Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 790/12
Data wyroku: 2012-11-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia SA– Ewa Klimowicz-Przygódzka, SA– Ewa Stefańska, Beata Waś
Słowa kluczowe: Uchwały Organów Spółdzielni
Podstawa prawna: art. 42 prawo spółdzielcze, art. 58 k.c.

Sygn. akt VI A Ca 790/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 listopada 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący - Sędzia SA– Ewa Klimowicz-Przygódzka (spr.)

      Sędzia SA– Ewa Stefańska

      Sędzia SO (del.)  – Beata Waś

Protokolant: sekr. sądowy Katarzyna Kędzierska

po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2012 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaJ. O.
przeciwko(...) Spółdzielni MieszkaniowejwG.
o ustalenie
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt IV C 50/10

I
zmienia zaskarżony wyrok w całości nadając mu następującą treść:

1
oddala powództwo,

2
zasądza od powodaJ. O.na rzecz pozwanej(...) Spółdzielni MieszkaniowejwG.kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

II
zasądza od powodaJ. O.na rzecz pozwanej(...) Spółdzielni MieszkaniowejwG.kwotę 335 zł (trzysta trzydzieści pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

VI ACa 790/12

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 4 stycznia 2010 r. powód,J. O.wnosił o uznanie za nieważną uchwały nr(...)z dnia 21 V 2005r. zebrania przedstawicieli(...) Spółdzielni Mieszkaniowejw przedmiocie wykluczenia go z grona członków tejże spółdzielni. Powołując się na przepis art. „42(
      2)§ 2”ustawy prawo spółdzielcze(u.p.s.) powód wywodził, że zaskarżona uchwala została podjęta z naruszeniem prawa , ponieważ nie była przedmiotem obrad zebrania grupy członkowskiejosiedla (...), poprzedzającego zebranie przedstawicieli, a zatem jest nieważna.
(...) Spółdzielnia Mieszkaniowapoczątkowo wniosła o odrzucenie pozwu na podstawieart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., podnosząc, że sprawa niniejsza dotyczy zaskarżenia uchwały wykluczającej powoda ze spółdzielni, a powództwo w powyższym zakresie zostało już prawomocnie oddalone. Ostatecznie pozwana wnosiła o oddalenie powództwa, powołując się m.in. na jego niezgodność z zasadami współżycia społecznego ( k 170).

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił nieważność zaskarżonej uchwały opierając się na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych.

W dniu 7 VII 2004 r. rada nadzorcza pozwanej spółdzielni podjęła uchwałę o wykluczeniu powoda z grona członków spółdzielni. Od powyższej uchwały powód wniósł odwołanie do zebrania przedstawicieli.
W dniu 5 IV 2005 r. odbyło się zebranie grupy członkowskiejosiedla (...), poprzedzające zebranie przedstawicieli zwołane na dzień 21 V 2005r. Sprawa odwołania powoda od uchwały rady nadzorczej wykluczającej go z pocztu członków spółdzielni nie była objęta porządkiem obrad tego zebrania . W trakcie jego przebiegu prezes zarządu(...) Spółdzielni Mieszkaniowejodnosząc się do osoby powoda wskazał między innymi, że „nie jest [on] członkiem spółdzielni”.
W dniu 21 V 2005 r. zebranie przedstawicieli podjęło uchwałę nr(...)utrzymującą w mocy decyzję rady nadzorczej w przedmiocie wykluczenia powoda z grona członków spółdzielni .
Uchwała powyższa została zaskarżona przez powoda do sądu powództwem o jej uchylenie. W dniu 5 VI 2007 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie XXVC 2076/05 oddalił jednak roszczenie powoda, a w dniu 16 V 2008 r. niniejszy Sąd Apelacyjny oddalił wniesioną przezJ. O.apelację. Sąd Najwyższy odmówił zaś przyjęcia skargi kasacyjnej powoda do rozpoznania.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu strony pozwanej dotyczącego odrzucenia pozwu z uwagi na przesłankę powagi rzeczy osądzonej, sąd I instancji podnosił, iż pomiędzy osądzonym w sprawie XXC C 2076/05 powództwemJ. O.o uchylenie uchwały nr(...)a powództwem wytoczonym w sprawie niniejszej o stwierdzenie jej nieważności nie zachodzi tożsamość przedmiotowa sprawy. Wskazywał, że samart. 42 u.p.s.rozróżnienie tego rodzaju dwa środki kontroli uchwał . Zaskarżenie uchwały skutkujące jej uchyleniem dopuszczalne jest wobec uchwały sprzecznej z postanowieniami statutu bądź dobrymi obyczajami lub godzącej w interesy spółdzielni albo mającej na celu pokrzywdzenie jej członka. Poza tym wytoczenie tego rodzaju powództwa jest również ograniczone terminem zart. 42 § 6 u.p.s.. Z kolei przesłanką stwierdzenia nieważności uchwały na zasadzieart. 189 k.p.c, jest jej sprzeczność z ustawą . Powództwo w tym przedmiocie nie jest ograniczone terminem i ma charakter deklaratoryjny ( wywołuje skutki
       ex tunc).
Wyroki sądów zapadłe w sprawie XXV C 2076/05 dotyczyły powództwa o uchylenie uchwały wykluczającej powoda ze spółdzielni, a nie powództwa o stwierdzenie jej nieważności, co wyklucza podstawy do odrzucenia pozwu w oparciu oart. 199§ 1 pkt 2 k.p.c.
Rozpoznając tym samym merytorycznie zgłoszone w niniejszej sprawie żądanie o uznanie uchwały za nieważną Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności uznał, iż powód miał interes prawny w wytoczeniu tego rodzaju powództwa, tak jak wymaga tego przepisart. 189 k.p.c., ponieważ stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały oznacza , że nie wywołała ona skutku w postaci pozbawienia go statusu członka spółdzielni.
W dalszej kolejności sąd I instancji podzielił stanowisko powoda co do naruszenia w niniejszej sprawieart. 59 § 2 pkt 3 u.p.s.Powołując się na orzecznictwo sądowe ( Sąd Apelacyjny w Warszawie z dnia 7 IX 2000 r., I ACa 561/00, Sąd Najwyższy z 4 lipca 2004 r., I CK 78/04) wywodził, że przepis powyższy wprowadza bezwzględny wymóg informowania i konsultowania grup członkowskich w zakresie spraw, mających być przedmiotem obrad zebrania przedstawicieli. Poprzedzające zebranie przedstawicieli zebranie grupy członkowskiejOsiedla (...), w ogóle natomiast nie poruszało sprawy odwołania powoda od uchwały rady nadzorczej, wykluczającej go z grona członków spółdzielni. Wypowiedź prezesa zarządu pozwanej , że powód nie jest już członkiem spółdzielni, mogło zdaniem sądu I instancji dodatkowo wprowadzić uczestników zebrania grupy członkowskiej w błąd bowiem, stała w oczywistej sprzeczności z faktem, że wykluczenie członka wywiera skutek dopiero po wyczerpaniu procedury odwoławczej, która to przesłanka jeszcze nie była zrealizowana.

