Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 26/13
Data wyroku: 2013-07-31 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia SA– Małgorzata Manowska, Ewa Śniegocka, SA– Urszula Wiercińska
Słowa kluczowe: Energetyczne Prawo
Podstawa prawna: art. 4, 7, 8 prawa energetycznego

Sygn. akt VI A Ca 26/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 lipca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący - Sędzia SA– Małgorzata Manowska
Sędzia SA– Urszula Wiercińska (spr.)
Sędzia SA  – Ewa Śniegocka
Protokolant: sekr. sądowy Mariola Frąckiewicz

po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2013 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) S.A.wG.
przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki
przy udziale zainteresowanychM. R.iD. R.
o zawarcie umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
z dnia 13 sierpnia 2012 r.
sygn. akt XVII AmE 217/10

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie – Sądowi Ochrony Konkurencji i Konsumentów, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt VI ACa 26/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 13 maja 2010 r. nr(...)Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, po rozpatrzeniu wniosku zainteresowanych –M. R.orazD. R.w sprawie rozstrzygnięcia sporu dotyczącego odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej obiektu (nieruchomości Nr dz.(...)) położonego w miejscowościN.przez powódkę –(...) S.A.wG.orzekł zawarcieumowy nr (...)o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej pomiędzy ww. podmiotami według projektu sporządzonego przez powódkę, z następującymi zmianami:
I. Cześć wstępna projektu umowy otrzymuje brzmienie:
„umowa o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej zawarta pomiędzy(...) SAz siedzibą wG.przyul. (...),(...)-(...) G., Oddział wS.z siedzibą wS.przyul. (...),(...)-(...) S., zarejestrowaną w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS(...), której dokumentacja jest przechowywana w Sądzie Rejonowym w Gdańsk Północ w Gdańsku(...)Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, posiadającą numer NIP:(...), REGON(...)o kapitale zakładowym 603.001.400 zł, w całości wpłaconym, reprezentowana przez
1/J. W.zwana dalej „Przedsiębiorstwem energetycznym” lub łącznie „Stroną” oraz
1/M. R.
a/ NIP:(...)
b/PESEL:(...)
c/ adres zamieszkaniaul. (...),(...)-(...) L.
2/D. R.
a/ NIP:(...)
b/PESEL: (...)
c/ adres zamieszkaniaul. (...),(...)-(...) L.",
II. Pkt 10.3 Warunków przyłączenia z dnia 7 października 2009 r. Nr(...)stanowiących załącznik nr l otrzymuje brzmienie:
„Inne: zachować przepisowe odległości projektowanego obiektu od istniejącej linii(...)kV nr(...)i dostosować technicznie tę linię zgodnie z wymaganiem ujętym w(...). Koszt dostosowania technicznego linii zgodnie z obowiązującymi przepisami ponosi Przedsiębiorstwo energetyczne”.
Od powyższej Decyzji odwołanie wniosła powódka –(...) S.A.wW.zaskarżając ją w całości.
Powódka wniosła o:
1. zmianę zaskarżonej decyzji przez:
a) uchylenie pkt II decyzji w brzmieniu: „Pkt 10.3 Warunków przyłączenia z dnia 7 października 2009 r. nr(...)stanowiących załącznik nr 1 otrzymuje brzmienie: Inne: zachować przepisowe odległości projektowanego obiektu od istniejącej linii(...)kV nr(...)i dostosować technicznie tę linię zgodnie z wymaganiem ujętym w(...). "Koszt dostosowania technicznego linii zgodnie z obowiązującymi przepisami ponosi Przedsiębiorstwo energetyczne”.
