Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1370/12
Data wyroku: 2013-12-12 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Beata Piwko, Sławomir Buras, Marek Boniecki
Słowa kluczowe: Nieruchomości
Podstawa prawna: art. 1 i 2 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych

Sygn. akt II Ca 1370/12

POSTANOWIENIE
Dnia 12 grudnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Beata Piwko
Sędziowie: SSO Sławomir Buras
SSO Marek Boniecki
Protokolant: protokolant sądowy Agnieszka Baran

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2013 r. sprawy

z wnioskuE. G. (1),G. G.,M. G.
z udziałemG. T. (1),H. C.,A. L.,E. G. (2),K. D.,L. M.,D. M.,M. M.,B. M., GminyS.,S. G.,W. S.,A. Ś.,J. Ś.,W. Ś. (1)
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego
na skutek apelacji wnioskodawców
od postanowienia Sądu Rejonowego w Skarżysku - Kamiennej
z dnia 21 lutego 2012 r. sygn. akt I Ns 461/08

postanawia:zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie II (drugim) i wniosek oddalić; oddalić apelację w pozostałej części.

Sygn. akt II Ca 1370/12

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 21 lutego 2012r. w sprawie I Ns 461/08 Sąd Rejonowy w Skarżysku-Kamiennej stwierdził, żeZ.iG.małż.G.stali się z mocy prawa z dniem 4 listopada 1971r. na zasadach majątkowej wspólności małżeńskiej współwłaścicielami nieruchomości rolnej położonych wS.o pow. 0,3778 ha i 0,3838, oznaczonych odpowiednio jakodziałki nr (...), przedstawione na mapie sporządzonej przez biegłego geodetęS. K.przyjętej do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego Starostwa Powiatowego wS.w dniu 14 października 2011r. za numerem(...)- (...), dla których nie ma urządzonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów. W punkcie II postanowienia Sąd Rejonowy stwierdził, żeW. Ś. (1)stał się z mocy prawa z dniem 4 listopada 1971r. właścicielem nieruchomości rolnej położonej wS.o pow. 0,0728 ha, oznaczonej jakodziałka nr (...)i przedstawionej na wyrysie pochodzącym z mapy ewidencji gruntów przyjętej do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego Starostwa Powiatowego wS.za numerem(...), dla której nie ma urządzonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów. W pozostałej części Sąd Rejonowy wniosek oddalił i odstąpił od obciążania wnioskodawczyni i uczestników nieziszczonymi kosztami sądowymi, jak również stwierdził, że ponoszą oni koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny, z którego wynika, żeZ.iG.małż.G.przeprowadzili się zG.doK.w 1966r.Z. G.był wnuczkiemM. Ś., który wraz z żonąF.prowadził gospodarstwo rolne wS., złożone zdziałek (...).M. Ś.zmarł w 1951r., zaś jego żona w 1955r. Pozostawili pięcioro dzieci:W. Ś. (2),Z. T.,J. G.,H. G.iW. Ś. (1). W dacie 4 listopada 1971r.Z.iG.małż.G.mieszkali i pracowali wK., jednakże przyjeżdżali doS., gdzie nadziałkach nr (...)uprawiali owies i ziemniaki. Nadziałce nr (...)zamieszkiwałW. Ś. (1), który był tam zameldowany od 14 sierpnia 1970r. do 2 marca 1982r. Zamieszkiwaną działkę uprawiał rolniczo. Przylega ona dodziałki nr (...), którejW. Ś. (1)jest właścicielem na podstawie(...). Do zamieszkiwanego przez niego domu w 1973r. wprowadziła sięH. G.(matkaS. G.).Działki nr (...)w dacie 4 listopada 1971r. użytkowała rolniczoZ. T.(działki nr (...)wraz z mężemJ. T.).Działka nr (...)była użytkowana rolniczo przezH. G..Z. G.zmarł w dniu 16 listopada 2005r. W ewidencji gruntów aktualnej w dacie 4 listopada 1971r. figurował on jako posiadaczdziałek (...), zaś w ewidencji aktualnej na dzień 4 listopada 2004r. – również jako posiadaczdziałek nr (...). W ewidencji aktualnej w latach 1982-1983 posiadaczkądziałek nr (...)wskazana byłaZ. T.. Brak informacji w tym zakresie co do pozostałych działek. Sąd Rejonowy podkreślił, że dane posiadane przez Starostwo Powiatowe zawierają tyle rozbieżności, że koniecznym było sporządzenie mapy z wykazaniem stanu na datę 4 listopada 1971r. i z uwzględnieniem zapisów w aktualnej ewidencji gruntów.
