Sąd Okręgowy w Toruniu
VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ca 258/13
Data wyroku: 2013-06-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Rafał Krawczyk, Jadwiga Siedlaczek, Ilona Dąbek
Słowa kluczowe: Wydanie Nieruchomości
Podstawa prawna: art. 385 kpc

Sygn. akt VIII Ca 258/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 czerwca 2013 r.

Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Rafał Krawczyk (spr.)

Sędziowie:

SSO Jadwiga Siedlaczek
SSO Ilona Dąbek

Protokolant:

sekr. sądowy Natalia Wilk

po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2013 r. w Toruniu
na rozprawie
sprawy z powództwaR. B.
przeciwkoK. O.,M. O.,R. Ż.,I. G.,Ł. G.,P. G.,W. G.,R. F.,A. F.,A. P.,H. P.,S. L. (1),B. Z.,T. P.,R. Z.,B.S.,A. S.,E. P. (1),W. J. (1),W. J. (1),W. S.,G. S.,E. S.,G. B.,H. B.,J. W.iB. W.
przy interwencji ubocznej po stronie pozwanej(...) Związku (...)wT.
o wydanie nieruchomości
na skutek apelacji pozwanychI. G.,Ł. G.,P. G.,A. P.,S. L. (1),B. Z.,T. P.,B. S.,W. J. (1),W. J. (2),W. S.,G. B.,J. W.iB. W.
od wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu
z dnia 27 marca 2013 r.
sygn. akt I C 1154/12

1
oddala apelację,

2
nie obciąża pozwanych kosztami procesu za instancję odwoławczą.

Sygn. akt VIII Ca 258/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt I C 1154/12, Sąd Rejonowy w Toruniu w sprawie z powództwaR. B.o wydanie nieruchomości:

1
nakazał pozwanymI. G.iŁ. G., aby wydali powodowiR. B.ogródek działkowy nr(...)wchodzący w skład nieruchomości położonej wT.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)w terminie do 31 grudnia 2013 r.,

2
nakazał pozwanymP. G.iW. G., aby wydali powodowiR. B.ogródek działkowy nr(...)wchodzący w skład nieruchomości położonej wT.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)w terminie do 31 grudnia 2013 r.,

3
nakazał pozwanymA. P.iH. P., aby wydali powodowiR. B.ogródek działkowy nr(...)wchodzący w skład nieruchomości położonej wT.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)w terminie do 31 grudnia 2013 r.,

4
nakazał pozwanejB. Z., aby wydała powodowiR. B.ogródek działkowy nr(...)wchodzący w skład nieruchomości położonej wT.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)w terminie do 31 grudnia 2013 r.,

5
nakazał pozwanymB. S.iA. S., aby wydali powodowiR. B.ogródek działkowy nr(...)wchodzący w skład nieruchomości położonej wT.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)w terminie do 31 grudnia 2013 r.,

6
nakazał pozwanymG. B.iH. B., aby wydali powodowiR. B.ogródek działkowy nr(...)wchodzący w skład nieruchomości położonej wT.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)w terminie do 31 grudnia 2013 r.,

7
nakazał pozwanymJ. W.iB. W., aby wydali powodowiR. B.ogródek działkowy nr(...)wchodzący w skład nieruchomości położonej wT.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)w terminie do 31 grudnia 2013 r.,

8
nakazał pozwanemuS. L. (1), aby wydali powodowiR. B.ogródek działkowy nr(...)wchodzący w skład nieruchomości położonej wT.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)w terminie do 31 grudnia 2013 r.,

9
nakazał pozwanymT. P.iE. P. (1), aby wydali powodowiR. B.ogródek działkowy nr(...)wchodzący w skład nieruchomości położonej wT.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)w terminie do 31 grudnia 2013 r.,

10
nakazał pozwanymW. J. (1)iW. J. (1), aby wydali powodowiR. B.ogródek działkowy nr(...)wchodzący w skład nieruchomości położonej wT.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)w terminie do 31 grudnia 2013 r.,

11
nakazał pozwanymW. S.iG. S., aby wydali powodowiR. B.ogródek działkowy nr(...)wchodzący w skład nieruchomości położonej wT.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)w terminie do 31 grudnia 2013 r.,

12
umorzył postępowanie wobec pozwanychR. Ż.,E. S.,K. O.,M. O.,R. F.iA. F.,

13
odrzucił pozew w stosunku do pozwanegoR. Z.,

14
nie obciążył pozwanych kosztami procesu poniesionymi przez powoda.

