Sąd Okręgowy w Warszawie
V Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ca 1560/12
Data wyroku: 2012-09-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Joanna Machoń, Joanna Wiśniewska-Sadomska, Beata Gutkowska
Słowa kluczowe: Nieważność Umowy, Bankowe Prawo, Ustalenie Prawa, Stosunku Prawnego Art. 189 Kpc., Zasady Współżycia Społecznego, Procedura Cywilna
Podstawa prawna: art. 189 k.p.c., art. 84 k.c., art. 88 k.c., art. 5 k.c., art. 70 prawa bankowego
Teza: „ … powódka nie wskazała na niezgodne z rzeczywistością wyobrażenie o czynności prawnej, które miała w chwili zawierania umowy, lecz na okoliczności dotyczące oceny jej wiarygodności przez pozwanego, wskazując  tym samym, że podstępnie pozwany ocenił, że posiada zdolność kredytową  i udzielił kredytu, a tymczasem jej nie posiadała. … powódka chcąc zawrzeć umowę sama najlepiej  zna swoje zobowiązania i możliwości  zarobkowe sama więc najlepiej potrafiła ocenić, czy podoła nowemu zobowiązaniu do spłaty którego zobowiązała się w umowach. Tym samym … oświadczenie złożone przez powódkę w trybie art. 88 § 1 k.c. nie wywołało skutków zamierzonych przez powódkę. …”
„ … pozwany nie postąpił niezgodnie z zasadami współżycia społecznego zawierając umowy, nie wykorzystał on braku rozeznania – nieświadomości powódki, nie udzielał powódce fałszywych wiadomości, nie zatajał prawdy wprowadzając ją w błąd dla osiągnięcia własnych korzyści, nie postąpił nielojalnie wobec powódki – to powódka nie wykonała postanowień umowy,  to powódka złamała zasadę słuszności kontraktowej znając całość okoliczności sprawy i wszystkie istotne informacje o jej zdolności kredytowej dla oceny której nie potrzebowała żadnych obliczeń i specjalnej wiedzy …„
„ Brzmienie przepisu art. 70 ustawy Prawo bankowe przesądza o tym, że banki posiadają pełną swobodę decyzji przy ustalaniu zdolności kredytowej. … Efektem tego jest to, że potencjalnemu kredytobiorcy  nie przysługują żadne środki prawne na wypadek, gdyby kwestionował ustalenia banku w tym zakresie, zaś osoby trzecie, np.  zabezpieczające zwrotność udzielonego kredytu, nie mogą podnosić wobec banku zarzutu, że udzielił on kredytu mimo braku po stronie kredytobiorcy zdolności kredytowej. Oznacza to tym samym, że udzielenie przez bank kredytu osobie niemającej zdolności kredytowej nie wywołuje żadnych konsekwencji w aspekcie prywatnoprawnym tej umowy – w szczególności nie ma wpływu na jej ważność.”
„ … nie można zgodzić się z powódką, że pozostały do wyjaśnienia w tej sprawie istotne fakty dla rozstrzygnięcia sprawy. …   Sąd Rejonowy słusznie oddalił wnioski dowodowe powódki. … Dla oceny własnej zdolności kredytowej nie potrzebowała powódka żadnych obliczeń i specjalnej wiedzy. W związku z tym przeprowadzanie dowodów na okoliczności poprawności procesu badania zdolności kredytowej przez pracowników pozwanego było całkowicie zbędne.”

Sygn. akt V Ca 1560/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 września 2012 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny-Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Beata Gutkowska (spr.)

Sędziowie:

SSO Joanna Wiśniewska-Sadomska
SSR del. Joanna Machoń

Protokolant:

st. sekr. sąd. Urszula Widulińska

po rozpoznaniu w dniu 11 września 2012 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaE. M.
przeciwko(...) S.A.wW.
o ustalenie
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Rejonowego(...)w Warszawie
z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt I C 1144/11

1
oddala apelację;

2
nie obciąża powódki kosztami postępowania w instancji odwoławczej.

Sygn. akt V Ca 1560/12

UZASADNIENIE
PowódkaE. M.w pozwie skierowanym przeciwko(...) S.A.Oddział w Polsce z siedzibą wW.aktualnie(...) S.A.wW.domagała się ustalenia, iż umowa kredytowa z dnia 16.09.2008r.(...)oraz umowa z dnia 20.01.2009r.(...)zawarta pomiędzy nią a(...) S.A.Oddział w Polsce z siedzibą wW.jest nieważna z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego oraz wprowadzenia powoda w błąd przez pozwanego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, oraz ustalenia, że kwota którą powódka zobowiązana jest zwrócić jest kwota netto kredytu pomniejszoną o wszelkie koszty.
Pozwany(...) S.A.wW.następca prawny(...) S.A.Oddział w Polsce z siedzibą wW.wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu.

      Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2012 roku Sąd Rejonowy(...)w Warszawie oddalił powództwo i orzekł o kosztach postępowania sądowego.

