Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 876/12
Data wyroku: 2012-12-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosław Szwagierczak, Barbara Gonera, Ewa Madera
Słowa kluczowe: Wysokość Świadczenia
Podstawa prawna: art. 55 i art. 114 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach  z FUS (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.)

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia4 grudnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:

SSA Mirosław Szwagierczak

Sędziowie:

SSA Ewa Madera (spr.)
SSA Barbara Gonera

Protokolant

st.sekr.sądowy Anna Budzińska

po rozpoznaniu w dniu4 grudnia 2012 r.
na rozprawie
sprawyz wnioskuM. S.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
o wysokość emerytury
na skutek apelacji pozwanego organu rentowego
od wyrokuSądu Okręgowego w Tarnobrzegu
z dnia19 czerwca 2012 r.sygn. aktIII U 507/12

u c h y l a zaskarżony wyrok oraz poprzedzające go decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.z 16 grudnia 2011 r., z 21 grudnia 2011 r. oraz decyzje z 9 lutego 2012 r. i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania bezpośrednio temu organowi rentowemu.

Sygn. akt III AUa 876/12

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.decyzją z 16 grudnia 2011 r. uchylił decyzje „przyznające z 27 lipca 2011 r. obliczone zgodnie z art. 53 oraz z art. 26” i – po rozpoznaniu wniosku z 22 sierpnia 2011 r. – odmówiłM. S.prawa do emerytury , wskazując, że ubezpieczonemu spełniającemu warunki do uzyskania emerytury na podstawieart. 27 ustawy z 17 grudnia 1997r.o emeryturach i rentach z FUS, który kontynuował ubezpieczenie po osiągnięciu przewidzianego w tym przepisie wieku emerytalnego i wystąpił z wnioskiem o emeryturę po 31 grudnia 2008r., może być obliczona emerytura na podstawieart. 26, jeżeli jest wyższa od obliczonej zgodnie zart. 53. Ponieważ wniosek o emeryturę został złożony przed 31 grudnia 2008r. i została przyznana emerytura wcześniejsza, której wypłata została zawieszona z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia, wnioskodawca nie spełnia warunków do emerytury określonej wart. 55.
Decyzją z 21 grudnia 2011 r. Zakład przeliczył emeryturęM. S.od 1 sierpnia 2011 r. w związku z przedłożeniem dodatkowej dokumentacji i wyrównał świadczenie za okres od 1 sierpnia 2011r. do 30 września 2011r. wraz z odsetkami.
Decyzją z 9 lutego 2012r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy emeryturęw związku z osiągnięciem 65 roku życia - od 1 sierpnia 2011r. ustalając wysokość tego świadczenia na podstawie art. 53 ust. 4 ustawy emerytalno – rentowej.
Kolejną decyzją z 9 lutego 2012r. ZUS Oddział wR.przeliczył świadczenie emerytalne na podstawie wniosku z 27 grudnia 2011r. o zmianę stażu pracy oraz jego wyrównanie, ustalając wysokość emerytury na kwotę 3180,97 zł. oraz wyrównując świadczenie za okres od 1 stycznia 2011r. do 31 lipca 2011r.
W odwołaniu od powyższych decyzji wnioskodawcaM. S.domagał się uchylenia i usunięcia z obrotu prawnego decyzji z 16 grudnia 2011r., z 21 grudnia 2011r. oraz z 9 lutego 2012r. o przyznaniu emerytury. Ponadto wniósł o zmianę decyzji z 9 lutego 2012r.o przeliczeniu emerytury w ten sposób, że w zakresie wyliczenia zaległości w wypłacie świadczenia za okres od 1 lutego 2011r. do 31 lipca 2011r. – przyjęcia wymiaru emerytury określonego decyzją z 9 stycznia 2009r.(...), natomiast za okres od 1 sierpnia 2011r. do 30 września 2011r. – przyjęcia wymiaru świadczenia określonego decyzją z 27 września 2011r. W zakresie ustalenia wymiaru emerytury odwołujący wniósł o uchylenie tej decyzji w całości i przywrócenie decyzji z 27 września 2011r. znak(...).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał na przedmiot sporu, który sprowadza się do żądania wypłaty wnioskodawcy emerytury na podstawie art. 26 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS. Ponieważ – w ocenie Zakładu -M. S.nie spełnia warunków do obliczenia emerytury na podstawie art. 55 powołanej wyżej ustawy, decyzja z 27 września 2011r. ustalająca wysokość świadczenia
