Sygn. akt : II AKa 483/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 lutego 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący

SSA Wojciech Kopczyński

Sędziowie

SSA Aleksander Sikora (spr.)
SSO del. Piotr Filipiak

Protokolant

Agnieszka Przewoźnik

po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2014 r. sprawy
E. S.s.W.iL.,ur. (...)wR.
oskarżonego zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kk
na skutek apelacji pełnomocników oskarżycieli subsydiarnych
od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 26 września 2013 r.
sygn. akt. IV K 223/09

1
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

2
zasądza od oskarżycieli posiłkowych: Syndyka Masy Upadłościowej Przedsiębiorstwa Innowacyjno-Wdrożeniowego(...)Sp. z o.o. z siedzibą wG.,S. C.i Przedsiębiorstwa Innowacyjno-Wdrożeniowego(...)S.A. na rzecz oskarżonegoE. S.kwoty po 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów udziału obrońcy z wyboru w postępowaniu odwoławczym;

3
zasądza od oskarżycieli posiłkowych: Syndyka Masy Upadłościowej Przedsiębiorstwa Innowacyjno-Wdrożeniowego(...)Sp. z o.o. z siedzibą wG.,S. C.i Przedsiębiorstwa Innowacyjno-Wdrożeniowego(...)S.A. na rzecz Skarbu Państwa kwoty po 100 (sto) złotych tytułem opłat za postępowanie odwoławcze.

Sygn. akt II AKa 483/13

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Gliwicach wyrokiem z dnia 26 września 2013 roku w sprawie o sygnaturze akt IV K 223/09 uniewinnił oskarżonegoE. S.od popełnienia tego, że:

I
w dniu 31 maja 2002 r. wG., działając imieniem reprezentowanego podmiotu(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wR., poprzez wprowadzenie w błąd(...) spółki z o.o.co do zamiaru zapłaty za nabytą wierzytelność przysługującą w stosunku doHuty (...) S.A.wO., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził Przedsiębiorstwo Innowacyjno-Wdrożeniowe(...)spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą wG.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 4.278.907,01 zł, to jest o przestępstwo zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.;

II
w dniu 28 czerwca 2002 r. wG.poprzez wprowadzenie w błądS. C.co do możliwości odzyskania odHuty (...)wD.należącej do niego wierzytelności wyłudził od niego – jako właścicielSpółki z o.o. (...)z siedziba wR.wierzytelność o wartości co najmniej 300.000 zł, którą w dniu 1 lipca 2002 r., bez zgodyS. C.zbyłFirmie (...) S.C.należącej do swego synaM. S., który z kolei odsprzedał ją kolejnym 5 podmiotom gospodarczym, a następnie, chcą ukryć dokonanie kolejnych cesji wierzytelności i wiedząc o dokonanym obrocie wierzytelnością złożył nieprawdziwe oświadczenie o powrotnym przeniesieniu wierzytelności na rzecz pokrzywdzonegoS. C., to jest o przestępstwo zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.;

III
w dniu 30.12.2002 r., wG., działając imieniem reprezentowanego podmiotu(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wR., poprzez wprowadzenie w błąd Przedsiębiorstwa Innowacyjno-Wdrożeniowego(...)Spółki Akcyjnej co do zamiaru zapłaty za nabytą wierzytelność przysługującą w stosunku do Domu Obrotu Wierzytelnościami(...)wŁ., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził Przedsiębiorstwo Innowacyjno-Wdrożeniowe(...)Spółkę Akcyjną z siedzibą wG., do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 1.925.359,07 zł, to jest o przestępstwo zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.

Nadto na podstawieart. 632 pkt 1 k.p.k.w zw. zart. 640 k.p.k.orazart. 633 k.p.k.Sąd Okręgowy kosztami procesu obciążył oskarżycieli posiłkowych subsydiarnych Przedsiębiorstwo Innowacyjno-Wdrożeniowe(...)Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą wG.,S. C.oraz Przedsiębiorstwo Innowacyjno-Wdrożeniowe(...)Spółkę Akcyjną z siedzibą wG.– każdego z oskarżycieli w części wynoszącej 1/3 kosztów procesu oraz zasądza od tych oskarżycieli na rzecz oskarżonegoE. S.tytułem zwrotu wydatków kwoty po 760 zł od każdego z nich.
Apelacje od tego wyroku złożyli pełnomocnicy oskarżycieli subsydiarnych.
Pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego(...) S.A.zaskarżył wyrok w części dotyczącej zarzutu opisanego w punkcie III, zarzucając orzeczeniu:

1
obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicieart. 4 kpk,art. 7 kpkiart. 410 kpkpoprzez:

