Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACz 803/12
Data wyroku: 2012-10-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Agnieszka Sołtyka, sędzia Mirosława Gołuńska, Eugeniusz Skotarczak
Słowa kluczowe: Odrzucenie Pozwu
Podstawa prawna: art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.

Sygn. akt I ACz 803/12

POSTANOWIENIE
Dnia 26 października 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: sędzia SA Mirosława Gołuńska (spr.)
Sędziowie: SA Agnieszka Sołtyka
SA Eugeniusz Skotarczak

po rozpoznaniu w dniu 26 października 2012 r. w Szczecinie, na posiedzeniu niejawnym
w sprawie z powództwaJ. N.
przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Sprawiedliwości
o zapłatę
zażalenia powoda
na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt I C 313/12
p o s t a n a w i a :

1
zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie drugim w ten sposób, że nie obciąża powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanego,

2
oddalić zażalenie w pozostałej części,

3
nie obciążać powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanego w postępowaniu zażaleniowym.

    Eugeniusz Skotarczak Mirosława Gołuńska Agnieszka Sołtyka

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 9 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie, w oparciu o treśćart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.odrzucił pozew, a na podstawieart.98 § 1k.p.c.zasądził od powodaJ. N.na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu państwa kwotę7.200zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
W uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia wskazał Sąd , że powód wniósł przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Sprawiedliwości pozew o zapłatę kwoty280.000zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych wnosząc jednocześnie o przekazanie10.000zł z tej kwoty na rzecz(...). W uzasadnieniu pozwu wskazał, że jego dobra osobiste jako osoby odbywającej karę pozbawienia wolności w okresie od4września2000r. do wniesienia pozwu (z przerwą w okresie od3marca do29września2002r.) zostały naruszone wskutek osadzenia w przeludnionych celach przy braku oddzielenia urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia.
Pozwany Skarb Państwa - Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W piśmie z dnia20stycznia2012r. pozwany wniósł o odrzucenie pozwu wskazując, że sprawa o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami toczy się przed Sądem Okręgowym w Warszawie pod sygnaturą II C898/10. Sąd uznał, że rzeczywiście o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku, identyczny jest przedmiot i podstawa sporu, a żądania zawartewposzczególnych pozwach i ich podstawy, tj. okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie są takie same.
Uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach w oparciu oart. 98 § 1 k.p.c.Sąd wyjaśnił, że koszty pozwanego stanowią koszty zastępstwa procesowego w stawce7.200zł ustalonej na podstawie §6pkt7rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia28września2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Sąd nie orzekał natomiast o kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, albowiem pełnomocnik powoda nie zgłosił do tej pory wniosku o ich przyznanie.

Powyższe orzeczenie w całości zaskarżył zażaleniem powódzarzucając:

1
naruszenie przepisuart. 169 § 5 k.p.c.w związku zart. 171 k..p .c. poprzez zaniechanie rozpatrzenia wniosku jego pełnomocnika z dnia 12 grudnia 2011 r. o przywrócenie uchybionego terminu do złożenia pisma procesowego z przedłożeniem aktualnego i kompletnego stanowiska powoda oraz naprowadzenia na nie dowodów, co doprowadziło do przedwczesnego wydania postanowienia o odrzuceniu pozwu bez uwzględnienia stanowiska powoda, czyli naruszenia zasady równości broni procesowej,

2
naruszenie przepisuart. 199 § 1 pkt 2 i § 3 k.p.c.poprzez przedwczesne wydanie postanowienia o odrzuceniu pozwu,

3
naruszenie przepisuart. 227 § 1 k.p.c.poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy,

4
naruszenie przepisuart. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i błędną ocenę stanu faktycznego które doprowadziły do sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału,

5
niezastosowanie w sprawieart. 102 k.p.c.w związku zart. 5 k.p.c.orazart. 5 k.c.poprzez nieuwzględnienie naruszenia w toku postępowania zasad współżycia społecznego przez pełnomocnika pozwanego oraz zaniechanie udzielenia przez sąd pierwszej instancji powodowi działającemu jeszcze przed ustanowieniem pełnomocnika z urzędu niezbędnych pouczeń odnośnie istnienia przesłanek do odrzucenia pozwu, co w konsekwencji doprowadziło do nałożenia na powoda obowiązku zwrotu pozwanemu kosztów postępowania w maksymalnej wysokości.