Wniosek w niniejszej sprawie złożyłZ. G., który domagał się uwłaszczeniadziałek nr (...). Po jego śmierci wniosek zmodyfikowany został przez jego spadkobierców poprzez żądanie, aby uwłaszczenie nastąpiło na ich rzecz. W piśmie z dnia 28 lipca 2008r. wdowa po wnioskodawcy wniosła o objęcie postępowaniem równieżdziałek nr (...). W toku postępowaniaW. Ś. (1)wniósł o stwierdzenie nabycia przez niegodziałki nr (...), zaśG. T. (1)domagał się stwierdzenia, iż stał się właścicielemdziałek nr (...).
W ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał zasadność wniosku jedynie względemdziałek nr (...), natomiast w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Podkreślił, żeG. G., będąca wnioskodawczynią w miejsce zmarłego męża, wykazała wystąpienie przesłanek zawartych w art. 1 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, warunkujących uwzględnienie wniosku. Sąd I instancji dodał, że nieruchomość spełnia ustawową normę obszarową (powyżej 0,2 ha), bowiem jej łączna powierzchnia wynosi 2,4109 ha. Sąd I instancji podkreślił, że nie była kwestionowana okoliczność, iżZ. G.orazW. Ś. (1)w dacie 4 listopada 1971r. pracowali w gospodarstwie rolnym, zaś spór dotyczył jedynie tego, kto był samoistnym posiadaczem działek. Sąd Rejonowy przyjął, że w dacie 4 listopada 1971r.Z.iG.małż.G.użytkowali rolniczo dwie działki:(...)i(...), przy czym uważali się za prawowitych spadkobiercówM. Ś.iJ. G.. Pozostałe działki użytkowali inni członkowie rodziny. Co do dwóch wskazanych działek Sąd I instancji stwierdził, żeZ.iG.małż.G.stali się jej właścicielami z mocy prawa z dniem 4 listopada 1971r., zaśW. Ś. (1)nabył w trybie przepisów ustawydziałkę nr (...). Pomimo, że nie spełnia ona normy powierzchniowej, to w połączeniu z pozostałymi działkamiW. Ś. (1)stanowi ona jedno gospodarstwo rolne przez niego prowadzone. Uczestnik pozostawał w przekonaniu, że została mu ona przyznana tym samym(...), jakim otrzymał własnośćdziałek (...). Użytkownikami pozostałych działek objętych wnioskiem byliZ. T.,J. T.orazH. G.i w zakresie tych działek wniosek podlegał oddaleniu.
