Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 824/12
Data wyroku: 2012-11-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krystyna Karolus – Franczyk, Anna Orłowska, Regina Owczarek – Jędrasik
Słowa kluczowe: Klauzule Abuzywne
Podstawa prawna: art. 58 k.c., art 385¹ k.c.

Sygn. akt VIA Ca  824/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 listopada 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie  VI Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący – Sędzia SA – Krystyna Karolus – Franczyk (spr.)

      Sędzia SA – Anna Orłowska

      Sędzia SA – Regina Owczarek – Jędrasik

      Protokolant – sekr. sąd. Agnieszka Janik

po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2012 r. w Warszawie
na rozprawie

      sprawy z powództwa(...)wP.

przeciwkoJ. M.iJ. Z.
o uznanie za niedozwolone postanowienia wzorca umowy
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
z dnia 23 marca 2012 r.
sygn. akt XVII AmC 5504/11
oddala apelację.

Sygn. Akt VI A Ca 824/12

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem zaocznym z 23 marca 2012 r. oddalił powództwo i ustalił następujący stan faktyczny:

Pozwane prowadzą działalność gospodarczą w formie spółki cywilne oferując konsumentom usługi turystyczne (okoliczność bezsporna).

Przy prowadzeniu działalności gospodarczej pozwane posługiwały się w obrocie z konsumentami wzorcem umownym o nazwie: „Ogólne warunki uczestnictwa". Wzorzec ten zawierał zakwestionowane przez powoda postanowienie.
Prezes UOKiK decyzją(...)stwierdził, że zakwestionowane postanowienie zawarte w § 10 punkt 5 ogólnych warunków uczestnictwa jest sprzeczne zart. 16 b ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. O usługach turystycznych( tekst. jedn. Dz. U. 2004 r., nr 233, poz. 2268 ), co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów .
Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje:
W postępowaniu w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone Sąd poddaje treść kwestionowanego wzorca umowy ocenie prawnej, w szczególności bada, czy ma on o charakter niedozwolonego postanowienia umownego w rozumieniuart. 3851- 3853k.c.Niedozwolone postanowienia umowne jest to konstrukcja przewidziana w powyższych przepisach, mająca na celu ochronę konsumenta przed niekorzystnymi postanowieniami umowy łączącej go z profesjonalistą. Oceny dokonuje się w sposób abstrakcyjny, w oderwaniu od okoliczności związanych z umową indywidualnego konsumenta, a jej przedmiotem jest badanie tylko klauzul wzorca, a nie praktyki i konsekwencji ich stosowania w umowach z konsumentami.
Zgodnie z linią orzecznictwa Sądu Najwyższego, którą Sąd Okręgowy podzielił, postanowienie wzorca umowy sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym przepisem ustawy nie może być uznane za niedozwolone postanowienie umowne na podstawieart. 3851§ 1 k.c.Pogląd taki zaprezentował SN w uchwale z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. III CZP 119/10, został on następnie podtrzymany w wyroku tego Sądu z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. I CSK 218/10.
Sąd Najwyższy zauważył, że postanowienie sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym przepisem ustawy, jako nieważne (art. 58 k.c.), nie wywołuje skutku prawnego. Skoro tak, to nie może kształtować praw i obowiązków strony - a przepisart. 3851k.c.posługuje się tą właśnie konstrukcją ( „kształtowanie praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami" ). Postanowienie takie, jako nie wywołujące skutku prawnego, nie może także rażąco naruszać interesu jednej ze stron (konsumenta ).
Sąd Okręgowy stwierdził, żeustawa o usługach turystycznychw brzmieniu obowiązującym od dnia 17 września 2010r. zawiera szczególny przepis -art. 16 b ust. 3- który określa termin nie dłuższy niż 30 dni od zakończenia imprezy, w którym klient może złożyć organizatorowi turystyki reklamację zawierającą wskazanie uchybienia w sposobie wykonania umowy oraz określenie swojego żądania. W świetle art. 19 ust. 1 powyższej ustawy stanowiącego, że postanowienia umów zawieranych przez organizatorów turystyki z klientami mniej korzystne dla klientów niż postanowienia niniejszej ustawy są nieważne, nie może być wątpliwości, że kwestionowana klauzula jest sprzeczna z bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa.
Klauzula będąca przedmiotem niniejszej sprawy, zawiera w swej treści elementy, jakie winna zawierać reklamacja t.j. oświadczenie przedstawiciela organizatora lub podwykonawcy organizatora o wystąpieniu okoliczności świadczących o niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu umowy, jak również propozycje zaspokojenia roszczeń. Wymienione elementy nie wynikają z art. 16 b ust. 3, są one mniej korzystne dla konsumentów ( np. w praktyce oświadczenie organizatora lub jego podwykonawcy mogą być niemożliwe do uzyskania ), co wskazuje na sprzeczność z tym przepisem, a tym samym nieważność klauzuli z mocy samego prawa.
W takiej sytuacji klauzula nie może być już uznana za niedozwoloną na podstawieart. 3851k.c., gdyż cecha nieważności wyprzedza niejako instytucję niedozwolonego ( niewiążącego ) charakteru postanowień umownych w rozumieniu tego przepisu. Dlatego powództwo o uznanie kwestionowanej klauzuli za niedozwoloną skutkować musiało jego oddaleniem.
Orzeczenie o przejęciu opłaty od pozwu na rachunek Skarbu Państwa (pkt II wyroku ) znajduje oparcie w treściart. 96 ust. 1 pkt 3w zw. zart. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. Nr 167 poz. 1398 ).
Publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym zarządzono na podstawieart.47944k.p.c.
Od powyższego wyroku złożył apelację powód.