⚫

pominięcie w ustaleniach Sądu I instancji faktu, iż oskarżony w grudniu 2002 roku fałszywie, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, informował świadkaE. M.o spodziewanych środkach z TF(...)z zawartej z tym podmiotem umowy przelewu wierzytelności, kiedy faktycznie cesja, z której oskarżony miał rzekomo otrzymać pieniądze, faktycznie wygasła 30 września 2002 roku, a sam oskarżony w dniu 18 listopada 2002 roku potwierdził ten fakt w piśmie skierowanym doHuty (...), nie mógł zatem z tego tytułu otrzymać już żadnych środków finansowych, czym wprowadził zarząd(...) S.A.w błąd i w rezultacie doprowadził do podpisania umowy o przelewie wierzytelności;

naruszenie zasady prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego przy ocenie zachowania oskarżonego, który niezwłocznie po dokonanym przelewie wierzytelności zbył ją innemu podmiotowi i przyjęcie, że wymieniony działał w dobrze pojętym interesie finansowym, kiedy faktycznie należało przyjąć, że oskarżony podpisując umowę działał z zamiarem pokrzywdzenia kontrahenta, przez co:

- tego samego dnia zawarł umowę cesji tej wierzytelności nafirmę (...)za cenę o 489.800, 65 zł niższą od ceny nabycia,
- nie poszukiwał nabywcy za cenę pozwalającą wywiązać się z umowy cesji zawartej z pokrzywdzonym,
- nie wykazał wpływu jakichkolwiek środków z tytułu sprzedaży tej wierzytelności,
- nie wystąpił przeciwko swojemu dłużnikowi z roszczeniem cywilnym, co może wskazywać, że rozliczył wartość zbytej wierzytelności w innej niemożliwej do ustalenia formie,
- był już karany za podobne przestępstwo.

2
Naruszenieart. 424 § 1 pkt 1 kpkpoprzez sumaryczne wyliczenie dowodów, na podstawie których ustalony został stan faktyczny, w konsekwencji czego w rozpoznawanej sprawie było w istocie niemożliwe ustalenie podstaw faktycznych wydanego wyroku.

Na podstawie tych zarzutów pełnomocnik wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego Syndyka Masy Upadłości(...) sp. z o.o.zaskarżył wyrok w części obejmującej rozstrzygnięcie co zarzutu z punktu I, oraz w zakresie rozstrzygnięcia o obciążeniu tego oskarżyciela subsydiarnego kosztami procesu i obowiązkiem zwrotu oskarżonemu wydatków. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1
obrazę prawa materialnego, a mianowicieart. 286 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kk, poprzez ich błędną wykładnię, skutkującą wadliwym przyjęciem, iż czyny oskarżonego nie realizowały ustawowych znamion czynów zabronionych, podczas gdy prawidłowa wykładnia powołanych przepisów, w świetle ustalonego przez Sąd stanu faktycznego, prowadzi do odmiennego wniosku;

2
błąd w ustaleniach faktycznych, stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, a polegający na wadliwym przyjęciu przez Sąd I instancji, iż zasadniczym zagadnieniem istotnym dla oceny postawionych oskarżonemu zarzutów, była kwestia dopuszczalności dalszych cesji wierzytelności nabytych od reprezentowanych przez świadków podmiotów, podczas gdy okoliczność ta, niezależnie od tego, że była bezsporna, nie stanowiła podstawy przypisania oskarżonemu sprawstwa;

3
błąd w ustaleniach faktycznych, stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, a polegający na wadliwym przyjęciu przez Sąd I instancji, iż treść umowy z dnia 31 maja 2002 roku świadczyła o tym, że zaspokojenie pokrzywdzonego nastąpi wskutek dalszego obrotu wierzytelnością, a nadto, iż nie wynikało z niej, aby zapłata za zakupioną wierzytelność miała następować przy zaangażowaniu majątkuspółki (...), podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje na to, że umowa przewidywała wprost obowiązek zapłaty za zakupioną przez oskarżonego wierzytelność w ściśle określonym czasie, a obowiązek ten nie był uzależniony od powodzenia dalszych transakcji;

4
błąd w ustaleniach faktycznych, stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, a polegający na nieuzasadnionym przyjęciu przez Sąd I instancji, iż materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, aby zaciągniecie zobowiązania przez oskarżonego nastąpiło przy jednoczesnym braku możliwości wykonania go, w sytuacji, gdy z opinii biegłego wynika wprost, iż w chwili zawierania przez oskarżonego umowy z pokrzywdzonym, jego spółka pozostawała w takiej kondycji finansowej, która uzasadniała twierdzenie o jej niewypłacalności;

5
obrazę przepisów postępowania, a mianowicieart. 4 kpk,art. 7 kpkiart. 366 § 1 kpkpoprzez ich niewłaściwe zastosowanie, którego skutkiem był wniosek, co do braku możliwości ustalenia rzeczywistego motywu działania oskarżonego, podczas gdy motyw ten możliwy był do ustalenia w oparciu o rzetelną ocenę zgromadzonego i ewentualnie uzupełnionego w niezbędnym zakresie materiału dowodowego, zanęcając iż uchybienia te miały wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów pełnomocnik ten wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnegoS. C.zaskarżył wyrok w całości, zarzucając orzeczeniu:

1
obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a toart. 7 kpkiart. 9 § 1 kpkw zw. zart. 167 kpk, poprzez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przy jednoczesnym pominięciu istotnych dla oceny odpowiedzialności oskarżonego, a zwłaszcza:

⚫

zaniechanie przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów na okoliczność sytuacji materialnej i finansowej podmiotów gospodarczych, którym zbyta została wierzytelność, którą wcześniej oskarżony otrzymał od pokrzywdzonego oraz czy w wykonaniu umów przeniesienia wierzytelności otrzymały one zapłatę, w jakiej kwocie i w jakim terminie oraz pominięcie w tym zakresie jakichkolwiek dowodów księgowych,

zaniechanie przeprowadzenia ustaleń poprzez przesłuchanie osób odpowiedzialnych za gospodarkę finansowąHuty (...)czy oskarżony miał obiektywną możliwość odzyskania od tego dłużnika wierzytelności należącej doS. C., skoro takie zapewnienie mu złożył, jakie podjął w tym celu kroki, czy zgłosił fakt istnienia wierzytelnościHucie (...), czy prowadził jakiekolwiek negocjacje w zakresie odzyskania tego długu od tej huty i została ona zawiadomiona przez oskarżonego lub jego firmę o dokonaniu cesji zwrotnej wierzytelności,

zaniechanie przesłuchania na rozprawie biegłegoM. L.i przyjęcie jego opinii za wiarygodną w zakresie ustaleń, że jakkolwiek kondycja(...) spółki (...)była zła to nie była ona zarazem zagrożona niewypłacalnością, skoro zobowiązaniaspółki (...)wobec pokrzywdzonych przekraczały kwotę 5.000.000 złotych, zaś spółka ta wykazywała od maja 2002 roku rosnące straty, a jej aktywa, wierzytelności i majątek trwały nie wystarczały na pokrycie zaciągniętych wobec pokrzywdzonych zobowiązań, co sprawie, że opinia jest wewnętrznie sprzeczna i sprzeczna z ujawnionym w sprawie materiałem dowodowym,

brak jakichkolwiek ustaleń, czy dokonując cesji zwrotnej wierzytelnościS. C.oskarżony poinformował o tym fakcie nabywcę wierzytelności, a więcS.C. (...)i czy podmiot ten, jak i następne zostały poinformowane i informowały się wzajemnie o dokonaniu cesji zwrotnej na rzecz pokrzywdzonego, albowiem w dacie dokonania cesji zwrotnej wierzytelność nadal była wymagalna;

2
art. 7 kpk, poprzez wyciągnięcie nielogicznych i sprzecznych z zasadami doświadczenia wniosków z:

⚫

treści umowy z dnia 28 czerwca 2002 roku i uznania, że została ona skutecznie zawarta z pokrzywdzonym, a co za tym idzie, że nabywca wierzytelności mógł dokonać jej dalszego zbycia, podczas gdy z § 7 tejże umowy wynika, że w przypadku braku płatności określonej w § 5 umowę uznaje się za nieważną, skoro zaś umowa była nieważna, to nie mogła być przedmiotem dalszego obrotu,

treści kolejnych umów przeniesienia wierzytelności poprzez uznanie, że dokonanie obrotu wierzytelnością należącą doS. C.poprzez jej zbycie w okresie 16 dni kolejnym 6 podmiotom, bez dokonania zapłaty za wierzytelność, mieściło się w ramach normalnego obrotu gospodarczego, podczas gdy brak było uzasadnienia gospodarczego w nabywaniu przez te podmioty przedmiotowej wierzytelności.

3
obrazęart. 410 kpk, polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że w sytuacji, gdy oskarżony i świadek, będący osobą najbliższą korzystającą z prawa do odmowy składania wyjaśnień i zeznań, można uznać, iż zeznania świadkaS. C., zwłaszcza w części motywów zawarcia umowy przez oskarżonego, jego zapewnień, że odzyska wierzytelność bezpośrednio od dłużnika są częściowo niewiarygodne, mimo że oskarżony im w żaden sposób nie zaprzeczył i nie negował ich;

4
obrazęart. 392 kpk, polegającą na poprzestaniu na uznaniu za ujawnione i odczytaniu zeznań świadków słuchanych w postępowaniu przygotowawczym w sytuacji, gdy oskarżony korzystał z prawa odmowy składania wyjaśnień, a materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu przygotowawczym nie dawał podstaw do ścigania sprawy w trybie publicznoskargowym, co sprawia, że pokrzywdzony pozbawiony był możliwości weryfikacji tychże zeznań, zadawania pytań i oceny każdego z tych dowodów, zaś samo postępowanie sądowe ograniczyło się faktycznie do ponownej oceny wcześniej przeprowadzonych i niekorzystnych dla pokrzywdzonych dowodów;

5
obrazę prawa materialnego, a toart. 286 § 1 kk, polegającą na przyjęciu, że zachowanie oskarżonego, polegające na zawarciu umowy, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, po uprzednim zapewnieniu pokrzywdzonego, że odzyska wierzytelności od pierwotnego dłużnika, a następnie jej wielokrotne zbycie innym podmiotom, nie wyczerpuje znamion przestępstwa oszustwa.

