Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1258/12
Data wyroku: 2013-03-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Woźnowska-Gallos, Maria Małek-Bujak, Krystyna Merker
Słowa kluczowe: Odsetki, Emerytura
Podstawa prawna: art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS art. 85 ustawy z dnia 13.10.1998r. o SUS

Sygn. akt III AUa 1258/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 marca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Krystyna Merker (spr.)

Sędziowie

SSA Małgorzata Woźnowska-Gallos
SSA Maria Małek - Bujak

Protokolant

Aneta Szafruga

po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaT. Z.(T. Z.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o wypłatę emerytury
na skutek apelacji ubezpieczonejT. Z.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Katowicach

z dnia 25 kwietnia 2012r. sygn. akt XI U 2956/11

1
zmienia zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję organu rentowego częściowo w ten sposób, że zobowiązuje organ rentowy do wypłaty emerytury ubezpieczonej za okres od 1 października 2011 roku do 30 listopada 2012 roku,

2
uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej wypłaty emerytury za okres od 1 grudnia 2012 roku i w tym zakresie postępowanie umarza,

3
oddala apelację w pozostałej części w zakresie dotyczącym odsetek,

4
zasądza od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kwotę 210 zł ( dwieście dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje.

/-/ SSA M. Małek-Bujak /-/ SSA K. Merker /-/ SSA M. Woźnowska-Gallos

Sędzia   Przewodniczący   Sędzia
Sygn. akt III AUa 1258/12

UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 12 października 2011 roku organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wS.wstrzymał ubezpieczonejT. Z.wypłatę emerytury od 1 października 2011 roku na podstawieart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2009r nr 153, poz. 1227) przy zastosowaniuart. 6 pkt 2 i art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r.o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726).
W odwołaniu od decyzji ubezpieczona domagała się nakazania organowi rentowemu wypłaty świadczenia wraz z zaległymi odsetkami ustawowymi od miesięcznej kwoty emerytury oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Podniosła, że zaskarżona decyzja pozbawia jej praw nabytych wynikającychz konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie,podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012 roku wydanym w sprawie o sygn. XI U 2956/11 Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił odwołanie.
Sąd Okręgowy ustalił na podstawie akt rentowych ubezpieczonej,że ubezpieczona od 1 października 1973r. do nadal nieprzerwanie pracuje jako starszy wykładowca na Uniwersytecie(...)wK.. Od dnia1 sierpnia 2007r. ubezpieczona ma ustalone prawo do emerytury i do dnia30 września 2010r. wypłata emerytury była zawieszona wobec kontynuowania zatrudnienia zgodnie z art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej. Wypłata emerytury została podjęta na wniosek ubezpieczonej z dniem 1 października 2010r.w związku z uchyleniem powołanego przepisu od dnia 8 stycznia 2009r.
Zaskarżoną decyzją poczynając od dnia 1 października 2011r. zawieszono ubezpieczonej wypłatę świadczenia wobec kontynuowania zatrudnienia.
Sąd pierwszej instancji uznał, że odwołanie ubezpieczonej nie zasługiwało na uwzględnienie, podnosząc że w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 103a ustawy emerytalnej, zgodnie z którym prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Przepis ten do emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 16 grudnia 2011 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw, to jest przed dniem 1 stycznia 2011 roku, znajduje zastosowanie od dnia 1 października 2011 roku.
Sąd, mając na uwadze powyższe, stwierdził, że niewątpliwie prawo ubezpieczonej do emerytury podlegało zawieszeniu. Spełniła ona bowiem wszystkie przesłanki określone w art. 103a ustawy emerytalnej.
Sąd Okręgowy, odnosząc się do zarzutów odwołującej, uznał, że przepisart. 103a ustawy emerytalnej nie dotyczy zasad nabywania praw do świadczenia,a zatem nie narusza ona praw nabytych. Ponadto podnoszone przez ubezpieczoną zarzuty były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 7 lutego 2006 roku uznał, żeart. 103 ust. 2aodpowiadający treścią obecnemu art. 103a jest zgodny zKonstytucją.
Mając na uwadze powyższe, Sąd pierwszej instancji na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołanie od decyzji organu rentowego.
Apelację od wyroku wniósł pełnomocnik ubezpieczonej.
Zaskarżył on wyrok w całości, zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenie przepisów prawa materialnego zawartego w treściart. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejoraz naruszenie przepisuart. 103a ustawy z dnia17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2009r nr 153, poz. 1227) orazart. 6 pkt 2, art. 28 i art. 30 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r. o zmianie ustawyo finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257,poz. 1726) poprzez błędną ich interpretację oraz niewłaściwe zastosowanie.
W związku z powyższym domagał się uwzględnienia apelacji i zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.
W uzasadnieniu środka odwoławczego pełnomocnik ubezpieczonej podniósł,że zastosowanie przepisuart. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychdo ubezpieczonej jest niezgodne z zasadą demokratycznego państwa prawa (w skład którego wchodzą m. in. zasady zaufania obywateli do państwa i do stanowionego prawa, nie działania prawa wstecz oraz ochrony praw nabytych) a także pozostaje w sprzeczności z zasadą równości wobec prawa i zakazem dyskryminacji.
W piśmie procesowym z dnia 16 marca 2013r. pełnomocnik ubezpieczonej powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r. wydanym w sprawie o sygn. akt K 2/12.
Podał, że organ rentowy na skutek skargi ubezpieczonej o wznowienie postępowania z dnia 17 grudnia 2012r. wydał decyzję w dniu 11 lutego 2013r.w przedmiocie wznowienia wypłaty emerytury od dnia 1 grudnia 2012r. na przyszłość.
W związku z powyższym pełnomocnik ubezpieczonej zmodyfikował swoje stanowisko i wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie,że ubezpieczona jest uprawniona do emerytury za okres od 1 października 2011r. do 30 listopada 2012r. wraz z odsetkami od zaległych świadczeń, domagał się również wypłaty odsetek od kwot emerytur wypłaconych ubezpieczonej za miesiąc grudzień 2012r. i styczeń 2013r. na podstawie nowej decyzji z dnia 11 lutego 2013r. oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej zwrotu kosztów postępowania za obie instancje

