WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 czerwca 2014r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu, w II Wydziale Karnym w składzie:
Przewodniczący: SSA Henryk Komisarski
Sędziowie: SSA Maciej Świergosz (spr.)
SSO del. do SA Izabela Pospieska
Protokolant: st.sekr.sądowy Magdalena Ziembiewicz
przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Marka Rote
po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2014r. sprawy :
D. S.,W. S. (1)iP. A.
oskarżonych zart.284 § 2 kkw zw. zart.12 kk
z powodu apelacji wniesionych przez obrońcę oskarżonych i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze
z dnia 5.09.2013r. ( sygn. akt II K 281/10 )
uchyla przedmiotowy wyrok w zaskarżonej części ( tj. z wyłączeniem pkt 1 i 2) i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Okręgowemuw Zielonej Górze do ponownego rozpoznania

    Izabela Pospieska Henryk Komisarski Maciej Świergosz

UZASADNIENIE
Prokuratoroskarżył oskarżonych :

1
D. S.o to, że:

I
w okresie od 1 listopada 2002 roku do 31 grudnia 2005 roku wŚ., województwo(...), działając w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, będąc zatrudnioną wprzedsiębiorstwie (...)wD.(...)sklep wŚ.przyulicy (...)oraz odpowiedzialną materialnie za powierzone jej mienie i środki pieniężne, przywłaszczyła sobie środki pieniężne w łącznej kwocie 10.752,48 złotych, czym działała na szkodę ww. przedsiębiorstwa,

tj. o przestępstwo zart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.

II
w okresie od 1 marca 2006 roku do 5 sierpnia 2008 rokuwŚ., województwo(...), działając w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, będąc zatrudnioną wprzedsiębiorstwie (...)wD.(...)sklep wŚ.przyulicy (...)oraz odpowiedzialną materialnie za powierzone jej mienie i środki pieniężne, przywłaszczyła sobie środki pieniężne w łącznej kwocie 15.786,21 złotych, czym działała na szkodę ww. przedsiębiorstwa w łącznej kwocie 74.812,42 złotych,

tj. o przestępstwo zart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.

2
W. S. (1)o to, że:

III
w okresie od 1 listopada 2002 roku do 31 grudnia 2005 roku wŚ., województwo(...), działając w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, będąc zatrudnionym wprzedsiębiorstwie (...)wD.(...)sklep wŚ.przyulicy (...)oraz odpowiedzialnym materialnie za powierzone mu mieniei środki pieniężne, przywłaszczył sobie środki pieniężnew łącznej kwocie 10.752,48 złotych, czym działał na szkodę ww. przedsiębiorstwa,

tj. o przestępstwo zart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.

IV
w okresie od 1 marca 2006 roku do 5 sierpnia 2008 rokuwŚ., województwo(...), działając w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, będąc zatrudnionym wprzedsiębiorstwie (...)wD.(...)sklep wŚ.przyulicy (...)oraz odpowiedzialnym materialnie za powierzone mu mieniei środki pieniężne, przywłaszczył sobie środki pieniężnew łącznej kwocie 16.681,21 złotych oraz towary handlowe na kwotę 60.173,91 złotych, czym działał na szkodę ww. przedsiębiorstwa w łącznej kwocie 76.855,21 złotych,

tj. o przestępstwo zart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.

3
P. A.o to, że:

V
w okresie od 1 marca 2006 roku do 5 sierpnia 2008 rokuwŚ., województwo(...), działając w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, będąc zatrudnionym wprzedsiębiorstwie (...)wD.(...)sklep wŚ.przyulicy (...)oraz odpowiedzialnym materialnie za powierzone mu mieniei środki pieniężne, przywłaszczył sobie środki pieniężnew łącznej kwocie 15.090,15 złotych oraz towary handlowe na kwotę 59.922,26 złotych, czym działał na szkodę ww. przedsiębiorstwa w łącznej kwocie 75.012,41 złotych,

tj. o przestępstwo zart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.

* * * * * *
Wyrokiemz dnia 5 września 2013 roku Sąd Okręgowyw Zielonej Górze w sprawie II K 281/10 orzekł, co następuje:

1
Uniewinnił oskarżonąD. S.od popełnienia zarzucanego jej czynu opisanego w punkcie I części wstępnej wyroku, zaś kosztami procesu w tym zakresie na podstawieart. 630 k.p.k.obciążył Skarb Państwa.

