Sygn. akt II AKa 130/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 września 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi, II Wydział Karny, w składzie:

Przewodniczący:

SSA Wiesław Masłowski

Sędziowie:

SA Marian Baliński (spr.)
SA Maria Wiatr

Protokolant:

st. sekr. sądowy Łukasz Szymczyk

przy udzialeH. T., Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Łodzi
po rozpoznaniu w dniu 5 września 2013 r.
sprawy
K. S.
oskarżonej zart. 231 §2 kkw zw. zart. 231 §1 kkiart. 286 §1 kkiart. 13 §1 kkw zw. zart. 286 §1 kkiart. 270 §1 kkiart. 294 §1 kkiart. 65 §1 kkw zw. zart. 11 §2 kkw zw. zart. 12 kk
na skutek apelacji wniesionych przez prokuratora, pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego i obrońcę oskarżonej
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 2 kwietnia 2013 r., sygn. akt IV K 202/12
na podstawieart. 437 §1 kpk,art. 438 pkt 4 kpkiart. 624 §1 kpk

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a
wymierzoną oskarżonejK. S.w punkcie 1 zaskarżonego wyroku karę pozbawienia wolności łagodzi do lat 2 (dwóch);

b
na podstawieart. 69 §1 kkiart. 70 §1 pkt 1 kkwykonanie orzeczonej wyżej wpunkcie „a”kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesza na okres próby wynoszący 5 (pięć) lat;

2
podwyższa orzeczoną w pkt 2 zaskarżonego wyroku kwotę obowiązku naprawienia szkody do 391.405,99 (trzystu dziewięćdziesięciu jeden tysięcy czterystu pięciu złotych i dziewięćdziesięciu dziewięciu groszy);

3
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części;

4
zwalnia oskarżoną od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze.

Sygn. akt II AKa 130/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z 2 kwietnia 2013 roku, wydanym w sprawie IV K 202/12 Sąd Okręgowy w Łodzi uznałK. S.za winną tego, że:
„w okresie od dnia 5 sierpnia 2010 roku do dnia 23 lutego 2012 roku wŁ., działając w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, na szkodę interesu publicznego, będąc – jako pracownik administracji rządowej nie pełniący jedynie funkcji usługo­wych, a to pracownik korpusu służby cywilnej, Inspektor do spraw księgowości w Wydziale(...)Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad oddział wŁ., funkcjonariuszem publicznym – nadużyła swych uprawnień w ten sposób, że w sporządzanych przez siebie elektronicznych pro­jektach przelewu na rzecz Krajowego Funduszu Drogowego należności z tytułu zajęcia pasa ruchu drogowego, jego dzierżawy lub wytyczenia trasy, w miejsce numeru konta Krajowego Funduszu Drogowego, wprowadziła numer konta(...) SAI Oddział w(...), którego była dysponentem, w wyniku czego po udzieleniu tymże projektom przelewów ak­ceptacji dwóch przełożonych, na jej konto wpłynęły kwoty (…)” [od 8.699,90 do 183.242,41 złotych], „które to mienie znacznej wartości w łącznej kwocie 505 747, 57 złotych zabrała w celu przywłaszczenia, zaś w dniu 29 kwietnia 2011 roku, usiłowała zabrać w celu przywłaszczenia sumę 34 439, 48 złotych, lecz zamierzonego celu nie osiągnęła wobec cofnięcia akceptacji przelewu – zaś w celu ukrycia braku wpłat należności na rzecz Funduszu Dróg Krajowych, a tym samym również w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, będąc funkcjona­riuszem publicznym upoważnionym do sporządzania dokumentów księgowych i sprawozdawczych, poświadczała w nich nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, w szczególności stanu uiszczanych na rzecz Skarbu Państwa przez użytkowników dróg krajowych, a podlegających odprowadzeniu na rzecz Funduszu Dróg Krajowych należności z tytułu zajęcia pasa drogowego, jego dzierżawy lub wytyczenia trasy, przy czym z działania takiego uczyniła sobie stałe źródło dochodu” i przyjął, że zachowaniem takim wyczerpała dyspozycje przepisów art.art. 231 § 1 i 2, i 278§ 1 oraz 13 § 1w zw. zart. 278 § 1 i 294 § 1, anadtoart. 271 § 1 i § 3 i art. 65 § 1w zw. zart. 11 § 2 i art. 12 k.k.i na podstawieart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 i art. 65 § 1 k.k.wymierzył jej karę 3 lat pozbawienia wolności.
Na podstawieart. 46 § 1 k.k.zobowiązał oskarżoną do naprawienia w części szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej Generalnej Dyrekcji DK i A kwoty 391 400 złotych i zwolnił ją od kosztów są­dowych.

