Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUz 22/13
Data wyroku: 2013-02-21 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION
Sędziowie: Iwona Krzeczowska-Lasoń, Alicja Podlewska, Daria Stanek
Słowa kluczowe: Umorzenie Postępowania
Podstawa prawna: art. 182§1 kpc a contrario

Sygn. akt III AUz 22/13

POSTANOWIENIE
Dnia 21 lutego 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:SSA Daria Stanek (spr.)
Sędziowie:SA Iwona Krzeczowska-Lasoń
SO del. Alicja Podlewska

po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2013 r. w Gdańsku
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z odwołania(...) Sp. z o.o.wG.
przy udziale zainteresowanegoR. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym
na skutek zażalenia(...) Sp. z o.o.wG.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku – Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2012 r.

postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie.

Sygn. akt III AUz 22/13

Uzasadnienie:

Sąd Okręgowy w Gdańsku – VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 14 listopada 2011 r. zawiesił postępowanie odwoławcze na podstawieart. 178 k.p.c.wskazując w uzasadnieniu, iż w wyniku zobowiązania stron do podania,czy wnoszą o zawieszenie postępowania na zgodny wniosek stron - z uwagi na będącą w toku tożsamą sprawę o sygn. akt VII U 2681/11 do czasu jej prawomocnego zakończenia - pozwany organ rentowy i odwołująca się spółka wnieśli o zawieszenie postępowania na zgodny wniosek stron. ZainteresowanyR. K.nie zajął stanowiska w sprawie.
(...) sp. z o.o.wG.nie została wezwanado udziału w sprawie.
Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku – WydziałVII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych podjął postępowanie odwoławcze (pkt 1) i umorzył postępowanie odwoławcze (pkt 2).
W uzasadnieniu ww. postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w myślart. 182 § 1 k.p.c.sąd umarza postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jak również z przyczyn wskazanych wpkt 5 i 6 § 1 art. 177 k.p.c., jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku od daty postanowieniao zawieszeniu. W przedmiotowej sprawie postępowanie odwoławcze zostało zaś zawieszone w dniu 14 listopada 2011 r. na podstawieart. 178 k.p.c.i w ciągu roku od zawieszenia postępowania wniosek o jego podjęcie nie został zgłoszony.
Zażalenie na postanowienie wywiodła(...) Sp. z o.o.wG.zaskarżając je w części dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie o sygn. akt VII U 3135/11 (pkt 2) i wnosząc o uchylenie przez Sąd Okręgowy pkt 2 postanowienia w trybieart. 395 § 2 k.p.c., a w razie nie uwzględnienia tego wniosku - o przekazanie zażalenia Sądowi Apelacyjnemu Gdańsku celem uchylenia pkt 2 zaskarżonego postanowienia.
Zaskarżonemu orzeczeniu Spółka zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.
1.art. 178 k.p.c.i182 § 1 k.p.c.poprzez umorzenie postępowania po upływie roku, pomimo wcześniejszych uzgodnień Sądu i stron w zakresie zawieszenie postępowaniado czasu zakończenia sprawy VIIU 2681/11, a dodatkowo zawieszenia postępowania pomimo braku zgodnego wniosku wszystkich stron w tej sprawie i braku podstaw do zastosowanie przepisu 178k.p.c.,
2.art. 477 (11) k.p.c.poprzez niewezwanie do udziału w sprawie wszystkich zainteresowanych osób, co skutkuje nieważnością postępowania i naruszeniemart. 379 pkt 5,
3.art. 5 k.c.poprzez wydanie wadliwego postanowienia z nadużyciemart. 182 § 1 k.p.c.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący podkreślił, iż sprawa ewentualnego zawieszenia postępowania została zainicjowana przez Sąd pismami skierowanymi do wnioskodawcy, organu rentowego oraz ustalonych zainteresowanych. Niewątpliwie z treści tych pism wynika, że Sądowi zależało na zawieszeniu sprawy do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w innej sprawie z udziałem wnioskodawcy i organu rentowego oznaczonej sygn. akt VII U 2681/11. Stronom zakreślono nawet termin siedmiodniowy dyscyplinujący je, by zajęły stanowisko w tej sprawie. Sąd samodzielnie określił, na jakiej podstawie strony mogłyby złożyć zgodny wniosek o zawieszenie postępowania.
