Sygn. akt II AKa 304/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 października 2014r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie, II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący SSA – Marzanna A.Piekarska- Drążek
Sędziowie SA - Józef Ciurko SO (del.) - Małgorzata Janicz ( spr.)
Protokolant–st. sekr. sądowy Katarzyna Rucińska
przy udziale Prokuratora Gabrieli Marczyńskiej-Tomali
po rozpoznaniu w dniu 20 października 2014r.
sprawy z wnioskuK. K.o zadośćuczynienie i odszkodowanie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie
na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawczyni
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 15 kwietnia 2014r. sygn. akt XVIII Ko 382/12

1
zmienia wyrok w zaskarżonej części w ten tylko sposób, że

podwyższa o 46.000 (czterdzieści sześć tysięcy) złotych kwotę zadośćuczynienia oraz o 113.029,57 (sto trzynaście tysięcy dwadzieścia dziewięć 57/100) złotych kwotę odszkodowania;
2. w pozostałej zaskarżonej części wyrok utrzymuje w mocy;
3. wydatkami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Warszawie orzekł:
l. zasądził od Skarbu Państwa na rzeczK. K.kwotę 69.000,- zł (sześćdziesiąt dziewięć tysięcy złotych) tytułem zadośćuczynienia oraz kwotę 650.483, 41 zł (sześćset pięćdziesiąt tysięcy czterysta osiemdziesiąt trzy złote 41/100) tytułem odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty:
2. w pozostałym zakresie wniosek oddalił;
3. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawczyniK. K.kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięć pięć złotych 20/100) zawierającą stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania tytułem kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru;
4. na podstawieart. 554§2 k.p.k.kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.
Apelację od wyroku wniósł pełnomocnik wnioskodawczyni i zarzucił:
I. obrazę przepisów prawa materialnego tj.art. 552 § 4 k.p.k.w związku zart. 445 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że sumą odpowiednią tytułem zadośćuczynienia za doznaną przez wnioskodawczynię krzywdę jest kwota 69.000 zł, podczas gdy kwota ta w realiach niniejszej sprawy przedstawia wartość symboliczną i nie oddając kompensacyjnego charakteru zadośćuczynienia - nie jest „sumą odpowiednią" w rozumieniuart. 445 § 1 k.c.;
II. obrazę przepisów prawa materialnego tj.art. 552 § 4 k.p.k.w związku zart. 361 § 1 i 2 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że kwota 650.483,41 zł stanowi pełne odszkodowanie jakie należy się wnioskodawczyni;
III. obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść wyroku polegającą na:
1. naruszeniuart. 7 k.p.k.orazart. 424 k.p.k.polegającą na przyjęciu, że odszkodowanie i zadośćuczynienie w przyjętych przez Sąd kwotach jest zasadne i zgodne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, ustaleniami faktycznymi, oraz zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego, podczas gdy dokładna analiza ustalonych faktów i dowodów temu przeczy.
2. naruszeniuart. 9 k.p.k.iart. 167 k.p.k.w zw. zart. 366 § 1 k.p.k.i w zw. zart. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzez zaniechanie inicjatywy dowodowej i nieuwzględnienie w przyznanym odszkodowaniu kwot wynikających z konieczności zakupu domu przez wnioskodawczynię i jej męża w miejscowościK., oraz rzeczywistych kwot opłacanych przezK. K.i jej męża na rzecz rat kredytu za nieruchomość położoną w miejscowościB.w(...);
IV. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a mający wpływ na jego treść, polegający na:
1. przyjęciu, że w dniu 14 kwietnia 2014 r. przeliczenie USD na złotówki odbywało się po kursie 3,02 podczas gdy zgodnie z tabelą NBP z tego dnia kurs wynosił 3,0288 zł (tabela NBP nr(...));
2. przyjęciu, że w dniu orzekania kurs USD w przeliczeniu na walutę polską wynosił 3,02 zł zgodnie z komunikatem NBP z14 kwietnia 2014 r., podczas gdy wyrok został wydany w dniu 15 kwietnia 2014 r., kiedy to obowiązywał inny kurs średni przeliczania dolarów na złotówki tj. 3,0325 zł (kurs wg tabeli NBP nr(...)z 15 kwietnia 2014 r.);
3. przyjęciu, że właściwym kursem wymiany USD na złotówki dla potrzeb wyliczenia odszkodowania i zadośćuczynienia, jest kurs z dnia orzekania, podczas gdy właściwym kursem powinien być ten, który przyjęto we wniosku z dnia 26 września 2012 r., gdyż wtedy zostały sformułowane roszczenia, które zgodnie z kursem z tego dnia (3,2187) zostały przeliczone na złotówki;
4. przyjęciu, że wnioskodawczyni uiściła 30 rat kredytu pobranego na zakup nieruchomości w miejscowościB.w(...)podczas gdy wnioskodawczyni wraz z mężem uiściła 40 rat tego kredytu;
Skarżący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i zasądzenie zadośćuczynienia zgodnie z wnioskiemK. K., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Cześć zarzutów stawianych wyrokowi Sądu Okręgowego okazała się zasadna i spowodowała wydanie orzeczenia o charakterze reformatoryjnym.
