Sygn. aktII AKa 153/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 października 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie, II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Andrzej Mania

Sędziowie:

SA Andrzej Olszewski
SA Andrzej Wiśniewski (spr.)

Protokolant:

st. sekr. sądowy Beata Brocka

przy udziale prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Christophera Świerka
po rozpoznaniu w dniu 8 października 2015 r. sprawy
J. R. (1)iŁ. O. (1)
oskarżonych zart. 284 § 2 k.k.i innych
z powodu apelacji wniesionych przez obrońców oskarżonych
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie
z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt III K 182/12

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że;

a
ustala, iż wartość nieruchomości określonej w punkcie II części wstępnej wynosi co najmniej 295.000 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć tysięcy) złotych;

b
obniża karę łączną wymierzonąŁ. O. (1)do 2 (dwóch) lat i 5 (pięciu) miesięcy pozbawienia wolności;

c
w miejsce obowiązku naprawienia szkody na rzeczR. R.orzeka odJ. R. (1)iŁ. O. (1)nawiązki na rzeczR. R.po 147.500 (sto czterdzieści siedem tysięcy pięćset) złotych;

II
w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

III
zasądza od oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa wydatki za postępowanie odwoławcze w częściach ich dotyczących i wymierza im opłaty w kwotach po 400 (czterysta) złotych za drugą instancję.

Andrzej Wiśniewski Andrzej Mania Andrzej Olszewski

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 13 maja 2015r. rozpoznał sprawęJ. R. (1)oskarżonego o to, że:

I
w okresie od dnia 14 października 2008 roku do dnia 31 maja 2012 roku wS.przywłaszczył sobie powierzone mu przezT. Ł. (1)pieniądze w łącznej kwocie 150 000,00 zł uzyskane uprzednio przez tego pokrzywdzonego ze sprzedaży w dniu 14 października 2008 roku na rzeczŁ. O. (1)lokalu mieszkalnego położonego wS.przyul. (...)o powierzchni użytkowej 105,80 m2, w ten sposób, iż po uprzednich uzgodnieniach zT. Ł. (1)odnośnie sposobu przeznaczenia pieniędzy, przyjął je w tej kwocie, a następnie nie wydatkował w umówionym uprzednio terminie 1 miesiąca od ich otrzymania na zakup mieszkania dla w/w pokrzywdzonego, ani również pomimo żądania pokrzywdzonego nie zwrócił ich, przywłaszczając je sobie, czym działał na szkodęT. Ł. (1),

tj. o czyn zart. 284 § 2 kk
a nadtoJ. R. (1)orazŁ. O. (1)oskarżonych o to, że:

II
w dniu 29 października 2009 roku wS.działając wspólnie i w porozumieniu, przywłaszczyli sobie prawo majątkowe w postaci prawa własności nieruchomości zabudowanej ulokowanej wS.przyul. (...)o powierzchni zabudowy 86m(

    2), wraz z działką nr(...)obszarze 0,1248 hektara, dla której Sąd Rejonowy Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę wieczystą Kw nr(...)o wartości 363 000,00 złotych, w ten sposób, iż udali się do kancelarii notarialnej notariuszaP. C., sporządzając fikcyjną umowę sprzedaży, gdzieJ. R. (1)działający w imieniu i na rzecz żonyR. R.na podstawie pełnomocnictwa udzielonego mu aktem notarialnym z dnia 15 października 2009 roku o nr Rep. A. 5847/2009 jednocześnie oświadczył, iż przedmiotowe pełnomocnictwo nie zostało odwołane, zmienione ani nie wygasło zbył na rzeczŁ. O. (1)mającego świadomość przestępczego charakteru transakcji prawo majątkowe w postaci prawa własności w/w nieruchomości na podstawie aktu notarialnego rep. A(...)za fikcyjną kwotę 200 000,00 zł, przy czym obaj w/w w § 5 tego aktu notarialnego potwierdzili, iż cena została już w całości zapłacona, przy czym w rzeczywistości kwoty tejŁ. O. (1)nigdy nie przekazałJ. R. (1), podczas gdyJ. R. (1)iŁ. O. (1)mieli świadomość uprzedniego uchylenia przezR. R.aktem notarialnym zawartym w kancelarii notarialnej notariuszaA. K.w dniu 29 października 2009 roku o nr Rep. A 6159/2009 pełnomocnictwa na rzeczJ. R. (1), który to dokument następnie tego samego dniaR. R.przekazała swojemu synowiO. W. (1), a który wręczył goJ. R. (1)przebywającemu w towarzystwieŁ. O. (1), czym działali na szkodęR. R.,

tj. o czyn zart. 284 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kk

III
w okresie od dnia 01 kwietnia 2010 roku do dnia 31 maja 2012 roku wS., działając wspólnie i w porozumieniu, przywłaszczyli sobie powierzone im pieniądze w łącznej kwocie 310 000,00 zł, uzyskane z tytułu sprzedaży mieszkania przyul. (...)o powierzchni 113,64 m(

