczący:

SSA Hanna Małaniuk

Sędziowie:

SA Małgorzata Gulczyńska
SA Jerzy Geisler /spr./

Protokolant:

st.sekr.sąd. Sylwia Stefańska

po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2013 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z powództwaD. P.
przeciwkoJ. R. (1)
o ustalenie
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze
z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt I C 308/10

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

SSA Małgorzata Gulczyńska  SSA Hanna Małaniuk  SSA Jerzy Geilser

UZASADNIENIE
PowódkaD. P.wniosła pozew przeciwkoJ. R. (1)o ustalenie nieważności umowy darowizny nieruchomości położonej wZ.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Zielonej Górze prowadziksięgę wieczystą KW (...), lokalu niemieszkalnego (garażu), położonego wZ.przyul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Zielonej Górze prowadziksięgę wieczystą KW (...), spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...), położonego wZ.przyul. (...)oraz udziału współce (...) sp. z o.o.wZ., zawartej pomiędzyH. S. (1), działającą w imieniu i na rzecz powódki, a pozwanąJ. R. (1), sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu 30 czerwca 2010 roku, rep. A nr(...), w Kancelarii NotarialnejG. W.wL..
Dodatkowo powódka domagała się zasądzenia od pozwanej na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, iż jeszcze przed dokonaniem w/w darowizny odwołała udzielone przez siebie na rzeczH. S. (1)pełnomocnictwo, co czyni tę umowę nieważną.
Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powódki na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu.

Wyrokiem z dnia 14 marca 2012 roku, sygn. akt: I C 308/10, Sąd Okręgowy w Zielonej Górze:

1
ustalił, że nieważna jest umowa darowizny z dnia 30 czerwca 2010 roku, zawarta przed asesorem notarialnymA. H., zapisana w repertorium A nr(...), międzyD. P.reprezentowaną przezH. S. (1), aJ. R. (2), dotycząca następujących składników:

-

nieruchomości położonej wZ.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Zielonej Górze prowadziksięgę wieczystą KW (...),

lokalu niemieszkalnego, położonego wZ.przyul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Zielonej Górze prowadziksięgę wieczystą KW (...),

spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, w(...) Spółdzielni MieszkaniowejwZ., położonego wZ.przyul. (...), dla którego nie została założona księga wieczysta,

jednego udziału o wartości 1.648,00 zł w(...) sp. z o.o.wZ.,

2
zasądził od pozwanejJ. R. (2)na rzecz powódkiD. P.kwotę 7.217,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu,

3
nakazał ściągnąć od pozwanejJ. R. (2)na rzecz Skarbu Państwa kwotę 24.580,00 zl tytułem brakujących kosztów sądowych.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i wnioski prawne:
W dniu 13 listopada 1995 roku powódkaD. P.(wówczasS.) udzieliła w formie notarialnej pełnomocnictwa swojej matceH. S. (1)m.in. do zbywania pod dowolnymi tytułami, dowolnym osobom, za cenę i na warunkach według uznania pełnomocnika wszelkich nieruchomości i praw wchodzących w skład jej majątku oraz składania wymaganych przez przepisy prawa oświadczeń woli, związanych z w/w czynnościami prawnymi.
Powódka otrzymała w formie darowizny od swojej matkiH. S. (1)szereg składników majątkowych, wśród których były:

-

nieruchomość położona wZ.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Zielonej Górze prowadziksięgę wieczystą KW (...),

lokal niemieszkalny (garaż), położony wZ.przyul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Zielonej Górze prowadziksięgę wieczystą KW (...),

spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...), położonego wZ.przyul. (...)oraz

udział współce (...) sp. z o.o.wZ..