Na wstępie stwierdzić należy , iż Sąd Okręgowy procedując w sprawie niniejszej słusznie uznał , iż tymczasowe aresztowanie wnioskodawczyniK. K.miało cechy niewątpliwej niesłuszności w rozumieniu przepisów procedury karnej tj. w szczególnościart. 552§ 4 k.p.k.Ustalając ową „niewątpliwą niesłuszność” tymczasowego aresztowania, prawidłowo przeanalizował Sąd Okręgowy stosowanie tego środka zapobiegawczego w świetle przepisówrozdziału 28 k.p.k., a także przez pryzmat ostatecznego zakończenia postępowania w sprawie, a ściślej biorąc jego wyniku w postaci uniewinnienia oskarżonej, a także, co ważne w realiach tej sprawy, nie skazania wnioskodawczyni za żadne zarzucone jej pierwotnie przestępstwo. Słuszne także uznał Sąd meriti , iż w sprawie niniejszej nie zachodzą okoliczności wymienione wart. 553§ 1 k.p.k.uzasadniające odmowę zasądzenia odszkodowania. Co do zasady uznać więc należy , iż wniosekK. K.co do odszkodowania, ale i zadośćuczynienia zasługiwał na uwzględnienie i znalazło to wyraz w treści orzeczenia Sądu I instancji. Za zasadne jednak, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, uznać należy zarzuty apelacji odnoszące się do wysokości zasądzonych kwot, albowiem zarówno zarzuty dotyczące obrazy przepisów postępowania ( pkt. III.1), jak i błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia ( pkt. IV. 1,2), a także obrazyart. 445 k.c.dotyczą w istocie tej właśnie kwestii, przy czym ostatni z wymienionych zarzutów tylko pozornie odnosi się do naruszenia prawa materialnego, gdyż skarżący wprost podaje w jego uzasadnieniu, że kwestionowana jest wysokość zasądzonego zadośćuczynienia. Rację ma skarżący podnosząc, iż niezasadnie Sąd Okręgowy dokonał przeliczenia waluty obcej tj. USD na złotówki , zaniżając kurs średni NBP z dnia 14 kwietnia 2014roku, skoro wynosił on nie 3,02 zł a 3,0288 zł ( tabela NBP nr(...)), kwestia ta została skorygowana w wyroku Sądu odwoławczego poprzez zastosowanie przeliczenia zgodnie z kursem USD z dnia wyrokowania. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż datą właściwą, jeśli chodzi o dokonanie owego przeliczenia jest dzień 14 kwietnia 2014roku, a więc dzień zamknięcia przewodu sądowego, będący także dniem końcowym ewentualnej modyfikacji wniosku, w dniu 15 kwietnia 2014roku nastąpiło jedynie ogłoszenie orzeczenia, co pozostaje bez wpływu na powyżej opisaną kwestię. Z tego powodu zarzut z pkt. IV 2 i 3 nie może zostać uznany za zasadny. Jeśli chodzi o kwotę zasądzonego zadośćuczynienia i odszkodowania, także należało w części podzielić zarzut apelacji dotyczący zaniżenia ich wysokości, choć podkreślić należy, że wniosekK. K.o przyznanie od Skarbu Państwa kwoty 2.832.411,45 zł uznać trzeba za wygórowany i nie znajdujący uzasadnienia w realiach sprawy. W ocenie Sądu Apelacyjnego, choć, wbrew twierdzeniom apelującej, Sąd Okręgowy uwzględnił w procesie miarkowania kwoty zadośćuczynienia całokształt cierpień fizycznych i psychicznych związanych z tymczasowym aresztowaniem, to nie dostatecznie je oszacował. Przede wszystkim na uwagę zasługują złe warunki panujące w więzieniu dla kobiet na terenie USA, gdzie zatrzymana została wnioskodawczyni i gdzie przebywała do dnia 20 lutego 2008roku, kiedy to została, po uprzednim wyrażeniu