Sąd Okręgowy w Ostrołęce
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III U 839/12
Data wyroku: 2013-04-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Załęska-Bartkowiak
Słowa kluczowe: Składki Na Ubezpieczenia Społeczne – Odpowiedzialność Za Zaległości
Podstawa prawna: art. 98 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. Nr 749 ze zm.)

Sygn. akt III U 839/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 kwietnia 2013r.

Sąd Okręgowy

w Ostrołęce

Wydział III

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:
Przewodnicząca:SSO Grażyna Załęska-Bartkowiak
Protokolant:sekretarz sądowy Emilia Kowalczyk
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu9 kwietnia 2013 r. wO.
sprawy z odwołaniaI. D.
przy udzialezainteresowanychH. D.iM. D.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wP.
oodpowiedzialność spadkobierców za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek
na skutek odwołaniaI. D.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wP.
z dnia24 września 2012 r.nr44/OS-(...)

orzeka:
oddala odwołanie.

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 24.09.2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wP.stwierdził, żeI. D.ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy zmarłego w dniu 8 listopada 2011r.J. D., z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 6.044,14zł, w tym na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

I. D.wniosła odwołanie od tej decyzji. Podniosła, że przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Całkowita czynna masa spadku wynosi 166.500zł, a stan bierny spadku wynosi łącznie 524.284,71zł. Przy czym wierzytelnośćBanku (...) S.A.została zabezpieczona hipoteką na nieruchomości i ma pierwszeństwo w zaspokojeniu przez wierzytelnością ZUS, biorąc pod uwagę kolejność zart.1025§1 kpc, a już sam dług wobec banku przewyższa czynną masę spadku.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wP.wniósł o oddalenie odwołania. Podniósł, że odpowiedzialność wszystkich spadkobierców za długi z tytułu nieopłaconych składek jest solidarna. Jako podstawę wydania zaskarżonej decyzji wskazałart.98 §1 ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa(Dz.U. Nr 137, poz.926).

Sąd stosownie do treściart.47711§2 kpcwezwał do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanych pozostałych spadkobiercówJ. D.tj.:M. D.iH. D.. Wobec tych osób ZUS wydał analogiczne decyzje, jednak nie wnieśli oni odwołań od decyzji ich dotyczących, a w tej sprawie nie zajęli stanowiska.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

J. D.prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. Dnia 08.11.2011r. zmarł. W związku z prowadzoną działalnością – pozostawił nieopłacone składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Składki, odsetki liczone na dzień zgonu, koszty upomnienia i koszty egzekucyjne wyniosły łącznie 6.044,14zł
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Ostrołęce z dnia 21.03.2012r. w sprawie I Ns 78/12 spadek poJ. D.nabyli z dobrodziejstwem inwentarza: żonaI. D.w ½ części, matkaH. D.i bratM. D.po ¼ części (k.13 akt ZUS).
Komornik przy Sądzie Rejonowym w Ostrołęce dokonał w sprawie Km 437/12 spisu inwentarza, z którego wynika, że całkowita czynna masa spadku wynosi 166.500zł. Składa się na nią: udział w niezabudowanej nieruchomości o pow. 460m2położonej wO.przyul. (...), udział w zabudowanej nieruchomości o pow. 400m2położonej wO.przyul.(...)oraz udział w samochodzie osobowym markiJ. (...)nr rej. (...), rok prod.2005r.
Nadto komornik w spisie inwentarza ustalił, że stan bierny spadku wynosi łącznie 524.284,71zł.
Decyzjami z dnia 24.09.2012r. ZUS stwierdził, żeI. D.,H. D.iM. D.ponoszą odpowiedzialność za nieopłacone przezJ. D.składki w wysokości 6.044,14zł.
H. D.iM. D.nie wnieśli odwołań od decyzji, które stwierdzają ich odpowiedzialność.

