Sygn. akt II AKa 349/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 listopada 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący Sędzia SA - Małgorzata Janicz (spr.)
Sędziowie  SA  - Marek Motuk
SO(del.) - Grzegorz Miśkiewicz
Protokolant sekr. sąd Łukasz Jachowicz
przy udziale Prokuratora Gabrieli Marczyńskiej - Tomali
po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 r.
sprawyM. G.s.J.iG.z d.T.,urodz. (...)wW., oskarżonego zart. 18§ 3 k.k.w zw. zart. 286§ 1k.k. w zw. zart. 294§ 1k.k. w zw. zart. 64§ 1 k.k.
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 6 lipca 2016 r.
sygn. akt VIII K 2/15

1
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie;

2
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokataW. S.Kancelaria Adwokacka wW.kwotę 738 zł, w tym 23% VAT, tytułem kosztów nieopłaconej obrony z urzędu świadczonej przed Sądem Apelacyjnym.

UZASADNIENIE
M. G.podejrzany był o to, że:
- w dniu 08 października 2013 r., działając wspólnie i w porozumieniu zP. S.oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził(...) Sp. z o.o.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w postaci pojazdu markiB. (...)onr rej. (...)o wartości 200.000 zł., pojazdu marki(...)onr rej. (...)o wartości 170.000 zł. oraz pojazdu marki(...)(...)onr rej. (...)o wartości 200.000 zł., wprowadzając w błąd przedstawiciela w/w Spółki co do zamiaru wywiązania się przez(...) Sp. z o.o.z zawartychumów najmu o numerach (...)dot. wskazanych wyżej pojazdów, przy czym oskarżony czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie z dnia 04 lipca 2007 r. w sprawie IV K 646/07 za umyślne przestępstwo podobne
tj. o czyn zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.
Wyrokiem z dnia 6 lipca 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oskarżonego, w ramach zarzucanego mu czynu uznał za winnego tego, że:
1. w dniu 08 października 2013 r. działając w zamiarze by ustalona osoba dokonała przestępstwa, udzielił pomocy ustalonej osobie reprezentującej(...) Sp. z o.o.wW.do doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartościspółki (...) Sp. z o.o.wW.w ten sposób, że wiedząc o działaniu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i wprowadzaniu w błąd przedstawiciela w/w Spółki co do zamiaru wywiązania się przez(...) Sp. z o.o.z zawartych umów, pojechał wraz z ustaloną osobą i był obecny podczas podpisywania umów najmu trzech samochodów marki(...)onr rej. (...)o wartości 200.000 zł.,(...)onr rej. (...)o wartości 170.000 zł. oraz(...)
(...)onr rej. (...)o wartości 200.000 zł. (numeryumów (...)) i odbierał wraz z ustaloną osobą te samochody, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu w okresie od 11.09.2008 r. do 19.05.2009 r. kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie z dnia 04 lipca 2007 r. w sprawie IV K 646/07 za umyślne przestępstwo podobne tj. przestępstwa zart. 18 §3 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.i w zw. zart. 64 § 1 k.k.i za to przestępstwo na podstawieart. 19 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.wymierzył mu karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności;
2. na podstawieart. 46 § 1 k.k.orzekł wobec oskarżonego obowiązek naprawienia w części szkody poprzez zapłatę kwoty 100.000 zł (sto tysięcy złotych) na rzecz pokrzywdzonegospółki (...) Sp. z o.o.wW.;
3. na podstawieart. 618 § 1 pkt. 11 k.p.k.zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.W. S.kwotę 1920 zł (jeden tysiąc dziewięćset dwadzieścia złotych) powiększoną o stawkę podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu;
4. na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.zwolnił oskarżonego w całości od ponoszenia kosztów sądowych i opłat w sprawie.
Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósłobrońcaoskarżonego. Wyrokowi zarzucił:
I. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść orzeczenia poprzez ustalenie, że oskarżony znał kondycję finansowąfirmy (...) Sp. z o.o.wiedział o braku prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, a ponadto zdawał sobie sprawę, że uczestnicząc przy zawieraniu z(...) Sp. z o.o.umów nr:(...)na wynajem samochodów(...), wprowadza w błąd przedstawiciela w/w/ Spółki co do zamiaru wywiązania się przez(...) Sp. z o.o.z zawartych umów, a w szczególności zwrotu wynajętych samochodów;
II. naruszenie przepisów proceduralnych, a konkretnieart. 167 k.p.k., poprzez zaniechanie wezwania z urzędu w charakterze świadka - po uprzednim uzyskaniu zbanku (...)danych osobowychA. N., który dokonywał wpłat na rzecz(...) Sp. z o.o.na okoliczność - tytułów z jakich dokonywano operacji pieniężnych z rachunku(...) Sp. z o.o.wbanku (...)i posiadanej przez niego wiedzy na temat działalności gospodarczej prowadzonej przez(...) Sp. z o.o., co doprowadziło do błędnego ustalenia o nieprowadzenia działalności gospodarczej przez(...) Sp. z o.o.i jej stanie majątkowym;
III. naruszenie przepisów proceduralnych, a konkretnieart. 167 k.p.k., poprzez zaniechanie wezwania z urzędu, charakterze świadka przedstawicielafirmy (...) Sp. z o.o.ul. (...) (...)-(...) W.na okoliczność - tytułów z jakich spółka dokonywała wpłat na rzecz(...) sp. z o.o., prowadzonej przez(...)działalności gospodarczej i powiązań gospodarczych miedzy spółkami, co doprowadziło do błędnych ustaleń o braku prowadzenia działalności gospodarczej przez(...) Sp. z o.o.i jej stanie majątkowym;
IV. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść orzeczenia poprzez przyjęcie, że oskarżony zdawał sobie sprawę, że uczestnicząc przy zawieraniu umowy najmu samochodów(...)z(...)z(...) Sp. z o.o.wprowadza w błąd przedstawiciela w/w/ Spółki co do zamiaru wywiązania się przez(...) Sp. z o.o.z zawartych umów, albowiem na dzień zawarcia umowy nie było żadnych środków na koncie firmy. Tymczasem z historii konta (k. 256 i następne) wynika, że w dacie zawarcia przedmiotowych umów prowadzone były z tego konta operacje bankowe (jak i po tej dacie), dokonywano wpłat na przedmiotowe konto, w kwotach umożliwiając spłatę zobowiązań wobec(...) Sp. z o.o.Przykładowo 17.01.2014 r.spółka (...) sp. z o.o.zW.wpłaciła kwotę 40.857 zł., 18.02.2014 r. kwotę 16.290 zł., 18.03.2014 r. -14.600, 00 zł, a 20.03.2014 r. wpłacono na konto 20.000 zł.
Wniósł o uchylenie wyroku w całości i uniewinnienie oskarżonego względnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego celem przeprowadzenie uzupełnienia postępowania dowodowego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: apelacja obrońcy oskarżonego okazała się zasadna, zasadny także był wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Warszawie.
Na wstępie zauważyć należy, iż rozpoznawana sprawa tylko pozornie wydaje się nieskomplikowaną pod względem zarówno dowodowym jak i prawnym. W rzeczywistości, pomimo dołożonych przez Sąd Okręgowy starań, uznać należy, iż wyrok w niej zapadły jest przedwczesny, a okoliczności faktyczne zdarzenia objętego zarzutem w wersji przypisanej oskarżonemu w wyroku, nie zostały dostatecznie wyjaśnione, co w konsekwencji doprowadziło do oceny niekompletnego materiału dowodowego.
Zauważyć należy, iż zarówno obrońca oskarżonego, jak i sąd meriti mają rację, gdy wskazują na umyślny charakter czynu zart. 286 § 1 k.k.Przypomnieć należy, iż wymagana jest tu szczególna postać zamiaru bezpośredniego kierunkowego (dolus directus coloratus). W orzecznictwie przyjmuje się, iż określone wart. 286 k.k.przestępstwo oszustwa jest przestępstwem umyślnym, zaliczanym do tzw. celowościowej odmiany przestępstw kierunkowych. Powyższe ujęcie znamion strony podmiotowej wyklucza możliwość popełnienia oszustwa z zamiarem ewentualnym. Zamiar bezpośredni winien obejmować zarówno cel, jak i sposób działania zmierzający do zrealizowania tego celu. Przypisując sprawcy popełnienie przestępstwa określonego wart. 286 § 1 k.k., należy wykazać, że obejmował on swoją świadomością i zamiarem bezpośrednim (kierunkowym) nie tylko to, że wprowadza w błąd inną osobę (względnie wyzyskuje błąd), ale także i to, że doprowadza ją w ten sposób do niekorzystnego rozporządzania mieniem i jednocześnie chce wypełnienia tych znamion ( vide m in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2009 r., WA 16/09, Prok. i Pr.