Sygn. akt : II AKa 98/10

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 kwietnia 2010 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący

SSA Barbara Suchowska

Sędziowie

SSA Mariusz Żak
SSA Małgorzata Niementowska (spr.)

Protokolant

Dariusz Bryła

przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Tadeusza Trzęsimiecha
po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2010
sprawy wnioskodawcyA. P.- w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia za tymczasowe aresztowanie w sprawie Sądu Rejonowego w Częstochowie sygn. aktIV K 1308/82
na skutek apelacji pełnomocnika
od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie
z dnia 26 stycznia 2010 r. sygn. akt II Ko 175/08

1
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

2
kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.

Sygn. akt II AKa 98/10

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2010 roku, sygn. akt II Ko 175/08, Sąd Okręgowy w Częstochowie na podstawieart. 11 ust. 1w zw. zart. 8 ust. 1 ustawy z dnia23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, oddalił wniosekA. P.o odszkodowanie i zadośćuczynienie za tymczasowe aresztowanie w sprawie Sądu Rejonowego w Częstochowie o sygn. akt IV K 1308/82.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik wnioskodawcy, zarzucając:

–

błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na nieuzasadnionym przyjęciuprzez sąd pierwszej instancji, iż w stosunku do wnioskodawcyA. P.nie zaistniały przesłanki do wypłaty odszkodowania i zadośćuczynienia zgodnie zustawą z dnia 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do takich ustaleń;

–

obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, to jestart. 7 k.p.k., polegającą na przekroczeniu przez sąd pierwszej instancji zasady doświadczenia życiowego.

Powołując się na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez uznanie wnioskuA. P.w całości, ewentualnie o uchylenie orzeczeniai przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny stwierdził, co następuje:

Apelacja pełnomocnika okazała się niezasadna stąd też nie zasługiwała na uwzględnienie. Wbrew jej wywodom Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne w oparciu o właściwie zebrany materiał dowodowy, którego ocena nie przekracza granic zakreślonych przepisemart. 7 k.p.ki na ich bazie wywiódł słusznąi logiczną ocenę prawną roszczenia wnioskodawcy
Sąd Okręgowy w żadnym stopniu nie kwestionował treści relacji wnioskodawcyco do faktu, że został w dniu 31 sierpnia 1982 roku został zatrzymany za udziałw manifestacji, a w dniu 01 września 1982 roku prawomocnym orzeczeniem Kolegium do Spraw Wykroczeń przy Prezydencie MiastaC.zostałuznany winnym wykroczenia zart. 50 ust.1 Dekretu z dnia 12 grudnia 1981 rokuo stanie wojennym. Podobnie nie kwestionowano faktu ponownego zatrzymania wnioskodawcyA. P., a następnie jego tymczasowego aresztowania namocy postanowienia Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Częstochowie z dnia2 września 1982 roku pod zarzutem popełnienia przestępstwa zart. 46 ust 1 Dekretuz dnia 12 grudnia 1981 roku o stanie wojennym. Fakty te znajdują potwierdzeniew zgromadzonym materiale dowodowym, tak jak wydanie przez Sąd Rejonowyw Częstochowie wyroku umarzającego postępowanie przeciwkoA. P.i jego zmiana dokonana w dniu 12 kwietnia 1983 roku przez Sąd Wojewódzkiw Częstochowie skutkująca uniewinnieniemA. P.od przypisanego mu czynu.
Zgodzić się należało z sądem meriti, że istotą niniejszej sprawy było ustalenie czy zaistniały przesłanki do uwzględnienia wnioskuA. P.o odszkodowanie i zadośćuczynienie w oparciu o przepisyustawy z dnia 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Brzmienie art. 8 ust1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku nie pozostawia wątpliwości, co do podstaw dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia w trybie niniejszej ustawy. Uprawnienia przewidziane w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku,o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego mają więc zastosowaniew sytuacji, gdy do rehabilitacji doszło w wyniku stwierdzenia nieważności orzeczenia w trybie przewidzianym ustawą, a poniesiona i doznana szkoda wynikają z wydania orzeczenia, które zostało uznane za nieważne z mocy art. 1 ust. 1, 2 powołanej ustawy. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją albowiemA. P.wyrokiem Sadu Wojewódzkiego w Częstochowie z dnia dniu 12 kwietnia 1983 roku został prawomocnie uniewinniony od popełnienia zarzucanego mu czynu.

