Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 853/12
Data wyroku: 2012-10-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Mazurkiewicz-Nowikowska, Elżbieta Gawda, Krzysztof Szewczak
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 853/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 października 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Krzysztof Szewczak

Sędziowie:

SA Elżbieta Gawda (spr.)
SA Barbara Mazurkiewicz-Nowikowska

Protokolant: st. prot. sądowy Maciej Mazuryk

po rozpoznaniu w dniu 24 października 2012 r. w Lublinie
sprawyF. D.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wL.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych OddziałuwL.
od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 4 lipca 2012 r.    sygn. akt VII U 1958/12

I
zmienia częściowo zaskarżony wyrok w ten sposób, że początkową datę prawa do emerytury ustala na dzień 1 grudnia 2011 roku;

II
oddala apelację w pozostałej części.

III AUa 853/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 4 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Lublinie zmienił decyzję pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wL.i ustalił wnioskodawcyF. D.prawo do emerytury od dnia 3 października 2011 r.
Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach i rozważaniach prawnych:
WnioskodawcaF. D.urodzony dnia (...), w dniu 5 września 2011 roku złożył wniosek o przyznanie prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, dołączając świadectwa pracy, w tym świadectwo pracy zPrzedsiębiorstwa (...), w którym znalazła się adnotacja o zatrudnieniu w warunkach szczególnych, świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach wystawione przezSpółdzielnię (...)wŁ.oraz przez Syndyka Masy UpadłościPrzedsiębiorstwa (...)wŁ..
Organ rentowy ustalił na dzień 1 stycznia 1999 roku łączny okres ubezpieczenia skarżącego w wymiarze: 31 lat i 1 dzień okresów składkowych i nieskładkowych, w tym nie uznał żadnego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych. Nadto stwierdził, iż wnioskodawca nie rozwiązał stosunku pracy.
W dniu 4 października 2011 rokuF. D.złożył świadectwo pracy wystawione przezPrzedsiębiorstwo Produkcyjno - Handlowe (...) Sp. z o.o., z którego wynika, iż umowa o pracę łącząca go z tym pracodawcą została rozwiązana z dniem 2 października 2011 roku. Dnia 14 października 2011 roku dołączył świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych zeSpółdzielni (...)w Likwidacji.
Decyzją z dnia 30 listopada 2011 roku organ rentowy odmówił skarżącemu prawa do emerytury, wskazując, iż zaliczył do stażu pracy w warunkach szczególnych 13 lat i 3 miesiące zatrudnienia wSpółdzielni (...)w okresie od 1 września 1970 roku do 30 listopada 1983 roku.
W dniu 8 grudnia 2011 rokuF. D.wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku o emeryturę, dołączając świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 31 lipca 2000 roku za okres od 25 stycznia 1995 roku do 31 lipca 2000 roku.
Zaskarżoną decyzją z dnia 27 stycznia 2012 roku organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury, wskazując iż nie uwzględnił jako wykonywania pracy w warunkach szczególnych okresów:

-

od 1 września 1967 roku do 31 sierpnia 1970 roku z tytułu zatrudnienia wSpółdzielni (...)z uwagi na rozbieżności dotyczące okresu pracy w warunkach szczególnych

od 8 sierpnia 1990 roku do 31 października 1994 roku z tytułu zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wŁ.z uwagi na nieścisłości w przedstawionym świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych

od 25 stycznia 1995 roku do 31 grudnia 1998 roku z tytułu zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)na podstawie świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 31 lipca 2000 roku z uwagi na braki formalne tego świadectwa.

