Sygn. akt II AKa 164/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 sierpnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku w II Wydziale Karnym w składzie

Przewodniczący

SSA Alina Kamińska (spr.)

Sędziowie

SSA Andrzej Ulitko
SSA Dariusz Czajkowski

Protokolant

Magdalena Suchocka

przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Białymstoku – Danuty Dąbrowskiej – delegowanej do Prokuratury Apelacyjnej
po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r.
sprawy z wnioskuA. J.
o odszkodowanie
z powodu apelacji wniesionych przez prokuratora i pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie
z dnia 22 maja 2014 r. sygn. akt II Ko 426/13

I
zmienia wyrok w zaskarżonej części w ten sposób, że uchyla orzeczenie o zasądzeniu od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy ustawowych odsetek;

II
w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

III
kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
Pełnomocnik wnioskodawcyA. J., powołując się na treśćart. 552 § 4 k.p.k., wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz jego mocodawcy kwoty 175.000zł tytułem zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie stosowane wobecA. J.w okresie od dnia 26 czerwca 2008 r. do dnia 14 października 2008 r. w sprawie II K 219/10 Sądu Okręgowego w Olsztynie, które zakończyło się wydaniem prawomocnego wyroku uniewinniającego.
Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 22 maja 2014 r. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcyA. J.kwotę 50.000zł jako zadośćuczynienie za doznaną krzywdę związaną z niewątpliwie niesłusznym zatrzymaniem i tymczasowym aresztowaniem wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie wniosek oddalił. Na podstawieart. 554 § 2 k.p.k.kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.
Apelację od przedmiotowego orzeczenia wywiódł pełnomocnik wnioskodawcy i prokurator.
I tak pełnomocnikA. J.zaskarżając wyrok w części oddalającej roszczenie, tj. w zakresie pkt. II na zasadzieart. 427 § 1 i § 2 k.p.k.orazart. 438 pkt 3 k.p.k.zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, polegający na:

1
bezzasadnym przyjęciu, iż tymczasowe aresztowanie nie pociągnęło za sobą krytycznie wysokich skutków dla stanu psychicznego wnioskodawcy, podczas gdy jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności zeznań wnioskodawcy (k. 53 v – 55 v),A. J.w trakcie tymczasowego aresztowania osadzony był w celi z osobami agresywnymi, należącymi do podkultury grypsującej, którym zarzucono popełnienie najcięższej zbrodni – zabójstwa, ze strony których doznawał ciągłych szykan, co spowodowało, iż żył on w ciągłym stresie i obawiał się o swoje zdrowie, co wskazuje, iż stan psychiczny wnioskodawcy w okresie tymczasowego aresztowania narażony był na krytycznie wysokie, negatywne skutki;

2
uwzględnieniu w niedostatecznym stopniu przez sąd okręgowy, przy określaniu wysokości zadośćuczynienia, okoliczności przemawiających za zasądzeniem na rzecz wnioskodawcy zadośćuczynienia w wysokości określonej we wniosku.

Na podstawieart. 427 § 1 k.p.k.orazart. 437 § 2 k.p.k.wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez podwyższenie zadośćuczynienia przyznanego wnioskodawcy o kwotę 125.000zł.
Z kolei prokurator na podstawieart. 425 § 1 i § 2 k.p.k.orazart. 444 k.p.k.zaskarżając powyższy wyrok w części dotyczącej zasądzenia od Skarbu Państwa odsetek od kwoty zasądzonego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na niekorzyść wnioskodawcyA. J., na podstawieart. 438 pkt 2 k.p.k.wyrokowi temu zarzucił obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie przepisuart. 321 § 1 k.p.c.w zw. zart. 558 k.p.k.poprzez przyznanie odsetek od zasądzonej kwoty zadośćuczynienia w sytuacji, gdy pełnomocnik wnioskodawcy jak również sam wnioskodawca nie zgłaszali takiego żądania.
Na podstawieart. 427 § 1 k.p.k.iart. 437 § 1 i § 2 k.p.k.wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez jego uchylenie w części dotyczącej zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy ustawowych odsetek od zasądzonej kwoty zadośćuczynienia.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
O ile apelacja urzędu prokuratorskiego jest ze wszech miar zasadna, o tyle przedmiotowej konstatacji nie można odnieść do skargi wywiedzionej przez pełnomocnika wnioskodawcy.

