Sąd Okręgowy w Białymstoku
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 204/13
Data wyroku: 2013-04-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Renata Tabor, Urszula Wynimko, Barbara Puchalska
Słowa kluczowe: Służebność Drogi Koniecznej
Podstawa prawna: art. 295 kc
Teza: Z istoty służebności drogi koniecznej wynika, że nie służy ona ułatwianiu komunikacji. Dlatego też okoliczność, że dla właścicieli nieruchomości władnącej przydatny jest przejazd drogą konieczną, nie przeszkadza zniesieniu tej służebności na podstawie art. 295 kc.

Sygn. akt II Ca 204/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 kwietnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Barbara Puchalska (spr.)

Sędziowie:

SSO Renata Tabor
SSO Urszula Wynimko

Protokolant:

st. sekr. sąd. Zofia Szczęsnowicz

po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2013 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwaD. M.iL. M.
przeciwkoW. M.iE. M.
o zniesienie służebności
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 27 listopada 2012 r. sygn. akt I C 1627/12

I
zmienia zaskarżony wyrok i znosi służebność gruntową przejściai przejazdu ustanowioną dla nieruchomości położonej we wsiS., gminaW., województwo(...), oznaczonej numerem(...), posiadającej urządzoną księgę wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Białymstoku IX Wydział Ksiąg Wieczystych numer(...)stanowiącej własność pozwanychE.iW. A.małżonkówM.obciążającą nieruchomości położone we wsiS., gminaW., województwo(...), oznaczone numerami(...)i(...)posiadające urządzone księgi wieczyste prowadzone przez Sąd Rejonowy w Białymstoku IX Wydział Ksiąg Wieczystych numer(...)oraz(...)stanowiące własność powodówD.iL.małżonkówM.bez wynagrodzenia oraz zasądza solidarnie od pozwanych na rzez powodów solidarnie kwotę 270 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu;