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonej jest uzasadniona w zakresie dotyczącym prawa ubezpieczonej do emerytury za okres od dnia 1 października 2011 roku do30 listopada 2012 roku.
Rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego jest nietrafne, albowiem podstawę jego wydania stanowi przepis, który w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do ubezpieczonejT. Z., utracił moc z uwagi na uznanie go za niekonstytucyjny.
Należy podkreślić, że wyrokiem z dnia 13 listopada 2012r., wydanymw sprawie o sygn. akt K 2/12, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 257, poz. 1726 ze zm.)w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.), dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010r. w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskieji umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.
Wyrok ten wszedł w życie z dniem jego opublikowania w dniu 22 listopada 2012 roku w Dzienniku Ustaw (Dz. U. z 2012 r. Nr 1285).
Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż ustawodawca, rozciągając obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą - jako warunek realizacji prawa do emerytury - na osoby, które skutecznie nabyły i realizowały to prawo w okresie od dnia 8 stycznia 2009r. do dnia 31 grudnia 2010r. naruszył zasady zaufania do Państwa i stanowionego przez nie prawa. W tym okresie bowiem treścią ryzyka emerytalnego było wyłącznie osiągnięcie wieku emerytalnego i stażu ubezpieczeniowego, co oznacza, iż realizacja świadczenia następowała niezależnie od dalszego zatrudnienia. Oznacza to, iż na podstawie art. 28 cyt. ustawy z dnia 16 grudnia 2010r., osoby, które skutecznie nabyłyi zrealizowały prawo do emerytury w okresie od dnia 8 stycznia 2009r. do dnia 31 grudnia 2010r. (a do nich zalicza się również apelująca), zostały objęte mniej korzystną dla nich treścią ryzyka emerytalnego.
Kwestią bezsporną jest, że rozstrzygnięcie Sądu I instancji dokonane zostałow stosunku do ubezpieczonej, która nabyła prawo do emerytury z dniem1 października 2007r. (a zatem przed dniem 1 stycznia 2011r.).
W świetle przytoczonej wyżej sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego oznacza to, że rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego zawarte w zaskarżonym orzeczeniu nie może się ostać. W chwili orzekania przez Sąd Apelacyjny przepisart. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw zakresie dotyczącym kategorii ubezpieczonych, do których należy apelująca, został usunięty z porządku prawnego.
Zgodnie z normąart. 316 § 1 k.p.c., podstawą rozstrzygnięcia jest stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, zaś stan rzeczy brany pod uwagę przez sąd przy wydaniu wyroku obejmuje podstawę faktyczną i podstawę prawną wyroku (wyroki SN: z dnia 13 marca 1997r., II CKN 70/96, OSNC 1997, nr 8, poz. 113, z dnia 8 lutego 2006r., II CSK 153/05, Lex nr 192012).Zatem w obu zakresach decydujące znaczenie ma chwila orzekania.
W związku z wydaniem przez organ rentowy nowej decyzji w dniu 11 lutego 2013r. dotyczącej wznowienia wypłaty emerytury od dnia 1 grudnia 2012r. przedmiotem rozstrzygnięcia jest prawo ubezpieczonej do emerytury za okres od 1 października 2011r. do dnia 30 listopada 2012r. a wydanie wyroku za okres od dnia 1 grudnia 2012r. stało się zbędne.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w punkcie 1 wyroku orzekł o zmianie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji organu rentowego z dnia 12 października 2011r. częściowo w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do wypłaty emerytury ubezpieczonej od dnia 1 października 2011 roku do dnia 30 listopada 2012 roku.
Z uwagi na wznowienie przez organ rentowy wypłaty emerytury dla ubezpieczonej od dnia 1 grudnia 2012r. zachodziła podstawa do umorzenia postępowania w tej części i dlatego na mocyart. 386 § 3 k.p.c.Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie 2 wyroku.
W ocenie Sądu Apelacyjnego nie zasługuje na uwzględnienie apelacja ubezpieczonej w zakresie dotyczącym prawa do odsetek ustawowych od emerytury należnej za okres od dnia 1 października 2011 roku do dnia30 listopada 2012 roku, gdyż tylko taki mógł być zakres rozpoznania tego żądania.
