Sygn. akt II AKa 213/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 listopada 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi, II Wydział Karny, w składzie:

Przewodniczący:

SSA Bolesław Kraupe

Sędziowie:

SA Marian Baliński
SA Maria Wiatr (spr.)

Protokolant:

sekr. sąd. Kamila Jarosińska

przy udzialeH. T., Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Łodzi
po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r., sprawy

1

D. M.

2

D. Ś.

oskarżonych zart. 284 §2 kk
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonych
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 18 maja 2012 r., sygn. akt XVIII K 251/10
na podstawieart. 437 kpk,art. 438 pkt 2 kpk
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łodzi.

Sygn. akt II AKa 213/12

UZASADNIENIE

D. M.
został oskarżony o to, że w dniu 27 listopada 2009 roku wŁ.działając wspólnie i w porozumieniu zD. Ś.właścicielemfirmy (...)PHU Firma (...)jako pełnomocnik w/w firmy przywłaszczył powierzone na podstawieumowy leasingowej numer (...)mienie w postaci samochodu markiB. (...)nr rej. (...)wartości 386,959 złotych na szkodę(...) Sp. z o.o.z siedzibą wW., tj. o czyn zart. 284 § 2 kk.

D. Ś.
został o skarżony o to, że w dniu 27 listopada 2009 roku wŁ.jako właścicielfirmy (...)PHU Firma (...)działając wspólnie i w porozumieniu zD. M.pełnomocnikiem firmy, który pojazd będący przedmiotem leasingu użytkował, przywłaszczył powierzone na podstawieumowy leasingowej numer (...), którą osobiście podpisał, mienie w postaci samochodu markiB. (...)nr rej. (...)wartości 386,959 złotych na szkodę(...) Sp. z o.o.z siedzibą wW., tj. o czyn zart. 284 § 2 kk.
Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 18 maja 2012 roku w sprawie XVIII K 251/1 orzekł:
„1) oskarżonychD. M.iD. Ś.uznał za winnych dokonania zarzucanego im czyny z tą zmianą, iż działaniem swym wypełnili dyspozycjęart. 284 § 2 kkw zw. zart. 294 § 1 kk, a wartość wyrządzonej szkody wynosiła 394 000 złotych i za to na podstawieart. 294 § 1 kkiart. 33 § 2 kkwymierzył im kary po 2 lata pozbawienia wolności oraz grzywny w wysokości po 50 stawek dziennych, przy czym jedna stawka dzienna wynosi 20 złotych;

1
na podstawieart. 69 § 1 kk,art.70 § 1 pkt.1 kkwykonanie orzeczonych kar pozbawienia wolności w stosunku do obu oskarżonych warunkowo zawiesił na okres lat 5;

2
na podstawieart. 46 § 1 kkzasądził solidarnie od oskarżonychD. M.iD. Ś.na rzecz(...) Sp. z o.o.z siedzibą wW.kwotę 200 000 złotych tytułem częściowego naprawienia wyrządzonej szkody;

3
zwolnił oskarżonych od kosztów sądowych przejmując je w całości na rachunek Skarbu Państwa”.

Apelację od powyższego wyroku złożył obrońca obu oskarżonych, który zaskarżając orzeczenie w całości zarzucił:
„I. obrazę przepisów postępowania w zakresie mającym istotny wpływ na treść orzeczenia, a to w szczególności:

1

1
art. 7 k.p.k.w zw. zart. 410 k.p.k.polegającej na:

1
dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego prowadzącej do błędnego przyjęcia, że zarówno oskarżonyD. M., jak iD. Ś.działali w dniu 27 listopada 2009 r. z zamiarem niewywiązania się ze zwrotu pojazdu będącego przedmiotem leasingu, na co miało wskazywać, nie wywiązanie się przez oskarżonych z wezwania do zwrotu pojazdu wystosowanego w wyżej wskazanej dacie, wskazując przy tym na fragment wyjaśnień oskarżonych przy jednoczesnym pominięciu całości wypowiedzi w tym zakresie, kiedy to obaj oskarżeni zachowując nie tyle chęć zatrzymania pojazdu, co kontynuowania leasingu po otrzymaniu wezwania kontaktowali się z przedstawicielem pokrzywdzonego, a następnie próbowali odzyskać pojazd odZ. W., by po odmowie jego wydania wskazać przyczynę, dla której nie dokonano zwrotu tego pojazdu, w tym momencie niezależną od oskarżonych, oraz zwróci się do osób prowadzących windykacje wskazując miejsce postoju pojazdu i prosząc o pomoc w jego odzyskaniu, jak również wcześniej próbując samemu odzyskać pojazd, na co wskazują zeznania także świadkaC.;

