Sąd Apelacyjnyw Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 344/13
Data wyroku: 2013-07-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Przemysław Kurzawa, Maciej Dobrzyński, Marzena Konsek – Bitkowska
Słowa kluczowe: Powództwo Przeciwegzekucyjne
Podstawa prawna: art.840 paragraf 1 pkt 1 kpc

Sygn. akt I ACa 344/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia  23 lipca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący – Sędzia SA Marzena Konsek – Bitkowska
Sędzia SA Maciej Dobrzyński (spr.)
Sędzia SA Przemysław Kurzawa

       Protokolant ref. staż. Julia Murawska

po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2013 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaJ. C.
przeciwkoJ. D.
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie
z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II C 108/12

I. oddala apelację;
II. zasądza odJ. C.na rzeczJ. D.kwotę
2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

I ACa 344/13

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 2 lutego 2012 r.J. C.wniosła o pozbawienie w całości wykonalności tytułu wykonawczego w postaci aktu notarialnego Rep.(...)sporządzonego w dniu 28 grudnia 1999 r. wW.przed notariuszemJ. N., zaopatrzonego w klauzulę wykonalności mocą postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z dnia 22 listopada 2004 r., sygn. akt II Co 2609/04, przeciwko dłużnikom rzeczowym - małżonkomE.iR. S.na rzeczJ. D.i następnie objętego postanowieniem tego Sądu z dnia 31 marca 2011 r. przeciwko powódce - nabywcy nieruchomości.
W odpowiedzi na pozew z dnia 18 października 2012 r. pozwanyJ. D.wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki kosztów zastępstwa procesowego.
Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie oddalił powództwo oraz zasądził odJ. C.na rzeczJ. D.kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na  następujących ustaleniach faktycznych oraz rozważaniach prawnych:
W dniu 28 grudnia 1999 r. przed notariuszemJ. N.małżonkowieE.iR. S.ustanowili na nieruchomości, wchodzącej w skład ich majątku wspólnego, położonej wW.przyul. (...)hipotekę zwykłą w wysokości 200.000 zł na rzecz(...) Banku S.A.wK.w celu zabezpieczenia pożyczki udzielonej przezBank (...). Jednocześnie, co do powyższego zobowiązania poddali się egzekucji wprost z tego aktu notarialnego, stosownie doart. 777 § 1 pkt 5 k.p.c.w granicach ustanowionej hipoteki. Bank został upoważniony do wystąpienia o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu do dnia 23 grudnia 2008 r. W dniu 5 listopada 2003 r.(...) Bank (...) S.A.wW.(następca prawny(...) Banku S.A.wK.) wystawił przeciwko dłużnikowiR. M.bakowy tytuł egzekucyjny nr(...)na kwotę 1.109.301,37 zł. Na wniosek(...) Bank (...) S.A.postanowieniem z dnia 11 grudnia 2003 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy nadał klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. Na tej podstawie wierzyciel wystąpił do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy o wszczęcie egzekucji przeciwkoR. M.. Na mocy przelewu wierzytelności zawartej w dniu 24 lutego 2004 r., zmienionej w dniu 7 kwietnia 2004 r.,(...) Bank (...) S.A.przeniósł na rzeczJ. D.wymagalne wierzytelności wobecR. M.na kwotę 19.530.543 zł, w tym wierzytelność wynikającą z umowy pożyczki z dnia 23 grudnia 1999 r. udzielonejR. M., która na dzień podpisania umowy wynosiła 1.141.325,22 zł. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2004 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi w Warszawie nadał aktowi notarialnemu z dnia 28 grudnia 1999 r. klauzulę wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności. W dniu 21 czerwca 2005 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa dokonał w księdze wieczystej, prowadzonej dla nieruchomości położonej przyul. (...)wW., wpisu hipoteki umownej zwykłej w wysokości 200.000 zł na rzeczJ. D.. W dniu 7 maja 2007 r. małżonkowieS., na mocy umowy darowizny, przenieśli własność ww. nieruchomości na rzeczJ. C.. Postanowieniem z dnia 31 marca 2011 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe nadał klauzulę wykonalności aktowi notarialnemu z dnia 28 grudnia 1999 r. na rzeczJ. D.przeciwko nabywcy nieruchomościJ. C.na kwotę 200.000 zł. Na tej podstawie Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy Pragi-Południe wszczął na wniosekJ. D.postępowanie egzekucyjne przeciwkoJ. C..
