Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKz 715/12
Data wyroku: 2012-12-13 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Rafał Kaniok, Jerzy Leder, Paweł Rysiński
Słowa kluczowe: Umorzenie Postępowania, Subsydiarny Akt Oskarżenia, Dokumenty
Podstawa prawna: art.17§1 pkt.2 kpk , art.17§1 pkt.9 kpk, art.310§2 kk

Sygn. akt II AKz 715/12

POSTANOWIENIE

Dnia 13 grudnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący – Sędzia SA – Rafał Kaniok (spr.)

Sędziowie SA – Jerzy Leder

SA – Paweł Rysiński

Protokolant–st. sekr. sąd. Agnieszka Pietrusińska

przy udziale oskarżycielki subsydiarnejE. S.
po rozpoznaniu w sprawie przeciwkoJ. D. (1)iM. T. (1)
oskarżonym o przestępstwo zart. 310 § 1 i 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.
zażalenia wniesionego przez pełnomocnika oskarżycielki subsydiarnej

na postanowienie Sądu Okręgowegow. W.

z dnia 17 sierpnia 2012 r.
na podstawieart. 437 § 1 k.p.k.,440 k.p.k.w zw. zart. 636 § 1 i 3 k.p.k.w zw. zart. 632 pkt 1 k.p.k.
p o s t a n a w i a :

1
utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie;

2
kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciążyć oskarżycielkę subsydiarnąE. S..

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2012 r. Sąd Okręgowyw. W.na podstawieart. 17§1 pkt 9 k.p.k.iart. 17§1 pkt 2 k.p.k.,art. 632pkt 1 k.p.k.umorzył postępowanie w przedmiotowej sprawie.
Na powyższe postanowienie zażalenie złożył pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnegoE. S.zarzucając obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a mianowicie:

1
art. 49§1 k.p.k.w zw. zart. 55§1 k.p.k.w zw. zart. 17§1 pkt 9 k.p.k.poprzez przyjęcie, iż PaniE. S.nie posiada przymiotu osoby pokrzywdzonej czynem oskarżonych, a tym samym nie jest osobą uprawnioną do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, a to z uwagi na fakt, że przedmiotem ochrony przestępstwa zart. 310§1 i 2 k.k.jest wyłącznie obrót pieniędzmi i papierami wartościowymi;

2
art. 49§1 k.p.k.w zw. zart. 55§1 k.p.k.w zw. zart. 17§1 pkt 9 k.p.k.poprzez przyjęcie, iż w przypadku zakwalifikowania czynu zarzucanego oskarżonym z przepisuart. 270§2 k.k.PaniE. S.również nie posiadałaby statusu osoby pokrzywdzonej tym czynem, gdyż przedmiotem ochrony powyższej normy prawnej jest dobro ogólne związane z bezpieczeństwem dokumentów, podczas gdy w literaturze przedmiotu podkreśla się, że występek zart. 270§2 k.k.jest przestępstwem powszechnym, którego sprawcą może być każda osoba zdolna do ponoszenia odpowiedzialności karnej;

3
art. 339§3 pkt 1 k.p.k.w zw. zart. 17§1 pkt 2 k.p.k.w zw. zart. 10§1 k.p.k.w zw. zart. 92 k.p.k.iart. 424§1 pkt 1 k.p.k.w zw. zart. 7 k.p.k.w zw. zart. 440 k.p.k.poprzez zaniechanie dokonania rzetelnej i obiektywnej analizy całokształtu okoliczności wynikających ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego i uchylenie się od obowiązku rzeczowego wyjaśnienia motywów zaskarżonego postanowienia, które jako kończące postępowanie co do meritum powinno spełniać wymogi przewidziane dla uzasadnienia wyroku, a tym samym niewyjaśnienie powodów wydanej decyzji, w tym uchylenia się od obowiązku dokonania kompleksowej oceny karnoprawnej zachowania zarzuconego oskarżonym w subsydiarnym akcie oskarżenia, co stanowi tym istotniejsze uchybienie, że Sąd Apelacyjnyw. W.polecił Sądowi I instancji sporządzenie pisemnych motywów orzeczenia w sposób przewidziany przepisami procedury karnej, przy czym nie wypełnienie tego obowiązku stanowi obrazęart. 442§3 k.p.k.;