Sąd zważył, co następuje:

Bezsporne w niniejszej sprawie jest to, żeJ. D.nie uiścił na rzecz ZUS składek, których łączna wysokość wraz z odsetkami liczonymi na dzień otwarcia spadku i kosztami upomnień oraz kosztami egzekucyjnymi wynosi 6.044,14zł.

Odwołująca nie kwestionowała wysokości tego zadłużenia. Spór sprowadzał się jedynie kwestii, czyI. D.winna ponosić odpowiedzialność za ten dług w sytuacji, gdy całkowita czynna masa spadku wynosi 166.500zł, stan bierny spadku wynosi łącznie 524.284,71zł, a odwołująca przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Odwołująca stała na stanowisku, że skoro stan bierny spadku przekraczał stan czynny spadku, to należy zastosowaćart.1025 kpci ZUS winien się kierować kolejnością w zaspokojeniu przewidzianą w tym przepisie.
Odwołująca podnosiła, że wraz z mężem zaciągnęła kredyt wbanku (...) S.A.na kwotę 336.994,40zł. Odwołująca stała na stanowisku, że skoro dług zaciągnęła wspólnie z mężem, to do spadku weszła tytułem długu jedynie kwota 168.497,20zł. Kredyt ten został zabezpieczony hipoteką i w związku z tym ma pierwszeństwo w zaspokojeniu przed ZUS-em, który egzekwuje należności, do których stosuje się przepisydziału III ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa. Wierzytelność banku jest bowiem wymieniona wart.1025 §1 pkt 5 kpc, a wierzytelność ZUS-u wart.1025§1 pkt 7 kpc. Tym samym wedle odwołującej wierzytelność banku pochłania całą wartość spadku i nie ponosi ona odpowiedzialności za długi wobec ZUS-u.

Odwołująca o tyle zdaniem Sądu nie ma racji, że podniesione przez nią argumenty są nieprzystające do zaskarżonej decyzji i przedwczesne.

Podkreślić przede wszystkim należy, że przywołany przez odwołującąart.1025 kpcdotyczy ustalenia kolejności zaspokojenia się z kwot uzyskanych z egzekucji. A zatem musi najpierw dojść do egzekucji, aby możliwe było ustalanie kolejności w zaspakajaniu się poszczególnych wierzycieli, a tym samym na podnoszenie zarzutu, że spadkobierca nie ponosi odpowiedzialności za długi spadkowe w zakresie większym aniżeli czynny stan spadku, jeżeli przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Tymczasem zaskarżona decyzja stwierdza jedynie, żeI. D.jako jeden z trzech spadkobierców ponosi odpowiedzialność za długi spadkoweJ. D.. Jest to zatem etap wcześniejszy. Dopiero bowiem taka decyzja może być podstawą wszczęcia wobec odwołującej postępowania egzekucyjnego, w którym może ona podnosić zarzuty, które przedwcześnie podnosiła w tym postępowaniu. Sąd ubezpieczeń społecznych nie jest uprawniony do dokonywania oceny, w jakiej kolejności winny być zaspokajane wierzytelności wierzycieliJ. D.– jeszcze przed wszczęciem przez nich egzekucji. Podnieść należy, że aby dokonać analizy, czy argumentacja odwołującej jest prawidłowa, należy wziąć pod uwagę, czyJ. D., jak równieżI. D.i jej matka, które były współkredytobiorcami, są dłużnikami rzeczowymi czy osobistymi. Takie ustalenia zdaniem Sądu mogą być dokonywane jedynie na etapie postępowania egzekucyjnego.

