Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 15/13
Data wyroku: 2013-02-14 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 292 kc

Sygnatura akt II Ca 15/13
Jelenia Góra, dnia 14 lutego 2013 r.

POSTANOWIENIE
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze II Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:

PrzewodniczącySSO Wojciech Damaszko/spr/
SędziowieSSO Piotr Gregier, SSO Jadwiga Jakubowska
ProtokolantAgnieszka Lesicka

po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2013 r. w Jeleniej Górze
na rozprawie
sprawy z wnioskuA. T. (1)iA. T. (2)
z udziałem(...) Spółki AkcyjnejwK.Oddziału wJ.
o ustanowienie służebności przesyłu
na skutek apelacji wnioskodawców
od postanowienia Sądu Rejonowego w Lwówku Śląskim
z dnia 28 września 2012 r., sygn. akt I Ns 38/12

p o s t a n a w i a:
apelację oddalić.

Sygn. akt II Ca 15/13

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Lwówku Śląskim po rozpoznaniu sprawy z wnioskuA. T. (1)iA. T. (2)z udziałem(...) S.A.wK.Oddział wJ.o odpłatne ustanowienie służebności przesyłu obciążającej nieruchomość stanowiącą własność wnioskodawców położoną w miejscowościU.zaskarżonym postanowieniem wniosek ten oddalił oraz zasądził od wnioskodawców na rzecz uczestnika postępowania kwotę 240 z tytułu zwrotu kosztów postępowania.

Rozstrzygnięcie powyższe poprzedziło ustalenie, żeA. T. (1)iA. T. (2)są właścicielami na prawach wspólności ustawowejdziałki gruntu nr (...)o powierzchni 0,3063 ha, nabytej na podstawie umowy sprzedaży z dnia 15 stycznia 2003 roku, położonej wU., dla której Sąd Rejonowy w Lwówku Śląskim prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...). Działka ta uprzednio stanowiła część nieruchomości w postacidziałki (...), która w 2007 roku uległa podziałowi na działki oznaczone numerami:(...). Z koleidziałka numer (...)uprzednio nosiła numer(...)i aktem nadania z(...)roku przekazana została na własność osoby fizycznej i pozostawała w jej władaniu aż do nabycia tej nieruchomości przez wnioskodawców.
Ustalił dalej sąd, że przezdziałkę (...)przebiegają dwie napowietrzne linie elektroenergetyczne(...), z których każda składa się z dwóch przewodów napowietrznych. Na terenie tej nieruchomości znajdują się również dwa słupy, a obszar działki pomiędzy skrajnymi liniami wynosi 578 m2.(...)prowadzi zU.doB.a linia(...)zU.doO.. Obie linie zostały przekazane w dniu 15 marca 1978 roku, jako środek trwały przezFabrykę (...)wU.na rzeczZakładów (...).
Zarządzenia Ministra Przemysłu z dnia 16 stycznia 1989 roku numer 27/(...)/89 oraz zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993 roku numer 198/(...)/93 (k. 227-242) do 1989 r. zakład energetyczny będący poprzednikiem prawnym obecnego uczestnika postępowania wchodził w skład przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą(...)wP.-Zakład (...). Na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu z dnia 16 stycznia 1989 r. utworzono przedsiębiorstwo państwowe pod nazwąZakład (...)wJ.wpisane do rejestru przedsiębiorstw państwowych postanowieniem z 6.02.1989 r., sygn. aktNr Rej. (...)/89, a które w 1993 r. na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r. zostało skomercjalizowane i w wyniku tego powstała spółka pod nazwąZakład (...) Spółka Akcyjna. W 2004 r. przejęła ona majątek spółek energetycznych zL.,O.,W.iW.i w trybieart. 492 § l pkt 1 kshprzekształciła się w spółkę wielooddziałową pod nazwą(...) Spółka AkcyjnaweW., która następnie zmieniła nazwę na(...) Spółka AkcyjnaweW., a po kolejnym połączeniu spółek od dnia 1 września 2011 r. prowadzi działalność pod nazwą(...) Spółka AkcyjnawK.Oddział wJ..
W tak ustalonym stanie faktycznym i mając przede wszystkim na uwadze, że sporna linia energetyczna została wybudowana w 1975 roku, a w 1978 roku została ona przejęta przez poprzednika prawnego uczestnika postępowania, Sąd Rejonowy uznał za uzasadniony podnoszony przez uczestnika zarzut zasiedzenia służebności przesyłu. Przyjęto, że posiadanie linii energetycznych przez zakład energetyczny trwa od 15 marca 1978 roku i było to posiadanie w dobrej wierze. Zgodnie bowiem z treściąart. 7 kciart. 234 kpcdomniemanie dobrej wiary jest wiążące dla sądu o ile druga strona domniemania tego nie obali. Tymczasem wnioskodawcy nawet nie usiłowali obalić domniemania posiadania przez uczestnika linii energetycznej w dobrej wierze. Podzielił Sąd Rejonowy, po przedstawieniu szerokiej analizy uprzednich wypowiedzi judykatury i doktryny, stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 17 grudnia 2008 roku I CSK 171/08 (OSNC 2010/1/15 ), z którego wynika, że posiadanie służebności przesyłowej przez przedsiębiorstwo państwowe przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującejkodeks cywilnyw 1989 roku było posiadaniem w rozumieniuart. 352 § 1 kci mogło prowadzić do zasiedzenia. Ostatecznie mając na uwadze, że zgodnie z treściąart. 172 kcw brzmieniu pierwotnym w związku zart. 292 kctermin zasiedzenia służebności gruntowej posiadanej w dobrej wierze wynosił 10 lat to z dniem 15 marca 1988 roku poprzednik prawny uczestnika postepowania nabył przez zasiedzenie prawo służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Takie zaś ustalenie prowadziło w konsekwencji do oddalenia wniosku o ustanowienie służebności przesyłu.
Za zbędne Sąd Rejonowy jednocześnie uznał przymuszanie uczestnika do przedłożenia dodatkowych dokumentów dotyczących przekazania linii energetycznych(...)skoro uczestnik wskazywał, że takowych dokumentów nie posiada, a numery linii przedstawione w protokołach zdawczo odbiorczych i dokumentacji geodezyjnej są identyczne. Na podstawieart. 520 § 3 kpcwobec sprzeczności interesów obciążył Sąd wnioskodawców kosztami postępowania na rzecz uczestnika.