II
zasądza solidarnie od pozwanych na rzez powodów solidarnie kwotę 150 złotych tytułem zwrotu kosztów procesuw postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE
PowodowieD. M.iL. M.wnieśli pozew przeciwkoW. M.iE. M., w którym domagali się zniesienia służebności gruntowej przejścia i przejazdu ustanowionej dla nieruchomości położonej we wsiS., gminaW., województwo(...), oznaczonej numerem(...), dla której Sąd Rejonowy w Białymstoku IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr KW (...), stanowiącej własność pozwanychE.orazW.małżonkówM., na nieruchomościach położonych we wsiS., gminaW., województwo(...), oznaczonych numerami:(...)oraz(...), dla których Sąd Rejonowy w Białymstoku prowadzi księgi wieczyste o nr odpowiednio:KW (...)orazKW (...), stanowiących własność powodówD.orazL.małżonkówM., bez wynagrodzenia. Ponadto wnieśli o zasądzenie od pozwanych solidarnie na ich rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Wywodzili, iż na skutek wybudowania w 2009 roku drogi publicznej przy nowo powstałejul. (...)uzyskali swobodny dostęp do swojej nieruchomości przez ww. drogę oraz własną nieruchomość ozn. nr(...), zaś służebność gruntowa przechodząca przez działki powodów ozn nr(...)i(...)utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie.
PozwaniW. M.iE. M.wnieśli o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powodów na ich rzecz kosztów procesu.
Wyrokiem z dnia 27 listopada 2012 roku Sąd Rejonowy w Białymstoku oddalił powództwo.
Z ustaleń Sądu I instancji wynikało, iż w dniu 1 grudnia 1989 rokuW.iW.małżonkowieM.mocą umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego darowali na rzecz swojego synaL. M.(Rep. A nr(...)) działkę zabudowaną domem murowanym oraz garażem murowanym, oznaczonąnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni 800 m(
      2), położoną we wsiS., gminaW., województwo(...), dla której założonoksięgę wieczystą KW nr (...).
Natomiast w dniu 1 października 1993 rokuW.iW.małżonkowiM.darowali na rzecz swojego syna i synowejW. A.iE.małżonkówM.nieruchomość niezabudowaną oznaczoną nr(...),(...)i(...)położoną we wsiS., gminaW., województwo(...), zaś synowi i synowejL.iD.małżonkomM.nieruchomość zabudowaną domem murowanym oznaczoną nr(...)i(...)o powierzchni 859 m(
      2)położoną we wsiS., gminaW., województwo(...)oraz ustanowili na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki oznaczonej nr (...)służebność przejścia i przejazdu przezdziałkę oznaczoną numerem (...).
Na terenie wsiS.pomiędzyulicą (...), na terenie gruntów nr(...)i(...)została wybudowana nowa droga, której nadano nazwęulica (...).
Sąd I instancji oceniał zasadność powództwa w kontekście przesłanek określonych wart. 295 k.c.Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego doszedł do przekonania, iż wprawdzie nieruchomość składająca się zdziałek nr (...)posiada bezpośredni dostęp do drogi publicznej –ul. (...), lecz służebność przejścia i przejazdu ustanowiona przezdziałkę oznaczoną numerem (...)na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki oznaczonej nr (...)nie utraciła swojego znaczenia. Sąd Rejonowy wskazał, iż z pisma BurmistrzaW.z dnia 19 listopada 2012 roku wynika, żeulica (...)wS.jest drogą o nawierzchni gruntowej. Przeprowadzone na niej roboty drogowe polegające na poprawie nawierzchni (nawiezienie destruktu betonowego) zostały przeprowadzone jedynie w rejonie skrzyżowania zul. (...)na odcinku ok. 50 mb. Droga ta może być przejezdna zimą dopiero w przypadku ujęcia jej w wykazie ulic wsiS.przeznaczonych do zimowego utrzymania. Zdaniem Sądu I instancjiulica (...)nie jest przystosowana do normalnego użytku i przejezdna przez cały rok. Ponadto obie strony zgodnie przyznały, iż nie ma na niej oświetlenia. Pozwani nie mają zatem zapewnionego odpowiedniego przejścia i przejazdu poprzezul. (...). Nie potwierdziło się także stanowisko powodów, że służebność przejścia i przejazdu została ustanowiona jedynie na czas pobudowania domu.
Powyższy wyrok zaskarżyli w całości apelacją powodowie zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, a mianowicieart. 295 k.c.w zw. zart. 145 k.c.przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zły stan techniczny drogi publicznej –ul. (...)przylegającej do nieruchomości władnącej powoduje, że nieruchomość ta nadal nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, a co za tym idzie przyjęcie, że służebność przejścia i przejazdu nie straciła dla nieruchomości władnącej wszelkiego znaczenia.
Wskazując na powyższe wnieśli o:
- zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zniesienie służebności przejścia i przejazdu przechodzącej przez działki stanowiące własnośćL. M.iD. M.,
- zasądzenie od pozwanych na rzecz powodów kosztów procesu za II instancję według norm przepisanych.

SĄD OKRĘGOWY USTALIŁ I ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE:

