Sygnatura akt II AKa 13/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 lutego 2019 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA Jerzy Skorupka (spr.)
Sędziowie: SSA Bogusław Tocicki
SSO del. do SA Maciej Skórniak
Protokolant:  Beata Sienica

    przy udziale prokuratora Prokuratury Regionalnej weW.Zbigniewa Jaworskiego

po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2019 r.
sprawyA. G.
oskarżonego zart. 119 § 1 kkiart. 158 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kkprzy zastosowaniuart. 64 § 1 kk;

M. G.

oskarżonego zart. 119 § 1 kkiart. 158 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk;
E. S.
oskarżonego zart. 119 § 1 kkiart. 158 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk;
Z. M.
oskarżonego zart. 119 § 1 kkiart. 158 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk;
na skutek apelacji wniesionych przez oskarżonych
od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu
z dnia 14 sierpnia 2018 r. sygn. akt III K 48/18

I

    zmienia zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonych:A. G.,M. G.,E. S.,Z. M., a na podstawieart. 435 kpktakże w stosunku doR. G.,E. G.iP. K.w ten sposób, że :

1

    z opisu czynu przypisanegoA. G.w punkcie 1 części rozstrzygającej,R. G.w punkcie 2 części rozstrzygającej,M. G.w punkcie 6 części rozstrzygającej,E. G.w punkcie 10 części rozstrzygającej,E. S.w punkcie 16 części rozstrzygającej,Z. M.w punkcie 17 części rozstrzygającej iP. K.wpunkcie 18części rozstrzygającej, eliminuje zwrot „jego przynależności narodowej oraz”, a także zwrot „należącej do grupy etnicznej Romów”, a z podstawy skazania przepisyart. 119 § 1 k.k.iart. 11 § 2 k.k., przyjmując za podstawę wymiaru kary przepisart. 158 § 1 k.k.;

2
karę pozbawienia wolności wymierzoną:

-A. G.w punkcie 1 części rozstrzygającej obniża do jednego roku i 6 (sześciu) miesięcy;
-E. S.w punkcie 16 części rozstrzygającej obniża do jednego roku i 3 (trzech) miesięcy;

II

    w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy w stosunku do oskarżonych:A. G.,M. G.,E. S.,Z. M.,R. G.,E. G.iP. K.;

III
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.D. Ś., adw.M. B., adw.R. S.i adw.A. B.po 600 zl tytułem kosztów nieopłaconej obrony z urzędu udzielonej przez nich w postępowaniu odwoławczym oraz po 138 zł tytułem podatku VAT, a adw.D. Ś.dodatkowo także 166 zł tytułem kosztów w dojazdu;

IV
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. B.1380 zł tytułem kosztów nieopłaconej obrony z urzędu udzielonej przez niego w postępowaniu przygotowawczym oraz w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji a także 317,40 zł tytułem podatku VAT;

V

    zwalnia oskarżonych:A. G.,M. G.,Z. M.iE. S.od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa  przypadających na nich kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, obciążając tymi kosztami Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2018 r., III K 48/18:

1
uznał oskarżonegoA. G.za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa zart. 119 §1 k.k.iart. 158 §1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.kprzy zast.art. 64 § 1 k.k.opisanego w pkt I aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 119 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.wymierzył oskarżonemuA. G.karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności;

2
uznał oskarżonegoR. G.za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa zart. 119 §1 k.k.iart. 158 §1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.kopisanego w pkt I aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 119 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.wymierzył oskarżonemuR. G.karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności;

3
na podst.art. 69 § 1 k.k.iart. 70 § 2 k.k.warunkowo zawiesił oskarżonemuR. G.wykonanie kary pozbawienia wolności na okres próby lat 3 (trzech).

4
na podst.art. 72 § 1 pkt. 5 k.k.zobowiązał oskarżonegoR. G.do powstrzymania się od naużywania alkoholu;

5
na podst.art. 73 § 2 k.k.oddał oskarżonegoR. G.pod dozór kuratora sądowego;

6
uznał oskarżonego

M. G.
za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa zart. 119 §1 k.k.iart. 158 §1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.kopisanego w pkt I aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 119 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.wymierzył oskarżonemu

M. G.
karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;

7
na podst.art. 69 § 1 k.k.iart. 70 § 2 k.k.warunkowo zawiesił oskarżonemu

M. G.
wykonanie kary pozbawienia wolności na okres próby lat 3 (trzech).

8
na podst.art. 72 § 1 pkt. 5 k.k.zobowiązał oskarżonego

M. G.
do powstrzymania się od naużywania alkoholu;

9
na podst.art. 73 § 2 k.k.oddał oskarżonego

M. G.
pod dozór kuratora sądowego;

10
uznał oskarżonegoE. G.za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa zart. 119 §1 k.k.iart. 158 §1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.kopisanego w pkt I aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 119 § 1 kkw zw. zart. 11 § 3 k.k.wymierzył oskarżonemuE. G.karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności;