b) orzeczenie co do istoty sprawy;
2. dopuszczenie dowodu z opinii biegłego celem ustalenia, czy w okolicznościach niniejszej sprawy dostosowanie linii(...)kV nr(...)w celu wypełnienia normy(...)oraz w celu zachowania odległości do projektowanego obiektu na nieruchomości Zainteresowanych objęte jest „zakresem robót niezbędnych przy realizacji przyłączenia”, o których mowa wart. 7 ust. 2 ustawy Prawo energetyczne;
3. dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadków -J. B.iJ. W.na okoliczność ustalenia, czy wybudowana linia(...)kV nr(...)spełnia warunki niezbędne do jej prawidłowego funkcjonowania i czy rzeczywiście zaistniała konieczność jej przebudowy (usunięcia kolizji), zgodnie z wnioskiem Zainteresowanych;
4. zasądzenie na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej Decyzji powódka zarzuciła:
1. naruszenieart. 7 ust. 5 ustawy Prawo energetyczneprzez jego błędną interpretację i w rezultacie błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w sprawie niniejszej zachodzą warunki do tego, by przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii obowiązane było zapewnić finansowanie usunięcia kolizji pomiędzy istniejącą siecią elektroenergetyczną a planowaną zabudową nieruchomości zainteresowanych;
2. naruszenieart. 8 ust. 1 ustawy Prawo energetyczneprzez jego nieuprawnione zastosowanie w niniejszej sprawie i w rezultacie orzeczenie w zaskarżonej decyzji o kwestii ponoszenia przez powodowa Spółkę kosztów dostosowania technicznego linii związanego z kolizją sieci w związku z planowaną zabudową nieruchomości Zainteresowanych, co stanowi przekroczenie kompetencji pozwanego określonych art. 8 ust. 1 ustawy.
3. naruszenieart. 4 ust. l ustawy Prawo energetyczneprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie do obowiązku i kosztów usunięcia kolizji istniejącej sieci elektroenergetycznej z planowaną zabudową nieruchomości Zainteresowanych zastosowanie znajdzie obowiązek określony w art. 4 ust. l ustawy.
Pozwany w odpowiedzi wniósł o oddalenie odwołania.
Zainteresowani nie złożyli odpowiedzi na odwołanie.
Wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uchylił zaskarżoną decyzję i postanowił o kosztach procesu.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące ustalenia faktyczne i rozważania.
Nieruchomość zainteresowanych Dz. Nr(...)położona jest w miejscowościW..
W dniu 1 października 2009 r. zainteresowani zwrócili się do powódki z wnioskiem o wydanie warunków przyłączenia nieruchomości do sieci elektroenergetycznej. Dnia 7 października 2010 r. powódka przekazała zainteresowanym warunki przyłączenia nr(...)wraz z projektem umowy o przyłączenie. W warunkach przyłączenia powódka zawarła warunek - pkt 10.3 o następującej treści „Inne: zachować przepisowe odległości projektowanego obiektu od istniejącej(...)kV nr(...)i dostosować technicznie tę linię zgodnie z wymaganiem ujętym w(...). Koszt dostosowania technicznego linii zgodnie z obowiązującymi przepisami ponosi podmiot przyłączony. W załączeniu przesyłamy propozycje umowy o realizację przebudowy. Umowę o realizację przebudowy należy zawrzeć przed podpisaniem umowy o przyłączenie". Do ww. dokumentów Spółka dołączyła projekt „Umowy o realizację przebudowy sieci elektroenergetycznej(...) SA”. Przedmiotem projektu umowy miała być „...realizacja przebudowy linii napowietrznej(...)kV nr(...)stanowisko nr(...)w miejscowościN., kolidującej z planowaną zabudową - budowądziałki (...). wymiana istniejącego słupa drewnianego nr(...)na betonowy typu ZN 12, 2. montaż konstrukcji trójkątnej z obostrzeniem na w/w słupie, 3. wykonanie uziemienia na stanowisku nr(...), będącej własnością(...) SA” (§ 1). Za wykonanie wyżej wskazanej przebudowy zainteresowani mieli uiść opłatę w wysokości rzeczywistych kosztów przebudowy, przy czym wartość wynagrodzenia określono szacunkowo na 10.300 zł, w tym podatek VAT (§ 3).
