Sygn. akt II AKa 272/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 listopada 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku II Wydział Karny
w składzie:
Przewodniczący:  SSA Wiktor Gromiec (spr.)
Sędziowie:   SSA Wojciech Andruszkiewicz
SSA Alina Miłosz-Kloczkowska
Protokolant:   sekr. sądowy Katarzyna Pankowska
przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Gdańsku Grażyny Bobryk
po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2015 r.
sprawy
P. M.
oskarżonego zart. 286 § 1 k.k.w zb. zart. 297 § 1 k.k.w zb. zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.
R. B.
oskarżonego zart. 286 § 1 k.k.w zb. zart. 297 § 1 k.k.w zb. zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.
na skutek apelacji wniesionych przez obrońców oskarżonych
od wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu
z dnia 20 kwietnia 2015 r., sygn. aktII K 175/11
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE
Akt oskarżenia zarzucił:

I
P. M.to, że w okresie od 13 kwietnia do 27 lipca 2011 roku wT., działając wspólnie i w porozumieniu zeZ. K.iR. B., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, z góry powziętym zamiarem dokonania oszustwa, ubiegając się wBanku (...) SAz siedzibą wW.o uzyskanie kredytu hipotecznego, przedłożył uprawnionemu pracownikowi banku stwierdzające nieprawdę i podrobione dokumenty w postaci m.in. zeznania o wysokości osiągniętego przezZ. K.dochodu w roku podatkowym 2010 z podrobionymi pieczęciami wpływowymi Urzędu Skarbowego wI., które to dokumenty miały istotne znaczenie dla ustalenia zdolności kredytowejZ. K.i tym samym dla zawarcia w dniu 3 czerwca 2011 roku umowy kredytu inwestycyjnego w rachunku kredytowym o numerze(...)//(...)w kwocie 795.000 złotych, działając na szkodęBanku (...) SA, to jest o popełnienie czynu zart. 286 § 1 k.k.w zb. zart. 297 § 1 k.k.w zb. zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.

II
R. B.to, że w okresie od 13 kwietnia do 27 lipca 2011 roku wT., działając wspólnie i w porozumieniu zeZ. K.iP. M., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, z góry powziętym zamiarem dokonania oszustwa, ubiegając się wBanku (...) SAz siedzibą wW.o uzyskanie kredytu hipotecznego, przedłożył uprawnionemu pracownikowi banku stwierdzające nieprawdę i podrobione dokumenty w postaci m.in. zeznania o wysokości osiągniętego przezZ. K.dochodu w roku podatkowym 2010 z podrobionymi pieczęciami wpływowymi Urzędu Skarbowego wI., które to dokumenty miały istotne znaczenie dla ustalenia zdolności kredytowejZ. K.i tym samym dla zawarcia w dniu 3 czerwca 2011 roku umowy kredytu inwestycyjnego w rachunku kredytowym o numerze(...)//(...)w kwocie 795.000 złotych, działając na szkodęBanku (...) SA, to jest o popełnienie czynu zart. 286 § 1 k.k.w zb. zart. 297 § 1 k.k.w zb. zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 20 kwietnia 2015r. w sprawie II K 175/11

1
oskarżonyP. M.uznany został za winnego tego, że w okresie od 13 kwietnia do 27 lipca 2011 roku wT., działając wspólnie i w porozumieniu zR. B.i inną nieustaloną osobą, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, z góry powziętym zamiarem dokonania oszustwa, ubiegając się o uzyskanie kredytu hipotecznego wBanku (...) S.A.z siedzibą wW.Oddział wT., wprowadził w błąd osoby działające w imieniu pokrzywdzonego w ten sposób, że przedłożył wraz zeZ. K.uprawnionemu pracownikowi banku stwierdzające nieprawdę i podrobione dokumenty, dotyczące zatrudnienia i dochodówZ. K.w tym przekazany przezR. B.wypisany i podpisany druk zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego przezZ. K.dochodu w roku podatkowym 2010 z podrobionymi pieczęciami wpływowymi Urzędu Skarbowego wI., które to dokumenty miały istotne znaczenie dla ustalenia zdolności kredytowejZ. K.i tym samym dla zawarcia w dniu 3 czerwca 2011 roku umowy kredytu inwestycyjnego w rachunku kredytowym o numerze(...)//(...), doprowadzając pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w zakresie mienia znacznej wartości w kwocie 795 000 (siedemset dziewięćdziesiąt pięć tysięcy złotych), działając na szkodęBanku (...) S.A.Oddział wT., to jest popełnienia przestępstwa zart. 286 § 1 k.k.w zb. zart. 297 § 1 k.k.w zb. zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.i za to w myślart.11§ 3 k.k.na podstawieart. 294 § 1 k.k.skazany został na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie, na podstawieart. 69 § 1 i 2 k.k.iart. 70 § 1 pkt. 1 k.k.warunkowo zawieszono na 5 letni okres próby;

2
