Sygn. akt II AKa 222/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 sierpnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący:

SSA Barbara Krameris (spr.)

Sędziowie:

SSA Edward Stelmasik
SSA Cezariusz Baćkowski

Protokolant:

Anna Turek

przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Marka Szczęsnego
po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2012 r.
sprawyR. K.
oskarżonej zart. 156 § 1 pkt 2 k.k.w zw. zart. 156 § 3 k.k.w zw. zart. 31§ 2 k.k.
z powodu apelacji wniesionej przez prokuratora i oskarżoną
od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy
z dnia 2 kwietnia 2012 r. sygn. akt III K 2/11
uchyla zaskarżony wyrok wobec oskarżonejR. K.i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Legnicy do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE
R. K.została oskarżona o to, że:

w nocy z 12 na 13 kwietnia 2010r. w mieszkaniu przyul . (...)wG.wielokrotnie uderzającA. K.drewnianym kijem od szczotki, spowodowała u niego obrażenia w postaci trzech ran głowy, licznych krwiaków na stopach i nogach, ciągnących się do połowy łydek, licznych krwiaków na rękach i złamania żeber po stronie lewej, skutkujących silnym krwotokiem, stanowiących chorobę realnie zagrażająca życiuA. K., które to obrażenia skutkowały wykrwawieniem sięA. K.i jego zgonem, czym działała na szkodęA. K., a zarzucanego jej czynu dopuściła się mając w stopniu znacznym ograniczoną zdolność pokierowania swoim postępowaniem
to jest o czyn zart. 156 § 1 pkt 2 kkw zw. zart. 156 § 3kkw zw. zart. 31 § 2 kk.

K. W. (1)orazK. W. (2)zostali oskarżeni o to, że:

w okresie od 13 do 14 kwietnia 2010r. wG.działając wspólnie i w porozumieniu utrudniali postępowanie karne, pomagającR. K.(sprawcy przestępstwa ciężkiego uszkodzenia ciała ze skutkiem śmiertelnymA. K.) uniknąć odpowiedzialności karnej, w szczególności w ten sposób, iż zacierali ślady przestępstwa chowając do piwnicy domu przyul . (...)połamany kij od szczotki za pomocą któregoR. K.uderzała mężaA. K..

to jest o czyn zart. 239 § 1 kk.

Sąd Okręgowy w Legnicy wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2012 r. sygn.akt III K 2/11

I
uznał oskarżonąR. K.za winną tego, że w nocy z 12 na 13 kwietnia 2010r. wG.woj.(...)działając umyślnie uderzała po całym ciele co najmniej 30 razy swojego mężaA. K.drewnianym kijem od szczotki, w szczególności w głowę i klatkę piersiową powodując tym obrażenia głowy w okolicy skroniowo-ciemieniowo-potylicznej lewej i prawej, złamanie czterech żeber V, VI oraz VIII i IX, podbiegnięcia krwawe torebki tłuszczowej nerki lewej, a także liczne i rozległe podbiegnięcia krwawe tkanek miękkich w okolicy kończyn górnych i dolnych, szczególnie na tylniej ich powierzchni; a następnie pozostawiła pokrzywdzonego w tym stanie bez pomocy w następstwie czego na skutek ran na powłokach skórnych głowy doszło uA. K.do wstrząsu pourazowego spowodowanego utratą dużej ilości krwi, co wywołało chorobę realnie zagrażającą jego życiu, a w konsekwencji jego zgon, tj. czynu zart. 156 § 3 kki za czyn tenna podstawieart. 156 § 3 kkwymierzył jej karę 5 (pięciu) lat pozbawienia wolności,

II
uznał oskarżonych:K. W. (1)iK. W. (2)za winnych popełnienia czynu opisanego w punkcie II części wstępnej wyroku stanowiącego przestępstwo zart. 239 § 1 kki za czyn tenna podstawieart. 239 § 1 kkwymierzył im kary po 1 (jednym) roku pozbawienia wolności,

III
na podstawieart. 69 § 1 i 2 kkorazart. 70 § 1 pkt 1 kkwykonanie orzeczonych wobec oskarżonych:K. W. (1)iK. W. (2)kar pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby 2 (dwóch) lat,

IV
na podstawieart. 63 § 1 kkzaliczył oskarżonejR. K.na poczet orzeczonej wobec niej kary pozbawienia wolności okres jej zatrzymania i tymczasowego aresztowania w sprawie od dnia 15.04.2010r. do dnia 15.05.2010r.,

