Sygn. aktII AKa 100/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 października 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie, II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Grzegorz Chojnowski

Sędziowie:

SA Piotr Brodniak (spr.)
SA Stanisław Stankiewicz

Protokolant:

st. sekr. sądowy Karolina Pajewska

przy udziale prokuratora Prokuratury Rejonowej Szczecin – Niebuszewo del. do Prokuratury Okręgowej w Szczecinie Bartłomieja Daszuty

po rozpoznaniu w dniu15 października 2018 r. sprawy

1
T. J.

oskarżonego zart. 271 § 1 k.k.w zw. zart. 21 § 2 k.k.z zb.art. 587 § 1 k.s.h.w zw. zart. 21 § 2 k.k.w zw. zart. 272 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.i inne

2
P. M.

oskarżonego zart. 270 § 2 k.k.w zb. zart. 18 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
na skutek apelacji wniesionych przez obrońców oskarżonych
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie
z dnia 14 lutego 2018 r., sygn. akt III K 274/16
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonychT. J.iP. M.przekazuje Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.

    Stanisław Stankiewicz Grzegorz Chojnowski Piotr Brodniak

Sygn. akt II AKa 100/18

UZASADNIENIE
T. J.został oskarżony o to, że:
I. w okresie od 12 lipca 2013 r. do 15 lipca 2013 r. wS., w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, działając wspólniei w porozumieniu zR. M. (1), przy czymR. M. (1)będąc osobą uprawnioną na podstawieart. 167 § 1 pkt 2 kodeksu spółek handlowychjako Prezes Zarządu(...) Sp. z o.o., zaśT. J.mając świadomość,iżR. M. (1)jako Prezes Zarządu spółki jest osobą uprawnioną do jej reprezentowania wystawili oświadczenie o pokryciu udziałówspółki (...) Sp. z o.o., poświadczając w nim nieprawdę, co do okoliczności mającej znaczenie prawne poprzez wskazanie, że wkłady na pokrycie udziałów zostały wniesionew całości w gotówce, podczas, gdy kapitał zakładowy spółki nie został zgromadzony, zaś udziały nie zostały wniesione, a od którego to oświadczenia uzależnione było dokonanie wpisu spółki do rejestru przedsiębiorców, a następnie stosownie do treściart. 164 § 1 kodeksu spółek handlowych,T. J.złożył w Sądzie Rejonowym w Szczecinie XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, wniosek o rejestrację ww. podmiotu w rejestrze przedsiębiorców, do którego załączył ww. oświadczenie, przedstawiając tym samym sądowi nieprawdziwe dane co do pokrycia udziałów w kapitale zakładowym w gotówce, jak również poprzez przedstawienie ww. dokumentów, podstępnie wprowadzili w błąd sędziego Sądu Rejonowego w Szczecinie XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, co do pokrycia udziałów w kapitale zakładowym w gotówce, wyłudzając poświadczenie nieprawdy w postaci wpisuspółki (...) Sp. z o.o.postanowieniem z dnia 15 lipca 2013r. sygn. SZ.XIII.NS-REJ.KRS/(...)do rejestru przedsiębiorców pod numerem(...)i wskazanie w(...)Rubryka 8 „Kapitał spółki” niezgodne z prawdą, iż wysokość kapitału zakładowego wynosi 20.000 zł
tj. o czyn zart. 271 § 1 k.k.w zw. zart. 21 § 2 k.k.w zb. zart. 587 § 1 kodeksu spółek handlowychw zw. zart. 21 § 2 k.k.w zb. zart. 272 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
T. J.iP. M.zostali oskarżeni o to, że:
II. w okresie od 22 kwietnia 2013 r. do 10 grudnia 2013 r. wS.,w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,P. M.kierował popełnieniem czynu zabronionego przez działających wspólnie i w porozumieniuR. M. (1)iT. J., doprowadzając do niekorzystnego rozporządzenia mieniemH. W. (1)w kwocie łącznej 741.000 zł w ten sposób, że na polecenieP. M.T. J.przekazałR. M. (1)do podpisania umowy pożyczki z dnia 22 kwietnia 2013r. na kwotę 171.000 zł oraz z dnia22 kwietnia 2013r. na kwotę 570.000 zł, które to dokumenty zostały podpisane na prośbęT. J.przezR. M. (1), pomimo, żeR. M. (1)nie pożyczył ww. środkówH. W. (1), i po podpisaniu przekazaneT. J., który przekazał jeP. M., a następnieP. M.,T. J.iR. M. (1)podjęli czynności zmierzające do uzyskania na podstawie ww. dokumentów tytułów wykonawczych poprzez złożenie za pośrednictwem pełnomocnika wierzycielaR. M. (1)w Sądzie Okręgowym w Szczecinie Wydział I Cywilny:
- w dniu 26 lipca 2013r. pozwu o zapłatę w postępowaniu nakazowym kwoty 171.000 zł wynikającej z umowy pożyczki zawartej w dniu 22 kwietnia 2013 r. pomiędzyR. M. (1)zH. W. (1)kwoty 171.000 zł, wypełniając niezgodnie z woląH. W. (1)umowę pożyczki, deklarację wekslową doumowy nr (...)oraz weksel in blanco, wprowadzając w błąd SędziegoSądu Okręgowego w Szczecinie co do istnienia ww. zobowiązania, uzyskującw dniu 6 sierpnia 2013r. nakaz zapłaty sygn. I Nc 250/13, opatrzony w dniu26 września 2013 r. klauzulą wykonalności, na podstawie którego Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie wszcząłw dniu 26 listopada 2013 r. postępowanie egzekucyjne wobecH. W. (1), dokonując zajęcia jego rachunku bankowego,
- w dniu 28 sierpnia 2013 r. pozew o zapłatę w postępowaniu nakazowym kwoty 570.000 zł wynikający z umowy pożyczki zawartej w dniu 22 kwietnia 2013 r. pomiędzyR. M. (1)aH. W. (1)kwoty 570.000 zł, wypełniając niezgodne z woląH. W. (1)umowę pożyczki, deklarację wekslową doumowy nr (...)oraz weksel in blanco, wprowadzając w błąd Sędziego Sądu Okręgowego w Szczecinie co do istnienia ww. zobowiązania uzyskując w dniu 19 września 2013 r. nakaz zapłaty sygn. I Nc 282/13, opatrzony w dniu28 października 2013 r. klauzulą wykonalności, na podstawie którego Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie wszczął w dniu 26 listopada 2013r. postępowanie egzekucyjne wobecH. W. (1), dokonując zajęcia jego rachunku bankowego,