Sąd Rejonowy ustalił, że umową z dnia 30 czerwca 2008 r., sporządzoną w formie aktu notarialnego,S. W.sprzedała na rzecz małżonkówR. B.iB. B., pozostających we wspólności ustawowej, udział wynoszący ½ część oraz na rzeczD. W.udział wynoszący ½ część we współwłasności nieruchomości o powierzchni 1.9200 ha, położonej wT.przyul. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów numeremdziałek (...), dla której Sąd Rejonowy w Toruniu prowadziksięgę wieczystą nr (...). Wcześniej w sprawie własności przedmiotowej nieruchomości toczyło się najpierw postępowanie administracyjne, a następnie postępowanie sądowo-administracyjne, które jednak nie zostało jeszcze jak dotąd zakończone. W księdze wieczystej nieruchomości nie były jednak ujawnione żadne ostrzeżenia o toczących się postępowaniach administracyjnych.
Kupujący nabyli nieruchomość wraz z altanami wybudowanymi i użytkowanymi przez działkowców. Działkowcy na użytkowanych przez siebie działkach, których prawo użytkowania nabyli od(...) Związku (...), poza postawieniem altan poczynili również inne nakłady w postaci postawienia szklarni i ogrodzeń czy też nawiezienia ziemi uprawnej, nasadzeń drzew, krzewów, warzyw i owoców. Zakres tych nakładów zależy od okresu użytkowania działek.
Nowi właściciele nieruchomości pismami z dnia 25 sierpnia 2009 r. wezwali dotychczasowych użytkowników działek do ich wydania w terminie 30 dni pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. W zakreślonym terminie działki nie zostały wydane.
Obecniedziałkę nr (...)użytkująA. P.iH. P.; nr(...)użytkujeB. Z.; nr(...)użytkująB. S.iA. S.; nr(...)użytkująG. B.iH. B.; nr(...)użytkująJ. W.iB. W.; nr(...)użytkujeS. L. (1); nr(...)użytkująT. P.iE. P. (2); nr 129 użytkująW. J. (1)iW. J. (2); nr(...)użytkująW. S.iG. S..
Przed wytoczeniem powództwa zmarłR. Z.użytkujący wraz z żonądziałkę nr (...).E. S.oraz małżonkowieK.iM. O.jeszcze przed wytoczeniem powództwa przestali być użytkownikami odpowiedniodziałek (...). Przedmiotowe działki są w posiadaniu innych użytkowników.R.iA. F.nie użytkują działki leżącej w obrębie przedmiotowej nieruchomości. Po wytoczeniu powództwaR. Ż.wydał dotychczas użytkowaną przez siebiedziałkę nr (...).
Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił w oparciu o okoliczności bezsporne, fakty uznane za przyznane, dokumenty przedłożone przez powoda oraz dokumenty znajdujące się w aktach sprawy I C 1335/09.
Sąd Rejonowy pominął wniosek pełnomocnika pozwanych o przeprowadzenie dowodu z operatu wyceny wartości naniesień budowlanych i roślinnych jako spóźniony.
Przechodząc do oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy zauważył w pierwszej kolejności, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania sądowo-administracyjnego, bowiem wynik tego postępowania nie miał znaczenia dla ostatecznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Nawet bowiem uchylenie stosownych decyzji administracyjnych nie mogłoby doprowadzić do skutecznego podważenia prawa własności powoda w stosunku do przedmiotowej nieruchomości.
Sąd Rejonowy zauważył następnie, że powód wykazał wszystkie przesłanki roszczenia windykacyjnego zart. 222 § 1 kc, a mianowicie, że jest współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości, zaś pozwani faktycznie władają częściami gruntu, wchodzącymi w jej skład.
Sąd I instancji stwierdził, że nie zasługiwał na uwzględnienie podniesiony przez pozwanych zarzut zatrzymania działek do czasu rozliczenia nakładów, jakie pozwani na nich poczynili. W ocenie Sądu Rejonowego zarzut ten nie został bowiem sprecyzowany kwotowo poprzez dokładnie wskazanie, jakich kwot domaga się każdy z pozwanych z tytułu poczynionych nakładów. Pozwani nie wskazali też, że domagają się nakładów poczynionych w czasie, kiedy właścicielem nieruchomości był powód. Wprawdzie pełnomocnik pozwanych złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z operatu wyceny wartości naniesień budowlanych i roślinnych, jednakże wniosek ten został oddalony jako spóźniony. Sąd jednocześnie zauważył też, że nawet dopuszczenie tego dowodu nie przesądzałoby jeszcze o wykazaniu przez pozwanych wartości poczynionych przez nich nakładów, bowiem pozasądowa opinia przedłożona przez stronę ma jedynie rangę dokumentu prywatnego.
Biorąc pod uwagę, że podniesiony przez pozwanych zarzut zatrzymania okazał się nieskuteczny, Sąd Rejonowy uwzględnił żądanie powoda.
Jednocześnie Sąd I instancji na podstawieart. 320 kpcwyznaczył pozwanym termin do wydania nieruchomości do dnia 31 grudnia 2013 r., mając na względzie to, iż pozwani wiele lat władali swoimi działkami, których użytkowanie nabyli od(...) Związku (...)w 1980 r. Utrata przez Skarb Państwa w 2000 r. przedmiotowej nieruchomości spowodowała wygaśniecie ich tytułu do władania nią. Sąd przy wyznaczaniu wskazanego terminu wziął również pod uwagę to, że pozwani pozostawali emocjonalnie związani z uprawianymi częściami gruntu i aktualnie mają duże poczucie krzywdy w związku z koniecznością zwrotu działek.
Ponadto Sąd Rejonowy na podstawieart. 355 § 1 kpcumorzył postępowanie w stosunku do pozwanych, co do których powód cofnął pozew, a także na podstawieart. 199 § 1 pkt 3 kpcodrzucił pozew w stosunku do pozwanegoR. Z., który zmarł przed wytoczeniem powództwa.
Nadto Sąd Rejonowy na podstawieart. 102 kpcnie obciążył pozwanych kosztami procesu, poniesionymi przez powoda.
Apelację od powyższego wyroku wnieśli pozwaniP. G.,A. P.,B. Z.,B. S.,J. W.,T. P.,W. J. (1),W. S.,S. L. (1),I. G.iG. B., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
A. odnośnie pozwanychP. G.,A. P.,B. Z.,B. S.,J. W.,T. P.,W. J. (1),I. G.iG. B.:

1
naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.art. 461 kc, poprzez jego bezzasadne niezastosowanie do ustalonego i niekwestionowanego w tym zakresie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy pomimo skutecznego zgłoszenia przez pozwanych zarzutu zatrzymania w odpowiedzi na pozew z dnia 5 listopada 2012 r. oraz na rozprawie, biorąc pod uwagę, że w operacie wyceny wartości naniesień budowlanych i roślinnych sporządzonym w dniu 3 grudnia 2012 r. przedstawiono szczegółowo, jakich rodzajowo nakładów pozwani dokonali na przedmiotowe działki;

2
naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.art. 227 kpcpoprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na na nieprzeprowadzeniu przez Sąd I instancji dowodu z dokumentu – operatu sporządzonego w dniu 3 grudnia 2012 r. na okoliczność ustalenia wartości naniesień budowlanych i roślinnych poczynionych przez pozwanych na przedmiotowe działki, która to okoliczność miała dla przedmiotowej sprawy istotne znaczenie;

B. odnośnie pozwanychW. S.iS. L. (1):

1
błąd w ustaleniach faktycznych poprzez bezpodstawne uznanie przez Sąd I instancji, że obecniedziałkę o nr (...)użytkujeS. L. (2), zaśdziałkę o nr (...)użytkująW. S.iG. S., w sytuacji gdy chociażby z treści operatu wyceny wartości naniesień budowlanych i roślinnych, sporządzonego w dniu 3 grudnia 2012 r. bezsprzecznie wynika, że wymienieni pozwani nie są użytkownikami przedmiotowych działek.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w stosunku do nich. Wnieśli także o zasądzenie na ich rzecz od powoda zwrotu kosztów procesu za obie instancję.
W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wniósł także o zasądzenie od każdego z pozwanych na jego rzecz kosztów procesu za postępowanie przed Sądem II instancji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja pozwanych nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy zauważyć, iż ustalenia faktyczne Sądu I instancji były prawidłowe, znajdowały wsparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, ocenionym należycie, bez naruszenia granic swobody sędziowskiej. W konsekwencji Sąd Okręgowy podzielił je w całości i przyjął za własne.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutu poczynienia przez Sąd Rejonowy błędnych ustaleń faktycznych odnośnie posiadania przez pozwanychS. L. (1)orazW.iG. S.działek o numerach odpowiednio 93 i 131. Należy zauważyć, że uczestnicy w toku postępowania nie wskazywali, aby nie byli użytkownikami tych działek, ani też nie przedstawiali na tę okoliczność żadnych dowodów. Za dowód tej okoliczności nie można uznać w szczególności złożonego przez pełnomocnika pozwanych operatu szacunkowego, bowiem po pierwsze wniosek o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu został przez Sąd Rejonowy oddalony jako spóźniony, o czym będzie jeszcze mowa poniżej, zaś po drugie – wniosek ten nie został zgłoszony na okoliczność numeracji działek pozwanych. Należy zatem stwierdzić, że pozwani nie zakwestionowali skutecznie tego, że są użytkownikami wskazanych przez powoda działek. Brak było zatem podstaw do zmiany ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Rejonowy w tym zakresie.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisuart. 227 kpc, stwierdzić należy, że również nie był on zasadny. Przepisart. 