oskarżonyP. B.uznany został za winnego tego, że w okresie od 13 kwietnia do 27 lipca 2011 roku wT., działając wspólnie i w porozumieniu zP. M.i inną nieustaloną osobą, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, ze góry powziętym zamiarem dokonania oszustwa, ubiegając się o uzyskanie kredytu hipotecznego wBanku (...) S.A.z siedzibą wW.Oddział wT., wprowadził w błąd osoby działające w imieniu pokrzywdzonego biorąc udział w przedłożeniu przezP. M.iZ. K.uprawnionemu pracownikowi banku stwierdzających nieprawdę i podrobionych dokumentów dotyczących zatrudnienia i dochodówZ. K.w tym przekazał jemu wypisany i podpisany druk zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego przezZ. K.dochodu w roku podatkowym 2010 z podrobionymi pieczęciami wpływowymi Urzędu Skarbowego wI., które to dokumenty miały istotne znaczenie dla ustalenia zdolności kredytowejZ. K.i tym samym dla zawarcia w dniu 3 czerwca 2011 roku umowy kredytu inwestycyjnego w rachunku kredytowym o numerze(...)//(...)doprowadzając pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w zakresie mienia znacznej wartości w kwocie 795 000 (siedemset dziewięćdziesiąt pięć tysięcy złotych), działając na szkodęBanku (...) S.A.Oddział wT., to jest popełnienia przestępstwa zart. 286 § 1 k.k.w zb. zart. 297 § 1 k.k.w zb. zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.i za to w myślart.11 § 3na podstawieart.294 § 1 k.k.skazany został na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na 5 letni okres próby.

Na podstawie art. 33 § 1 § 2 i § 3 orzeczono wobecP. M.karę 150 stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 100 zł, a w stosunku doR. B.karę 150 stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki dziennej grzywny na kwotę 50 zł.
Sąd Okręgowy rozstrzygnął w trybieart. 63 § 1 k.k.a ponadto o dowodach rzeczowych i kosztach procesu.
Od wymienionego wyroku apelacje wnieśli obrońcy oskarżonych.
Obrońca oskarżonegoP. M.zaskarżył go w całości i zarzucił mu:
1. „błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, mający wpływ na jego treść, a polegający na przyjęciu, że oskarżonyP. M.swoim zachowaniem wyczerpał znamiona przestępstwa zarzucanego mu aktem oskarżenia oraz, że pomiędzy nim a oskarżonymR. B.i inną nieustaloną osobą istniała więź porozumienia co do wspólnego dokonania czynu zabronionego, jak również w odniesieniu do roli oskarżonego w przebiegu zdarzenia, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dokonana z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego prowadzi do wniosku, że oskarżonemu nie można przypisać winy, albowiem jego rola ograniczała się wyłącznie do pośredniczenia w przekazywaniu dokumentów pomiędzy klientem, aK. T., która bezpośrednio uczestniczyła w uzyskaniu kredytu dlaZ. K.;
2. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zaskarżonego wyroku, w ten sposób, że nie doszło do dostatecznego wyjaśnienia okoliczności sprawy, tj.art. 410 k.p.k.orazart. 7 k.p.k., a takżeart. 170 § 1 pkt 5 k.p.k., poprzez:
a) dokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny i jednostronny, w szczególności zeznań świadkaK. T.poprzez danie im wiary w całości, podczas gdy zeznania te są sprzeczne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, tj. z zeznaniami oskarżonegoM.i z przedłożoną przez niego korespondencją e-mail, z których jednoznacznie wynika, że to właśnie świadek, a nie oskarżonyM., prowadziła działalność przestępczą opisaną w zarzucie aktu oskarżenia, a sam ww. oskarżony była jedynie pośrednikiem w przekazywaniu informacji i dokumentów potrzebnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku kredytowego;
b) dokonanie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oparciu o zeznania świadkaZ. K., podczas gdy wedle oceny biegłych sądowych nie był on zdolny do brania udziału w toczącym się postępowaniu ani jako oskarżony z pomocą obrońcy, ani jako świadek nawet w obecności psychologa, z uwagi na długoletnią chorobę, tj.(...)
c) oddalenie wniosku dowodowego obrony o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych sądowych z dziedziny medycyny ze specjalności psychiatria i neurologia, gdy tymczasem przeprowadzenie tego dowodu było konieczne dla ustalenia czy świadekZ. K.w czasie składania zeznań w postępowaniu przygotowawczym był zdolny do odtwarzania faktów i świadomy wypowiadanych treści, tym bardziej, że biegli sądowi opiniujący w niniejszej sprawie o stanie świadka wskazywali, iż nie byli kompetentni rozpoznać jego schorzenie w czasie badania;
3. rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec oskarżonegoM.kary, w tym kary grzywny, w stosunku do podjętych przez niego działań, polegającej wyłącznie na pośredniczeniu w kontakcie osoby zainteresowanej uzyskaniem kredytu z osobą posiadającą kontakty w banku oraz przekazywaniu dokumentów koniecznych do uzyskania kredytu”.
