Sygn. aktII AKa 132/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 września 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie, II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Piotr Brodniak (spr.)

Sędziowie:

SA Stanisław Stankiewicz
SA Stanisław Kucharczyk

Protokolant:

St. sekr. sądowy Jorella Atraszkiewicz

przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Wiesławy Palejko
po rozpoznaniu w dniu 13 września 2012 r. sprawy
P. Ż.
oskarżonego zart.148 § 1 k.k.
z powodu apelacji wniesionych przez prokuratora i obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie
z dnia 10 kwietnia 2012 r. sygn. akt II K 2/12

uchyla zaskarżony wyrok i sprawęP. Ż.przekazuje Sądowi Okręgowemuw Koszalinie do ponownego rozpoznania.

Sygn. akt II AKa 132/12

UZASADNIENIE
P. Ż.został oskarżony o to, że w dniu 03 czerwca 2010 r. wW., około godz. 20:50, działając w zamiarze bezpośrednim pozbawienia życiaM. K.uderzył go siedmiokrotnie trzymanym w ręku nożem w brzuch i klatkę piersiową, powodując u niego obrażenia ciała w postaci: rany kłutej przedniej powierzchni klatki piersiowej po stronie prawej o długości 8 cm, przechodzącej przez tkankę podskórną, mięśnie międzyżebrowe drugiego międzyżebrza prawego, ścianę opłucnej, brzeg górnego płata prawego płuca, prawą stronę worka osierdziowego, aortę, czterech ran kłutych okolicy lewego śródbrzusza i przedniej powierzchni klatki piersiowej po stronie prawej oraz dwóch powierzchniowych ran ciętych w okolicy śródbrzusza po stronie lewej i przedniej powierzchni klatki piersiowej po stronie prawej, w wyniku którychM. K.poniósł śmierć na miejscu,
tj. o przestępstwo zart. 148 § 1 k.k.
Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2012 r., wydanym w sprawie II K 2/12P. Ż.uznał za winnego tego, że w dniu 03 czerwca 2010 r. wW., działając z zamiarem ewentualnym pozbawienia życiaM. K., w wyniku zadania mu ciosów nożem w klatkę piersiową i brzuch, spowodował u niego obrażenia ciała w postaci: rany kłutej przedniej powierzchni klatki piersiowej po stronie prawej, której kanał przechodził przez tkankę podskórną, mięśnie międzyżebrowe, ścianę opłucnej, brzeg górnego płata prawego płuca, prawą stronę worka osierdziowego i kończył się w świetle aorty, trzech innych ran kłutych na przedniej powierzchni klatki piersiowej po stronie prawej, rany kłutej lewego śródbrzusza oraz dwóch powierzchniowych ran ciętych klatki piersiowej i śródbrzusza, przy czym skutkiem opisanej wyżej rany kłutej, której kanał kończył się w świetle aorty, było masywne krwawienie do prawej jamy opłucnej, prawostronna odma opłucnowa i krwawienie do worka osierdziowego z jego tamponadą, prowadzące do śmierciM. K., to jest popełnienia przestępstwa zart. 148 § 1 kkw brzmieniu sprzed zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 05.11.2009 r. (Dz. U. 2009.206.1589) w zw. zart. 4 § 1 kki za przestępstwo to, na podstawieart. 148 § 1 kk, wymierzył mu karę 8 lat pozbawienia wolności.
Na podstawieart. 46 § 1 kkw brzmieniu sprzed zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 05.11.2009 r. (Dz. U. 2009.206.1589) w zw. zart. 4 § 1 kk, Sąd Okręgowy orzekł wobec oskarżonego nawiązkę na rzeczB. K.w kwocie 10.000 złotych tytułem wyrządzonej krzywdy w związku ze śmiercią jej synaM. K..
W oparciu o przepisart. 63 § 1 kk, na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności Sąd Okręgowy zaliczył oskarżonemu okres jego rzeczywistego pozbawienia wolności od dnia 03 czerwca 2010 r.
Poza tym Sąd Okręgowy rozstrzygnął o kosztach sądowych.
