Sygn. akt II AKz 348/10

POSTANOWIENIE
Dnia 16 czerwca 2010 roku

Sąd Apelacyjny w Katowicach, w II Wydziale Karnym w składzie:
Przewodniczący-Sędzia: SA Robert Kirejew (spr.)
Sędziowie: SA Waldemar Szmidt
SO (del.) Wiesław Kosowski
Protokolant: Bożena Drzymalla

po rozpoznaniu w sprawie przeciwkoK. L.,G. B.iL. B.
z oskarżenia subsydiarnego pokrzywdzonej(...) S.A.wK.
zażalenia wniesionego przez pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego
na postanowienie Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 23 marca 2010 roku, sygn. akt V K 213/08
w przedmiocie umorzenia postępowania
na podstawieart. 437 § 1 k.p.k.iart. 624 § 1 k.p.k.

postanawia

1
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że postępowanie przeciwkoK. L.,G. B.iL. B.umorzyć na podstawieart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.;

2
w pozostałym zakresie zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy;

3
zasądzić od oskarżyciela subsydiarnego(...) S.A.z siedzibąwK.na rzecz oskarżonychG. B.iL. B.kwoty po 600 (sześćset) złotych dla każdego z nich tytułem zwrotu kosztów obrony w postępowaniu odwoławczym;