11
uznał oskarżonegoE. G.za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa zart. 278 § 1 k.k.opisanego w pkt II aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 278 § 1 k.k.wymierzył oskarżonemuE. G.karę 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności;

12
na podst.art. 85 § 1 i 2 k.k.w zw. zart. 86 § 1 k.k.połączył kary pozbawienia wolności orzeczone wobecE. G.i wymierzaE. G.karę łączną 1 (jednego) roku pozbawienia wolności;

13
na podst.art. 69 § 1 k.k.iart. 70 § 1 k.k.warunkowo zawiesił oskarżonemuE. G.wykonanie kary łącznej pozbawienia wolności na okres próby lat 3 (trzech).

14
na podst.art. 72 § 1 pkt. 5 k.k.zobowiązuał oskarżonegoE. G.do powstrzymania się od naużywania alkoholu;

15
na podst.art. 73 § 1 k.k.oddał oskarżonegoE. G.pod dozór kuratora sądowego;

16
uznał oskarżonegoE. S.za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa zart. 119 §1 k.k.iart. 158 §1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.kopisanego w pkt I aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 119 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3wymierzył oskarżonemuE. S.karę 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;

17
uznał oskarżonegoZ. M.za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa zart. 119 §1 k.k.iart. 158 §1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.kopisanego w pkt I aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 119 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.wymierzył oskarżonemuZ. M.karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności;

18
uznał oskarżonegoP. K.za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa zart. 119 §1 k.k.iart. 158 §1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.kopisanego w pkt I aktu oskarżenia i za to na podstawie art.art. 119 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.wymierzył oskarżonemuP. K.karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności;

19
na podst.art. 69 § 1 k.k.iart. 70 § 1 k.k.warunkowo zawiesił oskarżonemuP. K.wykonanie kary pozbawienia wolności na okres próby lat 3 (trzech).

20
na podst.art. 72 § 1 pkt. 5 k.k.zobowiązał oskarżonegoP. K.do powstrzymania się od naużywania alkoholu;

21
na podst.art. 73 § 1 k.k.oddał oskarżonegoP. K.pod dozór kuratora sądowego;

22
na podst.art. 63 § 1 k.k.zaliczył na poczet orzeczonych kar pozbawienia wolności okresy rzeczywistego pozbawienia wolności oskarżonemuA. G.od 25 sierpnia 2017 r. godz. 15:50 do 21 grudnia 2017 r. godz. 15:06, oskarżonemuR. G.od 25 sierpnia 2017 r. godz. 13:35 do 21 grudnia 2017 r. godz. 14:30, oskarżonemuM. G.od 25 sierpnia 2017 r. godz. 15:50 do 21 grudnia 2017 r. godz. 14:50, oskarżonemuE. G.od 20 listopada 2017 r. godz. 10:45 do 21 listopada 2017 r., oskarżonemuE. S.od 25 sierpnia 2017 r. godz. 13:35 do 21 grudnia 2017 r. godz. 14:25, oskarżonemuZ. M.od 25 sierpnia 2017 r. godz. 13:35 do 21 grudnia 2017r. godz. 15:00, oskarżonemuP. K.od 25 sierpnia 2017 r. godz. 16:15 do 21 grudnia 2017 r. godz. 15:06;

23
zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.D. S.738,00 (siedemset trzydzieści osiem) złotych tytułem poniesionych kosztów obrony z urzędu oskarżonegoA. G.w postępowaniu sądowym;

24
zasądził od Skarbu Państwa na rzecz r.pr.Ł. P.1549,80 (tysiąc pięćset czterdzieści dziewięć i 80/100) złotych tytułem poniesionych kosztów obrony z urzędu oskarżonegoR. G.w postępowaniu przygotowawczym i sądowym;

25
zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.A. B.(...),80 (tysiąc pięćset czterdzieści dziewięć i 80/100) złotych tytułem poniesionych kosztów obrony z urzędu oskarżonegoE. S.w postępowaniu przygotowawczym i sądowym;

26
zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.R. S.(...),80 (tysiąc pięćset czterdzieści dziewięć i 80/100) złotych tytułem poniesionych kosztów obrony z urzędu oskarżonegoZ. M.w postępowaniu przygotowawczym i sądowym;

27
na podst.art. 624 § 1 k.p.k.zwolinł oskarżonychA. G.,R. G.,M.G.,E. G.,E. S.,Z. M.,P. K.od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych w całości.