Mając na względzie powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Powódka opierała swoje powództwo naart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c., kwestionując prawidłowość postanowień Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi z dnia 22 listopada 2004 r. i Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe z dnia 31 marca 2011 r. o nadaniu klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu. Zdarzeniami, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, były zdarzenia będące podstawą świadczenia, wynikającego z zobowiązania dłużnika objętego tytułem egzekucyjnym, który sąd dopuścił w klauzuli wykonalności do egzekucji. Bankowego tytułu egzekucyjnego nie chroni powaga rzeczy osądzonej, dlatego dłużnik jest uprawniony do wykazywania w procesie, że treść tytułu egzekucyjnego nie opowiada rzeczywistemu stanowi rzeczy. Temu celowi służy powództwo oparte naart. 840 k.p.c., które wymaga wykazania, że nadanie klauzuli wykonalności było nieuzasadnione, a dłużnik w dacie nadawania klauzuli wykonalności przez sąd nie był zobowiązany, wbrew treści tytułu egzekucyjnego. Odnosząc się do zarzutu powódki o wadliwym nadaniu klauzuli wykonalności w postanowieniu z dnia 22 listopada 2004 r., z uwagi na oparcie się wyłącznie na umowie przelewu wierzytelności, z pominięciem konstytutywnego wpisu hipoteki do księgi wieczystej, Sąd Okręgowy stwierdził, że z załączonego do pozwu odpisu księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości wynika, żeJ. D.uzyskał na swoją rzecz wpis hipoteki w wysokości 200.000 zł. Zgodnie natomiast zart. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece(dalej jako u.k.w.h.) wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od chwili wszczęcia tego postępowania.
Sąd Okręgowy stwierdził, że powódka w toku niniejszego postępowania nie obaliła domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., zaś zgłoszone przez nią zarzuty przeciwko nadaniu klauzuli wykonalności, jako mające charakter formalny, powinny być rozważane wyłącznie w ramach postępowania wywołanego zażaleniem na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności, nie mogą natomiast odnieść skutku w toku postępowania o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, które stanowi sposób merytorycznej obrony dłużnika. Jednocześnie powódka nie wykazała, ażeby zaistniały jakiekolwiek zdarzenia, z którymi łączyłyby się materialnoprawne skutki obrony przed wszczętą egzekucją. Odnośnie braku zawarcia w klauzuli wykonalności zastrzeżenia na rzecz dłużnika hipotecznego prawa powoływania się na ograniczoną odpowiedzialność z nieruchomości, to tego rodzaju uchybienia jako mające charakter uchybień formalnych winny być wskazywane w ramach zażalenia na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności, nie zaś w toku postępowania o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności.
Sąd Okręgowy uznał również za nieskuteczny zarzut dotyczący upływu terminu zastrzeżonego w § 3 aktu notarialnego z dnia 28 grudnia 1999 r. wskazując, że nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu nastąpiło na mocy postanowienia z dnia 22 listopada 2004 r., natomiast konieczność wydania postanowienia z dnia 31 marca 2011 r. wynikała z przeniesienia przez dotychczasowych dłużników rzeczowych własności nieruchomości na rzecz powódki, już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji stwierdził, że ograniczenie czasowe możliwości nadania klauzuli wykonalności ma na celu ochronę dłużnika lecz nie ma charakteru bezwzględnego i nie może być skuteczne w sytuacji zbycia nieruchomości już po uzyskaniu przez wierzyciela klauzuli wykonalności przeciwko dotychczasowemu dłużnikowi. Odmienna interpretacja prowadziłaby do zniweczenia celów postępowania egzekucyjnego na skutek samego tylko wyzbycia się majątku przez dłużnika egzekwowanego.
O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.
Apelację od wyroku Sądu I instancji wniosła powódka zaskarżając go w całości.Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
1/ obrazę prawa procesowego poprzez nieprawidłowe uzasadnienie orzeczenia, a tym samym naruszenieart. 328 § 2 k.p.c.,
2/ obrazę prawa procesowego poprzez błędną interpretację, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanieart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.
Wskazując na powyższe zarzuty apelująca wniosła o:
- zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje;
- ewentualnie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów jak wyżej.