Ponadto podzielając dalsze rozważania sądu I instancji dotyczące zaistnienia przesłanek do uwzględnienia wnioskuA. P.o odszkodowaniei zadośćuczynienie w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku, przyjąć należy, iż tymczasowe aresztowanie wnioskodawcyA. P.nie miało związku lub zostało zastosowane z powodu prowadzonej przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Zgodzić się należy z Sądem Okręgowym, iż przeprowadzone przezeń postępowanie nie wykazało abyA. P.prowadził tego rodzaju działalność, a wyrok Sądu Wojewódzkiego w Częstochowie sygn. akt. II Kr 120/83 z dnia12 kwietnia 1983 roku stwierdził bezpodstawność zarzutu naruszenia przepisówdekretu o stanie wojennym. Sam wnioskodawca zaprzeczył, aby podejmował jakiekolwiek działania o charakterze niepodległościowym, a jego wkład w działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego ograniczał się do udziału, jako osoby wierzącej, w mszach świętych odprawianych w intencji ojczyzny. Niemożność uznania uczestnictwa w mszach świętych za czynność ukierunkowaną na działanie opozycyjne czy niepodległościowe czyni całkowicie bezzasadnym zarzut obrony dotyczący błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcia, że powyższe zachowanieA. P.daje mu prawo do odszkodowania.
Przeprowadzone w sposób drobiazgowy przez sąd meriti postępowanie z wnioskuA. P.o zadośćuczynienie i odszkodowanie nie wykazało także aby tymczasowe aresztowanie wnioskodawcy było represją karną za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego przybierającą inne formy. Słusznie natomiast sąd I instancji rozważał możliwość dochodzenia przez wnioskodawcę odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu niesłusznego tymczasowego aresztowania
Dbając o wyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności,a niewątpliwie taką okolicznością było w niniejszej sprawie to, czy podniesienie przez prokuratora zarzutu przedawnienia nie jest in concreto sprzeczne z zasadami współżycia społecznego sąd odniósł się i do tej kwestii, a rozważania i wnioski jej dotyczące zostały zaaprobowane przez sąd odwoławczy
Ocena, czy zasady współżycia społecznego zostały naruszone, czy też nie powinna opierać się na analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, postawy wnioskodawcy i przedstawionych przezeń przyczyn naruszenia terminu zgłoszenia roszczenia zart. 552 k.p.k.Dysponując takim materiałem, sąd meriti jest w stanie ocenić, czy w konkretnym przypadku zarzut przedawnienia stanowił nadużycie prawa, czy też nie.
Sąd dokonał tej oceny, stwierdzając, że zarzut prokuratora nie sprzeciwiał sięart. 5 k.c.Ocena ta wypływała z analizy postawy wnioskodawcy w okresie od12 kwietnia 1983 roku do 9 września 2008 roku i w opinii Sądu Apelacyjnego zasługuje na pełną aprobatę. Na uwadze należy mieć bowiem wyjątkowy charakter przepisuart. 5 k.c.wynikający z użycia w nim klauzul generalnych. Z tej przyczyny dla oceny, czy podniesiony zarzut przedawnienia nie nosi znamion nadużycia prawa, konieczne jest rozważenie z jednej strony charakteru dochodzonego roszczenia,z drugiej zaś przyczyn opóźnienia i ewentualnej dysproporcji zarzutu przedawnieniaw stosunku do tych dwóch okoliczności. O ile rodzaj roszczeń wnioskodawcy ze wszech miar zasługiwałby na ochronę prawną, to wskazane przez niego przyczyny wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie dopiero w dniu 09 września 2008 rokunie uzasadniają zastosowaniaart. 5 k.c.Podstawy takiej nie mogą stanowić, ani ewentualna nieznajomość prawa, ani skupienie się na życiu rodzinnym i zawodowym. Z zeznań wnioskodawcy wyłania się wniosek, iż jedynie przez to, że nie zadbał należycie o ochronę swoich interesów i wykazał się w tym zakresie pewną nonszalancją, złożył wniosek o odszkodowanie po upływie rocznego terminu,a w takiej sytuacji przeciwstawiony jego wnioskowi zarzut przedawnienia roszczenia nie może być zwalczany za pomocą przepisuart. 5 k.c.A. P., jako osoba dorosła i znająca zasady i reguły funkcjonowania społeczeństwa, musiał być świadomy, że bezpodstawne pozbawienie wolności jest związane z reperkusjamidla sankcjonujących je organów państwa. Gdyby dołożył należytej staranności, bez trudu znalazłyby podstawę dla dochodzenia roszczeń, a także i pomoc w tym zakresie. Wyłącznie zatem od jego woli zależne było to, iż stosowne kroki podjął dopiero po upływie 25 lat od zaistnienia podstawy do dochodzenia roszczeń od Skarbu Państwa. Podzielając stanowisko sądu I instancji, iż brak jest jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia wnioskuA. P.o odszkodowanie i zadośćuczynieniew oparciu o przepisyustawy z dnia 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, wyrok Sądu Okręgowego należało uznaćz prawidłowy i należycie uzasadniony.
Sąd Apelacyjny utrzymując zaskarżony wyrok w mocy stosownie do treściart. 554 § 2 k.p.k.kosztami niniejszego postępowania obciążył Skarb Państwa.