W związku z tak skonstruowanymi zarzutami powód wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Nadto powód , w przypadku odrzucenia albo oddalenia zażalenia na ww. postanowienie w całości, zaskarżył ww. postanowienie - na podstawieart. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.-w części objętej rozstrzygnięciem zawartym w punkcie 2 , a dotyczącej zasądzenia od niego kosztów postępowania wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zastosowanieart. 102 k.p.c.poprzez zasądzenie od powoda tylko części kosztów albo nieobciążanie go w ogóle kosztami. Powód wniósł nadto o zasądzenie od pozwanego na kosztów postępowania przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na zażalenie pozwany domagał się jego oddalenia wnosząc nadto o zasądzenie od powoda kosztów postępowania zażaleniowego .

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
zażalenie powoda okazało się częściowo uzasadnione, skutkując wydaniem orzeczenia o charakterze reformatoryjnym w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach sądowych.
Odnosząc się do zażalenia powoda w zakresie w jakim kwestionuje prawidłowość rozstrzygnięcia o odrzuceniu jego pozwu z dnia 6 listopada 2010 r., stwierdzić należy, że nie przedstawił on żadnych argumentów dla wykazania tego ,że Sąd Okręgowy rzeczywiście błędnie ustalił , że przedmiotowa sprawa jest tożsama ze sprawą pomiędzy tymi samymi stronami jaka została wcześniej wszczęta przed Sądem Okręgowym w Warszawie. Sąd I instancji celnie dostrzegł w oparciu o informację uzyskaną z Sądu Okręgowego w Warszawie, że w tamtejszym sądzie w sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt II C 898/10 toczy się sprawa z powództwJ. N.przeciwko Skarbowi – Państwa Ministrowi Sprawiedliwości o zapłatę. Skoro odpis pozwu w sprawie zainicjowanej przed Sądem Okręgowym w Warszawie został doręczony Prokuratorii Generalnej w dniu 20 maja 2011 r., natomiast odpis w niniejszej sprawie doręczono pozwanemu w dniu 23 maja 2011 r. (k.55), niewątpliwie przed Sądem Okręgowym w Warszawie sprawa zawisła wcześniej aniżeli przed Sądem w Szczecinie. Wyjaśnić należy, że samo wniesienie pozwu nie wywołuje stanu sprawy w toku, lecz dopiero moment jego doręczenia stronie przeciwnej. Od tej chwili niedopuszczalne jest wszczęcie pomiędzy tymi samymi stronami nowego postępowania o to samo roszczenie, a wniesiony później pozew ulega odrzuceniu (art. 199 § 1 pkt 2). Skarżący zresztą nie kwestionuje faktu, że sprawa przed Sądem w Warszawie została wszczęta wcześniej od szczecińskiej ,podobnie jak też skarżący nie podnosi, jakoby w obu sprawach nie zachodziła tożsamość co do stron jak też co do ich przedmiotu . Zatem, uwzględniając treść pozwu wniesionego do Sądu w Warszawie (k.234-237), prawidłowo Sąd Okręgowy przyjął, że mamy do czynienia z tożsamością stron i roszczenia w rozumieniuart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., niewątpliwie zachodzi identyczność nie tylko przedmiotu, ale i podstawy sporu w wyniku porównania treści obu pozwów.
