Sygn. akt II AKa 307/21

UZASADNIENIE
Na wstępie niniejszego uzasadnienia, należy poczynić uwagi natury formalnej odnoszące się do formy tego dokumentu. A zatem, trzeba przypomnieć, że zgodniez treściąart. 99a § 1 k.p.k.uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji, w tym wyroku nakazowego i wyroku łącznego oraz wyroku sądu odwoławczego i wyroku wydanego w postępowaniu o wznowienie postępowania, sporządza się na formularzu według ustalonego wzoru. Ten natomiast określają przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 listopada 2019 r. w sprawie wzorów formularzy uzasadnień wyroków oraz sposobów ich wypełniania (Dz. U. z 2019 r. poz. 2349), których intencją była i jest chęć ujednolicenia, a przede wszystkim uproszczenia, formy uzasadnień wyroków. Nie oznacza to jednak zwolnienia sądu z obowiązku sporządzenia takiego uzasadnienia wyroku, którego treść i forma będą respektowały przynależne stronom prawo do rzetelnego procesu, a więc między innymi prawo, do zapoznania sięz motywami, którymi kierował się sąd oraz prawo do poddania ich analizie. Realizacja tych uprawnień wymaga więc tego, by motywy wydanego orzeczenia zostały przedstawione przez sąd w sposób jak najbardziej czytelny i klarowny. W realiach rozpoznawanej sprawy, sporządzenie uzasadnienia wyroku na formularzu UK 2nie gwarantuje wspomnianej przejrzystości tego dokumentu, a to dlatego,że przedmiot tej sprawy posiada wieloaspektowy i jednocześnie w znacznym stopniu skomplikowany charakter. W tej sytuacji, a także mając w polu widzeniastanowisko, które w tej materii prezentuje Sąd Najwyższy (na przykład wyrok SąduNajwyższego z dnia 11 sierpnia 2020 r. I KA 1/20, OSNKW 9-10, 2020, poz. 41), Sąd Apelacyjny odstąpił od sporządzenia uzasadnienia wyroku z dnia 28 grudnia 2022 r.na formularzu UK 2.
PełnomocnikS. G.wniósł o zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kwot 250.000 złotych i 135.952,40 złotych tytułem, odpowiednio, odszkodowaniai zadośćuczynienia za szkody i krzywdy wywołane wykonaniem wobec ojca wnioskodawcyW. G.wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczeciniez dnia 20 września 1982 r., sygn. akt II K 166/82.
W toku postępowania pierwszoinstancyjnego ustalono, że uprawnionymido uzyskania odszkodowania i zadośćuczynienia są również pozostałe dzieciW. G., to jestD. G.iM. K..
Sąd Okręgowy w Szczecinie, w wyroku z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. aktIII Ko 576/20 podjął takie oto rozstrzygnięcie:
„1. na podstawieart. 8 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiegozasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawców:S. G.,D. G.iM. K.kwoty po 11.363,12 (jedenaście tysięcy trzysta sześćdziesiąt trzy złote 12/100)na rzecz każdego z nich tytułem odszkodowania,
2. w pozostałej części wniosek o odszkodowanie oddala,
3. oddala wniosek o zadośćuczynienie,
4. na podstawie § 11 ust. 6 w zw. z § 17 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokacie zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawców:S. G.kwotę 336 złotych (trzystu trzydziestu sześciu) złotych, natomiast na rzeczD. G.iM. K.kwoty po 288 złotych (dwieście osiemdziesiąt osiem) złotych na rzecz każdego z nich tytułem zwrotu kosztów ustanowionegow sprawie pełnomocnika,
5. na podstawie na podstawieart. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniuza nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiegokosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.”
Apelacje od wyroku wywiedli pełnomocnik wnioskodawców oraz prokurator.
