Sygn. akt II AKz 96/13

POSTANOWIENIE
Dnia 27 marca 2013 roku
Sąd Apelacyjny w Krakowie w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący:

SSA Anna Grabczyńska-Mikocka

Sędziowie:

SSA Krzysztof Marcinkowski
SSO del. Sławomir Noga (spr.)

Protokolant:

sekr. sądowy Anita Kus

przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Barbary Jasińskiej

po rozpoznaniu w sprawie przeciwko

D. G.(D. G.)
podejrzanemu o przestępstwa zart. 267 § 3 k.k.,art. 287 § 1 k.k.iart. 310 § 1 i 4 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k., zart. 270 § 1 k.k.
na skutek zażalenia obrońcy podejrzanego na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 21 lutego 2013 roku sygn. akt III Kp 202/13
w przedmiocie przedłużenia stosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania na dalszy czas oznaczony, tj. do dnia 25 maja 2013 roku
na podstawieart. 437 § 1 kpk

p o s t a n a w i a
zaskarżone postanowienie zmienić w ten sposób, że z jego podstawy prawnej wyeliminować przesłankę szczególną zart. 258 § 2 kpk, w pozostałym zakresie utrzymać je w mocy.

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 21 lutego 2013r. sygn. akt III Kp 202/13 Sąd Okręgowy w Krakowie, powołując treść przepisówart. 249 § 1 kpkiart. 258 § 1 pkt 1 i 2 i § 2 kpkorazart. 263 § 2 kpk, przedłużył wobecD. G.stosowanie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, zastosowanego postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie z dnia 27 sierpnia 2012r. sygn. akt II Kp 605/12/K, a następnie przedłużonego postanowieniem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 22 listopada 2012r. sygn. akt III Kp 1251/12 zmienionym w zakresie podstawy prawnej postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2012r. sygn. akt II AKz 536/13, na dalszy czas oznaczony, tj. do dnia 25 maja 2013r.
Argumentując swoje stanowisko Sąd Okręgowy podał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, szczegółowo wymieniony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wskazuje na wysokie prawdopodobieństwo popełnienia przez podejrzanego zarzucanych mu czynów, a zatem spełniona jest przesłanka ogólna zart. 249 § 1 kpkstosowania środka zapobiegawczego dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. W dalszej kolejności Sąd Okręgowy wywodził, iż w sprawie spełnione są również przesłanki szczególne zart. 258 § 1 pkt 1 i 2 kpkoraz zart. 258 § 2 kpk, a jednocześnie nie zachodzą okoliczności wskazane wart. 259 kpk.

Przedmiotowe postanowienie zaskarżone zostało zażaleniem przez obrońcę podejrzanego, który zarzucił mogącą mieć wpływ na jego treść obrazę przepisów postępowania, a to przepisu:
1 –art. 258 § 2 kpkwyrażającą się w przedłużeniu tymczasowego aresztowania w stosunku do podejrzanego pomimo braku realnego zagrożenia skazania za przestępstwo zbrodni i grożącej podejrzanemu surowej kary,
2 –art. 249§ in princ.kpkw zw. zart. 258 § 1 pkt 1 i 2 kpkwyrażającą się w przedłużeniu tymczasowego aresztowania w stosunku do podejrzanego pomimo braku realnego zagrożenia ucieczki lub ukrywania się i zakłócenia przezeń prawidłowego przebiegu postępowania karnego.

Podnosząc powyższe zarzuty autor zażalenia wniósł o:
1 – zmianę zaskarżonego postanowienia i nieuwzględnienie wniosku Prokuratora Rejonowego w Krakowie o przedłużenie tymczasowego aresztowania w stosunku do podejrzanegoD. G.,
ewentualnie o
2 - zmianę zaskarżonego postanowienia i zmianę stosowanego wobec podejrzanego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania na środek zapobiegawczy w postaci zakazu opuszczania kraju połączonego z zatrzymaniem paszportu oraz dozór Policji poprzez zobowiązanie podejrzanego do czterokrotnego w ciągu tygodnia stawiennictwa w lokalu Komendy Powiatowej Policji wK.w dniach i godzinach wskazanych przez Komendanta Powiatowego Policji wK..