Podnosząc te zarzuty, pełnomocnik ten wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Odnośnie apelacji pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnegoS. C..
Zarzut obrazy przepisów postępowania w postaciart. 7 kpkiart. 9 § 1 kpkw zw. zart. 167 kpknie jest zasadny. Wbrew twierdzeniom skarżącego ocena dowodów przeprowadzona przez Sąd Okręgowy nie nosi cech dowolności, a mieści się w pełni w zasadach logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego. Nie stwierdzono również, aby Sąd I instancji pominął, a więc nie przeprowadził z urzędu dowodów, o których mowa w tej apelacji. Na wstępie stwierdzić trzeba, że w toku postępowania sądowego pełnomocnik tego oskarżyciela subsydiarnego nie występował z wnioskami o przeprowadzenie dowodów, o których mowa w zarzucie odwoławczym. Jednocześnie Sąd I instancji nie był zobligowany, aby dowody te przeprowadzać z urzędu, albowiem uznać trzeba, że nie dotyczą one okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na treść i kwalifikację prawną postawionych oskarżonemu zarzutów. Dotyczy to więc dowodów na okoliczność sytuacji materialnej i finansowej podmiotów gospodarczych, którym zbyta została wierzytelność zakupiona odS. C.oraz tego, czy podmioty te uzyskiwały zapłatę za sprzedaż tejże wierzytelności. Również jako nierelewantne dla sprawy uznać należy sugerowane ustalenia, co do przesłuchania osób odpowiedzialnych za gospodarkę finansową wHucie (...). Sąd I instancji, nie uwzględniając bowiem tej części zeznańS. C., która dotyczyła przedstawionej przez niego oceny motywacji działania oskarżonego, co Sąd Apelacyjny w pełni akceptuje, nie był zobligowany, aby kwestie dotyczące ewentualnego zawiadomieniaHuty (...), negocjowania z tym podmiotem, miał zbadać. Nie sposób również dopatrzyć się sprzeczności w treści opinii biegłegoM. L., co implikować by miało przeprowadzenie dowodu z ustnej opinii uzupełniającej na rozprawie. Ustalenie przez biegłego stanu wypłacalnościSpółki (...)na poziomie zagrożenia niewypłacalnością zostało prawidłowo uzasadnione i logicznie wynika z poczynionych przez biegłego wyliczeń oraz nie stoi w sprzeczności z żadnym innym ustaleniem dokonanym przez biegłego. Ocena zaś tego dowodu dokonana przez Sąd I instancji, uzasadniona w pisemnych motywach, zasługuje na pełną akceptację. Chybione jest również twierdzenie, że Sąd I instancji powinien był poczynić ustalenia, co do okoliczności cesji zwrotnej dokonanej przez oskarżonego na rzecz pokrzywdzonego. Również i w tym zakresie ustalenia Sądu Okręgowego są wystarczające z punktu widzenia przedmiotu niniejszego postępowania. Równie nietrafne są twierdzenia pełnomocnika o uchybieniu dyspozycjiart. 7 kpk, poprzez wyciągnięcie przez Sąd I instancji nielogicznych i sprzecznych z zasadami doświadczenia życiowego wniosków z treści umowy przelewu wierzytelności z dnia 28 czerwca 2002 roku oraz treści kolejnych umów przeniesienia tejże wierzytelności. Umowa z 28 czerwca 2002 roku została bowiem skutecznie zawarta przez strony wbrew twierdzeniom skarżącego, który wydaje się zapominać o tym, iż przewidywała ona odroczoną płatność, a to w terminie 60 dni od jej zawarcia. Tym samym dalsze zbycie tejże wierzytelności przed upływem tego terminu było skuteczne i nie może być uznane za czynność nieważną. Inną wszak kwestią jest brak zapłaty z tytułu wykonania zobowiązania przezS. C.ze strony nabywcy wierzytelności w osobie oskarżonego. Nie można zgodzić się ze skarżącym i w tym, że uznanie przez Sąd I instancji kolejnych przelewów tejże wierzytelności między dalszymi podmiotami gospodarczymi, nie mieściło się w ramach normalnego obrotu gospodarczego. Pełnomocnik abstrahuje w swoich twierdzeniach od realiów działalności gospodarczej polegającej na obrocie wierzytelnościami. Z istoty takiej działalności wynika, iż chodzi najczęściej o wierzytelności, których zaspokojenie napotyka na trudności, a kolejno nabywające je podmioty starają się takie skuteczne zaspokojenie uzyskać. Dodatkowo charakterystyką powszechnie znaną branży hutniczej jest to, że do zaspokojenia takich wierzytelności dochodzi zwykle w wyniku kompensaty, a więc znalezienia poprzez kolejne przeniesienia wierzytelności takiego podmiotu, który posiada zobowiązanie do pierwotnego dłużnika, co umożliwia potrącenie wzajemnych wierzytelności. Tym samym, w świetle doświadczenia życiowego, Sąd I instancji uprawniony był do dokonania kwestionowanych przez skarżącego ocen. Jako chybiony należy również ocenić sformułowany przez tego pełnomocnika zarzut naruszeniaart. 