Pełnomocnik wnioskodawców zarzucił wyrokowi:
„1) obrazę prawa materialnego, tj.art. 8 ust. 1 i 4 ustawy z 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalnośćna rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiegow zw. zart. 445§1 i 2 kcw zw.zart. 448 kcpoprzez:
- oddalenie wniosku o zadośćuczynienie z powodu uznania, że w sprawie w zakresie zadośćuczynienia zachodzi powaga rzeczy osądzonej z uwagi na to, że śp.W. G.wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 1994 roku (III Ko 81/94) otrzymał zadośćuczynienie na podstawie art. 11 ust. 1 tzw. ustawy lutowej, podczas gdy w rzeczywistości nie ma mowy o powadze rzeczy osądzonej;
- nieuwzględnienie - w kontekście zasad słuszności - w sposób właściwy wszystkich istotnych okoliczności, które w przypadku orzekania o wysokości zadośćuczynienia winien mieć na uwadze Sąd I instancji, zwłaszcza w zakresie wyjątkowo brutalnego potraktowania śp.W. G.podczas zatrzymania, przesłuchań przed aresztowaniem, a następnie pozbawieniem wolności w warunkach urągających ludzkiej godności w jakich ojciec Wnioskodawców - wówczas młody mężczyzna - przebywał, dokonanych wobec niego represji, stosowanej przemocy, znęcania się psychicznegoi fizycznego przez funkcjonariuszy przed i w trakcie pozbawienia wolności, a także życia w lęku z powodu swojej przeszłości przez kolejne lat, co miało związek ze zwolnieniem go z pracy z powodu bezprawnego oskarżenia i wykonania wobec niego kary pozbawienia wolności, jak również wpływu represji komunistycznego reżimu wobec ojca moich Mandantów na jego dalsze życie, zwłaszcza rodzinne - mających istotne znaczenie dla ustalenia stopnia cierpień i krzywd, jakich doznał śp.W. G.na skutek aresztowania go za jego działalność w strukturach Solidarności mającej na celu walkę o niepodległą Polskę;
2) obrazę prawa materialnego, tj.:
-art. 8 ust. l i 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiegow zw. zart. 361 § 2 kcpoprzez nieuwzględnienie zasady zarówno damnum emergens jak i lucrum cessans i przyjęcie, że śp.W. G.nie poniósł szkody, podczas gdy prawidłowa, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocena Sądu I instancji powinna prowadzić do wniosku zgoła odmiennego, iż ojciec moich Mandantów na skutek aresztowania go, a następnie skazania i w konsekwencji uznania go za wroga Polski ludowej utracił możliwość uzyskiwania wysokich zarobków (na poziomie 1,8 średniego wynagrodzenia) w swoim zawodzie kelnerarestauracji (...)wS., a następnie został wskutek braku znalezienia pracydo przymusowej emigracji bez prawa powrotu do Polski.
- art. 13 w/w ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku w zw. z § 11 ust. 6 § 15 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku poprzez niezasądzenie kosztów ustanowienia pełnomocnika w sprawie przez wnioskodawcęw wysokości 4-krotności stawki maksymalnej i bez uzasadnienia takiego stanowiska podczas gdy ustanowiony z wyboru pełnomocnik musiał zmierzyć się z obszernym materiałem dowodowym - także archiwalnym, a minimalna stawka określonaw rozporządzeniu na poziomie 240 zł nawet przy czterokrotnym wymiarze powoduje, że wynagrodzenie adwokata nie sposób uznać za odpowiadające nakładowi jego pracy.
Naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia, a to:
1)art. 170 § 1 pkt 5 kpkpoprzez oddalenie wniosku dowodowego pełnomocnikao zwrócenie się do ZUS wS.o uzyskanie dokumentów poświadczających,ile faktycznie zarabiałW. G., co było w pełni zasadne wobec złożenia na rozprawie w dniu 16 czerwca 2021 roku zeznań przezJ. S., które kształtowały te zarobki w sposób znacząco wyższy niż ustalone do tej pory poprzezinne dowody;
2)art. 424 § 1 pkt 1 i 2 kpkmające wpływ na treść orzeczenia, a polegające na popadaniu w wewnętrzną sprzeczność podczas uzasadniania motywów, którymi kierował się Sąd I instancji w pisemnym swoim uzasadnieniu rażącym ponadto lakonicznością,co powoduje że uzasadnienie wyroku jest wewnętrznie sprzeczne; ponadto zarzut ten odnosi się do niewyjaśnienia podstawy prawnej wyroku i poprzestaniu na przytoczeniu treści literalnej przepisówart. 8 ust. 4 i art. 11 ust. 1 Ustawy z dnia 23 lutego 1991 r.o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanychza działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiegobez wskazania procesu wykładni tych przepisów oraz wskazania sposobu w jaki wpłynęła ona na rodzaj rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, a także niewyjaśnienie w treści uzasadnienia dlaczego art. 8 ust. 4 cyt. ustawy nie może mieć zastosowania do sytuacji wnioskodawców, a tym samym uchylenie się od merytorycznej oceny zasadności żądanego zadośćuczynienia uzupełniającego, co miało wpływ na treść orzeczenia.”
