Sygn. akt II AKa 300/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 grudnia 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA – Dorota Tyrała (spr.)

    Sędziowie: SA – Ewa leszczyńska – Furtak

– Grzegorz Salamon
Protokolant: sekr. sąd. – Olaf Artymiuk
przy udziale Prokuratora Gabrieli Marczyńskiej - Tomali
po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2018 r.
sprawy z wnioskuK. P.
o odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego Państwa Polskiego (Dz. U. z 2015 r., poz. 1583 z późn. zm.)
na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 23 maja 2018 r., sygn. akt XVIII Ko 42/17

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że ponad zasądzoną w punkcie I. kwotę 60.000 (sześćdziesiąt tysięcy) zł, zasądza od Skarbu Państwa na rzeczK. P.tytułem zadośćuczynienia dalszą kwotę 30.000 (trzydzieści tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

II
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części;

III
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcyK. P.kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów związanych z reprezentowaniem wnioskodawcy przez pełnomocnika z wyboru;

IV
kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Warszawie rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 roku sprawy z wnioskuK. P.o odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w trybieustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1583 ze zm.) na podstawieart. 8 ust. 1 i art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1583 ze zm.) orazart. 554 § 4 k.p.k.:
I.zasądził tytułem zadośćuczynienia, za krzywdy wynikłe z pozbawienia wolnościK. P.w okresie od 11 listopada 1982 roku do 12 maja 1983 roku, na jego rzecz od Skarbu Państwa kwotę 60 000 (sześćdziesiąt tysięcy) złotych, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty;
II.w pozostałej części wniosek oddalił;
III.zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcyK. P.kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów związanych z reprezentowaniem wnioskodawcy przez pełnomocnika z wyboru;
IV.kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.
Apelację od wyroku złożyłpełnomocnik wnioskodawcyK. P..

1
Na podstawieart. 444 k.p.k.iart. 425 § 1-3 k.p.k.zaskarżył wyrok wskazany powyżej w części tj. w zakresie punktu I. ponad przyznaną kwotę zadośćuczynienia wynoszącą 60 000 zł, a ponadto w zakresie punktu II w całości;