w oparciu o ten przepis została uchylona. Ponadto pozwany Zakład podniósł, iż w decyzji z 9 stycznia 2009r. przyznającej emeryturę na podstawie art. 29 ustawy emerytalno – rentowej wskazano błędną podstawę prawną zawieszenia wypłaty świadczenia emerytalnego, stąd wynikła konieczność zwrotu należnej kwoty emerytury za okres od 1 lutego 2011r. do 31 lipca 2011r.
Po rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu wyrokiem z 19 czerwca 2012 r. w pkt I zmienił zaskarżone decyzjew ten sposób , iż stwierdzając , że decyzja z 16 grudnia 2011 r. znak:(...)jako naruszającaKonstytucję Rzeczypospolitej Polskiejzgodniez orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2012 r. K 5/11 nie może wywierać skutków w obrocie prawnym, ustalił , że podstawą wypłaty i ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego wnioskodawcyM. S.jest prawomocna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddziału wR.z 27 września 2011 roku znak :(...). W pkt II wyroku Sąd zobowiązał Zakład do wyrównania emerytury wnioskodawcy wyliczonej w decyzji z 21 grudnia 2011r. oraz dwóch decyzjach z 9 lutego 2012r. do wymiaru świadczenia określonego decyzją z 27 września 2011r.
W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy wykazał , że skoro wnioskodawcaM. S.złożył po raz pierwszy wniosek o emeryturę 29 grudnia 2008r. to nie spełnił przesłanek z art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a tym samym nie przysługiwało mu prawo do emerytury na podstawie powołanego uregulowania. Przyznanie tego świadczenia w kwocie określonej w decyzji z 27 września 2011 r. stanowiło zatem błąd organu rentowego. Jednak uchylenie tej decyzji było niedopuszczalne, gdyż oparte było na niekonstytucyjnym przepisie – art. 114 ust 1a ustawy emerytalno – rentowej ( wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28.02.2012 r. – K 5/11 ) . Pomiędzy datą wydania tej ostatniej decyzji, a datą jej uchylenia 16 grudnia 2011r. nie zostały bowiem przedłożone żadne nowe dowody ani też nie zostały ujawnione żadne okoliczności, które istniałyby przed wydaniem decyzji 27 września 2011r.
Konkludując Sąd I instancji uznał, iż podstawą wypłaty i ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego wnioskodawcy jest prawomocna decyzja z 27 września 2011r, co skutkowało uznaniem kolejnych decyzji, będących przedmiotem niniejszego postępowania za nieprawidłowe.
W podstawie prawnej orzeczenia powołano ponadto art. 114 ust.1 ustawyo emeryturach i rentach z FUS orazart. 47714§ 2 kpc.
W apelacji od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił naruszenie art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z FUS orazart. 316 kpci wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania .
W uzasadnieniu apelacji pozwany Zakład podniósł, iż w dniu wydawania decyzji obowiązywał art. 114 ust 1a powołanej wyżej ustawy (art. 316 § 1 kpc) . Ponieważ przyznanie wnioskodawcy zawyżonego świadczenia było błędem, który wymagał skorygowania, wydanie decyzji na podstawie tego uregulowania było uzasadnione i zgodne z obowiązującym stanem prawnym.
Odpowiadając na apelację wnioskodawca wniósł o jej oddalenie.

Sąd Apelacyjny ustalił i rozważył co następuje:

Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia problemu , czy Oddział ZUSwR.prawidłowo uchylił decyzję z 27 września 2011 r. przyznającą wnioskodawcy prawo do emerytury na podstawie art. 55 w związku z art. 26 ustawy o emeryturach i rentach FUS.
Z okoliczności sprawy, które za Sądem I instancji Sąd Apelacyjny podziela oraz przyjmuje za własne, wynika, żeM. S.urodził się 1 lutego 1946 r. Po raz pierwszy wniosek o emeryturę złożył 29 grudnia 2011r. Decyzją z 9 stycznia 2009r. pozwany Zakład przyznał wnioskodawcy świadczenie emerytalne od 1 grudnia 2008 r., na podstawie art. 29 ustawy emerytalnej – na kwotę 2573, 25 zł. Wypłatę emerytury zawieszono wobec kontynuowania przez wnioskodawcę zatrudnienia . 27 września 2011r. organ rentowy wydał dwie decyzje przyznające prawo do emerytury od 1 sierpnia 2011r. W jednej decyzji ustalono wysokość świadczenia na podstawie art. 53 ustawy emerytalno – rentowej, w drugiej świadczenie zostało ustalone przy zastosowaniu art. 26 tej ustawy. Ponieważ wysokość emerytury ustalona na „nowych zasadach” tj. na podstawie art. 26 była wyższa, ZUS Oddział wR.wyjaśnił, że nie podejmuje wypłaty emerytury ustalonej na mniej korzystną kwotę. Wypłatę świadczenia zawieszono wobec kontynuowania przez wnioskodawcę zatrudnienia . Decyzją z 16 grudnia 2011 r. uchylono decyzje „przyznające z 27 lipca 2011 r. obliczone zgodnie z art. 53 oraz z art. 26” i – po rozpoznaniu wniosku z 22 sierpnia 2011 r. – odmówionoM. S.prawa do emerytury wskazując, iż ubezpieczonemu spełniającemu warunki do uzyskania emerytury na podstawieart. 27 ustawy z 17 grudnia 1997r.o emeryturach i rentachz FUS, który kontynuował ubezpieczenie po osiągnięciu przewidzianego w tym przepisie wieku emerytalnego i wystąpił z wnioskiem o emeryturę po 31 grudnia 2008r., może być obliczona emerytura na podstawieart. 26, jeżeli jest wyższa od obliczonej zgodnie zart. 53. Ponieważ wniosek o emeryturę został złożony przed 31 grudnia 2008r. i została przyznana emerytura wcześniejsza, której wypłata została zawieszona z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia, wnioskodawca nie spełnia warunków do emerytury określonej wart. 55.
W tym miejscu należy przypomnieć, iż decyzje w sprawie świadczeń emerytalno – rentowych nie mają charakteru konstytutywnego lecz jedynie charakter deklaratoryjny i mimo swej ostateczności nie tworzą prawa, a więc nie korzystają równieżz powagi rzeczy osądzonej należnej jedynie prawomocnym wyrokom sądowym (por. wyrok SN z 30.11.2000 r. II UKN 79/00 OSNAP 2002/13/11), gdyż w przeciwnym wypadku zainteresowany nie mógłby ubiegać się o świadczenia , których poprzednio mu odmówiono , jeżeli w wyniku błędu, zaniedbania lub nieznajomości przepisów nie powołał się na okoliczności uprawniające go do świadczenia . Ta sama zasada dotyczy zaniedbania organu rentowego. Uregulowanie zawarte w art. 114 powołanej wyżej ustawy przewiduje swoiste „wznowienie postępowania” w sprawie , w której decyzja rentowa przyznaje świadczenie , pomimo że prawo do niego ex lege nie powstało . Konieczne jest jednak zachowanie reguł postępowania oraz spełnienie przesłanek ustanowionych w tym przepisie .
Decyzja z 16 grudnia 2011r. zawiera istotną wadę jaką jest brak wskazania przepisów prawnych przyjętych za podstawę tego rozstrzygnięcia, co nie tylko narusza obowiązek organu ustanowiony wart. 107 § 1 kpa(powołania podstawy prawnej) ale przede wszystkim uniemożliwia kontrolę legalności tej decyzji. Jest to istotne naruszenie przepisów postępowania, które ma wpływ na wynik sprawy.
