Sąd Rejonowy Wrocław Śródmieście we Wrocławiu
VIII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VIII Ns 798/11
Data wyroku: 2013-06-04 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Bartłomiej Koelner
Słowa kluczowe: Spadek
Podstawa prawna: art. 926 k.c. , 961 kc

Sygn. akt VIII Ns 798/11

POSTANOWIENIE
Dnia 4 czerwca 2013 r.
Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia, Wydział VIII Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSR Bartłomiej Koelner
Protokolant:   Bernadeta Piskorek
po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2013 r. we Wrocławiu
na rozprawie
sprawy z wnioskuD. K.
z udziałemM. P.,K. S.,M. S. (1),M. S. (2)
o stwierdzenia nabycia spadku poJ. S.
postanawia:
I stwierdzić, że spadek poJ. S., zmarłej w dniu 15 października 2011 r. weW., ostatnio zamieszkałej weW.przyul. (...), na podstawie testamentu z dnia 17 lipca 2011 r. nabyły: córkaD. K.w 2/3 części oraz córkaM. P.w 1/3 części;
II nakazuje uczestnikomM. P.,K. S.,M. S. (1),M. S. (2), aby uiścili na rzecz Skarbu Państwa (kasa Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia) kwotę 477,92 zł tytułem niepokrytych kosztów postępowania.

UZASADNIENIE
W dniu 29 listopada 2011 r. wnioskodawczyniD. K.wniosła o stwierdzenie, że spadek poJ. S.zmarłej w dniu 15 października 2011 r., ostatnio zamieszkałej weW., przyul. (...)nabyły na mocy testamentuD. K.,M. P.,M. S. (2),M. S. (1)iK. S..
W uzasadnieniu wskazała, iż spadkodawczyni w dniu śmierci była wdową oraz posiadała troje dzieciM. S. (3),M. S. (4)iD. S.. SynM. S. (3)nie dożył otwarcia spadku, zmarł w dniu 10 marca 2009 r. pozostawiając zstępnych tj. synówM.iM. S. (1). Podniosła, iż spadkodawczyni sporządziła własnoręczny testament, w którym rozporządziła spadkiem w ten sposób, że przekazała jej jednopokojowe mieszkanie, położone weW., przyul. (...), natomiast zgromadzone oszczędności w kwocie około 70 000 zł przeznaczyła dla wnuków:M.iM. S. (1)i ich matkiK.S.oraz dla córkiM. P..
W piśmie procesowym z dnia 7 lutego 2012 r. uczestniczka postępowaniaM. P.wniosła o stwierdzenie, że spadek poJ. S.na podstawie ustawy nabyli:

-

wnioskodawczyniD. K.w 1/3 części spadku,

uczestniczkaM. P.w 1/3 spadku,

uczestnicyM. S. (2)iM. S. (1)po 1/6 części każdy, kwestionując jednocześnie w całości przedłożony przez wnioskodawczynie testament.

W uzasadnieniu wskazała, iż testament został niewątpliwie sporządzony przez spadkodawczynięJ. S., jednakże z uwidocznionej na testamencie daty (17 lipca 2011 r.) wynika, iż został sporządzony w okresie ciężkiej choroby spadkodawczyni. Wskazała, iż w dniu 15 lipca 2011 r. odebrała ze szpitala i przekazała spadkodawczyni wynik badania histopatologicznego stwierdzającego nowotwór nosa. Podniosła, iż już w tym czasie spadkodawczyni brała leki przeciwbólowe o silnym działaniu, zaś wiadomość potwierdzająca nowotwór nosa spowodowała silny wstrząs emocjonalny. Wskazała, iż w związku z tym spadkodawczyni sporządziła testament nie będąc w pełni świadoma swojego rozporządzenia.
W piśmie procesowym z dnia 29 lutego 2012 r. wnioskodawczyni, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zakwestionowała fakt, iż spadkodawczyni w dacie sporządzenia testamentu była leczona lekami przeciwbólowymi o silnym działaniu. Wskazała, iż u spadkodawczyni nowotwór okolicy nosowo-gardłowej rozpoznano w czerwcu 2011 r., leki przeciwbólowe termal i(...)włączono do leczenia dopiero 20 lipca 2011 r., zaś 27 lipca 2011 r. skierowano ją do leczenia paliatywnego. Spadkodawczyni do czasu leczenia szpitalnego tj. do dnia 29 sierpnia 2011 r. utrzymywała kontakty z sąsiadami, bywała też na swojej działce.
Na rozprawie w dniu 1 marca 2012 r. uczestnicyM. S. (1)iM. S. (2)wnieśli o stwierdzenie spadku na podstawie ustawy. Zakwestionowali ważność testamentu.M. S. (1)wskazał, iż w chwili sporządzania testamentu spadkodawczyni znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji.M. S. (2)podniósł, iż spadkodawczyni w chwili sporządzania testamentu znajdowała się w błędzie albowiem gdyby znała wartość dzielonego majątku i konsekwencje tego podziału dla uczestników podzieliłaby go inaczej.
Na rozprawie w dniu 1 marca 2012 r. wnioskodawczyniD. K.złożyła oświadczenie spadkowe oświadczając, iż przyjmuje spadek poJ. S.jako spadkobierca testamentowy wprost.
W piśmie procesowym z dnia 12 marca 2012 r. uczestniczkaM. P.podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podniosła ponadto, iż spadkodawczyni sporządziła testament działając pod wpływem błędu polegającego na braku wiedzy o majątkowych konsekwencjach dokonywanych rozporządzeń oraz pod wpływem ekstremalnego wzburzenia emocjonalnego po otrzymaniu skierowania do szpitala onkologicznego.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

