Sygn. akt II AKa 320/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 listopada 2013r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący: SSA – Adam Wrzosek (spr.)
Sędziowie: SA – Mirosława Strzelecka
SA – Anna Prokopiuk
Protokolant: – sekr. sąd. Kazimiera Zbysińska

przy udziale Prokuratora Jerzego Mierzewskiego
po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2013 r.
sprawyW. N.
oskarżonego zart. 156 § 1 pkt 2 i § 3 k.k.
na skutek apelacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie
z dnia 20 maja 2013 r. sygn. akt  V K 83/12

I
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

II
zwalnia oskarżonegoW. N.od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, obciążając wydatkami w tym zakresie Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
W. N.oskarżono o to, że:
w dniu 15 lutego 2011 r. wW.w mieszkaniu przyul. (...)spowodował ciężki uszczerbek na zdrowiuZ. M.zadając mu uderzenia pięścią w twarz i dusząc za gardło, w wyniku czego w/wym. pokrzywdzony doznał obrażeń głowy i szyi w postaci masywnych wylewów krwawych w tkankach miękkich szyi, z obrzękiem błony śluzowej krtani co skutkowało ostrą niewydolnością oddechową i w efekcie zgonem pokrzywdzonego, tj. o czyn zart.156 § 1 pkt 2 i § 3 k.k.
Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie wyrokiem z dnia29 listopada 2011 r. sygn. akt V K 96/11 oskarżonegoW. N.od popełnienia powyższego czynu uniewinnił, kosztami sądowymi obciążając Skarb Państwa. Po rozpoznaniu apelacji złożonej przez prokuratora Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 marca 2012 r. sygn. akt II AKa 37/12 uchylił wyżej wymienione orzeczenie i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania rozpoznawczegoSąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie wyrokiem z dnia 20 maja2013 r. sygn. akt V K 83/12:
I. oskarżonegoW. N.uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za to na mocyart. 156 § 1 pkt 2 i § 3 k.k.skazał go, zaś na mocyart. 156 § 3 k.k.wymierzył karę 3 (trzech) lat pozbawienia wolności;
II. na mocyart. 63 § 1 k.k.na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemuW. N.okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 15 marca 2011 roku do dnia 29 listopada 2011 roku oraz od dnia 20 września 2012 roku do dnia 03 grudnia 2012 roku;
III. na mocyart. 192 a § 1 k.p.k.zarządził zniszczenie dowodów rzeczowych opisanych w wykazie dowodów rzeczowych nr 01/77/11 na k.32 pod poz. 1, 2, 3;
IV. na mocyart.230 § 2 k.p.k.nakazał zwrócić dowody rzeczowe opisane w wykazie dowodów rzeczowych nr 01/77/11 na k.32 pod poz. 5, 8, 9M. M.;
V. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.S. K.Kancelaria Adwokacka wW.kwotę 1328,40 złotych, zawierającą podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za obronę oskarżonego z urzędu;
VI. zwolnił oskarżonego od kosztów procesu wydatkami obciążając Skarb Państwa.

Od tego wyroku apelację złożyłobrońcaoskarżonego zarzucając:
1. mającą wpływ na treść wyroku obrazę przepisów postępowania, a mianowicie:
-art. 192 § 2 i art. 193 § 1 k.p.k.poprzez oddalenie wniosku o przesłuchanie świadkaR. F. (1)z udziałem biegłego psychologa, w sytuacji, gdy świadek ten od pięciu lat nadużywa alkoholu, upijał się do utraty świadomości codziennie, ma padaczkę alkoholową, urazy głowy, przechodził leczenie ambulatoryjne, był hospitalizowany na oddziale psychiatrii i stresu bojowego w 2012 r., co uzasadnia wątpliwości co do stanu psychicznego świadka, prawidłowego funkcjonowania centralnego układu nerwowego, a przede wszystkim co do umiejętności prawidłowego postrzegania, odtwarzania i umiejscowienia zdarzeń w ramach czasowo- przestrzennych;
-art. 4 i art. 7 k.p.k.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i niezasadne uznanie zeznań świadkaR. F. (1)złożonych w trakcie postępowania przygotowawczego za wiarygodne,
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, w konsekwencji powyższych błędów proceduralnych, polegający na przyjęciu, iż oskarżony dopuścił się popełnienia zarzucanego mu czynu zabronionego oraz że wyniki przeprowadzonej sekcji zwłok korespondują z zeznaniami świadkaR. F. (1)opisującymi zachowanie (bicie i duszenie) oskarżonego względem pokrzywdzonego, a także przyjęciu, iż zeznania świadkaR. F. (1)złożone w trakcie postępowania przygotowawczego są wiarygodne.
