Sąd Apelacyjny w Krakowie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 75/13
Data wyroku: 2013-05-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krzysztof Sajtyna (), Jacek Polański, Tadeusz Tokarski
Słowa kluczowe: Przestępstwa Przeciwko Życiu
Podstawa prawna: art. 148 par. 1 kk

Sygn. akt II AKa 75/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 maja 2013 roku
Sąd Apelacyjny w Krakowie w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jacek Polański (spr.)

Sędziowie:

SSA Tadeusz Tokarski
SSO Krzysztof Sajtyna (del.)

Protokolant:

st. prot. sądowy Natasza Żak

przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Barbary Jasińskiej
po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2013 roku sprawy
M. S. (1)iM. S. (2)
oskarżonych zart. 148 § 1 kk
z powodu apelacji wniesionych przez obrońców oskarżonych oraz pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 22 listopada 2012 roku, sygn. akt III K 394/11

I
zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

II
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.E. T.kwotę 738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych 00/100), w tym podatek VAT, tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oskarżonemuM. S. (1)przed Sądem Odwoławczym;

III
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.A. R.kwotę 738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych 00/100), w tym podatek VAT, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego z urzędu oskarżycielki posiłkowejB. R.przed Sądem II instancji;

IV
zwalnia oskarżonychM. S. (1)iM. S. (2)w całości od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze.

Sygn. akt II AKa 75/13

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 22 listopada 2012 r. sygn. akt III K 394/11:
1) oskarżony oskarżonegoM. S. (1)uznał za winnego tego, że w dniu 22 stycznia 2000 r. wK., wspólnie i w porozumieniu zM. S. (2)i inną ustaloną osobą, wobec której toczyło się odrębne postępowanie pod sygn. akt III K 156/11, działając z zamiarem bezpośrednim pozbawienia życiaZ. S., zadał w/w liczne ciosy metalową rurką w głowę, a następnie podczas gdyM. S. (2)i inna ustalona osoba, wobec której toczyło się odrębne postępowanie pod sygn. akt III K 156/11, przytrzymywali pokrzywdzonego za nogi i ręce, zanurzył jego głowę w wodzie, w wyniku czego nastąpił zgon, a następnie ukrył ciało, co stanowi zbrodnię zart. 148 § 1 k.k.i za to na mocy powołanego przepisu wymierzył mu karę 15 lat pozbawienia wolności;
2) oskarżonegoM. S. (2)uznał za winnego tego, że w dniu 22 stycznia 2000 r. wK., wspólnie i w porozumieniu zM. S. (1)oraz inną ustaloną osobą, wobec której toczyło się odrębne postępowanie pod sygn. akt III K 156/11, działając z zamiarem bezpośrednim pozbawienia życiaZ. S., po uprzednim zadaniu w/w przezM. S. (1)licznych ciosów metalową rurką w głowę, wraz z inną ustaloną osobą, wobec której toczyło się odrębne postępowanie pod sygn. akt III K 156/11, przytrzymywał pokrzywdzonego za nogi i ręce, podczas gdyM. S. (1)zanurzył jego głowę w wodzie, w wyniku czego nastąpił zgon, co stanowi zbrodnię zart. 148 § 1 k.k.i za to na mocy powołanego przepisu wymierzył mu karę 8 lat pozbawienia wolności;
3) na mocyart. 63 § 1 k.k.zaliczył okresy tymczasowego aresztowania na poczet orzeczonych kar pozbawienia wolności:
-M. S. (1)od dnia 15 lipca 2011 r. do dnia 22 listopada 2012 r.,
-M. S. (2)od dnia 29 czerwca 2011 r. do dnia 22 listopada 2012 r.;
4) na mocyart. 39 pkt. 5 k.k.iart. 46 § l k.k.orzekł wobec oskarżonychM. S. (1)iM. S. (2)środki karne w postaci zadośćuczynienia za doznaną krzywdę poprzez zapłatę:
- na rzecz pokrzywdzonejB. R.kwot po 10000 zł,
- na rzecz pokrzywdzonegoJ. S.kwot po 10000 zł;
5) zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.E. T.kwotę 2583 zł, w tym podatek VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemuM. S. (1)z urzędu;
6) zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.A. R.kwotę 2214 zł, w tym podatek VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconego pełnomocnictwa z urzędu dla oskarżycielki posiłkowejB. R.;
7) na zasadzieart. 624 § 1 k.p.k.iart. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnychzwolnił obu oskarżonych w całości od obowiązku zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych, tj. wydatków i opłaty.

Wyrok powyższy zaskarżyli apelacjami obrońcy obu oskarżonych oraz pełnomocnik oskarżycielki posiłkowejB. R..

