Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 698/12
Data wyroku: 2012-10-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Irena Mazurek, Roman Skrzypek, Janina Czyż
Słowa kluczowe: Podleganie Ubezpieczeniom Społecznym
Podstawa prawna: art. 6 ust.1 pkt4, art. 12 ust. 1, art. 13 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 października 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Irena Mazurek

Sędziowie:

SSA Janina Czyż (spr.)
SSA Roman Skrzypek

Protokolant

st.sekr.sądowy M. Piekiełek

po rozpoznaniu w dniu10 października 2012 r.
na rozprawie
sprawyz wniosku(...) Sp. z o.o.wR.
z udziałem zainteresowanych:H. B.,P. M.,
S. K.,B. K.,Ł. C.iA. S.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o objęcie ubezpieczeniem społecznym
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału
wR.
od wyrokuSądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia29 lutego 2012 r.sygn. aktIV U 1257/11

I z m i e n i a zaskarżony wyrok w ten sposób, że o d d a l a odwołania,

II z a s ą d z a od wnioskodawcy(...) Spółka z o.o.wR.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.kwotę 1 080 zł

( tysiąc osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje.

Sygn. akt III AUa 698/12

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.decyzjami z dnia 29.07.2011 r. objął z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia u płatnika(...) Sp. z o.o.wR.obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi tj. emerytalnym, rentowym i wypadkowym:
1/S. K.od 8.08.2009 r. do 31.08.2009 r. i od 1.09.2009 r. do 15.09.2009 r.,
2/H. B.od 1.09.2009 r. do 16.09.2009 r.,
3/B. K.od 3.08.2009 r. do 14.08.2009 r. i od 16.08.2009 r. do 20.08.2009 r.,
4/P. M.od 4.09.2007 r. do 30.09.2007 r.,
5/A. S.od 10.08.2009 r. do 18.08.2009 r.,
6/Ł. C.od 23.04.2009 r. 30.04.2009 r.
Powołując się na ustalenia kontroli ZUS wskazał, że w okresach wymienionych w decyzjach pomiędzy ubezpieczonymi a płatnikiem zawarto umowęo dzieło, przy czym w przypadkuS. K.nie określono przedmiotu dzieła, zaś w pozostałych przypadkach umowa dotyczyła wykonywania czynności „układanie towaru”, „akcja szkoła”. Odwołując się do przepisówart. 627 kci734 § 1 kc, Zakład stwierdził, że cechy zawartych z ubezpieczonymi umów o dzieło pozwalają na zakwalifikowanie jej jako umowy zlecenia.
W odwołaniach od powyższych decyzji wnioskodawca(...) sp. z o.o.domagał się ich uchylenia i zarzucił, że organ rentowy bezpodstawnie objął strony umów o dzieło obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi przyjmując dowolnie, że były to umowy zlecenia.
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddaleniez tych samych przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyrokiem z dnia 29 lutego 2012 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż zainteresowaniS. K.,H. B.,B. K.,P. M.,A. S.,Ł. C.nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia w okresach wskazanych w zaskarżonych decyzjach.
Sąd ustalił, żeS. K.w dniu 01.09.2009r. zawarła z(...) sp. z o. o.wR.umowę o dzieło. W umowie tej nie określono przedmiotu dzieła. Umowa ta była zawarta na czas do dnia 15.09.2009r. i ustalono w niej wynagrodzenie w kwocie 829zł. Zainteresowana wystawiła rachunek za wykonanie umowy.