SpadkodawczyniJ. S.zmarła w dniu 15 października 2011 r. Przed śmiercią stale zamieszkiwała weW., przyul. (...).
W chwili śmierciJ. S.była wdową. Ze związku małżeńskiego posiadała trójkę dzieci – synaM. S. (3)oraz córkiM. S. (4)(P.) iD. S.(K.). Nie miała dzieci pozamałżeńskich ani przysposobionych.

Dowód:

-

odpis skrócony aktu zgonuJ. S.k. 6;

odpis skrócony aktu małżeństwaD. S.k. 6;

odpis skrócony aktu małżeństwaM. S. (4)k. 6;

zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni k. 88-89;

zapewnienie spadowe uczestnikaM. S. (1)k. 90;

zapewnienie spadkowe uczestnikaM. S. (2)k. 91;

zapewnienie spadowe uczestniczkiK. S.k. 91;

zapewnienie spadkowe uczestniczkiM. P.k. 92-93.

W dniu 10 marca 2009 r. zmarł syn spadkodawczyniM. S. (3), pozostawiając zstępnych – synówM. S. (2)iM. S. (1).
Dowód:

-

odpis skrócony aktu zgonuM. S. (3)k. 6;

odpis skrócony aktu urodzeniaM. S. (1)k. 6;

odpis skrócony aktu urodzeniaM. S. (2)k. 6;

zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni k. 88-89;

Spadkodawczyni w dniu 17 lipca 2011 r. sporządziła własnoręczny testament, w którym wskazała, iż chce by jej mieszkanie przyul. (...)weW.dziedziczyła po niej córkaD. K., a oszczędności zgromadzone w banku córkaM. P.. Poleciła jednocześnie abyM. P.podzieliła się oszczędnościami zK.S.i jej dziećmiM.iM..
Testament zawiera następującą treść: „ JaJ. S.córkaS.iA.ur. wS.w dniu 25 maja 1929 r. Na wypadek mojej śmierci chce, by dziedziczyły po mnie: córkaD. K.ur. 14.02 moje mieszkanie weW.przyulicy (...)córka mojaD. P.ur. (...)pobrała w banku moje oszczędności i podzieliła się zK. S.i jej dziećmiM.iM.”
Testament ten został sporządzony na kartce formatu A4 i podpisany własnoręcznie przez spadkodawczynię imieniem i nazwiskiem.
Dowód:testament własnoręczny z dnia 17 lipca 2011 r. k. 7

W skład spadku poJ. S.wchodzi lokal mieszkalny położony przyul. (...)weW., składający się z jednego pokoju o łącznej powierzchni ok. 24 m2o wartości około 120 000 – 150 000 zł.
bezsporne

W skład spadku wchodzą również oszczędności zgromadzone przez spadkodawczynię w kwocie 73 600 zł. W dniu otwarcia spadku spadkodawczyni posiadała dwa rachunki bankowe wBanku (...) S.A.Mianowicie konto oszczędnościowe Eskalacja o numerze(...), na którym w dniu 15 października 2011 r. zgromadzone były środki pieniężne w wysokości 240,92 zł oraz lokatę terminową 6-miesięczną o numerze(...), na której w dniu 15 października brak było środków pieniężnych.
Przed śmiercią spadkodawczyni w dniu 2 września 2011 r. uczestniczkaM. P.wypłaciła z kont spadkodawczyni wBanku (...)kwotę 73 600 zł. W dniu 2 listopada pieniądze te zostały przez nią wpłacone na należący do niej rachunek bankowy nr(...)prowadzony przezBank (...)