    2), w ten sposób, iż po uprzednich uzgodnieniach, przeprowadzonych przezJ. R. (1)z ówczesnymi właścicielami tego mieszkaniaJ. B. (1)iB. B. (1)odnośnie przebiegu transakcji, kwoty transakcji, sposobu przeznaczenia pieniędzy z przedmiotowej transakcji, jak i ustalenia osoby będącej pełnomocnikiemB. B. (1), którym na polecenieJ. R. (1)zostałŁ. O. (1), a następnie po zawarciu w dniu 01.04.2010 roku w kancelarii notarialnej notariuszaD. A.umowy sprzedaży przedmiotowego mieszkania przezJ. B. (1)iŁ. O. (1), działającego w charakterze pełnomocnikaB. B. (1),Ł. O. (1)przyjął od nabywcy tego lokaluD. B.działającej w imieniu i na rzeczspółki (...) Sp. z o.o.wS.kwotę stanowiącą cenę sprzedaży tego mieszkania, tj. 310 000,00 zł, przy czym uprzednio w dniu 08 marca 2010 roku podczas zawierania umowy przedwstępnejŁ. O. (1)otrzymał pieniądze w kwocie 31.000 zł, następnie zgodnie z treścią w/w aktu notarialnegoŁ. O. (1)otrzymał na rachunek w banku(...)o numerze(...)pieniądze w kwocie 31 000,00 zł, które zostały zaksięgowane na tym rachunku w dniu 10 marca 2010 roku oraz otrzymał w dniu 02 kwietnia 2010 roku pieniądze w kwocie 248 000,00 zł, tj. łącznie kwocie 310 000,00 zł, której to kwoty następnie nie przeznaczyli na zakup dwóch przyrzeczonych uprzednio lokali mieszkalnych w umówionym terminie 3 miesięcy od dnia sporządzenia aktu notarialnego, ani również nie zwrócili pokrzywdzonym, przywłaszczając sobie powierzone im pieniądze, czym działali na szkodęB.iJ. B. (1)

tj. o czyn zart. 284 § 2 kkw zw. zart. 294 § 1 kk
Sąd:

1
OskarżonegoJ. R. (1)uznał za winnego popełnienia wszystkich zarzucanych mu czynów opisanych w punktach I, II i III części wstępnej wyroku i za:

- czyn I, wyczerpujący znamiona ustawoweart. 284 § 2 k.k., na podstawieart. 284 § 2 k.k.wymierzył mu karę 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności;
- czyn II, wyczerpujący znamiona ustawoweart. 284 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k., na podstawieart. 284 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności;
- czyn III, wyczerpujący znamiona ustawoweart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k., na podstawieart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności.

2
Na podstawieart. 85 k.k.iart. 86 § 1 k.k.połączył kary orzeczone wobec oskarżonegoJ. R. (1)w punkcie 1 części rozstrzygającej wyroku i wymierzył mu karę łączną 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

3
OskarżonegoŁ. O. (1)uznał za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów opisanych w punktach II i III części wstępnej wyroku i za:

- czyn II, wyczerpujący znamiona ustawoweart. 284 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k., na podstawieart. 284 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności;
- czyn III, wyczerpujący znamiona ustawoweart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k., na podstawieart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności.

4
Na podstawieart. 85 k.k.iart. 86 § 1 k.k.połączył kary orzeczone wobec oskarżonegoŁ. O. (1)w punkcie 3 części rozstrzygającej wyroku i wymierzył mu karę łączną 2 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności.

5
Na podstawieart. 46 § 1 k.k.zobowiązał oskarżonychJ. R. (1)iŁ. O. (1)do naprawienia wyrządzonych szkód przez zapłatę:

- przez oskarżonegoJ. R. (1)na rzeczT. Ł. (1)kwoty 150 000 złotych;
- solidarnie przez oskarżonychJ. R. (1)iŁ. O. (1)na rzeczR. R.kwoty 363 000 złotych,
- solidarnie przez oskarżonychJ. R. (1)iŁ. O. (1)na rzeczB. B. (1)iJ. B. (1)kwoty 310 000 złotych.

6
Na podstawieart. 627 k.p.k.orazart. 633 k.p.k.zasądził od oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania w całości, od każdego w części spowodowanej jego udziałem w sprawie, w tym od każdego 400 złotych tytułem opłaty.