Podnosząc te zarzuty, pełnomocnik wnioskodawców wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie na rzeczS. G.,D. G.iM. K.odszkodowania i zadośćuczynienia zgodnie z wnioskiem doprecyzowanym na ostatniej rozprawie, ewentualnie w zakresie zadośćuczynieniaco najmniej na poziomie tego, co otrzymała wdowaE. G.(sygn. akt II AKa 148/19) bądź o uchylenie wyroku i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Prokurator zarzucił wyrokowi:
„- naruszenieart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., poprzez jego niezastosowanie i wydanieorzeczenia o oddaleniu wniosku o zadośćuczynienie, pomimo tego, że roszczenieo zadośćuczynienie przysługująceW. G., w oparciu o ten sam stan faktyczny było już prawomocnie rozstrzygnięte postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 1994 r., sygn. III Ko 81/94, a więc postępowanie w tej części powinno zostać umorzone w oparciu o ten przepis z uwagi na wystąpienie powagi rzeczy osądzonej,
- obrazę przepisów prawa materialnego w postaciart. 8 ust. 1 ustawy z dnia23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(Dz.U. z 2020 r., poz. 1820 j.t.) - zwanej dalej „ustawą lutową", w zw. zart. 363 § 1 k.c, polegającą na zasądzeniu tytułem odszkodowania na rzeczS. G.,D. G.iM. K.z d.G.po 11.363,12 zł, stanowiących ¼ odszkodowania w kwocie 45.452,48 zł, przysługującegoW. G., gdyby żył, z pominięciem wcześniejszego zasądzenia na rzeczE. G.prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecnie z dnia27 lutego 2020 r., sygn. II AKa 148/19, kwoty 21.470,84 zł, stanowiącej aż ½ kwoty odszkodowania, jakie przysługiwałobyW. G., skutkiem czego doszło do zasądzenia na rzecz wszystkich uprawnionych tytułem odszkodowania łącznie kwoty 55.560,20 zł., przewyższającej ustaloną szkodę obliczoną na kwotę45 452,48 zł.
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a mającywpływ na jego treść, polegający na błędnym oszacowaniu kwot pozostającychdo zasądzenia tytułem odszkodowania na rzecz trzech wnioskodawców, dochodzących go w niniejszym postępowaniu i zasądzeniu na rzecz każdego z nich po 11.363,12 zł, stanowiących ¼ odszkodowania w kwocie 45.452,48 zł, przysługującegoW. G., gdyby żył, z pominięciem zasądzenia na rzeczE. G.prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecnie z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. II AKa 148/19, kwoty 21.470,84 zł, stanowiącej aż ½ kwoty odszkodowania,jakie przysługiwałobyW. G., podczas gdy uwzględniając ten faktna rzeczS. G.,D. G.iM. K.z d.G.powinno zostać zasądzone po 1/3 pozostałej części ustalonego odszkodowania, tj. po 7.993,88 zł.”
Formułując te zarzuty, prokurator wniósł o:
1) zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie punktu 1, poprzez zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawców kwot po 7.993,88 zł,
2) uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie punktu 3 i umorzenie postępowaniaw tej części, z uwagi na wystąpienie powagi rzeczy osądzonej, na podstawieart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Spośród zarzutów wyspecyfikowanych w apelacji pełnomocnika wnioskodawców, tylko ten wskazany w punkcie 1 tiret 1 zasługuje na uwzględnienie, przy czym jedynie częściowo i nie z powodów przytoczonych w uzasadnieniu apelacji. Z kolei zarzuty opisane w punkcie 2 tiret 2 oraz zarzut obrazyart. 424 § 1 i 2 kpk,są bezzasadne, natomiast pozostałe zarzuty, z przyczyn, o których będzie mowa poniżej, nie mogły być przedmiotem oceny Sądu odwoławczego. Jeśli zaś chodzi o zarzuty zredagowane w apelacji prokuratora, to one są częściowo zasadne, aczkolwiekw różnym stopniu, który to będzie wynikał z przedstawionych poniżej rozważań.
Prezentację wyników przeprowadzonego postępowania odwoławczego należy rozpocząć od stwierdzenia, że sytuacja, która zaistniała na gruncie rozpoznawanej sprawy jest specyficzna i to z dwóch powodów. Pierwszy z nich to brakjakiejkolwiek procesowej refleksji ze strony, nie tylko prokuratora, wnioskodawcówi ich pełnomocnika, ale i również Sądu pierwszej instancji nad wyrokiemSądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt III Ko 41/18, któryto został częściowo zmieniony wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia27 lutego 2020 r., sygn. akt II AKa 148/19. Natomiast drugi powód, jest związanyz samą treścią rozstrzygnięcia ukształtowanego wymienionymi wyrokami. Zanim jednak o tych kwestiach, koniecznym staje się przypomnienie, w ujęciu chronologicznym, uwarunkowań, które zmaterializowały się zanim to zostało zainicjowane postępowanie w niniejszej sprawie. A zatem, wskazać należy,że postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 1994 r.,sygn. akt III Ko 81/94, w oparciu o przepisart. 11 ust. 1 ustawy z dnia23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(aktualnie Dz.U.2021.1693 t.j.), zasądzono od Skarbu Państwa na rzeczW. G.zadośćuczynienie w kwocie 45.000.000 starych złotych. Z kolei postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 11 września 1995 r.,sygn. akt III Ko 495/94, na podstawie art. 487 § 1 dkpk, zasądzono od Skarbu Państwa na rzeczW. G.odszkodowanie w kwocie 3.425 złotych. PrzyznaneW. G.zadośćuczynienie oraz odszkodowanie miało zaś związekze skazaniem go wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia20 września 1982 r., sygn. akt II K 166/82 na karę 3 lat pozbawienia wolnościoraz karę dodatkową pozbawienia praw publicznych. (vide: akta spraw III Ko 81/94i III Ko 495/94 Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie).
