Sygn. akt II AKa 102/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 czerwca 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Elżbieta Brzozowska (sprawozdawca)

Sędziowie:

SA Zbigniew Makarewicz
SA Wojciech Zaręba

Protokolant

sekretarz sądowy Agnieszka Muszyńska

przy udziale Leopolda Piętala prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Lublinie
po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2014 r.
sprawyA. R.oskarżonej zart. 156 § 3 kk
z powodu apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonej
od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt IV K 228/13

I
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście bezzasadną;

II
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. N.– Kancelaria Adwokacka wL.kwotę 738 (siedemset trzydzieści osiem) zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonej z urzędu w postępowaniu odwoławczym;

III
zwalnia oskarżoną od zapłaty kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze i określa, że wchodzące w ich skład wydatki ponosi Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
A. R.została oskarżona o to, że w dniu 16 marca 2013 r. wC., woj.(...), przewidując i godząc się na spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu uJ. W.wielokrotnie uderzała w/w pięścią w twarz i kopała go wielokrotnie obutymi nogami z dużą siłą po twarzy i głowie, czym spowodowała u niego obrażenia ciała w postaci wieloodłamowego złamania kości twarzy i twarzoczaszki, krwiaków śródmózgowych, utraty przytomności z długotrwałą niewydolnością oddechową wymagającą wentylacji mechanicznej, ran okolicy czołowej i powieki prawej, ran języka, licznych krwiaków w obrębie jamy ustnej, wybicia zęba 26, masywnej rany tłuczonej małżowiny usznej z rozerwaniem lewej błony bębenkowej i lewego przewodu słuchowego zewnętrznego, krwiaka okularowego obu oczodołów oraz licznych zasinień w obrębie twarzy, które to obrażenia spowodowały jego zgon,
tj. o przestępstwo zart. 156 § 3 k.k.
Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 10 lutego 2014 rokuA. R.uznał za winną tego, że 16 marca 2013 r. wC., woj.(...), przewidując i godząc się na spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wielokrotnie uderzała i kopałaJ. W.w głowę, powodując u niego wieloodłamowe złamanie kości twarzy i twarzoczaszki, krwiaki śródmózgowe, utratę przytomności z długotrwałą niewydolnością oddechową wymagającą wentylacji mechanicznej, rany okolicy czołowej i powieki prawej, rany języka, liczne krwiaki w obrębie jamy ustnej, wybicie zęba 26, masywną ranę tłuczoną małżowiny usznej z rozerwaniem lewej błony bębenkowej i lewego przewodu słuchowego zewnętrznego, krwiaka okularowego obu oczodołów oraz liczne zasinienia w obrębie twarzy, co stanowiło chorobę realnie zagrażającą życiu, w następstwie którejJ. W.zmarł w dniu 29 maja 2013 r. tj. przestępstwa zart. 156 § 3 k.k.i za to na podstawieart. 156 § 3 k.k.A. R.skazał na karę 6 (sześciu) lat pozbawienia wolności;
w oparciu o treśćart. 624 § 1 k.p.k.zwolnił oskarżoną od zapłaty kosztów sądowych w całości i ustalił, że uiszczone wydatki pokrywa Skarb Państwa;
na podstawieart. 618 § 1 pkt. 11 k.p.k.oraz§ 14 ust. 2 pkt. 5 i § 16 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzęduzasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. N.- Kancelaria Adwokacka wL.(...),20 (tysiąc trzydzieści trzy 20/100) złotych tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą obronę wykonywaną z urzędu.