Postanowienie powyższe zaskarżyła apelacjąG. G.,E. G. (1)iM. G.– w części dotyczącejdziałek (...). Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, żeW. Ś. (1)był w dacie 4 listopada 1971r. samoistnym posiadaczemdziałki nr (...), na którą to okoliczność nie przedstawił on żadnego dowodu. Skarżąca podkreśliła, że z wyrysu nr(...)wynika, iż w ww. dacie władającym przedmiotową działką byłZ. G.. Podkreśliła, że okoliczność tę potwierdzają pisma kierowane do niej ze Starostwa Powiatowego. Wnioskodawczyni zarzuciła również błędne ustalenie, żeW. Ś. (1)uprawiał rolniczo ww. działkę, skoro w dacie 4 listopada 1971r. stanowiła ona podwórko. Dodała, że uczestnik zamieszkiwał na działce jedynie jako lokator, mając świadomość, że należy ona doZ. G.. Zdaniem wnioskodawczyni Sąd Rejonowy bezpodstawnie oddalił wniosek względemdziałek (...), ustalając, że w dacie 4 listopada 1971r. władała nimi i uprawiała jeZ. T.oraz względemdziałek (...)przy ustaleniu, że posiadał je i uprawiałW. Ś. (2). Podniosła, że osoby te nie żyją, zaś ich wolą było, aby działki te stały się własnością wnioskodawców.G. G.wniosła o zmianę postanowienia poprzez stwierdzenie, że ona orazZ. G.stali się z mocy prawa z dniem 4 listopada 1971r. współwłaścicielamidziałek nr (...),W. Ś. (2)stał się w tej dacie właścicielemdziałki nr (...), zaśZ. T.– właścicielkądziałki (...)i nieruchomości rolnej o pow. 0,3747 ha, przedstawionej na mapie(...)- (...), sporządzonej przez geodetęS. K.; oddalenie wnioskuW. Ś. (1)oraz oddalenie wnioskuG. T. (1).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja prowadzi do zmiany zaskarżonego postanowienia w jego punkcie II poprzez oddalenie wniosku. W pozostałej części jako bezzasadna podlega oddaleniu.
Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji i przyjmuje je za własne. Należy w tym miejscu jednak zaznaczyć, że ustalenia te nie odnoszą się do tego na jakiej podstawie uczestnicy władający 4.11.1971r. przedmiotowa nieruchomością, objęli ją w posiadanie.
W ocenie Sądu Okręgowego brak było podstaw do przyjęcia, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy spełnione zostały przesłanki do stwierdzenia nabycia własności nieruchomości na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971r. Nr 27, poz. 250). Art. 1 ust. 1 tej ustawy stanowi, że nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, zwane dalej "nieruchomościami", i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku. W myśl ust. 2 powołanego przepisu rolnicy, którzy do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy posiadają nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu, stają się z mocy samego prawa właścicielami tych nieruchomości, chociażby nie zachodziły warunki określone w ust. 1; jeżeli jednak uzyskali posiadanie w złej wierze, nabycie własności następuje tylko wtedy, gdy posiadanie trwało co najmniej przez lat dziesięć. W świetle wskazanych uregulowań koniecznym było ustalenie, a czego nie uczynił Sąd Rejonowy, na jakiej podstawie uczestnicy dowodzący swoje posiadanie objęli przedmiotowe nieruchomości we władanie. Czy wnioskodawcy, w tymW. Ś. (1)– względemdziałki nr (...)weszli w posiadanie na podstawie nieformalnej umowy, ewentualnie, czy działki te posiadali nieprzerwanie przez okres czasu wskazany w ustawie, niezbędny do ich nabycia w trybie powołanego aktu prawnego. Przesłanki te nie zostały skutecznie wykazane przez żadnego z uczestników. W ocenie Sądu Okręgowego, w sprawie brak jest dowodów świadczących o istnieniu nieformalnej umowy, o której mowa w przepisie art. 1ust. 1 cyt. ustawy. Kwestię tę można było ustalać w zasadzie jedynie na podstawie zeznań, jednakże z uwagi na zawarte w nich rozbieżności nie pozwoliły one na stwierdzenie, że zawarta została jakakolwiek nieformalna umowa odnośnie przedmiotowej nieruchomości. Jest niewątpliwym, że gospodarstwo rolne pierwotnie pozostawało w posiadaniuM.iF.małż.