2
Uniewinnił oskarżonegoW. S. (1)od popełnienia zarzucanego mu czynu opisanego w punkcie III części wstępnej wyroku, zaś kosztami procesu w tym zakresie na podstawieart. 630 k.p.k.obciążył Skarb Państwa.

3
Uznał oskarżonychD. S.,W. S. (1)orazP. A.w zakresie zarzucanych im czynów opisanych w punktach II, IV i V części wstępnej wyroku za winnych tego, że w okresie od 1 marca 2006 roku do 5 sierpnia 2008 roku wŚ., województwo(...), działając wspólniei w porozumieniu, w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, przywłaszczyli sobie powierzone im mieniew postaci różnego rodzaju asortymentu towarów handlowych stanowiących własnośćprzedsiębiorstwa (...)wD.(...)–R. J.sklep wŚ.przyulicy (...)o wartości nie mniejszej niż 135.019,84 złotych, czym działali na szkodęR. J., to jest uznał oskarżonych za winnych popełnienia przestępstwa zart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.i za przestępstwo to na podstawieart. 284 § 2 k.k.wymierzył każdemu z oskarżonych karę w wymiarze po 1 roku pozbawienia wolności.

4
Na podstawieart. 69 § 1 k.k.iart. 70 § 1 pkt 1 k.k.wykonanie orzeczonych kar pozbawienia wolności warunkowo zawiesił wobec każdego z oskarżonych na okres 3 lat próby.

5
Na podstawieart. 46 § 1 k.k.orzekł wobec oskarżonychD. S.,W. S. (1)orazP. A.obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem opisanym w punkcie 3 części dyspozytywnej wyroku i z tego tytułu zasądził solidarnie od oskarżonych na rzecz pokrzywdzonegoR. J.kwotę 135.019,84 złotych.

6
Na podstawieart. 633 k.p.k.orazart. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 roku o opłatach w sprawach karnych(t.j. Dz.U. z 1983 roku, nr 49, poz. 223, ze zm.) zasądził od oskarżonych na rzecz:

a
Skarbu Państwa – koszty sądowe związane z ich udziałem w sprawie, w wysokości po 1/3 ich części od każdegoz oskarżonych, w tym wymierzył każdemu z oskarżonych opłatę w wysokości po 180,00 złotych,

b
oskarżyciela posiłkowegoR. J.– koszty procesu związane z ustanowieniem w sprawie pełnomocnika z wyboru, w wysokości po 1/3 ich części od każdego z oskarżonych, tj. w kwotach po 772,00 złotych.

* * * * * *
Z wyrokiem tym nie zgodzili się obrońca oskarżonychD. S.,W. S. (1)iP. A.oraz pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, z tym że ww. orzeczenie nie było kwestionowane w zakresie dot. uniewinnienia ( pkt 1 i 2 ).

* * * * * *
Obrońca oskarżonychD. S.,W. S. (1)iP. A.adw.J. H.na podstawieart. 444 k.p.k.zaskarżyła ww. wyrok w części uznającej winę oskarżonych w punktach II, IV i V części wstępnej wyroku. Na podstawieart. 427 § 2 k.p.k.w zw. zart. 438 pkt 1 i 2 k.p.k.zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

I
naruszenie prawa materialnego, tj.art. 284 § 2 k.k.poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że oskarżeniD. S.,W. S. (1)iP. A.działali wspólnie i w porozumieniu w sposób ukierunkowany na określony cel, którym było wyłączenie powierzonego mienia stanowiącego własność pokrzywdzonegoR. J.o wartości nie mniejszej niż 135.019,84 złotych, mimo poważnych wątpliwości w tym względzie wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego w postaci wyjaśnień wszystkich oskarżonych nie przyznających się do winy, brak konsekwencji w zeznaniach pokrzywdzonego, zgromadzonej dokumentacji podlegającej ocenie przez biegłegoA. K.iM. M. (1)i wydanych opinii, z których to dowodów w sposób budzący wątpliwości wynika zamiar współdziałania oskarżonych w popełnieniu przestępstwa, a także wątpliwa jest wysokość szkody i czas jej powstania;