zgody, wydana władzom RP. Fakt, iż warunki te odbiegały w znacznym stopniu in minus od przeciętnych warunków izolacji w areszcie czy zakładzie karnym w Polsce musiało zaleźć odzwierciedlenie w wysokości przyznanego zadośćuczynienia. Dlatego Sąd Apelacyjny kwotę tę podwyższył o 46 000 (czterdzieści sześć tysięcy) złotych ( 11,5 miesiąca tymczasowego aresztowania x4000 zł). Pozostałe istotne kwestie, w tym stan zdrowia wnioskodawczyni, cierpienia związane z sytuacją najbliższych, w tym brata i wreszcie stres wywołany nagłą izolacją, zostały w należytym stopniu wzięte pod uwagę przez Sąd orzekający i podzielić należy trafne wywody tego Sądu czynione na stronach 9 i 10 pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia. Zasadny okazał się także zarzut z pkt. II apelacji dotyczący kwoty przyznanego odszkodowania, rozwinięty w treści uzasadnienia złożonego środka zaskarżenia. Otóż niezasadnie ograniczył Sąd Okręgowy wysokość szkody wynikłej ze spłaty rat kredytu zaciągniętego przez wnioskodawczynię wS.Bank, do „spłaty należności głównej” (vide strona 11 pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia”). Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, szkodę majątkową stanowi różnica między obecnym stanem majątkowym poszkodowanego, a stanem, jaki by istniał, gdyby nie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Zadaniem wynagrodzenia szkody jest wyrównanie tej różnicy. W ten właśnie sposób została wyrażona w orzecznictwie istota metody dyferencyjnej ustalania wysokości szkody, która polega, z jednej strony, na zbadaniu rzeczywistego stanu majątkowego po wyrządzeniu szkody, a z drugiej - na określeniu hipotetycznej sytuacji majątkowej, która mogłaby mieć miejsce, gdyby zdarzenie wywołujące szkodę nie nastąpiło (vide: A. Duży,Dyferencyjna metoda..., s. 57;Kodeks cywilny..., red. K. Pietrzykowski, s. 636). Obowiązkiem Sądu było więc ustalenie realnych wydatków jakie poniosła wnioskodawczyni w związku ze spłatami rat kredytowych, biorąc pod uwagę, że w konsekwencji tymczasowego aresztowania bank przejął nieruchomość nie zwracając wpłaconych już rat. Z załączonego do akt bloczka z blankietami wpłat wynika, że rata miesięczna kredytu wynosiła 1. 765,29 USD, zaś z ustaleń Sądu meriti, że wnioskodawczyni wpłaciła 30 rat, w związku z czym należało kwotę przyznanego odszkodowania powiększyć ( o kwotę 36.875,37 USD co stanowi 111 829,65 zł ). Za niezasadny uznać jednak należy zarzut dotyczący podwyższenia kwoty odszkodowania o wartość kolejnych 10 rat kredytu (zarzut z pkt. IV.4 apelacji), a to z tego powodu, że fakt ten nie został w żaden sposób udowodniony. W tym miejscu należy przypomnieć , iż postępowanie o odszkodowanie i zadośćuczynienie zbliżone jest - ze względu na swój charakter - bardziej do procesu cywilnego niż karnego, a Sąd Najwyższy kilkakrotnie już wskazywał, iż ciężar dowodowy spoczywa w decydującej mierze na wnioskodawcy i to on winien wykazać jaką poniósł szkodę, oraz wskazać dowody, które potwierdziłyby poszczególne elementy jego żądania (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2010 r., III KK 317/09, lex 577206) Twierdzenia zawarte w apelacji pełnomocnika wnioskodawczyni nie zostały de facto poparte żadnymi dowodami, zaś jak wynika z