tj. w stosunku doP. M.o czyn zart. 270 § 2 k.k.w zb. zart. 18 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw.zart. 12 k.k.,
zaś w stosunku doT. J.o czyn zart. 270 § 2 k.k.w zb.zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
Sąd Okręgowy w Szczecinie, wyrokiem z dnia 14 lutego 2018 r., wydanymw sprawie III K 274/16, orzekł następująco:
1.T. J.uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego muw punkcie I części wstępnej wyroku, z tą zmianą, że z opisu czynu wyeliminował wyraz „podstępnie”, a przypisany czyn zakwalifikował zart. 587 § 1 kodeksu spółek handlowychw zw. zart. 21 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.i za to przestępstwo,na podstawieart. 587 § 1 kodeksu spółek handlowych, wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,
2.T. J.iP. M.uznał za winnych tego, że w okresie od 22 kwietnia 2013 r. do 10 grudnia 2013 r. wS., w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,P. M.kierował popełnieniem czynu zabronionego przez działających wspólnie i w porozumieniuR. M. (1)iT. J., doprowadzając do niekorzystnego rozporządzenia mieniemH. W. (1)w kwocie łącznej 501.000 zł w ten sposób, że na polecenieP. M.T. J.przekazałR. M. (1)do podpisania umowy pożyczki z dnia 22 kwietnia 2013 r. na kwotę 171.000 zł oraz z dnia22 kwietnia 2013 r. na kwotę 570.000 zł, które to dokumenty zostały podpisane na prośbęT. J.przezR. M. (1), pomimo, żeR. M. (1)nie pożyczył ww. środkówH. W. (1), (zaśP. M.miał w stosunku doH. W. (1)wierzytelność w której należność główna wynosiła 171.000 zł, a która wynikała z nierozliczonych umów o roboty budowlane, a późniejz umowy pożyczki zawartej między wymienionymi), które to dokumenty po podpisaniu przezR. M. (1)zostały przekazaneP. M., który podstępnie uzyskał na nich podpisH. W. (1), a następnieP. M.,T. J.iR. M. (1)podjęli czynności zmierzające do uzyskania na podstawie ww. dokumentów tytułów wykonawczych poprzez złożenieza pośrednictwem pełnomocnika wierzycielaR. M. (1)w Sądzie Okręgowym w Szczecinie Wydział I Cywilny:
- w dniu 26 lipca 2013 r. pozwu o zapłatę w postępowaniu nakazowym kwoty 171.000 zł wynikającej z podpisanej umowy pożyczki zawartej w dniu 22 kwietnia 2013 r. pomiędzyR. M. (1)zH. W. (1)kwoty 171.000 zł, uzyskując podstępnie, niezgodnie z woląH. W. (1)jego podpis pod umową pożyczki i deklaracją wekslową doumowy nr (...)oraz wypełniając niezgodnie z jego wolą weksel in blanco, wprowadzając w błąd Sędziego Sądu OkręgowegowS.co do istnienia ww. zobowiązania, uzyskując w dniu 6 sierpnia 2013 r. nakaz zapłaty sygn. I Nc 250/13, opatrzony w dniu 26 września 2013 r. klauzulą wykonalności, na podstawie którego Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie wszczął w dniu 26 listopada 2013 r. postępowanie egzekucyjne wobecH. W. (1), dokonując zajęcia jego rachunku bankowego,
- w dniu 28 sierpnia 2013 r. pozwu o zapłatę w postępowaniu nakazowym kwoty 570.000 zł wynikający z umowy pożyczki zawartej w dniu 22 kwietnia 2013 r. pomiędzyR. M. (1)aH. W. (1)kwoty 570.000 zł, uzyskując podstępnie, niezgodnie z woląH. W. (1)jego podpis pod umową pożyczki i deklaracją wekslową nr 2/04/2013 oraz wypełniając niezgodnie z jego wolą weksel in blanco, wprowadzając w błąd Sędziego Sądu Okręgowego w Szczecinie co do istnienia ww. zobowiązania uzyskując w dniu 19 września 2013 r. nakaz zapłaty sygn. I Nc 282/13, opatrzony w dniu 28 października 2013 r. klauzulą wykonalności, na podstawie którego Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym Szczecin -Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie wszczął w dniu 26 listopada 2013 r. postępowanie egzekucyjne wobecH. W. (1), dokonując zajęcia jego rachunku bankowego, tj. przestępstwa kwalifikowanego w stosunku doP. M.zart. 270 § 2 k.k.w zb. zart. 18 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k., zaś w stosunku doT. J.zart. 270 § 2 k.k.w zb. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k., i za to przestępstwo, na podstawieart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.orazart. 33 § 1, 2 i 3 k.k.(przy czym na podstawieart. 4 § 1 k.k.w stosunku doP. M.stosując przepisyk.k.w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2015 r.) wymierzył:
-P. M.karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych po 160 złotych każda,
-T. J.karę 1 roku pozbawienia wolności oraz karę grzywnyw wymiarze 100 stawek dziennych po 50 złotych każda,
3. na podstawieart. 85 § 1 i 2 k.k.orazart. 86 § 1 k.k.połączył wymierzoneT. J.kary jednostkowe pozbawienia wolności i wymierzył mu karę łączną 1 roku pozbawienia wolności.
4. na podstawieart. 69 § 1 k.k.w zw. zart. 70 § 1 k.k.warunkowo zawiesił wykonanie orzeczonejT. J.kary pozbawienia wolności na okres 2 lat próby.
5. na podstawieart. 69 § 1 k.k.w zw. zart. 70 § 1 pkt. 1 k.k., przy zastosowaniuna podstawieart. 4 § 1 k.k.przepisówk.k.w brzmieniu obowiązującymdo 30 czerwca 2015 r., warunkowo zawiesił wykonanie orzeczonejP. M.kary pozbawienia wolności na okres 4 lat próby.
6. na podstawieart. 63 § 1 k.k.na poczet orzeczonej:
-T. J.kary grzywny zaliczył okres jego zatrzymania od dnia 20 maja 2014 r. do dnia 22 maja 2014 r., przyjmując, że jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności jest równy dwóm dziennym stawkom kary grzywny,