II
naruszenie prawa procesowego, tj.art. 5 § 2 k.p.k.iart. 7 k.p.k.polegające na rozstrzygnięciu nie dających się usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonych oraz całkowicie dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego, polegającej na przyjęciu tego, że:



niedobór towarowy powstały w okresie od 1 marca 2006 roku do 5 sierpnia 2008 roku, choć z opinii biegłego sądowegoA. K.wynika, że w oddzialefirmy (...)[tak w apelacji]wŚ.występowało rolowanie niedoborów, pokrzywdzony nie przedłożył dokumentacji źródłowej za lata 2002 – 2006i nie można więc było poddać jej ocenie,

oskarżonyP. A.podpisał umowęo odpowiedzialności materialnej, choć wyraźnie nie potrafił określić którą,

przyjęciu odpowiedzialności karnej oskarżonegoP. A.mimo nie przeprowadzenia dodatkowej inwentaryzacji 2006 roku z momentem jego zatrudnienia, braku jego podpisu na części dokumentów księgowychi związanych z odpowiedzialnością materialną, braku dokumentacji firmy pokrzywdzonego za lata 2002 – 2006 oraz opinii biegłychA. K.iM. M. (2).

Reasumując skarżąca na podstawieart. 427 § 1 k.p.k.w zw.zart. 437 § 2 k.p.k.wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonychD. S.,W. S. (1)iP. A.od popełnienia zarzucanych im czynów karalnych.
Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowegoR. J.radca prawnyS. T.zaskarżył ww. wyrok w części dotyczącej punktu 3 i 5 zarzucając sądowi I instancji błąd w ustaleniach faktycznych mający bezpośredni wpływ na treść zaskarżonego wyroku.
Reasumując skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyrokuw części dotyczącej punktu 3 i 5 poprzez stwierdzenie, że:

1
OskarżonychD. S.,W. S. (1)orazP. A.w zakresie zarzucanych im czynów opisanych w punktach II, IV i V części wstępnej wyroku uznaje za winnych tego, że w okresie od 1 marca 2006 roku do 5 sierpnia 2008 roku wŚ., województwo(...), działając wspólnie i w porozumieniu, w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, przywłaszczyli sobie powierzone im mienie w postaci różnego rodzaju asortymentu towarów handlowych stanowiących własnośćprzedsiębiorstwa (...)wD.(...)–R. J.sklep wŚ.przyulicy (...)o wartościnie mniejszej niż 180.322,04 złotych, czym działali na szkodęR. J., tj. popełnienia przestępstwa zart. 284 § 2 k.k.w zw.zart. 12 k.k.i za to na podstawieart. 284 § 2 k.k.wymierza każdemu z oskarżonych karę w wymiarze po 1 roku pozbawienia wolności – (punkt 3 wyroku).

2
Na podstawieart. 46 § 1 k.k.orzekł wobec oskarżonychD. S.,W. S. (1)orazP. A.obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem opisanym w punkcie 3 części dyspozytywnej wyroku i z tego tytułu zasądził solidarnie od oskarżonych na rzecz pokrzywdzonegoR. J.kwotę 180.322,04 złotych.