W konkluzji tak postawionych zarzutów wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
ObrońcaR. B.wskazując jako przyczyny odwoławczeart. 438 pkt 2 i 3 k.p.k.zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:
„I. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść wydanego orzeczenia, a mianowicie:
1.art. 410 k.p.k.w zw. zart. 366 k.p.k.w zw. zart. 167 k.p.k.poprzez pominięcie przy wyrokowaniu znajdującego się w aktach sprawy na karcie 1648 pisemnego oświadczeniaZ. K.z dnia 1.12.2014 r., złożonego dla celów przedmiotowego postępowania, a tym samym wydanie orzeczenia w oparciu o niepełny materiał dowodowy, podczas gdy, zgodnie z linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, Sąd ma obowiązek przesłuchania oskarżonego co do okoliczności, o jakich mowa w złożonym oświadczeniu,
2.art. 6 k.p.k.w zw. z art. 6 ust. 1 i 3 lit. d Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. polegającą na ograniczeniu w znacznym stopniu przysługującemu oskarżonemu prawa do obrony oraz prawa do rzetelnego procesu poprzez uniemożliwienie przesłuchania w charakterze świadkaZ. K.na rozprawie, a tym samym uniemożliwienie zadawania świadkowiZ. K.pytań, w sytuacji gdy oskarżonym w przedmiotowej sprawie postawiono zarzuty „wspólnie i w porozumieniu”,
3.art. 167 k.p.k.w zw. zart. 366 k.p.k.w zw. zart. 201 k.p.k.polegającą na zaniechaniu dopuszczenia z urzędu dowodu z opinii uzupełniającej biegłych lekarzy psychiatrów i psychologa, podczas gdy w przedmiotowej sprawie nie ustalono czyZ. K.w dacie złożenie pisemnego oświadczenia z dnia 1.12.2014r. był poczytalny i miał świadomość co do treści złożonego oświadczenia,
4.art. 170 § 1 pkt 3 k.p.k.w zw. zart. 201 k.p.k.poprzez oddalenie wniosku dowodowego obrońców o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych neurologa i psychiatry na okoliczność zdolnościZ. K.do spostrzegania i odtwarzania spostrzeżeń w 2011 r. przy uzasadnieniu, że okoliczność ta została już wyjaśniona, podczas gdy Sąd oparł swoje ustalenia w zakresie poczytalnościZ. K.w 2011 r. na niepełnej, niejasnej i niespójnej opinii biegłych,
5.art. 7 k.p.k.poprzez dokonanie w sposób niepełny i niepoprawny swobodnej oceny dowodów, wkraczając tym samym w sferę dowolności ocen, a nadto dopuszczenie się oceny przeprowadzonych dowodów w sposób jednostronny i nieobiektywny, dokonanie oceny wiarygodności konkretnych dowodów w oderwaniu od ustosunkowania się do dowodów potwierdzających odmienną wersję zdarzeń,
6.art. 424 § 1 k.p.k.polegającą na nie odniesieniu się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do istotnych kwestii mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie kwestii korzystnych dla oskarżonego i wybiórcze potraktowanie materiału dowodowego, w tym przede wszystkim pominięcie pisemnego oświadczeniaZ. K.z dnia 01.12.2014 r. znajdującego się w aktach sprawy na k. 1648,
II. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego orzeczenia, mający wpływ na jego treść, a polegający na przyjęciu, że oskarżonyR. B.w okresie od 13 kwietnia do 27 lipca 2011 r. wT., działając wspólnie i w porozumieniu zP. M.i inną nieustaloną osobą, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, z góry powziętym zamiarem dokonania oszustwa, ubiegając się o uzyskanie kredytu hipotecznego wBanku (...) S.A.z siedzibą wW.Oddział wT., wprowadził w błąd osoby działające w imieniu pokrzywdzonego biorąc udział w przedłożeniu przezP. M.iZ. K.uprawnionemu pracownikowi banku stwierdzających nieprawdę i podrobionych dokumentów dotyczących zatrudnienia i dochodówZ. K., w tym przekazał jemu wypisany i podpisany druk zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego przezZ. K.dochodu w roku podatkowym 2010 z podrobionymi pieczęciami wpływowymi Urzędu Skarbowego wI., które to dokumenty miały istotne znaczenie dla ustalenia zdolności kredytowejZ. K.i tym samym dla zawarcia w dniu 3 czerwca 2011 roku umowy kredytu inwestycyjnego w rachunku kredytowym o numerze(...)doprowadzając pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w zakresie mienia znacznej wartości w kwocie 795 000 zł (siedemset dziewięćdziesiąt pięć tysięcy złotych), działając na szkodęBanku (...) S.A.Oddział wT., podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu,

III
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego orzeczenia, mający wpływ na jego treść, a polegający na częściowym przyznaniu waloru wiarygodności jedynie wyjaśnieniom oskarżonegoR. B.znajdującym się w aktach sprawy na kartach 249-252 oraz 279-282, podczas gdy wyjaśnienia oskarżonego w tym zakresie są nieprawdziwe, albowiem zostały złożone pod wpływem groźby ze strony organów ścigania dotyczącej tymczasowego aresztowania oskarżonego, jego córki i zięcia”.