Ś.. Ich następcami prawnymi byliW. Ś. (2),Z. T.,J. G.,H. G.iW. Ś. (1). W ocenie Sądu Okręgowego nie był dokonywany podział gospodarstwa pomiędzy nich. Zgromadzone w sprawie dowody nie wskazują, na jakiej podstawie kolejni posiadacze nieruchomości obejmowali ją w posiadanie. Wnioskodawczyni powoływała się na nieformalny dział spadku poM. Ś.(k. 106), nie wykazała jednak, że istotnie podział taki miał miejsce, a tym bardziej niejasnym staje się w tej sytuacji sposób podziału, skoro według wnioskodawczyni zgodnie z tym podziałemdziałkę nr (...)otrzymać miałZ. G., zaś wedle twierdzeńW. Ś. (1), który rzekomo miał być przy nieformalnym podziale obecny (k. 106) – działka ta przypadła jemu. Z koleiA. Ś.utrzymuje, że ,,przepisał dom nadziałce (...)naZ. G.(k. 95), co sugeruje o jego przekonaniu, że sporna działka ,,należy się” właśnie jemu. Wnioskodawca kilkakrotnie podkreślał, że działki ,,zostały rozpisane” na tych spadkobiercówM.iF.małż.Ś.(k. 5, 21), którzy uiszczali należności gruntowe – bez jakiejkolwiek podstawy faktycznej w postaci testamentu, czy umowy. Po śmierciM.iF.małż.Ś.(w 1951r. i 1955r.) w gospodarstwie pozostawaliZ. T.,W. Ś. (2)oraz zmarły wnioskodawcaZ. G.– synJ. G., zmarłej w 1951r. Bezspornym jest również, że w dacie 4 listopada 1971r. nadziałce nr (...)mieszkałW. Ś. (1)(synW. Ś. (3)), który był tam zameldowany od 1970r.Z. G.ożenił się zG. T. (2)– córkąJ. T., który był mężemZ. T.. Wnioskodawca w piśmie z dnia 3 stycznia 2005r. wskazywał, że gospodarstwo rolne objął w posiadanie od 1968r. (k. 23), zaś przekazał mu jeJ. T., będący dzierżawcą działek. Okoliczność tę potwierdziłaG. G.(k. 92), wskazując, żedziałki nr (...),,przekazał” jej i jej mężowiJ. T.w 1968r. Zaznaczyła jednocześnie, że ,,do tych działek przynależały siostry(Z. G.)W. S.iD. L.”. Co dodziałki nr (...)wskazała, że w dacie 4 listopada 1971r. był na niej posadowiony drewniany dom, który ,,stał zamknięty”, bowiem ona mieszkała wówczas z mężem wK.(k. 93). Wprowadził się do niegoA. Ś.(synW. Ś. (3)), jednakże wnioskodawczyni nie potrafiła wskazać daty tego zdarzenia (k. 93). Twierdziła, że na przedmiotową działkę sprowadziła się dopiero po śmierci męża – w 2007r., wcześniej natomiast cały czas mieszkała wK., a do domu wS.jedynie przyjeżdżała wraz z mężem. Taki stan rzeczy potwierdziła w zeznaniachW. S., podkreślając, że brat z żoną ,,używali działki, ale mieszkali wK.” (k. 93). Dodała, żeZ. G.,,zajmował się tymi działkami((...),(...)i(...)), bo chciał, nikt inny się temu nie sprzeciwiał” (k. 93-94). Od 1970r. do 1982r. w domu nadziałce (...)zamieszkiwałW. Ś. (1)(zeznaniaA. Ś.iW. Ś. (1), k. 94), który niewątpliwie był w tej sytuacji jej posiadaczem w dacie 4 listopada 1971r. W drugim z mieszkań w przedmiotowej nieruchomości mieszkałaH. G..Działki (...)użytkowałaZ. T.i okoliczności tej skarżąca w apelacji nie neguje. Faktem jest, że z dokumentów administracyjnych wynika, iż władającym działką byłZ. G., jednakże powyższe ustalenia faktyczne przeczą takiemu stanowi rzeczy, zaś dane administracyjne miały jedynie charakter formalny. Brak jest dowodów na to, żedziałka nr (...)w ogóle fizycznie pozostawała w posiadaniuZ.iG.małż.G.w dacie 4 listopada 1971r., a już na pewno nie byli oni posiadaczami samoistnymi tej nieruchomości. Ponownie przypomnieć należy, że wnioskodawczyni konsekwentnie utrzymywała, iż gospodarstwo jej oraz jej mężowi przekazane zostało przezJ. T.w 1968r., zaśW. Ś. (1)zamieszkiwał na nieruchomości od 1970r. W tym miejscu należy także odnieść się do twierdzeń apelujących zawartych w apelacji. I tak skarżący najpierw podają, że od 1969r. „członkowie rodziny podzielili pomiędzy siebie działki”, zaś dalej zaznaczają, że „naZ. G.podczas jego nieobecności przy podziale zapisalidziałki nr (...);(...);(...)”. Aby mówić o skutecznym dokonaniu podziału przedmiotowej nieruchomości w kontekście przepisu art.1ust.1 tzw. ustawy uwłaszczeniowej, przy zawarciu takiej umowy powinni brać udział wszyscy spadkobiercy. Należy w tym miejscu przytoczyć także zeznaniaG. G., złożone na rozprawie 5. marca 2009r. (k.202) kiedy podaje: „mówiliśmy z mężem doW. Ś. (1), że ten dom należy do całego rodzeństwa, a nie tylko do niego”.