Apelację od wyroku wnieśli obrońcy oskarżonych.
Obrońca oskarżonegoJ. R. (1)zarzucił wyrokowi:
I. błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść orzeczenia, a polegający na uznaniuJ. R. (1)za winnego popełnienia czynów zabronionych opisanych w pkt I i III części wstępnej wyroku poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego w zakresie popełnienia tych czynów z rażącym naruszeniemart. 7 kpki wbrew dyspozycjiart. 5 § 2 kpk;
II. obrazę przepisów prawa materialnego poprzez nie zastosowanieart. 60 § 3 kkwobec oskarżonego w zakresie popełnienia czynu zabronionego opisanego w pkt II części wstępnej wyroku;

III
rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o :

a
zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstw opisanych w pkt I i III części wstępnej wyroku i wymierzenie za przestępstwo opisane w pkt II części wstępnej wyroku kary pozbawienia wolności przy zastosowaniuart. 60 § 3 kk,

ewentualnie

b
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu,

lub

c
znaczne złagodzenie orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności.

Obrońca oskarżonegoŁ. O. (1)zaskarżył wyrok w całości.
W zakresie czynu opisanego w pkt. II części wstępnej wyroku zarzucił:

    I. Obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zaskarżonego wyroku,a toart. 7 kpkw zw. zart. 424 § 1 pkt 1) kpk, poprzez dowolną i sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego w postaci wyjaśnieńJ. R. (1)oraz zeznań świadkówR. R.iO. R. (1)i nadanie tym wyjaśnieniom i zeznaniom waloru wiarygodności w sytuacji gdy:
>J. R. (1)jest osobą wielokrotnie karaną, w toku postępowania wielokrotnie zmieniał wyjaśnienia i jest osobą bezpośrednio zainteresowaną skazaniemŁ. O. (1), a to z uwagi na istniejący pomiędzy oskarżonymi konflikt oraz chęć uzyskania pieniędzy dla swojej rodziny.

>

R. R.jest bezpośrednio zainteresowana skazaniemŁ. O. (1), bowiem tylko w ten sposób jest w stanie odzyskać pieniądze, które straciła w wyniku działaniaJ. R. (1), a jej zeznania nie znalazły potwierdzenia w jakimkolwiek materiale dowodowym poza wyjaśnieniamiJ. R. (1)oraz zeznaniamiO. W. (1), a nie zostały w żaden sposób potwierdzone zeznaniamiP. W..

ZeznaniaO. W. (1)poza oczywistym wpływem na ich treść przezR. R.(rozmowa z synem przed przesłuchaniem przed Sądem oraz w postępowaniu przygotowawczym), są wewnętrznie sprzeczne i pozbawione logiki i wbrew twierdzeniom Sądu nie są "drobne", a cytowane na stronie 15 stwierdzenie, jakie rzekomo miało paść z ust świadka przy przekazywaniu pełnomocnictwa nie wynika z protokołów przesłuchania świadka, a nadto przesłuchany w postępowaniu przygotowawczym świadek stwierdza:

•

"Ja ten dokument przeglądnąłem sobie.(...) Coś tam było o domu naul. (...)i coś tam było napisane", by następnie opisać dom naul. (...).

dokument został przekazany przez okno.

"Ja mu nie mówiłem jaki to jest dokument"

by po 5 latach od zdarzenia zeznać:

•

"kiedy tato przyjechał, ja dałem mu to odwołanie i powiedziałem, że jest to odwołanie pełnomocnictwa"

>

Sąd Orzekający nie rozważył podczas oceny dowodów czy wyjaśnieniaJ. R. (1)i zeznania świadkówR. R.są swoistą zmową w celu uzyskania kwoty 363.000 zł wyłącznie odŁ. O. (1),

co w konsekwencji doprowadziło do
Błędnego ustalenia stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzeczenia, mająca wpływ na treść tego orzeczenia,poprzez uznanie, iżŁ. O. (1)miał świadomość przestępczego charakteru transakcji.
II.Błąd w ustaleniach stanu faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia poprzez przyjęcie, iż:
1.Ł. O. (1)działając wspólnie i w porozumieniu dopuścił się przestępstwa przywłaszczenia prawa majątkowego, w sytuacji gdy prawo to nie było w posiadaniuŁ. O. (1), ani teżJ. R. (1), aŁ. O. (1)uiścił zapłatę w kwocie 200.000 zł, co wynika z treści aktu notarialnego

2
Rzekomo przywłaszczone przezŁ. O. (1)prawo majątkowe stanowiło mienie znacznej wartości, poprzez ustalenie na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego na kwiecień 2011 roku dla postępowania egzekucyjnego (1.5 roku po dokonaniu czynu) wartości nieruchomości na kwotę 363.000 zł, w sytuacji gdy wartość transakcyjna wynosiła 200.000 zł,

3
Przedmiotem przywłaszczenia było prawo majątkowe w postaci prawa własności nieruchomości zabudowanej przyul. (...)w sytuacji gdy przedmiotem transakcji zawartej pomiędzyJ. R. (1)aŁ. O. (1)było prawo użytkowania wieczystego nieruchomości wyżej opisanej.