W apelacji wnioskodawcy zaskarżyli postanowienie Sądu Rejonowego w całości zarzucając mu:

1
brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, pomimo podejmowania ku temu czynności przez wnioskodawców, poprzez odmowę zobowiązania uczestnika postępowania do przedłożenia do akt sprawy:

a
dokumentacji z budowy linii średniego napięcia(...), która przekazała uczestnikowi wraz z liniąFabryka (...)wU.,

b
dokumentu zawierającego ustalenia komisji powołanej w trybie określonym w§ 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 1988 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nadzwyczajnych uprawnieniach i upoważnieniach dla rady ministrów(Dz. U. Nr 18, poz. 122), a dotyczącego składników mienia powstałego z podziałuPrzedsiębiorstwa Państwowego Zakłady (...)wP.”,

c
załącznika do zarządzenia Nr 198/(...)/93 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r. w sprawie podziału przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą:Zakład (...)wJ.i przekształceniaprzedsiębiorstwa państwowego Zakład (...)wJ.w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, zawierającego wykaz składników majątkowych oraz tryb ich przekazania – przejęcia przez w/w przedsiębiorstwa;

2
naruszenie przepisuart. 172 § 1w zw. zart. 292 zd. 2 k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na dokonaniu subsumcji ustalonego w sprawie stanu faktycznego do norm zawartych w tych przepisach, podczas gdy nie było ku temu podstaw, w szczególności wobec braku zebrania dostatecznego materiału dowodowego w sprawie.

Na tej podstawie skarżący wnosili o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Lwówku Śląskim oraz zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawców kosztów postępowania.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Zarzuty zawarte w apelacji nie zasługiwały na uwzględnienie.
Uczestnik postępowania przed Sądem I instancji podniósł jeden zasadniczy zarzut dotyczący zasiedzenia służebności przesyłu i trafnie sąd ten w świetle dokonanych ustaleń faktycznych uznał go za uzasadniony.
Niewątpliwie linie średniego napięcia stanowią środki trwałe przedsiębiorstwa energetycznego, którego następcą prawnym jest uczestnik(...) S.A.wK.. Niezależnie od struktury właścicielskiej i przekształceń własnościowych linie te były wpisane w księgach majątkowych zakładu energetycznego i są opodatkowane podatkiem od nieruchomości, od których spółka uczestnika i jej poprzednicy prawni opłacali podatek od nieruchomości. Stanowią one składniki sieci elektroenergetycznej, a uczestnik i jego poprzednicy prawni od 1978 roku zajmowali się bieżącą eksploatacją, naprawami i konserwacją tych urządzeń. Za nieuzasadnione należy ocenić zarzuty skarżącego, żeprzedsiębiorstwo (...) S.A.wK.Oddział wJ.nie wykazało w sposób dostateczny faktu przejęcia przez jego poprzednika prawnego linii energetycznych posadowionych na nieruchomości wnioskodawców. Po pierwsze już w złożonym wniosku małżonkowieT.podnosili okoliczność, że wspomniane linie napowietrzne wchodzą w skład przedsiębiorstwa elektroenergetycznego uczestnika postępowania oraz, że zostały przejęte w 1978 roku odFabryki (...)wU.. Na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2012 roku wnioskodawca ustnie również przyznał, że jego sporna działka położona jest obok byłejfabryki (...)wU.. Przekazanie linii wynika również z potwierdzonych za zgodność protokołów zdawczo – odbiorczych środków trwałych (k. 108 i 109). Linie te są zaewidencjonowane jako środki trwałe uczestnika postepowania (wyciąg z księgi środków trwałych k. 110 i 111).