Apelacje złożyli obrońca, prokurator i oskarżyciel posiłkowy.

Obrońca zaskarżył wyrok w całości, „na korzyść oskarżonej” i zarzucił mu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku i mający wpływ na jego treść, a polegający na przyjęciu, że „wymierzona oskarżonej kara 3 lat pozbawienia wolności spełni swoje cele prewencyjne oraz w zakresie na­prawienia szkody w sytuacji, gdy osadzenie oskarżonej w zakładzie karnym wy­eliminuje oskarżoną z rynku pracy, czyniąc orzeczony obowiązek fikcją” – a w efekcie: rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec oskarżonej kary pozbawie­nia wolności z jednoczesnym obowiązkiem naprawienia szkody w pełnej wyso­kości.
Obrońca konkludował o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie kary z wa­runkowym zawieszeniem jej wykonania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

Prokurator zaskarżył wyrok w całości na niekorzyść oskarżonej.
Zarzucił mu obrazęart. 286 § 1 k.k.„poprzez jego nie zastosowanie w kwalifi­kacji prawnej czynu, podczas gdy z ustaleń dokonanych w toku postępowania przygotowawczego, a następnie poczynionych przez Sąd Okręgowy bezsprzecz­nie wynika, że działaniem sprawczym oskarżonej zostały zrealizowane [rów­nież] znamiona występku” zart. 286 § 1 k.k.
Prokurator lansuje tezę, iż obrazę prawa materialnego stanowi nadto niezasto­sowanie wobec oskarżonej „środka karnego (…) w postaci zakazu zajmowania stanowisk w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego oraz stanowisk kierowniczych, a także zakaz wykonywania zawodu związanego z prowadzeniem księgowości, mimo spełnienia przesłanek uzasadniających jego orzeczenie…” (art. 41 § 1 k.k.).
Oskarżyciel publiczny konkludował „o uchylenie zaskarżonego wyroku i skie­rowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd i instancji”.

Oskarżyciel posiłkowy zaskarżył wyrok jedynie w części odnoszącej się do orzeczonego już środka karnego w postaci obowiązku naprawienia szkody przez oskarżoną zasądzonego w kwocie 391.400 złotych i zmianę tegoż roz­strzygnięcia poprzez podwyższenie go do kwoty 391.405,99 złotych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Na wstępie zauważyć należy, że w sytuacji gdy skarżący nie kwestionują ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I-szej instancji jak i prawno-mate­rialnej oceny zachowania sprawcy a odnoszącej się do kwalifikacji czynu, to sąd odwoławczy zwolniony jest od szczegółowych w tym zakresie rozważań.

Apelacja prokuratora nie zasługiwała na uwzględnienie. Znamienne, iż nie kwestionuje on poczynionych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia - a obrazę prawa materialnego, a i to domaga się wydania orzeczenia kasatoryjnego.
Skoro w toku postępowania odwoławczego oskarżyciel publiczny nie poparł jednak apelacji co do zarzutu naruszenia przepisuart. 286 § 1 k.k.– nie ma po­trzeby odnoszenia się do tej kwestii.
Co do zarzutu zaniechania orzeczenia o odpowiednim środku karnym – to słusznie postąpił Sąd I instancji odstępując od orzekania środka karnego; nie ma potrzeby orzekania o takich fakultatywnych obwarowaniach w wyrokach ska­zujących, skoro już sam fakt uznania winy sprawcyde factowyklucza go z kon­kursów na stanowisko jakie zajmował przed wydaniem wobec niego wyroku skazującego.