V
na podstawieart. 230 § 2 kpkzwrócił oskarżonejR. K.dowody rzeczowe wyszczególnione w wykazie dowodów rzeczowych k. 190 i 191 akt sprawy od pozycji 1 do pozycji 3 i z pozycji 5 i 10 oraz od pozycji 24 do pozycji 26, zaś oskarżonemuK. W. (2)dowód rzeczowy z pozycji 28 w postaci telefonu komórkowegomarki S. (...),

VI
na podstawieart. 44 § 2 kkorzekł przepadek przez zniszczenie dowodów rzeczowych wyszczególnionych w wykazie dowodów rzeczowych k. 190 od pozycji 6 do pozycji 9, zaś dowody rzeczowe wyszczególnione od pozycji 11 do pozycji 18 i od pozycji 20 do pozycji 23 – pozostawił w aktach sprawy,

VII
na podstawieart. 624 § 1 kpkzwolnił oskarżonąR. K.od ponoszenia kosztów sądowych zaliczając je na rachunek Skarbu Państwa,

VIII
na podstawieart. 627 kpkoraz art. 2.1 pkt 3 ustawy z dnia 23.06.1973r. z późn. zm. o opłatach w sprawach karnych zasądził od oskarżonych:K. W. (1)iK. W. (2)koszty sądowe i wymierzył im opłaty po 180 złotych.

Powyższy wyrok zaskarżyli obrońca oskarżonejR. K.w całości oraz na niekorzyść oskarżonejR. K.Prokurator Rejonowy w Głogowie.

Obrońca oskarżonej zarzucił wyrokowi:

1
Naruszenie prawa procesowego poprzez obrazę następujących przepisów:

-art. 201 kpkpoprzez zaniechanie dopuszczenia dowodu z przesłuchania biegłych sporządzających opinię psychiatryczną sprawie, pomimo, iż opinia sporządzona przez inny zespół biegłych sporządził opinię pozostającą w sprzeczności z opinią pierwotną, a także oddalenie wniosku dowodowego złożonego na rozprawie w dniu 29 marca 2012 roku o przeprowadzenie konfrontacji pomiędzy biegłymi wydającymi sprzeczne opinie,
-art. 7 kpkpoprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie oceny zebranych w sprawie dowodów w sposób dowolny i wybiórczy,
-art. 4 kpkpoprzez skrajnie stronniczą ocenę materiału dowodowego i uwzględnienia okoliczności wyłącznie dla oskarżonych niekorzystnych.
2. Błędne ustalenia stanu faktycznego polegające na:
- przyjęciu, iżR. K.stosowała wobecA. K.przemoc fizyczną przed dniem 12.04.2010 roku,
- ustaleniu, że latem 2009 rokuA. K.po uderzeniu przez oskarżonąR. K.stracił przytomność,
- ustaleniu, iż kij, jakim zadawała ciosy oskarżona złamał się w wyniku uderzenia w ciało pokrzywdzonego, podczas gdy z zeznań oskarżonej wynika, iż złamał się on w wyniku uderzenia w stojącą obok ławę,
- w chwili czynu oskarżona nie działała w stanie ograniczonej poczytalności w stopniu znacznym, co skutkowało pominięciem w kwalifikacji prawnej czynuart. 31 § 2 k.k.
Stawiając powyższe zarzuty obrońca oskarżonej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.
Prokurator zaskarżył wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze na niekorzyść oskarżonejR. K..
Na podstawieart. 438 pkt. 4 kpkzarzucił wyrokowi rażącą niewspółmierność kary 5 lat pozbawienia wolności wymierzonąR. K.za czyn zart. 156 § 3 kk, wynikającą z nadania nadmiernego znaczenia okolicznościom łagodzącym w postaci dotychczasowej niekaralności tej oskarżonej oraz wyrażonej przez nią skruchy w zakresie zarzucanego jej czynu, przy niedostatecznym uwzględnieniu szeregu okoliczności obciążających oskarżonąR. K.a w szczególności wysokiego stopnia agresji cechującej jej działania, niczym nie uzasadnionej brutalności jej zachowania wobecA. K.oraz stopnia społecznej szkodliwości zarzucanego jej czynu, co sprawia, że iż orzeczona przez Sąd kara w wysokości 5 lat pozbawienia wolności nie spełni wymienionych przez ustawodawcę celów, w zakresie prewencji ogólnej i indywidualnej oraz nie wpłynie na kształtowanie świadomości prawnej społeczeństwa.

Prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i wymierzenieR. K.kary 8 (ośmiu) lat pozbawienia wolności.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Słuszność zarzutu pierwszego zawartego w apelacji obrońcy oskarżonej, a mianowicie obrazyart. 201 kpkuzasadnia wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
W niniejszej sprawie opinię o stanie zdrowia psychicznego oskarżonej wydawały dwa zespoły biegłych.
Pierwszą opinię sądowo-psychiatryczną wydali lekarze psychiatrzyM. R. (1)iR. D. (1)w dniu 31 sierpnia 2010 r. (k. 246-247). W oparciu o przeprowadzone badanie oskarżonej oraz wyniki badania psychologicznego, przeprowadzonego przez biegłą psychologR. N. (1)– biegli stwierdzili u oskarżonej zaburzenia osobowości co w obrazie klinicznym demonstruje się drażliwością, chwiejnością afektywną, skłonnością do działań i zachowań impulsywnych, obniżeniem kontroli emocji, spłyceniem krytycyzmu. Biegli orzekli, że w trakcie popełnienia zarzucanego czynu, ze względu na rozpoznanie zaburzenia oskarżona miała w stopniu znacznym ograniczoną zdolność pokierowania swoim postępowaniem – po myśliart. 31 § 2 kk.
W toku postępowania jurysdykcyjnego Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii sądowo-psychiatrycznej innych biegłych lekarzy psychiatrów, uznając, iż pierwsza opinia była zbyt lakoniczna (k. 342).
Kolejna para biegłych psychiatrów:J. B. (1)iA. J. (1)stwierdziły, że oskarżona w krytycznym czasie z powodu nasilenia emocji (związanych m.in. ze zniweczeniem planów podpisania umowy kredytowej w Urzędzie Pracy – SA) i niedojrzałości osobowościowej miała ograniczoną w stopniu znacznym zdolność rozumienia znaczenia czynów i pokierowania swoim postępowaniem – w rozumieniuart. 31 § 2 kk(k. 363 – 369).
Po zweryfikowaniu dowodów i ustaleniu, iż w dniu następnym po dacie czynu oskarżona nie była umówiona na podpisanie umowy w Urzędzie Pracy z udziałem małżonka biegłe wydały opinię uzupełniającą, w której zmieniły stanowisko stwierdzając, iż wobec oskarżonejR. K.nie zachodzą warunki zart. 31 § 2 kk(k. 462- 464).
Wobec zaistniałej sytuacji obrońca oskarżonejR. K.złożył wniosek o przeprowadzenie konfrontacji pomiędzy oboma zespołami biegłych (k.464).
Sąd Okręgowy na podstawie art. 170 § 1 pkt. 2 i 5 wniosek oddalił uznając, że wyczerpującą opinię złożyły biegłeJ. B.iA. J., zaś opinia pierwszych biegłych nie była oparta na wszystkich istotnych okolicznościach sprawy. Jednocześnie Sąd uznał, że konfrontowanie biegłych oprócz tego, że jest zbędne, prowadziłoby do przedłużenia postępowania karnego.
Kwestia poczytalności oskarżonego ma zawsze znaczenie kluczowe w sprawie albowiem wpływa na ustalenie winy sprawcy, a w przypadku zaistnienia warunków zart. 31 § 2 kkma istotne znaczenie dla ustalenia stopnia winy, a w konsekwencji dla wymiaru kary.
W toku rozprawy przedwczesnym było arbitralne stwierdzenie sądu orzekającego o nieprzydatności jednej z opinii. Zdyskwalifikowanie pisemnej opinii biegłych lekarzy psychiatrówR. D.iM. R., przy wspierającej ich stanowisko biegłejR. N.bez ich przesłuchania jest o tyle nieuprawnione, że druga para biegłych lekarzy psychiatrówJ. B.iA. J.także pierwszy raz orzekły istnienie warunków zart. 31 § 2 kk.
Dla zajęcia stanowiska przez sąd co do wartości dowodowej opinii uzupełniającej biegłychJ. B.iA. J., w której zmieniły diametralnie wnioski jak najbardziej pożądanym było zasięgniecie uzupełniającej opinii pierwszej pary biegłych psychiatrów z udziałem psychologa, by móc rozstrzygnąć czy fakt, iż wizyta w ów wtorek 26 września nie była umówiona w Urzędzie Pracy wyklucza dotychczasowe wnioski biegłych o ograniczeniu w stopniu znacznym, możliwości pokierowania przez oskarżoną swoim postępowaniem (art. 31 § 2 kk).