Należy podkreślić, że organ rentowy w dniu 11 lutego 2012r. wydał nową decyzję dotyczącą wznowienia wypłaty emerytury za okres od 1 grudnia 2012r. i ubezpieczonej przysługuje zgodnie z przepisemart.4779§ 1 k.p.c.prawo do wniesienia odwołania od tej decyzji w sprawie odsetek od wypłaconych emerytur za miesiące grudzień 2012r. i styczeń 2013r. jeżeli uważa, że decyzja została wydana po terminie określonym w przepisieart. 118 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Z tych względów Sąd Apelacyjny nie zajmował się rozpoznaniem roszczenia ubezpieczonej o wypłatę odsetek za opóźnienie w wypłacie emerytury za miesiące grudzień 2012r. i styczeń 2013r. w związku z wydaniem tej nowej decyzji mając na uwadze, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia Sądu wyznacza treść zaskarżonej decyzji organu rentowego (por. wyrok Sądu Najwyższegoz dnia 9 kwietnia 2008, II UK 267/07, LEX nr 469168).
Przechodząc do rozważań dotyczących roszczenia ubezpieczonej do ustawowych odsetek od wstrzymanej emerytury za okres od dnia 1 października 2011 roku do dnia 30 listopada 2012 roku należy powołać się na treść przepisuart. 85 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.).
Z treści przepisu art. 85 cytowanej ustawy wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obowiązany do zapłaty odsetek tylko w sytuacji naruszenia terminu do ustalenia prawa do świadczenia lub wypłaty świadczenia przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłacie świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności.
Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie przyjmuje, że w stosunkach opartych na prawie ubezpieczeń społecznych, odsetki od opóźnionego świadczenia uregulowane są wyczerpująco, bez możliwości odwoływania się do przepisów prawa cywilnego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 września 1991r., II UZP 11/91, OSP 1992 nr 7-8, poz. 147; wyrok Sądu Najwyższego z dnia29 października 1997 r., II UKN 208/97, OSNAPiUS 1998 Nr 15, poz. 461). Świadczenia należne w tym systemie nie mają charakteru obligacyjnego, więc obowiązek zapłaty odsetek może wynikać wyłącznie z ustawy. Ustawaw jednym tylko wypadku nakłada na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązek wypłaty odsetek w wysokości określonej przepisami prawa cywilnego, tj. wówczas, gdy Zakład - w następstwie okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność - nie dokona wypłaty świadczeń w terminach przewidzianych w przepisach dotyczących ich przyznawania i wypłacania(art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.). Przepis ten stanowi regulację szczególną względem przepisówKodeksu cywilnego, a jej odrębność polega przede wszystkim na ustaleniu obowiązku zapłaty odsetek tylko w wypadku zwłoki. Zwłoka w spełnieniu świadczenia, zwana także opóźnieniem kwalifikowanym, ma miejsce, gdy zobowiązany, pomimo istniejącego obowiązku, nie spełnia świadczenia w terminie, przy czym niedotrzymanie terminu jest następstwem okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2012r., I UK 398/11 Lex nr 1216847).
W niniejszym stanie faktycznym sprawy organ rentowy wydając w dniu12 października 2011r. decyzję o wstrzymaniu ubezpieczonej wypłaty emerytury od dnia 1 października 2011r. działał zgodnie z obowiązującym prawem, gdyż dopiero z chwilą opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r., sygn. akt K 2/12, w Dzienniku Ustaw w dniu 22 listopada 2012r. (Dz. U. z 2012r., poz. 1285) utracił mocart. 28 ustawy zmieniającej z dnia 16.12.2010r. w zakresie, w jakim przewiduje stosowanie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011r.
Z tych przyczyn organ rentowy nie wydał bezprawnej decyzji o wstrzymaniu ubezpieczonej wypłaty emerytury i dlatego też nie można przyjąć, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność w rozumieniuart. 85 ust. 1 zdanie drugie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychza opóźnienie w wypłacie ubezpieczonej emerytury.
Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł jak w pkt 3 wyroku.
O kosztach postępowania za obie instancje orzeczono jak w pkt 4 wyroku, na podstawieart. 100 zdanie 2 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.nakładając na organ rentowy obowiązek zwrotu wszystkich kosztów ubezpieczonej, gdyż ubezpieczona uległa tylko co do nieznacznej części swego żądania.
Wysokość kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem Okręgowym na mocy§ 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwościz dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. nr 163,poz. 1349 ze zm.) wynosi 60 zł a przed Sądem Apelacyjnym jako sądem II instancji zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wynosi kwotę 120 zł.
Ubezpieczonej należy się również od organu rentowego zwrot uiszczonej od apelacji opłaty podstawowej, która w myśl zart. 36 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j. Dz.U. z 2010. Nr 90,poz.594) wynosi 30 zł.

/-/ SSA M. Małek-Bujak /-/ SSA K. Merker /-/ SSA M. Woźnowska-Gallos

Sędzia Przewodniczący Sędzia

JM