4
kosztami sądowymi w sprawie obciążyć Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
Postępowanie przygotowawcze zainicjowane zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa, skierowanym do organów ścigania przez reprezentującegospółkę (...) S.A.C. G., prowadzone w sprawie doprowadzenia w czerwcu i w lipcu 2004 roku wK.(...)S.A.z siedzibą wK.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przy sprzedaży wyrobów hutniczychspółce (...) Sp. z o.o.z siedzibą wR., zostało umorzone postanowieniem Prokuratury Rejonowej Katowice Centrum – Zachódz dnia 30 czerwca 2006 roku, sygn. akt 4 Ds. 2196/05, na zasadzieart. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.wobec braku znamion czynu zabronionego.
Po rozpoznaniu zażalenia na to postanowienie, złożonego przez pokrzywdzoną spółkę, Sąd Rejonowy w Katowicach postanowieniem z dnia 21 listopada 2006 roku, sygn. akt IV Kp 1083/06, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie o umorzeniu śledztwa.
Na skutek wniosków reprezentującego pokrzywdzoną spółkęC. G., po przeprowadzeniu dowodowych czynności, o których mowawart. 327 § 3 k.p.k., postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2008 roku, na zasadzieart. 327 § 1 k.p.k.prokurator podjął na nowo umorzone śledztwo w tej sprawie, po czym postanowieniem z dnia 26 maja 2008 roku, sygn. 4 Ds. 506/08, zostało ono ponownie umorzone na podstawieart. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.wobec braku znamion przestępstwa. Postanowienie to doręczono pokrzywdzonej spółce z pouczeniemo możliwości wniesienia tzw. subsydiarnego aktu oskarżenia w trybieart. 55 § 1 i 2 k.p.k.
W dniu 2 lipca 2008 roku wniesiony został do sądu akt oskarżenia sporządzony przez pełnomocnikaspółki (...) S.A., którym oskarżonoK. L.o popełnienie przestępstwa zart. 271 § 1 i 3 k.k.i zart.286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.przy zast.art. 11 § 2 k.k.iart. 12 k.k., a takżeG. B.,J. Ś.iL. B.o popełnienie przestępstwzart. 18 § 3 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.Czyny zarzucane tym aktem oskarżenia mieściły się w granicach przedmiotu śledztwa uprzednio umorzonego.
Sąd Okręgowy w Katowicach, po wyłączeniu i umorzeniu postępowania przeciwkoJ. Ś.ze względu na odstąpienie od jego oskarżenia przez oskarżyciela subsydiarnego, postanowieniem z dnia 23 marca 2010 roku, sygn. aktV K 213/08, umorzył postępowanie przeciwkoK. L.,G. B.iL. B.w oparciu o przepisart. 339 § 3 pkt 2 k.p.k., z uwagi na oczywisty brak faktycznych podstaw oskarżenia.
Zażalenie na to postanowienie wniósł pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego zarzucając obrazęart. 339 § 3 pkt 2 k.p.k., polegającą na umorzeniu postępowaniaw oparciu o ten przepis w sytuacji, gdy podstawą tej decyzji procesowej stała się merytoryczna ocena dowodów – niedopuszczalna na tym etapie postępowania, a tezy zawarte w akcie oskarżenia, jak również przywołane na ich potwierdzenie dowodyw żadnej mierze nie dowodzą oczywistego braku faktycznych podstaw oskarżenia. Stawiając te zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowieniai przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Katowicach do merytorycznego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Na skutek wniesionego zażalenia, orzekając na korzyść oskarżonych, sąd odwoławczy musiał stwierdzić na wstępie, że występująca w postępowaniu przygotowawczym jako pokrzywdzonaspółka (...) S.A.z siedzibąwK.nie nabyła procesowych uprawnień do wniesienia aktu oskarżenia do sądu w trybieart. 55 § 1 k.p.k.Zatem wobec braku skargi uprawnionego oskarżyciela postępowanie karne toczące się przed Sądem Okręgowym w Katowicach winno być przez sąd I instancji umorzone w oparciu o przepisart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.Dlatego zmieniono zaskarżone postanowienie na takie właśnie rozstrzygnięcie, ograniczając zgodnie z przepisemart. 436 k.p.k.zakres kognicji sądu odwoławczego do tego jedynie uchybienia.
Możliwość wniesienia przez pokrzywdzony podmiot aktu oskarżeniao przestępstwo ścigane z urzędu, obwarowana została koniecznością spełnienia ściśle określonych warunków, ujętych w przepisachkodeksu postępowania karnego. Zgodnie z brzmieniemart. 55 § 1 k.p.k.podstawową przesłanką umożliwiającą wniesienie tzw. subsydiarnego aktu oskarżenia jest powtórne wydanie przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowaniaw wypadku, o którym mowa wart. 330 § 2 k.p.k.Z treści przepisuart. 330 § 2 k.p.k.ściśle związanego z przepisemart. 330 § 1 k.p.k.wynika natomiast, że chodzi tuo ponowne umorzenie postępowania lub odmowę jego wszczęcia przez prokuratora, ale tylko po uchyleniu poprzedniej takiej samej jego decyzji przez sąd rozpoznający zażalenie na pierwotne postanowienie o umorzeniu lub odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego. Konieczność spełnienia tego warunku podkreślana jest także w literaturze prawniczej (tak m. in.: Jan Grajewski w: J. Grajewski, L.K. Paprzycki, S. Steinborn: Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom I, Zakamycze 2006, teza 2 do art. 55; Tomasz Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Zakamycze 2003, teza 1 do art. 55).
W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja procesowa nie wystąpiła, gdyż sąd rozpoznający zażalenie na uprzednie postanowienie o umorzeniu śledztwa utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy, a prawomocnie zakończone postępowanie przygotowawcze, które nie wykroczyło poza fazę in rem, zostało następnie podjęte przez prokuratora w trybieart. 327 § 1 k.p.k.Brak zatem było w tej sprawie pozytywnej dla pokrzywdzonej spółki decyzji sądowej, wydanej w ramach czynności sądowych w postępowaniu przygotowawczym, o której mowa wart. 330 § 1 k.p.k., do której odnosi się przepisart. 330 § 2 k.p.k., warunkującej możliwość wniesienia aktu oskarżenia przez tzw. oskarżyciela subsydiarnego w trybieart. 55 § 1 k.p.k.
Pokrzywdzony nie jest uprawniony do wniesienia aktu oskarżenia w trybieart. 55 § 1 k.p.k.wtedy, gdy prokurator co prawda wydał ponowne postanowienieo umorzeniu śledztwa w danej sprawie, jednakże nie uczynił tego po uchyleniu poprzedniego postanowienia przez sąd orzekający zgodnie z przepisemart. 330 § 1 k.p.k., a po samodzielnym podjęciu prawomocnie zakończonego postępowania przygotowawczego w ramach przysługujących mu uprawnień – na podstawieart.327 § 1 k.p.k.
Przedstawiona wykładnia zgodna jest także z celem instytucji tzw. subsydiarnego aktu oskarżenia, który wzmacnia sądową kontrolę decyzji organów pozasądowych o zakończeniu postępowania karnego poprzez umożliwienie pokrzywdzonemu, gdy ponownie wbrew wyrażonemu procesowo stanowisku sądu postępowanie przygotowawcze zostaje umorzone, przeniesienie sprawy bezpośrednio do fazy postępowania jurysdykcyjnego, przy jednoczesnym zabezpieczeniu przed pochopnym stawianiem kogokolwiek w stan oskarżenia właśnie poprzez konieczność wydania przynajmniej jednej decyzji sądu potwierdzającej niezasadność umorzenia postępowania przygotowawczego. W rozpatrywanej sprawie takiej decyzji sądowej nie było, a zatem ponowne umorzenie śledztwa przez prokuratora w tym przypadku nie może być uznane za „powtórne wydanie przez prokuratora postanowieniao umorzeniu postępowania w wypadku, o którym mowa wart. 330 § 2 k.p.k.”.
Należy także odnotować, że stanowisko takie wyrażane już było w tej sprawie przez pełnomocnika pokrzywdzonej spółki po ostatnim umorzeniu śledztwa orazprzez Sąd Okręgowy w Katowicach w postanowieniu z dnia 15 października2008 roku, sygn. V Kp 303/08, natomiast za błędne należy uznać postanowienie tegoż Sądu z dnia 17 lutego 2009 roku, sygn. akt V Kp 417/08, w którym nie uwzględniono okoliczności, że ponowne umorzenie śledztwa nie nastąpiło po uchyleniu przez sąd poprzedniego postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego.
Z wszystkich przytoczonych powodów należało postanowić jak w sentencji, przy czym wziąwszy pod uwagę, że wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia poprzedzone zostało niewłaściwym pouczeniem pokrzywdzonego podmiotu przez organ prowadzący śledztwo, postanowiono ze względów słuszności o obciążeniu Skarbu Państwa kosztami sądowymi w tej sprawie.

Z:
o treści postanowienia powiadomić
oskarżonychK. L.,
G. B.iL. B..
K., dnia 16.06.2010 roku.