Sygn. akt II AKa 228/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 listopada 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku w II Wydziale Karnym w składzie

Przewodniczący

SSA Nadzieja Surowiec

Sędziowie

SSA Andrzej Czapka (spr.)
SSO del. Jerzy Szczurewski

Protokolant

Anna Tkaczyk

przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Białymstoku – Danuty Dąbrowskiej, upoważnionej przez Prokuratora Apelacyjnego do udziału w sprawie

po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r.
sprawyA. D.
o odszkodowanie
z powodu apelacji wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie
z dnia 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt II Ko 266/13

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchyla rozstrzygnięcie w części dotyczącej zasądzenia odsetek;

II
kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniA. D.wniosła o zasądzenie od Skarbu Państwa na jej rzecz kwoty 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w związku z niesłusznym jej zatrzymaniem w postępowaniu karnym w sprawie 2 Ds(...)Prokuratury Rejonowej OlsztynPołudnie w Olsztynie. Ponadto wniosła o zasądzenie solidarnie na jej rzecz oraz jej mężaT. D.kwotę 3075 zł tytułem odszkodowania za poniesione przez nich koszty wynagrodzenia adwokata ustanowionego we wskazanym postępowaniu karnym.

Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2013r. w sprawie II Ko266/13:
I. na podstawieart. 552§1 i 4 kpkzasądził od Skarbu Państwa na rzeczA. D.kwotę 10000 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z niewątpliwie niesłusznego zatrzymania w okresie od 13 kwietnia 2013r. w sprawie 2 Ds(...)Prokuratury Rejonowej Olsztyn - Południe w Olsztynie, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku;
II.  w pozostałym zakresie wniosek oddalił;
III.  na podstawieart. 554§2 kpkkosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.

Apelację od powyższego wyroku na podstawieart. 425§1 i 2 kpkorazart. 444 kpkzłożył w części dotyczącej zasądzenia od Skarbu Państwa odsetek od kwoty zasądzonego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na niekorzyśćA. D.prokurator.
Na podstawie przepisuart. 438 pkt 2 kpkwyrokowi temu zarzucił:
obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie przepisuart. 321§1 kpcw zw. zart. 558 kpkpoprzez przyznanie odsetek od zasądzonej kwoty zadośćuczynienia w sytuacji, gdy pełnomocnik wnioskodawcy jak również sam wnioskodawca nie zgłaszali takiego żądania.
Na podstawieart. 427§1 kpkiart. 437§1 i 2 kpkwniósł o:
uchylenie orzeczenia o zasądzeniu od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy ustawowych odsetek od zasądzonej kwoty zadośćuczynienia.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja prokuratora jest w pełni uzasadniona i zasługiwała na uwzględnienie.

Jako zasadny należało uznać zarzut obrazyart. 321 kpcpodniesiony w apelacji prokuratora odnoszący się do kwestii odsetek ustawowych orzeczonych przez sąd I instancji od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty w sytuacji, gdy ani wnioskodawca, ani jego pełnomocnik takiego żądania nie zgłosili.
Zadośćuczynienie i odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, uregulowane wrozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego, jest instytucją prawa karnego, a przepisart. 552 kpkstanowi samodzielną podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa i jest przepisemlex specialiswzględem przepisów regulujących odpowiedzialność o charakterze cywilnym przewidzianą przepisamiKodeksu cywilnego.
Tym niemniej w sytuacji kiedy roszczenie oparte na tej podstawie ma charakter kompensacyjny, a ustawodawca w literalnym brzmieniu tej normy odwołuje się do pojęcia szkody w jej cywilno-prawnym wymiarze, wobec braku stosownych unormowań w przepisach prawa karnego, mają odpowiednie zastosowanie przepisyKodeksu cywilnego, w tym odnoszące się do odsetek.
Odsetki są świadczeniem ubocznym zależnym od istnienia i wymagalności długu podstawowego. Od momentu powstania długu mają byt samodzielny.
Odrębności wiążące się z uregulowaniem postępowania prowadzonego w oparciu o przepisyrozdziału 58 Kodeksu postępowania karnegopowodują, iż obowiązek spełnienia świadczenia (zadośćuczynienia czy odszkodowania) po stronie Skarbu Państwa aktualizuje się z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia i z tą chwilą istnieje możliwość przyznania odsetek za zwłokę (kwestia ta została szeroko skomentowana w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 1991r. V KRN 475/90, OSNKW z. 10-12 z 1991r. poz. 52).
W sytuacji gdy przepisy procedury karnej nie regulują zasad dochodzenia odsetek (świadczenia ubocznego) z literalnego brzmieniaart. 558 kpkwynika, iż winny mieć w tym względzie zastosowanie przepisyKodeksu postępowania cywilnego, w tym przepisart. 321 kpc, który określa granice wyrokowania.
Normaart. 321§1 kpcw aktualnym brzmieniu stanowi, iż sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem ani zasądzać ponad żądanie.
W obecnym stanie prawnym przepis §2, który dawał podstawę do orzekania ponad żądanie w sprawach o roszczenia alimentacyjne i o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, nakładając na sąd obowiązek orzekania o roszczeniach wynikających z faktów przytoczonych przez powoda także wówczas gdy roszczenie nie było objęte żądaniem lub gdy było w nim zgłoszone w rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania – został uchylony przez ustawę z dnia 2 lipca 2004r. o Zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004r. Nr 172 poz. 1804) z mocą obowiązującą od dnia 5 lutego 2005r.
Sąd stracił tym samym legitymację procesową do orzekania z urzędu o odsetkach za zwłokę.
Wprowadzona zmiana przekłada się również na sposób procedowania w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, jak też dotyczy spraw rozpoznawanych w oparciu o przepisyustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(Dz. U. Nr 34, poz. 149) statuując możliwość orzekania tylko w ramach zakreślonych żądaniem wniosku.
Tym samym zakaz orzekania ponad żądanie, wynikający z treściart. 321§1 kpc, odnosi się także do roszczeń i żądań ubocznych (odsetek) dochodzonych w trybie przepisówk.p.k.
Uznając zatem, że rozstrzygnięcie sądu I instancji w zakresie zasądzenia odsetek z urzędu wykraczało poza ramy wyznaczone obowiązującą litera prawa, Sąd Apelacyjny dokonał korekty wyroku w tym zakresie.
Mając powyższe na uwadze należało orzec jak w sentencji i kosztami postępowania odwoławczego po myśliart. 554§2 kpkobciążyć Skarb Państwa.

A.