-P. M.kary grzywny zaliczył okres jego zatrzymaniai tymczasowego aresztowania od dnia 20 maja 2014 r. do dnia 13 czerwca 2014 r., przyjmując, że jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności jest równy dwóm dziennym stawkom kary grzywny.
Nadto, Sąd Okręgowy rozstrzygnął o kosztach sądowych.
Apelacje od wyroku wnieśli obrońcyP. M.iT. J..
ObrońcaP. M.zarzucił wyrokowi:
1. obrazęart. 442 § 3 kpkpoprzez:
nieuwzględnienie przy ponownym rozpoznaniu sprawy zapatrywań i wskazań Sądu odwoławczego w zakresie ustalenia i wszechstronnego rozważenia kluczowych okoliczności sprawy, rzutujących na zakres odpowiedzialności oskarżonych,a w szczególności:
(a) niezbadanie i nierozważenie, czy w realiach sprawy możliwe było nieświadome podpisanie przezH. W. (1)dokumentów w postaci umów pożyczek, weksliin blanco, deklaracji wekslowych niejako „przy okazji" podpisywania dokumentów odbioru robót (lub innych dokumentów), a tym samym czy w tym czasie były wykonywane jakiekolwiek roboty budowlane w związku z którymi podpisywane były protokoły odbioru robót lub inne dokumenty pomiędzy oskarżonymP. M.a pokrzywdzonym, mając na uwadze m.in. twierdzenia pokrzywdzonego w zawiadomieniu o podejrzeniu przestępstwa, w zarzutach do nakazu zapłaty jak również fakt, że umowy pożyczek i deklaracje wekslowe nie miały charakteru blankietu;
(b) niezbadanie i nierozważenie kwestii trójstronnego Porozumienia z dnia19 marca 2014r. które pokrzywdzonyH. W. (1)zataił przed funkcjonariuszem policjiR. K., popisanego przez pokrzywdzonegoH. W. (1),P. M.iR. M. (1), a regulującego wszelkie dotychczasowe roszczeniaP. M.wobecH. W. (1), w tym roszczenia dochodzone przed Sądem Okręgowym w Szczecinie I Wydziałem Cywilnym (sygn. akt I C 169/14i I C 61/14) w oparciu o wystawione weksle i sporządzone umowy pożyczek, w efekcie którego to trójstronnego Porozumienia doszło do cofnięcia pozwów przezR. M. (1)i umorzenia postępowań w w/w sprawach;
(c) nierozważenie wszechstronnie wzajemnych powiązań pokrzywdzonegoH. W. (1)i oskarżonegoP. M.w kontekście wystawiania i przyjmowania przez pokrzywdzonego nierzetelnych faktur VAT, wzajemnych rozliczeń z tym związanych oraz toczącego się wówczas postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Szczecinie VI Wydział ds. Przestępczości Gospodarczej (sygn. akt VI Ds. 74/12) o czyny zart. 56 § 1 kksi inne,
co w efekcie nie doprowadziło do wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a co stanowi dodatkowo obrazęart. 7 kpkiart. 410 kpk.
2. obrazęart. 7 kpkpoprzez ustalenie okoliczności faktycznych sprawy w oparciuo częściowo przeprowadzone dowody, wybrane i ocenione jednostronnie orazw sposób dowolny wyłącznie na niekorzyść oskarżonego, w sposób nie dający się pogodzić z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzyi doświadczenia życiowego, co doprowadziło do błędnych i sprzecznych ustaleń faktycznych polegających m.in. na:
(a) błędnym ustaleniu, że oskarżonyP. M.„podstępnie uzyskał podpis"H. W. (1)na umowach pożyczek z dnia 22.04.2013 r., deklaracjach wekslowych oraz wekslach in blanco podpisanych zR. M. (1)i pokrzywdzony nie mógł być świadomy, że je podpisuje;
(b) błędnym ustaleniu, żeH. W. (1)był winienP. M.tylko kwotę 171.000,-zł. a tym samym nie mógł być winien uzgodnionej w umowach pożyczek kwoty 741.000,-zł.;
(c) błędnym ustaleniu, że kwota uzgodniona w trójstronnym Porozumieniuz 19 marca 2014 r. obejmowała kwotę 171.000,-zł. wraz z odsetkami ustawowymiod tej kwoty;
(d) błędnym i wewnętrznie sprzecznym ustaleniu z jednej strony, że działanie podjęte przez oskarżonegoP. M.w zakresie dochodzenia zapłaty kwoty 171.000,-zł. objętej umową pożyczki zawartą pomiędzy pokrzywdzonymH. W. (1)aR. M. (1)w dniu 22.04.2013 r. było działaniem bezprawnym, ale nie miało na celu doprowadzenie pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzeniem mieniem, a tym samym wobec braku zamiaru nie stanowiło przestępstwa, z drugiej zaś skazanie oskarżonegoP. M.za przedmiotowe działanie (vide: opis czynu);
(e) błędnym i wewnętrznie sprzecznym ustaleniu, że pokrzywdzony nie znałR. M. (1), że o długu wobec niego dowiedział się dopiero u komornikaw sytuacji ustalenia, że przedsądowe odstąpienie od umowy pożyczki wrazz wezwaniem do zapłaty wysyłane były przezR. M. (1)i jego pełnomocnika na dwa adresy pokrzywdzonegoH. W. (1), a on sam po tych wezwaniach był w kancelarii prawnej prowadzącej sprawęR. M. (1);
(f) błędnym ustaleniu, że oskarżeni świadomie i celowo w postępowaniu sądowymi komorniczym wskazywali nieaktualny adres pokrzywdzonego;
oraz dodatkowo obrazęart. 4 kpk,art. 9 kpkw zw. zart. 410 kpkpoprzez:
(g) niedopuszczalne zastępowanie ustaleń faktycznych np. dotyczących okoliczności podpisania umów pożyczek, weksli, deklaracji wekslowych interpretacją zeznańczy twierdzeń pokrzywdzonegoH. W. (1);
(h) jednostronną i wyrywkową ocenę zeznań pokrzywdzonegoH. W. (1)i uznanie ich za wiarygodne, logiczne i konsekwentne, które w wielu miejscach są wewnętrznie sprzeczne, nieprawdziwe i nie do pogodzenia z innymi dowodami przeprowadzonymi w sprawie oraz stanowią linię obrony pokrzywdzonego przed roszczeniami cywilnoprawnymi;
(i) wyrywkową, jednostronną ocenę pozostałych dowodów w szczególności wyjaśnień oskarżonegoP. M.,T. J.,R. M. (1)oraz świadków, w tymT. M.,S. T.,P. A.,M. B.,R. K.z których wynikają pożyczki udzielane m.in. przez w/w osoby oskarżonemu, a które wskazywałP. M.jako jedno ze źródeł pieniędzy dla pokrzywdzonego,