W zakresie czynu opisanego w pkt. III części wstępnej wyroku zarzucił:
III.Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treśćpoprzez przyjęcie, iżŁ. O. (1)działając wspólnie i w porozumieniu przywłaszczył pieniądze w łącznej kwocie 310.000 zł, w sytuacji gdy:

>

Ł. O. (1)nie miał świadomości przestępczego charakteru czynu,

J. R. (1)zorganizował całą transakcje a działanieŁ. O. (1)ograniczyło się do występowania w transakcji jako pełnomocnikB. B. (1), gdyż z uwagi na uzależnienie od alkoholu nie był on w stanie samodzielnie złożyć oświadczenia woli przed notariuszem,

pieniądze przekazane na kontoŁ. O. (1)nie były zastrzeżone do zwrotu, a przekazane były do swobodnego rozporządzenia dlaJ. R. (1)w celu zakupu lokali mieszkalnych dlaB.iJ. B. (1),

pieniądze pochodzące z transakcji stanowiły zwrot pieniędzy, któreJ. R. (1)był winnyŁ. O. (1), m.in. z tytułu pożyczki,

Z najdalej idącej ostrożności procesowej, w razie uznania przez Sąd, iż zgromadzone dowody wskazują na sprawstwo i winę oskarżonego podniósł zarzut:
Rażącej niewspółmierności kary wymierzonej oskarżonemu poprzez brak prawidłowego miarkowania kar w stosunku do obu oskarżonych i brak wewnętrznej sprawiedliwości wyroku poprzez wymierzenie obu oskarżonym za przestępstwa opisane w pkt II i III kar pozbawienia wolności po 2 lata, w sytuacji gdy ilość czynności sprawczych podejmowanych przez oskarżonegoJ. R. (1), jako organizatora obu transakcji jest znacznie większa od czynności podejmowanych przezŁ. O. (1)tj. wystąpienia w charakterze kupującego oraz pełnomocnika.
W oparciu o tak skonstruowane zarzuty wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie odmiennie co do istoty sprawy poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu;

znajdalej posuniętej ostrożności procesowej

2
zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wydatne złagodzenie jednostkowych kar orzeczonych wobec oskarżonegoŁ. O. (1)i w konsekwencji orzeczenie kary łącznej pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja obrońcy oskarżonegoŁ. O. (1)częściowo zasługiwała na uwzględnienie, natomiast Sąd nie podzielił zarzutów i wniosków apelacji obrońcy oskarżonegoJ. R. (1).
Pierwszy z zarzutów prokuratorskich skierowany był tylko przeciwkoJ. R. (1). Do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości przyul. (...)doszło za zgodą obu stron, jednakżeT. Ł. (1)nie pobrał pieniędzy za sprzedaną nieruchomość, lecz pozostawił ją oskarżonemuJ. R. (1), który zobowiązał się znaleźć mu inne mieszkanie. Dowody z zeznańT. Ł. (1)iA. W.przekonująco wskazują, że taka była zgodna wola stron, co więcej, jednym z elementów transakcji było wyszukanie i zakup przezJ. R. (1)mieszkania dlaT. Ł. (1). Nie przekonują argumenty obrońcy oskarżonego, jakobyJ. R. (1)miał zamiar dopełnić umowy i kupić mieszkanie dlaT. Ł. (1), a przeszkodziło mu w tym aresztowanie go do innej sprawy, jeśli zważy się na fakt, że zgodnie z umowąJ. R. (1)miał miesiąc na wyszukanie i nabycie nieruchomości dlaT. Ł. (1), a do nabycia mieszkania lub zwrotu przekazanych mu przezT. Ł. (1)pieniędzy nie doszło przez 7 lat. Słusznie Sąd nie dał wiary wyjaśnieniomJ. R. (1), z uwagi na brak ich spójności, gdyż oskarżony wielokrotnie zmieniał swoje wyjaśnienia i jak zauważył to Sąd I instancji, dostosowywał je do pojawiających się w sprawie dowodów, co Sąd wypunktował w uzasadnieniu. Nie można również było uznać za wiarygodną wersji, jakoby oskarżonyJ. R. (1)zwróciłT. Ł. (1)kwotę 120.000 złotych, którą ten wykorzystał „podczas tournee po miejscowościach nadmorskich”, gdyż na tę okoliczność brak jest jakiegokolwiek dowodu, a nie można uznać za uzasadnioną tezę, iż podmiot profesjonalnie zajmujący się obrotem nieruchomościami, wręcza tak dużą kwotę bez świadków lub pokwitowania. Sąd meriti zajął się również dokładną analizą zeznańO. R. (1)odnośnie wizyty u niejT. Ł. (1)i żądania załatwienia przez syna mieszkania. Sąd zestawił fakt, żeO. R. (1)nie wspominała o tym w zeznaniach złożonych w toku postępowania przygotowawczego, przywołała fakt, żeT. Ł. (1)stawił się u niej już po złożeniu przez nią zeznań, a wreszcie, uwzględniając datę składania zeznań przezO. R. (1)i datę zwolnieniaT. Ł. (1), słusznie uznał tę wersję za niewiarygodną. Sąd odwoławczy nie dopatrzył się zatem żadnych uchybień ze strony Sądu I instancji, które by uzasadniały ingerencję co do pierwszego z czynów będących przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie.
Drugi z czynów przypisany został obu oskarżonym. Sąd odwoławczy nie podzielił zarzutów co do samego sprawstwa. Oceniając wiarygodność zeznańO. W. (1)Sąd nie dopuścił się przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, jeżeli weźmie się pod uwagę, że sam wówczas 11-letni chłopiec miał zeznawać o prostej czynności – wzięcia dokumentu odwołania pełnomocnictwa od matki siedzącej na fotelu fryzjerskim i przeniesienia go do samochodu ojca, który zaparkował przy krawężniku jezdni pod oknem gabinetu. Już po zdarzeniuO. W. (1)wskazywał, że chodziło o(...), czyli nieruchomość przyul. (...)(zdjęcia domu ukazują charakterystyczny dominujący nad domem komin), prawidłowo identyfikując przedmiot dokumentu. Zeznania te wskazują również na to, że małoletni, którego rodzice nabywali i zbywali nieruchomości ma inną wiedzę, niż typowy rówieśnik, a obrońcaŁ. O. (1)próbował przyłożyć taką miarę do zeznańO. W. (1).R. R.zeznała, że nie wpływała na treść zeznań syna, przypominając mu jedynie zdarzenie, o którym będzie miał zeznawać. Jeżeli zatem zważy się na treść opinii biegłegoK. B.(k. 1037-1038), który nie dopatrzył się znamion konfabulacji, ani świadomego kłamstwa, ocena zeznańO. W. (1)dokonana przez Sąd I instancji korzysta z ochronyart. 7 k.p.k.