W wyniku tak sformułowanych zarzutów obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienieR. B.od popełnienia zarzucanego mu czynu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacje są zasadne, gdy wnoszę o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

I
W przedmiotowej sprawie Sąd odwoławczy dostrzegł tego rodzaju uchybienia natury procesowej, które prowadzą do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Są to uchybienia, których stwierdzenie, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, z jednej strony przesądza o treści orzeczenia, z drugiej zaś sprawia, iż rozpoznanie wszystkich zarzutów podniesionych w apelacjach obrońców byłoby przedwczesne.
W konsekwencji – w myślart. 436 k.p.k.– Sąd Apelacyjny ograniczył rozpoznanie środków odwoławczych, w ich zasadniczym zakresie, do uchybień związanych z naruszeniem art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.), art.art. 410, 366 § 1, 167 k.p.k.
Należy stwierdzić, ze każdy proces karny realizować powinien dwa cele: pierwszy-to uzyskanie stanu tzw. sprawiedliwości materialnoprawnej, co ma miejsce wówczas, gdy dojdzie do słusznego zastosowania normy prawa karnego materialnego; drugi - nie mniej istotny - to osiągnięcie stanu tzw. sprawiedliwości proceduralnej (szerzej S. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2008, s. 21).
W procesie karnym, niezależnie od tego jakim ostatecznie zakończy się rozstrzygnięciem, muszą być respektowane uprawnienia jego uczestników oraz wszelkie ustawowe standardy procesowania.
Sąd odwoławczy podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2008r. w sprawie II AKa 324/07, że „Sąd winien uczynić wszystko, by prawu stało się zadość, musi postępować sumiennie, uczciwie, realizując w ten sposób konstytucyjny, konwencyjny i ustawowy standard rzetelnego procesu (art. 45 ust. 1 Konstytucji,art. 6 ust. 1EKP Cz i PW,art. 2 k.p.k.). Dochodzenie prawdy materialnej, z powodów zupełnie oczywistych, nie może odbywać się z jednej strony per fas et nefas, z drugiej zaś strony sądowi nie wolno zaniechać dokonania żadnej czynności, która jest niezbędna z punktu widzenia zasady prawdy materialnej i prawidłowego rozstrzygnięcia o przedmiocie procesu” (szerzej S. Artymiak, Wzorzec należytego postępowania dowodowego a gwarancje przestrzegania praw człowieka - uwagi na tle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (w:) Europejskie standardy ochrony praw człowieka a ustawodawstwo polskie, Rzeszów 2005, s. 215 i n).
W niniejszym procesie z powodów poniżej przedstawionych nie został zachowany konwencyjny i ustawowy standard rzetelności, któremu odpowiadać musi każde postępowanie karne.
W konsekwencji należy stwierdzić, że nie zrealizowano jednego z dwóch zasadniczych celów procesu karnego.

II
Należy przypomnieć, iż Prokuratura RejonowaT.(...)przesłała w dniu 29 grudnia 2011r. do Sądu Okręgowego w Toruniu akt oskarżenia przeciwkoP. M.,R. B.iZ. K.o przestępstwo zart. 286 § 1 k.k.w zb. zart. 297 § 1 k.k.w zb. zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.iart. 294 § 1 k.k.(k. 716-725).
Wobec uzasadnionej wątpliwości co do poczytalnościZ. K., poddano go jednorazowemu badaniu(...)
W opinii z dnia 14 grudnia 2011r. (k. 687-689) biegli psychiatrzyP. R.iD. K. (1)stwierdzili, że wymieniony nie cierpi na chorobę(...)szczególnie w zakresie funkcji poznawczych. Rozpoznali u niego(...)Biorąc pod uwagę rodzaj czynu (wymagający planowania i wieloetapowego działania) jak również deficyty poznawcze badanego stwierdzili, że w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu miał on znacznie(...)
Zdaniem biegłych jego stan zdrowia pozwalał mu na udział w postępowaniu „z pomocą obrońcy”.
Z kolei zaś z opinii neuropsychologiczno-sądowej biegłejB. W., specjalisty neuropsychologa klinicznego z dnia 28 grudnia 2011r. wynikało (k. 890-894), że „planowanie, antycypowanie zdarzeń i ich następstw, kontrola realizacji zamierzonych działań, obniżony krytycyzm są uZ. K.znacznie ograniczone – zwłaszcza w świetle przypuszczenia o samodzielne postępowanie w zakresie czynu, o który jest podejrzany”.