ewentualnie zaś o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Nie przesądzając w chwili obecnej jakiegokolwiek końcowego rozstrzygnięcia w sprawie, a w tym zasadności szeregu zarzutów wskazanych w obu apelacjach stwierdzić należy, iż obie apelacje okazały się konieczne bowiem doprowadziły do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, albowiem zaskarżony wyrok i jego uzasadnienie dotknięty są takimi wadami, że nie mógł się on ostać i to także dlatego, że nie mógł zostać poddany pełnej kontroli instancyjnej. Sąd Apelacyjny w tym miejscu wskazuje, że ograniczył – w myślart. 436 k.p.k.– rozpoznanie wszystkich apelacji do zarzutów wystarczających do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny z całą mocą podkreśla,iż zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z treści przepisówart. 2 § 1 pkt 1i § 2 k.p.k.,art. 4 k.p.k.,art. 5 § 2 k.p.k.,art. 7 k.p.k.iart. 410 k.p.k.to na sądziemeritispoczywa obowiązek oparcia ustaleń faktycznych na całokształcie materiału dowodowego, ujawnionego w toku rozprawy główneji to sądmeritiprzy tym ma mieć na względzie wszystkie okoliczności istotne dla sprawy i dążyć do ich całkowitego wyjaśnienia, prowadzić postępowanie zgodnie z wymogiem przepisuart. 424 § 1 k.p.k., a także, że to na sądziemeritispoczywa obowiązek dokonania – zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów – pełnej analizy i oceny materiału dowodowego, która winna być zgodna z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego oraz nie zawierać błędów faktycznych, ani logicznych, a przede wszystkim wynikać winnaz kompleksowej, wnikliwej i krytycznej analizy ujawnionego materiału dowodowego. Jednym z podstawowych obowiązków sądumeriti, od którego zależy prawidłowość rozstrzygnięcia sprawy, jest zatem przeprowadzenie tego postępowania nie tylko zgodnie z przepisami proceduralnymi, ale również dążenie do przeprowadzenia – nawet z urzędu – wszelkich dowodów potrzebnych do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o winie
oskarżonego. Drugi obowiązek natomiast sprowadza się do prawidłowej oceny całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej,a więc poza zasięgiem rozważań sądumeriti– odnosząc to do niniejszej sprawy – nie mogą pozostać dowody istotne dla rozstrzygnięcia kwestii winy oraz oceny prawnej czynu.
Należy także podkreślić, iż aby Sąd Apelacyjny mógł przeprowadzić kontrolę wyroku, jego uzasadnienie musi spełniać wszystkie warunki określone w przepisieart. 424 § 1 k.p.k.Przede wszystkim ma ono zawierać dokładne ustalenie podstawy faktycznej wyroku oraz wskazanie jego podstawy prawnej, a gdy chodzi o część skazującą – przytoczenie tych okoliczności, które miał sądmeritina uwadze przy wymiarze kary.W uzasadnieniu wyroku należy przedstawić w sposób uporządkowany wyniki narady z dokładnym wskazaniem tego, co sąd uznał za udowodnione, jak ocenił poszczególne dowody i dlaczego oparł się na jednych, odrzucając inne. W uzasadnieniu wyroku musi być zatem przeprowadzony tok rozumowania sądu i to w taki sposób, żeby można było skontrolować słuszność tego rozumowania i jego zgodność z materiałem dowodowym. Jeżeli uzasadnienie wyroku nie czyni zadość wskazanym wymaganiom wówczas kontrola odwoławcza sądu II instancji jest de facto niemożliwa. Wynika to z roli sądu odwoławczego, który nie stykając się bezpośrednio z dowodami, nie może nabrać przekonania o ich wiarygodności i prawidłowo je ocenić. A zatem, jak stwierdził to Sąd Najwyższy: „rola sądu odwoławczego sprowadza się przede wszystkim do skontrolowania słuszności rozumowania sądu I instancji i jego zgodności z dowodami” (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 1982 roku, II KR 337/81, opubl. OSNPG 1983 rok, Nr 2, poz. 22). W dalszej kolejności wskazać należy, iż uzasadnienie wyroku powinno wskazywać logiczny proces, który doprowadził sądmeritido wniosku o winie lub niewinności oskarżonego. Rzecz zatem w tym, że sąd ten powinien wskazaćw uzasadnieniu wyroku, jakie fakty uznaje za ustalone, na czym opiera poszczególne ustalenia i dlaczego nie uznaje dowodów przeciwnych,a następnie jakie wnioski wyprowadza z dokonanych ustaleń. Treść uzasadnienia musi ustalaća posterioriten proces myślowy, który przebiegał w czasie narady, poprzedzając wydanie wyroku. Jak to podkreślił Sąd Najwyższy w innym ze swych orzeczeń: „prawidłowość uzasadnienia wyroku warunkuje nie tylko możliwość prawidłowego sformułowania zarzutów apelacji ale również możliwość prawidłowej kontroli odwoławczej, co jest ważniejsze” (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1973 roku,II KR 105/73, publ. OSNPG 1974 roku, Nr 3 – 4, poz. 47).
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd Apelacyjny stwierdzić musiał, że nie był w stanie przeprowadzić kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Konfrontując przedstawione powyżej zasady z rozstrzygnięciem sądu I instancji należy bowiem stwierdzić, że obie apelacje w sprawie okazały się celowe, gdyż Sąd Okręgowy nie dokonał dokładnej oceny materiału dowodowego, co czyni niemożliwym podjęcie kontroli co do prawidłowości tych ustaleń, a to właśnie determinuje w ogóle dalsze rozważania na temat prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia.