Sąd Rejonowy ustalił, iżE. M.wystąpiła dobanku (...) S.A.Oddział w Polsce z siedzibą wW.z wnioskiem o zawarcie umowy kredytu konsolidacyjnego(...). W dniu 19 czerwca 2008r. bank oceniając sytuację majątkową i dochodyE. M.wyraził zgodę na udzielenie jej kredytu i strony zawarły umowę(...)jednocześnie powódka złożyła oświadczenie konsolidacyjne i zobowiązała się do zamknięcia rachunków posiadanych w wymienionych w oświadczeniu bankach.
W dniu 20 stycznia 2009r. pomiędzy(...) S.A.Oddział w Polsce z siedzibą wW.zawarta została Umowa(...)na podstawie której(...) S.A.Oddział w Polsce z siedzibą wW.udzielił jej odnawialnego limitu kredytu.
Do kwietnia 2010 r. powódka wywiązywała się ze swych zobowiązań finansowych wobec pozwanego. Po czym zaprzestała spłaty kredytów.
Pismem z dnia 1 lipca 2011 r. powódka złożyła oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu tj. przy zawarciu umów kredytu(...)z dnia 16 września 2008r. oraz umowy z dnia 20 stycznia 2009r.(...).
W swych rozważaniach Sąd Rejonowy jako podstawę prawną dochodzonego roszczenia wskazałart. 189 k.p.c.w zw. zart. 84 -88 k.c.i podniósł, że błędem jest niezgodne z rzeczywistością wyobrażenie o czynności prawnej, przy czym niezgodność ta może dotyczyć zarówno faktów, jak i prawa.
W ocenie Sądu I instancji powódka nie wskazała na niezgodne z rzeczywistością wyobrażenie o czynności prawnej, które miała w chwili zawierania umowy, lecz na okoliczności dotyczące oceny jej wiarygodności przez pozwanego, wskazując tym samym, że podstępnie pozwany ocenił, że posiada zdolność kredytową i udzielił kredytu, a tymczasem jej nie posiadała. W ocenie Sądu I instancji nie można w postępowaniu banku, który znając sytuację majątkową powoda, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej na jego wniosek decyduje się zawrzeć z nim umowę doszukać się podstępnego zachowania, skoro powódka chcąc zawrzeć umowę sama najlepiej zna swoje zobowiązania i możliwości zarobkowe sama więc najlepiej potrafiła ocenić, czy podoła nowemu zobowiązaniu do spłaty którego zobowiązała się w umowach. Tym samym Sąd I instancji uznał, że oświadczenie złożone przez powódkę w trybieart. 88 §1 k.c.nie wywołało skutków zamierzonych przez powódkę.
Odnośnie zarzutu sprzeczności postanowień umowy z zasadami współżycia społecznego Sąd Rejonowy wskazał, że pozwany nie postąpił niezgodnie z zasadami współżycia społecznego zawierając umowy, nie wykorzystał on braku rozeznania - nieświadomości powódki, nie udzielał powódce fałszywych wiadomości, nie zatajał prawdy wprowadzając ją w błąd dla osiągnięcia własnych korzyści, nie postąpił nielojalnie wobec powódki- to powódka nie wykonała postanowień umowy, to powódka złamała zasadę słuszności kontraktowej znając całość okoliczności sprawy i wszystkie istotne informacje o jej zdolności kredytowej dla oceny której nie potrzebowała żadnych obliczeń i specjalnej wiedzy.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 98§1 k.p.c.

Powyższy wyrok w całości zaskarżyła powódka zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności poprzez odrzucenie środków dowodowych w postaci przesłuchania w charakterze świadków pracowników pozwanego banku podejmujących czynności związane z wnioskiem kredytowym; naruszenieart. 299 k.p.c.poprzez przyjęcie iż nie pozostały już do wyjaśnienia żadne fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy; błędne ustalenie stanu faktycznego spowodowane odrzuceniem wniosków dowodowych, w szczególności - błędne ustalenie, iż powódka posiadała wiedzę i umiejętności  wystarczające dla wyliczenia i posiadania wiadomości i wiedzy o posiadaniu lub braku zdolności kredytowej; błędne ustalenie, iż pozwany należycie dokonał właściwej oceny zdolności kredytowej powódki na podstawie udzielenia kredytu konsolidacyjnego na spłatę innych kredytów poprzez ustalenie, iż mniejsza rata kredytu konsolidacyjnego jest gwarancją owej zdolności; naruszenie przepisów prawa materialnego w szczególności poprzez: błędną wykładnięart. 5 k.c.poprzez uznanie, iż zawarcie umowy nie było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, w oparciu jedynie o treść umowy, pomijając zupełnie aspekt okoliczności zawarcia umowy w kontekście zasad współżycia społecznego; błędną wykładnięart. 84 k.c.i86 k.c.poprzez uznanie, iż działanie pozwanego nie posiadało znamion podstępu, co skutkowałoby uznaniem umowy za bezskuteczną; również nie uznanie, iż umowa zawarta została co najmniej pod wpływem błędu jest zdaniem apelującej błędne; błędną wykładnięart. 70 ustawy Prawo bankowe, poprzez uznanie, iż pozwany rzetelnie dokonał sprawdzenia zdolności kredytowej powódki i nie ciążył na nim specjalny, szczególny obowiązek wypełniania norm prawa, w szczególności normustawy Prawo bankowew przedmiocie procedury i konieczności rzetelnego sprawdzenia zdolności kredytowej i poinformowania o tym powódki; błędną wykładnięart. 102 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie i nie zwolnienie powódki z kosztów sądowych w tym kosztów zastępstwa procesowego pozwanego.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie w jego miejsce wyroku uznającego powództwo w całości jako zasadne, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, wraz z orzeczeniem przez ten Sąd o kosztach postępowania.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja jest niezasadna.
Sąd Rejonowy poczynił w analizowanej sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego. Z poczynionych ustaleń wyciągnięte zostały prawidłowe wnioski prawne i poprawnie sąd pierwszej instancji zinterpretował treść oraz znaczenie zastosowanych przepisów. Także uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiadało wymogom określonym wart. 328 k.p.c., co pozwoliło Sądowi Okręgowemu na merytoryczną kontrolę orzeczenia. Stąd, w niniejszej sprawie sąd drugiej instancji na podstawieart. 382 k.p.c.przyjął ustalenia faktyczne i wnioski prawne Sądu Rejonowego jako swoje własne. W tej sytuacji rozważeniu podlegały jedynie zarzuty zawarte w apelacji.

