Sygn. akt II AKa 178/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 listopada 2014 roku
Sąd Apelacyjny w Krakowie w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący:

SSA Beata Barylak-Pietrzkowska (spr.)

Sędziowie:

SSA Anna Grabczyńska-Mikocka
SSA Krzysztof Marcinkowski

Protokolant:

sekr.sądowy Konrad Kraszewski

przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Barbary Jasińskiej
po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2014 roku w sprawie
T. P.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie
apelacji pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 2 lipca 2014 roku sygn. akt III Ko 116/13
Uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Krakowie Wydział I Cywilny.
Sygn. akt II AKa 178/14

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 2 lipca 2014 roku sygn. akt III Ko 116/13 w oparciu o przepisart. 552 § 1 k.p.k.orazart. 554 § 2 k.p.k.zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcyT. P.kwotę 12 tys. zł tytułem zadośćuczynienia za wykonanie wobec niego kary orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego dla Krakowa − Śródmieścia w Krakowie  sygn. akt II K 924/05/S z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku, a dalej idące żądanie oddalił, zaś kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.
Wyrok powyższy zaskarżył apelacją pełnomocnikT. P.i w oparciu oart. 438 pkt 2 k.p.k.zarzucił mającą wpływ na treść zaskarżonego wyroku obrazę przepisów postępowania,art. 4 i 7 k.p.k.poprzez nieuwzględnienie dowodów przemawiających za wpływem warunków niesłusznego odbywania nieistniejącej kary pozbawienia wolności na zdrowie pokrzywdzonego.
Ponadto na zasadzieart. 438 pkt 3 k.p.k.apelacja zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść poprzez ustalenie na podstawie nieprawidłowej oceny dowodów, że pokrzywdzonyT. P.w okresie bezprawnego odbywania kary pozbawienia wolności pozostawał bez zatrudnienia oraz nie miał żadnych szans na podjęcie pracy, a przez to nie poniósł żadnych szkód majątkowych podlegających kompensacji.
W oparciu o powyższe zarzuty apelacja wniosła o zmianę wyroku Sądu I instancji poprzez zasądzenie na rzecz pokrzywdzonego żądanych odszkodowania i zadośćuczynienia za krzywdy moralne jakich doznał w wyniku decyzji funkcjonariusza publicznego występującego w imieniu państwa praworządnego, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto apelujący wniósł o zasądzenie „kosztów postępowania”.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje :
W wyniku kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku spowodowanej apelacją pełnomocnika wnioskodawcy sąd odwoławczy stwierdził, że z uwagi na błędnie zastosowany tryb rozpoznania wnioskuT. P.zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa – przekazaniu do rozpoznania Wydziałowi I Cywilnemu Sądu Okręgowego w Krakowie, który od początku był wyłącznie właściwy, by rozpoznać roszczenie wnioskodawcy.
Przypomnieć bowiem należy, że w obowiązującym systemie prawnym, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 421 k.c.) zasadą jest, że dochodzenie roszczeń cywilnoprawnych wynikłych ze szkód spowodowanych niezgodnym z prawem działaniem organów władzy publicznej następuje w oparciu o przepisyart. 417, art. 4171i art. 4172k.c.na drodze postępowania cywilnego. W postępowaniu karnym natomiast odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej uregulowana została w sposób autonomiczny (wyłączający stosowanieart. 417 k.c.i nast.) jedynie przez przepisyart. 552 k.p.k.iart. 8 ustawy z dnia 23.02.1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Ostatnio wymienione przepisy określają prawnomaterialne podstawy roszczeń o odszkodowanie lub zadośćuczynienie, a to:
1) niesłuszne skazanie, w wyniku którego wykonana została kara w całości lub w części (art. 552 § 1 i 2 k.p.k.),
2) niesłuszne orzeczenie i wykonanie środka zabezpieczającego (art. 552 § 3 k.pk.),
3) niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie (art. 552 § 4 k.p.k.),
4) niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie (art. 552 § 4),
5) niesłuszne represjonowanie z przyczyn o charakterze politycznym (art. 8 ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych….).
Nie ulega wątpliwości, że sytuacje określone w punktach 2) do 5) nie znajdują żadnego odniesienia do sytuacji wnioskodawcy. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, który za podstawę zaskarżonego wyroku wskazał przepisart. 552 § 1 k.p.k., także i ta podstawa prawna nie może być stosowana w przypadku wnioskuT. P..
