Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1499/12
Data wyroku: 2013-04-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agata Pyjas-Luty, Maria Szaroma, Iwona Łuka-Kliszcz
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza, Praca W Szczególnych Warunkach
Podstawa prawna: art. 184 i 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 1499/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 kwietnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Agata Pyjas - Luty (spr.)

Sędziowie:

SSA Maria Szaroma
SSA Iwona Łuka-Kliszcz

Protokolant:

st.sekr.sądowy Monika Ziarko

po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2013 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuB. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wK.
o emeryturę
na skutek apelacji organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału
wK.
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału VIII Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 7 września 2012 r. sygn. akt VIII U 1839/11

I
oddala apelację;

II

      zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wK.na rzeczB. K.kwotę(...)zł oraz 23% tej kwoty jako podatek od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy z urzędu w postępowaniu apelacyjnym przez adwokataJ. L..

Sygn. akt III AUa 1499/12

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 7 września 2012r. Sąd Okręgowy w Krakowie, uwzględniając odwołanieB. K.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wK.z dnia 30 września 2011r., odmawiającej wnioskodawcy prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, w punkcie 1. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznałB. K.emeryturę od 3 sieprnia 2011r., a w punkcie 2. orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy z urzędu.
Sąd Okręgowy ustalił, żeB. K.w okresie od 2 stycznia 1971r. do 31 stycznia 1982r. był zatrudniony jako malarz –lakiernik samochodowy oraz mechanik samochodowy równocześnie wZakładzie Usług (...)wK., którego następcą prawnym jest(...) S.A.W zależności od potrzeb pracował na warsztacie przy naprawie samochodów i był przenoszony na lakiernię . następnie od 1 lutego 1982r. do 30 kwietnia 1983r. pracował jako mechanik na warsztacie przy naprawie samochodów na kanale. Od 1 maja 1983 dostał angaż na lakiernika samochodowego i w takim charakterze pracował do 30 kwietnia 1986r. , z uwagi jednak na zdrowotne przeciwwskazania do pracy lakiernika został przeniesiony do pracy mechanika, którą wykonywał do 28 lutego 1990 r. Końcowe lata pracy w przekształconym już przedsiębiorstwie do 13 lipca 1998r. przepracował na lakierni, z tym, że od stycznia 1998 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim z powodu wyprysku skóry stóp i dłoni , który został w maju 1998 uznany mu za chorobę zawodową .
Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie akt osobowych, zawierających pisma i angaże ze wskazanym stanowiskiem wnioskodawcy oraz na podstawie zgodnych z dokumentami zebranymi w aktach osobowych, w szczególności ze świadectwem pracy z dnia 14 września 2011r. zeznań świadkaS. K.i wnioskodawcy, które Sąd ocenił jako wiarygodne i pomocne dla ustalenia, że w okresie od 1979 do 1982 r. wnioskodawca pracował naprzemiennie przez miesiąc jako mechanik , a potem jako lakiernik . Sąd Okręgowy uznał, że powyższego okresu nie można uznać za okres pracy w warunkach szczególnych, gdyż nie da się odróżnić w jakich okresach czasu odwołujący pracował jako mechanik na kanale, a w jakich na lakierni, choć oba te zawody wiązały się ze szkodliwymi dla zdrowia czynnościami i kontaktami z toksycznymi substancjami. Sąd Okręgowy ustalił także, że wykonując prace mechanika nie mógł równocześnie pracować jako lakiernik, gdyż stanowiska te znajdowały się w odrębnych pomieszczeniach, choć początkowo usytuowanych na jednej wielkiej hali .
Sąd Okręgowy wskazał także, że z protokołów kwalifikacyjnych w akt osobowych wnioskodawcy wynika ,że w trakcie zatrudnienia odwołujący w latach 1971 i 1973 uzyskał kwalifikacje ślusarza remontowego, w marcu 1977r. ukończył kurs mechanika samochodowego a w kwietniu 1978r. mistrza w zawodzie ślusarza samochodowego karoserii co może odpowiadać specjalizacji w ramach mechaniki samochodowej . W grudniu 1978 otrzymał angaż na mechanika samochodowego .Dokumenty znajdujące się w aktach osobowych potwierdzają ,że do maja 1983r. był ślusarzem wZakładzie (...).Od maja 1983r. do kwietnia 1986 r. był lakiernikiem ( notatka o spożywaniu alkoholu na tym stanowisku) po czym znów od maja 1986r. do lutego 1990r. wykonywał pracę mechanika . W latach 1996, 1997 ,1998 są dokumenty wystawione na lakiernika , co pokrywa się ze świadectwem z dnia 14 września 2011 r. wydanym zapewne na podstawie akt osobowych. W ocenie Sądu Okręgowego zarówno praca na stanowisku malarza – lakiernika samochodowego , jak i mechanika napraw pojazdów samochodowych na kanale są pracami zaliczanymi do wykonywanych w szczególnych warunkach. Nawet gdyby nie zaliczyć pierwszego okresu pracy od 2 stycznia1971r. do 1982 z wykonywanymi naprzemiennie w krótkich odstępach czasu czynnościami mechanika i lakiernika , to pozostały okres nawet po odliczeniu zasiłków chorobowych dajeB. K.15 letni okres pracy w szczególnych warunkach a w związku z tym prawo do emerytury od ukończenia 60 roku życia , dlatego na zasadzieart. 47714§ 2 k.p.c.Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