Biegła ponadto stwierdziła, iż „uwzględniając(...),(...), nieprawidłowy wzorzec kontroli postawy – ostateczne rozpoznanie może tylko i wyłącznie rozstrzygnąć badanie genetyczne”.
W toku postępowania przygotowawczegoZ. K.przesłuchiwany był w dniach 27 lipca 2011r. (k. 153-158), 28 lipca 2011r. (k. 269-273) i 6 grudnia 2011r. (k. 650-651).
Już w tym miejscu należy zauważyć, iż Sąd orzekający w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku, uznał wskazane relacjeZ. K.za wiarygodne w całości.
Stanowiły podstawę ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd meriti.
Zarządzeniem z dnia 22 lutego 2012r. (k. 224) wyznaczony został termin rozprawy na 28 marca 2012r.
Po przedłożeniu przezZ. K.czwartego zwolnienia lekarskiego o niezdolności do brania udziału w sprawie w charakterze oskarżonego, Sąd a quo w dniu 4 lipca 2012r. dopuścił dowód z opinii biegłych psychiatrów odnośnie jego stanu zdrowia psychicznego (k. 909).
Biegli lekarze psychiatrzyW. K.iA. C. (1)w opinii z dnia 25 lipca 2012r.  stwierdzili (k. 924-925), że oskarżony „nie zdradza objawów choroby psychicznej ani cech upośledzenia umysłowego”.(...). Zdaniem biegłych mógł brać udział w rozprawie z pomocą obrońcy.
Na rozprawie w dniu 6 listopada 2012r. (k. 986-990) odebrano od oskarżonych dane osobopoznawcze.
W dniu 11 kwietnia 2013r. przesłana została przez oskarżonego do Sądu Okręgowego karta informacyjna leczenia szpitalnego (k. 1081-1083).
Wynikało z niej, że w okresie od 13 lutego 2013r. do 22 marca 2013r. był leczony(...)
W dniu 22 kwietnia 2013r. wydana została ponowna opinia sądowo-psychiatryczna przez biegłych lekarzy psychiatrówW. K.iA. C. (1)(k. 1092-1093).
Biegli rozpoznali uZ. K.(...)
Stwierdzili, że może brać udział w czynnościach procesowych z pomocą obrońcy.
Na rozprawie w dniu 16 maja 2014r. (k. 1318-1320) Sąd meriti na podstawieart. 193 § 1, 194 i 202 § 1 k.p.k.dopuścił dowód z opiniiSzpitala (...)wB.dwóch lekarzy psychiatrów, biegłego z zakresu chorób wewnętrznych, biegłego chirurga ortopedy, kardiologa, endokrynologa, neurologa i neuropsychologa klinicznego na okoliczność stanu zdrowiaZ. K.i możliwości brania przezeń udziału w rozprawie.
Z kolei na rozprawie w dniu 28 maja 2014r. (k. 1354-1357), „po zapoznaniu się z treścią kolejnego usprawiedliwienia nieobecności oskarżonegoZ. K.” dopuszczony został dowód z opinii biegłych psychiatrów.
Opinia została wydana przez biegłych lekarzy psychiatrówW. K.iE. S.w dniu 4 września 2014r. (k. 1500-1501).
Biegli rozpoznali u wymienionego(...)Był w trakcie diagnostyki(...)

Zdaniem biegłych do czasu rozstrzygnięcia badań nie mógł on uczestniczyć w czynnościach procesowych.
Tego samego dnia opinię wydała biegła psycholog klinicznyJ. M.(k. 1502-1503). Jej zdaniem wyniki badań oskarżonego „znajdują się w obszarze patologii organicznej” a z uwagi na jego stan psychiczny „trudno jednoznacznie ocenić poziom jego aktualnego funkcjonowania intelektualnego”.
Biegli podtrzymali opinie na posiedzeniu w dniu 6 października 2014r. (k. 1517-1520).
Brał w nim udziałZ. K..
Po przesłuchaniu biegłych, Sąd Okręgowy na podstawieart. 34 § 3 k.p.k.postanowił wyłączyć i odrębnie rozpoznać sprawę wymienionego oskarżonego.
W dniu 4 grudnia 2014r. wpłynęło do Sądu Okręgowego pismo nazwane „oświadczenie” podpisane przezZ. K.(k. 1684).
Znaczenie tego pisma wymaga jego przytoczenia in extenso. „Oświadczam, że odwołuję wszystkie swoje dotychczasowe wyjaśnienia złożone w postępowaniu przygotowawczym do sprawy II K 175/11. Oświadczam, że wszystko co dotyczyło tej sprawy wyglądało zupełnie inaczej i jak było naprawdę przedstawię Sądowi na rozprawie”.
Sąd orzekający dokument ten pominął.
Zdaniem Sądu odwoławczego przeprowadzenie przez Sąd pierwszej instancji dowodu z tego dokumentu było jego obowiązkiem.