W konkluzji apelacji obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego o popełnienia zarzucanego mu czynu lub uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uzgodnienie.
Na wstępie należy podnieść, że wart. 4 k.p.k.zawarta jest zasada obiektywizmu należąca do dyrektyw ogólnych, co powoduje, że przepis ten nie może być podstawą apelacyjną (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2012 r. sygn. akt IV KK 211/12, LEX nr 1220924).
Analiza materiału dowodowego oraz treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd Okręgowy dokonał wnikliwej oceny dowodów, co znalazło odzwierciedlenie w pisemnych motywach zapadłego orzeczenia.
Odnosząc się do zeznań złożonych przez świadkaR. F. (1)bezpośrednio po jego zatrzymaniu w dniu 15 marca 2011 r. Sąd Okręgowy stwierdził, że nie miał on żadnego powodu aby na ówczesnym etapie postępowania bezpodstawnie pomawiać oskarżonegoW. N., zwłaszcza, że nie pozostawał on w konflikcie z oskarżonym i nie wskazywał okoliczności mających celowo oskarżonego pogrążyć bądź uchronić przed odpowiedzialnością (str. 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Zdaniem Sądu Okręgowego składając zeznania w postępowaniu sądowymR. F. (1)próbował chronić oskarżonego, a zeznania te nie były konsekwentne. Sąd I instancji wskazał m. in., żeR. F. (1):
- początkowo twierdził, iż zna oskarżonego od ośmiu miesięcy, by następnie przytaczać okoliczności dotyczące wcześniejszych zdarzeń,
- twierdził, iż nie znał osobiście pokrzywdzonego, by następnie przyznać, że mieszkanie w którym wielokrotnie przebywał należało właśnie do pokrzywdzonego i miał on z nim każdorazowo bezpośredni kontakt podczas wizyt składanych w tym mieszkaniu (str. 10 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
Charakterystycznym jest także to, że podczas przesłuchania zarówno podczas pierwszego jak i drugiego rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji świadekR. F. (1)potwierdził odczytane mu zeznania z postępowania przygotowawczego.
Nadto Sąd Okręgowy stwierdził, że zeznaniaR. F. (1)z postępowania przygotowawczego korelują z relacjami świadkaE. S.w zakresie dotyczącym złożenia jej przez pokrzywdzonegoZ. M.propozycji, która zdenerwowała oskarżonego i spowodowała zadanie uderzenia pokrzywdzonemu, z tym, żeE. S.mija się z prawdą, twierdząc, iż uderzenie zostało zadane otwartą dłonią i miało miejsce tydzień przed śmiercią pokrzywdzonego (str. 8 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
W żadnej mierze przeprowadzona przez Sąd I instancji ocena zeznań świadkaR. F. (2)nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów, o której mowa wart. 7 k.p.k.Nie ma przy tym żadnych wątpliwości, że w zeznaniach złożonych w dniu 16 marca 2011 r. (k. 66 – 67) opisuje on zdarzenia mające miejsce w mieszkaniu pokrzywdzonego w nocy poprzedzającej powiadomienie Policji i pogotowia o zgonieZ. M..
R. F. (1)był przesłuchany na rozprawie w dniu 20 maja 2013 r. (k. 476 – 478). Po zakończeniu przesłuchania obrońca wniósł o ponowne przesłuchanie świadka w obecności biegłego psychologa albowiem – jego zdaniem – zachodzą okoliczności, które nakazują domniemywać, iż nie jest on w stanie obserwować, odtwarzać i zapamiętywać zdarzeń z jego udziałem (k. 478). Sąd Okręgowy na podstawieart. 192 § 2 k.p.k.a contrariowniosku nie uwzględnił albowiem nie zachodziły okoliczności wskazane w powyższym przepisie.
