Sygn. akt II AKa 102/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 maja 2015r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA – Paweł Rysiński (spr.)
Sędziowie: SA – Adam Wrzosek
SO (del.) – Marek Celej
Protokolant: – st. sekr. sąd. Marzena Brzozowska
przy udziale oskarżyciela subsydiarnegoS. L.,
Prokuratora Jerzego Mierzewskiego
po rozpoznaniu w dniu  13 i 14 maja 2015 r.
sprawyR. B.
oskarżonego zart. 286 § 1 k.k.w zb. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.
na skutek apelacji, wniesionych przez obrońców oskarżonego, oskarżyciela posiłkowego i prokuratora
od wyroku  Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 8 grudnia 2014 r.   sygn. akt VIII K 116/12

1
uchyla zaskarżony wyrok i na podstawieart. 414 § 1 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.postępowanie karne przeciwkoR. B.o przestępstwo zart. 286 § 1 k.k.w zb. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.zarzucane w akcie oskarżenia - umarza;

2
zasądza od oskarżyciela subsydiarnegoS. L.na rzecz oskarżonegoR. B.3000 zł. z tytułu zwrotu poniesionych przez niego kosztów obrony w sprawie;

3
na podstawieart. 632a kpkpozostałymi kosztami sądowymi należnymi w sprawie obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
Po rozpoznaniu sprawy zainicjowanej subsydiarnym aktem oskarżenia wniesionym przez pełnomocnika pokrzywdzonegoS. L.(k. 2 t. I akt VIII K 116/12) Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 8 grudnia 2014 r. uznał oskarżonegoR. B.za winnego czynów:
– zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
– i zart. 286 § 1 k.k.
Za każdy z nich wymierzył oskarżonemu kary po 10 miesięcy pozbawienia wolności i grzywnę. Orzekł karę łączną 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia oraz karę łączną grzywny. Wykonanie kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na pięcioletni okres próby; orzekł środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody. W części tyczącej„zachowań oskarżonego, których pokrzywdzoną jest(...) sp. z o.o.”– na podstawieart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.postępowanie umorzył. W części zaś: przyjmując, że fragment zarzutu dotyczący doprowadzeniaS. L.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie go w błąd i podpisanie przez niego umowy zwalniającej dłużnikaSpółkę (...) sp. z o.o.z długu stanowi odrębny czyn, oskarżonegoR. B.uniewinnił od jego popełnienia (wyrok SO – k. 947 – 949 t. V akt).
Apelacje od tegoż wyroku wnieśli na korzyść oskarżonego – dwaj jego obrońcy. Na niekorzyść oskarżonego –pełnomocnik oskarżycielaw części oskarżonego uniewinniającej oraz w części dotyczącej orzeczonych wobec niego kar, którym zarzucił rażącą niewspółmierność.
Apelację wniósł równieżprokuratorzaskarżając wyrok w części skazującej oskarżonego na jego korzyść i wnosząc o jego uniewinnienie.
Najdalej idący zarzut stawiała wyrokowi apelacjaobrońcyoskarżonego adw.A. Z.(k. 1033 – 1036 t. VI akt).
Podniósł on, że w sprawie brak było skargi uprawnionego oskarżyciela, co winno po myśliart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.(w zw. zart. 55 § 1 k.p.k.) prowadzić do odmowy wszczęcia postępowania sądowego, bądź do umorzenia postępowania błędnie wszczętego.
Co prawda uzasadnienie pisemne tej części apelacji nie daje jasnego poglądu, które z doręczeń i jakiemu podmiotowi wywoływać miało skutek w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela (k. 1034 – 35 akt), nie mniej wskazywało na ewentualność zaistnienia w sprawie tzw. bezwzględnej przyczyny odwoławczej zart. 439 k.p.k.Tę zaś Sąd odwoławczy obowiązany jest badać z urzędu – niezależnie od granic zaskarżenia i zarzutów podniesionych w apelacjach.