4
na podstawieart. 427§2 k.p.k.w zw. zart. 438 pkt 3 k.p.k.w zw. zart. 440 k.p.k.zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, polegający na przyjęciu, iż wypłacenie 5 weksla in blanco „nie było niekorzystne bądź mniej korzystne dla dłużnika wekslowego, skoro opiewało na sumę wynikającą z kwoty zadłużenia i tylko taką kwotę wierzyciel mógł uzyskać” w sytuacji gdy wypełnienie 5 weksla który miał być użyty wyłącznie na wypadek nieprawidłowego wypełnienia jednego z innych czterech weksli - spowodowałoby, iż w obrocie funkcjonowały łącznie wypełnione wszystkie weksle in blanco, które zabezpieczały kwotę 280 tysięcy zł, podczas gdy wysokość zobowiązania dłużników, którą miały zabezpieczać weksle wynosiła 200 tys. zł., wskutek czego podrobienie i wprowadzenie do obrotu piątego weksla dawało możliwość dochodzenia od dłużników kwoty przewyższającej pierwotnie zobowiązanie;

5
na zasadzieart. 427§2 k.p.k.w zw. z.art.438 pkt 2 k.p.k.w zw. zart. 440 k.p.k.zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił obrazę przepisu materialnego, a mianowicieart. 310§1 i 2 k.k.poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż na gruncie niniejszej sprawy nie doszło do podrobienia lub przerobienia weksla, gdyż sprawca nie ingerował w materię weksla doprowadzając do wytworzenia nieautentycznego papieru wartościowego.