Obrońca oskarżonegoM. S. (1)zaskarżył wyrok w części, tj. w zakresie pkt I co do wymiaru kary oraz w zakresie pkt. III co do okresu, jaki został oskarżonemu zaliczony na poczet wymierzonej kary, zarzucając:
1. naruszeriie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. na wysokość wymierzonej oskarżonemu kary, a toart. 4 k.p.k.,170 § 1 pkt 2 i 4 k.p.k.orazart. 410 k.p.k.poprzez niesłuszne oddalenie wniosków dowodowych obrońcy oskarżonego z dnia 3 sierpnia 2012 r., podczas gdy przeprowadzenie zawnioskowanych dowodów umożliwiłoby zapoznanie się ze skalą i rodzajem nieprawidłowości w postawie i zachowaniach pokrzywdzonego względem oskarżonego, a tym samym zebranie i rozważenie całokształtu okoliczności sprawy dotyczących relacji pokrzywdzonego i oskarżonego oraz motywacji oskarżonego, co ma istotne znaczenie dla wymiaru kary;
2. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na pominięciu okoliczności i nie wzięciu ich pod uwagę przy ustalaniu wymiaru kary, a to właściwości i warunków osobistych oskarżonego polegający na tym, iż po dokonaniu czynu przestrzegał prawa przez okres prawie 10 lat, pracował, był w stałym związku z którego ma syna, nie jest osobą zdemoralizowaną wymagającą resocjalizacji a także, iż matka oskarżonego została nieprawomocnie skazana za podżeganie oskarżonego do zabójstwa ojca - Sąd I instancji nie rozważył i uwzględnił sytuacji motywacyjnej oskarżonego wynikających z zachowania matki, co było Sądowi I instancji znane z urzędu z racji dołączenia akt sprawy toczącej się równolegle o sygn. akt. III K 156/11;
3. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na pominięciu okresu tymczasowego aresztowania oskarżonego poza granicami kraju na podstawie Europejskiego Nakazu Aresztowania wydanego przez Sąd w Polsce do niniejszej sprawy i w konsekwencji brak zaliczenia tego okresu na poczet orzeczonej kary.
Obrońca oskarżonegoM. S. (1)wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i wymierzenie oskarżonemu niższej kary - 8 lat pozbawienia wolności oraz zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania stosowanego poza granicami Polski na poczet wymierzonej kary.

Obrońca oskarżonegoM. S. (2)zaskarżył wyrok w całości, zarzucając:
1. błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść orzeczenia, a polegający na bezpodstawnym uznaniu, że śmierć pokrzywdzonegoZ. S.nastąpiła na skutek utopienia (uduszenia) go przez oskarżonych;
2. obrazę przepisów postępowania, a mianowicieart. 5 § 2 k.p.k.,art. 92 k.p.k.,art. 410 i art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., mającą wpływ na treść orzeczenia, a polegającą na:
a) naruszeniu zasadyin dubio pro reoprzez uznanie wbrew dowodom, że śmierćZ. S.nastąpiła w wyniku utopienia (uduszenia), chociaż nie wynika to z opinii lekarsko-sądowej ;
b) zaniechaniu wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dowodu, w oparciu o który Sąd I instancji przyjął taki mechanizm śmierci (k. 7 i 18 uzasadnienia wyroku) oraz omówienia rozbieżności między treścią sentencji w pkt II wyroku a zebranymi dowodami i uzasadnieniem.
Obrońca oskarżonegoM. S. (2)wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, względnie zmianę zaskarżonego orzeczenia i uznanie, że oskarżonyM. S. (2)nie dopuścił się zbrodni zart. 148 § 1 k.k.lecz dopuścił się poplecznictwa zart. 239 § 1 k.k.i wymierzenie mu znacznie niższej niż orzeczona - kary.

Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowejB. R.zaskarżył wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze, zarzucając mu rażąca niewspółmierność kary przez wymierzenie oskarżonym za popełnione czyny kary 15 lat pozbawienia wolności w stosunku doM. S. (1)i kary 8 lat pozbawienia wolności w stosunku doM. S. (2)co w ocenie oskarżycielki posiłkowej jest karą rażąco niewspółmiernie łagodną w stosunku do zawinienia.
Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowejB. R.wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez wymierzenie obu oskarżonym surowszych kar pozbawienia wolności, tj.M. S. (1)kary dożywotniego pozbawienia wolności, aM. S. (2)kary 25 lat pozbawienia wolności.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja obrońców oskarżonych i pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej nie są zasadne.