Powódka pozostawała w bardzo bliskich relacjach ze swoją matkąH. S. (1)oraz z pozwaną, która jest jej ciotką. W związku z tym matka powódki oraz pozwana w latach 2003 i 2004 udzieliły jej bardzo szerokich pełnomocnictw do ich reprezentacji oraz dokonywania czynności w ich imieniu. W dniu 7 stycznia 2010 roku zarówno pozwana, jak iH. S. (1)odwołały udzielone powódce pełnomocnictwa.
Wiosną 2010 roku u matki powódki ujawniono zmiany nowotworowe. Wówczas matka powódki oświadczyła, iż nie będzie prowadzić leczenia, jeśli nie zerwie ona znajomości ze swoim obecnym mężemS. P.. Powódka uległa tej presji, obiecując nadto, że zwróci darowane przez matkę nieruchomości.
Powódka w tajemnicy przed swoją matką zawarła w czerwcu 2010 roku związek małżeński zS. P.. Matka powódki i pozwana obawiały się bowiem, żeS. P.zawarł ten związek małżeński jedynie ze względu na korzyści majątkowe. Od tego okresu powódka pozostaje w ogromnym konflikcie ze swoją matką oraz pozwaną.
W dniu 7 czerwca 2010 rokuH. S. (1)złożyła do Sądu Okręgowego w Zielonej Górze wniosek o ubezwłasnowolnienie całkowite powódki.
W dniu 23 czerwca 2010 roku powódka odwołała w całości pełnomocnictwo udzieloneH. S. (1)z dnia 13 listopada 1995 roku. Powódka dokonała poświadczenia tego odwołania w Kancelarii NotarialnejK. K. (1)iK. H. (1)wZ.. W tym dniu powódka wraz z mężemS. P.spotkała w siedzibie tej Kancelarii Notarialnej swoją matkę i pozwaną, które, jak tylko ją zobaczyły, wyszły stamtąd. Powódka wówczas wysłała do nich sms-y, w których wskazała, że odwołuje udzielone pełnomocnictwo.
H. S. (1)i pozwana powróciły do siedziby powyższej Kancelarii Notarialnej i wtedy powódka w obecności pracowników tej kancelarii:I. S.iI. P.oświadczyła matce i pozwanej, że odwołuje udzieloneH. S. (1)pełnomocnictwo.
Pracownice Kancelarii powiadomiły Izbę Notarialną wP.o odwołaniu pełnomocnictwa przez powódkę.
W dniu 24 czerwca 2010 roku pozwana iH. S. (1)ponownie przybyły do Kancelarii NotarialnejK. H. (1)iK. K. (1)i poprosiły o wskazanie kancelarii notarialnej, która pomimo tego, ż powódka odwołała udzieloneH. S. (1)pełnomocnictwo, dokona darowizny z majątku powódki, w jej imieniu, na rzecz pozwanej.
Powódka wysłałaH. S. (1)listem poleconym pismo, w którym poinformowała ją, że odwołuje pełnomocnictwo.H. S. (1)odebrała je dopiero w dniu 7 lipca 2010 roku.
W dniu 30 czerwca 2010 roku, działając w imieniu powódki,H. S. (1), posiadając wiedzę o odwołaniu jej pełnomocnictwa przez powódkę, darowała ciotce powódki – pozwanejJ. R. (2), która także wiedziała o odwołaniu przedmiotowego pełnomocnictwa przez powódkę jej matce:

-

nieruchomość położoną wZ.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Zielonej Górze prowadziksięgę wieczystą KW (...),

lokal niemieszkalny (garaż), położony wZ.przyul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Zielonej Górze prowadziksięgę wieczystą KW (...),

spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...), położonego wZ.przyul. (...)oraz

udział współce (...) sp. z o.o.wZ..

Czynność ta została dokonana przed asesorem notarialnymA. H., w zastępstwie notariuszaG. W., w Kancelarii Notarialnej wL..H. S. (1), przed dokonaniem czynności, oświadczyła asesor notarialnej, sporządzającej ten akt, że powódka znajduje się w szpitalu i nie można nawiązać z nią kontaktu, a „przepisanie” majątku jest konieczne.
Po upływie dwóch dni, z uwagi na problemy z Internetem, wkancelarii (...)odczytano e-mail zI.Notarialnej wP., z którego wynikało, że powódka odwołała pełnomocnictwoH. S. (1). Wówczas asesor notarialnaA. H.próbowała się skontaktować zH. S. (1), jednak ta nie odbierała telefonu. Zadzwoniła ona wówczas do jej pełnomocnika – adw.T., która obiecała, że zadzwoni do klientki i poinformuje ją o obowiązku anulowania umowy darowizny.H. S. (1), po telefonie od adw.T., skontaktowała się z Kancelarią Notarialną wL.i zaakceptowała, że czynność prawną należy anulować.
W dniu 5 lipca 2010 rokuH. S. (1)i pozwana stawiły się w siedzibie Kancelarii NotarialnejK. W.i poinformowały asesorH., że nie mogą podpisać aktu notarialnego, aby odwołać tę darowiznę. Twierdziły, że nie wiedzą nic o odwołaniu pełnomocnictwa przez powódkę, a gdy asesorH.powiedziała im, że taką informację posiada bezpośrednio z Kancelarii NotarialnejK. H. (1)iK. K. (1), toH. S. (1)przyznała, że wiedziała o odwołaniu tego pełnomocnictwa przez powódkę i że każdy Sąd pomimo wszystko przyzna jej rację.