jak również nierozważenie ich w kontekście sprawy prowadzonej przez Prokuraturę Okręgową w Szczecinie VI Wydział ds. Przestępczości(...)(sygn. aktVI Ds. 74/12) o czyny zart. 56§1 kksi inne, w którą w mniejszym lub większym stopniu część w/w świadków, włącznie z pokrzywdzonym jest związana;
3. obrazęart. 5 § 1 i 2 kpk
poprzez przyjęcie winy i sprawstwa oskarżonegoP. M.i rozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonego tj. że oskarżony wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami podstępnie i wbrew woli pokrzywdzonego uzyskał podpisy na umowach pożyczek, deklaracjach wekslowychi wekslach oraz po wypełnieniu weksli podjął działania na szkodę pokrzywdzonegow sytuacji kiedy postępowanie dowodowe nie dostarczyło żadnych wiarygodnych dowodów na to w jaki sposób oskarżony uzyskał podstępnie podpisy pokrzywdzonegoH. W. (1)na 6-ciu różnych dokumentach, że w okresie kiedy zostałyte dokumenty podpisane pokrzywdzony nie był świadomy tego co i z kim podpisuje oraz, że nie mógł mieć uzgodnionych z pokrzywdzonym rozliczeń kwoty wynikającej z w/w pożyczek.
Formułując te zarzuty, obrońcaP. M.wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie oskarżonegoP. M.od popełnienia zarzucanych mu czynów, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi OkręgowemuwS.III Wydział Karny do ponownego rozpoznania.
ObrońcaT. J.zarzucił wyrokowi:
co do czynu opisanego w pkt. „1" wyroku
1. obrazę prawa materialnego tj. przepisówart.587 § 1 kshorazart. 12 kkprzezich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w pkt. „1" zaskarżonego wyrokumamy do czynienia z jednym lub więcej zachowań powziętych w sposób opisanywart. 12 kk, które wyczerpują znamiona przestępstwa zart. 587 § 1 ksh,
a niezależnie od tego
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający wpływ na jego treść polegający na przyjęciu, żeT. J.jako osoba, o której mowa wart. 21 § 2 kkwspółdziałając zR. M. (1)złożył świadomie fałszywe oświadczenie o wniesieniu w całości wkładów na pokrycie kapitału zakładowego przez(...) sp. z o.o.
co do czynu opisanego w pkt. „2" wyroku
3. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, a toart. 7 kpkpoprzez dowolne, sprzeczne z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego i w konsekwencji błędne ustalenie, mimo braku jakichkolwiek dowodów, żeT. J.postanowił razemzP. M.oszukaćH. W. (1)na kwotę 741.000 zł, uzgodniłzP. M., że podpisyH. W. (1)na umowach pożyczek, deklaracjach wekslowych oraz wekslach in blanco uzyskają podstępnie bez jego wiedzy i zgody oraz wyegzekwują rzekome wierzytelności na drodze sądowej,
4. błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia stanowiących przesłankę do wniosku o zaangażowaniuT. J.w sprawy związane z dochodzeniem należności odH. W. (1), to jest ustalenie, iżT. J.poznałR. M. (1)zP. M., sporządzał umowy pożyczek pomiędzyR. M. (1)a jego pożyczkodawcami, uczestniczył w zlecaniu spraw o zapłatę i pisał wezwania do zapłaty do pokrzywdzonego pod zły adres,
a także
5. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia a toart. 7 kpkpoprzez dowolną, sprzeczną z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego ocenę zeznań śwd.H. W. (1)co do okoliczności w jakich podpisał dwie umowy pożyczki, dwie deklaracje wekslowe i dwa weksle,
a w konsekwencji
6. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający wpływ na jego treść a polegający na przyjęciu, iżH. W. (1)podpisał umowę pożyczki pomiędzy nim aR. M. (1)na 171.000 zł oraz drugą na 540.000 zł, dwie deklaracje wekslowe do tych umów a także dwa weksle in blanco na zabezpieczenie zwrotu wyżej wymienionych pożyczek nie widząc co podpisuje,
a nadto dla wyczerpania krytyki zaskarżonego wyroku
7. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że niekorzystne rozporządzenie mieniem przezH. W. (1)stanowiące znamię oszustwa, to rozporządzenie mieniemw kwocie 741.000 zł podczas gdy sam sąd ustala, żeH. W. (1)był dłużny
P. M.171.000 zł z odsetkami (a kwota ta to składowa kwoty 741.000 zł).
Podnosząc te zarzuty, obrońcaT. J.wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja obrońcyP. M.oraz apelacja obrońcyT. J.w zakresie dotyczącym czynu opisanego w punkcie 2 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku, są zasadne. Z kolei druga z wymienionych apelacji, w odniesieniu do czynu opisanego w punkcie 1 części wstępnej zaskarżonego wyroku, zasługuje na częściowe uwzględnienie. Natomiast sformułowane w obu apelacjach wnioski o charakterze reformatoryjnym, w aktualnym stanie przedmiotowej sprawy, jawią się jako zdecydowanie przedwczesne.
Dokonując takiej oceny skarg, w pierwszej kolejności należy poczynić uwagę natury porządkowej. Otóż przedstawione w nich argumenty, poprzez które obrońcyP. M.iT. J.kwestionują sprawstwo i winę oskarżonych w zakresie czynu przypisanego im w punkcie 2 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku, są ze sobą zbieżne. Istnienie takiego stanu rzeczyw konsekwencji więc powoduje, że omówienie apelacji obrońcyT. J.w części, która traktuje na temat wspomnianego czynu, łączniez apelacją obrońcyP. M., jest jak najbardziej celowe i uzasadnione. Przechodząc zaś do meritum obu skarg, wypada przypomnieć, że w uzasadnieniu poprzednio zapadłego wyroku Sądu odwoławczego (wyrok Sądu Apelacyjnegow Szczecinie z dnia 30 listopada 2016 r.), ów Sąd wskazał, iż obowiązkiem Sądu Okręgowego ponownie procedującego w niniejszej sprawie, będzie ustalenie okoliczności w jakichH. W. (1)złożył podpisy na umowach pożyczek z dnia22 kwietnia 2013 r., wekslach