Wymieniony wyrok zaskarżył w całości obrońca z urzęduA. G.adw.D. Ś.zarzucając:

1
obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 410 KPKw zw. zart. 7 KPKorazart. 424§2 KPKprzez dowolną i jednostronną ocenę materiału dowodowego co do motywacjiA. G.i obiektywnego odbioru jego zachowania przez obserwatorów zdarzenia i w konsekwencji błędne zastosowanieart. 119§1 KKi niezastosowanieart. 20 KK,

2
rażącą niewspółmierność wymierzonej kary poprzez pominięcie okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonego, tj. przeproszenia pokrzywdzonego i całkowitej zmiany relacji z pokrzywdzonym, które przezK. O.określane są jako bardzo dobre.

W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wyeliminowanie z opisu czynuart. 119§1 KKi wymierzenieA. G.kary w niższej wysokości i łagodniejszego rodzaju.
Wymieniony wyrok zaskarżył w całości także obrońca z urzęduE. S.adw.A. B.zarzucając mający wpływ na treść orzeczenia błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na ustaleniu, że oskarżony dopuścił się czynu zart. 119§1 KKdziałając z pobudek rasistowskich, gdy całokształt zebranego materiału dowodowego nie pozwala na przypisanie oskarżonemu działania na tym tle, a także rażącą i niewspółmierną surowość kary w stosunku do stopnia zawinienia i społecznej szkodliwości czynu, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wyeliminowanie z podstawy prawnej skazaniaart. 119§1 KKi uznanieE. S.za winnego popełnienia czynu zart. 158§1 KKi wymierzenie mu kary pozbawienia wolności w granicach odbytego aresztu tymczasowego.
Wyrok Sądu Okręgowego w Opolu III K 48/18 zaskarżyli także obrońcy oskarżonych:M. G.iZ. M., ale nie złożyli wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Obie apelacje są zasadne w części, w której kwestionują przypisanie oskarżonym przestępstwo zart. 119§1 KK. W pozostałym zakresie apelacje te uznano za niezasadne. W pierwszej z tych apelacji zasadnie wskazuje się, że sąda quodowolnie ocenił wyjaśnieniaA. G., w następstwie czego wadliwie ustalił motyw i pobudki, z powodu których oskarżony dopuścił się pobiciaW. O.. Trafnie wskazuje się bowiem, że „A. G.kierował się motywacją polegającą na urażonej dumie męskiej, z powodu porzucenia go przezK. M.(obecnieK. O.), w czasie odbywania kary pozbawienia wolności i związania się z pokrzywdzonymW. O.”. W drugim środku odwoławczym trafnie stwierdza się, że wbrew ustaleniom sądu pierwszej instancji motywem działania oskarżonegoE. S.nie była zemsta na tle narodowościowym, ale solidaryzowanie się zA. G., który chciał pobićW. O.za to, że związała się z nimK. M., gdy ten przebywał w zakładzie karnym.
Zważyć należy, że na rozprawie głównejE. S.wyjaśnił, że podstawą negatywnego podejścia środowiska romskiego, w tym rodzinyK. O.do jej związku z pokrzywdzonymW. O.nie była jego narodowość, a jedynie fakt rozpoczęcia tego związku podczas pobytuA. G.w zakładzie karnym.A. G.wyjaśnił zaś, że powodem zdarzenia było związanie się jego żonyK. M.z pokrzywdzonymW. O., gdy przebywał w zakładzie karnym. ChoćA. G.zmieniał swoje wyjaśnienia, ostatecznie podał, że „powodem konfliktu było odejście żony i związanie się jej z Polakiem wbrew tradycji romskiej”. Zbieżne wyjaśnienia, co do motywu pobiciaW. O.złożyli pozostali oskarżeni, tj.R. G.,M. G.,E. G.,Z. M.iP. K..
Sąda quoustalił, że zebrane w sprawie dowody wskazują na „wciąż żywą i surowo przestrzeganą w rodzinieA. G.tradycję romską zakazującą związków mieszanych i nakazującą ich potępienie”. Zebrane dowody wskazują „na rasistowski motyw działaniaA. G.i pozostałych oskarżonych”. Według sądu pierwszej instancji, „oskarżonych łączył wspólny motyw działania, jakim była zemsta za pogwałcenie zasad tradycji romskiej”. Dokonując takiego ustalenia, wymieniony sąd stracił z pola widzenia, że „tradycję romską” pogwałciłaK. M., a nieW. O.. Pokrzywdzony nie jest członkiem społeczności romskiej i nie obowiązują go przyjęte tam zasady współżycia, w przeciwieństwie doK. M.. Gdyby ustalenie sądua quo, że „oskarżonych łączył wspólny motyw działania, jakim była zemsta za pogwałcenie zasad tradycji romskiej” uznać za prawidłowe, to obiektem ich zemsty powinna byćK. M., gdyż to ona pogwałciła wymienione zasady, a nieW. O.. Tymczasem oskarżeni dokonali zamachu naW. O., który „tradycji romskiej” nie naruszył. Wymieniony pokrzywdzony związał się zaś z żonąA. G., gdy ten przebywał w zakładzie karnym.
Sądowi pierwszej instancji umknęło też, że z wyjaśnień oskarżonych oraz zeznań świadków należących do grupy etnicznej Romów wynika, że nie są akceptowane związki małżeńskie zawierane rzez Romów z osobą nienależącą do ich wspólnoty. Z negatywną oceną wspólnoty spotkałby się zatem związekK. M.z Czechem, Niemcem, Francuzem, itd., podobnie, jak jej związek z Polakiem. Nie chodziło więc w istocie o to, żeK. M.związała się z Polakiem, ale, że związała się z osobą, która nie była Romem. Motywem pobiciaW. O.nie było zatem to, że jest Polakiem. W tym względzie, ustalenie sądu