2
oparciu wyroku jedynie na selektywnie wybranej części materiału dowodowego, a rezultacie pominięciu jego istotnej części w szczególności zaś, pominięciu tych zeznań i wyjaśnień oskarżonych, z których wynika, ze oskarżeni próbowali odzyskać pojazd pozostawiony na posesji w miejscowościR.i zwracali się o pomoc do firmy windykacyjnej, co w sposób jednoznaczny potwierdził także pracownik tej firmy przesłuchiwany w charakterze świadka, uznaniu za wiarygodne zeznania świadkaW., w zakresie, w jakim obciążają oskarżonych, iż ich celem było zatrzymanie pojazdu i jednocześnie znalezienie osoby, która wstąpiłaby w miejsce oskarżonych do umowy leasingu, przy jednoczesny uznaniu za niewiarygodne jego zeznań w tej części w której potwierdza kradzież, mimo, iż tę okoliczność potwierdził pośrednio także świadekC.oraz nieprzeprowadzeniu w tym zakresie czynności dowodowych mając na uwadze fakt, że świadekW.wskazywał na konkretne osoby, które były rzekomo zainteresowane przejęciem umowy leasingu,

3
przyjęciu całkowicie dowolnie, iż zeznania świadkaC.są wiarygodne w części obciążającej oskarżonych, w szczególności, w jakiej wskazują na rolęD. M.w prowadzonej formie w sytuacji, kiedy świadek jest osobą, wobec której toczy się równorzędnie postępowanie przed Sądem w ramach, któregoD. M.złożył zeznania obciążające świadka i na podstawie, których został on skazany przez Sąd pierwszej instancji, a nadto prowadzone jest postępowanie przygotowawcze w ramach, którego świadek jest osobą podejrzaną o groźby karalne i zastraszanieD. M.i jego rodziny, co w konsekwencji wymagała wnikliwej weryfikacji tych zeznań, a czego Sąd a quo w ogóle zaniechał poprzestając na załączeniu jedynie protokołów przesłuchana z tych spraw z ograniczeniem do przesłuchania tylko świadka;

4
uznanie za udowodnione faktu niewstąpienia kradzieży pojazdu, przyjmując, jako przesłankę wyłączną i jedyną treść postanowienia Prokuratury Rejonowej w Piotrkowie Trybunalskim, pomijając przy tym fakt, iż tamtejsza prokuratura nie wykluczyła, ze zaboru pojazdu dokonał świadekW., a nadto, że prowadzone postępowanie nie wykazało, by którykolwiek z oskarżonych miał jakikolwiek swój udział w zniknięciu pojazduB. (...), co po raz kolejny wskazuje na zaniechanie zbadania w sposób wszechstronny materiału dowodowego i oparcia rozstrzygnięcia na całokształcie materiału dowodowego;

5
wyciągnięcie z faktu byciaD. M.pełnomocnikiemfirmy (...)wniosku od odpowiedzialności tego pierwszego za czyn zart. 284 § 2 k.k.w sytuacji, kiedy w dalszej części uzasadnienia Sąd a quo przyznaje, iż przestępstwo zarzucane oskarżonemu może popełnić tylko osoba, której powierzono mienie i zarazem przyznając, że tę cechę wyłącznie posiadaD. Ś., co w sposób oczywisty nie tylko wskazuje na sprzeczność w pomiędzy poszczególnymi tezami uzasadnienia, ale wręcz wskazuje na sprzeczność pomiędzy treścią wyroku a uzasadnieniem;

1
art. 424 k.p.k.w zw. zart. 5 § 2 k.p.k.poprzez zupełne zaniechanie odniesienia się do dowodów wskazujących na bezzasadność zarzutów wykazanych w akcie oskarżenia oraz wydanie wyroku skazującego w oparcie o hipotezy, niepoparte jakimkolwiek materiałem dowodowym a czasami wręcz stojące z nim w opozycji w szczególności zaś zaniechanie ustalenia czy w związku z tym, że pojazd nie został zwrócony pokrzywdzonemu, nastąpiło włączenie do majątku któregokolwiek z oskarżonych bądź pojazdu, który mieli rzekomo przywłaszczyć, bądź też uzyskali jakąkolwiek korzyść majątkową z tego tytułu, a czy w konkluzji ustaleń w toku postępowania w niniejszej sprawie oraz postępowania prowadzonego przez Prokuraturę w Piotrkowie Trybunalskim można w sposób jednoznaczny wykluczyć by oskarżeni utracili przedmiotowy pojazd i nie mieli możliwości jego zwrotu, tak jak to wyjaśniali;