410 kpk, ponieważ oceny dotyczące zeznań świadkaS. C., w części obejmującej przedstawienie przez niego motywów zawarcia z nim umowy przez oskarżonego, są autonomiczne wobec faktu, iż oskarżony skorzystał z prawa do odmowy składania wyjaśnień. Wbrew wywodom autora tej apelacji nie jest bowiem tak, że skoro oskarżony twierdzeniom pokrzywdzonego nie zaprzeczał to nie można było tych twierdzeń uznać za niewiarygodne. Przeciwnie, Sąd Okręgowy biorąc pod uwagę samą treść depozycjiS. C.i sposób przedstawienia w tych zeznaniach zachowania i oświadczeń oskarżonego, dotyczących tych kwestii, uprawniony był aby przez pryzmatart. 7 kpktym częściom zeznań nie dać wiary, a w konsekwencji realizując, a nie naruszającart. 410 kpk, nie opierać na tych zakwestionowanych częściach zeznań ustaleń w sprawie. Jako oczywiście bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia dyspozycjiart. 392 kpk. PełnomocnikS. C.świadom był bowiem tego, że na jednej z rozpraw poprzedzających odczytanie zeznań świadków w trybieart. 392 kpk, Sąd I instancji wzywał strony i ich przedstawicieli procesowych do przygotowania własnego stanowiska odnośnie możliwości odczytania zeznań świadków. Na rozprawie, gdzie notyfikacja ta nastąpiła, obecny był pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnegoS. C.. Kiedy zaś na dalszej rozprawie Sąd I instancji wydał postanowienie w trybieart. 392 kpkpoprzedził to uzyskaniem od obecnych wówczas stron i ich przedstawicieli oświadczenia o zgodzie na odczytanie zeznań świadków. W tejże rozprawie pełnomocnik pokrzywdzonegoS. C.nie brał udziału. Jako nieobecny nie mógł więc sprzeciwić się wydaniu takiego postanowienia, a Sąd I instancji nie był zobligowany do uzyskiwania stanowiska nieobecnych stron i ich przedstawicieli. Na koniec stwierdzić trzeba, że również zarzut obrazy prawa materialnego w postaciart. 286 § 1 kknie został potwierdzony w postępowaniu odwoławczym. Skarżący przedstawia w uzasadnieniu apelacji analizę wszystkich znamion oszustwa w realiach niniejszej sprawy, podczas gdy konkluzją Sądu I instancji, a w efekcie podstawą uniewinnienia było to, że zachowaniu oskarżonego nie towarzyszyło wprowadzenie w błąd pokrzywdzonego, które skutkowałoby doprowadzeniem do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż działania oskarżonego w tym zakresie nie stanowiły tworzenia niezgodnego z prawdą obrazu rzeczywistości lub wyzyskania istniejącego u pokrzywdzonego takiego przekonania o stanie rzeczywistości. Pokrzywdzony decydując się na zawarcie umowy bazował na rekomendacji, jaką uzyskał odfirmy (...)i w pełni świadom był tego, że należność z tytułu otrzymanej od tej firmy wierzytelności jest wysoce trudno egzekwowalna. Tak więc to nie fałszywe zapewnienia oskarżonego, a podjęcie przez siebie ryzyka gospodarczego skłoniłoS. C.do zawarcia umowy. Prawidłowo również Sąd I instancji uznał, że inne okoliczności powstałe już po zawarciu przez strony umowy, a więc po dokonaniu przez pokrzywdzonego rozporządzenia mieniem, nie mogą mieć decydującego znaczenia dla ustalenia istnienia zamiaru oszustwa.