Organ procesowy był obowiązany przeprowadzić ten dowód z urzędu, bowiem taka potrzeba wynikała z okoliczności sprawy.
W szczególności, na co już zwrócono powyżej uwagę, gdy relacjeZ. K.składane przezeń w toku postępowania przygotowawczego, określić można było jako pomówienia złożone.
Zachodzi ono wtedy, gdy oskarżony przyznając się do winy, twierdzi jednocześnie, że także inna osoba (z reguły współoskarżony) brała udział w przestępstwie, które jest przedmiotem osądu w danej sprawie. W tej sytuacji wspomniany dowód jest dowodem, który ze względu na zainteresowanie osoby pomawiającej powinien być poddany szczególnie wnikliwej ocenie z jednoczesnym rozważeniem, czy istnieją dowody potwierdzające bezpośrednio lub choćby pośrednio wyjaśnienia (zeznania) pomawiającego, a nadto czy relacje te są konsekwentne, stanowcze i jednolite oraz czy są zgodne z doświadczeniem życiowym i logiką wypadków.
Za przeprowadzeniem dowodu z  omawianego dokumentu przemawiała również treść wyjaśnień oskarżonychP. M.iR. B.złożonych przez nich na rozprawie w dniu 24 listopada 2014r. (k. 1605-1609).
Wymienieni nie podtrzymali wyjaśnień składanych w toku postępowania przygotowawczego (k. 1608).
Nie przyznali się do winy.
Jest bezsporne, zdaniem Sądu Apelacyjnego, że organ procesowy jest zobligowany przeprowadzić z urzędu wszelkie dowody potrzebne dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o winie oskarżonych i kwalifikacji prawnej zarzucanego im czynu. W szczególności, obowiązkiem Sądu orzekającego jest przeprowadzenie dowodów zmierzających do sprawdzenia obrony oskarżonych, zwłaszcza w sytuacji gdy – tak jak w rozpoznawanej sprawie – na rozprawie nie przyznali się do popełnienia zarzucanych im czynów (czynu).
Należy dodatkowo zważyć, iż przepisart. 366 § 1 i 2 k.p.k.ogólnie określa prawa i obowiązki przewodniczącego, który kieruje rozprawą i czuwa nad jej prawidłowym przebiegiem oraz podejmuje czynności zmierzające do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Obowiązek baczenia, aby zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności, sprawy, nakazuje takie jej wyjaśnienie, by podstawę rozstrzygnięć stanowiły prawdziwe ustalenia faktyczne (wyr. SN z 7.07.1994r., II KRN 12/94, OSNP i Pr 1995, nr 1, poz. 10).
Podzielamy też pogląd Sądu Najwyższego, że: „Prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy zależy od należytego wykonania przez sąd dwóch podstawowych obowiązków. Pierwszy z nich dotyczy postępowania dowodowego i sprawdza się nie tylko do prawidłowego – zgodnego z przepisami postępowania karnego – przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez strony, ale również do przeprowadzania z urzędu wszelkich dowodów potrzebnych do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o winie oskarżonego, kwalifikacji prawnej zarzucanego mu czynu i kwestii ewentualnego wymiaru kary. Potrzeba przeprowadzenia takich dowodów zachodzi wtedy, gdy z przeprowadzonych na wniosek stron dowodów wynika, że okoliczności, o których wyżej mowa, nie zostały w sposób wyczerpujący wyjaśnione. Drugi ze wspominanych na wstępie podstawowych obowiązków sprowadza się do prawidłowej oceny całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, a więc poza zasięgiem rozważań sądu nie mogą pozostawić dowody istotne dla rozstrzygnięcia kwestii winy, oceny prawnej czynu oraz wymiaru kary” (wyr. SN z 7.06.1974r., V KRN, OSNKW 1974, nr 11, poz. 212).
W realiach rozpatrywanej sprawy Sąd a quo nie sprostał pierwszemu z opisanych obowiązków, naruszając w ten sposób przepisyart. 167 k.p.k.iart. 366 § 1 k.p.k.w sposób mogący mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku.
Nie sposób również nie dodać, że ujawnienie omawianego oświadczeniaZ. K., nie naruszyłoby zakazu dowodowego przewidzianego wart. 174 k.p.k.
Zważyć bowiem należy, że wskazany przepis nie zabrania wykorzystywania w postępowaniu karnym wszelkich pism i zapisków, lecz ujmuje ten zakaz funkcjonalnie. Chodzi tu mianowicie o niedopuszczalność „zastąpienia” wyjaśnień oskarżonego innym środkiem dowodowym, jakim jest treść notatek czy pisemnych oświadczeń, nie powstających w wyniku przesłuchania oskarżonego.
Zakaz zart. 174 k.p.k.pełni zatem dwojaką funkcję:
- eliminuje określony sposób wykorzystania pisma i zapisków (zastępowania nimi dowodu z wyjaśnień),
- eksponuje znaczenie rygorów proceduralnych przewidzianych dla przesłuchania.