W dniu 24 stycznia 2018 r. pełnomocnikW. G., któryw aktualnie rozpoznawanej sprawie jest również pełnomocnikiemD.
G.,S. G.iM. K., skierował do Sądu Okręgowego w Szczecinie wniosek, w którym to odwołując się do treściart. 8 ust. 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(Dz.U.2021.1693 t.j.), wniósł o zasądzenie na rzeczW. G.zadośćuczynienia i odszkodowania ponad kwoty już wcześniej przyznane wymienionemu. Sąd Okręgowy w Szczecinie, po rozpoznaniu sprawy wywołanej wspomnianym wnioskiem, wyrokiem z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt III Ko 41/18,na podstawieart. 8 ust. 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego( Dz.U.2021.1693 t.j.) zasądził od Skarbu Państwa na rzeczW. G., tytułem zadośćuczynienia ponad kwotę zasądzoną wcześniejz tego tytułu, kwotę 100.000,00 złotych z ustawowymi odsetkami od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty za niesłuszne wykonanie wyroku Sądu Wojewódzkiegow Szczecinie z dnia 20 września 1982 r. w sprawie IIK 166/82. Nadto, tym samym wyrokiem i na podstawie tego samego przepisuustawy z dnia 23 lutego 1991 r.o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanychza działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, Sąd Okręgowyw Szczecinie zasądził na rzeczW. G.od Skarbu Państwatytułem odszkodowania, ponad kwotę zasądzoną wcześniej z tego tytułu, kwotę 20.529,52 złotych z ustawowymi odsetkami od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Natomiast w pozostałej części, Sąd Okręgowy w Szczecinie wniosek oddalił.
Apelację od tego wyroku wywiódł pełnomocnikW. G., który kwestionując kwoty zadośćuczynienia i odszkodowania przyznane wnioskodawcy, wniósł o zmianę zaskarżonego wówczas wyroku poprzez zasądzenie na rzeczW. G.zadośćuczynienia i odszkodowania w kwotach wskazanychwe wniosku, względnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Po przedstawieniu sprawy wraz z apelacją pełnomocnika wnioskodawcy Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie,W. G.zmarł. W toku postępowania odwoławczego pełnomocnikW. G.złożył pisemne oświadczenia zamieszkałych w Kanadzie żony oraz synaW. G., to jestE. G.iS. G., przy czym ta pierwsza oznajmiła w oświadczeniu,że będzie realizowała uprawnienia przynależneW. G., natomiastS. G.oświadczył, „(…) że nie wstępuje do sprawy o odszkodowanie (…)”. W obliczu takiej sytuacji, Sąd Apelacyjny w Szczecinie, po uzupełnieniu postępowania dowodowego, wyrokiem z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt II AKa 148/19 zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 6 marca 2019 r., a konkretnie podjął takie oto rozstrzygnięcie:
„I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
a) odnośnie punktu 1 - zasądza od Skarbu Państwa na rzeczE. G.kwotę 50.000 (pięćdziesiąt tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za niesłuszne wykonanie wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 20 września 1982 r., w sprawie II K 166/82, wobecW. G.,
b) odnośnie punktu 2 - zasądza od Skarbu Państwa na rzeczE. G.kwotę 21.470,84 (dwadzieścia jeden tysięcy czterysta siedemdziesiąt 84/100) złotychz ustawowymi odsetkami od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem odszkodowania związanego z wykonaniem wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 20 września 1982 r., w sprawie II K 166/82, wobecW. G.,
II. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy.”
Nadto, Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach postępowania odwoławczego oraz wydatkach poniesionych w tym postępowaniu przezE. G.w związku z ustanowieniemw sprawie pełnomocnika (vide: akta sprawy III Ko 41/18 Sądu Okręgowegow Szczecinie - II AKa 148/19 Sądu Apelacyjnego w Szczecinie).