227 kpcstanowi, że przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Nie zwalnia to jednak strony z aktywności w kwestii postępowania dowodowego oraz ze stosowania się do zarządzeń Sądu w tym przedmiocie. W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy zobowiązał pozwanych do złożenia wszystkich wniosków dowodowych, podniesienia twierdzeń i zarzutów w terminie 14 dni pod rygorem uznania ich za spóźnione i pominięcia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik pozwanych złożył odpowiedź na pozew, w której co prawda podniósł zarzut zatrzymania nieruchomości do czasu rozliczenia się z powodem z tytułu poczynionych nakładów, jednak nie przedstawił żadnych dowodów na jego poparcie. W szczególności pełnomocnik pozwanych nie przedłożył wówczas operatu szacunkowego, na który powoływał się na późniejszym etapie postępowania. Co więcej, pełnomocnik pozwanych nie powołał się nawet w swoim piśmie na potrzebę uzyskania tego dowodu i nie wnioskował o przedłużenie terminu na jego przedstawienie. Złożenie zatem przez niego operatu szacunkowego dopiero na terminie rozprawy, bez chociażby wskazania tego dowodu w zakreślonym przez Sąd Rejonowy terminie, słusznie uznane zostało przez ten Sąd za spóźnione. W konsekwencji Sąd I instancji zasadnie na podstawieart. 207 § 6 kpc, pominął ten dowód.
Nie zasługiwał na uwzględnienie również zarzut naruszeniaart. 461 kcpoprzez jego niezastosowanie. Należy bowiem zauważyć, że pozwani wprawdzie podnieśli zarzut zatrzymania w odpowiedzi na pozew, jednak nie skonkretyzowali go w żaden sposób. Pełnomocnik pozwanych wskazał jedynie, że pozwani przez wiele lat korzystali z nieruchomości, a czynione przez nich nakłady zwiększały jej użyteczność. Warunkiem skuteczności zarzutu opartego na prawie zatrzymania jest zaś konkretyzacja roszczenia będącego jego podstawą, i określenie jego zakresu a w przypadku zobowiązań pieniężnych także jego sumy przez wyrażenie jej w pieniądzu lub wskazanie przesłanek jej wysokości (por. wyrok SN z 24 listopada 1999 r., I CKN 225/98, Lex nr 578030). W niniejszej sprawie pozwani nie sprostali wymogowi konkretyzacji ich roszczenia. Nie uczynili tego ani w odpowiedzi na pozew ani na późniejszym etapie postępowania, tj. z chwilą złożenia wniosku o dopuszczenie dowodu z operatu szacunkowego wyceny nakładów. Przy czym trzeba też podkreślić, że niezależnie od pominięcia tego dowodu z powodu jego spóźnionego zgłoszenia, sam fakt jego zgłoszenia nie mógł doprowadzić do uznania, że roszczenie pozwanych zostało dostatecznie skonkretyzowane. Powołanie się w trakcie procesu na zarzut prawa zatrzymania jest bowiem czynnością procesową (por. wyrok SN z 26 czerwca 2003 r., V CKN 417/01, Lex nr 157326). Oznacza to, iż pozwani winni byli wyrazić stanowisko, w którym wskazaliby precyzyjnie, rozliczenia jakich nakładów i w jakich kwotach się domagają. Przedstawienia stanowiska w tym zakresie w żaden sposób nie mogły zastąpić informacje wynikające z operatu szacunkowego, bowiem samo przedstawienie takiego operatu nie stanowi czynności procesowej w sensie zgłoszenia konkretnego, sprecyzowanego zarzutu w toku postępowania. Wobec powyższego słusznie Sąd Rejonowy uznał, że zarzut zatrzymania, na który powoływali się pozwani, nie mógł zostać uwzględniony, bowiem nie został skutecznie podniesiony.
Na marginesie Sąd Okręgowy zauważa, iż jego rozstrzygnięcie dotyczy przedmiotu sporu, którym nie jest zwrot nakładów poczynionych przez pozwanych. Sąd nie jest uprawniony aby przesądzać wiec przeciwko komu pozwani powinni tego typu roszczenie skierować, a tego typu wnioski pozwani formułowali na rozprawie apelacyjnej.
Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji na podstawieart. 385 kpc.
Jednocześnie Sąd Okręgowy na podstawieart. 102 kpcw zw. zart. 391 § 1 kpcpostanowił nie obciążać pozwanych obowiązkiem zwrotu powodowi kosztów procesu za postępowanie przed Sądem II instancji, mając na względzie ich poczucie krzywdy, istniejące w związku z koniecznością wydania powodowi części nieruchomości użytkowanych przez nich od wielu lat, do których tytuł prawny pozwani utracili nie wskutek własnych działań. Okoliczność wynikająca z charakteru sprawy sama w sobie przesądza o możliwości zastosowania wobec pozwanych dobrodziejstwa wynikającego zart.102 kpcniezależenie od ich sytuacji majątkowej.