Sąd Okręgowy w Łomży
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 248/13
Data wyroku: 2013-10-10 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Włodzimierz Wójcicki, Wiesława Kozikowska, Joanna Rawa
Słowa kluczowe: Dziedziczenie
Podstawa prawna: art. 1059 paragraf 1 pkt. 1 k.c.

Sygn. akt I Ca 248/13

POSTANOWIENIE
Dnia 10 października 2013 r.
Sąd Okręgowy w Łomży I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

Włodzimierz Wójcicki (spr.)

Sędziowie:

Wiesława Kozikowska
Joanna Rawa

Protokolant:

Monika Chrzanowska

po rozpoznaniu w dniu 10 października 2013 r. w Łomży
na rozprawie sprawy
z wnioskuE. K.
z udziałemZ. R.,S. K.iK. K. (1)
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji uczestniczkiS. K.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Zambrowie VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego wW.Mazowieckiem
z dnia 14 czerwca 2013r., sygn. akt VI Ns 71/13

postanawia
         :

apelację oddalić.

Sygn. akt I Ca 248/13

UZASADNIENIE
WnioskodawcaE. K.w złożonym wniosku wniósł o stwierdzenie, że spadek poK. K. (2), zmarłym dnia 25 stycznia 1980 roku wS., ostatnio zamieszkałym wS.nabyli na podstawie ustawyZ. R.,M. K.,S. K.,K. K. (1),E. K.. Podał, że spadkodawca był współwłaścicielem wraz z żonąM. K., nieruchomości rolnych położonych wS.iP.gm.K.B.pow.W.o pow. ogólnej 5,6090 ha.
Uczestniczka postępowaniaS. K.złożyła odpowiedź na wniosek, w którym uznała wniosek co do zasady oraz wnosiła, aby spadek w części obejmującej gospodarstwo rolne nabył opróczM. K., także nieżyjący obecnie mąż tej uczestniczki -T. K.. UczestnikK. K. (1)nie zajął stanowiska w sprawie. UczestniczkaZ. R.wnosiła o nabycie spadku przez jej synów –M. R.orazJ. R., a na rozprawie w dniu 14.06.2013 r. poparła stanowisko wnioskodawcy.
W dniu 14 czerwca 2013 roku w sprawie VI Ns 71/13 Sąd Rejonowy w Zambrowie VI Zamiejscowy Wydział Cywilny wW.Mazowieckiem w wydanym postanowieniu stwierdził, że spadek poK. K. (2), zmarłym w dniu 25 stycznia 1980 roku wS., ostatnio stale zamieszkałym wS., na podstawie ustawy nabyli: żonaM. K.w 4/16 części, córkaZ. R.w 3/16 części, synT. K.w 3/16 części, synE. K.w 3/16 części, synH. K.w 3/16 części, z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone we wsiach:S.iP.na podstawie ustawy nabyła w całości żonaM. K..
Sąd Rejonowy ustalił, żeK. K. (2)zmarł w dniu 25.01.1980 roku wS., gdzie ostatnio stale zamieszkiwał. Testamentu nie sporządził. Pozostawił po sobie żonęM.i dzieci – synówT.,E.iH. K.oraz córkęZ., która po mężu nosi nazwiskoR.. W skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne położone we wsiachS.iP.. W chwili śmierci spadkodawcy, gospodarstwo to prowadziła jego żonaM., z pomocą sąsiadów i dzieci – w miarę ich możliwości. W chwili śmierci spadkodawcy, jego córkaZ. R.pracowała poza rolnictwem, w gastronomii. WnioskodawcaE. K.pracował jako geodeta, nie miał własnego gospodarstwa rolnego.H. K.w czasie, gdy zmarł jego ojciec, pracował wPrzedsiębiorstwie (...)jako trzeci oficer na statku, a następnie wK.w kopalni węgla kamiennego jako elektryk na stanowisku sztygara i nie pracował w rolnictwie.T. K.od 1975 roku podjął pracę w Rolniczym RejonowymZakładzie (...)wS., który w latach 1975–1990 nosił nazwęWojewódzki Ośrodek (...). Był zatrudniony jako starszy specjalista do spraw doświadczalnictwa terenowego. Jego