I.
Apelacja obrońcy oskarżonychD. S.,W. S. (1)iP. A.
Przede wszystkim wskazać należy, że prawidłowo podnosiła obrońca oskarżonych, że Sąd Okręgowy w uzasadnieniu swojego orzeczenia nie wykazał w sposób prawidłowy zamiaru oskarżonych do popełnienia przypisanego im przestępstwa przewidzianego przepisemart. 284 § 2 k.k., jak również przyjętego działania przez oskarżonych wspólniei w porozumieniu.
Po pierwsze podkreślenia wymaga, że sąd I instancji nie dokonał w uzasadnieniu swojego wyroku prawidłowego wykazania zamiaru oskarżonych. Przestępstwo z przewidziane przepisemart. 284 § 2 k.k.jest przestępstwem kierunkowym, więc ustawodawca wymaga, aby działanie sprawcy było ukierunkowane na określony cel, którym w tym przypadku jest wyłączenie powierzonych rzeczy do majątku sprawcy lub postępowania z nią jak z własną w inny sposób. W tym miejscu przytoczyć należy stanowisko Sądu Najwyższego zgodnie, z którym: „zaistnienie niedoboru, nawet zawinione przez oskarżonego, czy też próby ukrycia owego niedoboru nie są równoznaczne z przywłaszczeniem brakującego mienia. Takie rozumowanie jest niedopuszczalne, tym bardziej że przywłaszczenie jest przestępstwem kierunkowym, zaś dla przyjęcia realizacji jego znamion od strony podmiotowej konieczne jest wykazanie, iż oprócz obiektywnego rozporządzenia przez sprawcę cudzą rzeczą ruchomą, jego działaniu towarzyszył zamiar zatrzymania tej rzeczy dla siebie albo dla innej osoby, bez żadnego ku temu tytułu (animus rem sibi habendi)” (vide:wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2003 roku, III KK 165/03, Lex 140098). O ile sąd I instancji uniewinniając oskarżonychD. S.iW. S. (1)od czynów zarzucanych im w punktach I i III aktu oskarżenia w sposób trafny przytoczył postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2006 roku, IV KK 28/06, to podobnej rzetelności nie zachowano oceniając zachowanie oskarżonych zarzucane im w punktach II, IV i V aktu oskarżenia. Niewątpliwym bowiem jest w niniejszej sprawie, że niedobór towarowy w magazyniefirmy (...)wŚ.zaistniałw rzeczywistości. Jednakże w uzasadnieniu wyroku sąd I instancji zajął się tylko tą częścią znamion przedmiotowego przestępstwa dotyczącą właśnie zaistnienia niedoboru towarowego, pomijając w swoich rozważaniach szczegółowe wykazanie rozporządzenia przez oskarżonych tymi rzeczami ruchomymi w zamiarze ich zatrzymania dla siebie albo innej osoby. Takie braki w uzasadnieniu wyroku dotyczącym przypisania oskarżonym sprawstwa w zarzucanych im przestępstwach przekreślały możliwość instancyjnej kontroli zaskarżonego orzeczenia. Nie pozwalały bowiem odtworzyć toku rozumowania sądu meriti, który doprowadził do określonych skutków procesowych.
Po wtóre jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego (k. 861) przyjecie przez sądmeritidziałania przez oskarżonych wspólniei w porozumieniu w zakresie przypisanego im przestępstwa zart. 284 § 2 k.k.wynika z łączącego ich stosunku powinowactwa, z powodu którego, w ocenie sądu I instancji, akceptowali oni swoje przestępcze działania realizującw konsekwencji wspólnymi siłami znamiona tego przestępstwa. Sąd Okręgowy podniósł, że na wspólne działanie oskarżonych wskazuje również okoliczność, iż podrabiano na licznych dokumentach podpisyP. A., co miało zapobiec ujawnieniu przestępczego procederui w konsekwencji ewentualnego zwolnienia z pracy pozostałych oskarżonych przed osiągnięciem przez nich wieku emerytalnego, a samegoP. A.uwolnić od ewentualnej wszelkiej odpowiedzialności karnej. Tymczasem z przeprowadzonego przez sąd I instancji postępowania dowodowego nie sposób wyprowadzić tak jednoznacznych i pewnych wniosków jak powyższe. Oczywistym jest bowiem, że nie można z samego faktu istnienia powinowactwa pomiędzy oskarżonymi wyprowadzać jednoznacznych twierdzeń, iż z powodu przede wszystkim tych łączących ich więzi akceptowali oni wzajemnie swoje przestępcze działania. Tym bardziej,iż jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, nie jest to poparte materiałem dowodowym, a jedynie teoretycznym założeniem, sprowadzającym się de facto do swoistego domniemania winy. Z uzasadnienia wyroku sąd I instancji nie można w sposób logiczny na żadnej innej podstawie przyjąć, iż oskarżeni działali wspólnie i w porozumieniu, oprócz oczywiści przyjętego arbitralnie przez sąd I instancji powinowactwa istniejącego pomiędzy oskarżonymi. Jednak w sposób podobnie arbitralny bez właściwego uzasadnienia wykluczono definitywnie udział pozostałych osób zatrudnionych wfirmie (...). W tym miejscu wskazania również wymaga, że niejako dla spójności przyjętego przez sąd I instancji założenia we współsprawstwie oskarżonych za czas przypisanego im przestępstwa przyjęto okres od1 marca 2006 roku (kiedy to wfirmie (...)zatrudniony zostałP. A.) do 5 sierpnia 2008 roku, przy jednoczesnym uznaniu opinii biegłegoK.w całości za wiarygodną i przydatną dla czynienia ustaleń faktycznych, a z której to opinii wynika jednoznacznie i kategorycznie, m. in., iż za okres 2006 roku nie uzyskano od pokrzywdzonego żadnej dokumentacji rachunkowej umożliwiającej rzetelną ocenę tego okresu przez biegłego.