Niewątpliwie przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu wkodeksie cywilnym(art. 3051– 3054) dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa (tak SN w uchwale z 7 października 2008 roku III CZP 89/08). Istota służebności przesyłu sprowadza się do prawa korzystania w oznaczonym zakresie przez przedsiębiorcę będącego właścicielem instalacji przesyłowych, z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Stosownie doart. 292 k.c.służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Korzystanie z napowietrznych linii energetycznych oraz stacji transformatorowej jest zatem klasycznym przykładem prowadzącym do zasiedzenia służebności przesyłu. Przy ocenie posiadania prowadzącego do zasiedzenia służebności gruntowej chodzi o faktyczne korzystanie z gruntu w takim zakresie i w taki sposób, w jaki czyniłaby to osoba, której przysługuje służebność. Władanie w zakresie służebności gruntowej kwalifikuje się, zgodnie zart. 336 k.c., jako posiadanie zależne i jest ono wystarczające do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie (tak SN w postanowieniach z dnia 11.02.2010 roku I CSK 181/09 oraz z dnia 5.06.2009 roku I CSK 392/08). Należy przy tym podzielić stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2012 roku (IV CSK 183/11), że posiadanie służebności przesyłowej przez przedsiębiorstwo państwowe przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującejkodeks cywilny z 1989 rokubyło posiadaniem w rozumieniuart. 352 § 1 kcprowadzącym do zasiedzenia. Należy również zwrócić uwagę, że w odniesieniu do służebności przesyłu, wykładnia przepisuart. 285 § 2 k.c.musi uwzględniać charakter tej służebności i jej przeznaczenie społeczno - gospodarcze oraz społeczno-gospodarcze przeznaczenie nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa energetycznego, któremu służebność ta ma służyć. Przesłankaart. 285 § 2 k.c.jest spełniona gdy służebność przesyłu ułatwia funkcjonowanie przedsiębiorstwa przesyłowego, zwiększając jednocześnie użyteczność należącej do niego nieruchomości, a same urządzenia nie muszą wszak się znajdować na nieruchomości, która ma być zostać obciążona.
Trudno również przyjąć, aby objęcie w posiadanie przez przedsiębiorstwa energetyczne linii przesyłowych i stacji transformatorowych w 1978 roku nastąpiło w złej wierze skoro miało to miejsce na podstawie przekazania środka trwałego przezFabrykę (...)wU.na rzeczZakładów (...).
Istnienie i funkcjonowanie trwałego i widocznego urządzenia, a takim niewątpliwie są napowietrzne linie elektroenergetyczne i słupy transformatorowe, jak podkreśla się w orzecznictwie, ma stanowić ostrzeżenie dla właściciela nieruchomości, iż jeżeli będzie dalej tolerował taki sposób korzystania z jego nieruchomości, to może dojść do obciążenia nieruchomości służebnością. Fakt, że właściciel nie korzysta z przysługującej mu ochrony negatoryjnej pozwala przyjąć, że aprobuje istniejący stan rzeczy. Należy przy tym zwrócić uwagę, żeart. 340 k.c.wprowadza domniemanie ciągłości posiadania i stanowi, że niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa go, zaś przepisart. 7 k.c.statuuje domniemanie dobrej wiary. Nie sposób również uznać, że korzystanie przez uczestnika z zarzutu zasiedzenia stanowi nadużycie prawa podmiotowego i narusza zasady współżycia społecznego, tj.art.5 k.c.Służebność przesyłu została wprowadzona po to, aby zagwarantować właścicielowi urządzeń przesyłowych możliwość realizowania jego zadań statutowych, nie zaś w celu ochrony interesów właściciela nieruchomości, którego prawo w szczególnie uzasadnionych wypadkach może doznawać pewnych uzasadnionych ograniczeń w korzystaniu z własności. Należy pamiętać, że zasiedzenie jest instytucją, której funkcja polega przede wszystkim na uporządkowaniu sytuacji prawnej przez usunięcie długotrwałej wynikającej z niedochodzenia swoich praw przez właściciela niezgodności pomiędzy stanem posiadania a stanem prawnym, wobec tego w razie ziszczenia się, jak w niniejszym wypadku, przesłanek zasiedzenia, nabycie w ten sposób prawa usprawiedliwione jest ochroną porządku publicznego i służy uregulowaniu sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym.

Z powyższych względów podzielając stanowisko Sądu Rejonowego, że uczestnik postępowania nabył przez zasiedzenie, przed złożeniem rozpoznawanego wniosku, służebność przesyłu to na podstawieart. 385 kpcapelacja podlegała oddaleniu.