Apelacje od wyroku wywiedli obrońcaP. Ż.oraz prokurator.
Pierwszy z apelujących zarzucił wyrokowi:
1. naruszenie przepisów postępowania mający wpływ na treść orzeczenia -art. 4, 5 § 2, 7 k.p.k.przez :
a. błędną ocenę zebranego materiału wbrew zasadom prawidłowego rozumowania oraz wskazaniom wiedzy i rozstrzygnięciu nie dających się usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonego, a w szczególności bezpodstawne przyjęcie, że wypowiedź oskarżonego , której treść przytoczył tylko świadekA. M. (1)„pierdol się cwelu" będącą odpowiedzią na wypowiedziane przez pokrzywdzonego do oskarżonego słowa „kiedy twoi koledzy zakopią mnie w lesie" była prowokacyjnym i celowym zachowaniem się oskarżonego zmierzającym do bezpośredniej konfrontacji z pokrzywdzonym,
b. przyjęcie, że oskarżony działał z zamiarem ewentualnym pozbawienia życiaM. K., gdy tymczasem zebrany w sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie wskazuje na to, że toM. K.dążył do siłowego rozwiązania „konfliktu" i jako pierwszy wyrywając swą rękę z uściskuK. P.agresywnie zaatakowałP. Ż., czym wywołał jego odwetowe zachowanie, który w obronie własnej raniąc napastnika nożem jedną z ran spowodował jego zgon,
c. niezastosowanie zasady obiektywizmu i uwzględnienie okoliczności i dowodów przemawiających na niekorzyść oskarżonego z jednoczesnym pominięciem dowodów jednoznacznie przemawiających na korzyść oskarżonego,
d.art. 5 § 2 k.p.k.przez rozstrzygnięcie istotnych wątpliwości na niekorzyść oskarżonego, między innymi przez przyjęcie, że pokrzywdzony został sprowokowany do siłowej konfrontacji z oskarżonym słowami „pierdol się cwelu" skoro tych słów nie potwierdzają znajdujący się w bezpośredniej bliskości z pokrzywdzonym świadkowieP. W.iK. P., a skoro ci świadkowie nie słyszeli tych słów, to na jakiej podstawie Sąd I instancji ustalił, że słowa te usłyszał pokrzywdzony i stały się one prowokacją do bezpodstawnego siłowego działania pokrzywdzonego,
e.art. 7 k.p.k.przez odstąpienie od kodeksowej zasady swobodnej oceny dowodów, które jednoznacznie wyklucza arbitralność Sądu w zakresie oceny materiału dowodowego i orzekania przez Sąd I instancji niedozwolonej dowolności, w szczególności co do przeprowadzenia dowodu z treści zatrzymanych w celi listów adresowanych do kolegówA. B.,A. M. (1)i siostryS.Ż.pod kątem motywacji oskarżonego i jego zamiaru co do pozbawienia życia pokrzywdzonego, w sytuacji gdy poza sporem pozostaje fakt, że drugie „spotkanie" stron po upływie ok. 2 godzin od pierwszego spod(...)miało charakter przypadkowy i oskarżony nie mógł przewidzieć, że spotka pokrzywdzonego, a więc nie mógł planować jego zabójstwa, co wyklucza możliwość przypisania działania w zamiarze bezpośrednim pozbawienia życia pokrzywdzonego w zestawieniu z ich analizą dokonaną przez biegłego psychologa,
f. nie ustalenie rzeczywistych powodów, dla których miało dojść do spotkania oskarżonego zK. P.pod(...)ok. godz. 18.00 z dnia 3 czerwca 2010r.
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę powyższego orzeczenia wyrażający się w niesłusznym przyjęciu przez Sąd, że oskarżony nie działał w ramach obrony koniecznej, gdy ze zgromadzonego materiału wynika jednoznacznie, iż pokrzywdzony bezprawnie zaatakował idącego razem zA. M. (1)na spotkanie zD. L.jego koleżankąK. K. (1)iM. N., do którego miało dojść w mieszkaniuD. L., uderzając go od tyłu 2 krotnie w głowę i okolice ucha, a następnie chwycił za odzież oskarżonego zadając ciosy gołą ręką, co spowodowało podjęcie przez oskarżonego działań obronnych z użyciem trzymanego w ręku noża.