miejscem zamieszkania byłB.. Jego miejscem pracy był równieżB.. Pracował także w terenie, początkowo na terenie powiatuB., a potemW.. Praca w terenie polegała na zakładaniu poletek doświadczalnych u rolników indywidualnych. W końcowym okresie życia, spadkodawcaK. K. (2)miał problemy z chodzeniem, mimo to doglądał gospodarstwa. Na równi z nim, gospodarstwem zajmowała się żonaM.. Dzieci spadkodawcy pomagały rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa z reguły w okresach urlopowych, wolnych od ich pracy zawodowej, aT. K.dodatkowo - w ramach swojej pracy terenowej.
Sąd Rejonowy zważył, że w sprawie ma zastosowanie przepisart. 1059 k.c., który ustanawiał szczególne warunki uprawniające do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r. (P 4/99, OTK 2001, nr 1, poz. 5), przepis ten został uznany za niezgodny zart. 64 ust. 1 i 2w zw. zart. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RPw zakresie, w którym odnosi się do spadków otwartych od dnia 14 lutego 2001 r. W sprawie niniejszej spadkodawca zmarł przed tą datą i dlatego ten szczególny przepis ma w sprawie zastosowanie według brzmienia na dzień otwarcia spadku. Ustalony w sprawie stan faktyczny pozwala stwierdzić, że wszystkie dzieci spadkodawcy dziedziczą spadek w części ogólnej, gospodarstwo rolne dziedziczy zaś jedynie małżonka zmarłegoM. K.. Tylko ona bowiem prowadziła gospodarstwo rolne traktując to jako stałe zajęcie i jedyne swoje źródło utrzymania. W przypadkuT. K.praca w rolnictwie była elementem jego pracy zawodowej w firmie, która jakkolwiek związana z rolnictwem, to jednak w żaden sposób nie może być uznana za gospodarstwo rolne.
Apelację od postanowienia z dnia 14 czerwca 2013 r. Sądu Rejonowego w Zambrowie VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego wW.Mazowieckiem wniosła uczestniczka postępowaniaS. K.. Zaskarżyła w/w postanowienie w zakresie dziedziczenia gospodarstwa rolnego polegającym na nie uwzględnieniu przy dziedziczeniu gospodarstwa rolnego syna spadkodawcyT. K.. Zarzuciła przedmiotowemu postanowieniu naruszenieart. 1059 § 1 pkt 1 k.c.iart. 233 k.p.c., a także wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, żeT. K.zM. K.dziedziczy gospodarstwo rolne oraz wniosła o zasądzenie kosztów procesu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów za II – instancję.
Uczestniczka postępowaniaZ. R.w odpowiedzi na złożoną apelację złożyła pismo procesowe zatytułowane(...), w którym wskazała, że postanowienie Sądu I instancji, wydane w dniu 14 czerwca 2013 r., sygn. akt VI Ns 71/13 jest zasadne.
Z kolei, wnioskodawcaE. K.złożył pismo procesowe „Odpowiedź na wniosek o apelacjęS. K.”, w którym wniósł o podtrzymanie postanowienia Sądu Rejonowego w Zambrowie VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego wW.Mazowieckiem.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja uczestniczki postępowaniaS. K.jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Sąd odwoławczy w pełni podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji i przyjmuje je za własne.
Sąd Rejonowy słusznie zauważył, że rozważyć należy, czy w niniejszej sprawie spełnione są przesłanki przepisu zart. 1059 k.c.w brzmieniu obowiązującym na dzień otwarcia spadku, który ustanawiał szczególne warunki uprawniające do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Przepis ten ma zastosowanie do spadków otwartych przez dniem 14 lutego 2001r., a spadkodawcaK. K. (2)zmarł w dniu 25 stycznia 1980r.