I. Apelacja obrońcy oskarżonegoM. S. (2)

Nie ma racji obrońca tego oskarżonego, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych i naruszenie przepisów postępowania, a to w związku z ustaleniem przez Sąd Okręgowy, iż śmierćZ. S.nastąpiła na skutek utopienia go przez oskarżonych. Choć bowiem opinia lekarsko-sądowo nie jest w tym zakresie jednoznaczna, to przecież Sąd Okręgowy dysponował nie tylko tym dowodem, dokonując kwestionowanego przez obrońcę ustalenia mechanizmu śmierci pokrzywdzonego. W szczególności Sąd Okręgowy mógł i oparł się – co wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – na wyjaśnieniach i zeznaniachM. P., ale popartych zeznaniamiG. S.iA. M..
Błędne jest stanowisko obrońcy, jakoby tylko stanowcza opinia lekarska mogła wykluczać nie dające się usunąć wątpliwości co do mechanizmu śmierciZ. S.. Prowadziłoby ono do absurdu, gdyż w przypadku niemożności przeprowadzenia takiego dowodu naukowego (np. z powodu nieodnalezienia zwłok), zawsze niedopuszczalne byłoby wydanie wyroku skazującego. Tak jednak nie jest, bowiem ustaleń w tym zakresie sąd może dokonać także na podstawie dowodów osobowych, tak jak to się stało w niniejszej sprawie, uwzględniając przy tym – co jest oczywiste - także treść opinii lekarskiej.
Rację ma obrońca, że spośród trzech osób obecnych przy zabójstwieZ. S., tj.M. S. (1),M. S. (2)iM. P., tylko ten ostatni podał, iż do dokonania tego czynu została wykorzystana miednica z wodą, w którejM. S. (1)zanurzał głowę pobitego ojca. Nie jest już jednak do końca precyzyjne stwierdzenie obrońcy, jakoby przeczyli temu zarównoM. S. (1), jak iM. S. (2).M. S. (2)wyjaśnił bowiem – dosłownie – „Ja nie pamiętam teraz podczas zajścia i po nim żadnej miski z wodą. Nikt mnie nie prosił o jej przyniesienie” (k. 105 tom VIII), a przed sądem: „Nie przypominam sobie również, aby pojawiła się tam miednica z wodą” (k. 189 tom X), „Nie przypominam sobie, abym cokolwiek przynosił do tego pomieszczenia, w tym również miednicę z wodą” (k. 190 tom X). Jest to więc – w zakresie wykorzystania miednicy z wodą - nie tyle stanowcze zaprzeczenie, co raczej zasłonięcie się niepamięcią, choć przyznać należy, żeM. S. (2)był już bardziej stanowczy, gdy stwierdził, że: „Nie widział, by w trakcie tego zdarzeniaM. S. (1)zanurzał głowę swojego ojca w miednicy z wodą” i gdy wyjaśniał, że nie przytrzymywał rąk, ani nógZ. S.w trakcie owego zdarzenia (k. 190 tom X).
Dodać należy, że także w odniesieniu do innych istotnych okoliczności zabójstwaM. S. (2)twierdził, że ich nie pamięta. Wyjaśnił wszak, że „nie jest w stanie podać teraz”, jak się zachował, gdy spostrzegł, żeM. S. (1)bije swojego ojca (k. 103-104 tom VIII). Początkowo podał też, że nie wie, co robiliM. S. (1)iM. P., gdy po pewnym czasie wyszedł do nich z salonu i zauważył leżącego na podłodzeZ. S., potem dopiero wyjaśnił, że „wydaje mu się”, że jak wyszedł z salonu, toM. S. (1)nadal bił ojca, aM. P.trzymał go za nogi (k. 104 tom VIII). Przyznał też, że nie jest w stanie powiedzieć, co robiłM. P., gdyM. S. (1)zdejmował ubranie ze swojego ojca (k. 104 tom VIII). Jeszcze więcej było okoliczności, których nie pamiętał podczas kolejnych przesłuchań (k. 133-135 tom VIII i k. 188-192 tom X). Niepamięć szczegółów przedmiotowego zdarzenia jest w pełni zrozumiała, zważywszy na znaczny upływ czasu. Ale też powoduje, iż – obiektywnie – za mniejszą uznać też należy wartość dowodową wyjaśnieńM. S. (2). Dotyczy to wprawdzie wszystkich dowodów osobowych w niniejszej sprawie, jednakże w sytuacji konkurencji pomiędzy tymi dowodami pierwszeństwo przyznać należy tym, które ze sobą korelują, a nie tym, które są odosobnione.