-wkł. 2009, Nr 11–12, poz. 8). Natomiast istotą pomocnictwa jest ułatwienie innej osobie popełnienia czynu zabronionego. Ustawa wskazuje na typowe formy pomocnictwa, jakimi są: dostarczenie narzędzia, środka przewozu, a także udzielenie rady lub informacji. Użyty w ustawie zwrot "w szczególności" wskazuje, że w grę mogą wchodzić również inne formy pomocnictwa. Chodzi zatem o takie zachowania, które - obiektywnie rzecz biorąc - ułatwiają popełnienie czynu zabronionego, o czym przesądza określenie ustawowe "ułatwia". Zachowanie, które popełnienia czynu zabronionego nie ułatwiało, a jedynie - według zamiaru sprawcy - miało ułatwić, może być traktowane jako usiłowanie pomocnictwa. Podkreślić należy, iż pomocnictwo zostało opisane w ustawie w sposób złożony, co sprawia, iż dla odczytania znamion charakteryzujących tę postać czynu zabronionego konieczne jest w każdym przypadku wykorzystanie dwóch jednostek tekstu prawnego. Pomocnictwo ma w każdym przypadku złożoną podstawę kwalifikacji prawnej, na którą składają sięart. 18 § 3 k.k., który ma charakter przepisu zrębowego, określającego zasadniczą część znamion ułatwiania, oraz odpowiedni przepis części szczególnej lub przepis pozakodeksowy, który ma  charakter przepisu uzupełniającego treściowoart. 18 § 3 k.k.(vide m in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2006 r., sygn. II KK 445/05). Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej, stwierdzić należy, iż ustalony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny obejmuje bez wątpienia fakt działania przez ustaloną osobę w sposób, w który zrealizowane zostały znamiona przestępstwa opisanego wart. 286 § 1 k.k., jednak nie jest to z pewnością wystarczające do przypisania oskarżonemu pomocnictwa do tego przestępstwa. Przypomnieć trzeba, iż ułatwianie popełnienia czynu zabronionego może przybrać formę fizyczną lub psychiczną. Opisane przez Sąd Okręgowy sposoby działania oskarżonego ( vide strona 15 pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia) ograniczające się do pojechania razem zP. S.do siedzibyfirmy (...) Sp.z.o.o., obecności oskarżonego przy podpisywaniu umów najmu trzech samochodów marki(...)i wreszcie przy ich odbieraniu, z pewnością, bez głębszej analizy tych aspektów działania oskarżonego, nie może być wystarczające do skutecznego uznania, że wypełnił znamiona przypisanego mu przez Sąd I instancji czynu. Do ustalenia zamiaru oskarżonego, co jest niewątpliwie sprawą kluczową w tym postępowaniu, nie wystarczy wskazanie wymienionych form działania, ale także wyjaśnienie innych okoliczności czynu. Jedną z istotnych okoliczności jest wiedza oskarżonego czy też jej brak co do kondycjispółki (...) Sp. z o.o.Przedwczesne jest, choćby w świetle treści zarzutów apelacji, twierdzenie Sądu I instancji zawarte w pisemnych motywach zaskarżonego orzeczenia (vide str. 14 ) o nie prowadzeniu działalności gospodarczej przez ww podmiot gospodarczy, zwłaszcza wobec znaczenia tych okoliczności dla oceny zamiaru oskarżonego w ramach przypisanego mu czynu. Przypomnieć bowiem należy, iż ustalenie zamiaru sprawcy jest czynnością wieloetapową i opierać się musi na wszechstronnej analizie wszystkich okoliczności podmiotowo-przedmiotowych, nie zaś na wskazaniu jedynie niektórych z nich. Dlatego też zaskarżony wyrok nie mógł się ostać i jako orzeczenie przedwczesne musiał zostać uchylony, a sprawa przekazana Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Zakres czynności koniecznych do przeprowadzenia i ich charakter przekraczał ramy postępowania odwoławczego i niewątpliwie, w związku z koniecznością oceny na nowo całego materiału dowodowego dotyczy znaczącej części procesu orzekania w sprawie. Sąd Okręgowy winien przede wszystkim, na podstawie uprzednio zgromadzonej dokumentacji księgowej i skarbowej, a także analizy rachunku(...) Sp. z o.o.ustalić jej prawdziwy charakter, w tym przede wszystkim, ocenić czy prowadziła ona działalność gospodarczą i czy posiadała środki finansowe, a także czy jedynie oskarżony miał pełnomocnictwo do dokonywania wypłat z rachunku spółki. Dopiero ustalenie wszystkich powyższych okoliczności pozwoli na ocenę czy rzeczywiście działanie oskarżonego „obiektywnie ułatwiało” innej osobie popełnienie czynu opisanego wart. 286§ 1 k.k., a w szczególności wskazanie na czym owo ułatwianie polegało i czy bez tych czynności sprawca pojedynczy, czy też „główny” nie mógłby zrealizować znamion czynu zabronionego.
Wobec powyższego Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.