Dowód:

-

historia rachunku bankowego nr(...)k. 55

historia rachunku bankowego nr(...)k. 56,

historia rachunku bankowego nr(...)k. 57,

pismo z dnia 29 marca 2012 r. k. 72;

przesłuchanie uczestniczkiM. P.k. 92-93

Spadkodawczyni od wielu lat powtarzała, iż chce aby prawo własności lokalu mieszkalnego przyul. (...)weW.przeszło na wnioskodawczynię. Natomiast zgromadzone oszczędności chciała przekazać dzieciomM. P.iM. S. (3).

Dowód:

-

przesłuchanie wnioskodawczyni k. 89;

przesłuchanie uczestniczkiM. P.k. 92;

zeznania świadkaM. J.k. 95;

zeznania świadkaZ. D.k. 95-96.

Od lutego 2011 r. spadkodawczyni skarżyła się na osłabienie słuchu oraz występowały u niej krwawienia z nozdrzy. Wykonane badania nie uwidoczniły rozwijającego się guza. W kwietniu stwierdzono u niej półpasiec, od maja zażywała hydroxyzynę w dawce 10 mg. Od 20 lipca 2011 r. do leczenia włączono leki przeciwbólowe tramal i ketonal. 15 lipca 2011 r. u spadkodawczyni stwierdzono nowotwór okolicy nosowo –gardłowej.
Dowód:

-

dokumentacja medyczna k. 105 i 107

zaświadczenie z dnia 22 lutego 2012 r. k. 37.

Do października 2011 r. spadkodawczyni samodzielnie zażywała leki, stosując się do zalecanego przez lekarza sposobu dawkowania. Nie zażywała leków psychotropowych. Nie miała stanów zaburzenia świadomości.

Dowód:

-

przesłuchanie uczestniczkiM. P.k. 92-93;

zeznania świadkaE. K.k. 93-94.

Spadkodawczyni była świadoma tego co się wokół niej dzieje, zdawała sobie sprawę z tego, że jest chora. Skarżyła się na dolegliwości bólowe.
Dowód:

-

zeznania świadkaJ. Z.k. 94;

zeznania świadkaM. J.k. 95;

zeznania świadkaZ. D.k. 95-96.

W chwili sporządzenia testamentu 17 lipca 2011 r. spadkodawczyniJ. S.nie znajdowała się w stanie wykluczającym świadome lub swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli, ani z powodu choroby psychicznej ani niedorozwoju umysłowego lub innego chociażby przemijającego zaburzenia czynności psychicznych. Choroby somatyczne na jakie cierpiała spadkodawczyni, jej wiek i zażywane w tym okresie leki, nie miały negatywnego wpływu na zdolność do testowania spadkodawczyni.

Dowód:

opinia sądowo- psychiatryczna k. 115-117.