W odpowiedzi na apelację z dnia 27 lutego 2013 r. pozwany wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja powódki nie zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszym rzędzie wskazać należało, że Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy. Sąd ten również w sposób prawidłowy zastosował przepisy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego i prawidłowo rozstrzygnął o żądaniu dochodzonym w niniejszej sprawie przez powódkę.
Odnosząc się do zarzutów apelacji stwierdzić należało, że całkowicie bezzasadny był zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancjiart. 328 § 2 k.p.c.Podzielając ugruntowane w tym zakresie stanowisko judykatury, zauważyć trzeba, że uzasadnienie sporządzane jest po wydaniu wyroku i tylko w sytuacji, gdy nie jest możliwe poddanie rozstrzygnięcia sądu kontroli instancyjnej, dopuszczalne jest uwzględnienie wskazanego zarzutu(por. wyrok SN z dnia z dnia 24 lutego 2006 r., II CSK 136/05, LEX nr 200973).Uzasadnienie Sądu I instancji nie zawiera ww. uchybień, bowiem wskazana w nim została podstawa faktyczna rozstrzygnięcia oraz wyjaśniono podstawę prawną wyroku z przytoczeniem przepisów. Uzasadnienie tym samym spełnia wymogi przewidziane wart. 328 § 2 k.p.c.
Nie ma również racji powódka zarzucając Sądowi I instancji naruszenieart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.Podzielić natomiast należało pogląd Sądu Okręgowego, który uznał, że powódka nie zaprzeczyła skutecznie zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, w szczególności nie zakwestionowała skutecznie istnienia obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym, co w sprawie było dopuszczalne, bowiem tytułem tym nie było orzeczenie sądu.
Zauważyć należało, żeart. 777 § 1 pkt 5 k.p.c.przewiduje, że w tytule egzekucyjnym w postaci aktu notarialnego musi zostać wskazany m.in. termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności. Termin wskazany w powyższym przepisie ma charakter materialnoprawny i podobny jest do terminów prekluzyjnych. Podkreślić należy, że termin przewidziany w powyższym przepisie, uznaje się za zachowany, jeżeli przed jego upływem, wierzyciel wystąpi z wnioskiem o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, przy czym za kluczowe należy uznać pierwsze złożenie wniosku. Innymi słowy dla zachowania ww. terminu nie ma już znaczenia okoliczność wystąpienia przez wierzyciela z kolejnym wnioskiem o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności przeciwko następcy prawnemu dłużnika po upływie terminu zastrzeżonego w akcie notarialnym. Skoro wierzyciel uzyskał w terminie zastrzeżonym w akcie notarialnym klauzulę wykonalności przeciwko dłużnikowi pierwotnemu, to konieczność uzyskania klauzuli wykonalności w myślart. 788 § 1 k.p.c., nie może rodzić dla wierzyciela negatywnych skutków w postaci utraty uprawnienia do wystąpienia z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko następcy prawnemu dłużnika. Odnośnie powyższego Sąd Apelacyjny w pełni podziela argumenty przytoczone przez Sąd I instancji wskazując, że interpretacja przepisu - według rozumienia powódki - prowadziłaby do umożliwienia dłużnikowi wyzbycia się rzeczy, destabilizując w ten prosty sposób skuteczność postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji uznać należało, że postanowienie z dnia 31 marca 2011 r. o nadaniu tytułowi egzekucyjnemu w postaci aktu notarialnego z dnia 28 grudnia 1999 r. klauzuli wykonalności przeciwko powódce, wobec uprzedniego i niezakwestionowanego postanowienia z dnia 22 listopada 2004 r. o nadaniu temu samemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności przeciwko poprzednikom prawnym powódki, wydane zostało w terminie zastrzeżonym w akcie notarialnym.