R. R.w różnym okresie pozostawała w konflikcie już to z mężemJ. R. (1), już to zŁ. O. (1). Jeżeli jednak z jej zeznań uwzględni się fakt, że przed notariuszem odwołała pełnomocnictwo dla męża do zbycia nieruchomości przyul. (...), powiadomiła o tym męża, a krótko potem, jeszcze tego samego dnia,J. R. (1)zbył nieruchomość na rzeczŁ. O. (1)brak jest podstaw, by kwestionować wiarygodność zeznańR. R.. Potwierdzają je i wyjaśnieniaJ. R. (1)i zeznaniaO. W. (1). Zbieżność czasowa zdarzeń, czyli odwołania pełnomocnictwa do zbycia nieruchomości dlaJ. R. (1), który otrzymał ją w obecności znajdującego się wraz z nim w pojeździeŁ. O. (1)i jeszcze tego samego dnia przeprowadzenie transakcji zbycia tej nieruchomości, wskazuje na to, że obaj oskarżeni działali wspólnie i w porozumieniu zawierając umowę sprzedaży nieruchomości przyul. (...). W chwili czynu pozostawali w zgodzie, współdziałali ze sobą nie tylko przy tej sprawie,J. R. (1)został pozbawiony możliwości dysponowania nieruchomością i musiał do tej transakcji dysponować współpracą osoby zaufanej, a przy tym mającej świadomość odwołania pełnomocnictwa. Dlatego przypisanie przez Sąd I instancji, iż oskarżonyŁ. O. (1)pozostawał w zmowie z oskarżonym, a konsekwencją ich działania było przywłaszczenie sobie prawa majątkowego w postaci własności nieruchomości i rozdysponowanie nieruchomością przyul. (...)jak swoją, z pominięciem uprawnieńR. R.Do przywłaszczenia prawa majątkowego nie jest konieczne posiadanie, jak to ma miejsce w przypadku rzeczy ruchomej lub pieniędzy, ale wystarcza możliwość dysponowania prawem jak swoim własnym z pominięciem osoby uprawnionej, a tak się stało w tym przypadku.
Sąd odwoławczy nie podzielił również nowej koncepcji obrońcyŁ. O. (1)przedstawionej w toku postępowania apelacyjnego, jakoby oskarżony ten dopuścił się paserstwa nieruchomością pochodzącą z czynu zabronionego. Wadą tej koncepcji jest to, że prawo majątkowe musiałoby już pochodzić z czynu zabronionego, a stało się przedmiotem czynu zabronionego dopiero w chwili sprzedaży przed notariuszem z pominięciem właścicielki, zaś w tym zachowaniu oskarżony uczestniczył. Paserem – w ocenie Sądu odwoławczego – mógłby być ktoś, kto nabył nieruchomość odŁ. O. (1).
Całkowicie bezzasadny był zarzut apelacji obrońcy oskarżonegoJ. R. (1)odnośnie czynu drugiego. Pomijając już kwestię posiadania przez organy ścigania wiedzy o tym czynie odR. R., do zastosowaniaart. 60 §3 k.k.potrzeba by sprawca ujawnił istotne okoliczności popełnienia czynu przez pozostałych sprawców. Użycie liczby mnogiej oznacza, że oprócz sprawcy „skruszonego” występuje co najmniej dwóch innych sprawców. Ponieważ w tym przestępstwie opróczJ. R. (1)uczestniczył tylkoŁ. O. (1)brak było podstaw do stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary zart. 60 §3 k.k.
Sąd odwoławczy podzielił natomiast zarzut błędnego ustalenia wartości przedmiotu czynu zabronionego określonego w zarzucie drugim. Znane są dwie wartości, które można uznać za transakcyjne, czyli nie przeprowadzone między podmiotami powiązanymi, mogącymi ustalać ceny inne niż rynkowe.R. R.nabyła nieruchomość od dotychczasowych właścicieli za 295.000 złotych (k. 203-205) w dniu 15 września 2008r. W dniu 15 kwietnia 2011r. nieruchomość przyul. (...)została wyceniona na zlecenie komornika na 363.000 złotych. Z zeznańA. C.wynika, że wartość nieruchomości w chwili czynu (29 października 2009r.) mogła być nawet niższa lub taka sama jak w kwietniu 2011r., ale nie wyższa. Oznacza to, że