Zainteresowani nie zgodzili się ze stanowiskiem powódki, że przyłączenie do sieci elektroenergetycznej jest uzależnione od przebudowania na ich koszt infrastruktury elektroenergetycznej, w tym linii średniego napięcia przebiegającej przez ich nieruchomość.
Z kolei powódka w piśmie z dnia 31 marca 2010 r. wycofała się ,,....ze spornego zapisu w warunkach przyłączenia....”. Jednocześnie oświadczyła, iż „Wnioskodawca musi mieć świadomość, że przy przekształceniu działki na cele budowlane kolidującej z istniejącą siecią elektroenergetyczną poniesie on wszelkie koszty związane z jej przebudową”. Powódka w piśmie z dnia 16 kwietnia 2010 r. oświadczyła, iż wyda nowe warunki przyłączenia do nieruchomości Nr dz.(...)położonej w miejscowościN., z pominięciem spornego zapisu, o ile uzyska „pisemną deklarację” zainteresowanych o:
- zaniechaniu w dniu dzisiejszym, jak i przyszłości wszelkich roszczeń, związanych z infrastrukturą energetyczną posadowioną na ww. nieruchomości,
- wybudowania projektowanego obiektu w sposób niekolidujący z infrastrukturą Dystrybutora.
W ocenie Sądu I instancji istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii - czy w okolicznościach niniejszej sprawy na powódce ciąży publicznoprawny obowiązek zawarcia z zainteresowanymi umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej. Trafny jest, zdaniem Sądu Okręgowego, zarzut naruszenia przez pozwanegoart. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne, który stanowi, że w sprawach spornych dotyczących odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci, umowy sprzedaży, umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji paliw lub energii, umowy o świadczenie usług transportu gazu ziemnego, umowy o świadczenie usługi magazynowania paliw gazowych, umowy, o której mowa wart. 4c ust. 3, umowy o świadczenie usługi skraplania gazu ziemnego oraz umowy kompleksowej, a także w przypadku nieuzasadnionego wstrzymania dostarczania paliw gazowych lub energii rozstrzyga Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, na wniosek strony. Natomiast rozstrzygnięcie zawarte w pkt II zaskarżonej Decyzji nie mieści się w powyższym zakresie, tj. w jakim rozstrzyga o kosztach dostosowania technicznego linii(...)kV nr(...)zgodnie z wymaganiem normy(...). Bezspornym jest, że linia istnieje w chwili obecnej i przechodzi przez nieruchomość zainteresowanych. Kwestia kolizji tej linii ze sposobem korzystania z nieruchomości (sposobem zabudowy) i kosztów jej usunięcia jest więc sporem cywilnoprawnym pomiędzy właścicielami nieruchomości i podmiotem posiadającym służebność przesyłu (lub inne prawo). Rozstrzygnięcie sprawy należy do kompetencji sądów powszechnych w trybie powództwa cywilnego. Konieczność dostosowania technicznego linii(...)kV nr(...), zgodnie z wymaganiem normy(...), nie stanowi zaś okoliczności spornej.
W konsekwencji zarzuty naruszeniaart. 7 ust. 5 i art. 4 ust. 1 prawa energetycznegosą bezprzedmiotowe.
Powyższy wyrok został zaskarżony w całości przez pozwanego Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, który wniósł o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. Pozwany zarzucił:

1
naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.art. 8 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczneprzez uznanie, że orzeczenie przez pozwanego wpunkcie drugimzaskarżonej decyzji o dostosowaniu i „(…) o kosztach dostosowania technicznego linii(...)kV nr(...)zgodnie z wymaganiem normy(...).” wykracza poza zakres spraw spornych, które pozwany zobowiązany jest rozstrzygać na podstawie powyższego przepisu,

2
naruszenie przepisu postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart. 2 § 3 k.p.c., gdyż Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że „(…) rozstrzygnięcie zawarte wpunkcie drugimzaskarżonej decyzji (…) w (…) zakresie w jakim rozstrzyga o kosztach dostosowania technicznego linii(...)kV nr(...)zgodnie z wymaganiem normy(...). (…) należy do kompetencji sądów powszechnych w trybie powództwa cywilnego.”, natomiast jak wynika z brzmienia powyższego przepisu w związku zart. 8 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne, przedmiotowa sprawa podlega rozstrzygnięciu pozwanego, gdyż wchodzi w zakres sprawy spornej dotyczącej odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci,

3
nierozpoznanie istoty sprawy, bowiem Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów dopuszczając się naruszeń, o których mowa w powyższych zarzutach, nie ustalił czy powódka mogła odmówić zawarcia umowy o przyłączenie - innymi słowy, czy na powodowej Spółce ciąży publicznoprawny obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie.