Nie miała także racji powódka podnosząc, że nie było podstaw do nadania przeciwko niej klauzuli wykonalności na podstawieart. 788 § 1 k.p.c.Powódka twierdziła, że skoro małżonkowieS.nie byli zobowiązani względemJ. D.(w dacie wydawania postanowienia z dnia 22 listopada 2004 r.), to ona również nie jest zobowiązana. Odnośnie powyższego przypomnieć należało, że bezsporne w niniejszej sprawie było to, że z dniem 21 czerwca 2005 r. małżonkowieS., na skutek wpisu hipoteki do księgi wieczystej (art. 79 ust. 1 w zw. z art. 29 u.k.w.h.), stali się dłużnikami rzeczowymiJ. D.. Skoro pierwotni dłużnicy rzeczowi dokonali zbycia nieruchomości obciążonej ograniczonymprawem rzeczowymna rzecz powódki (okoliczność bezsporna), to zgodnie zart. 65 ust. 1u.k.w.h. ona stała się dłużnikiem rzeczowym. W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, że fakt nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkomS.w dacie, kiedy nie byli oni jeszcze dłużnikami rzeczowi, nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Po pierwsze wskazać należało, że ustalenie przedmiotowego i podmiotowego zakresu egzekucji leży w gestii sądu orzekającego w postępowaniu klauzulowym(por. uchwała SN z dnia 28 października 2010 r., III CZP 65/10, OSNC 2011/3/27).Dlatego, małżonkowieS.niezasadność nadania przeciwko nim klauzuli wykonalności winni kwestionować w trybie postępowania zażaleniowego (art. 795 k.p.c.). Ponadto i przede wszystkim stwierdzić potrzeba, że ostatecznie małżonkowieS.z dniem 21 czerwca 2005 r. stali się dłużnikami rzeczowymiJ. D., a zatem powstał obowiązek, którego istnienie zakwestionowała powódka. Przejście powyższego obowiązku na powódkę jest natomiast niewątpliwe w związku z zawartą w dniu 7 maja 2007 r. umową przenoszącą własność przedmiotowej nieruchomości. Spełnione zostały zatem przesłanki przewidziane wart. 788 § 1 k.p.c., co stwierdzone zostało w postanowieniu z dnia 31 marca 2011 r.
W tej sytuacji uznać należało, że powódka nie udowodniła, że tytuł wykonawczy z dnia 31 marca 2011 r. nie opowiada stanowi rzeczy i niemożliwe jest egzekwowanie świadczeń wynikających z tytułu egzekucyjnego. Powódka nie podniosła żadnego materialnoprawnego zarzutu, który dowodziłby nieistnienia roszczenia objętego tytułem egzekucyjnym w postaci aktu notarialnego. Z uwagi na powyższe Sąd Apelacyjny uznał za nieuzasadniony zarzut naruszeniaart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.
W toku niniejszego postępowania nie było natomiast możliwe ograniczenie odpowiedzialności powódki za zobowiązanie wynikające z aktu notarialnego z dnia 28 grudnia 1999 r. Stosownie doart. 792 k.p.c.jeżeli następca ponosi odpowiedzialność tylko z określonych przedmiotów albo do wysokości ich wartości, należy w klauzuli wykonalności zastrzec mu prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczoną odpowiedzialność, o ile prawo to nie jest zastrzeżone już w tytule egzekucyjnym. Sąd Rejonowy nie umieścił w postanowieniu z dnia 31 marca 2011 r. zastrzeżenia o prawie powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego przez powódkę na odpowiedzialność ograniczoną do nieruchomości. Powyższe postanowienie Sądu nie zostało jednak zaskarżone we właściwym trybie (art. 795 k.p.c.), bowiem to postępowanie zażaleniowe jest właściwą drogą do zwalczania uchybień formalnych popełnionych przez sąd w toku postępowania co do nadania klauzuli wykonalności. Powództwo zart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.stanowi natomiast formę merytorycznej obrony dłużnika przed egzekucją (por. uchwała SN z dnia 17 kwietnia 1985 r., III CZP 14/85, OSNCP 1985/12/192).
Podnoszona przez stronę pozwaną okoliczność, że pozwany nie dochodził zapłaty od dłużnika osobistego, tj.R. M., nie miała żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w szczególności w żaden sposób nie wpływała na odpowiedzialność dłużników rzeczowych. Sygnalizowana natomiast w tym kontekście w apelacji kwestia przedawnienia nie została w żaden sposób sprecyzowana i odniesiona do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, a nawet - mimo, że powódka reprezentowana była przez zawodowego pełnomocnika procesowego - nie została ujęta w formę stosownego zarzutu. W tej sytuacji nie mogła mieć żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację.
O kosztach postępowania odwoławczego Sąd II instancji orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3, art. 99, art. 108 § 1w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.oraz na podstawie§ 6 pkt 6w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców pranych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 490).