wartość nieruchomości w chwili czynu powinna oscylować między 295.000 zł, a 363.000 zł, raczej będąc zbliżoną do tej ostatniej wartości. Rolą postępowania karnego nie jest ustalanie szczegółowej wartości nieruchomości, gdyż z punktu widzenia kwalifikacji prawnej istotne jest tylko, czy wartość ta przekroczyła próg mienia znacznej wartości. Dlatego Sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok ustalając wartość nieruchomości przyul. (...)na co najmniej 295.000 złotych, pozostawiając stronom możliwość dochodzenia pozostałej części wartości w postępowaniu cywilnym.
Niezrozumiałe jest natomiast, czemu obrońcaŁ. O. (1)uznawał próg mienia znacznej wartości jako 255.200 złotych.Art. 115 §5 k.k.do dnia 8 czerwca 2010r. określał próg znacznej wartości jako przekraczający 200-krotność najniższego wynagrodzenia, a od tej daty ustala ją na przekraczający 200.000 złotych. Tymczasem wustawie z dnia 10 października 2002r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę(Dz. U. Nr 200, poz. 1679 ze zm.) wart. 25stanowi się, że „Ilekroć w przepisach prawa jest mowa o najniższym wynagrodzeniu za pracę (…) oznacza to kwotę 760 złotych”. Oznacza to, że z chwilą wejścia w życieustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracęwartość mienia znacznej wartości została ustalona sztywno jako 200*760 złotych, czyli 152.000 złotych, a taką wartość nieruchomość przyul. (...)przekraczała, co przyznał sam obrońca w swojej apelacji.
Stosownej zmianie musiało ulec rozstrzygnięcie o obowiązku naprawienia szkody. Sąd nie podziela zastrzeżeń skarżącego o możliwości egzekwowania całości świadczenia odŁ. O. (1), ale by uniknąć takich możliwości, Sąd ustalił nawiązkępro rata parte, dzieląc ustaloną wartość 295.000 złotych na połowę. Ponieważ nie ma pewności, czy kwota ta wyczerpuje obowiązek naprawienia szkody w całości czy w części, Sąd orzekł tę kwotę w formie nawiązki.
Odnośnie trzeciego z zarzucanych czynów przypisanego obu oskarżonym należy zauważyć, iż zarzuty podnoszone w apelacji obrońcyŁ. O. (1)byłyby zasadne, gdyby oskarżonym było przypisywane zachowanie polegające na przywłaszczeniu prawa majątkowego. Nie budzi jednak wątpliwości, iż zachowanie polegające na sprzedaży mieszkania przyul. (...)odbyło się za zgodą i na warunkach uzgodnionych z braćmiB.. Nie doszło zatem do nieuprawnionego rozdysponowania prawem majątkowym do mieszkania. Czyn zabroniony został popełniony później, gdyB. B. (1)iJ. B. (1)pozostawili pieniądzeJ. R. (1)w celu nabycia mniejszego mieszkania dlaJ. B. (1)i mieszkania lub działki dlaB. B. (1).
Sąd I instancji zauważył, żeJ. R. (1)dysponował już działką w rodzinnym ogrodzie działkowym przyul. (...), jednakże uwzględniając zeznaniaZ. M.doszedł do trafnego przekonania, iż w momencie sprzedaży działkiJ. R. (1)była ona zaopatrzona w prąd, a w chwili, gdy miał się do niej wprowadzićB. B. (1)zasilania w energię była już pozbawiona. Pomiędzy zatem nabyciem działki przezJ. R. (1)a momentem, gdy oglądał jąB. B. (1)minął na tyle długi czas, iż inne osoby doprowadziły działkę do stanu zaniedbania.J. R. (1)potraktował zatem działkę przyul. (...)tak samo jak mieszkanie przyul. (...)w przypadkuT. Ł. (1)– jako złudną obietnicę, że pieniądze pozostawione przez sprzedającego mieszkanie zostaną przeznaczone na nabycie kolejnej nieruchomości, na której będzie mógł zamieszkiwać. Z zeznań obu braciB.wynika, że działka przyul. (...)nie była przepisana naJ. R. (1), zatem nie mógł nią swobodnie dysponować. Słusznie też Sąd