Natomiast przechodząc do realiów sprawy niniejszej trzeba przypomnieć,że przeprowadzone w niej postępowanie zostało zainicjowane przez pełnomocnikaS. G., który wcześniej był pełnomocnikiemW. G.,a następnieE. G.. Z treści wniosku autorstwa tegoż pełnomocnika wynika,że podstawą sformułowanych w nim postulatów, tak jak w sprawie III Ko 41/18Sądu Okręgowego w Szczecinie, jest również przepisart. 8 ust. 4 ustawy z dnia23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(Dz.U.2021.1693 t.j.). Jeśli zaś chodzi o krąg osób uprawnionych do występowaniaw przedmiotowej sprawie w charakterze wnioskodawców, to jak wskazanoto wcześniej, we wniosku została wymieniona tylko jedna taka osoba, a mianowicieS. G.. Dopiero, jak najbardziej trafne spostrzeżenie prokuratora uczestniczącego w rozprawie w dniu 10 marca 2021 r. (k.24) oraz aktywnośćSądu Okręgowego, wsparta też częściowo aktywnością pełnomocnikaS. G., doprowadziły do ustalenia, że uprawnionymi do wystąpieniaz roszczeniami, które przysługiwałyW. G., obokS. G.są pozostałe dzieciW. G., to jestD. G.iM. K.. W związku z tym, że wymienieni oświadczyli, że będą realizowali przysługujące im uprawnienia, ostatecznie stwierdzić trzeba, że takjak prawidłowo ustalił to Sąd pierwszej instancji, wnioskodawcami w niniejszejsprawie sąS. G.,D. G.iM. K..
Jeśli zaś chodzi o zakres przedmiotowy niniejszej sprawy, to najpierw należy zwrócić uwagę na to co wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a mianowicie,że ustalając go, Sąd Okręgowy, jako punkt odniesienia przyjął rozstrzygnięcia odzwierciedlone w postanowieniach Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia18 kwietnia 1994 r., sygn. akt III Ko 81/94 oraz z dnia 11 września 1995 r., sygn. aktIII Ko 495/94. Czyniąc to, a przy tym odwołując się do treściart. 8 ust. 4 ustawyz dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(Dz.U.2021.1693 t.j.), a także do ugruntowanego na tle tego przepisu orzecznictwa Sądu Najwyższego, Sąd pierwszej instancji w konsekwencji stwierdził, że brak jest podstaw do ponownego miarkowania czy też przyznania zadośćuczynienia, skoro to ustalonew postanowieniu Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 1994 r.,sygn. akt III Ko 81/94 posiadało swe źródło w regulacji przewidzianej w cytowanej ustawie. Natomiast w kwestii odszkodowania, które to wcześniej zostało zasądzonena rzeczW. G.w oparciu o przepis dawnegokodeksu postępowania karnego, Sąd Okręgowy wskazał, że nie materializują się przesłanki do ingerowaniaw jego wysokość, aczkolwiek „(…) względy słuszności przemawiają za przyznaniemW. G.odszkodowania dodatkowego ale jedynie za okresod opuszczenia przez niego zakładu karnego 4 kwietnia 1983 r. do momentu podjęcia przez niego zatrudnienia wrestauracji (...)w dniu 1 grudnia 1983 r. tj. za okres8 miesięcy.” (strona 8 uzasadnienia zaskarżonego wyroku, k.76verte). Wyrażając zdziwienie i jednocześnie dezaprobatę wobec takiego postąpienia Sądu Okręgowego,w pierwszej kolejności i to niezależnie od uwarunkowań, które zostaną przedstawione poniżej, stwierdzić trzeba, że w sytuacji gdy ów Sąd ustalił, iż w przypadku żądania zadośćuczynienia występuje stan określany mianem powagi rzeczy osądzonej,to stosownie do treściart. 17 § 1 pkt 7 kpk, powinien był w tej materii postępowanie umorzyć, a nie podejmować decyzję o oddaleniu wniosku. W związku z tym racjęma prokurator, że tego rodzaju rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym wyroku narusza i to w sposób rażący wskazany przepis. Rzecz jednak w tym, że błędna jest konstatacja sformułowana przez prokuratora, a i również, o czym wspomniano już wcześniej,przez Sąd Okręgowy, że wspomniany wcześniej stan powagi rzeczyosądzonej materializuje postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia18 kwietnia 1994 r., sygn. akt III Ko 81/94. Ów stan jest natomiast konsekwencją finalnego rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie III Ko 41/18 Sądu Okręgowegow Szczecinie (II AKa 148/19 Sądu Apelacyjnego w Szczecinie), dodać trzeba rozstrzygnięcia, którego to nie dostrzegają apelujący, i którego to, w analizowanym kontekście, nie dostrzegł również Sąd Okręgowy. W tej sytuacji należy zaakcentować, że to właśnie w sprawie III Ko 41/18 Sąd Okręgowy w Szczecinie postąpił w sposób przewidziany w art. 8 ust. 4 cytowanej wcześniej ustawy i „przełamał” stan powagi rzeczy osądzonej wynikający z postanowień Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 1994 r., sygn. akt III Ko 81/94 oraz z dnia 11 września 1995 r., sygn. aktIII Ko 495/94, a w konsekwencji, uwzględniając zasady słuszności, dokonał ponownej i wszechstronnej oceny tych wszystkich szkód i krzywd, którychW.