Ocenę pozostałych dwóch apelacji poprzedzić należy kilkoma uwagami wspólnymi dla tych środków odwoławczych. Pokrzywdzone podmioty, a to(...) Sp. z o.o.oraz(...) SAreprezentowane były przy zawieraniu każdej z umów będących podstawą postawionych oskarżonemu zarzutów, przezE. M.. W tej sytuacji mimo, iż pokrzywdzone podmioty zmieniały swój status prawny, decyzje o zawarciu umowy z oskarżonym podejmowała w istocie ta sama osoba, jako ich przedstawiciel. Ma to takie znaczenie, że musi być wzięte pod uwagę przy ocenie zeznańE. M., że druga z umów, a więc zawarta 30 grudnia 2002 roku, podpisana została w sytuacji, w której termin zapłaty za przelew wierzytelności z umowy z dnia 31 maja 2002 roku, bezskutecznie upłynął. Element ten musi być traktowany niewątpliwie jako jedna z okoliczności rzutujących na możliwość dania wiary przedstawicielowi pokrzywdzonej Spółki, iż został przez oskarżonego wprowadzony w błąd. Ponowny wybór tego samego kontrahenta w myśl zasad doświadczenia życiowego czyni wątpliwym oświadczenieE. M.o wprowadzeniu go w błąd przez oskarżonego przy zawieraniu pierwszej z umów. Jednocześnie skoro ponownie do firmy oskarżonego przelano wierzytelność i w tym przypadku trudno dać wiarę, iż ponownie w wyniku zawarcia umowy pokrzywdzony został wprowadzony w błąd. Spostrzeżenia te same w sobie nie stanowią jedynej podstawy odmowy uwzględnienia przez Sąd I instancji tych części zeznańE. M., które relacjonują motywy działania oskarżonego, ale muszą być i zostały przez Sąd ten wzięte pod uwagę przy ocenie dowodów. Wskazać należy jeszcze i to, że poza opisanymi wyżej dwoma umowami, wiążącymi firmę oskarżonego z firmami reprezentowanymi przezE. M., podmioty te przeprowadzały szereg innych transakcji pomiędzy sobą w okresie od 28 czerwca 2002 roku do 30 września 2005 roku. Obrazuje to wykaz przeprowadzonych transakcji znajdujący się na karcie 1277-1278 akt. Dane tam zawarte wskazują na to, że transakcje między(...) SA, aPPUH (...)miały miejsce zarówno w czasie pomiędzy zawarciem obu wskazanych wyżej umów, jak i już po zawarciu drugiej z nich, a nawet po upływie terminu płatności z niej wynikającej.
Kolejnym istotnym elementem wspólnym dla oceny obu tych apelacji jest pojawiająca się w zeznaniachE. M., a obrazująca jego stronę motywacyjną, kwestia znaczenia, przy zawieraniu obu umów,firmy (...). Nie sposób nie zauważyć w zeznaniachE. M., iż to interes tejże właśnie firmy wskazywany był przez niego jako główny powód zawarcia umów z firmą oskarżonego. Poprzez kontakty z przedstawicielami zfirmy (...)doszło do nawiązania współpracy między(...) Sp. z o.o., a firmą oskarżonego i to właśnie do(...)ostatecznie trafić miała wierzytelność, będąca przedmiotem umowy zawartej w dniu 31 maja 2002 roku. Nadto nafirmę (...)wskazał świadek jako na swoistego gwaranta tejże umowy, co powodowało, iż nie było konieczne jakiekolwiek sprawdzanie wiarygodności firmy oskarżonego. Podkreślić trzeba również i tą okoliczność, że wybór sposobu transakcji podyktowany był maksymalizacją zysku, jaki miało odnieść(...). W przypadku drugiej z umów, a więc zawartej w dniu 30 grudnia 2002 roku, zeznania samegoE. M.świadczą o tym, iż jednym z powodów zawarcia tej umowy było uniknięcie zarzutów wobec(...)o wspieranie firmy prywatnej, jaką jest(...). Wszystkie te okoliczności były w polu widzenia Sądu I instancji i zostały wzięte pod uwagę przy ocenie zeznań świadkaE. M.oraz na etapie badania przez Sąd Okręgowy czy działania oskarżonego wypełniły znamiona zarzucanych mu przestępstw.
Odnosząc się szczegółowo do zarzutów sformułowanych w apelacji pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego syndyka masy upadłości(...) Sp. z o.o.należy stwierdzić co następuje. Zarzut obrazy przepisów postępowania w postaciart. 4, 7 i 366 § 1 kpknie jest zasadny. Zadaniem Sądu I instancji było ustalenie czy oskarżony jest sprawcą zarzucanych mu czynów, a więc rozstrzygnięcie o przedmiocie procesu. W tym zakresie Sąd I instancji bazując na prawidłowej ocenie materiału dowodowego, poprzedzając to wyczerpującym jego zgromadzeniem, wypowiedział się, co do możliwości przypisania oskarżonemu sprawstwa zarzucanego mu przestępstwa. Nie było zatem konieczne, aby przy takiej treści rozstrzygnięcia, a to uniewinnienia oskarżonego, prowadzić postępowanie w kierunku dalszego jeszcze wyjaśniania innych, a nie mających bezpośredniego znaczenia dla odpowiedzialności oskarżonego okoliczności motywacyjnych jego działania. Wszechstronne wyjaśnienie sprawy rozumiane musi być bowiem jedynie jako ograniczone do tego, co stanowi przedmiot danego procesu, a wyznaczone jest przedmiotowo – podmiotowymi ramami oskarżenia. Sugerowane zatem przez skarżącego, konieczne ustalenia, jaki był rzeczywisty motyw działania oskarżonego nie są zasadne. Wynikiem mieszczącej się w pełni w ramachart. 