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zażalenie okazało się być o tyle zasadne, iż skutkowało wyeliminowaniem z podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia przesłanki szczególnej zart. 258 § 2 kpk, w pozostałym zakresie było niezasadne i jako takie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Baczyć należy, iż „rolą stosowania wszelkich środków zapobiegawczych jest zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania karnego. A więc winny to być takie środki, które w sposób rzeczywisty, a nie jedynie iluzoryczny powstrzymają podejrzanego przed podjęciem bezprawnych działań”(vide postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 5 maja 2004r. sygn. akt II AKz 144/04, KZS 2005/9/49).

W pierwszej kolejności podnieść trzeba, iż„analiza dowodów w aspekcie zasadności i konieczności stosowania środków zapobiegawczych ma szczególną postać i nie wymaga przedstawienia drobiazgowej oceny poszczególnych dowodów, tak jak czynione jest to w fazie wyrokowania”(vide postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 5 stycznia 2012roku, sygn. akt II AKz 13/12, LEX nr 1108802). Nie przesądzając zatem kwestii odpowiedzialności karnej podejrzanego w ramach postawionych mu zarzutów, stwierdzić należy, że zebrane dotąd dowody, szczegółowo wymienione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, uprawdopodobniły w stopniu uzasadniającym stosowanie środka zapobiegawczego, że podejrzany dopuścił się zarzucanych mu czynów opisanych w postanowieniu o przedstawieniu zarzutów, bo postanowienie tylko to na chwilę orzekania przez Sąd Okręgowy, zostało podejrzanemu ogłoszone. Powyższe daje podstawę do przyjęcia, że w odniesieniu do podejrzanegoD. G.zachodzi opisana wart. 249 § 1 kpkpodstawa prawna stosowania środków zapobiegawczych dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania.
Zgodzić należy się ze skarżącym, iż w realiach niniejszej sprawy na chwilę orzekania przez Sąd I instancji przesłanka szczególna zart. 258 § 2 kpknie występowała. Podkreślić bowiem należy, iż ustalając byt prawdopodobieństwa popełnienia przez podejrzanego zarzucanych mu czynów Sąd może to uczynić w oparciu o dowody ujawnione i znane stronom postępowania. Wydanie postanowienia w trybieart. 314 kpkobliguje do ogłoszenia go podejrzanemu i ponownego przesłuchania. Podejrzanemu przysługuje – co do czynu ujętego w dodatkowym postanowieniu – uprawnienie zart. 313 § 3 i § 4 kpk. Pomiędzy terminami "wydanie" postanowienia zart. 71 § 1 k.p.k.a "sporządzenie" postanowienia zart. 313 § 1 k.p.k., zachodzi istotna różnica, jako że dla "wydania" niezbędne jest dopełnienie kolejnych czynności procesowych wskazanych w tym drugim przepisie, określanych jako "promulgacja" postanowienia, która jest z kolei niezbędna dla skuteczności tej czynności procesowej. Tym samym dla przyjęcia, że nastąpiło przekształcenie się postępowania z fazy in rem w fazę in personam nie jest, poza wypadkami wskazanymi wart. 313 § 1 in fine k.p.k., wystarczające sporządzenie postanowienia o przedstawieniu zarzutów, lecz niezbędne jest również jego ogłoszenie podejrzanemu.
O ile przed dniem 1 lipca 2003 r., a więc przed zmianą dokonanąustawą z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego, ustawy - Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych(Dz. U. Nr 17, poz. 155), konieczna wręcz była tego rodzaju interpretacja, wskazująca przykładowo, kiedy z przyczyn niezależnych od organów ścigania dopuszczalne jest odstąpienie od niezwłocznego ogłoszenia postanowienia o przedstawieniu zarzutów i w rezultacie uznanie za równoznaczne z "wydaniem" takiego postanowienia jego "sporządzenie", o tyle obecnie kwestia ta, znajdując jednoznaczne unormowanie wart. 313 § 1 in fine k.p.k., została uregulowana w sposób ustawowy.