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią przepisuart. 926 k.c.powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu (§ 1). Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą (§ 2). Sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. W szczególności bada, czy spadkobierca pozostawił testament, oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje (670k.p.c.).
WnioskodawczyniD. K.przedłożyła testament własnoręczny sporządzony przez spadkodawczynięJ. S.w dniu 17 lipca 2011 r. Bezspornym było, że autorem testamentu była spadkodawczyni. Kwestia ta nie była w sprawie podnoszona.
Sąd zobligowany był ustalić, czy sporządzony przez spadkodawczynię testament spełniał przewidziane w przepisach prawa wymogi oraz czy mógł stanowić podstawę dziedziczenia.
Zgodnie z treścią przepisuart. 949 § 1 k.c.spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą. Niespełnienie jednej z przedmiotowych przesłanek, poza brakami w dacie sporządzenia testamentu w sytuacji, gdy jej brak nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów (art. 949 § 2 k.c.), pociąga za sobą nieważność takiego testamentu.
Testament ten spełniał powyższe wymogi. Jednakże uczestnicy postępowaniaM. P.,M. S. (1)orazM. S. (2)zakwestionowali ważność testamentu podnosząc, iż spadkodawczyni w chwili jego sporządzania zażywała silne leki przeciwbólowe, w związku czym znajdowała się w stanie wyłączającym świadome podjecie decyzji i wyrażenie woli. Ponadto podnieśli, iż działała ona pod wpływem błędu, nie zdając sobie sprawy z wartości składników masy spadkowej.
Ustalić zatem należało czy w okresie objętym testowaniem, spadkodawczyni mogła świadomie i swobodnie podjąć decyzję w zakresie dokonanego rozporządzenia testamentowego.
Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy tj. złożoną przez biegłą sądową opinie w sprawie, a także złożone przez świadków i stron zeznania, po rozważeniu i ocenie wszystkich dowodów, ustalił, iż bez wątpienia w momencie sporządzania testamentu spadkodawczyniJ. S.mogła w sposób świadomy i swobodny powziąć decyzję i wyrazić swoją wolę.
Sąd dokonał oceny opinii biegłej sądowej powołanej w niniejszej sprawie - przy zastosowaniuart. 233 § 1 k.p.c.- na podstawie właściwych dla jej przedmiotu kryteriów zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych w niej wniosków (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2000 r.,(...), OSNC 2001/4/64 ).
Sąd uznał, iż sporządzona przez biegłą sądową opinia jest opinią wyczerpującą, zrozumiałą, rzetelną oraz logiczną. Z opinii tej jednoznacznie wynika stan faktyczny i materiał dowodowy, na jakim oparła się biegła. Biegła sądowa w sposób kategoryczny stwierdziła, iż leki brane przez spadkodawczynie tylko w rzadkich wypadkach mogą oddziałowywać na stan psychiczny pacjenta, wymieniając możliwe działania niepożądane. Jednakże wskazała, iż żaden z tych objawów nie wystąpił u spadkodawczyni, co wywnioskowała z zeznań świadków oraz dokumentacji medycznej.
Do przekonania, iż spadkodawczyni w chwili sporządzania testamentu nie znajdowała się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli prowadzi również pozostały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, a mianowicie dowody z zeznań świadków oraz przesłuchania uczestników. Każdy z przesłuchanych w trakcie postępowania dowodowego świadków jednoznacznie i kategorycznie stwierdził, iż spadkodawczyni była w pełni świadoma i zorientowana oraz był z nią pełen kontakt zarówno w okresie w jakim został sporządzony testament jak i później. Również sama uczestniczka postępowaniaM. P.podczas dowodu z jej przesłuchania wskazała, iż spadkodawczyni nie miała stanów zaburzenia świadomości.
W ocenie Sądu brak było również podstaw do przyjęcia, iż testament jest nieważny, z uwagi na fakt, iż spadkodawczyni sporządzając testament działała pod wpływem błędu, nie zdając sobie sprawy z wartości poszczególnych składników masy spadkowej. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe jednoznacznie bowiem wskazuje, iż zamiarem spadkodawczyni było aby jej mieszkanie przyul. (...)weW.po jej śmierci przypadło wnioskodawczyni. Fakt, iż taka była wola spadkodawczyni potwierdziła zarówno wnioskodawczyni, świadkowieM. J.orazZ. D., jak również uczestniczkaM. P.. Nie sposób zatem uznać, iż spadkodawczyni sporządziła testament pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, iż gdyby nie działała pod wpływem błędu nie sporządziła by testamentu tej treści.
Mając zatem powyższe na uwadze, uznać należało, że w dniu 17 lipca 2011r.. spadkodawczyni sporządziła ważny testament własnoręczny.