Jednak Sąd Okręgowy za słuszny uznał zarzut apelacji, że Sąd Rejonowy uchylił się od dokonania oceny zeznań świadkówT. P.,R. P.,F. P.iS. M. (1)na okoliczność pracy w gospodarstwie spadkowym przezT. K.. Oceny zeznań w/w świadków, a także świadkówR. K.,K. S.,T. D.,J. K.dokonał więc Sąd Okręgowy.
ŚwiadekS. M. (1)zeznał, że spadkodawcaK. K. (2)przez śmiercią prowadził gospodarstwo rolne, jednak bezpośrednio przed jego śmiercią pomagał mu synT..T. K.uprawiał poletka, prawdopodobnie pracował państwowo. Uprawiał kapustę, słonecznik, kukurydzę. Wynajmował sprzęt z obsługą w(...)i dzięki temu uprawiał grunt. Świadek widział, jakT. K.pracował w polu, ale były to prace sezonowe i trudno było określić świadkowi, jak często miało to miejsce. Według wiedzy świadka,K. K. (2)miał inwentarz – kobyłę oraz 3 – 4 krowy, jednak nie był w stanie określić, czy do chwili jego śmierci. Świadek widział, jakT. K.jeździł samochodem do rodziców, gdy uprawiał poletka. Świadek dokładnie nie interesował się, gdzie pracowałT. K.- prawdopodobnie pracował w ODR wS., ale gdy zmarł spadkodawca, chyba pracował wB.. Świadek zeznał, że wS.T. K.na stałe nie przebywał, ponieważS. M. (2)cały czas go nie widział, „tylko przypadkowo”. Samochód na siedlisku widywał czasami, częstotliwość przyjazdu była różna i zależała od czasu prac.
Natomiast, świadekF. P.podał, że spadkodawca do śmierci prowadził gospodarstwo rolne przy pomocy swojego synaT.. Usługi w(...)K.na rzeczK. K. (2)zamawiał jego synT.. Świadek nie widział, aby usługi zamawiałK. K. (2).T. K.zamawiał orkę, koszenie zbóż, kultywację gleby, być może inne. Świadek nie pamiętał, czyT. K.zamawiał siew. Dopóki żył spadkodawca faktury były wystawiane na niego, po jego śmierci naT. K.. Świadek zeznał, że po śmierciK. K. (2)poletka doświadczalne na gruntach gospodarstwa spadkowego prowadziłT. K.. Świadek nie potrafił sprecyzować, czy poletka były uprawiane przezT. K.przed, czy po śmierci spadkodawcy. Zeznał, żeT. K.pracował w ODR wS.i że „chyba to było wtedy jak zmarł ojciec”. Osobiście widział, jakT. K.pracował w polu, ale nie potrafił określić kiedy to było. Według wiedzy świadka,T. K.dojeżdżał do ODR wS., chyba zB.. WS.u rodzicówT. K.przebywał bardzo często, ale świadek nie mógł stwierdzić, że tam mieszkał. Nie potrafił określić, gdzie mieszkałT. K.w chwili śmierci ojca.
Zgodnie z zeznaniami świadkaT. T.K., gdy pracował wB., czasami pomagał rodzicom. Widział pracującegoT. K.na polu – był to gruntK. K. (2). Świadek widział, jakT. K.siał, jak zbierał. Na tym gospodarstwie prowadził poletka doświadczalne, na których były kapusta, bobik, pszenica, słonecznik, kukurydza. Świadek wiedział tylko o jednej działceK. K. (2)o pow. 1 ha wP., na innym polu spadkodawcy nie był. Nie miał wiedzy, czy do śmierciK. K. (2), ktoś pracował na polach zmarłego.
Z zeznań świadkaR. P.wynika, że do czasu śmierci rodziców z dzieci najbardziej pracowałT.i uprawiał poletko, robił pokazy miejscowym ze wsi. Były to poletka kapusty i inne uprawy.
ŚwiadekR. K.zeznał, że w dniu śmierciK. K. (2), to spadkodawca i jego żona prowadzili gospodarstwo. Do czasu śmierciK.iM.ich dzieci przyjeżdżały na gospodarstwo i uczestniczyły w pracach polowych. Na rok przed śmiercią oprócz małżeństwaK.nikt stale nie pracował na tym gospodarstwie przy zbiorze plonów. Pomagał im świadekR. K., jego bratK. S.,(...).