Z reguły kontrowersje między opiniami skutkują wezwaniem biegłych autorów opinii na rozprawę. W sytuacji gdy wnosi o to strona uwzględnienie jej wniosku jest realizacją prawa do obrony.
W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że oddalenie przez sąd wniosku o wezwanie na rozprawę główną biegłych lekarzy psychiatrów, którzy w toku postępowania przygotowawczego wydawali opinię o jego stanie zdrowia psychicznego i przez to uniemożliwienie mu i jego obrońcy zadanie im pytań stanowi rażące naruszenie prawa oskarżonego do obrony (zob. np. wyrok SN z 27 lutego 2002 r. V KKN 48/00, Lex nr 53055, wyrok SN z 1 kwietnia 2003 r. WA 14/03, OSNwSK 2003/1/687.
W innym judykacie Sąd Najwyższy stwierdził między innymi, że: „Niedopuszczalne jest przecież negowanie prawa stron do żądania przeprowadzenia wszystkich dowodów, w tym z opinii biegłego bezpośrednio, zaniechanie wezwania biegłego na rozprawę w sytuacji gdy strona deklaruje zamiar zadania mu szeregu pytań w związku z opinią sporządzoną na piśmie narusza nie tylko dyspozycjęart. 170 kpkale także stanowi istotne pogwałcenie prawa do obrony„.(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 11 października 2006 r., IV KK 99/06, Lex nr 196949).
Zapewnienie realizacji prawa do obrony oskarżonego jest przejawem przestrzegania prawa do rzetelnego procesu (art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności).
Przed wydaniem orzeczenia przez sąd oskarżony musi mieć prawo uczestniczyć w postępowaniu dowodowym z uwzględnieniem zasady kontradyktoryjności. Skoro biegli lekarze psychiatrzy powołani przez sąd w postępowaniu jurysdykcyjnym zmienili w ostatniej jego fazie w sposób zasadniczy wnioski opinii, wobec pojawienia się nowej okoliczności, to żądanie strony o skonfrontowanie biegłych psychiatrów wydających opinię w śledztwie korzystną dla oskarżonej z nowymi biegłymi obligowało sąd do uwzględnienia żądania obrony.
Decyzja o oddaleniu wniosku stanowiła o naruszeniu zarównoart. 201 kpkjak i prawa do obrony oskarżonej określonego wart. 6 kpk. Ranga naruszanych przepisów powoduje, że zaskarżone orzeczenie nie mogło się ostać.
Wobec potrzeby dokonania precyzyjnych ustaleń w zakresie rodzaju i czasu powziętych przez oskarżoną informacji z Powiatowego Urzędu Pracy – uzupełnianie postępowania dowodowego w instancji odwoławczej tylko przez skonfrontowanie dwóch zespołów biegłych lekarzy psychiatrów byłoby przedwczesne. Przed przesłuchaniem biegłych niezbędne jest ścisłe określenie jakie konkretnie zdarzenia i z jakiego czasu mogły wywołać u oskarżonej wysokie napięcie emocjonalne mogące wpłynąć na tak agresywne zachowanie wobec męża.
Zważyć należy, że prawidłowe ustalenia w zakresie poczytalności oskarżonej w aspekcie przyjęcia lub nieart. 31 § 2 kkbędą stanowiły punkt wyjścia do ukształtowania orzeczenia o karze. W tej części wyrok Sądu Okręgowego kwestionuje bowiem oskarżyciel publiczny.
In concreto więc Sąd odwoławczy ograniczył rozpoznanie środków odwoławczych tylko do uchybienia pierwszego podniesionego w apelacji obrońcy oskarżonej tj. w zakresie naruszeniaart. 201 i 170 kpk, co sprawia, że rozpoznanie pozostałych zarzutów zawartych w tej apelacji jak też w apelacji prokuratora stało się przedwczesne (art. 436 kpk).
Orzekając w sprawie po raz wtóry Sąd Okręgowy przeprowadzi postępowanie dowodowe w zakresie wyżej wskazanym. Dopiero po ścisłym ustaleniu faktów mogących mieć bezpośrednie znaczenie dla przebiegu zdarzenia oraz po wyjaśnieniu kwestii stanu zdrowia psychicznego oskarżonej i rozstrzygnięciu czy istnieją warunki zart. 31 § 2 kkwładny będzie do prawidłowego ukształtowania orzeczenia o karze.
Przeprowadzając postępowanie dowodowe przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji skorzysta z uprawnienia zawartego wart. 442 § 2 kpk.
Z tych przyczyn orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.