Jedynie zatem na marginesie podnieść należy, że argumentacja odwołującej także nie może znaleźć akceptacji. Wartość niespłaconego kredytu wobec banku na dzień otwarcia spadku wynosiła 336.994,40zł. Natomiast wartość nieruchomości, na której zabezpieczono tę wierzytelność hipoteką – wynosiła według spisu inwentarza 294.800zł. A zatem wartość długu wobec banku znacznie przekracza wartość nieruchomości. Należy w tym miejscu przytoczyć definicję hipoteki znajdującą się wart.65 §1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zgodnie z tym przepisem - w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności wynikającej z określonego stosunku prawnego można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka). Oznacza to, że przez ustanowienie hipoteki powstaje odpowiedzialność rzeczowa, która polega na tym, że wierzyciel może dochodzić zaspokojenia swojej wierzytelnościz przedmiotu zabezpieczenia w wysokości jego wartości, do tej wysokości bowiem ogranicza się odpowiedzialność dłużnika hipotecznego.
Zdaniem Sądu powoduje to, że bank ma pierwszeństwo w zaspokojeniu przed ZUS-em jedynie do wartości nieruchomości, na której jest ustanowiona hipoteka.
Tymczasem oprócz tej nieruchomości w skład spadku poJ. D.wchodzi ponadto udział ½ w nieruchomości niezabudowanej o pow.460m2położonej wO.przyul. (...). Wartość tego udziału wynosi 16.100zł. Ponadto w skład spadku wchodzi także udział ½ części samochodu osobowego markiJ.typ X300, rok prod.1995r.,nr rej. (...). Wartość tego udziału wynosi 3.000zł.
Zdaniem Sądu z tych przedmiotów wchodzących w skład spadku ZUS ma pierwszeństwo w zaspokojeniu przed bankiem, albowiem jego wierzytelność wymieniona jest wart.1025§1 pkt 7 kpc, a wierzytelność banku (w części przekraczającej wartość nieruchomości, na której jest hipoteka) wymieniona jest wart.1025§1 pkt 9 lub 10 kpc.
Nie sposób także pominąć kwestii, że współkredytobiorcami kredytu, który obciąża udział w spadkowej nieruchomości byli według oświadczenia odwołującej: ona, jej mąż oraz jej matka. Oznacza to, że bank może egzekwować swą należność nie tylko ze spadkuJ. D., ale również z majątkuI. D.i jej matki. Gdyby przyjąć koncepcję odwołującej, że bank ma pierwszeństwo w zaspokojeniu ze wszystkich składników majątku przed ZUS-em, to hipotetycznie mogłoby dojść do kuriozalnej sytuacji, gdy jeden ze współkredytobiorców zabezpiecza wielomilionowy kredyt hipoteką na nieruchomości o nieznacznej wartości i tym samym uniemożliwia egzekucję innym wierzycielom z innych składników majątku. Zdaniem Sądu taka sytuacja jest niedopuszczalna, a wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia swojej wierzytelności jedynie z przedmiotu zabezpieczenia i tylko w wysokości jego wartości.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że pozostałe składniki majątku mają wartość 19.100zł (16.100zł + 3.000zł). ZadłużenieJ. D.wobec ZUS wynosiło 6.044,14zł, natomiast wobec Urzędu Skarbowego wO.6.340zł. Obie wierzytelności wymienione są wart.1025§1 pkt 7 kpc. Łącznie stanowią kwotę 12.384,14zł. Zatem mieszczą się w wartości pozostałych składników majątku, nie objętych hipoteką. Pozostałe wierzytelności wymienione w spisie inwentarza, jak również wierzytelność banku wykraczająca poza wartość nieruchomości, na której ustanowiona jest hipoteka – wymienione są w dalszej kolejności, bo wart.1025§1 pkt 9 lub 10 kpc. Z ustaleń Sądu wynika wprawdzie, że żaden z komorników działających na terenieO.nie prowadzi egzekucji przeciwkoJ. D.(k.34), lecz nie można wykluczyć, że takie egzekucje prowadzone są przez innych komorników.
Mając to wszystko na uwadze, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa i wydana została zgodnie zart.98§1 ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa(tekst jedn. Dz.U. z 2012r.749 ze zm.).

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji na mocyart.47714§1 kpc.