W odpowiedzi powódka wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest uzasadniona, a zarzuty w niej podniesione są trafne.
Zasadnicze znaczenie dla oceny zaskarżonego orzeczenia ma ustalenie zakresu kompetencji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki wynikającego zart. 8 ust. 1 prawa energetycznego. Sąd I instancji wskazał, że spór miedzy przedsiębiorstwem energetycznym a zainteresowanymi wynika z kolizji linii energetycznej ze sposobem korzystania z nieruchomości (sposobem zabudowy) i dotyczy kosztów usunięcia zaistniałej kolizji, jest więc sporem cywilnoprawnym pomiędzy właścicielami nieruchomości oraz podmiotem posiadającym służebność przesyłu i rozstrzygnięcie sprawy należy do kompetencji sądów powszechnych w trybie powództwa cywilnego. W konsekwencji Prezes URE nie jest uprawniony do rozstrzygania w tym zakresie. Zdaniem Sądu odwoławczego pogląd Sądu OKiK nie jest słuszny.
Artykuł 8 ust. 1 prawa energetycznegoumożliwia Prezesowi URE ukształtowanie w drodze decyzji administracyjnej warunków umowy jeszcze nie zawartej, „wobec nie dojścia stron tej umowy do porozumienia” (por. wyrok SN z dn. 12.09.2003 r., I CK 504/01, niepubl. oraz z dn. 07.10.2004 r., III SK 56/04, OSNP 2005/12/181). Należy zatem uznać, że kompetencja Prezesa URE zawarta wart. 8 ust. 1 prawa energetycznegodotyczy ukształtowania treści umowy w przypadku, gdy przedsiębiorstwo energetyczne kwestionuje istnienie obowiązku zawarcia umowy i na tej podstawie odmawia jej zawarcia, jak również w przypadku, gdy obowiązek zawarcia umowy nie jest kwestionowany, ale strony nie mogą uzgodnić treści przyszłej umowy (por. wyrok SOKiK z dn. 23.11.2007 r., XVII AmE 80/07). Zdaniem Sądu II instancji w realiach sprawy zaistniała druga z wymienionych sytuacji – strony nie mogą uzgodnić treści przyszłej umowy.
Nie budzi wątpliwości, że poprawna wykładniaart. 8 ust. 1uprawnia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki do rozpoznawania sporów dotyczących ustalania warunków świadczenia usług, odmowy przyłączenia do sieci czy odmowy zawarcia umowy. Przyszły odbiorca energii może w postępowaniu przed Prezesem URE domagać sięustalenia treści umowyi w tym zakresie droga postępowania cywilnego jest wyłączona. Sprawy sporne dotyczące odmowy zawarcia umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji paliw lub energii rozstrzyga Prezes URE na wniosek strony (art. 8 ust. 1).Art. 8 ust. 1 prawa energetycznegojest przepisem szczególnym pozwalającym na ingerencję w trybie administracyjnym w sferę stosunków cywilnoprawnych, gdyż decyzja Prezesa URE zastępuje wolę stron postępowania. Prezes URE jest uprawniony i zobowiązany do wydania decyzji orzekającej o zawarciu umowy o świadczenie omawianych usług oraz określenia warunków świadczenia usług. W decyzji administracyjnej Prezes UREkształtuje całość umowy, a więc wszystkie jej postanowienia. Prezes URE orzeka o warunkach umowy (uzgodnionych i spornych) w granicach negocjowanych przez strony, tj. zarówno w odniesieniu doessentialia negoti, jak iaccidentalia negotiinaturalia negoti(por. wyrok SN z dn. 09.03.2004 r., III SK 18/04, OSNP 2004/24/429), przy czym brak uzasadnienia do ingerowania w postanowienia niesporne między stronami lub uzgodnione przez strony w wyniku negocjacji. Należy także zaznaczyć, że zart. 4 ust. 2 prawa energetycznegonie wynika obowiązek przedsiębiorstwa energetycznego do zawierania umów o oznaczonej treści, gdyż podmiot uprawniony nie może domagać się od przedsiębiorstwa zawarcia umowy o konkretnie określonej przez niego treści. Pełna treść umowy, której zawarcia domaga się podmiot uprawniony, zostaje bowiem ustalona w drodze negocjacji lub przez organ regulacyjny.