Wyrok ten zaskarżyła obrońca oskarżonej w całości. Skarżąca zarzuciła obrazę przepisów postępowania, a mianowicieart. 167w zw. zart. 201 in fine k.p.k.poprzez nieuzasadnione oddalenie wniosku dowodowego obrońcy oskarżonej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych sądowych z zakresu laryngologii i anestezjologii dla ustalenia czy zaprzestanie leczenia pokrzywdzonegoJ. W.na oddziale laryngologicznym i przeniesienie go na oddział opieki paliatywnej miało wpływ na jego śmierć, w sytuacji, gdy z opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej wynika, że pomiędzy doznanymi obrażeniami a ciężkim stanem pokrzywdzonego istnieje jedynie pośredni związek przyczynowy oraz że długi okres przeżycia w/w w szpitalu i zaawansowane procesy gojenia uniemożliwiają dokładną ocenę pierwotnego charakteru bezpośrednich następstw doznanego urazu, co mogło mieć wpływ na treść wyroku poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, co do popełnienia przez oskarżoną przestępstwa zart. 156 § 3 k.k..
Podnosząc ten zarzut obrońca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja okazała się bezzasadna i to w stopniu oczywistym.
Zarzut naruszenia przez Sąd I instancjiart. 167 k.p.k.w zw. zart. 201 in fine k.p.k.jest całkowicie chybiony.
Przepisart. 167 k.p.k.obliguje sąd do przeprowadzenia dowodów (na wniosek stron albo z urzędu) tylko i w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne dla wyjaśnienia wszystkich istniejących okoliczności sprawy. Subiektywne podważanie przez stronę niekorzystnych dla niej wniosków wynikających z opinii spełniającej wymogi wynikające zart. 201 k.p.k., nie uzasadnia potrzeby powołania kolejnego dowodu, zwłaszcza gdy stawiana przez skarżącą teza nie jest w stanie podważyć uznanych za logiczne końcowych wniosków opinii. Jedynie w sytuacji, gdy opinia jest niepełna lub niejasna albo, gdy zachodzi sprzeczność w samej opinii lub między różnymi opiniami w tej samej sprawie, można wezwać ponownie tych samych biegłych lub powołać innych, o czym stanowiart. 201 k.p.k.. Tak więc w myśl tego przepisu, sąd może powołać innych biegłych tylko wtedy, gdy stwierdzi, że opinia jest niepełna lub niejasna, albo gdy zachodzi sprzeczność w samej opinii lub między różnymi opiniami w tej samej sprawie (zob. postanowienie SN z dnia 18 grudnia 2008 roku, VKK 283/08, LEX nr 485022, wyrok SA w Łodzi z dnia 5 grudnia 2011 roku, II AKa 229/11, LEX 1261022).
W orzecznictwie przyjmuje się, że opinia jest niepełna, jeżeli biegły nie udziela odpowiedzi na wszystkie postawione pytania, na które zgodnie z zakresem posiadanych wiadomości specjalnych i udostępnionym mu materiałem dowodowym może oraz powinien udzielić odpowiedzi, lub jeśli nie uwzględnia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy okoliczności bądź nie zawiera uzasadnienia wyrażonych w niej ocen lub poglądów. Za opinię niejasną uznaje się natomiast taką, której sformułowania nie pozwalają na zrozumienie wyrażonych w niej ocen i poglądów oraz sposobu dochodzenia do nich albo, gdy posługuje się ona nielogicznymi argumentami. Z kolei opinia wewnętrznie sprzeczna to taka, gdy zawarte w niej wnioski są nielogiczne albo nie znajdują oparcia w przeprowadzonych przez biegłego badaniach bądź też budzą zastrzeżenia co do ich trafności w porównaniu z podanym w opinii materiałem badawczym, a także gdy w opinii podano kilka różnych wzajemnie wykluczających się ocen i wniosków (por. T. Grzegorczyk, Kodeks Postępowania Karnego. Komentarz, Wydanie IV, Zakamycze 2005, s. 521-522).