II
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia w zakresie mającym istotny wpływ na jego treść w szczególności poprzez uznanie sprawstwa i winy oskarżonych w sytuacji, kiedy całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wskazuje na: istnienie po stronie któregokolwiek z oskarżonych zamiaru przywłaszczenia pojazdu, włączenie go do swojego majątku lub uzyskania z tego tytułu jakiejkolwiek korzyści, a nadto w odniesieniu do oskarżonegoM., by istniała jakakolwiek więź pomiędzy pokrzywdzonym a tym oskarżonym uzasadniająca wypełnienie znamienia „powierzenia” w rozumieniu przepisu.

W przypadku niepodzielenia przez Sąd ad quem argumentacji obrony w zakresie podniesionych zarzutów, zarzucam także orzeczeniu:
obrazę prawa materialnego, a to:

1
art. 284 § 2 k.k., poprzez przyjęcie tezy, iż w toku prowadzonego postępowania, ustalony stan faktyczny wskazuje na wypełnieniem przez obu oskarżonych znamion rodzajowych typu czynu zabronionego opisanych w§ 2 art. 284 k.k.w sytuacji, kiedy nie został wykazany ani zamiar podejrzanych ani inne zachowanie inkryminowane w ramach powołanego przepisu poprzestając na kolejnym oparciu wniosków na nieudowodnionej w toku postępowania hipotezie, co do sprawstwa i winy oskarżonych”.

Podnosząc powyższe obrońca wniósł o:

1

1
zmianę zaskarżonego wyroku w stosunku do oskarżonychD. Ś.iD. M.i uniewinnienie oskarżonych od zarzucanych im czynów