Analizując tok postępowania przygotowawczego i prawidłowość wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia Sąd Apelacyjny ustalił i zważył co następuje:
Wydane przez prokuratora postanowienie o powtórnym umorzeniu śledztwa z dnia 6 lutego 2012 r. – sygn. akt 4 Ds. 2515/11 zostało doręczone pełnomocnikowi pokrzywdzonegoS. L.w dniu 22 lutego na adres Kancelarii Adwokackiej (pokwitowanie odbioru – w tomie IV akt śledztwa, k. 7 od końca tomu – nienumerowana).
Zgodnie z regulacjąart. 55 § 1 k.p.k.pokrzywdzony może wnieść do Sądu akt oskarżenia w terminie miesiąca (nie – 30 dni) od doręczenia mu zawiadomienia o przedmiotowym postanowieniu prokuratora.
Terminy oznaczone w miesiącach liczy się, zgodnie z regułami procedury karnej –art. 123 § 2 k.p.k.– w ten sposób, że koniec terminu miesięcznego przypada na ten dzień miesiąca, który odpowiada początkowi terminu: np. zawiadomienie o powtórnym postanowieniu prokuratora o umorzeniu śledztwa doręczono 10 kwietnia – termin do wniesienia aktu oskarżenia zart. 55 § 1 k.p.k.upływa w dniu 10 maja (vide: K.P.K. Komentarze – pod red. T. Grzegorczyka, W-wa 2014 str. 463, pod red. J. Skorupki, W-wa 2015 str. 322, pod red. D. Świeckiego, W-wa 2013 str. 456, również S. Steinborn LEX /el. 2015 teza 6 do art. 123 k.p.k.).
Jak już wspomniano w sprawie niniejszej pełnomocnik oskarżycielaS. L.odpis przedmiotowego postanowienia odebrał w dniu22 lutego 2012 r. Termin„miesiąca”zart. 55 § 1 k.p.k.upływał zatem w dniu 22 marca. Tymczasem subsydiarny akt oskarżenia nadano w urzędzie pocztowym w dniu 23 marca 2012 r. (k. 5 t. I akt sądowych), również sam akt oskarżenia datowany jest na dzień 23 marca 2012 r. (k. 2 akt sądowych).
Ponieważ termin zart. 55 § 1 k.p.k.jest terminem prekluzyjnym, a więc takim, który jest nieprzekraczalny i nieprzywracany (vide np. K.P.K. Komentarz, T. Grzegorczyk W-wa, 2008 str. 325 – 326 oraz op. cit. wyd., W-wa 2014 str. 462 i str. 286) niedochowanie go wywołuje skutek w postaci utraty przez uprawnionego prawa do skargi – w tym przypadku wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia po dniu 22 marca 2012 r.
W sferze procesowej powyższy stan rzeczy stanowi negatywną przesłankę procesową zart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.skutkującą odmową wszczęcia postępowania, bądź umorzeniem postępowania uprzednio wszczętego.
W sprawie niniejszej Sąd I instancji winien zbadać, czy termin do wniesienia aktu oskarżenia został dochowany i po ustaleniu, że upłynął przed nadaniem pisma 23 marca 2012 r. w urzędzie pocztowym, skierować sprawę na posiedzenie w celu rozstrzygnięcia zgodnie z regułami procedowania przewidzianymi wart. 339 § 3 pkt 1 k.p.k., a więc umorzenia postępowania inicjowanego subsydiarnym aktem oskarżenia z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela.
Rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji i jej merytoryczne rozstrzygnięcie wyrokiem sprawia, że w sprawie zachodzi bezwzględna przyczyna odwoławcza zart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.– okoliczność wyłączająca postępowanie – powodująca nakaz uchylenia zaskarżonego wyroku, a w następstwie zgodnie zart. 414 § 1 k.p.k.– konieczność umorzenia postępowania karnego przeciwkoR. B.o przestępstwo zart. 286 § 1 k.k.w zb. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.zarzucone mu we wniesionym po upływie ustawowego terminu subsydiarnym akcie oskarżenia.