Odnośnie apelacji pełnomocnika wnioskodawcy
W świetle ujawnionych okoliczności, dotyczących tymczasowego aresztowaniaA. J.w sprawie Sądu Okręgowego w Olsztynie sygn. akt II K 282/08 w okresie od dnia 26 czerwca 2008 r. do dnia 14 października 2008 r. należy uznać, że sąd I instancji wydając wyrok oparł się na materiale dowodowym wystarczającym do wydania orzeczenia, a jego tok rozumowania i końcowe wnioski, które po analizie tego materiału wyprowadził nie są obarczone błędem ani natury faktycznej, ani logicznej. Ocena materiału dowodowego będąca podstawą ustalania wysokości rekompensaty z tytułu doznanej krzywdy nie nosi też cech dowolności i w pełni pozostaje pod ochronąart. 7 k.p.k.Zasadności przedmiotowej konstatacji żadną miarą nie zmienia uzupełnienie przewodu sądowego na etapie rozpoznawania niniejszej sprawy przez Sąd Apelacyjny.
Motywacyjna część wyroku jest kompletna i w oparciu o jej lekturę należy uznać, że sąd okręgowy odniósł się do wszystkich kwestii związanych z wysokością należnej wnioskodawcy rekompensaty za tymczasowe aresztowanie nadając im właściwą rangę i znaczenie, czego wydaje się nie dostrzegać skarżący, który w apelacji poza odwołaniem się do orzeczeń sądów wydawanych w innych sprawach de facto jedynie polemizuje z oceną tych okoliczności, konstatując, że zostały one „niedoszacowane” przez sąd. Przy tym z jednej strony podnosi, że okoliczności te, nie zostały w dostatecznym stopniu uwzględnione przy określeniu kwoty zadośćuczynienia, a z drugiej przyznaje, że Sąd Okręgowy w Olsztynie skutki izolacji dla stanu psychicznego wnioskodawcy ocenił jako ponadprzeciętne. Nie dostrzega przy tym całego spektrum rozważań przeprowadzonych przez sąd meriti, który w wyczerpujący sposób wykazał dlaczego skutkom tym nie można nadać statusu „krytycznie wysokich”.
W sytuacji gdy sąd I instancji odwołał się do wykładni pojęcia „zadośćuczynienia” o jakim mowa wart. 552 k.p.k., trafnie konstatując, iż w tym przedmiocie miarodajne są przepisy prawa cywilnego, a zwłaszczaart. 445 § 1 k.c., z którego wynika, że zadośćuczynienie winno być „odpowiednie”, rzeczą oczywistą pozostaje, iż złożony środek odwoławczy przy swoim czysto polemicznym charakterze nie może skutkować zmianą orzeczenia na niniejszym etapie.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że ustalenie jaka kwota jest odpowiednia należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego.
W postępowaniu odwoławczym zarzut niewłaściwego jej ustalenia może być skuteczny tylko wtedy gdy zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza zasady z tym związane skutkując de facto przyznaniem kwoty wręcz symbolicznej bądź też kwoty nadmiernie wygórowanej.
Tymczasem w realiach niniejszej sprawy sytuacja taka nie zaistniała.
Wbrew supozycjom skarżącego sąd meriti nie uchybił bowiem wymogom związanym z określeniem kwoty należnej rekompensaty. Zastosował jasne i czytelne kryteria odnoszące się nie tylko do czasokresu izolacji, ale też do następstw związanych z zastosowanym środkiem zapobiegawczym, jak chociażby narażenie na utratę dobrego imienia.
Przy tym szczególne znaczenie nadał warunkom izolacji, trafnie podkreślając, iż w sposób istotny przełożyło się to na stan psychiki wnioskodawcy implikując tym samym wysokość kwoty zadośćuczynienia.
Aczkolwiek wprost w swoich rozważaniach nie odniósł się do faktu przetransportowania wnioskodawcy do szpitala, w celu przeprowadzenia badań i uwarunkowań z tym związanych, jak też do faktu, iżA. J.przebywając w areszcie nie mógł brać udziału w ślubie i weselu syna, to jednakże kwestii tych nie pominął w swoich ustaleniach faktycznych, co daje asumpt do wyprowadzenia tezy, iż również i te okoliczności nie pozostawały poza zakresem zainteresowania sądu przy kształtowaniu wysokości rekompensaty za doznane krzywdy psychiczne.
Jednocześnie sąd I instancji trafnie przy tym ważył, aby zadośćuczynienie z jednej strony odpowiadało doznanej przez wnioskodawcę krzywdzie, z drugiej zaś miało kompensacyjny charakter, rozumiany jako odczuwalna wartość ekonomiczna odpowiadająca aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa.
Abstrahując, iż autor skargi milczeniem pomija ten aspekt zagadnienia, również w ocenie Sądu Apelacyjnego przyznaną w oparciu o powyższe kryteria kwotę zadośćuczynienia w wysokości 50.000zł należy uznać za współmierną, stanowiącą dla wnioskodawcy odczuwalną wartość ekonomiczną i czyniącą zadość realnej krzywdzie, jakiej doznał. Sam zaś fakt, iż wysokość zasądzonego zadośćuczynienia nie zaspokaja odczuć wnioskodawcy, nie oznacza, aby zasądzona kwota była zaniżona i nieadekwatna do doznanych szkód.
Jak słusznie zauważył sąd meriti jest to kwota znacząco przekraczająca średni miesięczny dochód z prowadzenia działalności deklarowanej przez wnioskodawcę oraz wielokrotnie przekraczająca wysokość średniego miesięcznego wynagrodzenia, które przeliczając je na czasokres izolacji, kształtuje się na poziomie ponad trzykrotnie niższym w ujęciu jednego miesiąca.
Jednocześnie podkreślić należy, iż kontrola instancyjna nie wykazała, aby sąd meriti w najmniejszym stopniu, przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, odstąpił w tym zakresie od ukształtowanej praktyki orzeczniczej w sprawach tego rodzaju. W pełni uprawniony pozostaje pogląd, iż kwota rekompensaty i to znacznie przewyższa kwoty zasądzane w tego rodzaju sprawach.
Stąd też odwołanie się przez apelującego do innych orzeczeń sądów z okręgu apelacji białostockiej żadną miarą nie przekłada się na odmienną ocenę spornego zagadnienia, zwłaszcza w przypadku, gdy jak już trafnie podkreślił sąd I instancji sytuacji wnioskodawcy nie można porównywać z sytuacją osób pełniących funkcje publiczne dla których utrata dobrego imienia ma niepomiernie większe skutki.
Konkludując, w ocenie Sądu Apelacyjnego brak jest podstaw do podwyższenia zasądzonej kwoty zadośćuczynienia, a tym samym do uznania zasadności złożonej skargi.