W apelacji od powyższego wyroku organ rentowy, zaskarżając wyrok w całości, zarzucił naruszenie prawa materialnego, w szczególnościart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227) w związku z§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43) oraz naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 233§1 k.p.c.i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Organ rentowy zarzucił, że z uzasadnienia Sądu Okręgowego nie wynika wprost jakie okresy pracy wnioskodawcy i na jakich konkretnie stanowiskach zostały uznane za pracę w warunkach szczególnych. Z jednej bowiem strony Sąd pierwszej instancji nie zaliczył do pracy w warunkach szczególnych okresu pracy od 2 stycznia 1971r. do 31 stycznia 1982r., uznając, że naprzemienne wykonywanie pracy mechanika i lakiernika uniemożliwia ustalenie, w jakich okresach czasu wnioskodawca pracował na kanale jako mechanik a w jakich jako lakiernik. Z drugiej strony, pomimo identycznych wątpliwości, sąd ten zaliczył jako pracę w warunkach szczególnych okres zatrudnienia od 1 lutego 1982r. do stycznia 1998r., nie precyzując przy tym, na jakich konkretnie stanowiskach zgodnych z wykazem A załącznika do wyżej wymienionego rozporządzenia i w jakim czasie wnioskodawca pracował stale i w pełnym wymiarze. Sąd pierwszej instancji powołał się bowiem ogólnikowo na akta osobowe wnioskodawcy, które w ocenie apelującego nie dają podstaw do takich ustaleń.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o oddalenie apelacji jako bezzasadnej oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej mu z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zawiera uzasadnionych zarzutów.
Wustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) przewidziano możliwość wcześniejszego przejścia na emeryturę, przed osiągnięciem tzw. powszechnego wieku emerytalnego. Dotyczy to m.in. pracowników o których mowa w art. 32 ust. 2 i 3 powyższej ustawy, zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, które zawierarozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43). Decydującą rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma zatem możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji wspomnianego załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów.
Z uwagi na fakt, iż wnioskodawca urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r. ((...).) warunkiem uzyskania przez niego prawa do wcześniejszej emerytury było spełnienie łącznie wszystkich przesłanek określonych wart. 184 ust. 1 i ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie zart. 184 ust. 1powyższej ustawy ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzny oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn). Ponadto w myślart. 184 ust. 2emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego oraz rozwiązania stosunku pracy.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości osiągnięcie przez wnioskodawcę określonego wieku emerytalnego i ogólnego stażu zatrudnienia jak również spełnienie przesłanki rozwiązania stosunku pracy i nie przystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego. Kwestia sporna dotyczyła natomiast zakwalifikowania jego pracy w(...) SAZakładzie Usług (...),(...)wK.w okresie od 2 stycznia 1971r. do 13 lipca 1998r. jako pracy w warunkach szczególnych. Z ustaleń Sądu Okręgowego, opartych na dokumentach z akt osobowych wnioskodawcy z tego okresu, w tym na świadectwie pracy w warunkach szczególnych z dnia 21 września 2011r. oraz na zeznaniach wnioskodawcy i świadkaS. K., wynika, że w tym okresie od 2 stycznia 1971r. do 31 stycznia 1982r. wnioskodawca wykonywał naprzemiennie pracę lakiernika samochodowego oraz mechanika samochodowego w kanałach remontowych, od 1 lutego 1982r. do 30 kwietnia 1983r. wykonywał pracę mechanika samochodowego w kanałach remontowych, od 1 maja 1983r. do 30 kwietnia 1986r. pracę lakiernika samochodowego, od 1 maja 1986r. do 28 lutego 1990r. pracę mechanika w kanałach remontowych i od 1 marca 1990r. do 13 lipca 1998r. pracę lakiernika samochodowego, przy czym praca w okresach od 1 lutego 1982r. do 13 lipca 1998r. na stanowiskach lakiernika oraz mechanika samochodowego w kanałach remontowych, wykonywana stale i w pełnym wymiarze, stanowiła pracę w warunkach szczególnych, uprawniającą wnioskodawcę do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym.