Podnosząc te zarzuty obrońcaP. Ż.wniósł o uniewinnienie oskarżonego od popełnienia czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia przez przyjęcie, że oskarżony działał w ramach obrony koniecznej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Koszalinie.
Prokurator zarzucił wyrokowi rażącą niewspółmiernośćkary polegającą na wymierzeniu przez Sąd I instancji oskarżonemuP. Ż.kary zaledwie 8 lat pozbawienia wolności, podczas gdy okoliczności popełnienia przestępstwa, stopień zawinienia oskarżonego, stopień społecznej szkodliwości czynu, względy na prewencję indywidualną i potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa, przemawiają za orzeczeniem kary w wyższym wymiarze.
Formułując ten zarzut prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie oskarżonemu kary 13 lat pozbawienia wolności.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacje okazały się o tyle zasadne, że doprowadziły do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Na wstępie należy przypomnieć, że Sąd pierwszej instancji poprzednio rozpoznający niniejszą sprawę wyraził pogląd, iżP. Ż.nie działał w warunkach obrony koniecznej, przy czym formułując tę tezę, ów Sąd przejawił niekonsekwencję w sposobie rozumowania, które doprowadziło go do właśnie takiego a nie innego ustalenia. Istota tejże niekonsekwencji objawiła się zaś w stwierdzeniu, a właściwie w ustaleniu poczynionym przez Sąd ówcześnie procedujący, które to zawiera się w konkluzji, że ilość ciosów nożem zadanych przezP. Ż.M. K.nie wynikała z determinacji oskarżonego w osiągnięciu zamierzonego celu pozbawienia życia pokrzywdzonego, lecz stanowiła odpowiedź na zamachy pokrzywdzonego. Wspomniana niekonsekwencja dotknęła również tę część rozważań, w której Sąd poprzednio rozpoznający przedmiotową sprawę analizował inną, nie mniej ważną kwestię, a mianowicie czyP. Ż.obawiał się pokrzywdzonego czy też nie.
Zmaterializowanie się opisanego pokrótce stanu rzeczy, w konsekwencji doprowadziło do uchylenia wówczas zapadłego wyroku i przekazania niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Natomiast obowiązkiem tego Sądu miało być ponowne przeprowadzenie całego procesu orzeczniczego, ze szczególnym uwzględnieniem tych uwarunkowań, o których to była mowa powyżej, a które to szczegółowo zostały omówione w pisemnych motywach wyroku Sądu odwoławczego z dnia 8 grudnia 2011 r. W dokumencie tym Sąd Apelacyjny przypomniał również, że jeśli zajdzie potrzeba sporządzenia uzasadnienia wydanego wyroku, to musi ono zostać opracowane w taki sposób by odpowiadało wymogom określonym wart. 424 kpk(k.804 i k.823-829).
Tymczasem Sąd Okręgowy po raz drugi rozpoznający analizowaną sprawę nie dość, że nie zrealizował zaleceń Sądu odwoławczego, to jeszcze naruszył i to w sposób rażący, przepisart. 424 kpk. Rozwijając tę tezę, w pierwszej kolejności trzeba zaakcentować, że pisemne uzasadnienie aktualnie zaskarżonego wyroku jest niczym innym, jak niemalże wierną kopią pisemnych motywów pierwszego wyroku Sądu Okręgowego, a mianowicie wyroku z dnia 1 września 2011 r. (k.650-680). Jednocześnie należy podkreślić, że Sąd meriti, aby stworzyć wrażenie jego samodzielności przy sporządzaniu uzasadnienia wyroku, zastosował tego rodzaju zabieg techniczny, który polegał bądź to na wyeliminowaniu niektórych zdań z uzasadnienia wcześniejszego wyroku, bądź to na zmianie kolejności dosłownie powielonych zdań, bądź też na zmianie szyku wyrazów w tych zdaniach. Redagując uzasadnienie zaskarżonego wyroku według tego schematu Sąd pierwszej instancji nie przejawił też, bo zresztą w zaistniałej sytuacji przejawić nie mógł, jakiejkolwiek własnej refleksji na temat okoliczności, które legły u podstaw uchylenia wyroku Sądu Okręgowego z dnia 1 września 2011 r. W tym zakresie, Sąd aktualnie procedujący powtórzył argumentację, którą na poparcie swego stanowiska przytoczył Sąd poprzednio orzekający, eliminując z niej tylko, notabene w sposób niedopuszczalny, zdanie, które odzwierciedla już wcześniej dokonane i niekwestionowane przez oskarżyciela ustalenie, że ilość ciosów zadanych przezP. Ż.stanowiła odpowiedź na zamachy pokrzywdzonego.
Opisana powyżej a zmaterializowana przez Sąd pierwszej instancji sytuacja z oczywistych względów zasługuje nie tyle na dezaprobatę, co wręcz na krytykę, zwłaszcza jeśli się zważy na to, że jej istnienie rodzi wiele różnorakich, niepożądanych konsekwencji. I tak, po pierwsze, jak już wspomniano wcześniej, brak samodzielności Sądu przy sporządzaniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku narusza w sposób rażący przepisyart. 424 § 1 kpkiart. 442 § 3 kpk, a przez to, również fundamentalne zasady procesu karnego wyrażone wart. 7 kpkiart. 8 § 1 kpk. Po drugie, sytuacja, do zaistnienia której doprowadził Sąd Okręgowy osłabia autorytet wymiaru sprawiedliwości, a po trzecie, uniemożliwia ona kontrolę instancyjną wydanego wyroku. W tym stanie rzeczy nie ulega więc wątpliwości, że ów wyrok musiał się spotkać z kasatoryjną decyzją Sądu Apelacyjnego.
Procedując w niniejszej sprawie po raz kolejny, Sąd pierwszej instancji obowiązany będzie ponownie zrealizować cały proces orzeczniczy, a w jego trakcie rolą Sądu będzie zwrócenie uwagi na te elementy, które były przedmiotem analizy i wskazań zaprezentowanych w części motywacyjnej wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 8 grudnia 2011 r. (k.823-829). Obowiązkiem Sądu Okręgowego będzie także udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy, a jeśli tak, to w jakim zakresie zasługują na uwzględnienie argumenty przytoczone w apelacjach prokuratora oraz obrońcy oskarżonego. Powinnością Sądu, o ile oczywiście takowa się zmaterializuje, będzie również sporządzenie uzasadnienia wydanego wyroku, przy czym dokument ten, rzecz jasna, musi odpowiadać standardom określonym wart. 424 kpk.