Zgodnie z treściąart. 192 § 2 k.p.k.w przypadku powzięcia wątpliwości co do stanu psychicznego świadka, jego stanu rozwoju umysłowego, zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego spostrzeżeń istnieje możliwość zarządzenia przesłuchania świadka z udziałem biegłego lekarza lub biegłego psychologa. Przepis ten nie ma zatem charakteru bezwzględnego, a jedynie fakultatywny. Musi przy tym mieć miejsce uprawdopodobnienie wątpliwości co do stanów podanych w tym przepisie, czyli powstanie rozsądnych w świetle doświadczenia życiowego i wskazań wiedzy wątpliwości, czy stan psychiczny świadka lub jego stan rozwoju umysłowego albo zdolność postrzegania lub odtwarzania postrzeżeń nie rzutują ujemnie na treść jego zeznań (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2008 r. sygn. akt III KK 68/08, LEX nr 449109). Bezspornym jest, żeR. F. (1)jest osobą uzależnioną od alkoholu i jak sam zeznał miał zaniki pamięci po spożyciu alkoholu, cierpi na padaczkę alkoholową i w związku z upojeniem alkoholowym doznał urazu głowy (k. 476 – 478).R. F. (1)był też hospitalizowany wKlinice (...)i kilkakrotnie konsultowany w trybie ambulatoryjnym (k. 436). Stwierdzenie u świadka uzależnienia od alkoholu nie nakłada na sąd bezwzględnego obowiązku przesłuchania świadka w obecności psychologa. Dowód z zeznań takiego świadka podlega takim samym regułom oceny, jak każdy dowód w sprawie, a wartości nabiera bądź ją traci w zależności od tego, w jakiej logicznej relacji pozostaje w stosunku do innych dowodów. Nie jest też bezwzględnym ustawowym wymogiem w wypadku ujawnienia wątpliwości co do stanu psychicznego świadka jego przesłuchanie z udziałem psychologa. W myślart. 192 § 2 k.p.k.sąd bowiem może zarządzić przesłuchanie świadka z udziałem biegłego psychologa, a to nie jest równoznaczne z tym, by musiał tak uczynić. Wobec takiego brzmienia powołanego przepisu nie można zatem stawiać skutecznego zarzutu naruszeniu powyższej normy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 czerwca 2004 r. sygn. akt II AKa 114/04, LEX nr 156197). Sąd Okręgowy miał bezpośredni kontakt ze świadkiem. Oddalając wniosek o ponowne jego przesłuchanie z udziałem biegłego psychologa Sąd I instancji stwierdził, że sposób i treść jego relacji, pomimo nadużywania alkoholu i związanej z tym choroby i doznanych urazów, nie nasuwa wątpliwości, o których mowa wart. 192 § 2 k.p.k.Tym samym z przyczyn wskazanych wyżej brak było podstaw do postawienia w apelacji zarzutu obrazyart. 192 § 2 k.p.k., a w konsekwencji także obrazyart. 193 § 1 k.p.k.
Formułując zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku skarżący podniósł, że Sąd Okręgowy ustalił, iż wyniki przeprowadzonej sekcji zwłok pokrzywdzonego korespondują z zeznaniamiR. F. (1)opisującymi zachowanie oskarżonego w stosunku do pokrzywdzonego w postaci bicia i duszenia.
Zdaniem obrońcy skarżącego nie jest to zgodne z treścią opinii biegłych, zarówno pisemnej, jak i ustnej złożonej w trakcie postępowania prowadzonego w sprawie V K 96/11, gdyż biegli nie stwierdzili na szyi pokrzywdzonego obrażeń charakterystycznych dla silnego ucisku na przykład palcami ręki, a zatem obrażenia te nie powstały w wyniku duszenia, a tępego urazu mechanicznego. Gdyby zaś obrażenia doznane przez pokrzywdzonego powstały na skutek duszenia, to – zdaniem obrońcy – pozostałby wówczas ślad na ciele pokrzywdzonego z uwagi na siłę potrzebną do wywołania tego typu obrażeń i powyższej konstatacji nie zmienia stwierdzenie biegłej, iż do obrażeń w obrębie szyi i głowy mogło dojść w sytuacji, gdy pokrzywdzony był trzymany ręką lub rękami za szyję i w tym czasie zadawano mu obrażenia (str. 5 uzasadnienia apelacji).
Odnosząc się do tego zarzutu należy zauważyć, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odwołał się do ustaleń i wniosków wynikających z pisemnej opinii biegłych z zakresu medycyny sądowej (k. 99 – 106) oraz opinii ustnych składanych na rozprawach w trakcie prowadzonego dwukrotnie przez Sąd Okręgowy postępowania rozpoznawczego (k. 165, k. 407 – 409). Powyższe opinie Sąd Okręgowy uznał za wiarygodne albowiem zostały sporządzone rzetelnie, ich treść jest jasna i logiczna, a wnioski w nich zawarte wynikają z przeprowadzonych badań (str. 16 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie zawarł stwierdzenia, że zeznania świadkaR. F. (1)opisujące zachowanie oskarżonego w stosunku do pokrzywdzonego, o którym mowa w apelacji obrońcy, korespondują z treścią opinii biegłych. Tego rodzaju sformułowania Sąd Okręgowy użył odnosząc się do stwierdzenia biegłejM. B., że pokrzywdzony pomimo doznanych obrażeń mógł się jeszcze poruszać i przemieścić się (str. 16 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