Sąd Okręgowy ustalił, iżF. D.pracował wPrzedsiębiorstwie (...)wŁ.od 25 stycznia 1995 roku do 31 lipca 2000 roku. Początkowo był zatrudniony na stanowisko mechanika napraw pojazdów samochodowych a następnie od 1 września 1995 roku przeniesiono go na stanowisko mechanika napraw pojazdów samochodowych - brygadzisty, które zajmował do końca zatrudnienia tj. do 31 lipca 2000 roku. Przez cały okres pracyF. D.zajmował się wyłącznie naprawą samochodów osobowych i ciężarowych w kanałach remontowych, pracując jako mechanik. Naprawy były wykonywane stale w kanałach, w jednym kanale pracowało kilku mechaników, którzy naprawiali jednocześnie do 4 samochodów, w zależności od ich rodzaju. Prace rozdzielane były przez mistrza, a do obowiązków wnioskodawcy jako brygadzisty należało sprawdzenie pracy wykonanej przez pozostałych mechaników, meldowanie mistrzowi o zakończeniu pracy oraz odbieranie nowych zleceń.
Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o dowody z zeznań wnioskodawcy jak i świadkaK. S.oraz dowody z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu przed organem rentowym.
Sąd obdarzył wiarą dowody z pozostałych dokumentów uznając, iż zostały one sporządzone przez uprawnione do tego podmioty oraz nie budzą wątpliwości zarówno, co do formy, jak i treści. Zostały one sporządzone w przepisanej formie, w oparciu o obowiązujące w dacie ich wydania przepisy prawne oraz wydane przez kompetentne osoby w ramach przysługujących im uprawnień.
Sąd dał wiarę zeznaniom świadkaK. S., który był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)na stanowisku mistrza stacji obsługi i był bezpośrednim zwierzchnikiem wnioskodawcy. Jego praca miała charakter ściśle nadzorczy w stosunku do pracy wykonywanej m.in. przez wnioskodawcę, stąd miał on niezbędne i dokładne wiadomości w zakresie charakteru czynności wykonywanych przez wnioskodawcę, jego obowiązków, warunków zatrudnienia i wynagradzania.
Sąd obdarzył również wiarą zeznania wnioskodawcyF. D.jako korelujące z zeznaniami świadka oraz zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w postaci powołanych dokumentów.
Wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z akt osobowych wnioskodawcy za sporny okres nie został uwzględniony, z uwagi na fakt, iż zgromadzone w sprawie dokumenty wespół z zeznaniami świadka i wnioskodawcy pozwalały na dokonane rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Sąd zaniechał przeprowadzania postępowania dowodowego na okoliczność pozostałych spornych okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych, mając na uwadze fakt, iż zaliczenie powyższego okresu zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)pozwala na ustalenie wnioskodawcy prawa do emerytury.
W oparciu o poczynione ustalenia Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie, przywołując przepisyustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227, ze zm.).W świetle art. 184 ust. 1 i 2 tej ustawy mężczyznom urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat - dla mężczyzn oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27. Emerytura, taka przysługuje pod warunkiem nie przystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy, w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Zgodnie z§ 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43) okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Zgodnie z treścią § 4 ust. 1 cyt. rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1
osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn,