    in blancooraz deklaracjach wekslowych. Te bowiem, jak wynika to z opinii pismoznawczych (k.904-913 i k.993-1005), ponad wszelką wątpliwość są autentyczne. Powinność, o której mowa, jak trafnie wskazują apelujący, nie została jednak zrealizowana przez Sąd pierwszej instancji ponownie orzekającyw analizowanej sprawie. Co prawda w opisie czynu, Sąd Okręgowy wskazał,że oskarżeni podstępnie i niezgodnie z woląH. W. (1)uzyskali jego podpis na umowach pożyczek oraz na deklaracjach wekslowych, a także niezgodnie z wolą wymienionego wypełnili weksle

    in blanco, to jednak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie sposób doszukać się choćby fragmentu opisującego okoliczności takiego działania oskarżonych. Te bowiem, które Sąd meriti eksponuje na stronie 50-51 pisemnych motywów kwestionowanego orzeczenia, w żadnym razie nie konkretyzują sytuacji, w którejH. W. (1)i to wbrew swojej woli oraz ulegając podstępowi, złożył podpisy na wspomnianych dokumentach. Fakt, żeP. M.iH. W. (1)współpracowali ze sobą i w swojej obecności podpisywali różnedokumenty, zaś w dniu 17 kwietnia 2013 r., a więc w dacie zbliżonej do tej widniejącej na umowach pożyczek, zawarli umowę poręczenia, nie stanowi przecież, bo z oczywistych względów nie może stanowić, podstawy do stwierdzenia, żeP. M.iT. J., używając podstępu, uzyskali niezgodnie z woląH. W. (1)jego podpis na umowach pożyczek i deklaracjach wekslowych,a także wbrew woli wymienionego wypełnili weksle

