Sygn. akt II AKz 112/15

POSTANOWIENIE
Dnia 27 marca 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący

:SSA Jacek Dunikowski

Sędziowie

:SSA Andrzej Czapka
SSA Dariusz Czajkowski (spr.)

Protokolant

:Agnieszka Rezanow-Stöcker

przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Białymstoku - Anny Malczyk
po rozpoznaniu w sprawieW. K.
zażalenia wniesionego przez Ministra Sprawiedliwości
na zarządzenie Przewodniczącego II Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w Olsztynie
z dnia 16 lutego 2015r., sygn. akt II Ko 32/15
w przedmiocie uznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia za bezskuteczny
na podstawieart. 437 § 2 k.p.k.

postanawia

uchylić zaskarżone zarządzenie

UZASADNIENIE
Zarządzeniem z dnia 16.02.2015 r. Przewodniczący II Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w Olsztynie, na mocyart. 120 § 2 k.p.k., uznał za bezskuteczny wniosek Ministra Sprawiedliwości o stwierdzenie nieważności wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Olsztynie w sprawie o sygn. akt Sr(...), dotyczącegoW. K., wobec nieuzupełnienia braków formalnych wniosku w terminie. Braki te miały polegać na nieustaleniu i niewskazaniu przez Ministra Sprawiedliwości w jego wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia, osób uprawnionych do udziału w posiedzeniu sądu w myśl art. 3 ust 4 zd. drugie ustawy z dnia z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1851).
Zarządzenie to zaskarżył Minister Sprawiedliwości, zarzucając obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść zarządzenia, polegającą na naruszeniuart. 120 k.p.k.poprzez bezzasadne uznanie, że niewskazanie danych osobowych i adresów osób uprawnionych do wzięcia udziału w posiedzeniu sądu zgodnie zart. 3 ust. 4 ustawy z dnia 23.02.1991r.o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, stanowi brak formalny wniosku złożonego na podstawie art. 3 ust. 1 tej ustawy.
Skarżący wniósł o uchylenie kwestionowanego zarządzenia.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zażalenie uznać należy za zasadne, kontrola odwoławcza wykazała bowiem słuszność stawianego zarzutu.
Ma rację skarżący, żeustawa z dnia 23.02.1991 r.o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiegonie reguluje kwestii wymogów formalnych, jakim powinien odpowiadać wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia, złożony na podstawie tejże ustawy. Nie oznacza to jednak, że prawidłowa wykładnia obowiązujących przepisów nie pozwala na dokonanie racjonalnej ich interpretacji w oparciu o przepisyKodeksu postępowania karnego, który zgodnie zart. 3 ust. 4stosuje się w tym postępowaniu odpowiednio.
Oczywiście pożądanym jest, by w wypadku śmierci osoby represjonowanej, o wszczętym przez uprawniony podmiot zewnętrzny postępowaniu w przedmiocie unieważnienia orzeczenia powiadomić wszystkie osoby bliskie represjonowanemu, wymienione w art. 3 ust. 4 ustawy. Osoby te są uprawnione są do wzięcia udziału w posiedzeniu sądu, jednak nieustalenie i niepowiadomienie tych osób nie może blokować postępowania rehabilitacyjnego, które to postępowanie osoby te - z mocy art. 3 ust. 1 ustawy- mogły przecież same zainicjować. Prawo udziału w posiedzeniu rehabilitacyjnym nie może zatem powodować konsekwencji określonych wart. 117 § 1 i 2 k.p.k.a to z tego względu, że nie jest to w czystej postaci ,,udział w czynności procesowej” w rozumieniu tego przepisu, skoro nie te osoby były inicjatorem postępowania. Zawarte natomiast w końcowej części cyt. przepisu art. 3 ust. 4 ustawy sformułowanie, żeza zgodą sądu(podkr.SA) udział w posiedzeniu wziąć mogą także inne osoby, sugeruje natomiast, że uprawnienie do uczestnictwa w posiedzeniu osób bliskich represjonowanemu bardziej odnosi się do bezwarunkowej wobec nich jawności posiedzenia, umożliwiającej kontrolę toczącego się postępowania, którego przedmiotem jest wszak rehabilitacja osoby dla nich najbliższej. Nie sposób jednak uznać, że kierujący wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia podmiot zewnętrzy, musiałby każdorazowo prowadzić odrębne dochodzenie w przedmiocie wyczerpującego ustalenia kręgu osób spokrewnionych z represjonowanym, którzy z różnych powodów nie wykazywali aktywności i sami nie zainicjowali tego postępowania, choć mieli do tego prawo. Niezależnie od trudności związanych z dokonaniem takich ustaleń, nie wydaje się, aby tego typu czynności ,,poszukiwawcze” realizowały racjonalny cel ustawy rehabilitacyjnej, która wszak odnosi się w pierwszej kolejności do osób bezpośrednio pokrzywdzonych.
O słuszności powyżej przedstawionego poglądu – który w procesie interpretacji uregulowań prawnych nakazuje odstąpienie od analogicznego zastosowaniaart. 96 § 1 k.p.k.iart. 117 § 1 i 2 k.p.kna rzecz regulacji, o której mowa wart. 96 § 2 k.p.k., przemawiają również względy wykładni systemowej. Przytoczyć tu można chociażby przepisart. 52 § 1 i § 2 k.p.k., który dając uprawnienie osobom najbliższym do wykonywania praw zmarłego pokrzywdzonego zastrzega jednocześnie, że powinność organu prowadzącego postępowanie w zakresie pouczenia o tej prerogatywie istnieje tylko wtedy, gdy organ tendysponuje informacjami o osobach najbliższych. Obowiązek te zostaje nadto spełniony, gdy stosowne pouczenie przekazane zostanie tylko jednej z tych osób.
Reasumując,osoby najbliższe represjonowanemu, w sprawie którego Minister Sprawiedliwości lub inny uprawniony podmiot zewnętrzny złożył wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia, mają prawo - zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia z dnia 23 lutego 1991 r.o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1851) - do wzięcia udziału w posiedzeniu sądu, ale ich niewskazanie we wniosku nie stoi na przeszkodzie merytorycznemu rozpoznaniu sprawy.Niewskazanie to nie stanowiło zatem i w realiach sprawy niniejszej braku formalnego, o którym mowa wart. 120 § 1 k.p.k, przez co wzywanie wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku poprzez wskazanie żądanych informacji pod rygorem określonym wart. 120 § 2 k.p.k., a w dalszej kolejności wydanie zarządzenia o uznaniu wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia za bezskuteczny, nie znajdowało – w ocenie Sądu Apelacyjnego – dostatecznego prawnego umocowania.
Z tych powodów Sąd Apelacyjny orzekł, jak wyżej.

Teza: (...) osoby najbliższe represjonowanemu, w sprawie którego Minister Sprawiedliwości lub inny uprawniony podmiot zewnętrzny złożył wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia, mają prawo - zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1851) - do wzięcia udziału w posiedzeniu sądu, ale ich niewskazanie we wniosku nie stoi na przeszkodzie merytorycznemu rozpoznaniu sprawy (...)