Co do apelacji obrońcy, to w pierwszej kolejności trzeba poczynić uwagę, iż przepisart. 425 § 3 k.p.k.wymaga wskazania przez skarżącego tzw.grava­men, czyli ukazania w skardze odwoław­czej, że określone rozstrzygnięcie lub ustalenie narusza prawa lub szkodzi inte­resom odwołującego się oskarżonego. Ma to ten skutek dla każdego obrońcy, że może on skarżyć wy­rok tylko i wy­łącznie na korzyść oskarżonego, obok któ­rego występuje w proce­sie. Zbędne są więc zapewnienia obrońcy zawarte w samym wstępie odwołania, zawie­rające deklarację, iż zaskarża wyrok „na korzyść” oskarżo­nego, skoro „na nieko­rzyść” może zaskarżyć go tylko oskarżyciel.
To z gwarancji ustawodawcy, a nie z woli obrońcy wynika przecież, że apelacja dla jej skuteczności - po prostu - musi być wniesiona w kierunku zmierzającym do ochrony praw lub interesów skarżącego.De factoo kierunku odwołania decy­duje tzw. „podmiotowość skarżącego”. Wynika to formalnie z intencji ustawo­wych, co w technice legislacji miało ten skutek, że nie wprowadzono do Ko­deksu postępowania karnego wymogu wskazywania kierunku zaskarżenia – chyba, że apelację wnosi oskarżyciel – ten może wnieść środek odwoławczy i na niekorzyść i na korzyść oskarżonego. O tych detalach Sądowi Apelacyjnemu jednak przypominać nie trzeba.

Odwołanie odnosi jednak oczekiwany przez jego autora skutek. Wymie­rzona oskarżonej kara nosi cechy rażącej nadmiernej surowości.
Z pola widzenia organu jurysdykcyjnego podczas wyrokowania nigdy nie może zniknąć zasada humanitaryzmu obowiązująca w polskim prawie karnym. To właśnie ta zasada stanowi podstawową dyrektywę wymiaru kary i stosowania innych środków represyjnych przewidzianych w prawie karnym. Wywodzi się ona z polskich norm konstytucyjnych (art. 30, 38, 40, 41 ust. 4 Konstytucji RP), ale również z aktów prawa międzynarodowego (por.art. 7MPPOiP,art. 3EKPCz, a także uregulowania konwencji ONZ z dnia 10 grudnia 1984 r. w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poni­żającego traktowania albo karania, Dz. U. z 1989 r. Nr 63, poz. 378, i europej­skiejkonwencji o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu z dnia 26 listopada 1987 r., Dz. U. z 1995 r. Nr 46, poz. 238 - ze zmianami).
Oznacza ona przede wszystkim konieczność minimalizowania dolegliwości i cierpień przy stosowaniu prawa karnego i wykorzystywaniu jego sankcji tylko w granicach niezbędnej potrzeby [tak: A.Wąsek (w:) Górniok i in., Komentarz dokk, t. 1, s. 52]. Przepisart. 3 k.k.znajduje więc zastosowanie zarówno przy wy­borze kar i ich postaci, środków karnych, środków probacyjnych oraz środków zabezpieczających. Prawo karne powinno być także humanitarne (tzn. ludzkie) w tym znaczeniu, że wymagania przezeń stawiane powinny być na miarę moż­liwości ludzi, a stosowane kary i środki nie powinny być okrutne, poniżać kara­nego ani wyrządzać mu zbędnych dolegliwości [L. Gardocki, Prawo karne, Warszawa 2003, s. 30].
W tym kontekście każde pozbawienie wolności winno być czynione z rozwagą, tak, aby nie doszło do zaprzeczenia istotnych funkcji kary, jakie winna ona speł­niać. Trafność represji karnej nie może więc sprowadzać się tylko do surowego wymiaru kary. Proces kształtowania reakcji prawnokarnej w związku z popeł­nieniem czynu zabronionego jest złożony i stanowi wypadkową elementów, na które składają się: ustawowy wymiar kary oraz zasady sądowego wymiaru kary, w tym dyrektywy ogólne i szczegółowe. Trafna reakcja na popełnienie przestęp­stwain concretooznaczała nakaz takiego wymodelowania kary, by z jednej strony uwzględniała cele kary w stosunku do oskarżonej – uzmysławiając jej karygodność podejmowanych działań – ale jednocześnie powinna być pocią­gnięciem mającym na względzie interes pokrzywdzonegofiscusa. W tym zna­czeniu nie powinna ona przekraczać wysokości, która uniemożliwiałaby zasto­sowanie instytucji warunkowego zawieszenia jej wykonania. To w interesie po­krzywdzonego Skarbu Państwa pozostaje przecież, by oskarżona naprawiła szkodę (co w dacie wyrokowania czyniła) którą wyrządziła, by nie prokurowała kolejnych jego pasywów w związku z pobytem w zakładzie karnym, a wreszcie – co najważniejsze – by w dalszym ciągu (jako samotna matka) wychowywała dziecko, wykonując swe matczyne powinności.
Sąd Apelacyjny wymierzając oskarżonej karę i decydując o warunkowym za­wieszeniu jej wykonania uwzględnił dyrektywy wymiaru kary określone wart. 53 k.k., oraz przesłanki zart. 69 § 1 i 2 k.k.