Pełnomocnik organu rentowego w odpowiedzi na pismo Sądu Okręgowego wskazał,iż wnosi o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia innej sprawy toczącej się pod sygn. akt VII U 2681/11. Natomiast pełnomocnik wnioskodawcyw odpowiedzi na pismo Sądu stwierdził, że zgadza się na zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o sygn. akt VII U 2681/11. Pozostałe strony w ogólenie odpowiedziały na pismo sądu wzywające do określenia się w terminie 7 dni, czy wnosząo zawieszenie postępowania - co zresztą sam Sąd przyznał w uzasadnieniu postanowieniao zawieszeniu postępowania.
Skarżąca spółka zarzuciła, iż nie było zgodnego wniosku stron o zawieszenie postępowania, o jakim mowa wart. 178 k.p.c., przy czym Sąd Najwyższy w postanowieniuz dnia 05.04.1972 r. w sprawie o sygn. akt I CZ 45/72 (LEX nr 7078) wskazał, iż o tym,czy zawieszenie postępowania nastąpiło na zgodny wniosek stron decydują zaprotokołowane bądź złożone na piśmie oświadczenia stron, a nie tylko przyczyna i podstawa zawieszenia wskazana przez sąd w treści postanowienia o zawieszeniu postępowania. Nie należy też zawieszać postępowania przyjmując za jego podstawę zgodny wniosek stron, jeżeli w sprawie jednocześnie występuje także inna przyczyna zawieszenia (por. orzeczenie SN z dnia14 września 1978 r., III CRN 194/77, OSPiKA 1978, z. 4, poz. 80).
Mając powyższe na uwadze(...) Sp. z o.o.stwierdziła, że podstawa prawna wskazana w postanowieniu o zawieszeniu postępowania tj.art. 178 k.p.c.w rzeczywistości nie istniała, co miało istotny wpływ na wydanie dalszego postanowienia o umorzeniu postępowania. Rozważając ewentualne umorzenia postępowania Sąd Okręgowy powinien mieć na względzie, czy doszło do prawomocnego zakończenia postępowania w tożsamej sprawie zawisłej pod sygn. akt VII U 2681/11.
Skarżący wskazał, iż utrwalone jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego (np. uchwała z dnia 11.04.1985 r., III CZP 8/85, Lex 8708; orzeczenie IV PRN 4/83 z dnia 15 kwietnia 1983 r., OSNCP 1933, poz. 157) stanowisko stwierdzające, że sąd - rozpoznając sprawęw ramachart. 182 § 1 k.p.c., nie jest związany podstawą prawną wskazaną w postanowieniuo zawieszeniu postępowania - jeżeli z materiału dowodowego sprawy wynika, że inna była rzeczywista przyczyna zawieszenia postępowania. Nie do pogodzenia z tą wykładnią byłoby zapatrywanie, że termin trzyletni [obecnie roczny] zart. 182 § 1 k.p.c.rozpoczyna swój biegi biegnie w konsekwencji powodując umorzenie zawieszonego postępowania nawet w tych wypadkach, w których nie było podstaw do jego zawieszenia lub gdy zostało zawieszonez powołaniem się na błędną podstawę prawną. Kontrola zasadności zawieszenia postępowania w każdym czasie ma na celu wyeliminowanie nieuzasadnionych umorzeń postępowania.O umorzeniu zawieszonego postępowania decydują więc rzeczywiste przyczyny, nie zaś wskazane w postanowieniu o zawieszeniu (por. wyrok z dnia 14.09.1977r., III CRN 194/7 , OSP 1978/4/80). Rzeczywisty powód zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie, który stanowiło oczekiwanie Sądu na prawomocne zakończenia postępowania w sprawieo sygn. akt VI U 2681/11 nadal zaś istnieje. Wymienione postępowanie toczy się obecnie przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku (sygn. akt III AUa 358/12) na skutek apelacji wniesionej przez organ rentowy od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 19.12.2011 r., w którym to zmieniono zaskarżoną decyzję organu rentowego stwierdzającą niepodleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zainteresowanych pracowników.
Umorzenie postępowania przez Sąd wbrew wcześniejszym pisemnym propozycjom Sądu i zgodzie na tę propozycję przez strony przed zakończeniem sprawy VII U 2681 /11 narusza w ocenie skarżącego podstawową zasadę sprawiedliwości i jest nieuczciwe.
Uzasadniając zarzut naruszeniaart. 477 (11) k.p.c.wnioskodawca podkreślił, iż Sąd Okręgowy ustalając krąg osób zainteresowanych w sprawie zwrócił uwagę tylko na osoby ubezpieczone. Ponadto uznał za strony wnioskodawcę, który był zleceniodawcą ubezpieczonych, jak również status strony miał organ rentowy. Sąd pominął jednakże jako zainteresowanego(...) spółka z o.o.wG.- pracodawcę osób wezwanych przez Sąd do udziału w sprawie. Zważywszy na podstawy prawne zaskarżonych decyzji organu rentowego, tj. art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13.10.1998 r. o ubezpieczeniu społecznym orazart. 