Reasumując Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładniart. 8 ust. 1 prawa energetycznego. Przedmiot objęty zaskarżoną decyzją, tj. warunki przyłączenia, jako element umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej, należy do kompetencji Prezesa URE, na podstawie powołanego przepisu. Sąd I instancji wyłączając kompetencję Prezesa URE do rozstrzygania w powyższym zakresie nie rozpoznał istoty sprawy, nie dokonał bowiem merytorycznej kontroli decyzji, co czyni koniecznym uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi OKiK.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy przeprowadzi merytoryczną kontrolę decyzji uwzględniając regulację zawartą wart. 7 prawa energetycznego. Należy bowiem pamiętać, że nałożony na przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją paliw lub energii publicznoprawny obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie nie ma charakteru bezwzględnego. Już z treściart. 7 ust. 1 i 3 prawa energetycznegowynika, że obowiązek ten istnieje wówczas, gdy zostaną spełnione łącznie warunki określone w tych przepisach oraz w rozporządzeniach systemowych. Ustawodawca zaliczył do nich: 1) istnienie warunków technicznych i ekonomicznych przyłączenia do sieci i dostarczania paliw lub energii, 2) spełnianie przez podmiot żądający zawarcia umowy warunków przyłączenia do sieci i odbioru, 3) dysponowanie tytułem prawnym do korzystania z nieruchomości, obiektu lub lokalu, do których paliwa gazowe lub energia mają być dostarczane. Istotnym w realiach niniejszej sprawy będzie przede wszystkim analiza obowiązku powodowego przedsiębiorstwa energetycznego w kontekścieust. 5 art. 7 prawa energetycznego. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych lub energii jest obowiązane zapewnić realizację i finansowanie budowy i rozbudowy sieci, w tym na potrzeby przyłączania podmiotów ubiegających się o przyłączenie, na warunkach określonych w przepisach wydanych na podstawieart. 9 ust. 1-4, 7 i 8 i art. 46oraz w założeniach i planach, o których mowa wart. 19 i 20. Z powołanych przepisów wynika, że w przypadku gdy podmiot ubiegający się o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej spełnia warunki przyłączenia do sieci i odbioru oraz istnieją techniczne i ekonomiczne warunki przyłączenia do sieci, o których mowa wart. 7 ust. 1 prawa energetycznego, to koszty związane z przebudową sieci elektroenergetycznej ponosi przedsiębiorstwo energetyczne, do którego sieci zostaje dokonane przyłączenie. Tym samym istota sporu, która została poddana osądowi sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy „dostosowanie linii zgodnie z obowiązującymi przepisami” należy do zakresu obowiązków przedsiębiorstwa energetycznego objętegoart. 7 ust. 5 prawa energetycznego, co również determinuje określenie podmiotu ponoszącego koszty tego „dostosowania”.
Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 par. 4 k.p.c.orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania odwoławczego postanowiono stosownie do treściart. 108 par. 2 k.p.c.