    in blanco. Dla wyczerpania omawianej w tym miejscu tematyki wypada jeszcze zauważyć, że Sąd Okręgowy,nie tylko, że nie ustalił okoliczności w jakichH. W. (1)złożył podpisyna rzeczonych dokumentach, ale co więcej, nie dokonał wszechstronnej analizy jego zeznań dotyczących tej materii. Sąd meriti, z jednej strony zauważył bowiem,żeH. W. (1)wskazywał, iż do podpisania wspomnianych dokumentów mogło dojść w trakcie podpisywania protokołów odbioru prac, które na rzeczH. W. (1)wykonywałP. M., z drugiej zaś przeoczył to, że w zeznaniach zwerbalizowanych w dniu 18 maja 2017 r. (k.1742 i k.1743),H. W. (1)przyznał to, o czym wyjaśniałP. M.(k.1741), a mianowicie, że wymienieni współpracowali ze sobą jedynie do końca 2012 roku, a ponadto, a właściwie przede wszystkim, stwierdził, że to nie oskarżony, lecz jego podwykonawcy przedkładalimu protokoły odbioru prac. A zatem, w obliczu takich twierdzeńH. W. (1),a także przy uwzględnieniu daty widniejącej na umowach pożyczek(22 kwietnia 2013 r.), należałoby przyjąć, że podpisanie ich przez wymienionegow okolicznościach pierwotnie przez niego przytaczanych, w ogóle nie było możliwe. Na kanwie tych uwag wypada jednocześnie sformułować kolejną, a mianowicie,że zeznaniaH. W. (1), które dotyczą omawianej a fundamentalnej, z punktu widzenia odpowiedzialności karnej oskarżonych, kwestii nie są konsekwentne,a wręcz posiadają spekulacyjny charakter. Taka a nie inna specyfika analizowanej części zeznańH. W. (1), rzecz jasna, powinna zostać dostrzeżona przez Sąd Okręgowy i uwzględniona przy ocenie wiarygodności tych zeznań. Tymczasem lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala się zorientować, że Sąd pierwszej instancji pozostawił poza obszarem swojego zainteresowania te, przytoczone powyżej, bez wątpienia, istotne dla oceny zeznańH. W. (1), uwarunkowania. Dokonując tej oceny, Sąd Okręgowy nie wyciągnął też właściwych wnioskówz jeszcze jednej, notabene, prawidłowo ustalonej okoliczności. Dla zobrazowania tej tezy najpierw trzeba przypomnieć, że oceniając zeznaniaH. W. (1), Sąd meriti uwypuklił jego reakcję na informację o zajęciu przez komornika rachunku bankowego. Ta zaś sprowadziła się do tego, że po uzyskaniu wspomnianej informacji, a konkretnie w dniu 6 grudnia 2013 r.,H. W. (1)udał się do kancelarii komorniczej, tam stwierdził, że nie zna i nigdy nie pożyczał pieniędzy odR. M. (1), po czym udał się do jego miejsca zamieszkania, by wyjaśnić zaistniałą sytuację. Na kanwietych okoliczności, Sąd Okręgowy sformułował konkluzję, że gdybyH. W. (1)wiedział o zawartych umowach pożyczek oraz o tym, że faktycznym jego wierzycielem jestP. M.a nieR. M. (1), to, po pierwsze, na informację o zajęciu komorniczym nie zareagowałby tak emocjonalnie jakw rzeczywistości to uczynił i po wtóre, o wyjaśnienie zaistniałego stanu rzeczy zwróciłby się doP. M.a nie doR. M. (1). Taka a nie inna postawaH. W. (1), zdaniem Sądu orzekającego, przekonuje, że twierdzenia wymienionego, iż nie wiedział o istnieniu umów pożyczek oraz, że podstępnie uzyskano na nich jego podpis, są autentyczne. Wyrażając ten pogląd, Sąd Okręgowy stwierdza jednocześnie, że skierowanie doH. W. (1)dwóch pism dotyczącychumowy numer (...)na faktyczny adres jego miejsca zamieszkania miało jedynie uwiarygodnić podjęcie przez oskarżonych rzeczywistej próby kontaktu zH. W. (1)przed skierowaniem sprawy na drogę postępowania sądowego. Konkretyzując tę tezę należy zaś przypomnieć, że chodzi w niej o wezwanie z dnia31 maja 2013 r. dotyczące spłaty pierwszej raty pożyczki objętejumową numer (...), a także oświadczenie z dnia 4 lipca 2013 r. o odstąpieniuR. M. (1)od tej umowy. Treść tych dokumentów, zdaniem Sądu odwoławczego,jest jednak tak oczywista w swojej wymowie, że niezależnie od wspomnianych wcześniej intencji, które to Sąd Okręgowy, notabene, bez wskazania ich źródła, przypisał oskarżonym, nakazuje przyjąć, iż chybiona jest sformułowana przez ten Sąd teza, żeH. W. (1)dopiero w grudniu 2013 r. dowiedział się o istnieniu umów pożyczek, a przynajmniej tej z nich, która posiada numer 1/04/2013. W tej sytuacji stwierdzić więc trzeba, że zachowaniuH. W. (1), które ten przejawiłpo zajęciu jego rachunku bankowego, nie można nadawać, tak jak uczyniłto Sąd Okręgowy, decydującego znaczenia dla oceny zeznań wymienionegoi w konsekwencji wyjaśnieńP. M.orazT. J., a także pozostałych dowodów osobowych, które w swej apelacji wskazuje obrońcaP. M.. Jednocześnie nie można wykluczyć, że wpływ na tę ocenę mogą