2.Na podstawieart. 427 § 1 i 2 k.p.k.iart. 438 pkt 2 k.p.k.orazart. 7 k.p.k.w zw. zart. 366 § 1 k.p.k.zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania polegające na ocenie dowodów w postaci zeznań wnioskodawcy, świadków oraz dokumentów, która była dowolna a nie swobodna, albowiem przy zastosowaniu zasad racjonalnego rozumowania oraz doświadczenia życiowego krzywda wnioskodawcy byłaby znacznie wyżej wyceniona, a także przyznano by wnioskodawcy odszkodowanie za utracony zarobek w okresie pozbawienia wolności i za 2 mies. po jej odzyskaniu mimo, że rozwiązał on stosunek pracy za porozumieniem stron dzień przed pozbawieniem wolności tj. 10 listopada 1982 r., bo przecież był osobą w pełni sił i znalazłby najdalej w ciągu tygodnia lub dwóch nową pracę, a nie byłby bezrobotny przez 8 miesięcy jak to przyjął Sąd Okręgowy;
3.Na podstawieart. 427 § 1 i 2 k.p.k.iart. 438 pkt 3 k.p.k.zaskarżonemu wyrokowi zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych w związku zart. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiegow zw. zart. 415 k.c.i445 § 1 k.c.polegający na przyjęciu, że zasądzone zadośćuczynienie odpowiada stopniowi krzywdy, choć mając na uwadze społeczne poczucie sprawiedliwości i zadośćuczynienia zasądzane aktualnie ofiarom pomyłek sądowych czy prokuratorskich w przypadku niesłusznych zatrzymań, to jest ono rażąco niskie, a ponadto oddalenie wniosku od odszkodowanie za utracone zarobki również jest niedopuszczalne;
W konsekwencji podniesionych zarzutów na podstawieart. 427 § 1 k.p.k.iart. 437 § 1 i 2 k.p.k.wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie zgodnie z treścią wniosku w zakresie nieuwzględnionym przez Sąd I instancji, tj. przyznanie dodatkowej kwoty zadośćuczynienia w wysokości 340 000 zł oraz kwoty odszkodowania za utracone zarobki w wysokości 24 882 zł; wniósł ponadto o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wnioskodawcy za II instancję zgodnie z obowiązującymi normami.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja pełnomocnika wnioskodawcy okazała się częściowo zasadna w zakresie w jakim domagał się podwyższenia zasądzonej kwoty zadośćuczynienia, natomiast brak jest podstaw do uznania by sformułowane w niej zarzuty i wnioski były trafne w części odnoszącej się do orzeczenia Sądu I instancji oddalającego zgłoszony wniosek o zasądzenie odszkodowania. I tak:
Pełnomocnik wnioskodawcy skarżąc wyrok Sądu I instancji w zakresie jego punktu II zarzucił obrazęart. 7 k.p.k.w zw. zart. 366§1 k.p.k.polegającą na dowolnej ocenie dowodów w postaci zeznań wnioskodawcy, świadków oraz dokumentów. Zdaniem skarżącego dokonanie oceny swobodnej, przy zastosowaniu zasad racjonalnego rozumowania oraz doświadczenia życiowego prowadziłoby do „przyznania wnioskodawcy odszkodowania za utracony zarobek w okresie pozbawienia wolności i za 2 miesiące po jej odzyskaniu mimo, że rozwiązał on stosunek pracy za porozumieniem stron dzień przed pozbawieniem go wolności, tj. 10 listopada 1982 r., bo przecież był osobą w pełni sił i znalazłby najdalej w ciągu tygodnia lub dwóch nową pracę, a nie byłby bezrobotny przez 8 miesięcy, jak to przyjął Sąd Okręgowy”.
Wbrew zarzutom apelującego nie doszło w tym zakresie do naruszenia przez Sąd I instancji wskazanych przepisów prawa procesowego. Dokonana przez Sąd I instancji ocena dowodów i poczynione na tej podstawie ustalenia stanu faktycznego są prawidłowe i uzasadniają treść zaskarżonego orzeczenia.
W pierwszym rzędzie wskazać należy, że zgodnie z ugruntowanym i jednolitym poglądem doktryny i orzecznictwa koniecznym warunkiem dla uznania, iż określona szkoda może być dochodzona na gruncie przepisów ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego Państwa Polskiego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1583 ze zm.) jest ustalenie, że istnieje bezpośredni i adekwatny związek przyczynowy między powstałą szkodą o charakterze majątkowym, a unieważnionym wyrokiem Sądu. Oznacza to, że przedmiotem roszczeń odszkodowawczych, które mogą być dochodzone przed sądem właściwym w sprawach karnych na podstawie wymienionych przepisów są tylko te niekorzystne następstwa, które powstały w związku z wykonaniem unieważnionego wyroku.