Zauważyć bowiem należy, że co prawda wymieniony przepis, będący lex specialis w stosunku doart. 417 k.c., stanowi materialną podstawę dochodzenia przez oskarżonego odszkodowania za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, które wynikły z wykonania całości lub części kary, której nie powinien był ponieść i kształtuje odpowiedzialność Skarbu Państwa na zasadzie ryzyka, ale jednocześnie wyraźnie ogranicza zakres tej odpowiedzialności do ściśle określonych w nim wypadków, to jest uniewinnienia oskarżonego lub skazania go na łagodniejszą karę, przy czym – co istotne – owo uniewinnienie lub skazanie na łagodniejszą karę musi wynikać z uprzedniego wznowienia postępowania lub uwzględnienia kasacji. Wyjątkowy charakter przedmiotowego przepisu sprawia, że – wbrew stanowisku zaskarżonego wyroku i poglądowi pełnomocnika wnioskodawcy wyrażonemu na rozprawie odwoławczej–jego stosowanie nie może być rozciągane w drodze analogii na inne sytuacje, które nie zostały objęte jego treścią. W szczególności nie można poszerzać zakresu jego stosowania na sytuację wnioskodawcy, bo przepis ten – jako wyjątek od zasady rozstrzygania sporów majątkowych w procesie cywilnym – musi być interpretowany zawężająco.
Jasna i jednoznaczna treśćart. 552 § 1 k.p.k.wskazuje bowiem w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że ustawodawca w sposób celowy nie objął zakresem tego przepisu wszystkich wypadków, w których względy słuszności mogłyby przemawiać za przyznaniem odszkodowania z tytułu niesłusznego wykonania kary, stanowiącego następstwo nieprawidłowej decyzji sądu, a wskazał jedynie te sytuacje, gdzie wskutek nadzwyczajnych środków zaskarżenia doszło do wzruszenia prawomocnego wyroku i w konsekwencji uniewinnienia oskarżonego lub skazania go na łagodniejszą karę. Prawidłowa wykładnia przedmiotowego przepisu skutkuje zatem uznaniem, że w tych wszystkich pozostałych wypadkach, w których doszło do niesłusznego odbycia kary, a jednocześnie nie zaistniały pozostałe okoliczności wymienione w tym przepisie (w postaci uprzedniego wznowienia postępowania lub uwzględnienia kasacji) ustawodawca wykluczył dochodzenie w tym trybie naprawienia szkód i krzywd, odsyłając w tym zakresie zainteresowanych na drogę postępowania cywilnego (zob. wyrok tut. Sądu Apelacyjnego w sprawie II AKa 2/12 z dnia 7.02.2012 r. , KZS 2012/2/42).
Wobec powyższego w niniejszej sprawie brak było podstaw do procedowania w trybie przepisówKodeksu postępowania karnego, a zatem – po myśliart. 440 k.p.k.– zaskarżony wyrok jako rażąco niesprawiedliwy należało uchylić i sprawę przekazać do rozpoznania sądowi cywilnemu celem umożliwienia wnioskodawcy dochodzenia zgłoszonego roszczenia w przewidzianym do tego trybie.
Wskazać nadto w tym miejscu należy, że skoro uwarunkowania faktyczne i prawne sprawy nie dawały podstaw do orzekania w przedmiocie wnioskuT. P.w oparciu o przepisyart. 552 k.p.k., należało przekazać wniosek – zgodnie z§ 55 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23.02.2007 roku Regulamin urzędowania sądów powszechnych– Wydziałowi I Cywilnemu, jako właściwemu do jego rozpoznania.
Z uwagi na treść niniejszego wyroku nie było potrzeby ustosunkowania się przez sąd odwoławczy do zarzutów apelacji pełnomocnika wnioskodawcy. W zakresie wyrażonego natomiast w uzasadnieniu skargi apelacyjnej zarzutu, jakoby sąd rozpoznający wniosek „zapomniał o przepisieart. 435 kpk”, co miało być „wysoce symptomatyczne” przypomnieć należy, że przepis ten może być stosowany jedynie w postępowaniu odwoławczym, a niezależnie od tego stwierdzić, że – wbrew poglądowi skarżącego – w pełni uprawniona była cytowana w apelacji konstatacja Sądu Okręgowego, skoro oczywiste jest, że prawomocność wyroku stwierdza się w odniesieniu do konkretnego oskarżonego, objętego danym wyrokiem, a daty prawomocności wyroku w stosunku do wszystkich oskarżonych nim objętych mogą być różne (np. w związku z zaskarżeniem wyroku przez niektórych oskarżonych i nieskarżeniem tego orzeczenia przez innych). Oczywiste jest przy tym, że zastosowanie przepisuart. 435 k.p.k.pozostaje w gestii sądu odwoławczego, a sąd I instancji nie ma obowiązku przewidywania, że przepis ten zostanie zastosowany wobec oskarżonych, którzy nie zaskarżyli wyroku apelacją i w konsekwencji – zwlekania ze stwierdzeniem prawomocności wyroku co do nich do czasu rozpoznania apelacji innych oskarżonych. Wręcz przeciwnie – obowiązkiem sądu jest w takim wypadku stwierdzenie prawomocności wyroku po upływie terminu przewidzianego dla złożenia wniosku o doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku.
Sąd Apelacyjny nie orzekł w zakresie wniosku pełnomocnikaT. P.o zasądzenie „kosztów postępowania”, gdyż wydał orzeczenie niemające charakteru kończącego postępowanie w sprawie (art. 626 § 1 k.p.k.w zw. zart. 634 k.p.k.).