W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemuw. W.celem ponownego rozpoznania na rozprawie głównej.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zażalenie jest niezasadne.
Sąd Apelacyjny podzielił pogląd zaprezentowany przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w niniejszej sprawie występują dwie przesłanki określone wart. 17§1 pkt 9 k.p.k.iart. 17§1 pkt 2 k.p.k.(tj. brak jest skargi uprawnionego oskarżyciela oraz czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego) skutkujące umorzeniem postępowania.
Wbrew stawianemu zarzutowi, kontrola instancyjna wykazała, iż Sąd I instancji zaskarżone orzeczenie wydał po dokonaniu rzetelnej i obiektywnej analizy całokształtu materiału dowodowego a swoje stanowisko w tym przedmiocie należycie uzasadnił, zgodnie z wymogami przewidzianymi przepisami procedury karnej.
Rację ma Sąd meriti argumentując, iżE. S.- z uwagi na charakter przestępstwa określonego wart. 310 § 1 i 2 k.k., którego rodzajowym przedmiotem ochrony jest obrót pieniędzmi i papierami wartościowymi - nie można uznać za pokrzywdzoną, a tym samym nie jest ona osobą uprawnioną do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia w trybieart. 55§1 k.p.k.
Nie ulega wątpliwości, że, jak to wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Sadu Najwyższego i Sądów Apelacyjnych, przedmiotem ochrony w wypadku czynów zabronionych wymienionych wart. 310 k.k., jest dobro prawne natury ogólnej. Przepisy te, chroniąc bezpieczny obrót pieniędzmi, papierami wartościowymi i innymi wymienionymi w nich dokumentami, chronią tym samym niezbędne dla funkcjonowania systemu gospodarczego, zaufanie do środków płatniczych. Ochrona ta ma na względzie prawidłowość i pewność obrotu tymi środkami. Tym samym, bez znaczenia dla bytu przestępstw stypizowanych m.in. wart. 310 § 1 i 2 k.k.jest to, czy w wyniku podrobienia lub przerobienia określonych w nich środków i dokumentów nastąpiło uszczuplenie mienia i na czyją szkodę.
Okoliczność, że przedmiotem ochronyart. 310 k.k.jest dobro natury ogólnej, jakim jest pewność obrotu pieniędzmi i papierami wartościowymi, powoduje, że w postępowaniu dotyczącym określonego w tym przepisie czynu brak jest pokrzywdzonego.
W takiej sytuacji należy uznać, że nie ma w tego rodzaju postępowaniu osoby, która na podstawieart. 53 k.p.k., mogłaby działać w sprawie w charakterze oskarżyciela posiłkowego a więc, tym samym, osoby uprawnionej do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, w trybieart. 55 k.p.k.
Analogiczną linię rozumowania (prezentowana w szczególności na tle przedmiotu ochronyart. 270 k.k.) można dostrzec w wielu orzeczeniach Sądu Najwyższego, jak przykładowo: wyrok Sądu Najwyższego z 26 listopada 2008 r. IV KK 164/08, OSNwSK 2008 Nr 1 poz. 2413, wyrok Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2006 r. III KK 398/06 Lex nr 531394, wyrok Sądu Najwyższego z 12 stycznia 2010 r. WK 28/09 OSNKwSK 2010, Nr 1 poz. 31, postanowienie Sądu Najwyższego z 24 maja 2011 r. II KK 13/11 LEX Nr 847132.
Jednocześnie, jak przyjmuje się w judykaturze i doktrynie procesu karnego, ustalenie osoby pokrzywdzonej czynem zabronionym(w rozumieniu procesowym) następuje w oparciu o opis zespołu znamion czynu zabronionego.
Oskarżonym w przedmiotowej sprawie, postawiono zarzut popełnienia czynu zabronionego określonego wart. 310 § 1 i 2 k.k.Przy tym w opisie czynu zarzucanego oskarżonym w akcie oskarżenia zawarto znamiona czynu stypizowanego jedynie w powyższych przepisach. W tym stanie rzeczy, wobec omawianego wyżej braku możliwości przyjęcia, że bezpośrednim następstwem czynu zart. 310 § 1 i 2 k.k.jest pokrzywdzenie konkretnej osoby fizycznej, nie jest możliwym stwierdzenie, iż w niniejszej sprawie istnieją osoby, które są uprawnione do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia.
W związku z tym, za bezpodstawne uznać należy zarzuty zawarte w pkt I rozpoznawanego zażalenia, wraz z przytoczoną na ich poparcie argumentacją, mającą w zamyśle skarżącego wykazać, że przyjęcie przez Sąd I instancji, iżE. S.nie jest osobą uprawnioną do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia i w konsekwencji umorzenie postępowania w oparciu oart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., odbyło się z naruszeniem przepisów prawa procesowego.