H. B.w dniu 01.09.2009r. zawarła z wnioskodawcą umowę o dzieło,w której jako przedmiot umowy określono „układanie towaru". Umowa ta była zawarta na czas do dnia 16.09.2009r. i ustalono w niej wynagrodzenie w kwocie 818zł. Zainteresowana wystawiła rachunek za wykonanie umowy.
ZainteresowanyB. K.zawarł z wnioskodawcą dwie umowy o dzieło na czas od 03.08.2009r. do 14.08.2009r. oraz od 16.08.2009r. do 20.08.2009r. Jako przedmiot obu umów określono „układanie towaru" i ustalono w nich wynagrodzenie na kwoty 660zł i 277, 50zł. Zainteresowany za wykonanie umowy wystawił rachunek.
P. M.w dniu 04.09.2007r. zawarła z wnioskodawcą umowę o dzieło w której jako przedmiot umowy określono „akcja szkoła". Umowa ta była zawarta na czas do dnia 30.09.2007r. i ustalono w niej wynagrodzenie w kwocie 770zł. Zainteresowana wystawiła rachunek za wykonanie umowy.
A. S.w dniu 10.08.2009r. zawarł z wnioskodawcą umowę o dzieło, w której jako przedmiot umowy określono „układanie towaru". Umowa ta była zawarta na czas do dnia 18.08.2009r. i ustalono w niej wynagrodzenie w kwocie 420zł. Zainteresowany wystawił rachunek za wykonanie umowy.
Ł. C.w dniu 23.04.2009r. zawarł z wnioskodawcą umowę o dzieło, w której jako przedmiot umowy określono „układanie towaru". Umowa ta była zawarta na czas do dnia 30.04.2009r. i ustalono w niej wynagrodzenie w kwocie 480zł. Zainteresowany wystawił rachunek za wykonanie umowy
Na podstawie zeznań świadkówI. L.,M. N.iG. W.Sąd ustalił, że dyrektorfirmy (...)zatrudniał osoby na podstawie umowy o dzieło do wykonywania określonych czynności. Osoby te zajmowały się rozpakowywaniem towaru, wykładaniem, przygotowywaniem do wystawienia na sklep.
Współce (...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził kontrolę w zakresie prawidłowości zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego, ustalenia uprawnień i rozliczania składek.
W protokole kontroli z dnia 26.01.2011 r. ZUS stwierdził, że płatnik składek nie deklarował i nie obliczał składek od umów cywilnoprawnych tj. umów o dzieło, które zgodnie z treścią i charakterem czynności miały cechy umów zleceniai podlegały obowiązkowi ubezpieczenia.
Sąd Okręgowy w oparciu o zebrany materiał dowodowy uznał, że strony zawarły ważne umowy o dzieło, które zmierzały do uzyskania określonego rezultatu w postaci wykonywania czynności „układania towaru” i akcja szkoła.
W stosunku prawnym między stronami postępowania nie istniała tzw. dyscyplina pracy, ewidencja czasu pracy i obecności.
Zawierając umowę o dzieło obie strony wyraziły wolę zawarcia tego rodzaju umowy i obie strony wiedziały, że chodzi wyłącznie o osiągnięcie konkretnego efektu.
Zainteresowani w ocenie Sądu dążyli do osiągnięcia rezultatu czyli rozpakowania towaru, umieszczenie go w dziale sklepu czy przeprowadzenie czynnościw ramach „akcja szkoła” i za wykonanie tej pracy, która przyniosła wnioskodawcy efekt w postaci ułożenia towaru i przeprowadzenie „akcji szkoła” czekała ich umówiona zapłata.
Sąd ustalił również, że brak jest podstaw aby uznać, że zawarte przez strony umowy o dzieło były czynnościami pozornymi jak również nie zostało wykazane aby strony dążyły do obejścia przepisów prawa i bezpodstawne jest stanowisko ZUS uznające, iż umowy o dzieło nie wiążą stron, a w te miejsce należy przyjąć umowę zlecenia, która stanowi tytuł do ubezpieczenia społecznego,a którego nie stanowi umowa o dzieło.
W podstawie prawnej rozstrzygnięcia Sąd wskazał przepisart. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych(tj. Dz. U.