WyjaśnieniaM. S. (2)są też zmienne w zakresie istotnych okoliczności. Przed sądemM. S. (2)wyjaśnił, żeM. S. (1)zawołał go dopiero prosząc o pomoc w posprzątaniu, a na pytanie dotyczące tej kwestii doprecyzował: „Nie przypominam sobie, bym wcześniej był wołany przezM. S. (1), a więc kiedy on jeszcze zadawał ciosy ojcu” (k. 191 tom X). Podobnie z drugich wyjaśnień złożonych w śledztwie przezM. S. (2)wynika, żeM. S. (1)zwrócił się do niego iM. P.o pomoc i to tylko w usunięciu śladów krwi po zakończeniu zadawania uderzeń ojcu (k. 135 tom VIII). Tymczasem w trakcie pierwszego przesłuchaniaM. S. (2)wyjaśnił odmiennie. Wprawdzie bowiem najpierw stwierdził: „Nie wiem, czy nadal bijąc ojca, czy też już nie,M.zaczął wołać do mnie iM., żebyśmy mu pomogli”, ale z dalszych jego wyjaśnień wynika, że musiało to mieć miejsce przed zakończeniem zadawania uderzeń ojcu przezM. S. (1), skoroM. S. (2)„wydawało się”, żeM. S. (1)bił jeszcze swojego ojca, gdy – już później –M. S. (2)wyszedł z salonu i gdyM. S. (1), jak iM. P.(przytrzymujący wówczasZ. S.za nogi) wołali, żeby im pomógł (k. 104 tom VIII). Z tych więc najwcześniejszych wyjaśnień wyciągnąć należy wniosek, żeM. S. (1)prosiłM. S. (2)iM. P.o pomoc już w trakcie bicia ojca i że prośba ta dotyczyła pomocy nie w usunięciu śladów krwi, ale w zabiciu ojca. Opisana wyżej ewolucja wyjaśnieńM. S. (2)zmierzała w oczywisty sposób do pomniejszenia jego roli w zabójstwie, a wręcz nawet wykluczenia jego w nim udziału. Stanowi więc istoty argument przemawiający przeciwko wiarygodności tych wyjaśnień, a z pewnością osłabia ich siłę w sytuacji, gdy porównuje się je z innymi, obciążającymi tego oskarżonego dowodami, jak choćby wyjaśnieniami i zeznaniamiM. P..
Również wyjaśnieniaM. S. (1)nie mogą być uznane za jednoznaczne potwierdzenie wersji oskarżonegoM. S. (2). TakżeM. S. (1)w wielu miejsca zasłaniał się niepamięcią, a wręcz nawet przyznał, że ma kłopot z oddzieleniem tego, co faktycznie pamięta od tego, czego dowiedział się z prasy lub w toku czynności z jego udziałem (k. 163v tom VII). Twierdził też w śledztwie konsekwentnie: „Nie przypominam sobie miski z wodą” (k. 149 tom VII) i „Ja nie przypominam sobie, bym używał miski z wodą” (k. 163v tom VII), zatem jednoznacznie tej okoliczności nie zaprzeczył. Dopiero przed sądem wyjaśnił: „Głowa ojca nie była wtedy zanurzana w wodzie” (k. 457 tom XII), ale wyjaśnienia te złożył, gdy znał już stanowisko procesowe współoskarżonegoM. S. (2). W dalszej części wyjaśnieńM. S. (1)nie był już jednak tak stanowczy, bo stwierdził na pytanie sądu: „(…) nie wydaje mi się, aby miała miejsce sytuacja polegająca na topieniu mojego ojca w miednicy” (k. 458 tom XII).
NadtoM. S. (1)przed sądem stanowczo wyjaśnił, iż tylko on brał udział w przedmiotowym zdarzeniu i tylko on ponosi pełną odpowiedzialność za to, co się stało (k. 455v tom XII). Starał się następnie wykazać to swoimi wyjaśnieniami, twierdząc np. że „nie wydaje mu się”, by prosiłG. S.o przywiezienie jego matki i brata doZ. H.przed przedmiotowym zdarzeniem (k. 456v tom XII), co jednak pozostaje w sprzeczności z wyjaśnieniami i zeznaniamiG. S.(k. 56v i 58v tom V, k. 148v tom X). Podobnie stwierdził, że nie pamięta, by on, albo ktoś inny musiał sprzątać w mieszkaniu, w szczególności usuwać ślady krwi (k. 458 tom XII), gdy okoliczność tę przyznał nawetM. S. (2).
W takiej sytuacji jednoznaczne zaprzeczenie przezM. S. (1), iż nie było takiej sytuacji, abyM. S. (2), bądźM. P.przytrzymywali ojca w momencie, kiedy go atakował (k. 458v tom XII), nie jest przekonujące, bo z jednej strony wpisuje się w wyartykułowany zamiar oskarżonegoM. S. (1), by całą winę wziąć na siebie (str. 40 uzasadnienia zaskarżonego wyroku – k. 725 tom XIII), a z drugiej strony nie jest spójne z przyznaniem przez niego, że wielu okoliczności zdarzenia nie pamięta.