Bez znaczenia jest przy tym, wskazana w pkt I 1a) zażalenia, okoliczność, że w toku dotychczasowego postępowania dotyczącego subsydiarnego aktu oskarżenia wniesionego przezE. S., jej status jako osoby pokrzywdzonej czynem zart. 310 § 1 i 2 k.k.nie był kwestionowany.
Stosownie bowiem do dyspozycjiart. 17 § 1 k.p.k., stwierdzenie jednej z negatywnych przesłanek procesowych określonych w tym przepisie obliguje Sąd, w każdym przypadku, do umorzenia wszczętego już postępowania karnego.
Tym samym za bezprzedmiotowy uznać trzeba – zwłaszcza wobec przyjętego na wstępie założenia, że krąg osób pokrzywdzonych winien być ustalony w oparciu o określoną w akcie oskarżenia kwalifikację prawną zarzucanego czynu (art. 310 § 1 i 2 k.k.) – zarzut sformułowany w pkt I 2) zażalenia, odnoszący się do rozważanej przez Sąd I instancji ewentualności przypisania oskarżonym sprawstwa czynu zart. 270 § 2 k.k.Przy tym zarzut ten jest dodatkowo nietrafny także z tego powodu, że rozważania Sądu I instancji w tym zakresie odnoszą się do stwierdzenia negatywnej przesłanki procesowej zart. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.a nie, jak sugeruje się w pkt I 2) zażalenia – zart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.
Sąd I instancji, prawidłowo analizuje hipotetyczną możliwość przypisania oskarżonym czynu zart. 270 § 2 k.k.i w konsekwencji odrzuca ją, ale nie z uwagi na brak osoby pokrzywdzonej, lecz ze względu na trafne ustalenie (niesłusznie kwestionowane wpkt IIzażalenia), iż działanie oskarżonych nie może być uznane za niekorzystne lub mniej korzystne dla wystawcy weksla.
Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd I instancji nie przyjmuje w tym zakresie, że przedmiotem ochrony jestart. 270 § 2 k.k.jest dobro natury ogólnej i nie kwestionuje w związku z tym statusuE. S.jako osoby pokrzywdzonej, w wypadku ewentualnego zakwalifikowania przedmiotowego czynu zart. 270 § 2 k.k.
Przeciwnie, Sąd ten uznał, że wypełnienie weksla niezupełnego, niezgodnie z wolą wystawcy weksla, może być zakwalifikowane jako przestępstwo zart. 270 § 2 k.k.właśnie w takim przypadku, w którym jest to działanie na szkodę konkretnej osoby (wystawcy weksla) – czyli gdy jest dla niej niekorzystne lub mniej korzystne w porównaniu ze stanem jaki by istniał, gdyby weksel wypełniono zgodnie z jej wolą. Jednocześnie, jak już powiedziano, Sąd I instancji, prawidłowo oceniając zamiar osób oskarżonych i zakres ich działania, trafnie wykazał, że działanie to nie było niekorzystne dla wystawców weksla – co wyklucza możliwość przypisania oskarżonym czynu zart. 270 § 2 k.k.
Na marginesie jedynie dodać należy, że, wbrew twierdzeniom skarżącego zawartym w pkt I 1b) zażalenia, Sąd Apelacyjnyw. W., w wyroku z dnia 25 kwietnia 2002 r. (sygn. akt II AKa 120/02) nie wskazywał, iż czyn zart. 310 § 1 k.k.może prowadzić do pokrzywdzenia indywidualnego podmiotu, ani też w ogóle nie zajmował stanowiska w tej kwestii. Wyrok ten odnosi się co prawda do przestępstwa określonego (tak jak w niniejszej sprawie) wart. 310 § 1 i 2 k.k., polegającego jednak na podrobieniu i wpuszczeniu w obieg dokumentu mającego postać czeku a nie weksla.
W nawiązaniu do powyższego warto zauważyć, że skarżący, usiłując wykazać w ramach zarzutu z pkt III zażalenia, iż poprzez wypełnienie weksla niezupełnego w sposób niezgodny z deklaracją wekslową, doszło do podrobienia weksla w rozumieniuart. 310 § 1 k.k., odwołuje się, niemal wyłącznie, do poglądów doktryny i judykatury, odnoszących się do przestępstw polegających na podrobieniu cudzego blankietu czekowego, połączonego przeważnie ze sfałszowaniem podpisu jego wystawcy.
Tego rodzaju sytuacja, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, nie zaistniała w przedmiotowej sprawie, gdzie blankiet weksla był autentyczny i nie przerobiono również zawartych tam zapisów lub podpisów, co wyklucza możliwość zakwalifikowania działań opisanych w akcie oskarżenia- polegających na wypełnieniu weksla niezupełnego (in blanco) na polecenie osób uprawnionych (oskarżonych), w sposób niezgodny z postanowieniami deklaracji wekslowej, a następnie puszczenia go w obieg – jako przestępstwa zart. 310 § 1 i 2 k.k.