G.doznał w związku z wykonaniem wobec niego wyroku Sądu Wojewódzkiegow Szczecinie z dnia 20 września 1982 r., sygn. akt II K 166/82. Co prawda można wyrazić, rzecz jasna aktualnie już indyferentną wątpliwość, czy Sąd Okręgowyw Szczecinie w odniesieniu do zadośćuczynienia mógł tak postąpić, skoropodstawą prawną zadośćuczynienia zasądzonego na rzeczW. G.postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 1994 r.,sygn. akt III Ko 81/94 był przepis ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., niemniej jednak, właśnie z powodu indyferentnego charakteru tej wątpliwości, nie zmieniaona tego, że w efekcie wspomnianej oceny, Sąd Okręgowy w Szczecinie procedującyw sprawie III Ko 41/18, wyrokiem z dnia 6 marca 2019 r., zasądził na rzeczW. G.dodatkowe zadośćuczynienie i odszkodowanie, to jest zadośćuczynieniei odszkodowanie ponad kwoty wynikające z wyżej wymienionych postanowieńSądu Wojewódzkiego w Szczecinie. Odszkodowanie, o którym mowa obejmujemiędzy innymi, wynagrodzenie utracone przezW. G.w okresieod 4 kwietnia 1983 r. do 1 grudnia 1983 r., a to oznacza, że zasądzając je w aktualnie zaskarżonym wyroku na rzecz wnioskodawców, Sąd Okręgowy po raz wtóry orzekłw kwestii prawomocnie już rozstrzygniętej. Natomiast dla wyspecyfikowania pozostałych rozstrzygnięć zawartych w zaskarżonym wyroku, które to z uwagi na stan powagi rzeczy osądzonej nie mogły zapaść, a jednak mimo wszystko zostały podjęte przez Sąd pierwszej instancji, koniecznym staje się przeanalizowanie rozstrzygnięć zawartych w wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 6 marca 2019 r.,sygn. akt III Ko 41/18, a przede wszystkim w zapadłym na skutek jego zaskarżenia wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. aktII AKa 148/19. To drugie orzeczenie zostało bowiem wydane w specyficznych uwarunkowaniach, a mianowicie po śmierciW. G.i w sytuacjigdy Sądowi odwoławczemu było wiadome, że uprawnionymi do zadośćuczynieniai odszkodowania są wyłącznie dwie osoby, z których tylko jedna przystąpiłado realizacji tych uprawnień w sprawie III Ko 41/18, natomiast druga oznajmiła,że w sprawie tej nie będzie owych uprawnień urzeczywistniała. W tym miejscu oczywiście zbędnym jest ponowne przytaczanie treści obu wyroku, jako że ta została wskazana na wstępie niniejszych rozważań. Niezbędnym jest natomiast uwypuklenie tego co wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia27 lutego 2020 r. W dokumencie tym, Sąd Apelacyjny w Szczecinie w sposóbnad wyraz klarowny i jednoznaczny wskazał, że kwota zadośćuczynienia ukształtowana w wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 6 marca 2019 r. uwzględniawszystkie krzywdy i cierpienia, których doświadczyłW. G.i w konsekwencji jest kwotą odpowiednią. Natomiast w odniesieniu do zasądzonegona rzeczW. G.odszkodowania Sąd Apelacyjny w Szczecinie stwierdził, że nie uwzględnia ono tylko jednego składnika uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodów, a mianowicie „(…) znaczących napiwków” i tylko z tego powodu ustalił, że odszkodowanie rekompensujące szkody, których doznał
W. G.w okresie pozbawienia wolności oraz dalszych 8 miesięcy pozostawania bez pracy wynosi 42.941,68 złotych, a nie jak ustalił to Sąd Okręgowyw Szczecinie 20.529,52 złotych. Innymi więc słowy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie III Ko 41/18 Sądu Okręgowego w Szczecinie (II AKa 148/19 Sądu Apelacyjnego w Szczecinie) finalnie ustalono, że ponad już wcześniej zasądzone kwoty, należnaW. G.kwota zadośćuczynienia, według zasad słuszności, wynosi 100.000 złotych, a kwota odszkodowania 42.941,68 złotych. Przez pryzmat tych ustaleń dokonanych przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie, należy więc dokonaćinterpretacji, bo z oczywistych względów nie oceny, rozstrzygnięcia tego Sąduodzwierciedlonego w wyroku z dnia 27 lutego 2020 r. Ta natomiast jest niezwykle łatwa, jako że w uzasadnieniu wyroku, Sąd Apelacyjny w Szczecinie wskazał również, iż kwoty zadośćuczynienia i odszkodowania zasądzone na rzecE. G., stanowią połowy wyżej wymienionych kwot, a to dlatego, że druga, na tamtenczas ujawniona i wiadoma Sądowi osoba, która była uprawniona do uzyskania zadośćuczynienia i odszkodowania oświadczyła, że nie będzie ich dochodziław wówczas prowadzonym postępowaniu. W konkluzji stwierdzić zatem należy,że w sprawie III Ko 41/18 Sądu Okręgowego w