    a quojest wadliwe. Wadliwość tego ustalenia wynika z nieprawidłowej oceny wyjaśnień oskarżonych i zeznań świadków. W apelacji oskarżonegoA. G.iE. S., a także w pozostałych apelacjach trafnie zaś wskazuje się, że motywem działania oskarżonych był odwet za to, że pokrzywdzony związał się z żonąA. G., gdy ten odbywał karę pozbawienia wolności.
Przestępstwo zart. 119§1 KKwymaga zachowania sprawcy motywowanego pobudkami dyskryminacyjnymi ofiarę z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo z powodu bezwyznaniowości (zob. wyroki SA we Wrocławiu: z 13.06.2017 r., II AKa 131/15 oraz z 5.07.2018 r., II AKa 200/18). Powodem stosowania przez sprawcę przemocy ma cyc zatem okoliczność, że mówiąc obrazowo ofiara jest Niemcem albo Eskimosem, rasy białej i wyznania rzymskokatolickiego. Jeżeli zachowanie sprawcy motywowane jest innymi powodami, niedopuszczalne jest przypisanie mu przestępstwa zart. 119§1 KK, z uwagi na brak znamion tego typu czynu zabronionego w jego zachowaniu.
Z prawidłowo ocenionych dowodów i dokonanych na ich podstawie ustaleń faktycznych wynika zaś, żeA. G.iE. S.brali udział w pobiciuW. O.nie dlatego że ten jest Polakiem, rasy białej i katolikiem, ale dlatego, że „odbił” żonęA. G..
W konsekwencji sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonych:A. G.,M. G.,E. S.,Z. M., a na podstawieart. 435 KPKtakże w stosunku doR. G.,E. G.iP. K., w sposób określony w punkcie I wydanego wyroku, polegający na wyeliminowaniu z opisu czynów, które zostały im przypisane zwrotów o przynależności do grupy etnicznej Romów, a z podstawy skazania przepisówart. 119§1 KKiart. 11§2 KK, przyjmując za podstawę kary wymierzonej tym oskarżonym przepisart. 158§1 KK.
Niezasadne okazały się zaś zarzutu obu apelacji dotyczące niewspółmierności kar wymierzonychA. G.iE. S.. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że stopień winy pierwszego z oskarżonych jest wysoki. Był on najbardziej aktywnym i agresywnym napastnikiem. Czynu dopuści się w warunkach recydywy zart. 64§1 KK. Wbrew zarzutowi apelacji, sąda quouwzględnił fakt przeproszenia pokrzywdzonego i poprawienia z nim osobistych relacji. Także w stosunku doE. S.sąd prawidłowo ustalił, że jego zachowanie było brutalne. Oskarżony zadał pokrzywdzonemu wiele uderzeń nawet wtedy, gdy inni oskarżeni przestali go już bić.
Sąd odwoławczy mając zaś na względzie wyeliminowanie z podstawy skazania oskarżonychA. G.iE. S.przepisuart. 119§1 KK, co obniżało szkodliwość społeczną przypisanego im ostatecznie czynu, obniżył karę pozbawienia wolności wymierzonąA. G.do jednego roku i sześciu miesięcy, aE. S.do jednego roku i trzech miesięcy.
Mając na względzie wymienione okoliczności orzeczono, jak na wstępie.

SSA Bogusław Tocicki

SSA Jerzy Skorupka

SSO (del. do SA) Maciej Skórniak