względnie

2

2
uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Wniosek zawarty w apelacji obrońcy oskarżonych o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji zasługiwał na uwzględnienie. Odniesienie się do wszystkich zarzutów apelacji jest, zdaniem Sądu Apelacyjnego na tym etapie postępowania, przedwczesne. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia bowiem wymogówart.424§1kpk, co uniemożliwia kontrolę instancyjną orzeczenia. Lektura pisemnych motywów wyroku prowadzi do wniosku, że sąd I instancji nie sprostał wymogowi wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku (art.424§1 pkt 2 kpk). Przestępstwo określone wart.284§2kknależy do kategorii przestępstw kierunkowych. Kodeks wymaga, aby zachowanie sprawcy było ukierunkowane na określony cel, którym jest włączenie powierzonej rzeczy do majątku sprawcy lub postąpienie z nią jak z własną w inny sposób. Istotnym elementem strony podmiotowej sprzeniewierzenia nie jest sam fakt odmowy wydania rzeczy powierzonej, lecz powody niezwrócenia, a więc wola włączenia rzeczy do swojego majątku lub wola postępowania z nią jak z własną. Dla przyjęcia realizacji znamion przestępstwa przywłaszczenia od strony podmiotowej konieczne jest wykazanie, że oprócz obiektywnego rozporządzenia przez sprawcę cudzą rzeczą ruchomą (cudzym mieniem ruchomym ), jego działaniu towarzyszył tzw. animus rem sibi habendi, tj. zamiar zatrzymania rzeczy dla siebie albo dla innej osoby, bez żadnego ku temu tytułu [np. wyroki SN z dnia 14 stycznia 2003r. II KKN 273/01 LEX nr 75381 i z dnia 24 kwietnia 2007r. IV KK 34/07 LEX nr 578208 ].
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku próżno szukać fragmentów, które wyjaśniałyby powody jakie, zdaniem sądu meriti, świadczyły o zamiarze kierunkowym oskarżonych. Przeciwnie - lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że sąd I instancji nie tylko nie sprostał zadaniu prawidłowego wykazania zamiaru oskarżonych ale uzasadniając ten zamiar popadał w sprzeczności. W pisemnym uzasadnienia sąd I instancji stwierdził z jednej strony, że: oskarżeni „nie chcieli zwracać samochodu, ponieważ od dłuższego czasu liczyli na utrzymanie stosunku leasingu”, mieli „nadzieję, że uda się jednak spłacić raty leasingowe”, w kontaktach z windykatorem „formalnie nie odmawiali zwrotu samochodu”, oskarżonyD. M.„starał się uzyskać zwłokę w wydaniu pojazdu”, zaś „postawa oskarżonych względem wykonywania umowy leasingu i zwrotu samochodu nie była nacechowana szczególnie negatywną wolą, a jej efekt w postaci odmowy wydania samochodu był związany przede wszystkim z problemami finansowymi, a nie po prostu powziętą z góry wolą popełnienia przestępstwa”; z drugiej strony, że: „kiedy(...)wezwał do natychmiastowego zwrotu autaD. M.nie wydał go(...). Świadczy to, że zamiar oskarżonego skierowany na zachowanie samochodu dla siebie nie zmienił się. Oskarżony nadal chciał zatrzymać auto dla siebie, ale wobec treści wezwania- już jako właściciel tj. z naruszeniem prawa własnościP.(...)oraz „ że celemD. Ś.było pozostawienie samochodu dla siebie, tj. oskarżony działał umyślnie, w zamiarze bezpośrednim”.
Tymczasem nie ulega wątpliwości, że dla przyjęcia realizacji znamion określonego wart.284§2kkprzestępstwa przywłaszczenia konieczne jest wykazanie zarówno obiektywnego rozporządzenia przez sprawcę cudzą rzeczą ruchomą, jak też tego, że jego działaniu towarzyszył tzw. animus rem sibi habendi, to jest zamiar zatrzymania rzeczy dla siebie albo dla innej osoby bez żadnego ku temu tytułu i ekwiwalentu. Nie znajduje zaś podstaw identyfikowanie zamiaru przywłaszczenia powierzonego mienia z samym tylko faktem nieuprawnionego postąpienia z nim w inny, niż umówiony z właścicielem sposób, niezależnie od tego, jaką wolą objęty był skutek tak podjętego działania i jaki przyświecał mu cel. Istotą przywłaszczenia jest bowiem zamiar nie bezprawnego władania cudzą rzeczą, nie bezprawne nią dysponowanie, czy nawet bezprawne zatrzymanie, lecz trwałe włączenie przez sprawcę przedmiotu przestępstwa do własnego majątku i jest to przestępstwo skutkowe. Skutek w postaci utraty przez właściciela rzeczy powstaje z chwilą rozporządzenia rzeczą przez sprawcę z wyłączeniem osoby upoważnionej, a więc gdy wola rozporządzenia rzeczą zostaje uzewnętrzniona poprzez zachowanie sprawcy [np. wyroki: SN z dnia 3 października 2005r. VKK 15/05 LEX nr 157206, SA w Warszawie z dnia 12 lutego 2010r. II AKa 443/09 LEX nr 677998 oraz postanowienie SN z dnia 15 listopada 2002r. IV KKN 380/99 LEX nr 77427] .
Reasumując - skoro, zdaniem Sądu Apelacyjnego, sąd I instancji nie sprostał zadaniu prawidłowego wykazania, że oskarżeni działali z zamiarem bezpośrednim kierunkowym to, na tym etapie postępowania, niemożliwym było odniesienie się do wszystkich zarzutów apelacji, a ostateczną ocenę zachowania oskarżonych należało uznać za przedwczesną. W tym stanie rzeczy konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Rozpoznając ponownie sprawę sąd meriti oceni zgromadzone dowody zgodnie z wymogami stosownych przepisówKodeksu postępowania karnego, weźmie pod uwagę argumentację zaprezentowaną w skardze apelacyjnej, a oceniając zamiar z jakim działali oskarżeni uwzględni fakt, że o zamiarze sprawcy świadczy całokształt tak podmiotowych jak i przedmiotowych okoliczności. Dopiero bowiem na podstawie wszystkich okoliczności dotyczących danego wypadku i osoby sprawcy możliwe jest odtworzenie rzeczywistych przeżyć sprawcy i ustalenie do czego zmierzał, czego chciał, względnie – postępując, w określony sposób – co przewidywał i na co się godził [ wyrok SN z dnia 12 maja 1976r. V KR 20/76 LEX nr 21710].
W realiach niniejszej sprawy sąd I instancji będzie musiał ustalić, czy oskarżeni istotnie działali z zamiarem sprzeniewierzenia w rozumieniuart.284§2kkczy też ich działanie polegające na sprzecznym z umową leasingu rozporządzeniu samochodem potraktować należy jako bezprawie cywilne – naruszenie warunków umowy upoważniające do wcześniejszego rozwiązania umowy.
Przeprowadzając ponownie postępowanie sąd I instancji będzie mógł skorzystać z treściart.442§2kpk, a jeśli dojdzie do konieczności sporządzenia pisemnych motywów orzeczenia uczyni zadość wszystkim wymogomart.424kpk.