    2009/2055/1585 ze zm.),art. 627 kciart. 47714§ 2 kpc.
Wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 29.02.2012 r. zaskarżył apelacją do Sądu II instancji pozwany organ rentowy zarzucając naruszenieart. 68, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) orazart. 233 § 1 kpci wniósło zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołań od zaskarżonych decyzji i zasądzenia od wnioskodawcy na rzecz strony pozwanej kosztów procesu.
Apelujący w uzasadnieniu apelacji podniósł, że przeprowadzone przez Sąd I instancji postępowanie w sposób jednoznaczny potwierdziło prawidłowość zaskarżonych decyzji.
Jak wynika z treści zawartych umów „o dzieło” zainteresowani na mocy tych umów zobowiązani byli do wykonania, w określonych okresach czasu, czynności w postaci „układania towaru” czy też „akcji szkoła” zaś w przypadku zainteresowanejS. K.w umowie nie wpisano żadnego przedmiotu „dzieła”.
Przy ocenie spornych umów o dzieło wg. apelującego nie ma wątpliwości, żew rzeczywistości strony zawarły umowy zlecenia.
Umowa o dzieło stosownie doart. 627 kcjest umową rezultatu, a umowa zlecenia stosownie doart. 734 § 1 kcumową starannego działania.
Powyższe uzasadnia wniosek apelacji.
Pełnomocnik wnioskodawcy w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz wnioskodawcy kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu odpowiedzi na apelację podniósł, że wyrok Sądu I instancji jest prawidłowy a podniesione przez pozwanego w apelacji zarzuty są bezzasadne i nie zasługują na uwzględnienie.
Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że strony zawarły ważne umowy o dziełow związku z tym zainteresowani nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o dzieło.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja pozwanego organu rentowego jest uzasadniona i skutkuje wydaniem orzeczenia reformatoryjnego.
Uzasadniony jest zarzut apelacji naruszeniaart. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1 i art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1285).
Z regulacji tych przepisów wynika, że obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby świadczące pracę na umowy zlecenia, albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zk.c.stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
Ubezpieczeniem nie jest objęta umowa o dzieło.
W przedmiotowej sprawie sporne pozostawało ustalenie charakteru prawnego umów łączących wnioskodawcę(...) sp. z o.o.z zainteresowanymi. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miało przesądzenie czy umowy łączące wnioskodawcę z zainteresowanymi były umowami o dzieło czy też umowami o świadczenie usług do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 kc).
Od tego bowiem ustalenia zależał obowiązek –spółki (...)jako płatnika odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne (art. 46 ustawy z dnia 13 października 1998 r.ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
Przepisart. 3531kcwyraża zasadę swobody umów, zgodnie z którą podmiotom prawnym przyznaje się możliwość zawierania umów według swego uznania, byleby ich treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. W ocenie Sądu Apelacyjnego
zawierając umowę o dzieło strony sprzeciwiły się właściwości i celowi tego stosunku, skoro jego przedmiotem było w istocie świadczenie usług a nie osiągnięcie konkretnego rezultatu.
Sąd Okręgowy błędnie ustalił istotę łączącego strony stosunku prawnego, gdyż zainteresowani nie wykonywali czynności charakterystycznej dla umowy o dzieło określonejart. 627 kc.
Istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej.
Tymczasem zainteresowani w zakresie swych czynności mieli wykładanie towaru czy też wykonywanie czynności w ramach „akcji szkoła”.
Zatem wykonywali określone czynności, które nie zmierzały do osiągnięcia rezultatu, a charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług, gdyż to nie wynik ale określone działania były istotne dla realizacji umowy i z tych też działań byli rozliczani.
Sąd I instancji ustalił, że osoby zatrudnione na podstawie umowy o dzieło podlegały kierownikowi działu, który ustalał dla nich czas pracy.
Okoliczność ta tylko potwierdza brak w zawartych umowach cech umowyo dzieło, bowiem w umowach o dzieło nie występuje żaden stosunek zależności czy też podporządkowania. Dalsza ocena przez Sąd I instancji, że w stosunku prawnym między stronami umów nie istniała tzw. dyscyplina pracy, ewidencja czasu pracy i obecności jest sprzeczna z uprzednio poczynionymi ustaleniami i nie zasługuje na uwzględnienie jako nie mająca potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym sprawy.
Dodać też należy, że cechą dzieła w umowie o dzieło jest samoistność rezultatu, która wyraża się z chwilą ukończenia dzieła przez autonomiczną wartość w obrocie.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak tego elementu, gdyż zainteresowani nie wykonali żadnego dzieła.
Jednym z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowyo świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła), sprawdzeniu na istnienie wad fizycznych co też nie może mieć miejsca w okolicznościach rozpoznawanej z uwagi na brak wykonania dzieła.
Dodać też należy, że wnioskodawca zawierał umowy – zlecenia, których przedmiotem było układanie towaru w sytuacji gdy od tych umów nie było obowiązku uiszczenia składki (zeznaniaL. B.).
Układanie towaru w firmie wnioskodawcy wykonywali też pracownicy na podstawie umowy o pracę (zeznania św.I. L.). Takie same czynności wykonywali zainteresowani stąd też brak było podstawy prawnej do zawierania z nimi umów o dzieło.
Reasumując stwierdzić należy, że Sąd I instancji błędnie ocenił w świetle zebranego materiału dowodowego sporne umowy jako umowy o dzieło, gdyżw istocie były to umowy o świadczenie usług do których stosuje się przepisy o zleceniu , które rodzą obowiązek ubezpieczenia w rozumieniuart. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Z wyżej przytoczonych względów Sąd Apelacyjny na zasadzieart. 386§ 1 kpcorzekł jak w pkt I wyroku.
Orzeczenie o kosztach uzasadniaart. 98 kpciart. 108 § 1 kpcoraz§ 11 ust. 2 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U.Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).

    Sekr:
(...)