W ocenie Sądu Apelacyjnego postępowanie dowodowe przeprowadzone przed Sądem I instancji uzupełnione dodatkowym przesłuchaniem wnioskodawcy przed tutejszym Sądem dało podstawę do ustalenia, że wnioskodawca w istocie przez cały sporny okres stale i w pełnym wymiarze wykonywał prace wymienione w załączniku dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43), tj. w Wykazie A Dziale XIV pod poz. 16 – prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych oraz pod. poz.17- lakierowanie ręczne lub natryskowe – nie zhermetyzowane, a także w Wykazie A Dziale XIV „Prace różne” punkt 17 poz. 4 oraz punkt 16 poz. 2 załącznika do Zarządzenia nr 64 Ministra Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983r. w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji , na których wykonywane są prace w warunkach szczególnych, uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę (Dz.Urz. Nr 10 poz. 77). W szczególności na podstawie uzupełniającego przesłuchania wnioskodawcy Sąd Apelacyjny ustalił, że w okresie od 2 stycznia 1971r. do 31 stycznia 1982r. wnioskodawca pracował głównie jako mechanik samochodowy, zajmując się naprawą podwozi samochodów ciężarowych w kanałach remontowych, wykonując prace w brygadzie liczącej od 2 do 4 mechaników, z których wszyscy pracowali jednocześnie w 1 kanale, a każda z kilku brygad na bazie posiadała własny kanał remontowy. Oprócz pracy w kanale remontowym w tym okresie wnioskodawca wykonywał wyłącznie pracę lakiernika samochodowego, a to z uwagi na fakt nieobecności innego lakiernika i konieczność zastąpienia go. W następnym okresie od 1 lutego 1982r. do 30 kwietnia 1983r. wnioskodawca pracował w 4-osobowej brygadzie mechaników samochodowych, wykonującej naprawy samochodów ciężarowych wyłącznie w kanale remontowym, gdyż naprawy podwozia wymagały takiego świadczenia pracy. Pracodawca zatrudniał ogółem około 200 mechaników samochodowych na wielu posiadanych bazach, po około 12-20 mechaników na każdej bazie, a specyfika pracy w brygadzie wnioskodawcy, zajmującej się naprawą podwozi, wymuszała pracę w kanałach remontowych. Także wykonując pracę mechanika samochodowego na budowach wnioskodawca wykonywał pracę w kanale remontowym, który był przygotowany na takiej budowie na potrzeby naprawy sprzętu ciężkiego. W taki sam sposób wnioskodawca pracował jako mechanik samochodowy w okresie od 1 maja 1986r. do 28 lutego 1990r. Z kolei w okresach od 1 maja 1983r. do 30 kwietnia 1986r. oraz od 1 marca 1990r. do 13 lipca 1998r. wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze pracował jako lakiernik samochodowy.
Wyżej przedstawione zeznania wnioskodawcy korespondują z materiałem dowodowym w postaci dokumentów zawartych w aktach osobowych wnioskodawcy oraz ze świadectwem wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 8 września 1998r.(akt osobowe –k. 11) oraz z dnia 14 września 2011r.(akta emerytalne –k.6). Okoliczność, że nazwa stanowisk pracy, na jakich był zatrudniony wnioskodawca, nie odpowiada literalnie stanowiskom wymienionym w załączniku do cytowanego wyżej Zarządzenia Ministra Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983r., w świetle zebranego materiału dowodowego, nie podważa prawidłowości ustaleń Sądu Okręgowego co do wykonywania przez wnioskodawcę pracy w warunkach szczególnych. Podkreślić bowiem należy, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638). Zatem Sąd I instancji prawidłowo zaliczył wnioskodawcy okres od 1 lutego 1982r. do 13 lipca 1998r. jako okres pracy w warunkach szczególnych i w konsekwencji trafnie uznał, iż posiada on ponad 15 lat pracy w tych warunkach. W ocenie Sądu Apelacyjnego również początkowy okres zatrudnienia wnioskodawcy w(...)od 2 stycznia 1971r. do 31 stycznia 1982r. można uznać za pracę w warunkach szczególnych, albowiem w tym okresie wnioskodawca naprzemiennie, w zależności od potrzeb pracodawcy wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wyłącznie dwa rodzaje pracy zakwalifikowanej w cytowanym wyżej rozporządzeniu jako praca w warunkach szczególnych, tj. pracę w charakterze mechanika samochodowego w kanale remontowym oraz lakiernika samochodowego. Na marginesie zauważyć jedynie należy, że wbrew twierdzeniom Sądu Okręgowego, w przypadku wnioskodawcy, od okresów pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, nie podlegają odliczeniu okresy pobierania zasiłków chorobowych, o jakich mowa wart. 32 ust.1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), albowiem przepis ten nie znajduje zastosowania w przypadku osób ubiegających się o emeryturę na podstawie art. 184 tej ustawy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2010r., II UK 313/09, OSNP 2011/19-20/260, z dnia 13 lipca 2011r., I UK 12/11, Lex nr 989126).
Przy tak ustalonym stanie faktycznym, wbrew twierdzeniu skarżącego, uznać należało, iż wnioskodawca spełnia przesłanki nabycia prawa do wcześniejszej emerytury na podstawieart. 184 ust. 1w zw. zart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( tekst jedn. Dz.U z 2009r. Nr 39 poz. 353 ze zm.) i w zw. z§2 i §4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. (Dz. U. z 1983 r. Nr 8 poz 43 ze zm.).
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny oddalił apelację jako bezzasadną na podstawieart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c.w związku z §2 ust.3, §12ust.2 i §13 ust.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu( tekst jednol. Dz.U.2013/461), biorąc pod uwagę nakład pracy pełnomocnika z urzędu .