Natomiast wyjaśnieniaM. P.co do wykorzystania miednicy z wodą do dokonania zabójstwaZ. S.są nie tylko konsekwentne i stanowcze, ale też zostały wsparte dowodami pośrednimi (wyjaśnieniami i zeznaniamiG. S.oraz zeznaniamiA. M.), których wagę na próżno kwestionuje obrońca. Zauważyć należy, iż z wyjaśnień i zeznańG. S.wynika, że o okolicznościach zabójstwa dowiedział się odM. S. (1), który powiedział mu m.in., że: „(…) była użyta do tego pałka i był duszony. Mówił coś jeszcze o miednicy” (k. 58v tom V) i że „(…) było duszenie i że była użyta pałka” (k. 59 tom V). Wprawdzie pomiędzy „duszeniem” a topieniem istnieją poważne różnice, ale są też te czynności w znacznym stopniu do siebie zbliżone (choćby z uwagi na to, że w obu chodzi o pozbawienie człowieka możliwości oddychania), zatem przytoczony wyżej fragment wyjaśnieńG. S.może zostać uznany za potwierdzenie wyjaśnień i zeznańM. P.o topieniuZ. S., tym bardziej, żeG. S.zeznał też przecież o tym, iżM. S. (1)wspomniał coś – w kontekście zabójstwa ojca - o miednicy (podobnie k. 148 tom X). Zauważyć należy, żeG. S.informacje powyższe podał po raz pierwszy podczas przesłuchania w dniu 8 grudnia 2009 r. (k. 58 tom V). TymczasemM. P.dopiero później, bo w dniu 15 marca 2010 r., wyjaśnił, żeZ. S.był topiony w wodzie znajdującej się w miednicy (k. 118 tom V). Wskazuje to, iż wiedzaG. S.o wykorzystaniu miednicy przy przedmiotowym zabójstwie nie mogła pochodzić odM. P., lecz z innego źródła, a to – jak twierdził – od oskarżonegoM. S. (1). Wskazuje na to i ten fakt, że znajomośćM. P.iG. S.nie była bliska (k. 117 tom V), o czym świadczy też dodatkowo choćby to, żeG. S.myliłM. P.zM. S. (2)(np. w związku z okolicznościami i miejscem zakopania zwłokZ. S.– k. 58v tom V, k. 426 tom XII). W takiej sytuacji okazuje się, że informacje o topieniuZ. S.zostały uzyskane z dwóch różnych, niezależnych od siebie źródeł, tj. od dwóch uczestników przedmiotowego zdarzenia, przy czym odM. P.bezpośrednio, a od oskarżonegoM. S. (1)pośrednio, bo poprzezG. S.. Znaczenie wskazanych wyżej fragmentów wyjaśnień i zeznańG. S.nie jest więc tylko takie, że przeczą one odmiennym wyjaśnieniomM. S. (1)co do tego, że nie topił ojca w miednicy. Dzięki ich zbieżności z wyjaśnieniami i zeznaniamiM. P.- pozwalają one też na dokonanie właściwej oceny rozbieżnych dowodów i poczynienie prawidłowego ustalenia, iżZ. S.był także topiony.
Stwierdzić w tym miejscu należy, iż błędne stwierdzenie Sądu Okręgowego, jakobyM. S. (2)potwierdził topienieZ. S.(str. 40 uzasadnienia zaskarżonego wyroku – k. 725 tom XIII) nie może być uznane za uchybienie mogące mieć wpływ na treść wyroku, gdyż usunięcie tego stwierdzenia z argumentacji Sądu Okręgowy nie czyni jej jeszcze niekompletną, skoro wsparta jest ona na innych jeszcze – niż wyjaśnieniaM. S. (2)dowodach.
Trafnie też Sąd Okręgowy wskazał, że również zeznaniaA. M.potwierdzają udział oskarżonegoM. S. (2)w przedmiotowym zabójstwie. Wprawdzie początkowoA. M.zaprzeczał temu, by wiedział cokolwiek na temat zabójstwa ojcaM. S. (1)(k. 94-95 tom II, k. 124-125 tom IV), ale składając zeznania w dniu 14 stycznia 2010 r. przyznał, iżM. S. (2)powiedział mu, że brał udział w zabójstwieZ. S.wraz zM. S. (1)iM. P.(k. 15v tom V). Później już konsekwentnie potwierdzał tę okoliczność (k. 279-280 tom XI, k. 453 tom XII). Istotne jest przy tym to, żeM. S. (2)przyznał, iż powiedziałA. M., żeM. S. (1)zabił swojego ojca, choć – co charakterystyczne – stwierdził, że nie przypomina sobie, czy mówił mu, kto jeszcze brał udział w tym zabójstwie (k. 189 tom X). Nie jest zatem sporne to, żeM. S. (2)przekazał pewne informacjeA. M.na temat zabójstwaZ. S.. Mając zaś na uwadze obciążające oskarżonegoM. S. (2)wyjaśnienia i zeznaniaM. P.oraz opisaną wyżej ich zbieżność z wyjaśnieniami i zeznaniamiG. S., w pełni uzasadnione było uznanie przez Sąd Okręgowy za wiarygodne zeznańA. M.co do tego, żeM. S. (2)przyznał mu się do udziału w zabójstwieZ. S..
Choć zatemM. P.starał się w swoich wyjaśnieniach i zeznaniach w jak najmniejszym stopniu obciążyć samego siebie (w szczególności nie przyznał się do udziału w zabójstwie, a jedynie do tego, że o nim nie powiadomił – k. 59v tom X), to jednak wskazana powyżej zgodność jego orazG. S.iA. M.twierdzeń na temat sposobu zabiciaZ. S.i udziału w tymM. S. (2)pozwala uznać te wyjaśnienia i zeznania za – w tym zakresie - prawdziwe. Nie przekreśla ich wartości dowodowej także wypowiedziana przezM. S. (1)groźba, iż obciążyM. P.udziałem w zabójstwie (k. 118 tom V, 59v tom X). Dla obrony przed takim zarzutemM. S.(1)M. P.wcale nie musiał pomawiaćM. S. (2), iż to on pomagał przy dokonaniu zabójstwa, bo wystarczające byłoby samo tylko zaprzeczenie przezM. P.twierdzeniomM. S. (1).