Odnośnie apelacji prokuratora
Rzeczą oczywistą i nie wymagającą pogłębionego komentarza pozostaje, iż sąd I instancji zasądzając określoną kwotę zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w sytuacji gdy ani wnioskodawca, ani jego pełnomocnik żądania odsetek nie zgłosili, procedował z obraząart. 321 k.p.c.
W tej materii w pełni zachowuje aktualność pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 25 września 2012 r. w sprawie sygn. akt II AKa 156/12 (OSAB 2012/2-3/89-95).
Stąd też godzi się jedynie przypomnieć, iż w sytuacji gdy przepisy procedury karnej nie regulują zasad dochodzenia odsetek (świadczenia ubocznego), a z literalnego brzmieniaart. 558 k.p.k.wynika, iż winny mieć w tym względzie zastosowanie przepisyKodeksu postępowania cywilnego, granice wyrokowania określa normaart. 321 § 1 k.p.c., która w aktualnym brzmieniu stanowi, że sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem ani zasądzać ponad żądanie.
Uchylenie § 2 wyżej powołanego przepisu ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o Zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r., Nr 172, poz. 1804), który to przepis nakładał na sąd obowiązek orzekania ponad żądanie w sprawach o roszczenia alimentacyjne i o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym skutkowało, iż sąd z dniem 5 lutego 2005 r. (data wejścia w życie ustawy) stracił legitymację procesową do orzekania z urzędu o odsetkach za zwłokę.
Stan ten w sposób oczywisty przełożył się na sposób procedowania w sprawach o odszkodowania toczących się w trybie przepisówrozdziału 58 Kodeksu postępowania karnegoi przepisami tzw. „ustawy lutowej”.
W realiach niniejszej sprawy uznając, iż rozstrzygnięcie sądu I instancji w zakresie zasądzenia odsetek z urzędu wykraczało poza ramy wyznaczone obowiązującą literą prawa, Sąd Apelacyjny dokonał korekty wyroku w tym zakresie.
Mając powyższe na uwadze należało orzec jak w sentencji i kosztami postępowania odwoławczego, stosownie do dyspozycjiart. 554 § 2 k.p.k., obciążyć Skarb Państwa.
AK/at