    a quopodniósł, że o złudności działańJ. R. (1)świadczy fakt proponowaniaT. Ł. (1)mieszkania na działkach przezO. R. (1)wówczas, gdyJ. R. (1)przebywał w areszcie. Przypisanie zatem sprawstwa tego czynuJ. R. (1)nie budziło wątpliwości.
Odnośnie udziałuŁ. O. (1)trzeba wskazać, że już w trakcie zawierania umowy notarialnej otrzymał 31.000 złotych z pieniędzy przekazanych przezJ.iB. B. (1)na zakup mieszkań lub działki. Kolejne 31.000 złotych otrzymał na rachunek w(...)Banku zgodnie z zapisem umowy notarialnej. Bez wątpienia zatemŁ. O. (1)otrzymał część pieniędzy, któreJ. R. (1)miał przeznaczyć na zakup mieszkania dlaJ. B. (1)oraz mieszkania lub działki dlaB. B. (1). Ponieważ brał udział w sporządzeniu aktu notarialnego wiedział, że pieniądze te nie stanowią jego wynagrodzenia, ani spłaty innych zobowiązań, jakiegoJ. R. (1)być może miał wobec niego, ale były to pieniądze należące do braciB.powierzone na zakup mieszkań lub działki. Nie mógł zatem dysponować nimi na inny cel, aniżeli określony w umowie, gdyż jego udział w jej podpisaniu, tym bardziej, iż działał po stronieB. B. (1), wykluczał swobodne dysponowanie pieniędzmi.Ł. O. (1)otrzymał 2 kwietnia 2010r. pozostałą część środków uzyskanych ze sprzedaży mieszkania przyul. (...), czyli łącznie 310.000 złotych. Oznacza to, że miał wiedzę, iż uzyskana kwota odpowiada całości kwoty pochodzącej ze sprzedaży przez braciB.mieszkania przyul. (...), która nie była przeznaczona na dowolny cel, ale powierzona przez nich na zakup mieszkań lub działki dlaB. B. (1). O tym, żeŁ. O. (1)działał w zamiarze przywłaszczenia tych pieniędzy świadczą jego dalsze działania, czyli przedłożenie przez niego pokwitowań odbioru pieniędzy przezJ.iB. B. (1). TymŁ. O. (1)chciał uwiarygodnić swoją tezę o rozliczeniu z powierzonych pieniędzy. Gdyby bowiem były to środki uzyskane odJ. R. (1)z innego tytułu, jak próbuje to teraz przedstawić obrońcaŁ. O. (1), to oskarżony nie miałby powodu, by takie pokwitowania fingować.
O tym zaś, że dokument rzekomo podpisany przezJ. B. (1)jest całkowicie podrobiony świadczy opinia pismoznawcza (k. 1074-1093). Pokwitowanie podpisane przezB. B. (1)zostało przez niego sporządzone i podpisane.B. B. (1)z uwagi na długotrwałe nadużywanie alkoholu jest osobą nieporadną, o czym świadczy fakt korzystania z pomocy pełnomocnika przy sporządzaniu aktu notarialnego, ale i obserwacje Sądu I instancji, którym Sąd odwoławczy nie ma powodu, by nie wierzyć. Zeznał on, że w marcu lub kwietniu 2011r. przyjechał do niegoŁ. O. (1)i poprosił o podpisanie pokwitowania, po którym miał otrzymać pieniądze. Mimo, że pokrzywdzony dokument podpisał, nie otrzymał pieniędzy. Zestawiając fakt, że toŁ. O. (1)posłużył się oboma pokwitowaniami, on namówiłB. B. (1)do sporządzenia i podpisania pokwitowania, wykorzystując jego naiwność i nieporadność, słusznie Sąd I instancji uznał za wiarygodne zeznaniaB. B. (1)o tym, że pieniędzy nie otrzymał, tym bardziej, iż nie istniały powody, dla którychB. B. (1)miałby swoją część pieniędzy otrzymać, aJ. B. (1)– nie. Wszystkie te zachowania wskazują natomiast na to, żeŁ. O. (1)jako uczestnik umowy sprzedaży mieszkania przyul. (...)miał świadomość, iż pieniądze te zostały powierzone wspólnie jemu iJ. R. (1), bez możliwości dysponowania nimi na inne cele, aniżeli zakup mieszkania dlaJ. B. (1)i mieszkania lub działki dlaB. B. (1). Późniejsze próby posłużenia się jednym wyłudzonym i jednym podrobionym pokwitowaniem wskazują, że Sąd meriti prawidłowo ocenił dowody, a następnie poczynił trafne ustalenia faktyczne.