Dodać należy, że nie wydaje się, byM. S. (1)– skoro planował dokonanie zabójstwa – zdecydował się na nie w obecnościM. S. (2)iM. P., jeśli nie przewidywał jakiegoś ich udział w tej zbrodni, a w szczególności gdyby nie liczył na to, że mu w jej dokonaniu pomogą. Bez tego zupełnie nielogiczne byłoby bowiem dokonanie tego czynu w obecności tych osób, bo przecież stawały się one świadkami czynu, mogącymi pogrążyćM. S. (1).
W takiej sytuacji niezasadne jest stanowisko obrońcy, jakobyM. S. (2)nie brał udziału w zabójstwie, a odpowiedzialność powinien ponieść tylko za zacieranie śladów i zatajenie w czasie przesłuchania posiadanej wiedzy o zabójstwie. Kwestionując trafność oparcia ustaleń faktycznych w tym zakresie przez Sąd Okręgowy na wyjaśnieniach i zeznaniachM. P.orazG. S.i zeznaniachA. M.obrońca błędnie analizował te dowody w oderwaniu od siebie, powołując się na ich ułomności (brak precyzji wyjaśnieńM. P.oraz pośredni charakter, a przez to ogólnikowość i małą precyzję zeznańG. S.iA. M.), gdy tymczasem prawidłowa analiza tych dowodów musi uwzględniać przede wszystkim zbieżność podanych przez te osoby faktów.
Wskazane powyżej powody nakazują też, by na podstawie zeznań i wyjaśnieńM. P.czynić ustalenia faktyczne nie tylko co do tego, żeZ. S.był topiony, ale także co do tego, iż przyczyną jego śmierci było utopienie.M. P.wyjaśnił zaś, iż gdyM. S. (1)wsadził głowę ojca do miednicy z wodą, to ojciec zaczął się ruszać i wówczasM. S. (1)pomógłM. S. (2)przytrzymującZ. S.(k. 118 tom V). Stwierdził on też w tych samych wyjaśnieniach, że ojciecM. S. (1)przestał się ruszać, bo się utopił. Z tych wyjaśnieńM. P.wynika zatem, iżZ. S.żył w momencie przystąpienia do jego topienia. Świadczy o tym choćby to, że podjął obronę przed nim. Zupełnie pozbawione podstaw są twierdzenia obrońcy jakoby mogły to być „ruchy konwulsyjne”. Skoro dlaM. P.– obecnego przy zdarzeniu – nie budziło żadnych wątpliwości to, żeZ. S.został utopiony, to wątpliwości w tym względzie słusznie nie miał i Sąd Okręgowy, tym bardziej, że nie istnieją żadne przeciwdowody, bo dwaj pozostali sprawcy przeczą w ogóle temu, by doszło do topieniaZ. S..
Nawet zresztą, gdyby przyjąć, że były to „ruchy konwulsyjne”, mające świadczyć o agoniiZ. S., to, po pierwsze, pojawiły się one po rozpoczęciu topieniaZ. S., więc to właśnie ta czynność musiała je wywołać, a po drugie, świadczą one o tym, że w momencie rozpoczęcia topienia czynności życioweZ. S.jeszcze nie ustały. Nawet więc gdyby zakładać, że do śmierciZ. S.doszłoby i bez jego topienia, to i tak nie ma żadnych podstaw do podważenia tego, że przyczyną śmierci było jednak utopienie, które do takiego skutku doprowadziło wcześniej niż urazy zadaneZ. S.przez jego syna.
Bez znaczenia dla ustalenia mechanizmu śmierciZ. S.jest kwestia, czyM. S. (1)potrzebował miednicy z wodą „chcąc udusić ojca”, gdy mógł to uczynić „gołymi rękami”. Nawet bowiem zaplanowany charakter tej zbrodni nie wyklucza możliwości podjęcia w trakcie jej realizacji decyzji nie w pełni racjonalnych (np. co do sposobu zadania śmierci), bo wymuszonych niespodziewanym dla sprawcy przebiegiem wypadków. Zauważyć zresztą należy, że sposób działania wykorzystany przezM. S. (1)okazał się skuteczny, więc nie jest istotne, że były także inne sposoby do osiągnięcia tego celu.
Zastrzeżenia obrońcy co do „technicznych trudności przy zanurzaniu głowy dorosłego mężczyzny w miednicy z wodą” tylko wówczas byłyby skutecznym zarzutem, gdyby obrońca wykazał, że wykonanie takiej czynności było niemożliwe. Tego jednak obrońca nie udowodnił, zatem nie obalił prawdziwości tezy wynikającej z wyjaśnień i zeznańM. P., żeZ. S.jeszcze żył, gdy sprawcy przystąpili do jego topienia.