zeznań samejK. K.raty spłacała ona do dnia aresztowania i było ich trzydzieści. Podobnie za niezasadny uznać należy zarzut dotyczący zaniechania inicjatywy dowodowej i nieuwzględnienie w przyznanym odszkodowaniu kwot wynikających z zakupu przez wnioskodawczynię domu w miejscowościK.. Choć rzecz jasna postępowanie toczące się w oparciu o przepisyrozdziału 58 k.p.k.nie zwalnia Sądu od respektowania zasady prawdy materialnej, to jednak w sprawie o odszkodowanie, która co prawda prowadzona w postępowaniu karnym dotyczy jednak roszczeń o charakterze cywilnym, a strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, aktywność Sądu w zakresie gromadzenia dowodów, powinna być zupełnie wyjątkowa. Powyższe jednak ma drugorzędne znaczenie wobec faktu, że kwota zakupu przedmiotowej nieruchomości nie może zostać uwzględniona jako składnik należnego odszkodowania, a to z tego powodu, że zakup ten nie ma bezpośredniego związku z tymczasowym aresztowaniemK. K.. Przypomnieć bowiem należy , że przepisart. 552 § 4 k.p.k.w powiązaniu zart. 552 § 1 k.p.k.daje podstawę do wyrównania, w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisówrozdziału 58 k.p.k., tylko takiej szkody, która pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z tymczasowym aresztowaniem niesłusznie stosowanym wobec wnioskodawcy. Tak więc roszczenia kierowane w oparciu o przepisart. 552 § 4 k.p.k.dotyczyć mogą wyłącznie szkody majątkowej powstałej w związku z niewątpliwie niesłusznym zastosowaniem izolacyjnego środka zapobiegawczego i podstawą do ich formułowania w postępowaniu prowadzonym w oparciu o przepisyrozdziału 58 k.p.k.nie mogą być okoliczności wynikające choćby z długotrwałego postępowania karnego nie mające związku z wykonywaniem wobec wnioskodawcy tymczasowego aresztowania. Z zeznań wnioskodawczyni wynika przecież, iż w związku z toczącym się postępowaniem i treścią stawianych jej zarzutów nie mogła od razu wrócić do USA, wyjednanie pozwolenia na wjazd wymagało kilku miesięcy i starania w tym kierunku zostały zarówno przez wnioskodawczynię jak i jej męża podjęte. W ocenie Sądu odwoławczego skarżący w żaden sposób nie wykazał, że taki adekwatny związek przyczynowy pomiędzy tymczasowym aresztowaniem (które ustało w dniu 26 lutego 2008roku) a koniecznością zakupu przedmiotowej nieruchomości w Polsce ( co nastąpiło w dniu 14 lipca 2011roku) występował i dlatego też brak było podstaw uwzględnienia zarzutu i zmiany zaskarżonego wyroku w tym zakresie. Uwzględniając powyższe, Sąd Apelacyjny uznał, iż wysokość zasądzonego na rzecz wnioskodawczyni zadośćuczynienia, po podwyższeniu jego sumy w postępowaniu odwoławczym, jest „odpowiednia” do wskazanych wyżej kryteriów. Przyznana suma co najmniej równoważy przeżycia związane z niesłusznym tymczasowym aresztowaniem, uwzględniając cały okres izolowania wnioskodawczyni od społeczeństwa. W ocenie Sądu odwoławczego kwota przyznanego odszkodowania stanowiąca łącznie 763 512,97 złotych uwzględnia, w ramach normalnego związku przyczynowego, wszystkie straty i wydatki, jakie poniosła wnioskodawczyni, a także utracone przez nią korzyści z tytułu niesłusznego tymczasowego aresztowania.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 437 § 1 k.p.k., orzekł, jak na wstępie.