Nie ulega wątpliwości, że weksel in blanco może być przedmiotem czynności wykonawczej zart. 310 k.k.Weksel taki (weksel niezupełny w chwili wystawienia – określony wart. 10 Prawa wekslowego) jest papierem wartościowym, posiadającym ogólne cechy weksla i może stanowić dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej, o którym mowa wart. 310 § 1 k.k.(zob. uchwała Sądu Najwyższego z 21 marca 2007 r. I KZP 2/07).
Zatem podrobienie lub przerobienie takiego dokumentu, a następnie puszczenie go w obieg, stanowi naruszenie normy chronionejart. 310 § 1 i 2 k.k.Rzecz w tym, że w przedmiotowej sprawie, charakter czynności, jakich w świetle aktu oskarżenia mieli dokonać oskarżeni, nie daje podstaw do uznania, że zarzucany im czyn zawiera znamiona czynu zabronionego określonego wart. 310 § 1 i 2 k.k.
Zgodnie z, zasługującym na aprobatę, stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, „podrobienie” w rozumieniuart. 310 § 1 k.k., oznacza wytworzenie przedmiotu imitującego pieniądz, inny środek płatniczy lub dokument określony w tym przepisie.
Za „podrobienie” uznać należy nadanie takich cech oryginału, dowolnemu przedmiotowi, by mógł on uchodzić za prawdziwy środek płatniczy lub dokument o którym mowa wart. 310 § 1 k.k.
Z kolei „przerobienie” pieniądza, środka płatniczego lub dokumentu polega na zmianie jego dotychczasowego kształtu treści lub formy w taki sposób by przystosować go do nowego przeznaczenia lub użycia za autentyczny.
(...)to jest dokonanie zmian w autentycznych środkach i dokumentach zart. 310 k.k.najczęściej mające na celu nadanie im pozoru wyższej wartości.
(...)oznacza więc stworzenie na nowo falsyfikatu środka płatniczego lub dokumentu określonego wart. 310 k.k., gdy tymczasem przedmiotem „przerobienia” może być tylko istniejący już środek płatniczy lub dokument (zob. Zbigniew Ćwiąkalski Komentarz do art. 310 k.k. – Kodeks karny. Część szczególna Tom III pod red. A. Zolla, Zakamycze 2006, Andrzej Marek Kodeks karny Komentarz do art. 310 k.k. LEX 2010). W sprawie niniejszej, jak już powiedziano, nie doszło, ani do podrobienia weksla in blanco tj. do stworzenia, mającego cechy autentycznego, nieistniejącego dokumentu, ani też do dokonania w istniejącym już dokumencie, zmian tworzących pozory autentyczności. Nie sposób też uznać, że doszło w tym przypadku do nielegalnego wypełnienia czystego blankietu, traktowanego na gruncieart. 310 § 1 k.k., zgodnie ze stanowiskiem doktryny, jako podrobienie (zob. Kodeks karny Część Szczególna pod red. A. Zolla Kraków 1999 t. 3 s. 509). Przedmiotowy weksel in blanco, na którym znajdowały się autentyczne podpisy jego wystawców oraz inne elementy nadające mu ogólne cechy weksla (za wyjątkiem oznaczonej sumy pieniężnej –art. 101 Prawa wekslowego), został bowiem uzupełniony w sposób legalny, na polecenie osób do tego uprawnionych w świetlePrawa wekslowego(tj. wierzycieli wekslowychJ. D.iM. T.) – wobec braku spełnienia świadczenia do którego zobowiązani byli wystawcy weksla – poprzez wypisanie na wekslu konkretnej kwoty pieniężnej.
Okoliczność, że, w ocenie oskarżycielki subsydiarnej, doszło w tym wypadku do naruszenia postanowień deklaracji wekslowej, nie może więc stanowić samoistnej podstawy do uznania, iż działania oskarżonych stanowiły naruszenie normyart. 310 § 1 k.k.i w konsekwencji, poprzez puszczenie w/w weksla w obieg – normy zart. 310 § 2 k.k.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że zarzut obrazyart. 310 § 1 i 2 k.k., sformułowany wpkt IIIzażalenia, podobnie jak pozostałe omawiane wcześniej zarzuty, jest w całej rozciągłości bezzasadny.
Z tych względów Sąd Apelacyjny utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy, obciążając oskarżyciela subsydiarnego kosztami postępowania odwoławczego stosownie doart. 636 § 1 i 3 k.p.k.w zw. zart. 632 pkt 1 k.p.k.iart. 640 k.p.k.