Dopiero w apelacji skarżące wskakują, że miał miejsce nieformalny podział przedmiotowego gospodarstwa. Te twierdzenia co do podziału nie mogą zostać uznane za prawdziwe w całokształcie dowodów zgromadzonych przed Sądem Rejonowym, o czym była mowa wyżej. Należy zwrócić uwagę także na dalszą treść apelacji, z której wynika, że nie wszyscy współspadkobiercy uczestniczyli w takim podziale. Nie zostało wykazane również, aby któryś z uczestników był posiadaczem samoistnym którejś z działek wchodzących w skład spadkowego gospodarstwa przez 5 lub 10 lat, stosownie do przepisu art.1 ust.2 cyt. ustawy. Jak już wyżej zaznaczono, samaG. G.twierdziła, że dopiero w 1968r. objęła we władanie nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym, zaśW. Ś. (1)zamieszkał w spadkowym domu dopiero w 1970r. Żaden z uczestników nie wykazał, aby spełnił przesłanki czasookresu posiadania niezbędnego dla nabycia własności gospodarstwa rolnego w trybie powołanej ustawy.
Podsumowując, z powyższego wynika przede wszystkim, że brak jest podstaw do przyjęcia, że istniała jakakolwiek nieformalna umowa, na mocy której wnioskodawcy bądź uczestnicy objęli w posiadanie poszczególne działki, składające się na gospodarstwo rolne, prowadzone pierwotnie przezM.iF.małż.Ś.. Nie sposób również stwierdzić, aby którykolwiek z posiadaczy tych działek posiadał je w okresie czasu wymaganym treścią ust. 2 powołanego na wstępie rozważań przepisu. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie ma wątpliwości co do tego, że aniZ.iG.małż.G., ani teżW. Ś. (1)czy też którykolwiek z pozostałych uczestników nie posiadali nieruchomości w okresie co najmniej 5 ew.10 lat przed wejściem w życie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych i już tylko ta okoliczność wystarczającą była dla oddalenia wniosku.
Mając to na względzie Sąd Okręgowy na zasadzie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie w zaskarżonej części, tj. w jego punkcie II i wniosekW. Ś. (1)oddalił.
W pozostałej części apelacja jako bezzasadna podlega oddaleniu przez Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Aktualne pozostają wszystkie wyżej przedstawione rozważania. Po pierwsze – o ile można przyjąć, żeZ. T.w dacie 4 listopada 1971r. posiadaładziałki nr (...), zaśW. Ś. (2)działki nr (...), o tyle nie sposób stwierdzić – co wskazano w rozważaniach powyżej – iż weszli oni w posiadanie tych działek na mocy jakiejkolwiek nieformalnej umowy, jak wymaga tego art. 1 ust. 1 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych lub posiadali samoistnie te działki jak przez wymagany ustawą okres czasu.