II. Apelacja obrońcyM. S. (1)

Sąd Okręgowy nie naruszyłart. 4 k.p.k.,art. 170 § 1 pkt 2 i 4 k.p.k.orazart. 410 k.p.k.przez to, że oddalił wnioski dowodowe z akt spraw cywilnych, karnych i rodzinnych toczących się z udziałem pokrzywdzonegoZ. S.,L. S.oraz synówW.iM. S. (1). Przede wszystkim, słusznie Sąd Okręgowy oddalając te wnioski dowodowe powołał się na to, że istnienie silnego konfliktuZ. S.z oskarżonym i jego matkąL. S.zostało udowodnione zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy, skoro Sąd Okręgowy ustalił - również na podstawie wyjaśnień tego oskarżonego - że pokrzywdzonyZ. S.nadużywał alkoholu, był agresywny wobec członków swojej rodziny, pił praktycznie codziennie, już z pracy wracał nietrzeźwy i dochodziło wówczas do kłótni i przemocy fizycznej, których ofiarami stawali sięL. S., a później takżeM. S. (1), jak również, że gdy oskarżony był coraz starszy, bardziej aktywnie stawał w obronie matki i wówczas również na niego była kierowana agresja ojca, na którą z czasem zaczął również odpowiadać przemocą (k. 686 tom XIII). Nie może zatem budzić żadnych wątpliwości to, iż Sąd Okręgowy przyjął, że motywy i pobudki oskarżonego były związane z jego reakcją na kilkuletnie niewłaściwe zachowania jego ojca, co Sąd ten miał na uwadze przy wymiarze kary (k. 748-749 tom XIII).
Ponadto oferowane przez obronę dowody na wskazane wyżej okoliczności mają – w przeciwieństwie do tych, z którymi Sąd Okręgowy zapoznał się bezpośrednio w toku rozprawy – mniejszą moc dowodową. O ile bowiem najlepiej zorientowanymi co do zachowań pokrzywdzonegoZ. S.w stosunku do osób dla niego najbliższych (żony i dzieci) były te właśnie osoby, a więc w szczególności oskarżonyM. S. (1), bo to przecież tylko te osoby były – niemal wyłącznie - naocznymi świadkami wszystkich tych zachowań, to już informacje zawarte w innych dowodach, znajdujących się w aktach spraw wnioskowanych przez obrońcę, mogą mieć bądź to tylko charakter wycinkowy (dotyczyć niewielu z licznych niewłaściwych zachowańZ. S.wobec najbliższych, których naocznymi świadkami byli dalsi krewni, czy też osoby obce), bądź też pochodzić z relacji żony i dzieci pokrzywdzonego wobec innych osób (np. kuratora). Nieracjonalne byłoby zatem sięganie po takie mniej wartościowe dowody, gdy Sąd Okręgowy mógł i poczynił ustalenia faktyczne w oparciu o wypowiedzi oskarżonegoM. S. (1), który najlepiej znał zachowania swojego ojca.
Wskazać wreszcie należy, iż o ile we wnioskowanych aktach spraw znajdowałyby się zeznania świadków, to ujawnienie tych dowodów w toku procesu karnego byłoby dopuszczalne tylko w trybie określonym wart. 391 § 1 k.p.k.
Stwierdzić też należy, że Sąd Okręgowy uwzględnił przy wymiarze kary i tę okoliczność – na którą obrońca wskazał w apelacji jako wynikającą z dowodów, których przeprowadzenia Sąd Okręgowy odmówił – że oskarżonyM. S. (1)miał pozytywną opinię z miejsca zamieszkania na terenie Polski (k. 749 tom XIII).
Niezgodne z prawdą jest stwierdzenie obrońcy oskarżonegoM. S. (1)jakoby matka tego oskarżonego została skazana nieprawomocnie za podżeganie go do zabójstwa ojca. Na kartach 397-398 tomu XI akt sprawy znajduje się kopia nieprawomocnego wyroku Sadu Okręgowego w Krakowie z dnia 18 czerwca 2012 r. sygn. akt III K 156/11, z której wynika, żeL. S.została uznana za winną udzieleniaM. S. (1)pomocy psychicznej do zabójstwa jej męża i ułatwienia mu tego zabójstwa poprzez udostępnienie swojego mieszkania, tj. zbrodni zart. 18 § 3 k.k.w zw. zart. 148 § 1 k.k., ale już nie podżegania do zabójstwa męża, choć i to jej zarzucono w akcie oskarżenia. Dodać należy, iż nawet obrońca oskarżonegoM. S. (1)ma świadomość, że powołanie się na rzekome nakłanianie tego oskarżonego przez jego matkę do zabójstwa ojca pozostaje też w sprzeczności z wyjaśnieniami samegoM. S. (1), który stanowczo i konsekwentnie twierdził, że nikt go nie nakłaniał do „ostatecznego rozwiązania problemu z ojcem” (k. 149 tom VII) i że na pewno matka nie dała mu pieniędzy na zakup samochodu marki(...), by „coś zrobił z ojcem” (k. 163 tom VII, podobnie k. 163v tom VII, k. 455v-456 tom XII).
Dla porządku, z urzędu stwierdzić też należy, iż Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 17 grudnia 2012 r. sygn. akt II AKa 196/12 jeszcze bardziej niż Sąd I instancji ograniczył zakres odpowiedzialności karnejL. S., przypisując jej tylko to, że ułatwiła dokonanie zabójstwa męża poprzez udostępnienie mieszkania.
Wbrew zarzutom obrońcy oskarżonegoM. S. (1), Sąd Okręgowy w sposób właściwy uwzględnił też to, że przypisanego mu przestępstwa dopuścił się on w bardzo młodym wieku i że sposób jego życia od chwili czynu do zatrzymania w Irlandii nie wskazuje na to, by był on osobą całkowicie zdemoralizowaną, skoro chociażby opiekował się swoimi najbliższymi, miał stałą pracę i nie wszedł w konflikt z prawem (choć to ostatnie stwierdzenie nie w pełni odpowiada prawdzie). Mimo bowiem tego, że oskarżonyM. S. (1)nie tylko dopuścił się jednej z najcięższych zbrodni, bo zbrodni zabójstwa, ale także zabójstwa, którego ofiarą był jego ojciec, co powoduje, że czyn taki uzasadniałby wymierzenie jednej z najsurowszych kar, to jednak Sąd Okręgowy odstąpił od skazaniaM. S. (1)na takie kary, tj. na karę dożywotniego pozbawienia wolności, a nawet karę 25 lat pozbawienia wolności.
Celem kary nie jest tylko resocjalizacja sprawcy, ale także zapobieganie popełnianiu podobnych przestępstw, czy też wywarcie odpowiedniego wpływu na świadomość prawną społeczeństwa, więc obrońca oskarżonegoM. S. (1)nie może powoływać się tylko na nadmierną represyjność wymierzonej temu oskarżonemu kary 15 lat pozbawienia wolności, tym bardziej jeśli się weźmie pod uwagę, iż ojcobójstwo zasługuje na najwyższy wymiar kary.

III. Apelacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej

Nie jest trafna apelacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowejB. R.. O ile bowiem zgodzić się należy z tym skarżącym, że ojcobójstwo przypisane oskarżonemuM. S. (1)zasługuje na najwyższą karę, to jednak nie można pominąć i tego, że istniejące w niniejszej sprawie okoliczności umniejszają winęM. S. (1), sprzeciwiając się takiemu postąpieniu. Przede wszystkim nie można pomijać tego – co przyznał zresztą pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej – że głównym powodem powzięcia zamiaru zabójstwa było niewłaściwe zachowanieZ. S.. Na korzyść oskarżonegoM. S. (1)przemawia też jego młody wiek w chwili dokonywania zabójstwa. W takiej sytuacji stopień winy oskarżonegoM. S. (1)sprzeciwia się wymierzeniu mu którejkolwiek z kar najsurowszych, tj. dożywotniego pozbawienia wolności, bądź 25 lat pozbawienia wolności.
Wbrew stanowisku pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej kara 15 lat pozbawienia wolności spełni też spełni też cele wychowawcze i zapobiegawcze oraz w zakresie świadomości prawnej społeczeństwa. Jest to przecież kara na tyle długotrwała, iż umożliwi wywarcie odpowiedniego wpływu resocjalizacyjnego na oskarżonego, ale też będzie stanowić przestrogę dla potencjalnych sprawców, którzy – jak oskarżonyM. S. (1)- chcieliby mścić się za krzywdy doznane od osoby najbliższej.
Nie ma również podstaw do podwyższenia kary wymierzonej oskarżonemuM. S. (2). To prawda, że oskarżony ten nie znał wcześniejZ. S., nie miał więc żadnego powodu, by brać udział w jego zabójstwie. Mieć jednak należy na uwadze, że rolaM. S. (2)w zabójstwie była niewielka – włączył się do niego już po tym, jakZ. S.został pobity do nieprzytomności przezM. S. (1), a jego udział polegał tylko na przytrzymywaniuZ. S.podczas jego topienia. Nie bez znaczenia jest też i to, żeM. S. (2)nie planował wcześniej wraz zM. S. (1)dokonanie zabójstwa, lecz został zaskoczony podjęciem działań do tego zmierzających przezM. S. (1). Nie miał więc czasu na przemyślenie swojego zachowania. W takiej sytuacji karę 8 lat pozbawienia wolności, a więc w dolnej granicy ustawowego zagrożenia, uznać należy za w pełni adekwatną do stopnia winyM. S. (2)i spełniającą wszystkie pozostałe dyrektywy sądowego wymiaru kary.
Odwoływanie się do możliwość warunkowego zwolnieniaM. S. (2)jest obecnie przedwczesne. Nie sposób bowiem już teraz stwierdzić, jak będzie przebiegał proces resocjalizacji tego oskarżonego.

IV. Zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania

Trafnie obrońca oskarżonegoM. S. (1)podniósł, iż na poczet orzeczonej temu oskarżonemu kary należało zaliczyć okres jego tymczasowego aresztowania w Irlandii w związku ze stosowaniem wobec niego procedury związanej z wykonaniem europejskiego nakazu aresztowania. Tak bowiem stanowiart. 607f k.p.k.Sąd Apelacyjny mimo tego nie zmienił jednak zaskarżonego wyroku we wskazanym wyżej zakresie, gdyż do wydania takiego rozstrzygnięcia konieczne jest uzyskanie odpowiednich informacji od organów państwa wykonującego europejski nakaz aresztowania (choćby dotyczących tego, w jakim okresie oskarżony był pozbawiony wolności w związku z wykonywaniem ENA, bo nie można wykluczyć możliwości stosowania wobec niego środków stanowiących odpowiednik polskich nieizolacyjnych środków zapobiegawczych, ale także odbywania kary za przestępstwa popełnione w kraju wykonywania ENA). Dlatego też Sąd Okręgowy po zwróceniu mu akt sprawy powinien wystąpić o powyższe informacje, a po ich uzyskaniu orzec zgodnie z treściąart. 420 § 1 i 2 k.p.k.w zw. zart. 607f k.p.k.
Powyższe uwagi dotyczą nie tylko oskarżonegoM. S. (1), ale także oskarżonegoM. S. (2), który również został zatrzymany za granicami Polski na podstawie europejskiego nakazu aresztowania.

V. Podstawa prawna wyroku i koszty postępowania

Sąd Apelacyjny orzekł o utrzymaniu zaskarżonego wyroku w oparciu o treśćart. 437 § 1 k.p.k.
Na podstawieart. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze(tekst jednolity Dz.U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188, ostatnia zmiana Dz.U. z 2011 r., Nr 142, poz. 830), a także§ 2 ust. 2 i 3 oraz § 14 ust. 2 pkt 5w zw. z§ 14 ust. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 461) zasądził Sąd Apelacyjny od Skarbu Państwa kwoty po 738 zł, w tym 138 zł jako podatek od towarów i usług:
- na rzecz adw.E. T.tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemuM. S. (1)z urzędu w postępowaniu odwoławczym,
- na rzecz adw.A. R.tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżycielce posiłkowejB. R.z urzędu w postępowaniu odwoławczym.
Na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.Sąd Apelacyjny zwolnił oskarżonychM. S. (1)iM. S. (2)w całości od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, mając na uwadze ich sytuację finansową, która z pewnością pogorszy się z uwagi na konieczność odbycia orzeczonych wobec nich długoterminowych kar pozbawienia wolności, uniemożliwiających, bądź w istotny sposób ograniczających możliwość pozyskania dochodów.