Zaskarżył wyrok w całości zarzucając mu naruszenieart. 58 i 3851k.c.orazart. 47942k.p.c.poprzez ich błędne zastosowanie.
Wnosił o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa w całości.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydając 24 sierpnia 2011 r. decyzję(...)stwierdził, że pozwane już 15 czerwca 2011 r. zaniechały stosowania zakwestionowanej klauzuli, zawartej w 10punkt 5Ogólnych warunków uczestnictwa. Daje to co prawda powodowi możliwość wystąpienia z powództwem 12 października 2011 r. (art. 479(
      39)k.p.c.), ale wskazuje na sposób działania powoda, nie mający na celu polepszenia sytuacji konsumentów.
Apelujący wdaje się w polemikę z poglądami, wyrażonymi w powołanych przez Sąd Okręgowy orzeczeniach Sądu Najwyższego.
Zarzuca Sądowi Najwyższemu przyjęcie w uchwalea priori, że postanowienie wzorca umowy sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym przepisem ustawy nie może być uznane za niedozwolone postanowienie umowne (art. 38511 k.c.). Twierdzi, że taka teza jest chybiona i nie znajduje absolutnie żadnych podstaw prawnych oraz ma wszelkie cechy prawotwórstwa, co nie leży w kompetencji Sądu Najwyższego.
Odnośnie do zarzutu prawotwórstwa podnieść należy, że przedmiotową uchwałę Sąd Najwyższy podjął w odpowiedzi na pytanie prawne, zatem w ramach swoich uprawnień, wobec istniejącej poważnej wątpliwości wymagającej wyjaśnienia i ujednolicenia dotychczasowej rozbieżnej linii orzecznictwa ( art. 61 §1 ustawy o Sądzie Najwyższym - Dz. U. z 2002 r., nr 240, poz.2052 ze zmianami ).
Apelujący przytacza szereg przykładów postanowień umownych, spełniających warunki klauzul niedozwolonych (art. 3853k.c.) wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK, które według niego są równocześnie sprzeczne z ustawą (art. 58 k.c.). Stąd – jak twierdzi - 99,99% klauzul umownych z ponad 2 700 wpisanych dotychczas do rejestru nie powinno się w nim znaleźć, gdyż są ewidentnie sprzeczne z obowiązującymi przepisami ustaw.
Art. 3851k.c.wprowadza sankcję bezskutecznościex lege, która oznacza, że niedozwolone postanowienia wzorcowe nie wiążą konsumenta. Sąd orzekający stosuje, a nie tworzy prawo, zatem uznając klauzulę za niedozwoloną i zakazując jej stosowania, nie może wprowadzić bezwzględnego zakazu zart. 58 k.c., gdyż to musiałoby oznaczać, że sąd wykreował normę prawną. Stwierdzając abuzywność sąd wprowadza tylko takie sankcje, które wyznaczają przepisyart. 3851§ 1 i 2 k.c.
Sąd Najwyższy porównującart. 58 k.c.iart. 385(
      1)§ 1 k.c.z punktu widzenia skutków zajął się dwoistym charakterem kontroli wzorca umowy. Otóż, skoro postanowienie wzorca umownego sprzeczne z ustawą jest niewiążące, to taka sankcja zart. 385(
      1)k.c.nie może być utożsamiana z sankcją bezwzględnej nieważności zart. 58 k.c.Abuzywność (niedozwoloność ) klauzuli nie jest bowiem równoważna z sankcją bezwzględnej nieważności klauzuli sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy w rozumieniuart. 58 § 1 k.c.czy też bezwzględnej nieważności z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego w rozumieniuart. 58 § 2 k.c.Stąd przewidziany wart. 58 § 3 k.c.skutek w postaci bezwzględnej nieważności niedozwolonego postanowienia (umownego, wzorcowego ) jest wyłączony przez regulację szczegółową zart. 385(
      1)§ 1 k.c.
W sytuacji, gdy kontrolowana klauzula umowy lub wzorca była nie tylko abuzywna, lecz dodatkowo sprzeczna z ustawą, wówczas pierwszeństwo będzie miała sankcja nieważności zart. 58 § 3 k.c.Nieważność eliminuje z obrotu tę część czynności prawnej, która jest nią dotknięta, ale§ 3 art. 58przewiduje sankcję nieważności całej czynności, gdy okoliczności wskazują, że bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.Art. 3851§ 1stanowi, że nie wiążą stron jedynie postanowienia kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób rażąco naruszający jego interesy, a więc nie przewiduje nieważności całej umowy. Nie ma zatem potrzeby wszczynania postępowania o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone, skoro od początku jest ono nieważne, gdy nieważność eliminuje go z obrotu.
Sąd Apelacyjny podziela wykładnię, dokonaną przez Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 119/10 i wyroku I CSK 218/10 co do wzajemnego stosunku przepisówart. 3851k.c.iart. 58 § 3 k.c.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji na podstawieart. 385 k.p.c.