Naprowadzone przez ZUS, dopiero w toku postępowania sądowego i już przez to bezskuteczne, zastosowanie w tym wypadku art. 114 ust 1 lub ust 1a ustawyz 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS wymagałoby kumulatywnego spełnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie . Zaś w sytuacji gdy po uprawomocnieniu się decyzji z 27 września 2011r., przyznającejM. S.prawo do emerytury na podstawie art. 55 ustawy, nie wskazano ujawnienia nowych dowodów lub okoliczności – wszczęcie postępowania o ponowne ustalenie prawa do świadczenia , zarówno w trybie art. 114 ust 1a jak i ust 1 , byłoby niedopuszczalne (patrz : uchwała SN (7) z 5.06.2003 r. – III UZP 5/03). Przy czym zastosowanie ust 1a art. 114 ostatecznie wykluczyło stwierdzenie jego niekonstytucyjności – wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 lutego 2012 r. – K 5/11. Wprawdzie ustalenie prawa do świadczenia lub jego wysokości w trybie art. 114 ust 1 nie wymaga wydania przez organ rentowy postanowienia o wznowieniu postępowania na podstawieart. 149 § 1 kpaale zobowiązuje do zawiadomienia świadczeniobiorcy o wszczęciu postępowania – na podstawieart. 61 § 4 kpaw zw. z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS – czego w niniejszym postępowaniu zabrakło ( p: uchwała (7) SN z 10 czerwca 2011 r. – III UZP 1/11), a co naruszyło prawo wnioskodawcy do czynnego udziału w tym postępowaniu (art. 10 kpa) oraz do ochrony jego interesu prawnego.
Stosując art. 114 ust 1 ustawy emerytalnej Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy wykładni tego przepisu zobowiązany jest uwzględniać wskazania wynikającezart. 2 Konstytucji RPoraz art. 1 Protokołu Pierwszego do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka sformułowane w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka m.in. w wyroku z dnia 15 września 2008 r. w sprawie Moskal p-ko Polsce – numer 10373/05 (tzn. stosować wykładnię prokonwencyjną). Co zdaje się zupełnie uchodzi uwadze organu rentowego . Ponowienie postępowania wyznacza cel jakim jest usunięcie niezgodności zawartego w niej rozstrzygnięcia z ukształtowanym ex lege stanem prawnym , powstałej na skutek błędu organu rentowego . Co jednak nie uchyla obowiązku ZUS zachowania – przy stosowaniu powołanego wyżej uregulowania równowagi pomiędzy interesem publicznym a wymogami ochrony praw podstawowych ubezpieczonego (tak : wyroki ETPC z dnia 2 października 2012 r. w sprawach nr nr 5744/05 , 16519/05 , 33384/04 , 21913/05, 17318/04, 6762/04, 38459/03, 15453/04, 25360/04, 35970/05 – w sprawach przeciwko Polsce).
Konsekwencją decyzji z 16 grudnia 2011 r. jest wydanie kolejnych decyzji, które były przedmiotem tego postępowania.
Niezależnie od powyższego należy przytoczyć pogląd wyrażony przez tut. Sąd Apelacyjny w sprawie sygn. akt 790/12 dotyczący wykładni art. 55 ustawyo emeryturach i rentach z FUS. Zdaniem tut. Sądu literalne brzmienie tego przepisu „ubezpieczonemu spełniającemu warunki do uzyskania emerytury na podstawie art. 27, który kontynuował ubezpieczenie emerytalne po osiągnięciu przewidzianegow tym przepisie wieku emerytalnego i wystąpił z wnioskiem o przyznanie emerytury po dniu 31 grudnia 2008r., może być obliczona emerytura na podstawie art. 26, jeżeli jest wyższa od obliczonej zgodnie z art. 53”, nie wskazuje, by wniosek ten musiał być pierwszym wnioskiem o emeryturę, jak przyjął to Sąd I instancji, w szczególności, gdy ubezpieczony miał ustalone prawo do świadczenia emerytalnego na podstawie art. 29, a nie na zasadach określonych w art. 27. „Powołane uregulowanie (art. 55) jest skierowane do osób urodzonych przed 1 stycznia 1949r, które po ukończeniu wieku emerytalnego osiągały po wejściu w życie ustawy o emeryturach rentachz FUS na tyle wysokie zarobki, że ich emerytura obliczona na „nowych zasadach” będzie wyższa od obliczonej na podstawie art. 53 tej ustawy. Sam fakt wcześniejszego złożenia wniosku o emeryturę nie może wpłynąć na uprawnienie tej grupy do uzyskania emerytury kapitałowej w wyniku rozszerzającej wykładni art. 55 dokonanej przez organ rentowy, a w ślad za nim Sąd Okręgowy. Warunek by ubezpieczony składał wniosek emerytalny po raz pierwszy nie ma także oparcia w doktrynie (v.-Kamil Antonów „Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz „.ABC 2009, red. Kamil Antonów, komentarz do art. 55)”.
Z tych wszystkich względów na podstawieart. 47714akpcorzeczono jakw sentencji , a to celem ponownej oceny uprawnień wnioskodawcy, przy zastosowaniu powołanych wyżej uwag.

Z.:
(...)
-(...)
-(...)
2/(...).