mieć, zupełnie pominięte przez Sąd Okręgowy, uwarunkowania faktyczne bądź dowodowe charakteryzujące sprawę III K 138/15 Sądu Okręgowego w Szczecinie, w której toP. M.iH. W. (1)są oskarżeni o popełnienie przestępstw polegających na uszczupleniu należności z tytułu podatku od towarów i usług. Wyjaśnienia, które wymienieni złożyli w tej sprawie, a które to Sąd Apelacyjny uzyskał w toku postępowania odwoławczego (k.1880-1997), rodzą duże prawdopodobieństwo, żeP. M.iH. W. (1), w zakresie, o którym mowa powyżej, współdziałali ze sobą. Co więcej, w wyjaśnieniach, któreP. M.zwerbalizował w dniu 19 grudnia 2016 r. (k.1985) przedstawił on takie oto informacje: „osiągałem korzyść 10%, 11% wartości netto z faktury, z czego 5% wartości faktury płaciłem paniW.. Dziś nie jestem w stanie podać, jaką kwotę osiągnąłem z tego procederu, ponieważ wielokrotnie zakładałem własne pieniądze m.in. za panaH. W. (1), który ze mną do chwili obecnej się nie rozliczył, a musiałem płacić za faktury na bieżąco. Mam na myśli procent dla paniW..” „(…) ja tam użyłem sformułowania (po odczytaniu protokołu uprzednich wyjaśnieńP. M.- uwaga Sądu Apelacyjnego), żeH. W. (1)płacił 60% podatku VAT,a faktycznieH. W. (1)nigdy mi nie zapłacił, bo nie miał pieniędzy. Wydaje mi się,żeH. W. (1)pozostało do zapłacenia kilkaset tysięcy złotych. Ciężko mi powiedzieć, ile mi zapłacił. Musiałbym wygrzebać jakieś stare notatki, ponieważ płacił mi gotówką.” W świetle takiej treści wyjaśnieńP. M.złożonych w wyżej wymienionej sprawie, nie można więc wykluczyć, że kwoty odzwierciedlonew umowach pożyczek z dnia 22 kwietnia 2013 r., w istocie, jak stwierdził toP. M., „spinają” wszystkie jego wierzytelności wobecH. W. (1), aczkolwiek nie z tytułu wykonanych prac instalacyjnych, czy też pożyczek, które inne osoby udzieliłyP. M.z przeznaczeniem dlaH. W. (1), lecz z tytułu rozliczeń wynikłych z działań, które są przedmiotem przestępstw zarzucanychP. M.iH. W. (1)w sprawie III K 138/15 Sądu Okręgowego w Szczecinie. Ta nasuwająca się konkluzja, w aktualnym stanie przedmiotowej sprawy, jest jednak tylko w dużym stopniu prawdopodobna, aczkolwiek taki stan rzeczy jest konsekwencją wyłącznie tego, o czym była już mowa wcześniej, a mianowicie tego, że Sąd meriti nie poczynił żadnych starań zmierzających do wyjaśnienia omawianej kwestii. Owo wyjaśnienie było zaś możliwe chociażby poprzez ujawnienie odpowiednich fragmentów wyjaśnieńP. M.złożonych we wskazanej wyżej sprawie, a następnie zobowiązanie go,a takżeH. W. (1), do ustosunkowania się do okoliczności wynikających z tych fragmentów.
Abstrahując od przedstawionych powyżej rozważań, wypada jeszcze zwrócić uwagę na swego rodzaju niekonsekwencję, która wyłania się z opisu czynu określonego w punkcie 2 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku. I tak, trzeba zauważyć, że w opisie tym Sąd Okręgowy wskazał, że oskarżeni doprowadziliH. W. (1)do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 501.000 złotych, a nie jak wynika to z opisu czynu zarzuconego, w kwocie 741.000 złotych. Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku (strona 57-58) pozwala się zaś zorientować, że modyfikacja, której dokonał Sąd orzekający była konsekwencją tego, iż co do kwoty 171.000 złotych oskarżonym nie można było przypisać przestępnego zamiaru. Tymczasem z opisu czynu przypisanegoP. M.iT. J.wynika, że modyfikacja, o której mowa, faktycznie dotyczy kwoty 240.000 a nie 171.000 złotych. Niezależnie jednak od tego trzeba zauważyć, że opis czynu wskazuje również na to, iż oskarżeni, chcąc doprowadzićH. W. (1)do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, ogólnie rzecz ujmując, posłużyli się umową pożyczki na kwotę 171.000 złotych. Ta natomiast, jak stwierdził to Sąd Okręgowy, była kwotą należnąP. M.. W tej sytuacji, uwzględniając zakreślone przez prokuratora granice przedmiotowe omawianego czynu, wątpliwości budzi przyjęcie, że przestępcze działanie oskarżonych polegało, między innymi, na posłużeniu się wspomnianą umową.