Tylko na marginesie wskazać należy, że bez znaczenia dla powyższego rozstrzygnięcia pozostaje, wywiedziony z błędnych przesłanek, pogląd pełnomocnika oskarżyciela jakoby termin na wniesienia aktu oskarżenia biegł do 7 kwietnia 212 r. (prot. rozprawy odwoławczej – k. 1157 t. VI akt sądowych). Pełnomocnik wywodzi go z treści adnotacji na kopercie z akt śledztwa zamieszczonej w ich IV tomie – k. 21 od końca tomu, nienumerowana. Dokonano na niej adnotacji:„pismo uznać za doręczone. 17 (nie 7) 04.12”.W kopercie tej przesłano pokrzywdzonemu przetłumaczone na język angielski postanowienie z 6 lutego 2012 r. o powtórnym umorzeniu śledztwa. Przesyłka została awizowana 16 marca 2012 r. (k. 20 i 21), a powtórnie 26 marca (k. 21 t. IV). Powyższe zgodnie z obowiązującymi regułamiart. 133 § 2 k.p.k.sprawia, że doręczenie pisma, którego adresat (jak w sprawie niniejszej) nie odebrał, należy uznać za dokonane w ostatnim dniu 7 – dniowego terminu. W tym przypadku jest to dzień 2 kwietnia 2012 r. Wspominana adnotacja z 17 (nie 7) kwietnia jest tylko potwierdzeniem, że w tym dniu prowadzący śledztwo potwierdził, że przesyłkę uznano za doręczoną zastępczo, ale nie, że data pod adnotacją jest dniem doręczenia.W tym stanie rzeczy idąc za tokiem rozumowania pełnomocnika oskarżyciela przyjąć można, że miesięczny termin do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, gdyby pokrzywdzony odebrał przesyłkę, rozpoczynałby bieg w dniu 2 kwietnia, a upłynął z dniem 2 maja 2012 r. Pozostaje to bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy skoro w terminie tym ani oskarżyciel, ani jego pełnomocnik nie wnieśli do Sądu ponownie aktu oskarżenia. Oczywistym jest też, że termin pierwotny, który upłynął z dniem 22 marca 2012 r., w omówionym wyżej teoretycznym układzie proceduralnym nie ulega swoistemu„przedłużeniu”na okres między 22 marca, a 2 kwietnia, jak to sugeruje pełnomocnik oskarżyciela. Istota rzeczy sprowadza się natomiast do tego, że miesięczny termin zart. 55 § 1 k.k.jest terminem liczonym od doręczenia pokrzywdzonemu, a nie jego pełnomocnikowi przedmiotowego zawiadomienia. Pełnomocnik pokrzywdzonego nie jest samodzielnym uczestnikiem postępowania,a podmiotem fachowym realizującym jedynie wolę pokrzywdzonego (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. III KK 6/14). Jak natomiast wskazano w terminie miesiąca od 2 kwietnia do 2 maja 2012 roku nie wniesiono do sądu subsydiarnego aktu oskarżenia przeciwko oskarżonemu.
Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku ograniczając rozpoznanie wniesionych środków odwoławczych do wyżej omówionego uchybienia albowiem było to wystarczające do wydania orzeczenia. Rozpoznanie pozostałych uchybień wskazanych w teji innych apelacjach było w tym stanie rzeczy bezprzedmiotowe dla dalszego toku postepowania (art. 436 kpk).
Zgodnie zart. 640 k.p.k.iart. 632a k.p.k.Sąd zasądził od oskarżyciela na rzecz oskarżonego zwrot poniesionych przez niego kosztów obrony w sprawie, w wysokości 3.000 zł - na co złożyła się stawka za obronę przed Sądem Okręgowym pierwszej instancji w kwocie 600 zł i po 120 zł za każdy z następnych 20 terminów rozpraw.
Pozostałymi kosztami sądowymi należnymi w sprawie obciążył Sąd Skarb Państwa, a to dlatego, że doprowadził do ich powstania Sąd I instancji, który nie dostrzegł, że subsydiarny akt oskarżenia wniesiono po upływie ustawowego terminu.