W konsekwencji stwierdzić należy, że wskazany zakaz nie zabrania ujawnienia na rozprawie – w celu weryfikacji złożonych wcześniej wyjaśnień oskarżonego jego oświadczeń sporządzonych w formie pisma, które ze względu na zawartą w nim teść stanowi dowód okoliczności mającej istotne znaczenie prawne.
Nie sposób również nie dodać, że pisemne oświadczenieZ. K.mogło być zarówno „informacją” o dowodzie, jak i wykorzystane przez Sąd I instancji nie „zamiast”, lecz „obok” składanych przezeń wyjaśnień, co nie wchodzi w zakres zakazu zart. 174 k.p.k.Należy bowiem zważyć, iż oskarżony nie jest zobowiązany do składania wyjaśnień, a zatem nie wolno od niego wymagać, aby składał wyjaśnienia wyłącznie ustnie.
Należy tym samym przyjąć, że oskarżony ma prawo uzupełnić wyjaśnienia złożeniem pisemnych oświadczeń, które łącznie z jego wyjaśnieniami, stanowić mogą integralną część materiału dowodowego.
Zdaniem Sądu ad quem brak wyjaśnienia przez Sąd meriti sprzeczności między wyjaśnieniemZ. K.składanymi przezeń w toku postępowania przygotowawczego a jego oświadczeniem znajdującym się na k. 1648 akt sprawy, uniemożliwia odparcie zarzutu – stawianego w rozpoznawanych środkach odwoławczych – przekroczenia przez Sąd granic swobodnej oceny dowodów.
Pominięcie zaś w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku omawianego oświadczenia, dotyczącego istotnych w sprawie okoliczności oraz brak wobec niego stanowiska, daje podstawę do postawienia zaskarżonemu wyrokowi słusznego zarzutu sprzeczności ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Brak ujawnienia omawianego oświadczeniaZ. K.stanowi oczywiste naruszenie przepisuart. 410 k.p.k., bowiem obraza tego przepisu polega właśnie bądź na braku ujawnienia określonego dowodu, jak i oparcie się przez sąd na dowodach formalnie nieujawnionych i niezaliczonych w poczet materiału dowodowego (podobnie wyrok SA w Krakowie z 17 stycznia 2013r., II AKA 256/12, KZS 2013, z. 4, poz. 61). Istotą bowiem przepisuart. 410 k.p.k.jest to, że sąd ferując wyrok nie może opierać się na tym, co nie zostało ujawnione na rozprawie, jak również i to, że wyroku nie wolno wydawać na podstawie części ujawnionego materiału dowodowego, lecz musi on być wynikiem analizy całokształtu ujawnionych okoliczności, a więc i tych, które tezę oskarżenia potwierdzają, i tych, które je podważają.
OświadczenieZ. K., po jego prawidłowym ujawnieniu i procesowej weryfikacji mogło być ważnym dowodem podważającym tezy aktu oskarżenia w potwierdzającym wyjaśnienia współoskarżonych złożone przez nich na rozprawie.
Należy podzielić w tym zakresie pogląd Sądu Najwyższego, że „dopiero bowiem wszechstronna ocena wszystkich dowodów i wynikających z nich okoliczności może doprowadzić do wykrycia prawdy i poczynienia prawidłowych w tym zakresie ustaleń” (wyrok z 30.07.1979r., III KR 196/79, OSNPG 1980, z. 3, poz. 43; W. Daszkiewicz: Glosa, P i P 1981, z. 2, s. 151-153).
Podsumowując, stwierdzić należy, iż Sąd rozpoznający sprawę nie przeprowadził wszystkich istotnych dowodów w kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonychP. M.iR. B., w konsekwencji czego wydał wyrok z naruszeniemart. 410 k.p.k., co mogło mieć wpływ na treść kwestionowanego rozstrzygnięcia.
W końcowej części uzasadnienia, mając na uwadze treść zarzutów stawianych zaskarżonemu wyrokowi we wniesionych środkach odwoławczych należy przypomnieć, że w dniu 25 lutego 2015r. wydana została przez biegłychW. K.iE. S.kolejna opinia sądowo-psychiatryczna odnośnie zdrowia psychicznegoZ. K.(k. 1769-1770).
Biegli rozpoznali u oskarżonego organiczne zaburzenia osobowości z okresowo występującymi zaburzeniami psychotycznymi (urojeniami) w przebiegu choroby Huntingtona. Jego stan zdrowia nie pozwala na udział w postępowaniu, w tym na udział w rozprawie w charakterze świadka.
Zdaniem biegłych wypowiedzi badanego mają charakter chaotyczny. Udziela odpowiedzi zmiennych na proste pytania. Świadek ujawnia znaczne trudności w postrzeganiu, zapamiętywaniu i odtwarzaniu zdarzeń.