Przechodząc wreszcie do analizy zarzutów apelacji obrońcy wskazać należy, że argu­menty odwołania eksponują potrzebę wymierzenia oskarżonej kary pozbawienia wolności w postaci warunkowej, w głównej mierze z powodu uprzedniej jej nie­karalności. Ta okoliczność, istotnie, nie została jednak właściwie oceniona przez Sąd I-szej instancji. Przesłanką decydującą o tym, czy kara ma być orzeczona w po­staci bezwzględnej, czy też z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, jest ocena, w jakiej postaci kara ta osiągnie cele wobec sprawcy przestępstwa, a więc rozstrzygnięcie to musi znajdować uzasadnienie w pozytywnej lub nega­tywnej prognozie kryminologicznej. Nie stanowi więc istotnej przeszkody dla zastosowania warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonej kary, wysokość zagarniętego mienia. Społeczne oddziaływanie kary, jej współmierność do stop­nia społecznej szkodliwości oraz limitujący wymiar kary stopień winy, to ele­menty wymiaru kary jako takiej i nie mają one żadnego wpływu na instytucję warunkowego zawieszenia jej wykonania. W tych warunkach Sąd Apelacyjny uznał, że orzeczenie kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania wystar­czy dla osiągnięcia celów kary. Przepisart. 69 § 1 i 2 k.k.jest przecież tak skon­struowany, że przy stosowaniu tej instytucji nakazuje kierować się jedynie względami szczególno-prewencyjnymi, zaś społeczne oddziaływanie kary, jej współmierność do szkodliwości społecznej czynu i winy sprawcy należy uwzględniać przy wymierzaniu kary.

Na korzyść oskarżonej przemawiają żal, skrucha, skomplikowana sytuacja oso­bista wynikająca z faktu samotnego wychowywania dziecka, przeproszenie i właśnie przyznanie się do winy, bo w rozpoznawanej sprawie odegrało ono istotna rolę. Co najważniejsze, jeszcze w toku niniejszego postępowania kar­nego oskarżona podjęła działalność gospodarczą i rozpoczęła spłatę zadłużenia.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji.

Teza: Z pola widzenia organu jurysdykcyjnego podczas wyrokowania nigdy nie może zniknąć zasada humanitaryzmu obowiązująca w polskim prawie karnym. To właśnie ta zasada stanowi podstawową dyrektywę wymiaru kary i stosowania innych środków represyjnych przewidzianych w prawie karnym. Wywodzi się ona nie tylko z polskich norm konstytucyjnych, ale i aktów prawa międzynarodowego.