22 § 12 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracyoraz fakt,że decyzje te dotyczyły ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego i wpadkowego zasadnym było wezwanie do udziału w sprawie tego podmiotu. Bezsprzecznie rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie może dotykać interesów pracodawcy, wpływać na jego ewentualne zobowiązanie wobec organu rentowego. Zważywszy, że w stosunku do pracownika płatnikiem składek jest pracodawca (art. 4 pkt 2 lit. a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), a art. 8 ust. 2a rozszerza pojęcie pracownika na jego dalszą aktywnośćw ramach umowy cywilnoprawnej - jeżeli w jej ramach świadczy on pracę na rzecz swojego pracodawcy - naturalne i zgodne z wykładnią literalną tego przepisu jest uznanie, że takżew zakresie tej sfery aktywności należy go uznać na potrzeby ubezpieczeń społecznychza pracownika tego właśnie pracodawcy.
Skarżący podniósł, że niezbędne jest prawidłowe ustalenie kręgu podmiotów będących stronami w konkretnym procesie, gdyż niewezwanie któregokolwiek z nich do udziału w sprawie - w tym także zainteresowanego - powoduje pozbawienie strony możności obrony jej praw i skutkuje nieważnością postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.). W wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15.09.2010 r. (sygn. akt III AUa 202/10, Lex nr 846520) zaznaczono, że Sąd rozpoznający sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych jest obowiązany do ustalenia, czy przedmiot roszczenia wskazuje na to, że w sprawie winna brać udział jeszcze inna osoba lub osoby korzystające ze statusu prawnego osób zainteresowanychw toczącym się postępowaniu. Niewezwanie przez Sąd zainteresowanego do udziałuw postępowaniu powoduje nieważność tego postępowania. W podobny sposób wypowiedział się także Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 23.02. 1012 r. (sygn. akt III AUa 1646/11, LEX nr 1129724), w którym stwierdził, że postępowanie toczące się bez udziału zainteresowanego na skutek zaniedbania przez sąd obowiązku wezwania go dotknięte jest - zgodnie zart. 379 pkt 5 k.p.c.- nieważnością.
W ocenie wnioskodawcy wadliwe postanowienie o umorzeniu postępowania prowadzi w niniejszej sprawie do naruszenia normyart. 5 k.c.Umorzenie postępowania w oparciuo nieistniejącą przesłankę zawieszenia postępowania prowadzi bowiem do nadużycia prawa procesowego. Sąd proponując zawieszenie postępowania na zgodny wniosek stron do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie VII U 2681/11 wprowadził stronyw błąd. Strony w dobrej wierze z uwagi na ekonomikę procesową przyjęły propozycję sądu, jednak sąd umarzając postępowanie wbrew wcześniejszym propozycjom i zgodzie stronprzed prawomocnym zakończeniem sprawy VII U 2681/11 umorzył postępowanie w oparciu oart. 182 § 1 k.p.c.i w ten sposób nadużył prawa w sposób sprzeczny ze społeczno-gospodarczym jego przeznaczeniem i zasadami współżycia społecznego.
Na marginesie wnioskodawca zauważył, że zgodnie zart. 45 ust. 1 Konstytucji RPkażdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. PrzepisyKonwencjio ochronie praw człowieka i podstawowych wolnościrównież podkreślają, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkacho charakterze cywilnym. Ogólne prawo do sądu sformułowane w polskiejKonstytucjizostało dodatkowo uzupełnione o zakaz zamykania drogi sądowej do dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Wnioskodawca został zaś pozbawiony takiego prawa.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zażalenie(...)Sp. z o.o. z siedzibą wG.zasługuje na uwzględnieniei skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia.
Sąd Apelacyjny przyznaje słuszność argumentom zażalenia, iż w niniejszej sprawiedo zawieszenia postępowania doszłode factoz inicjatywy Sądu Okręgowego, a nie stron. Zarówno z tego względu, jak i z uwagi na fakt, że wniosku o zawieszenie postępowanie nie zgłosiły wszystkie strony (zainteresowanyR. K.nie złożył w tym przedmiocie żadnego oświadczenia,(...) Sp. z o.o.wG.nie została zaś w ogóle wezwana do udziału w sprawie na podstawieart. 47711§ 2 k.p.c.) brak było podstawdo zawieszenia postępowania na podstawieart. 178 k.p.c.Rację ma zatem skarżący,iż podstawa prawna, na którą Sąd I instancji powołał się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w rzeczywistości nie istniała, a zatem – zgodnie z przytoczonym w zażaleniu utrwalonym orzecznictwem – sąd nie jest nią związany i winien ustalić na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego faktyczną przyczynę zawieszenia postępowania w sprawie. Ustalenie powyższej okoliczności jest bowiem istotne z punktu widzenia możliwości umorzenia podstępowania. W sytuacji przesądzenia, że podstawą zawieszenia postępowania nie był zgodny wniosek stron (art. 178 k.p.c.) brak jest możliwości umorzenia postępowania na podstawieart. 182 § 1 k.p.c., tj. w razie niezgłoszenia wnioskuo podjęcie postępowania w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu.