Jak zeznał świadekK. S., jak zmarłK. K. (2), pomagał w tym gospodarstwie. W dniu śmierci spadkodawcy żadnego z dzieci nie było w domu rodziców. JakK. K. (2)był chory, żona spadkodawcyM.korzystała z pomocy sąsiadów.T. K.prowadził poletka doświadczalne na nieruchomościK.iM.i na innych polach. To był jego zawód. Według wiedzy świadka,T. K.robił pokazy.
ŚwiadekT. D.zeznał, żeT. K.jako pracownik terenowy działu doświadczalnego ODR wS., na terenie powiatu(...)prowadził doświadczenia polowe ścisłe, tzw. poletka w gospodarstwach okolicznych rolników w celu sprawdzania nowych technologii, nowych odmian roślin, wpływu nawożenia na plonowanie roślin.
Potwierdzenie znajduje to również w zeznaniach świadkaJ. K., zgodnie z którymi praca w terenie polegała na zakładaniu doświadczeń polowych i ich prowadzeniu w celu oceny np. nowych odmian roślin, jak też doświadczeniach łąkarskich i nawozowych.T. K.prace te wykonywał do 1998 roku na tym samym stanowisku, początkowo na terenieB.,H., potem na terenie powiatu(...).T. K.miał obowiązek dbać o poletka.
Sąd Okręgowy, uznając wyżej przedstawione zeznania świadków za wiarygodne, dokonał ich kompleksowej oceny w oparciu o zasady logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego oraz w nawiązaniu do okoliczności sprawy. Z zeznań tych świadków wynika, żeT. K.w ramach pracy zawodowej, prowadził również poletka doświadczalne w gospodarstwie rolnym rodziców, położonym w powiecie(...). Przy okazji doglądania poletek doświadczalnych w gospodarstwie rolnym rodziców, służył im swoją pomocą w pilniejszych pracach polowych, czy też zamawiał usługi rolnicze na rzecz ojca w(...)K..
Sąd Okręgowy nie podziela wywodów przedstawionych w apelacji uczestniczki postępowania, żeT. K.pracami w gospodarstwie rolnym rodziców wypełnia przesłankę wskazaną w przepisieart. 1059 § 1 pkt 1 k.c., który stanowi, że dzieci spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w tym gospodarstwie. W ocenie Sądu Okręgowego prace te miały bowiem charakter dorywczy, a nie stały. Z punktu widzeniaart. 1059 § 1 pkt 1 k.c.istotne znaczenie ma stałe wykonywanie przez spadkobiercę pracy bezpośrednio przy produkcji rolnej. Wyłączona jest tu więc praca o charakterze dorywczym (za: postanowienie SN z dnia 25.11.1997 r. , sygn. akt I CKN 312/97, Lex nr 1227409).
Ponadto, zgodnie z twierdzeniami wnioskodawcyE. K., po śmierci matkiM. K.(zm. 17.04.1983 r.), rodzeństwo upoważniłoT. K.do administrowania gospodarstwem i przeprowadzenia postępowania spadkowego. Jednak fakt ten miał miejsce już około trzech lat po śmierciK. K. (2), a w okolicznościach niniejszej sprawy, rozstrzygające znaczenie ma stan faktyczny z chwili otwarcia spadku. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie ulega wątpliwości, żeT. K., w chwili otwarcia spadku, własnego gospodarstwa rolnego nie prowadził, zatem rozpatrywana w okolicznościach niniejszej sprawy mogła być jedynie przesłanka zart. 1059 § 1 pkt 1 k.c.
Sąd Okręgowy nie podzielił również dalszych zarzutów i wywodów wywiedzionych w apelacji, zatem oddalił apelację uczestniczki postępowania jako bezzasadną.
Apelację uczestniczki postępowania oddalono na mocyart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.