Wbrew odmiennemu stanowisku autorki apelacji, brak jest podstaw do dyskredytowania pisemnej opinii Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej wL.. Słusznie uznał Sąd Okręgowy opinię tą za jasną, pełną i nie zawierającą wewnętrznej sprzeczności.
Z opinii tej (k. 226-234) jednoznacznie wynika, że do zgonuJ. W.doszło w mechanizmie ostrej niewydolności oddechowo – krążeniowej na skutek powikłań zapalnych w obrębie układu oddechowego, co jest typowe i często niemożliwe do uniknięcia u osób pozostających przez dłuższy czas w wymuszonej pozycji leżącej, zwłaszcza z zaburzeniami przytomności i sztucznie wentylowanych po urazach ośrodkowego układu nerwowego. Zdaniem biegłych pomiędzy obrażeniami doznanymi przezJ. W.i związanym z nimi ciężkim i obłożnym stanem pokrzywdzonego, a wystąpieniem dalszych powikłań i w ich konsekwencji śmierciJ. W.istnieje pośredni związek przyczynowy (pkt. II opinii, k. 233).
Wbrew subiektywnemu przekonaniu skarżącej nie ma sprzeczności pomiędzy przytoczonym fragmentem opinii, a stwierdzeniem biegłego o braku możliwości dokładnej oceny pierwotnego charakteru bezpośrednich następstw doznanego urazu ze względu na długi okres przeżycia i zaawansowane procesy gojenia (pkt. III opinii, k. 233). To stwierdzenie biegłego dotyczy tylko pierwotnego charakteru bezpośrednich następstw urazu, ustalenie którego wyłącznie w oparciu o oględziny i sekcję zwłokJ. W., przeprowadzonych po upływie ponad dwóch i pół miesiąca od urazu, okazało się niemożliwe. Został on ustalony przez biegłego przede wszystkim w oparciu o dokumentację medyczną oraz lokalizację ujawnionych w toku oględzin zwłok blizn w obrębie twarzy. Powyższe dowody pozwalały na kategoryczne zaopiniowanie, że charakter i lokalizacja obrażeń były typowe dla następstw urazu czynnego, tj. na skutek bicia rękami i kopania (pkt. III opinii, k. 233). Opinia w tej części jest całkowicie zbieżna z wydaną w dniu 27 maja 2013 roku opinią biegłego lekarzaA. D., zawartą na k. 146 akt sprawy, w której również stwierdzono, że obrażenia pokrzywdzonego mogły powstać w wyniku uderzenia pięścią w twarz oraz kopania w głowę. Nie kwestionuje natomiast autorka apelacji - i słusznie – opinii w zakresie oceny bezpośrednich skutków urazu jako choroby realnie zagrażającej życiu pokrzywdzonego w rozumieniuart. 156 § 1 pkt. 2 k.k., skoro w ich następstwie doszło do ostrej niewydolności oddechowej (a także krążeniowej) z koniecznością długotrwałego stosowania respiroterapii.
Opinię tą biegły drG. T.potwierdził w całości na rozprawie, wskazując, że obrażenia opisane w dokumentacji medycznej i blizny ujawnione podczas oględzin i sekcji zwłok zlokalizowane były w różnych okolicach głowy i z różnych stron ciała, co łącznie z ich liczbą (co najmniej 5) świadczy o wielokrotności urazów. Stwierdził kategorycznie, że lokalizacja i charakter obrażeń były typowe dla następstw urazu czynnego, podkreślając równocześnie, że co najmniej dwa z nich zadane zostały z dużą energią (k. 423v-424v).
W toku przesłuchania biegłego na rozprawie apelująca obrońca miała możliwość wyjaśnienia okoliczności sprawy i nurtujących ją (obecnie) wątpliwości. Nie widziała wówczas potrzeby wyjaśnienia – w drodze stosownych pytań do biegłego – ani relacji pomiędzy pkt. II i III opinii Zakładu Medycyny Sądowej, ani również dotyczących sposobu leczenia pokrzywdzonego, w tym związanych z przeniesieniem go na oddział pielęgnacyjno – opiekuńczy (a nie na oddział opieki paliatywnej, jak błędnie podnosi w zarzucie apelacji).