Nie są zasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego.
Sąd Rejonowy trafnie ocenił, że działanie pozwanego banku nie miało znamion podstępu. Słusznie zauważył Sąd Rejonowy, że to powódka chcąc zawrzeć umowę sama najlepiej znała swoje zobowiązania i możliwości zarobkowe. Sama więc potrafiła najlepiej ocenić, czy podoła nowemu zobowiązaniu do spłaty którego zobowiązała się w umowach.
Sąd Rejonowy dokonał również oceny działania banku pod kątem zgodności z zasadami współżycia społecznego. Sąd Okręgowy w całości podziela rozważania Sądu Rejonowego bez potrzeby ponownego ich przytaczania.
Także zarzut naruszeniaart. 70 ustawy Prawo bankowenie zasługuje na uwzględnienie.
Brzmienie przepisuart. 70 ustawy Prawo bankoweprzesądza o tym, że banki posiadają pełną swobodę decyzji przy ustalaniu zdolności kredytowej. Wyłączenie dotyczące ustawowego skutku braku zdolności kredytowej, tj. odmowy udzielenia kredytu może mieć miejsce jedynie w sytuacjach określonych przepisemart. 70 ust. 2. Efektem tego jest to, że potencjalnemu kredytobiorcy nie przysługują żadne środki prawne na wypadek, gdyby kwestionował ustalenia banku w tym zakresie, zaś osoby trzecie, np. zabezpieczające zwrotność udzielonego kredytu, nie mogą podnosić wobec banku zarzutu, że udzielił on kredytu mimo braku po stronie kredytobiorcy zdolności kredytowej.

Oznacza to tym samym, że udzielenie przez bank kredytu osobie niemającej zdolności kredytowej nie wywołuje żadnych konsekwencji w aspekcie prywatnoprawnym tej umowy - w szczególności nie ma wpływu na jej ważność.

Nie są również zasadne zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego.
Z powodów podniesionych powyżej nie można zgodzić się powódką, że pozostały do wyjaśnienia w tej sprawie istotne fakty dla rozstrzygnięcia sprawy. Powództwo od samego początku było oczywiście niezasadne. W związku z tym Sąd Rejonowy słusznie oddalił wnioski dowodowe powódki. Jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy powódka chcąc zawrzeć umowę sama najlepiej znała swoje zobowiązania i możliwości zarobkowe. Sama więc najlepiej potrafiła ocenić, czy podoła nowemu zobowiązaniu do spłaty którego zobowiązała się w umowach. Dla oceny własnej zdolności kredytowej nie potrzebowała powódka żadnych obliczeń i specjalnej wiedzy. W związku z tym przeprowadzanie dowodów na okoliczność poprawności procesu badania zdolności kredytowej przez pracowników pozwanego było całkowicie zbędne.

Również nie jest zasadny zarzut naruszeniaart. 102 k.p.c.Powódka wywodząc przedmiotowe powództwo powinna liczyć się, że w razie przegranej będzie musiała zgodnie z art.. 98k.p.c.zwrócić pozwanemu należne mu koszty postępowania. Sama zła sytuacja finansowa powódki nie może automatycznie uzasadniać nieobciążania jej kosztami procesu należnymi pozwanemu.

Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy na podstawie 385k.p.c.orzekł jak w sentencji wyroku. Ponieważ zgodnie z zaskarżonym wyrokiem powódka jest zobowiązana do zapłaty na rzecz pozwanego 2417,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, Sąd Okręgowy mając na uwadze złą sytuację finansową powódki, nie obciążył jej kosztami postępowania w instancji odwoławczej.