Szczecinie ustalono, że szkodyi krzywdy, których doznałW. G.zasługują na dodatkowąrekompensatę w postaci odszkodowania i zadośćuczynienia, w kwotach odpowiednio,42.941,68 i 100.000 złotych. Natomiast z powodów, o których mowa powyżej,na rzeczE. G.zasądzono połowy tych kwot, to jest 50.000 złotychi 21.470,84 złotych. Nie wdając się zaś w ocenę takiego postąpienia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, bo przecież do takowej Sąd odwoławczy aktualnie procedującynie jest uprawniony, należy jednak wskazać, że Sąd Apelacyjny w Szczecinie orzekający w sprawie II AKa 148/19 precyzyjnie określił granice przedmiotowe niniejszej sprawy, a czyniąc to pozostawił, wówczas dlaM. G.,a jak się później okazało również i dlaD. G.orazM. K., otwartą drogę do dochodzenia przez nich, ale w innym już postępowaniu, należnychim roszczeń. Na kanwie takiego stanu rzeczy, po pierwsze stwierdzić więc trzeba,że niezrozumiały, a przy tym nie wskazany w uzasadnieniu zaskarżonego wyrokujest powód bądź powody, które zadecydowały o tym, że przy podziale kwoty odszkodowania będącej przedmiotem niniejszej sprawy, Sąd Okręgowy uwzględnił równieżE. G.. Ta przecież nie jest wnioskodawcą w analizowanej sprawie,a roszczenie przysługujące jej, między innymi z tytułu odszkodowania, zostałoprzez nią zrealizowane w sprawie III Ko 41/18 Sądu Okręgowego w Szczecinie(II AKa 148/19 Sądu Apelacyjnego w Szczecinie). Natomiast po drugie, uwarunkowania zaprezentowane powyżej powodowały, że kwota odszkodowania przysługująca każdemu z wnioskodawców nie mogła być wyższa aniżeli7.156,95 złotych (21.470,84 złotych : 3 = 7.156,95 złotych). Ustalenie jej przez Sąd pierwszej instancji na poziomie wyższym i jednocześnie oddalenie wnioskuo odszkodowanie w pozostałej części (punkt 1 i 2 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku) wkracza zaś w materię, która została już prawomocnie rozstrzygniętaw wyżej wymienionej sprawie. Identycznie rzecz się ma z tą częścią rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 3 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku, w ramach której oddalono wniosek o zadośćuczynienie ponad kwotę 100.000 złotych. Oddalenieżądania zasądzenia zadośćuczynienia ponad tę kwotę nastąpiło już bowiem prawomocnie w sprawie III Ko 41/18 Sądu Okręgowego w Szczecinie(II AKa 148/19 Sądu Apelacyjnego w Szczecinie). W tej sytuacji stwierdzić zatem należy, że wyspecyfikowane powyżej rozstrzygnięcia dotknięte są uchybieniem, którego istnienie statuuje byt bezwzględnej przyczyny odwoławczej przewidzianejwart. 439 § 1 pkt 8 kpk. W konsekwencji takiego stanu rzeczy koniecznym więc stało się częściowe uchylenie zaskarżonego wyroku, a konkretnie w części rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 1 jego części dyspozytywnej a zasądzającego na rzeczS. G.,D. G.iM. K.odszkodowania ponad kwoty 7.156,95 złotych, w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2 jego części dyspozytywnej oraz w części rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 3 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku, a oddalającego wniosek o zadośćuczynienie ponad kwotę 100.000 złotych i na podstawieart. 17 § 1 pkt 7 kpk, umorzenie postępowania w tym przedmiocie. Natomiast pozostała, to jest nie uchylonaczęść rozstrzygnięcia odzwierciedlonego w punkcie 3 części dyspozytywnej kwestionowanego orzeczenia, zważywszy na wcześniej omówione przedmiotowe granice niniejszej sprawy, a także z uwagi na to, że na rzeczE. G.zasądzono już prawomocnie zadośćuczynienie w kwocie 50.000 złotych, wymagała korekty.Skoro bowiem z prawomocnie już ustalonej kwoty 100.000 złotych zadośćuczynienia, kolokwialnie rzecz ujmując, pozostała kwota 50.000 złotych, a uprawnionymido jej uzyskania sąD. G.,S. G.iM. K.,to na rzecz każdego z nich należało zasądzić z tytułu zadośćuczynienia kwotę16.666,67 złotych (50.000 złotych : 3 = 16.666,67 złotych) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia, w którym orzekał Sąd odwoławczy, a więc od dnia28 grudnia 2022 r. Jednocześnie brak było podstaw do swego rodzaju waloryzowania wspomnianej kwoty w oparciu o aktualne przeciętne wynagrodzenie, jak w odniesieniu do odszkodowania uczynił to Sąd Okręgowy, albowiem tego rodzaju postąpienie, jakkolwiek tylko nieznacznie, to jednak mimo wszystko, naruszyłoby określonejuż wcześniej granice przedmiotowe rozpoznawanej sprawy.