Przechodząc do kwestii wymiaru kary za poszczególne czyny, wskazać należy, iż obaj oskarżeni brali udział w czynach II i III na równych zasadach jako współsprawcy. Obaj byli karani, zatem brak jest podstaw do różnicowania kar jednostkowych. Przestępstwa przypisane w zarzutach drugim i trzecim to przestępstwa przywłaszczenia mienia znacznej wartości, na szkodę osób, które bądź wprost pozbawiały sprawców możliwości dysponowania swoim majątkiem (czyn drugi) bądź nadużyto ich zaufania w tak ważnej życiowo sprawie jak nabycie mieszkania (czyn trzeci). Dlatego kary jednostkowe za te czyny nie rażą niewspółmierną surowością. Czyn pierwszy również cechuje się nadużyciem zaufania przy równie ważnej kwestii zabezpieczenia mieszkania dlaT. Ł. (1), a tylko z racji, iż kwota nie przekracza progu znacznej wartości, kara roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności powinna zostać uznana za adekwatną.
Sąd wymierzył oskarżonemuJ. R. (1)karę łączną 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Granice kary łącznej wynosiły od 2 lat pozbawienia wolności (najsurowsza kara jednostkowa) do 5 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności (suma kar). Średnia kara pomiędzy dolną a górną granicą kary łącznej wynosiła 3 lata i 11 miesięcy pozbawienia wolności. Zważywszy z jednej strony, iż oskarżony działał w podobny sposób w dwóch przypadkach (czyn pierwszy i trzeci), ale, z drugiej strony, przez okres 4 lat na szkodę różnych osób, należało uznać tak wyznaczoną karę łączną za trafnie wyważoną.
Obrońca oskarżonegoŁ. O. (1)ma natomiast rację podnosząc zarzut rażącej niewspółmierności kary odnośnie kary łącznej wymierzonej temu oskarżonemu. Kara łączna wymierzonaJ. R. (1)wynosi dokładnie 60% sumy kar jednostkowych orzeczonych wobec tego oskarżonego. Jak już wspomniano, brak jest podstaw by stosować wobecŁ. O. (1)odmienne zasady karania niż wobecJ. R. (1), zatem kara łączna 2 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności przy sumie kar jednostkowych wynoszącej 4 lata pozbawienia wolności jest niesprawiedliwie wysoka w odniesieniu do kary łącznej wymierzonejJ. R. (1). Dlatego miarkując karę do 60% sumy kar jednostkowych orzeczonoŁ. O. (1)karę łączną 2 lat i 5 miesięcy pozbawienia wolności.
Dlatego na podstawieart. 437 §2 k.p.k., Sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok w ten tylko sposób, że:

a
ustalił, iż wartość nieruchomości określonej w punkcie II części wstępnej wynosi co najmniej 295.000 złotych;

b
obniżył karę łączną wymierzonąŁ. O. (1)do 2 lat i 5 miesięcy pozbawienia wolności;

c
w miejsce obowiązku naprawienia szkody na rzeczR. R.orzekł odJ. R. (1)iŁ. O. (1)nawiązki na rzeczR. R.po 147.500 złotych;

a w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.
O kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze Sąd orzekł na podstawieart. 636 §1 k.p.k.iart. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 czerwca 1973r. o opłatach w sprawach karnych(Dz. U. z 1983r. Nr 49, poz. 223 ze zm.), nie znajdując podstaw do zwolnienia oskarżonych od ich ponoszenia.

    (A. Wiśniewski)   (A. Olszewski)   (A. Mania)