7 kpkoceny dowodów i pełnego zebrania dowodów dostępnych w sprawie było poczynienie przez Sąd I instancji prawidłowych ustaleń faktycznych, wbrew temu, co podnosi w apelacji skarżący. Zarzuty w tej części polegają w istocie na tym, iż wyrwano pewne fragmenty uzasadnienia Sądu I instancji z szerszego kontekstu, starając się im w ten sposób nadać wymowę inną niż to rzeczywiście miało miejsce. Tak ma się sprawa ze stwierdzeniem zasadniczego znaczenia kwestii dopuszczalności dalszych cesji w oparciu o treść umowy z 31 maja 2002 roku. Intencją całego pisemnego uzasadnienia orzeczenia Sądu Okręgowego było bowiem to, aby w sposób właściwy przeanalizować zapisy tejże umowy, a to w aspekcie realizacji przez oskarżonego znamion zarzucanego mu przestępstwa. Równie chybiony jest ten zarzut błędu w ustaleniach, który manifestuje nieprawidłowe, w ocenie skarżącego, powiązanie skuteczności dalszego obrotu wierzytelnością z zapłatą należności na rzecz zbywcy. I w tym przypadku argumentacja autora apelacji bazuje na wyabstrahowanym z całości uzasadnienia stwierdzeniu Sądu, a pomija to, co z całego tego dokumentu jasno wynika, iż oskarżony podejmując na siebie zobowiązanie i uzyskując odroczony termin płatności uprawniony był do tego, aby w całym tym czasie podejmować takie działania, które umożliwią mu, do momentu upływu terminu, zapłatę za przelaną wierzytelność. W żadnej mierze nie jest to zatem sprzeczne z zapisem umowy nakładającym na oskarżonego obowiązek zapłaty za zakupiona wierzytelność. Nie można zgodzić się również z zarzutem błędu w ustaleniach, dotyczącym wniosków wysnutych z opinii biegłego. Kwestię tą wyczerpująco i przekonująco uzasadnił Sąd I instancji wskazując na to, iż konkluzją biegłego było wskazanie na stan zagrażający niewypłacalnością, nie zaś stan samej niewypłacalności po stroniefirmy (...). Jednocześnie ustalenia w tym zakresie nie mogą abstrahować od tego, że nikt ze strony pokrzywdzonego podmiotu nie podejmował jakichkolwiek prób weryfikacji kondycji firmy oskarżonego, a jednocześnie z opóźnionego terminu płatności za wierzytelność wynika jednoznacznie czas, jakim dysponował oskarżony, aby odpowiednie środki na płatność zebrać. W efekcie zatem, nie czyniąc błędu w ustaleniach faktycznych i w pełni respektując reguły procedury, dokonał również Sąd I instancji prawidłowej wykładni przepisówart. 286 § 1 kkw zw. zart. 294 kk. Wskazać trzeba, iż łącząc zarzut błędu w ustaleniach faktycznych z zarzutem obrazy prawa materialnego popada skarżący w sprzeczność i wykazuje brak logiki, skoro bowiem kwestionuje to, że prawidłowo odtworzono stan faktyczny sprawy nie może jednocześnie skutecznie wykazywać, że na tymże błędnie ustalonym stanie faktycznym oparto niewłaściwą wykładnię przepisów prawa materialnego. Jedynie bowiem akceptacja ustaleń faktycznych, jako prawidłowych, pozwala na skuteczną polemikę z prawidłowością wykładni prawa materialnego i dokonaną przez Sąd subsumpcją danej normy do ustalonej rzeczywistości. W niniejszej sprawie niezależnie o tych zastrzeżeń stwierdzić trzeba, że również ustalenia Sądu I instancji na płaszczyźnie prawa materialnego są w pełni prawidłowe, zaś wywody skarżącego zmierzają do tego, by w istocie cywilnoprawnym elementom nadać walor przesłanek odpowiedzialności karnej. Ustalenie Sądu I instancji o braku po stronie oskarżonego zachowania mającego charakter wprowadzenia w błąd pokrzywdzonego eliminuje możliwość przypisania oskarżonemu zarzucanego mu czynu i przesuwa całość polemiki między stronami w sferę prawa cywilnego.