Apelację od powyższego orzeczenia wniosła strona pozwana podnosząc w niej zarzut obrazyart. 189 k.p.c.orazart. 59§ 2 pkt 3 u.p.s.poprzez niewłaściwe ich zastosowanie , a także błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego .
W jej uzasadnieniu pozwana wywodziła, że sprawa wykluczenia powoda ze spółdzielni została już wcześniej wyjaśniona na podstawie przepisu szczegółowego , a tym samym brak jest podstaw do ponownego dochodzenia swoich praw przez powoda i rozstrzyganie w tym samym zakresie w oparciu oart. 189 k.p.c.Obrazęart. 59§ 2 pkt 3u.p.s apelująca wiązała z tym, że na zebraniu grupy członkowskiej nigdy nie są rozpatrywane sprawy indywidualne, nie dotyczące ogółu członków. Niezależnie poza tym od powyższego , fakt wykluczenia powoda ze spółdzielni był znany członkom(...). W końcu z powołaniem się na orzecznictwo pozwana podnosiła , że uchybienia związane z treściąart. 59§ 2 pkt 3 u.p.s .mają charakter formalny i mogą skutkować uchyleniem uchwały , jeżeli miały wpływ na jej podjęcie.
Tym samym apelująca wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja strony pozwanej zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek nie sposób jest w pełni podzielić przedstawionej w niej argumentacji.
Na wstępie podkreślenia wymaga, iż zaskarżona uchwała została podjęta w dniu 21 V 2005 r., a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 3 VI 2005 ( Dz.U. 2005.122.1024) zmieniającej z dniem 22 VII 2005 r.art. 42 prawa spółdzielczego, poprzez m.in nadanie jego § 2 treści następującej :„ Uchwała sprzeczna z ustawą jest nieważna” . Przepis przejściowy w/w ustawy nowelizującej stanowił, że do oceny skutków zdarzeń prawnych stosuje się przepisy obowiązujące w dniu, w którym zdarzenia te nastąpiły (art. 4 pkt 1 ).
W dniu podjęcia zaskarżonej uchwały przepisyustawy prawo spółdzielczenie przewidywały możliwości uznania uchwały walnego zgromadzenia ( zebrania przedstawicieli) za nieważną z powodu jej sprzeczności z przepisami prawa. Art. 42 § 3 wespół z § 2 ustawy stanowił, iż taką uchwałę można zaskarżyć do sądu w drodze powództwa o jej uchylenie , podobnie jak uchwałę sprzeczną z postanowieniami statutu. Uchwała niezgodna z prawem była dotknięta zatem sankcją w postaci jej nieważności względnej, aczkolwiek orzecznictwo opowiadało się ponadto za możliwością wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały na ogólnych zasadach , wynikających zart. 58 k.c.( SN z 18 IX 2003 r. I CK 115/02, z 21 V 2004 V CK 443/03) , to jest o stwierdzenie jej nieważności bezwzględnej, ze skutkiem ex tunc, z powodu sprzecznościsamej uchwałyz bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa. W pierwszym z przywołanych wyroków Sądu Najwyższego zostało wyrażone stanowisko,że „Kwestia przydatności konstrukcji nieważności bezwzględnej na gruncieprawa spółdzielczegonie nasuwa wątpliwości w piśmiennictwie i orzecznictwie.Prawo spółdzielczew zakresie obejmującym stosunki cywilne nie stanowi bowiem samodzielnej gałęzi prawa w stosunku do prawa cywilnego. W szczególności uchwały organów spółdzielni, rodzące skutki cywilnoprawne, podlegają - jako czynności prawne - odpowiednim przepisomkodeksu cywilnego. Te uchwały, nie wyłączając uchwał walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli), nie mogą - podobnie jak inne czynności prawne - naruszać przepisów bezwzględnie obowiązujących. Z tego punktu widzenia ich skuteczność podlega więc dyspozycjomart. 58 k.c., przewidującego wypadki nieważności czynności prawnych z powodu ich niedopuszczalnychtreści(por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia - 10 maja 1930 r., 1.C. 1666/29; Zb.O. 1930, poz. 96; uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1969 r., III CZP 8/69, OSNCP 1970, nr 6, poz. 97 i z dnia 4 kwietnia 1990 r., III CZP 7/90, OSNCP 1990, nr 10-11, poz. 135).”.