Pozostawiając bez oceny kwestię, czy zasadne było zawieszenie postępowaniado czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie zawisłej pod sygn. akt VII U 2681/11 Sądu Okręgowego w Gdańsku o analogicznym stanie faktycznym i prawnymjak niniejsza sprawa Sąd Apelacyjny podkreśla, iż dopuszczalność umorzenia postępowania należy rozpatrywać przy przyjęciu, iż rzeczywistą przyczyną zawieszenia postępowaniaprzez Sąd I instancji było oczekiwanie na wynik innego toczącego się postępowania cywilnego (art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.). Treść skierowanego do stron przez Sąd Okręgowy zobowiązania (k. 20 – 23), jak również treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienianie pozostawiają bowiem wątpliwości, że u podstaw zawieszenia postępowania leżały względy ekonomiki procesowej i oczekiwanie Sądu na prawomocne rozstrzygnięciewe wcześniej wszczętej, analogicznej sprawie, pozostającej w oczywistym związku faktycznym z niniejszą sprawą.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzając brak podstaw do umorzenia postępowania, Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżone postanowienie na podstawieart. 386 § 1w zw. zart. 397§ 2 k.p.c., jak w sentencji postanowienia.
Niezależnie od powyższego Sąd odwoławczy zwraca uwagę, co trafnie wypunktował skarżący w zażaleniu, iż w postępowaniu VII U 3135/11 Sąd Okręgowy nie wezwałdo udziału w sprawie w charakterze zainteresowanego(...) Sp. z o.o.wG., którego prawa i obowiązki niewątpliwie zależą od rozstrzygnięcia sprawy, skoro – zgodnie zart. 4 pkt 2 lit. a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych– pracodawca jest płatnikiem składek w stosunku do pracownika, a art. 8 ust. 2a ww. ustawy rozszerza pojęcie pracownika na jego dalszą aktywność w ramach umowy cywilnoprawnej, jeżeli w jej ramach świadczy on pracę na rzecz swojego pracodawcy.
W myślart. 47711§ 1 k.p.c.stronami postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych są ubezpieczony, inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, organ rentowy i zainteresowany. Zainteresowanym w rozumieniuart. 47711§ 2 k.p.c.jest podmiot, którego praw i obowiązków bezpośrednio dotykać może wynik toczącej się sprawy. Zainteresowany – jako strona – ma prawo wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej jego praw lub obowiązków, a gdy tego nie uczynił i postępowanie toczy się przed sądem bez jego udziału, podlega wezwaniu do udziału w sprawie z urzędu lubna wniosek strony. Sąd bowiem ma obowiązek zapewnić wszystkim osobom mającym przymiot strony możliwość obrony ich praw. Postępowanie toczące się bez udziału strony,w tym i zainteresowanego, na skutek zaniedbania obowiązku wezwania wynikającegozart. 47711§ 2 zd. 2 k.p.c.dotknięte jest nieważnością (art. 379 pkt 5 k.p.c.; por. też uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 października 1996 r., II URN 36/96, OSNP 1997 nr 9, poz. 156 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 1998 r., III ZP 20/98, OSNP 1998 nr 23, poz. 690).
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż konieczne jest wezwanie do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanego(...) sp. z o.o.z siedzibąwG.. Prowadząc postępowanie bez wezwania ww. strony Sąd Okręgowy pozbawi ją bowiem możności obrony jej praw i tym samym narazi się na zarzut nieważności postępowania, o którym mowa wart. 379 pkt 5 k.p.c.
Sąd Apelacyjny zwraca również uwagę, że Sąd I instancji winien rozpoznać, pozostawione bez rozpoznania, wnioski(...) Sp. z o.o.o wezwaniedo udziału w sprawie (na podstawieart. 47711§ 2 zd. 2 k.p.c.) a następnie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania, o podjęcie zawieszonego postępowania, jak również nadać stosowny bieg zażaleniom spółkina zawieszenie postępowania i umorzenie postępowania, nawet gdyby skutkiem takiego rozpoznania miało być umorzenie postepowania incydentalnego ( zażaleniowego), wobec jego już bezprzedmiotowości.