Odnośnie oceny apelacji pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego(...) SAstwierdzić należy, że sformułowane tam zarzuty naruszenia prawa procesowego nie są zasadne. Informacja o tym, iż oskarżony miał przekazaćE. M., że spodziewa się środków finansowych z innej umowy i z tego zamierza zapłacić cenę wierzytelności pojawiła się w zeznaniachE. M.dopiero w czasie jego przesłuchania na rozprawie. Wcześniej w czasie kilkukrotnych przesłuchań, w tym również w czasie konfrontacji z oskarżonym, świadek nie przekazywał takich treści. W tej sytuacji trafnie uznał Sąd I instancji, że ta część zeznańE. M., zmierzająca do przedstawienia określonego sposobu działania oskarżonego, rzekomo nakierowanego na wprowadzenie w błąd pokrzywdzonego, nie zasługuje na wiarę. Przeciwnie do twierdzeń skarżącego, taka ocena zgodna jest z zasadąart. 7 kpki czyni zadość także dyspozycjiart. 4 kpkiart. 410 kpk. Argumenty wskazane przez autora tej apelacji na poparcie swojej tezy o nieprawidłowej ocenie zachowania oskarżonego w aspekcie wypełnienia znamion oszustwa stanowią jedynie polemikę z ocenami i ustaleniami Sądu I instancji w tym zakresie. Pamiętać należy, iż oskarżonego i jegoSpółkę (...)łączyły zfirmą (...)również inne, poza przedmiotowymi umowami, kontrakty. W związku z tym, jak również z uwagi na to, że te elementy zachowania oskarżonego miały miejsce już po zawarciu umowy z pokrzywdzonym, Sąd I instancji nie popełnił błędu w rozumowaniu i ocenie, nie nadając tym okolicznościom decydującego znaczenia. Sytuacja finansowa Spółki oskarżonego w chwili zawierania przez niego umowy została przez Sąd prawidłowo ustalona za pomocą opinii biegłego, ale w istocie ustalenia te nie rzutowały w sposób decydujący na konkluzje Sądu I instancji. Sąd ten ustalił, że kondycja finansowafirmy (...)sprowadzała się do stanu zagrażającego niewypłacalnością, co nie jest równoznaczne ze stanem, w którym podmiot nie może realizować zobowiązań. Oceny Sądu I instancji nie mogą być również oderwane od realiów niniejszej sprawy, a to w postaci tego, czego dotyczył obrót. Handel wierzytelnościami, przy odroczonych terminach płatności, obejmuje zgodnie z powszechną wiedzą możliwości uzyskiwania środków na płatności należności z przesunięciem czasowym i po finalizowaniu zaspokojenia przez inne podmioty. Stwierdzenia skarżącego, iż naruszenie zasad prawidłowego rozumowania opiera się również na tym, że oskarżony nie poszukiwał nabywcy wierzytelności za cenę pozwalającą wywiązać się z umowy zawartej z pokrzywdzonym, nie znajduje żadnego oparcia w materiale dowodowym sprawy i stanowi jedynie polemikę z ustaleniem Sądu. Również brak wykazania środków z tytułu sprzedaży wierzytelności nie stanowi rzeczowego argumentu w konfrontacji z tym, że w przypadku umowy cesji z dnia 30 grudnia 2002 roku doszło do częściowego zaspokojenia zobowiązania wobec(...) SA. Brak wystąpienia przeciwko dłużnikowi z roszczeniem cywilnym przez oskarżonego działającego zafirmę (...)nie musi wcale wskazywać, jak chce tego skarżący, iż rozliczenie zbytej wierzytelności nastąpiło w innej, niemożliwej do ustalenia formie. Argumentem oczywiście bezzasadnym jest wiązanie wcześniejszej karalności oskarżonego za podobne przestępstwo z nakazem określonej oceny materiały dowodowego w niniejszej sprawie. Równie bezzasadny jest sformułowany w tej apelacji zarzut naruszeniaart. 424 § 1 pkt 1 kpk. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika, sposób powołania dowodów w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku absolutnie nie uniemożliwia skutecznej kontroli odwoławczej. Poszczególne fragmenty ustaleń, odnoszące się do kolejnych stawianych oskarżonemu zarzutów, zamknięte zostały odwołaniem się do poszczególnych dowodów z określeniem kart akt, na których się znajdują. Czyni to w pełni zadość wymogom stawianym prawidłowemu uzasadnieniu orzeczenia przewidzianym przez normęart. 424 § 1 pkt 1 kpk.
Stwierdzając, iż sformułowane w apelacjach zarzuty nie potwierdziły się w postępowaniu odwoławczym oraz nie widząc potrzeby ingerencji z urzędu, Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.
Na zasadzieart. 632 kpk,art. 640 kpk,633 kpkiart. 616 § 1 pkt 2 kpkzasądzono od oskarżycieli subsydiarnych na rzecz oskarżonego zwrot kosztów ustanowienia obrońcy z wyboru, a nadto na zasadzieart. 13 ust. 2 ustawy o opłatach w sprawach karnychzasądzono na rzecz Skarbu Państwa od oskarżycieli subsydiarnych opłaty za drugą instancję w kwotach po 100 złotych.