Wyjaśnić powodowi należy, że odrzucenie pozwu oznacza odmowę udzielenia sądowej ochrony prawnej zawartemu w pozwie roszczeniu powoda bez zajęcia merytorycznego stanowiska co do zasadności (bezzasadności) roszczenia w świetle norm prawa materialnego. Sąd, odrzucając pozew, stwierdza, że merytoryczne rozpoznawanie sprawy jest niedopuszczalne wyłącznie z przyczyn formalnych, tj. z braku określonych w normach procesowych przesłanek. Sąd obowiązany jest badać istnienie (nieistnienie) okoliczności wymienionych wart. 199 k.p.c.o ile to możliwe w zasadzie z urzędu, w każdym stanie sprawy (art. 202zd. trzeciek.p.c.). W każdym z tych wypadków decyzja sądu kończy postępowanie cywilne bez merytorycznego rozpoznania powództwa. Dlatego też nie sposób uznać, że odrzucenie pozwu nastąpiło przedwcześnie, czym Sąd miał w ocenie skarżącego naruszyć treśćart. 199 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c.Nie sposób również uznać, że Sąd naruszył treść przepisówart. 227 k.p.c.oraz203 k.p.c., skoro sprawa zakończyła się przed merytorycznym jej rozpoznaniem. Co istotne powód reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, zarzucając Sądowi naruszenieart. 169 § 5 k.p.c.w zw. zart. 171 k.p.c.nie twierdzi nawet w treści zażalenia, że sprecyzowanie polegało na wskazaniu innej strony pozwanej, bądź innych okoliczności ( np. co do innych okresów przebywania w zakładach karnych), które wskazywałyby na to, że pozew nie jest tożsamy z pozwem złożonym w Sądzie Okręgowym w Warszawie.
Z tych wszystkich względów uznać należy, że rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w zakresie odrzucenia pozwu jest prawidłowe, a zażalenie powoda w tej części nieuzasadnione. Wobec powyższego zażalenie podlegało oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.
Przy czym odmiennie aniżeli uczynił Sąd Okręgowy ocenić należy konieczność zwrotu kosztów za udział w niniejszej sprawie reprezentującej pozwany Skarb Państwa - Ministerstwo Sprawiedliwości Prokuratorii Generalnej Skarbu państwa . Mianowicie okoliczności sprawy pozwalają na przyjęcie, że w sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniuart. 102 k.p.c.uzasadniający ostatecznie zwolnienie powoda od obowiązku ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 7.200 zł. Wedleart. 102 k.p.c.w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.
Wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w treściart. 102 k.p.c.oznacza sytuacje procesowe odbiegające od normy, zawierające elementy społecznie nieuzasadnionego pokrzywdzenia i naruszające poczucie sprawiedliwości ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2011 r. o sygn. akt I CZ 52/11, opubl. Lex nr 1084690). Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 15 czerwca 2011 r. w sprawie o sygn. akt V CZ 23/11 ( opubl. lex 864028) wskazał, że sposób skorzystania zart. 102 k.p.c.jest suwerennym uprawnieniem sądu orzekającego i od oceny tego sądu należy przesądzenie, że taki szczególnie uzasadniony wypadek nastąpił w rozpoznawanej sprawie oraz usprawiedliwia odstąpienie od obowiązku ponoszenia kosztów procesu. Wskazała przy tym , że zakwalifikowanie przypadku jako "szczególnie uzasadnionego" wymaga rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych sprawy.
W oparciu o powyższe, Sąd Odwoławczy uznał, że w analizowanej sprawie mamy do czynienia z szczególnie uzasadnionym przypadkiem w rozumieniuart. 102 k.p.c.Powód z jednej strony ma ciężką sytuację materialną, nie uzyskuje dochodów ( przebywa w zakładzie karnym), nie posiada majątku - co wykazał na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego oraz zażaleniowego, a z drugiej strony obiektywnie mógł nie mieć wiedzy co do konsekwencji zainicjowania tożsamego postępowania przed dwoma różnymi Sądami, a koszty należne pozwanemu są obiektywnie duże.