Aktualnie katalog okoliczności zwalniających z obowiązku natychmiastowej promulgacji postanowienia o przedstawieniu zarzutów jest katalogiem zamkniętym.
Niezwłoczne ogłoszenie nie oznacza nic innego, jak ogłoszenie w możliwie najszybszym czasie, bez zbędnych przerw. Już w momencie sporządzenia postanowienia o przedstawieniu zarzutów powinny zostać podjęte także czynności związane z wezwaniem podejrzanego do stawiennictwa w realnym terminie i jeżeli nie wystąpią przeszkody wskazane wart. 313 § 1 in fine k.p.k., to obowiązkiem organu ścigania jest wykonanie wymienionych w tym przepisie czynności (sporządzenie, ogłoszenie i przesłuchanie podejrzanego) w możliwie krótkich odstępach czasu bez nieuzasadnionej zwłoki. Obowiązek "niezwłocznego" ogłoszenia postanowienia o przedstawieniu zarzutów ciąży tym samym na organie procesowym i wyłącznie z przyczyn praktycznych (ukrywanie się podejrzanego lub jego nieobecność w kraju) możliwe jest w tym względzie opóźnienie. (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009r. sygn. akt IV KK. 256/08, OSNwSK 2009/1/124, Prok.i Pr.-wkł. 2009/6/29, Biul.PK 2009/3/74, LEX nr 486201).
Na obowiązek właściwej informacji i możliwości obrony przy zmianie zarzutu zwraca uwagę w kontekście prawa do rzetelnego procesu również Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdzając, że gdy zmienia się zarzut, oskarżony musi być właściwie o tym poinformowany i mieć odpowiedni czas i możliwości, aby na zmianę reagować i zorganizować nową obronę" (orzeczenie w sprawie Mattochia przeciwko Włochom, skarga nr 23969/94, § 61 - cyt. za M.A. Nowicki, Palestra 2000, z. 11-12, s. 130).
W realiach niniejszej sprawy nie było wyżej wskazanych przesłanek do opóźnienia w ogłoszeniu podejrzanego zmienionego zarzutu, jako, że nie ukrywał on się, a przebywał w warunkach izolacji więziennej do dyspozycji organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze.
Jak wynika bowiem z akt sprawy, w dniu 6 lutego 2013r. wydane zostało przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej(...)wK.postanowienie o zmianie postanowienia o przedstawieniu zarzutów, na mocy któregoD. G.przedstawiono dwa zarzuty, tj. zart. 258 § 1 k.k.w zw. zart. 65 § 1 k.k.oraz zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 310 § 1 k.k.iart. 267 § 3 k.k.iart. 287 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 65 § 1 k.k.w zw. zart. 91 § 1 k.k.(k. 1003 – 1007 t. IV). Postanowienie to nie zostało podejrzanemu ogłoszone i nie złożył on w związku z nim wyjaśnień, zatem przyjąć należy, iż na chwilę orzekania o przedłużeniu wobec podejrzanego tymczasowego aresztowania, stał on w dalszym ciągu pod zarzutem min. popełnienia przestępstwa stypizowanego wart. 310 § 4 k.k.polegającego na przygotowaniu do podrobienia środka płatniczego nie zaś przestępstwa zart. 310 § 1 k.k., tj. podrobienia środka płatniczego. Jak trafnie zauważył skarżący, przestępstwo zart. 310 § 4 k.k.zagrożone jest karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, która to kara nie może zostać uznana - w świetleart. 258 § 2 kpk- za surową. Podobnie przestępstwa zart. 267 § 3 k.k., zart. 287 § 1 k.k.oraz zart. 270 § 1 k.k.nie są przestępstwami zagrożonymi karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosiłaby co najmniej 8 lat. Powyższe implikuje stwierdzenie, iż na chwilę orzekania przez Sąd I instancji o dalszym przedłużeniu wobec podejrzanego środka zapobiegawczego o charakterze izolacyjnym, przesłanka zart. 258 § 2 kpknie zachodziła, a zatem w trakcie kontroli instancyjnej należało wyeliminować z podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia przedmiotową przesłankę szczególną.