2
ma wymagany okres zatrudnienia, w tym, co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Bezspornym jest, że skarżący nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego, w dniu 3 października 2011 roku ukończył 60 lat, z dniem 2 października 2011 roku rozwiązany został stosunek pracy i na dzień 1 stycznia 1999r. legitymował się, co najmniej 25-letnim stażem pracy.
Dokonując oceny, czy wykonywaną przezF. D.w okresie od 25 stycznia 1995 roku do 31 lipca 2000 roku pracę należy zakwalifikować jako pracę w szczególnych warunkach należy podkreślić, że występując do organu rentowego o przyznanie świadczenia wnioskodawca przedłożył stosowne świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy zakwestionował jego walor dowodowy zarzucając wystąpienie braków formalnych uniemożliwiających dokładne ustalenia czynności, jakie wykonywał wnioskodawca i w jakich okresach. W powiązaniu jednak z wiarygodnymi źródłami osobowymi, dokument ten wskazuje na faktyczne wykonywanie przez wnioskodawcę pracy w warunkach szczególnych. Nieścisłości dotyczące nazwy stanowisk, które nie są zgodne z powołanymi przepisami resortowymi w okolicznościach sprawy nie mają istotnego znaczenia. Fakt ten nie stoi na przeszkodzie uznaniu spornego okresu pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach, bowiem dla takiego zakwalifikowania określonej pracy istotne znaczenie ma rodzaj faktycznie wykonywanych czynności, a nie nazwa stanowiska.
Z zeznań wnioskodawcy i świadka oraz przywoływanego świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych wynika, żeF. D.od 25 stycznia 1995 roku do 31 lipca 2000 roku (5 lat, 6 miesięcy i 6 dni) wPrzedsiębiorstwie (...)wykonywał prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych, wymienione w wykazie A dziale XIV poz. 16 stanowiącego załącznik do cyt. wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku. Zostały one również wskazane w Zarządzeniu Nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 roku w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. Urz. MRLiGŻ z dnia 4 listopada 1988 roku, nr 2, poz. 4) stosowanym tu posiłkowo, w dziale XIV poz. 16 pkt. 1 jako prace mechanika samochodowego, stale wykonującego prace w kanałach remontowych.
Do okresu pracy w szczególnych warunkach mającego wpływ na przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury należy zaliczyć z tego okresu pracę do 31 grudnia 1998 roku, zgodnie z obowiązującymi przepisami, z wyłączeniem dodatkowo okresów zasiłków chorobowych tj. łącznie 1 miesiąca i 20 dni. Daje to okres wykonywania stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych wynoszący 3 lata 9 miesięcy i 13 dni. Razem z okresem zaliczonym z tego tytułu przez ZUS wynoszącym 13 lat i 3 miesiące okresy te wynoszą więc na dzień 1 stycznia 1999 roku 17 lat i 13 dni.
W tej sytuacji Sąd Okręgowy ustalił wnioskodawcy prawo do emerytury od dnia 3 października 2011 roku, to jest od dnia ukończenia 60 lat życia, co stanowi również następny dzień po rozwiązaniu stosunku pracy.
Z tych względów i na mocyart. 47714§ 2 k.p.c.Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję.
Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany organ rentowy zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1
naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 184 ust. 1 pkt 1cyt. ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz § 2 i § 4 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia poprzez przyznanie prawa do emerytury osobie, niespełniającej przesłanki 15 lat pracy w warunkach szczególnych;

2
sprzeczność ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, że wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w warunkach szczególnych na stanowisku mechanika-brygadzisty;

3
naruszenie prawa procesowego przez przekroczenie wyrażonej wart. 233 § 1 k.p.c.zasady swobodnej oceny dowodów.

Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania lub uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
Apelujący wywodził, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, iż okres pracy wnioskodawcy wprzedsiębiorstwie (...)w wymiarze 3 lat 9 miesięcy i 13 dni jest okresem pracy  w warunkach szczególnych. Ustalenia Sądu zostały poczynione w oparciu o skąpy materiał dowodowy, ograniczony do zeznań wnioskodawcy i jednego świadka, które nie pozwalają na ustalenie, że praca w kanałach była paca stałą. Sąd nie wyjaśnił jak często zachodziła konieczność pracy wnioskodawcy w kanale jako mechanika, na czym polegała jego praca poza kanałem i w jaki sposób prowadził jako brygadzista nadzór nad mechanikami.
W ocenie pozwanego postępowanie sądowe nie wykazało w sposób niezbity i niebudzący wątpliwości, że skarżący legitymuje się 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych.
Z tych względów pozwany uznawał apelację za uzasadnioną.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wnosił o jej oddalenie, podnosząc m.in., że oprócz pracy w warunkach szczególnych wprzedsiębiorstwie (...)wnioskodawca pracował wPrzedsiębiorstwie (...)wŁ.również w warunkach szczególnych, w charakterze młynarza, a tym samym spełnił wszystkie warunki do ustalenia prawa do emerytury.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja organu rentowego co do zarzutu, iż wnioskodawca nie legitymuje się 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych jest niezasadna. Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, iż wnioskodawca legitymuje się wymaganym 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych, stanowiącym warunek ustalenia prawa do emerytury w trybie art. 184 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy.
Nawet gdyby przyjąć za organem rentowym, że Sąd Okręgowy pobieżnie przesłuchał świadkaK. S.na okoliczność charakteru pracy wykonywanej przez wnioskodawcę wprzedsiębiorstwie (...), to i tak spełnił on warunek 15-letniej pracy w warunkach szczególnych.
W okresie od 8 sierpnia 1990 r. do 31 października 1994 r. skarżący był zatrudniony przezW. S.w prowadzonym przez niegoPrzedsiębiorstwie (...)wŁ.. Ze zwykłego świadectwa pracy jak i świadectwa pracy w warunkach szczególnych wynika, iż był on zatrudniony w charakterze robotnika pomocniczego i młynarza. Pozwany zakwestionował powyższe świadectwo z uwagi na wskazanie w nim dwóch stanowisk pracy, bez wskazania okresów pracy, zaś stanowisko robotnika pomocniczego nie może być zakwalifikowane jako praca w warunkach szczególnych.
W toku postępowania sądowego skarżący zeznał, że pracował jako robotnik pomocniczy krótko – przez 2 miesiące, gdyż ukończył kurs młynarza i od tego czasu świadczył pracę jako młynarz. Wnioskodawca złożył świadectwo uzyskania z dniem 2 października 1990 r. tytułu robotnika wykwalifikowanego w zawodzie „młynarz” (k. 10). Tym samym zatrudnienie w tym charakterze co najmniej od dnia 2 października 1990 r. do 31 października 1994 r. wnioskodawca udowodnił własnymi zeznaniami, świadectwem uzyskania tytułu robotnika wykwalifikowanego w zawodzie „młynarz”, zwykłym świadectwem pracy jak i świadectwem wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Te dowody pozwalają na ustalenie, iż przez okres 4 lat i 29 dniF. D.wykonywał prace przy wytwarzaniu mąki, kasz, płatków i śruty, wymienione w dziale X poz. 10 wykazu A stanowiącego załącznik do cyt. rozporządzenia. Fakt, iż praca wykonywana była u osoby fizycznej, prowadzącej przedsiębiorstwo nie ma żadnego znaczenia. W świetle poglądu Sądu Najwyższego pracami wykonywanymi w szczególnych warunkach są - bez względu na status własnościowy pracodawcy - prace wymienione w § 4-8a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach (…) (uchwała składu 7 sędziów z dnia 13 lutego 2002 r. III ZP 30/01, OSNP 2002/10/243). Tym samym po dodaniu okresu 4 lat i 29 dni do okresu uznanego przez organ rentowy – 13 lat i 3 miesięcy, wnioskodawca legitymuje się wymaganym 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych, a tylko ta okoliczność była w niniejszej sprawie sporna.
Organ rentowy zaskarżył wyrok w całości, zatem Sąd Apelacyjny winien z urzędu zbadać, czy Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego w innym zakresie niż wskazany w apelacji. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy błędnie ustalił, iż prawo do emerytury przysługuje wnioskodawcy od dnia 3 października 2011 r. tj. od ukończenia 60 lat. Zważyć należy, iż organ rentowy wydał w niniejszej sprawie trzy decyzje, przy czym dwie z nich stały się prawomocne, gdyż nie zostały zaskarżone. Kontrolowana w niniejszym postępowaniu decyzja wydana została na wniosek złożony w dniu 8 grudnia 2011 r.
Zgodnie z treścią art. 129 ust. 1 cyt. ustawy świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek (…). Skoro wniosek został złożony w dniu 8 grudnia 2011 r., zatem prawo do emerytury przysługuje wnioskodawcy od dnia 1 grudnia 2011 r.
Z tych względów i na mocyart. 385 k.p.c.orazart. 386 § 1 k.p.c.Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.