Apelacja zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne ustalenia Sądu I instancji za wyjątkiem ustaleń, w myśl których nie zaistniały przesłanki do zniesienia służebności. Zdaniem Sądu Okręgowego prawidłowa ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie i prawidłowa wykładniaart. 295 k.c.prowadzi do wniosków odmiennych, a mianowicie wskazuje, iż służebność gruntowa ustanowiona w 1993 roku utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, co uzasadniało zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia i zniesienie służebności gruntowej bez wynagrodzenia.
Przesłanką zniesienia służebności gruntowej na podstawieart. 295 k.c.jest utrata wszelkiego znaczenia służebności dla nieruchomości władnącej. Przy ocenie, czy przesłanka ta zachodzi, zbędne jest rozważanie motywów orzeczenia ustanawiającego służebność drogi koniecznej. Znaczenie służebności drogi koniecznej określa treśćart. 145 § 1 k.c., zgodnie z którym droga konieczna zapewniać ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarczych. Oznacza to, że droga konieczna traci wszelkie znaczenie dla nieruchomości władnącej, jeżeli nie jest przydatna dla jej dostępu do drogi publicznej, ani do budynków gospodarskich (zob. wyrok SN z dnia 26.11.1999 r., III CKN 467/98, OSNC 2000/5/102).
W tym stanie rzeczy zbędne było dowodzenie przez strony okoliczności, w jakich doszło do ustanowienia służebności gruntowej przejścia i przejazdu na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki nr (...). Okoliczności te bowiem nie mają znaczenia przy ocenie zasadności powództwa opartego naart. 295 k.c.Z uwagi na przedmiot żądania konieczne było natomiast przeprowadzenie analizy, czy gdyby nie istniejąca służebność przejścia i przejazdu przezdziałki nr (...), to czy pozwanym służyłoby roszczenie zart. 145 k.c.o ustanowienie służebności drogi koniecznej na gruntach powodów. W tym celu należało ocenić, czy nieruchomość władnąca ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej.
Analiza materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie doprowadziła Sąd Okręgowy do wniosku, że nieruchomość władnąca ma zapewniony odpowiedni dostęp do drogi publicznej. Do strony pozwanej należą nieruchomości oznaczonenumerami geodezyjnymi (...), z czego ta ostatnia działka przylega bezpośrednio doulicy (...), która to ulica powstała w 2009 roku.
Materiał dowodowy zebrany w sprawie nie pozwala na jednoznaczną ocenę, czy jest to droga publiczna. Na taki charakterulicy (...)wskazuje treść pisma BurmistrzaW.z dnia 23.07.2012 roku załączonego do pozwu (k. 7). Niemniej jednakulica (...)nie figuruje w wykazie ulic i dróg na terenie miejscowościS., gminaW., podlegających zaliczeniu do kategorii dróg gminnych (zob. Załącznik nr 1 do uchwały Nr XXI/172/12 Rady Miejskiej wW.z dnia 29.03.2012 roku - k. 134). Prowadzi to do wniosku, że na chwilę obecnąulica (...)najprawdopodobniej ma status gminnej drogi wewnętrznej. Nie każda bowiem droga spełniająca funkcję ciągu komunikacyjnego może być uznana za drogę publiczną. By zyskała taki status, musi zostać zaliczona w trybie przewidzianymustawą z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych(Dz.U. z 2007 r., Nr 19, poz. 115 j.t. ze zm.) do jednej z kategorii dróg wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy i jednocześnie spełniać warunek możliwości powszechnego korzystania z niej (zob. uzasadnienie do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2008 r., I SA/Wa 383/08, LEX nr 496206). Decydujące o tym, czy dana droga jest drogą publiczną, jest zatem zaliczenie jej do jednej z kategorii dróg publicznych. Jednocześnie wskazuje się, że zaliczenie w odpowiedniej formie drogi do jednej z kategorii dróg publicznych decyduje o statusie tej drogi jako drogi publicznej tylko wtedy, gdy droga ta spełnia wymogi określone wustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Każda z kategorii dróg publicznych winna spełniać określone parametry techniczne oraz warunki formalne, prawne, tzn. zaliczenie do danej kategorii dróg winno nastąpić w formie przewidzianej prawem - tj. w formie uchwały. O tym więc, czy dana droga jest drogą publiczną, stanowią względy techniczne i prawne. Brak jednego z tych elementów powoduje zaliczenie drogi do dróg wewnętrznych (zob. uzasadnienie do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 marca 2008 r., II SA/Kr 1285/07, LEX nr 485816).