W tak ustalonym stanie faktycznym, po przeprowadzeniu oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, Sąd Okręgowy uznał, iż powództwo zasługuje w całości na uwzględnienie.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiłart. 189 k.p.c.
W ocenie Sądu I instancji powódka skutecznie odwołała w dniu 23 czerwca 2010 roku pełnomocnictwo udzielone jej matceH. S. (1)w dniu 13 listopada 1995 roku. Jak wynika bowiem z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie pozwana oraz matka powódki zostały o tym fakcie powiadomione w dniu 23 czerwca 2010 roku przez powódkę w Kancelarii NotarialnejK. K.iK. H.wZ.. Tym samym zawierając sporną umowę darowizny w dniu 30 czerwca 2010 roku zarówno pozwana, jak i matka powódki, wiedziały o odwołaniu udzielonego pełnomocnictwa. W konsekwencji kwestionowana umowa darowizny jest nieważna w świetleart. 105 k.c.
Zdaniem Sądu Okręgowego powódka wykazała, że ma interes prawny w ustaleniu, że sporna umowa darowizny z dnia 30 czerwca 2010 roku jest nieważna. Pozwana bowiem kwestionuje ten fakt, podnosząc, że nic nie wiedziała o odwołaniu przez powódkę pełnomocnictwa dla jej matki. Rozstrzygnięcie tej kwestii, w ocenie Sądu I instancji, definitywnie zakończy spór, istniejący między stronami, a także pozwoli na jednoznaczne ustalenie, kto jest właścicielem spornych nieruchomości, udziału w spółce oraz spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, znajdującego się wZ.przyul. (...).
O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.oraz§ 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
Zgodnie natomiast z treściąart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, kosztami, których powódka nie miała obowiązku uiścić, Sąd I instancji obciążył pozwaną.

Wyrok apelacją w całości zaskarżyła pozwana, zarzucając:

1
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez ustalenie, że została zawiadomiona o odwołaniu pełnomocnictwa u notariusza, a nie pismem doręczonym jej listem poleconym w dniu 7 lipca 2010 roku,

2
niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, w szczególności okoliczności zawiadomieniaI.Notarialnej wP.przez notariusza wZ.o odwołaniu pełnomocnictwa i niewyjaśnienia zaniechania przez notariusza wZ.sporządzenia protokołu o rzekomym zawiadomieniu pozwanej o odwołaniu pełnomocnictwa (art. 102 prawa o notariacie),

3
istotne uchybienia procesowe, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie przez Sąd za udowodnione okoliczności nie poparte dowodami.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu od powódki na rzecz pozwanej za obie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, przy uwzględnieniu kosztów postępowania za obie instancje.
Powódka w odpowiedzi na apelację pozwanej wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego za postępowanie apelacyjne przed Sądem II instancji według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja pozwanej okazała się nieuzasadniona.

Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne i prawne, poczynione przez Sąd I instancji, czyniąc je tym samym podstawą własnego rozstrzygnięcia. Ustaleń tych Sąd Okręgowy dokonał bez obrazyart. 233 § 1 k.p.c.- w oparciu o wszechstronnie przeanalizowany, oceniony zgodnie z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego materiał dowodowy, a w każdym razie skarżąca nie wykazała, by tak ujęte kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów zostały przez Sąd ten naruszone, prowadząc do ustaleń niezgodnych z materiałem dowodowym.
W ocenie Sądu odwoławczego orzeczenie Sądu I instancji jest prawidłowe. W konsekwencji żadna z okoliczności, jakie zostały poniesione przez skarżącą w apelacji, nie zasługiwała na uwzględnienie.
Podkreślić należy, iż kluczową kwestią w niniejszej sprawie było to, czy w dniu 23 czerwca 2010 roku doszło do przekazania informacjiH. S. (1)iJ. R. (1)o tym, że udzieloneH. S. (1)pełnomocnictwo do działania w imieniu powódki zostało odwołane. Zdaniem Sądu Apelacyjnego ustalenie przez Sąd I instancji, iż do takiego przekazania informacji doszło, było prawidłowe w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wynika to nie tylko z zeznań powódki, ale przede wszystkim z obiektywnych zeznań świadkówI. S.iI. P.. Świadkowie ci zeznali, iż powódka zawiadomiła pozwaną i swoją matkę o odwołaniu udzielonego jej pełnomocnictwa w Kancelarii NotarialnejK. K.iK. H.w dniu 23 czerwca 2010 roku. Świadkowie nie mieli żadnych wątpliwości, że zarówno pozwana, jak iH. S. (1)w tym dniu wiedziały o odwołaniu pełnomocnictwa, jak też że świadomie podjęły działania, aby obejść tę decyzję powódki. Nadto świadekA. H.zeznała, iżH. S. (1)przyznała w jej obecności, iż w dacie dokonywania kwestionowanej czynności prawnej wiedziała o odwołaniu przez powódkę udzielonego jej pełnomocnictwa. Zeznania w/w świadków są spójne, logiczne i wzajemnie się uzupełniają, zaś pozwana w apelacji nie wskazała argumentów, podważających ich wiarygodność.
Wbrew wywodom apelacji oczywistym jest, że informacji tej nie musiała przekazywać notariusz ani osoby zatrudnione w kancelarii notarialnej, ponieważ czynność odwołania pełnomocnictwa nie została sporządzona w formie aktu notarialnego, tylko przy udziale notariusza. Wskazać jednocześnie należy, iż powoływany przez skarżącąart. 102 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku – Prawo o notariaciedopuszcza jedynie możliwość doręczenia przez notariusza na piśmie, na żądanie strony, wskazanej przez nią stronie przeciwnej, oświadczenia, mogącego mieć skutki prawne. W konsekwencji nie zachodziły podstawy do prowadzenia ustaleń na okoliczność niesporządzenia przez notariusza protokołu z zawiadomienia o odwołaniu pełnomocnictwa przez powódkę, skoro powódka nie wskazywała, iż żądała od notariusza doręczenia pozwanej iH. S. (1)oświadczenia o odwołaniu pełnomocnictwa.
Nie ma także podstaw do kwestionowania ustaleń Sądu I instancji w zakresie dotyczącym otrzymania przez pozwaną iH. S. (2)zawiadomienia o odwołaniu pełnomocnictwa sms-em, skoro ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dowiedziały się one o tym fakcie bezpośrednio od powódki w Kancelarii Notarialnej w dniu 23 czerwca 2010 roku. Sąd Okręgowy w sposób logiczny wskazał przy tym, że powódka nie wysyłałaby do pozwanej i swojej matki sms-ów w sytuacji, gdyby nie miała pewności, że zostaną one przez nie odebrane.
W świetle zeznań w/w świadków nie budzi także wątpliwości fakt, że zarówno pozwana, jak teżH. S. (1)usłyszały od powódki informację o odwołaniu pełnomocnictwa.
Zachodziły również podstawy do ustalenia, że Izba Notarialna wP.została zawiadomiona o odwołaniu pełnomocnictwa przez powódkę oraz że w Kancelarii Notarialnej wL.doszło do awarii internetu, gdyż okoliczności te wynikały z zeznań w/w świadków, których wiarygodności skarżąca w apelacji, jak zaznaczono powyżej, nie podważyła.
Wbrew stanowisku skarżącej okoliczności powyższe nie musiały zostać udowodnione dowodami w postaci dokumentów, gdyż wystarczające w tym zakresie były zeznania świadków. Sam fakt późniejszego pisemnego zawiadomienia pozwanej iH. S. (2)o odwołaniu pełnomocnictwa nie daje podstaw do przyjęcia, iż już w dniu 23 czerwca 2010 roku nie wiedziały one o tej okoliczności.
Skoro zatem informacja o odwołaniu pełnomocnictwa dotarła do zainteresowanych osób, a więc pełnomocnikaH. S. (1)i drugiej strony czynności prawnej - pozwanejJ. R. (1)już w dniu 23 czerwca 2010 roku, to dokonanie czynności z powołaniem się na to pełnomocnictwo w dniu 30 czerwca 2010 roku musiało spowodować, że czynność ta została dokonana bez upoważnienia, a zatem w świetleart. 105 kcbyła ona nieważna. To z kolei musiało skutkować uwzględnieniem powództwa w niniejszej sprawie.
Na marginesie należy jedynie zaznaczyć, iż podnoszone w apelacji kwestie, związane z zachowaniem powódki w kontekście jej sytuacji osobistej i majątkowej, nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia, podobnie jak zgłoszony przez skarżącą wniosek o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu zakończenia postępowania o ubezwłasnowolnienie powódki. W tym zakresie Sąd Apelacyjny podzielił w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu Sądu I instancji.

Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanej na podstawieart. 385 k.p.c.

Jeśli chodzi o kwestię kosztów, to zdaniem Sądu Apelacyjnego nie ma w niniejszej sprawie tak szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od obciążania pozwanej kosztami instancji odwoławczej w oparciu oart. 102 k.p.c.Skarżąca uzyskuje bowiem stałe dochody, jest właścicielką 2 lokali i samochodu osobowego, zatem jej sytuacja majątkowa nie wyklucza możliwości poniesienia kosztów zastępstwa procesowego strony przeciwnej. Nie można przy tym pomijać faktu, że niniejsze postępowanie toczy się od września 2010 roku, zatem pozwana miała ponad 2 lata na to, by zabezpieczyć środki finansowe na pokrycie ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego strony przeciwnej, z których poniesieniem musiała się liczyć. Natomiast sam fakt choroby pozwanej nie jest wystarczający do odstąpienia od obciążania jej kosztami postępowania.
W tych okolicznościach Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 5.400,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.oraz § 2 ust. 1, § 6 pkt 7 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SSA Małgorzata Gulczyńska  SSA Hanna Małaniuk  SSA Jerzy Geisler