Jako, że dyspozycje spadkodawczyni zawarte w testamencie nie zostały sformułowane precyzyjnie zachodziła konieczność dokonania wykładni, sprecyzowania treści dokonanych rozrządzeń., przy zastosowaniu zasad określonych w przepisachkodeksu cywilnego. Regułę taką zawieraart. 961 k.c.który stanowi, iż jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku. Jeżeli takie rozrządzenie testamentowe zostało dokonane na rzecz kilku osób, osoby te poczytuje się w razie wątpliwości za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów.
Art. 961 zd. 2 k..c oparty jest na założeniu, że powołanie spadkobiercy może dotyczyć tylko ułamkowej części spadku, a nie poszczególnych praw lub przedmiotów majątkowych. Wynika to z zasad sukcesji generalnej, zgodnie z którymi poszczególne prawa i przedmioty majątkowe nie mogą przejść w taki sposób. Mogą one stanowić jedynie przedmiot zapisu (por. uchwałę Izby Cywilnej SN z 17 grudnia 1947 r., C.P.. 7/47, OSN 1948, nr I, poz. 2, która zachowała aktualność).Powołani w sposób opisany w art. 961 zd. 2 spadkobiercy nabywają w częściach ułamkowych cały spadek, a więc i udziały w poszczególnych przeznaczonych im prawach majątkowych. Wielkość udziału każdego spadkobiercy bowiem może być określona nie tylko cyfrowo, ale także w sposób opisowy (por. orz. SN z 17 grudnia 1964 r., III CRN 124/63, nie publ.).
Poza wszelką wątpliwością pozostaje fakt, iż spadkodawczyni w testamencie rozrządziła wszystkim przedmiotami wchodzącymi w skład masy spadkowej, brak było jednocześnie podstaw do przyjęcia, iż któryś z tych składników wyczerpuje prawie cały spadek. Oszczędności bowiem zgromadzone przez spadkodawczynię stanowiły niemalże połowę wartości mieszkania. Tym samym osoby którym przedmioty te zostały przeznaczone powinny być poczytywane za spadkobierców powołanych do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów.
W ocenie Sądu z treści testamentu wynika, iż wolą spadkodawczyni było aby do spadku powołane zostały jej córkiD. K.orazM. P.. Jednocześnie spadkodawczyni nałożyła na spadkobierczynięM.P.obowiązek podzielenia się swoim udziałem spadkowym zK. S.i jej dziećmi, co uznać należy za polecenie.
Mając na uwadze powyższe należało ustalić wielkości udziałów poszczególnych spadkobierców, z tego względu niezbędne było ustalenie wartości poszczególnych przedmiotów przeznaczonych dla poszczególnych spadkobierców. Uzyskane w ten sposób ułamki określają wielkość udziałów poszczególnych współspadkobierców
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w postaci dokumentów - historii rachunków bankowych jednoznacznie wskazywał, iż oszczędności zgromadzone przez spadkodawczynie stanowią kwotę 73 600 zł. Ustalając wartość nieruchomości wchodzącej w skład spadku Sąd za zasadne uznał przyjęcie kwoty wskazanej przez uczestników i wnioskodawczynię. Podane bowiem przez nich kwoty były bowiem w miarę zbieżne. Sąd ustalił zatem, iż wartość lokalu mieszkalnego stanowi kwotę pomiędzy 120 000 – 150 000 zł.
Zatem w oparciu o dyrektywę interpretacyjną zart. 961 k.c., uwzględniając, iż spadkodawczyni przeznaczyłaD. K.lokal mieszkalny o wartości od 120 000 – 150 000 zł, aM. P.oszczędności w wysokości 73 600 zł, stwierdzić należało żeD. K.orazM. P.zostały powołane do spadku w częściach 2/3 dlaD. K.i 1/3 dlaM. P..
W świetle powyższego orzec należało, ze dziedziczenie poJ. S.nastąpiło w oparciu o własnoręczny testament spadkodawczyni z dnia 17.07.2011 r., na mocy którego spadek nabyła wnioskodawczyniD. K.w 2/3 części spadku i uczestniczkaM. P.w 1/3 części spadku.
Art. 1012 k.c.stanowi, iż spadkobierca może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź tez spadek odrzucić. Oświadczenie o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 k.c.). Brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.).
WnioskodawczyniD. K.na rozprawie w dniu 1 marca 2012 r. złożyła oświadczenie, iż przyjmuje spadek wprost. Natomiast ze złożonych zapewnień spadkowych wynikało, iż uczestniczka postępowaniaM. P.nie składała oświadczenia spadkowego w przedmiotowej sprawie. Brak było przy tym podstaw do przyjęcia, iż zachodzą przesłanki wymienione w przepiszcieart. 1015 § 2 zd. 2 k.c., dlatego też uznać należało, iż spadkobiercy przyjęli spadek wprost.
Orzeczenie o kosztach postępowania znalazło wyraz w treściart. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z tego względu Sąd powstałymi w postępowaniu kosztami, w postaci wydatków na wynagrodzenie biegłego w kwocie 450,41 zł oraz wydatków połączonych z przedstawieniem dokumentacji lekarskiej w kwocie 27,51 zł obciążył uczestnikówM. P.,K. S.,M. S. (1),M. S. (2).