Skarżący pełnomocnik nie zanegował ustalenia Sądu meriti, że w chwili zatrzymania wnioskodawca był bezrobotny – wnioskodawcaK. P.wszak sam zeznał, że umowa o pracę została rozwiązana na skutek jego wniosku w dniu 10.11.1982 r., a powyższe znajduje potwierdzenie w załączonej do akt sprawy kserokopii świadectwa pracy (k. 21). Tym samym na pełną aprobatę zasługuje stanowisko Sądu Okręgowego, że pozostawanie wnioskodawcy bez pracy w okresie od 11 listopada 1982 r. do 12 maja 1983 r. nie było następstwem jego zatrzymania i tymczasowego aresztowania, skoro nastąpiło wcześniej, a nadto na skutek własnej decyzji wnioskodawcy, która była jego świadomym wyborem.
W tym miejscu godzi się przypomnieć, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 8 ust.1 ustawy lutowej ma charakter cywilno-prawny. W związku z tym na tle regulacji wyrażonej wart. 6 k.c.poszkodowany powinien udowodnić podstawę, jak i wysokość zgłoszonego roszczenia. Tymczasem zarówno wniosek o zasądzenie odszkodowania, inicjatywa dowodowa wykazywana przez wnioskodawcę i jego pełnomocnika w toku rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji, jak i obecnie prezentowana we wniesionym środku odwoławczym argumentacja sprowadza się do swoistych założeń, że gdyby nie pozbawienie wolności toK. P.podjąłby pracę w ciągu tygodnia lub dwóch – w sytuacji, gdy z żadnego dowodu nie wynika, by na tym etapie poszukiwanie przez niego pracy było w sferze realnych działań a nie samych deklaracji. Brak jest zatem podstaw do uznania, że gdyby nie unieważniony wyrok wnioskodawca zostałby niezwłocznie zatrudniony i stąd aktualizuje się podstawa do zasądzenia odszkodowania w kwocie wskazanej we wniosku za 8 miesięcy pozostawaniaK. P.bez pracy. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało także, by skutki wykonania wobecK. P.unieważnionego orzeczenia wykraczały poza okres, kiedy wnioskodawca był pozbawiony wolności. Trafnie bowiem wskazał Sąd Okręgowy w oparciu o przeprowadzoną opinię sądowo – psychiatryczną, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy pobytem badanego w areszcie a rozwojem jego choroby (vide k. 104-112 oraz k. 153-157).
Takie ustalenia postępowania odwoławczego doprowadziły Sąd Apelacyjny do konkluzji, że Sąd Okręgowy wyraził prawidłowy pogląd o braku podstaw do zasądzenia odszkodowania, skoro wnioskodawca nie udowodnił, by w związku z unieważnionym wyrokiem z dnia 11 maja 1983 r. w sprawie VII K 175/83 powstała szkoda dająca podstawę do dochodzenia odszkodowania na gruncie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego Państwa Polskiego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1583 ze zm.).
Co do zasady przyznać natomiast należy rację skarżącemu, iż Sąd I instancji mając w polu widzenia wszystkie okoliczności, które winny być wzięte pod uwagę przy ustalaniu zadośćuczynienia, nie nadał niektórym z nich takiego znaczenia, jakie powinny mieć przy ocenie poziomu doznanych przez wnioskodawcę cierpień i konsekwencji wynikających dla niego z pozbawienia wolności w sprawie VII K 175/83 Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy.
Mimo zatem, iż określenie wysokości należnego zadośćuczynienia leży w sferze swobodnej oceny sądu orzekającego uznać należało, iż konieczne jest zmodyfikowanie zaskarżonego orzeczenia w omawianej części. Decydujące znaczenie, uzasadniające zmianę zaskarżonego orzeczenia w tej części, miały dwa elementy. Z jednej strony był to wyjątkowo wysoki poziom poczucia krzywdyK. P.za represjonowanie z powodu działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, z drugiej zaś okoliczności zatrzymania i warunki w jakich był on pozbawiony wolności – w tym ustalone przez Sąd Okręgowy trzykrotne pobicie wnioskodawcy w okresie pozbawienia go wolności przez funkcjonariuszy policji i Służby więziennej, stosowane wobec niego kary dyscyplinarne oraz dokonana przez niego próba samobójcza. Dolegliwości jakich doznał wnioskodawca i długotrwałość konsekwencji winny, w ocenie Sądu Apelacyjnego, jeszcze istotniej niż uczynił to Sąd Okręgowy, wpływają na wysokość przyznanego zadośćuczynienia. Stąd właśnie, uznając słuszność argumentacji pełnomocnika wnioskodawcy Sąd Apelacyjny podwyższył zasądzone zadośćuczynienie o dalszą kwotę 30.000 (trzydzieści tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Wobec takich ustaleń postępowania odwoławczego, poza zmianą zaskarżonego orzeczenia opisaną wyżej, nie dopatrując się przesłanek uzasadniających ingerencję w treść wyroku z urzędu, Sąd Apelacyjny w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.
Na rzecz wnioskodawcy zasądzono należną mu kwotę z tytułu zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym, zaś koszty postępowania obciążają Skarb Państwa.
W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny orzekł jak na wstępie.