Wbrew zarzutowi zażalenia, kontrola instancyjna stwierdza natomiast, iż trafnie Sąd I instancji wykazał, że ze strony podejrzanego zachodzi realna obawa matactwa procesowego uzasadniająca, na obecnym etapie sprawy, w świetleart. 258 § 1 pkt 2 kpk, jego dalsze tymczasowe aresztowanie. W sprawie o złożonym charakterze podmiotowym i przedmiotowym, przy uwzględnieniu faktu działania podejrzanego wspólnie i w porozumieniu z innymi, w dalszym ciągu zasadnymi są bowiem obawy, że podejrzany w razie pobytu na wolności mógłby podjąć działania ukierunkowane na bezprawne wpływanie na treść materiału dowodowego, o charakterze osobowym zwłaszcza, w tym mógłby zmierzać do nakłaniania współpodejrzanych do składania fałszywych wyjaśnień, min. takich, które przedstawiałyby go w bardziej korzystnym świetle i umniejszały jego rolę w przestępczym procederze albo też w inny bezprawny sposób utrudniać prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne. Podkreślić tutaj wypada, że matactwo odnosi się również do innych form utrudniania postępowania, w tym nadużywania uprawnień itd. Zachowania takie mogą być przedsiębrane w każdej fazie postępowania, bo zawsze podejrzani mogą je utrudnić, stosownie do swych właściwości. (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 czerwca 2006r. sygn. akt II AKz 190/06, KZS 2006/6/75).
Faktem jest, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wskazano na przykłady dotychczasowego bezprawnego wpływu podejrzanego na bieg niniejszego postępowania, nie czyni to jednak zaskarżonego orzeczenia w zakresie ustalenia przesłanki zart. 258 § 1 pkt 2 kpkbłędnym, gdyż tymczasowe aresztowanie w niniejszej sprawie stosuje się wobec podejrzanego z racji uzasadnionej obawy matactwa procesowego z jego strony, nie zaś z uwagi na matactwo już dokonane.

Wbrew zarzutowi zażalenia w niniejszej sprawie, wysoce realna jest określona wart. 258 § 1 pkt 1 kpkobawa ucieczki lub ukrywania się podejrzanego.
Podkreślić należy, iż„cudzoziemiec nie musi posiadać na terenie Rzeczypospolitej Polskiej stałego miejsca zameldowania, czy choćby pobytu. Rzecz w tym, że fakt, iż podejrzany, który przebywał wcześniej w innych państwach nie wykazuje żadnych związków z Polską, potwierdza, że zasadną jest obawa, iż po uchyleniu izolacyjnego środka zapobiegawczego wyjedzie z kraju, zakłócając określony rytm toczącego się postępowania karnego”.(postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 lipca 2011r. sygn. akt II AKz 477/11, LEX nr 1102931). Jak wynika z akt sprawy, podejrzany jest obywatelemB., w Polsce nie ma stałego miejsca zameldowania ani zamieszkania, w chwili inkryminowanych czynów mieszkał w hotelu. Omawiane okoliczności czynią zatem jak najbardziej realną obawę, że po uchyleniu tymczasowego aresztowania podejrzany opuści Polskę i wyjedzie chociażby do swego kraju ojczystego. Nie można bowiem uznać, by przed powyższym krokiemD. G.skutecznie powstrzymało zatrzymanie paszportu, skoro jest on podejrzany min. o posługiwanie się podrobionymi dokumentami innej osoby.

Reasumując stwierdzić należy, iż w realiach niniejszej sprawy jedynie dalsze tymczasowe aresztowanie podejrzanego jest w stanie skutecznie zabezpieczyć prawidłowy tok postępowania bowiem środki zapobiegawcze o charakterze wolnościowym, w tym dozór Policji oraz zakaz opuszczania kraju połączony z zatrzymaniem paszportu zadania tego nie spełniłyby skutecznie.

Bacząc na ilość i charakter zaplanowanych do wykonania przez prokuratora czynności procesowych oraz datę, do jakiej zostało przedłużone śledztwo (k. 1017, t. IV), uznać należy, iż termin, na jaki Sąd I instancji przedłużył stosowanie izolacyjnego środka zapobiegawczego nie jest nadmierny.

W stosunku do podejrzanego nie zachodzą przesłanki określone wart. 259 kpk, które przemawiałyby za odstąpieniem od dalszego stosowania tymczasowego aresztowania bowiem za takie nie można uznać zwykłych następstw stosowania tegoż środka zapobiegawczego.

Mając powyższe na uwadze, w tym stwierdzając, iż na obecnym etapie postępowania brak jest podstaw do uchylenia tymczasowego aresztowania, bądź jego zmiany na łagodniejszy, orzeczono jak na wstępie.