Dostrzeżone przez Sąd odwoławczy a zaprezentowane powyżej uchybienia, które w toku przeprowadzonego postępowania zmaterializował Sąd pierwszej instancji dotyczą kwestii, które posiadają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia o sprawstwiei winie oskarżonych w zakresie czynu przypisanego im w punkcie 2 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku. Taki charakter tych uchybień, czy też innymi słowy, ich waga, w konsekwencji powoduje, że aktualnie nie sposób przyjąć,że dokonana przez Sąd Okręgowy ocena dowodów oraz poczynione na jej podstawie ustalenia faktyczne są bezbłędne. Wyrażając ten pogląd należy jednocześnie zdać sobie sprawę z tego, że tylko wszechstronna, a przede wszystkim kompleksowa ocena poszczególnych dowodów, stwarza podstawę do wydania wolnego od wad orzeczenia. Na gruncie przedmiotowej sprawy jednym z tych dowodów są zaś wyjaśnieniaT. J., którym to Sąd Okręgowy, również w części odnoszącej się do drugiego z przypisanych mu czynów (czyn opisany w punkcie I części wstępnej zaskarżonego wyroku) nie przyznał w pełni waloru wiarygodności. Co więcej, zdeprecjonował te wyjaśnienia odwołując się, między innymi, do twierdzeńP. M., a to, w sytuacji gdy Sąd meriti nie wskazał tego wprost, oznacza,że w części odnoszącej się do czynu opisanego w punkcie I, wyjaśnieniaP. M.uznał za wiarygodne. W tym stanie rzeczy, by uniknąć sytuacji, która mogłaby doprowadzić w przyszłości do dychotomii w ocenie wyjaśnieńT. J., a i pośrednio również wyjaśnieńP. M.oraz pozostałych dowodów osobowych, Sąd Apelacyjny, w oparciu o przepisart. 437 § 2 kpkw brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r., w całości uchylił zaskarżony wyroku i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Podejmując tego rodzaju rozstrzygnięcie i tym samym nie przesądzając kwestii związanej z oceną wyjaśnień oskarżonych oraz zeznań świadków, trzeba jednak już teraz zwrócić uwagę obrońcyT. J., że wbrew jego sugestiom, przedmiotem penalizacji przewidzianej wart. 587 § 1 kodeksu spółek handlowychnie jest niedopełnienie obowiązków wymienionych w tytule III i IV tego kodeksu, lecz ogłoszenie albo przedstawienie nieprawdziwych danych w związku z realizacją tych obowiązków. Krytycznie należy też ocenić uwagi obrońcyT. J., które to zawierają się w takich oto sformułowaniach: „to jasne, że nie było rachunków bankowych spółki bo nie było spółki. Nie było gotówki w kasie spółkibo 12 lipca 2013 roku nie było żadnej kasy spółki.” (strona 4 apelacji). Poprzez cytowane twierdzenia, ich autor, co oczywiste, stara się przekonać, że spółka, która nie została jeszcze zarejestrowana nie może posiadać rachunku bankowego. Tymczasem jest zgoła odmiennie, a podstawę do sformułowania takiej konstatacji stanowi treśćart. 11 § 1 kodeksu spółek handlowych. Ów przepis stanowi bowiem, że spółki kapitałowe w organizacji, o których mowa wart. 161 i art. 323, mogą we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inneprawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywane. A zatem, skoro spółce kapitałowej w organizacji, a taką w dniu 12 lipca 2013 r. niewątpliwie byłaspółka z o.o. (...), przynależą takie uprawnienia jak te wynikające z cytowanego wyżej przepisu, to oczywistym jest, że tego rodzaju spółka (w organizacji) może posiadać rachunek bankowy.
Procedując w niniejszej sprawie po raz wtóry, Sąd Okręgowyobowiązany będzie ponownie przeprowadzić cały proces orzeczniczy, przy czym na tym jego etapie, który służy gromadzeniu dowodów, rolą Sądu pierwszej instancji będzie przeprowadzenie w sposób bezpośredni dowodów z zeznańH. W. (1)iR. M. (1). Jeśli zaś chodzi o pozostałe dowody osobowe,to przeprowadzając je, Sąd może skorzystać z możliwości przewidzianejwart. 442 § 2 kpk, chyba że wyniki prowadzonego postępowania zrodząkonieczność przeprowadzenia tych dowodów, lub niektórych z nich, w sposób bezpośredni. Obowiązkiem Sądu ponownie rozpoznającego przedmiotową sprawę będzie również zapoznanie się z wyjaśnieniami, które w sprawie III K 138/15 Sądu Okręgowego w Szczecinie złożyliP. M.iH. W. (1), a następnie,w trakcie przesłuchania wymienionych, rolą Sądu będzie dążenie do wyjaśnienia,po pierwsze, okoliczności, w którychH. W. (1)podpisał umowy pożyczekz dnia 22 kwietnia 2013 r., wekslein blancooraz deklaracje wekslowe i po wtóre,czy kwoty pożyczek odzwierciedlone w umowach z dnia 22 kwietnia 2013 r., dotyczą również ewentualnych rozliczeń wynikłych z działalności wymienionych, która jest przedmiotem postępowania prowadzonego w sprawie III K 138/15 Sądu Okręgowego w Szczecinie. W dalszej kolejności, powinnością Sądu Okręgowego będzie dokonanie wszechstronnej i kompleksowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz zrekonstruowanie przebiegu zdarzeń. Na tym, jak i wcześniejszym etapie procesu orzeczniczego, Sąd pierwszej instancji musi zaś mieć w polu widzenia uwagi oraz wskazania zaprezentowane powyżej.

    Stanisław Stankiewicz Grzegorz Chojnowski Piotr Brodniak