Ustosunkowując się do przedstawionego w apelacji pełnomocnika wnioskodawców zarzutu obrazyart. 424 § 1 i 2 kpk, który obok zarzutu wyspecyfikowanego w punkcie 2 tiret 2 tej apelacji, jest jednym z dwóch, które materializują powinność dokonania ich merytorycznej oceny, oczywiście nie sposóbnie zauważyć, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie wyjaśnia wszystkich aspektów rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak fakt, że nie spełnia ono wszystkich wymogów przewidzianych w wyżej wymienionym przepisie, zgodnie z treściąart. 455a kpk,nie może stanowić podstawy do uchylenia kwestionowanego wyroku.
Nawiązując do zarzutu wyspecyfikowanego w punkcie 2 tiret 2 apelacji pełnomocnika wnioskodawców, wypada zauważyć, że podstawę dowodowąniniejszej sprawy,de facto, stanowiły dowody uzyskane w toku postępowania zrealizowanego w sprawie III Ko 41/18 Sądu Okręgowego w Szczecinie. W związkuz tym, że pełnomocnik wnioskodawców uczestniczył w tym postępowaniu, najpierw jako pełnomocnikW. G., a następnie jako pełnomocnikE.G., to oczywistym jest, że treść owych dowodów była już mu znana.Co więcej, znane mu były również wyniki analizy tych dowodów dokonanejprzez Sąd procedujący w wyżej wymienionej sprawie. W tej sytuacjiw kategoriach nieporozumienia należy traktować twierdzenie skarżącego, że nagruncie rozpoznawanej sprawy „(…) musiał zmierzyć się z obszernymmateriałem dowodowym - także archiwalnym, a minimalna stawka określonaw rozporządzeniu na poziomie 240 zł nawet przy czterokrotnym wymiarze powoduje, że wynagrodzenie adwokata nie sposób uznać za odpowiadające nakładowi jego pracy.” Natomiast przekonując o tym, że ów nakład pracy nie był taki jak sugerujeto apelujący wypada zauważyć chociażby to, że wniosek, który zainicjował postępowanie w niniejszej sprawie jest niemalże powieleniem wniosku złożonegow sprawie III Ko 41/18 Sądu Okręgowego w Szczecinie, a ponadto trzeba podkreślić inną okoliczność, a mianowicie, że to nie aktywność skarżącego, lecz Sądu orzekającego i to aktywność wywołana spostrzegawczością prokuratora uczestniczącego w rozprawie odbytej w dniu 10 marca 2021 r., doprowadziłado ustalenia, że osobą uprawnioną do uzyskania odszkodowania i zadośćuczynieniajest nie tylkoS. G., ale że uprawnionymi do dochodzenia tych roszczeńsą równieżD. G.iM. K.. W konkluzji tych uwagstwierdzić więc należy, że nakład pracy pełnomocnika wnioskodawców w żadnymrazie nie uzasadnia postulowanego przez niego zwielokrotnienia kwot przyznanych wnioskodawcom z tytułu wydatków związanych z uczestnictwem ich pełnomocnikaw postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Natomiast o wydatkach tych, tyle tylko,że poniesionych przezS. G.,D. G.iM. K.w postępowaniu odwoławczym, Sąd Apelacyjny orzekł na podstawieart. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanychwobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytuPaństwa Polskiego(Dz.U.2021.1693 t.j.) i § 11 ust. 6 rozporządzenia MinistraSprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015.1800).
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania odwoławczegozapadło w oparciu o przepisart. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniuza nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalnośćna rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(Dz.U.2021.1693 t.j.).
SSA Piotr Brodniak SSA Janusz Jaromin SSA Małgorzata Jankowska