Zaliczenie do drogi gminnej następuje w drodze uchwały rady gminy podjętej po zasięgnięciu opinii właściwego zarządu powiatu (art. 7 ust. 2 ww. ustawy). Tymczasem ani z informacji udzielonej przez BurmistrzaW., ani z pozostałego materiału dowodowego, nie wynika, by została podjęta stosowna uchwała o zaliczeniuulicy (...)do kategorii dróg gminnych. Z tego można wyprowadzić wniosek, iżulica (...)nie jest drogą publiczną, a tylko drogą wewnętrzną gminną. Niemniej jednak w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, iż nieruchomość ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej w rozumieniuart. 145 § 1 k.c., jeżeli z siecią dróg publicznych łączy ją szlak drożny wydzielony geodezyjnie jako droga, która, choć nie jest zaliczona do sieci dróg publicznych w rozumieniu ustawy z 1985 r. o drogach publicznych, pozostaje ujęta w planie przestrzennego zagospodarowania Gminy i znajduje się pod jej zarządem oraz jest powszechnie dostępna (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2011 r., II CSK 94/11, LEX nr 1044002 i uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 1982 r., III CZP 44/82, OSNC 1983/5-6/70).
W świetle powyższego nie budzi wątpliwości Sądu Okręgowego, iż nieruchomość pozwanych ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej, gdyżulica (...)łączy nieruchomość pozwanych z siecią dróg publicznych takich jakulica (...)iulica (...), które z kolei łączą się zulicą (...). Ponadtoulica (...)należy do Gminy i jest powszechnie dostępna.
Pozwani w toku postępowania podnosili, iżulica (...)jest nieprzejezdna, a to z uwagi na zarośla, jak też z powodu nierówności terenu, zalegającego śniegu, błota i stojącej wody po opadach, jednakże nie udowodnili tych okoliczności. Ze zdjęć wykonanych przez pozwanych w połowie października 2012 roku, czyli już w sezonie jesiennym (k. 76) wynika, żeulica (...)to droga gruntowa, z koleinami, lecz jest przejezdna i niezarośnięta. Krzewy rosną jedynie na poboczu drogi. Również z treści pisma BurmistrzaW.z dnia 19.11.2012 roku wynika, iżulica (...)wS.jest drogą o nawierzchni gruntowej, a w pasie drogowym nie ma zarośli, ani zakrzaczeń. Jest to droga przejezdna i może być przejezdna przez cały rok w przypadku ujęcia jej w wykazie ulic wsiS.do zimowego utrzymania. Z treści tegoż pisma wynika ponadto, iż naulicy (...)w 2012 roku były prowadzone roboty drogowe polegające na poprawie nawierzchni w rejonie skrzyżowania zulica (...)poprzez nawiezienie destruktu betonowego na odcinku 50 mb (k. 87).
Zdaniem Sądu Okręgowego niedogodności, takie jak brak oświetlenia i brak nawierzchni asfaltowej naulicy (...), nie mogą uzasadniać ograniczenia prawa własności powodów. Dalszego utrzymywania służebności drogi koniecznej nie może również uzasadniać okoliczność, iż połączenie przezulicę (...)jest mniej dogodne, niż dotychczasowe połączenie z drogą publiczną przezdziałki nr (...). Z istoty służebności drogi koniecznej wynika bowiem, że nie służy ona ułatwianiu komunikacji. Dlatego też okoliczność, że dla właścicieli nieruchomości władnącej przydatny jest przejazd drogą konieczną, nie przeszkadza zniesieniu tej służebności na podstawieart. 295 k.c.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i orzekł, jak w sentencji.
Zmiana rozstrzygnięcia co do istoty skutkowała koniecznością zmiany rozstrzygnięcia również w przedmiocie kosztów procesu za pierwszą instancję. Ostatecznie powództwo zostało uwzględnione, wobec czego zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sporu wyrażoną wart. 98 k.p.c.kosztami procesu za pierwszą instancję należało obciążyć pozwanych. Na koszty procesu za pierwszą instancję wyłożone przez powodów składa się opłata od pozwu w wysokości 30 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w stawce minimalnej 240 złotych ustalone w oparciu o§ 8 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).
O kosztach procesu w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięto zgodnie zart. 98 § 1 i 3 k.p.c., gdyż apelacja podlegała uwzględnieniu w całości. Na koszty te składa się opłata od apelacji w wysokości 30 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w stawce minimalnej 120 złotych za postępowanie w drugiej instancji ustalone w oparciu o§ 13 ust. 1 pkt 1w zw. z§ 8 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).