Sąd Okręgowy uwzględniając pisemną oraz ustną opinię biegłego słusznie przyjął, że jest ona spójna i kompletna, zatem brak było podstaw do przeprowadzenia kolejnej opinii. Oddalając wniosek obrońcy w tym przedmiocie zasadnie przyjął, że w sposób oczywisty zmierza on do przedłużenia postępowania (art. 170 § 1 pkt. 5 k.p.k.). W tym miejscu zauważyć wypada, że nawet przy założeniu (czysto hipotetycznym), że do śmierci pokrzywdzonego mogło przyczynić się również niewłaściwe leczenie pokrzywdzonego na oddziale pielęgnacyjno – opiekuńczym, to okoliczność ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 170 § 1 pkt. 2 k.p.k.), w tym prawno-karnej oceny zachowania oskarżonej. Trafnie podniósł bowiem Sąd I instancji, że dla przypisania przestępstwa określonego wart. 156 § 3 k.k.nie jest konieczne, aby zachowanie sprawcy było jedyną przyczyną śmierci ofiary, natomiast konieczne jest ustalenie związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem sprawcy, a co najmniej jedną z przyczyn zgonu ofiary, odwołując się do jednolitego orzecznictwa sądowego. Taki związek przyczynowy w rozpoznawanej sprawie istnieje, skoro zostało ustalone, że do zgonuJ. W.nie doszłoby, gdyby nie spowodowanie mu przez oskarżoną obrażeń powodujących utratę przytomności z długotrwałą niewydolnością oddechową stanowiących chorobę realnie zagrażająca życiu, wymagających wdrożenia leczenia na oddziale intensywnej terapii, następnie laryngologicznym i wreszcie pielęgnacyjno – opiekuńczym.
Odmienne w tej kwestii zapatrywanie autorki apelacji jest chybione, przez co nie podlegał uwzględnieniu wniosek apelacji o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca nie kwestionuje oceny pozostałych dowodów ani poczynionych w jej następstwie ustaleń, w tym dotyczących przebiegu zdarzenia. Wystarczy zatem wskazać, że ocena dowodów uwzględnia reguły określone wart. 7 k.p.k., nie zawiera błędów ani dowolności, zaś poczynione ustalenia są jej logiczną i konieczną konsekwencją, o czym przekonuje pisemne uzasadnienie wyroku spełniające wymogiart. 424 § 1 k.p.k..
Wymierzona oskarżonej kara nie razi surowością. Uwzględnia wszystkie okoliczności decydujące o wymiarze kary określone wart. 53 k.k., a w tym wysoki stopień społecznej szkodliwości czynu, brutalność i bezwzględność działań oskarżonej, podjętych wobec bezbronnego pokrzywdzonego, praktycznie bez powodu, dotychczasowy styl życia oskarżonej, wielokrotną (7 – krotną) jej karalność za przestępstwa umyślne (m. in. za przestępstwo przeciwko zdrowiu zart. 159 k.k.) i nieskuteczność stosowanych wobec niej kar bezwzględnego pozbawienia wolności i kar o charakterze wolnościowym.
Wymierzona oskarżonej kara 6 lat pozbawienia wolności odpowiada połowie górnego ustawowego zagrożenia zart. 156 § 3 k.k.i w ustalonych okolicznościach, przy braku jakichkolwiek elementów łagodzących po stronie oskarżonej, nie może uchodzić za karę rażąco niewspółmiernie surową w rozumieniuart. 438 pkt. 4 k.p.k., w związku z czym brak było podstaw do korekty wyroku w tym względzie.
Mając to wszystko na uwadze i nie stwierdzając uchybień podlegających uwzględnieniu z urzędu wymienionych wart. 439 k.p.k.iart. 440 k.p.k., Sąd Apelacyjny orzekł jak na wstępie.
Stosownie do§ 14 ust. 2 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy wynagrodzenie za obronę z urzędu wykonaną w postępowaniu odwoławczym.
Orzeczenie o zwolnieniu oskarżonej od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze zapadło w oparciu oart. 624 § 1 k.p.k.. Oskarżona nie posiada majątku, będzie odbywała orzeczoną wobec niej karę, aktualnie odbywa karę orzeczoną w innej sprawie.