Bezspornym w sprawie jest, że treść zaskarżonej uchwały zebrania przedstawicieli członków pozwanej spółdzielni o brzmieniu : „Zebranie Przedstawicieli na podstawie § 38 ust. 10 Statutu Spółdzielni utrzymuje w mocy Uchwałę Nr(...)Rady Nadzorczej(...) Spółdzielni Mieszkaniowej, wykluczającą z grona członków PanaO. J.” nie była i nie jest sprzeczna z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa. Uchybienie dotyczące postępowania poprzedzającego jej podjęcie , a polegające na pominięciu poddania zaskarżonej do zebrania przedstawicieli uchwały rady nadzorczej , pod uprzednie obrady zebrania grupy członkowskiej, z naruszeniem w ten sposóbart. 59 § 2 pkt 3 u.p.s., nie może skutkować stwierdzeniem jej bezwzględnej nieważności ( patrz SN z 16 X 2002 IV CKN 1351/00, z 8 VII 2004 IV CK 543/03, z 11 I 2007 II CSK 370/06). Powód mógłby powoływać się na powyższą okoliczność jako na uchybienie formalne mające wpływ na podjęcie uchwały w ramach powództwa przewidzianego wówczas wart. 42 § 3w zw. z§ 2 u.p.s.tj. powództwa o jej uchylenie, gdyby nie zostało ono prawomocnie oddalone z powodu przekroczenia terminu do jego wniesienia.
Dodać także należy, iż identyczne stanowisko wyrażają przedstawiciele doktryny„ Zaniechanie poddania pod obrady zebrania grupy członkowskiej sprawy objętej porządkiem obrad najbliższego zebrania przedstawicieli może stanowić podstawę do zaskarżenia , w trybie art. 42§ 3 Pr. Spół., późniejszej uchwały zebrania przedstawicieli, podjętej w kwestii, która nie została uprzednio przedłożona do rozpoznania przez grupę członkowską. Naruszenie przepisu art. 59 § 2 pkt 3 Pr. spół. jest bowiem uchybieniem formalnym , mogącym mieć istotny wpływ na treść zaskarżonej do sądu uchwały.”( A. Stefaniak. Prawo spółdzielcze oraz ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych . Komentarz. Orzecznictwo. Warszawa 2009, str. 103).
Stosowanie przepisuart. 58 § 1 k.c.do uchwał walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli) spółdzielni zostało wyłączone dopiero przez znowelizowany z dniem 22 VII 2005 r.art. 42 § 2 u.p.s.jako lex specialis, który przewiduje bezwzględną nieważność uchwały sprzecznej z ustawą , zaś jej uchylenie zastrzega już tylko do przypadków sprzeczności uchwały z postanowieniami statutu, dobrymi obyczajami lub do sytuacji gdy godzi ona w interesy spółdzielni albo ma na celu pokrzywdzenie jej członka ( tak SN w wyroku z 17 VI 2011 r. II CSK 620/10). Jak już jednak zostało to podniesione do oceny skutków zaskarżonej uchwały z dnia 21 V 2005 r. ( ich powstania lub braku ), przepisy powyższe nie miał zastosowania.
Z omówionych powyżej względów Sąd Apelacyjny uznał wytoczone przezJ. O.powództwo o ustalenie nieważności uchwały wykluczającej go z grona członków pozwanej spółdzielni za niezasadne, a tym samym na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok poprzez oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu pierwszo instancyjnym i kosztów postępowania apelacyjnego w postaci opłaty od apelacji oraz kosztów zastępstwa prawnego, zgodnie zart. 98 §1 k.p.c.