Tym niemniej należy zauważyć, że wskazany przezR. F. (1)przebieg zdarzenia nie koliduje z treścią opinii biegłych z zakresu medycyny sądowej. ŚwiadekR. F. (1)w postępowaniu przygotowawczym zeznał, że oskarżony chwycił pokrzywdzonego lewą ręką za szyję i prawą dłonią zaciśniętą w pięść uderzył go kilkakrotnie w twarz (k. 66 – 67). Z opinii biegłych wynika, że do zgonuZ. M.doszło w drodze ostrej niewydolności oddechowo – krążeniowej u osoby po urazie szyi, znajdującej się pod toksycznym działaniem alkoholu etylowego, a stwierdzone obrażenia były skutkiem tępych urazów mechanicznych (k. 106). W trakcie ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd Okręgowy biegłaM. B.na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2011 r. wypowiedziała się, że u pokrzywdzonego nie stwierdzono w obrębie szyi obrażeń charakterystycznych dla silnego ucisku wywieranego na niewielkiej powierzchni, na przykład palcami ręki (k. 165). Z cytowanych opinii jednocześnie wynika, że doznane przez pokrzywdzonego obrażenia szyi powstały nie wskutek trzymania go bądź duszenia go za szyję lecz były spowodowane tępymi urazami mechanicznymi i Sąd Okręgowy żadnych odmiennych w tym zakresie ustaleń nie poczynił. Z powyższym nie pozostaje w sprzeczności opinia złożona przez biegłychM. B.iM.O.podczas ponownego rozpoznania sprawy, a mianowicie, że do obrażeń w obrębie szyi i głowy mogło dojść gdy pokrzywdzony był trzymany za szyję i w tym czasie zadawano mu uderzenia skutkujące powstaniem obrażeń w obrębie twarzy i szyi (k. 407 – 409). Na podstawie relacji świadkaR. F. (1)nie można przecież określić jak silny ucisk wywierał oskarżony trzymając pokrzywdzonego za gardło, a tym samym brak śladów na szyi pokrzywdzonego charakterystycznych dla silnego ucisku palcami dłoni nie oznacza, że oskarżony nie chwycił pokrzywdzonego za szyję. Do powstania obrażeń doznanych przez pokrzywdzonego istotne znaczenie miał nie fakt przytrzymywania go za szyję, a uderzenia zadane mu pięścią. Kwestia trzymania ręką przez oskarżonego szyi nie ma istotnego znaczenia dla przebiegu zdarzenia i jego skutków. Znaczenie w tym zakresie mają natomiast uderzenia zadane przez oskarżonego prosto w okolice twarzy pokrzywdzonego. ŚwiadekR. F. (1)zeznał, że oskarżony uderzył pokrzywdzonego pięścią 5 – 6 razy w twarz. Nie oznacza to, że niektóre z uderzeń nie trafiły pokrzywdzonego w szyję powodując obrażenia opisane w opinii biegłych z zakresu medycyny sądowej.
Reasumując stwierdzić należy, że brak jest przesłanek do kwestionowania przeprowadzonej przez Sąd Okręgowy oceny materiału dowodowego, jak i poczynionych na jej podstawie ustaleń faktycznych.Z przyczyn wskazanych wyżej Sąd I instancji nie dopuścił się obrazy przepisów postępowania wymienionych w apelacji obrońcy oskarżonego. Sąd Okręgowy prawidłowo też zakwalifikował czyn oskarżonego jako występek zart. 156 § 1 pkt 2 i § 3 k.k.
Nie ma podstaw do ingerowania przez Sąd Odwoławczy w wysokość orzeczonej kary. Byłoby to możliwe jedynie w przypadku stwierdzenia, że wymierzona kara jest rażąco niewspółmierna w rozumieniu, o którym mowa wart. 438 pkt 4 k.p.k.Tego rodzaju sytuacja mogłaby zachodzić tylko wówczas, gdyby na podstawie ujawnionych okoliczności, które powinny mieć zasadniczy wpływ na wymiar kary, można było przyjąć, iż zachodziłaby wyraźna różnica pomiędzy karą wymierzoną przez Sąd I instancji a karą, jaką należałoby wymierzyć w instancji odwoławczej w następstwie prawidłowego zastosowania w sprawie dyrektyw wymiaru kary przewidzianych wart. 53 k.k.(por. Komentarz do kodeksu postępowania karnego pod red. prof. dr. hab. Zbigniewa Gostyńskiego, Dom Wydawniczy ABC, 2000, teza 22 do art. 438, tom II, str. 462 – 463). W żadnej mierze wymierzona oskarżonemuW. N.kara 3 lat pozbawienia wolności, przy uwzględnieniu wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku okoliczności łagodzących, nie jest karą rażąco niewspółmierną.
Z uwagi na sytuację majątkową Sąd Apelacyjny zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze obciążając wydatkami Skarb Państwa, na podstawieart. 624 § 1 , art. 626 § 1 k.p.k.,art. 17 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych(t.j. Dz. U. z 1983 r. Nr 49, poz. 223 z późn. zm.).
Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.