W tej sytuacji Sąd Okręgowy na rozprawie w dniu 3 marca 2015r. (k. 1778), na podstawieart. 391 § 1 k.p.k.odczytał zeznania świadkaZ. K.na k. 155-159, 271-272, 315 i 651.
Z kolei na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2015r. (k. 1822-1825) wymienieni psychiatrzy podtrzymali opinię z 25 lutego 2015r., rozwijając zawarte w niej wnioski.
Na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2015r. (w dniu tym wydany został zaskarżony wyrok), Sąd meriti dopuścił dowód z opinii uzupełniającej biegłych psychiatrówD. K. (2)iP. R.i biegłego neuropsychologaB. W.na okoliczność stanu zdrowiaZ. K., w szczególności „dla określenia zdolności jego do postrzegania i odtwarzania spostrzeżeń, mając na uwadze potwierdzone już po wydaniu opinii w 2011r. schorzenia uZ. K.w postaci choroby(...)” (k. 1864).
Biegli stwierdzili (k. 1864-1868) na podstawie opinii z 14 i 28 grudnia 2011r., że w czasie składania wyjaśnień zdolność wymienionego do postrzegania rzeczywistości i odtwarzania spostrzeżeń była zachowana w pełni, mimo że jako oskarżony odpowiadał on(...)
Dodać jeszcze należy, że po sporządzeniu kolejnej opinii sądowo-psychiatrycznej w dniu 5 maja 2015r. (k. 1905-11906) Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 8 maja 2015r. (k. 1911), na podstawieart. 22 § 1 k.p.k.zawiesił postępowanie wobec oskarżonegoZ. K.w sprawie II K 118/14.
W świetle powyższych rozważań i ustaleń stwierdzić należy, że przy rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy doszło do rażących uchybień związanych z naruszeniem art. 6 ust. 1 Konwencji w ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art.art. 167, 366 § 1 i 410 k.p.k.
Z tych przyczyn uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę Sądowi Okręgowemu w Toruniu do ponownego rozpoznania.

III
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd meriti ma zagwarantować oskarżonym rzetelny proces. Winien mieć na uwadze wskazane powyżej uchybienia, zastrzeżenia i uwagi oraz zarzuty podniesione w środkach odwoławczych.
Przed jego ponownym rozpoznaniem należy dopuścić dowód z opinii biegłego neurologa w celu ustalenia od kiedyZ. K.choruje na(...)i czy choroba ta miała wpływ na jego zdolności postrzegania zdarzeń w okresie od 13 kwietnia do 27 lipca 2011r. oraz odtworzenia przez niego spostrzeżeń gdy składał wyjaśnienia w toku postępowania przygotowawczego w okresie od 27 lipca 2011r. do 6 grudnia 2011r. Biegły ten winien również zając stanowisko co do oświadczeniaZ. K.znajdującego się na k. 1684 akt sprawy.
Po sporządzeniu opinii przez biegłego neurologa Sąd pierwszej instancji dopuści dowód z opinii uzupełniającej biegłych psychiatrówD. K. (1)iP. R.oraz biegłego neuropsychologaB. W.na okoliczność stanu zdrowia psychicznegoZ. K.w chwili zarzucanego mu czynu oraz jego zdolności postrzegania zdarzeń w okresie od 13 kwietnia do 27 lipca 2011r. oraz odtwarzania przezeń spostrzeżeń w toku postępowania przygotowawczego, w okresu od 27 lipca 2011r. do 6 grudnia 2011r.
Biegli ustosunkują się również w opinii co do wskazanego powyżej oświadczenia.
Ten zespół biegłych wypowie się również co do aktualnego stanu zdrowia psychicznegoZ. K.oraz jego zdolności do udziału w postępowaniu w charakterze oskarżonego lub świadka.
Podstawą opinii biegłych ma być zebrana w sprawie dokumentacja lekarska, sporządzone w niej opinie sądowo-psychiatryczne i psychologiczne, opinia biegłego neurologa oraz badanieZ. K..
Sąd odwoławczy uważa, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy należy na rozprawie z niezbędną aktywnością przesłuchać oskarżonych i świadkaK. T.a w razie możliwościZ. K., a także wskazanych biegłych w wyniku takiej decyzji Sądu a quo lub wniosku stron.
Tym samym pozostałe dowody mogą zostać ujawnione w trybieart. 442 § 3 k.p.k., pamiętając o uprawnieniach świadkówA. B.,K. B.iM. M. (2).

Teza: Pisemne oświadczenie oskarżonego przesłane do Sądu orzekającego, może być uznane zarówno jako "informacja" o dowodzie, jak i wykorzystane nie "zamiast" lecz "obrok" składanych przezeń wyjaśnień, co nie wchodzi w zakres zakazu o jakim mowa w art. 174 k.p.k.
Przeprowadzenie dowodu z tego oświadczenia staje się obowiązkiem Sądu orzekającego gdy zawiera istotne okoliczności dla rozstrzygnięcia o winie współoskarżonych, w szczególności gdy potwierdza ich linię obrony.