Jak wcześniej wspomniano Sąd obowiązany jest badać istnienie okoliczności wymienionych wart. 199 k.p.c.w zasadzie z urzędu, w każdym stanie sprawy (art. 202zd. trzeciek.p.c.). Specyfika przedmiotowej sprawy jest taka, że pozew wniosła osoba fizyczna, przebywająca w zakładzie karnym, niereprezentowana przez zawodowego pełnomocnika w dniu 22 listopada 2010 r. Natomiast do Sądu Okręgowego w Warszawie tożsamy pozew wpłynął w dniu 15 grudnia 2010 r. (k.234). Prokuratoria Generalna w dniu 23 maja 2011 r. (k. 55) otrzymała odpis pozwu wniesiony do Sądu w Szczecinie, a trzy dni wcześniej, bowiem w dniu 20 maja 2011 r. odpis pozwu wniesiony do Sądu w Warszawie. Prokuratoria zatem, działająca przez radców już wówczas winna postulować odrzucenie pozwu z uwagi na przeszkody zart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.do jego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Szczecinie. O ile Sądy mogły nie mieć wiedzy co do tożsamości obu spraw, o tyle Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa w Warszawie (jeden podmiot) reprezentująca Skarb Państwa w obu sprawach taką wiedzę zapewne miała . Tymczasem wdała się merytorycznie w spór w sprawie składając odpowiedź na pozew, w którym domagała się oddalenia pozwu (k. 62), nie żądając odrzucenia pozwu z uwagi na zawisłość sporu. Powyższe okoliczności świadczą w ocenie Sądu Apelacyjnego o tym, że w niniejszej sprawie czynności podjęte przez Prokuratorię Generalną w postaci merytorycznego ustosunkowania się do odpowiedzi na pozew były w istocie rzeczy zbędne. Wszak treść obu pozwów jest identyczna , nie nastręcza żadnych trudności w interpretacji co do podmiotów w nich występujących ,jak też co do tożsamości roszczeń. Wystarczające było wnoszenie o odrzucenie pozwu.
Wreszcie nie należy tracić z pola widzenia wysokości kosztów, jakie winien ponieść powód z tytułu kosztów zastępstwa procesowego przez Prokuratorię Generalną tj. 7.200 zł na podstawie §6pkt7rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia28września2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, w kontekście zmian do cyt. rozporządzenia. Mianowicie wedle §10pkt25powołanego rozporządzenia, wprowadzonegorozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia3lutego2012r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. z2012 r.,poz.149),została przewidziana stawka w kwocie120zł w sprawach o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania. Jednakże nowe stawki, co zauważył Sąd I instancji stosuje się stosownie do §2rozporządzenia nowelizującego dosprawwszczętych przed dniem wejściaw życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończeniapostępowania w danejinstancji.Dodatkowo więc zmiana regulacji powoduje, że zasądzenie kwoty 7.200 zł, uwzględniwszy okoliczności sprawy, budzić mogłyby poczucie pokrzywdzenia powoda.
Reasumując: z uwagi na specyfikę niniejszej sprawy, w której ostatecznie doszło do odrzucenia pozwu na podstawieart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.oraz z uwagi na trudności finansowe powoda, Sąd Apelacyjny uznał, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na odstąpienie od obciążania powoda kosztami postępowania, o których mowa w treściart. 102 k.p.c.Dlatego też orzeczono jak w punkcie 1. sentencji, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.
Zażalenie powoda w przedmiotowej sprawie zostało w części uwzględnione. Uwzględniając powyższe , a nadto opisaną już powyżej sytuację powoda , w tym brak po jego stronie dochodów , o kosztach postępowania zażaleniowego ( na które po stronie pozwanej składało się prawo do wynagrodzenia radcy) Sąd orzekł w oparciu oart. 102 k.p.c.

    Eugeniusz Skotarczak Mirosława Gołuńska Agnieszka Sołtyka