II.

Apelacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego
Prawidłowo podnosił w apelacji pełnomocnik pokrzywdzonego,iż w uzasadnieniu wyroku sądu I instancji zachodzą sprzecznościi nieprawidłowości w zakresie ustalenia wysokości zaistniałej szkody. Sąd Okręgowy określając wysokość zaistniałej szkody opierał swoje ustaleniaw całości na opinii biegłego sądowego drA. K.z dnia 31 maja 2013 roku, którą uznał w całości za wiarygodną. Sąd I instancji uznał,że w zakresie towarów handlowych opisanych przez biegłego w tabeli nr 11i 12 sprawstwo oskarżonych co do ich przywłaszczenia zostało wykazane. Według tabeli nr 11 łączna wartość tych towarów handlowych wynosiła 118.408,24 złotych, zaś w tabeli nr 12, której wykaz zawierał się w tabeli nr 11, biegły przedstawił zestawienie niedoborów towarów handlowych na kwotę 99.455,00 złotych. Ponadto sąd I instancji przyjął, że spośród pozostałych niedoborów towarów handlowych wykazanych w tabeli nr 8, sprawstwo oskarżonych zostało wykazane co do towarów o wartości nie mniejszej niż 16.611,60 złotych. W ten sposób Sąd Okręgowy przyjął całkowitą wartość szkody na kwotę 135.019,84 złotych.
Tymczasem przyjęty przez Sąd Okręgowy sposób wyliczenia szkody w oparciu o przedmiotową opinię biegłego sądowego jest pierwotnie błędny. Wskazać bowiem należy, że sąd I instancji popełnił jeden zasadniczy błąd, który został powtórzony za biegłym, który poczynił go także w swej opinii, dokonując niedopuszczalnej z punktu widzenia odpowiedzialności karnej za przestępstwo zart. 284 § 2 k.k., kompensaty niedoborówz nadwyżkami towarów handlowychfirmy (...). Notoryjnym pozostawać musi, że dla znamion przestępstwa zart. 284 § 2 k.k.nie jestw ogóle istotne zaistnienie jakichkolwiek nadwyżek w towarach handlowychi absolutnie nie jest możliwym, aby stwierdzone niedobory danych towarów handlowych były kompensowane – dla potrzeb ustalenia wysokości przywłaszczonego mienia – nadwyżkami w innych towarach handlowych. Istnienie jednocześnie niedoborów i nadwyżek w towarach handlowych wskazuje jedynie na ogólną nierzetelność prowadzonej wfirmie (...)dokumentacji.
Wskazać należy, że w opinii biegłego przedstawiono następującego rodzaju tabele dotyczące niedoborów w towarach handlowych:

⚫

tabela nr 8 – „Zestawienie różnic inwentaryzacyjnych wg stanu na dzień 31.07.2008 r. – niedobory” – kwota 210.839,90 złotych – str. 53 – 94 opinii,

tabela nr 9 – „Zestawienie różnic inwentaryzacyjnych wg stanu na dzień 31.07.2008 r. – nadwyżki” – kwota 30.318,84 złotych – str. 94 – 107 opinii,

tabela nr 10 – „Rozliczenie inwentaryzacji towarów handlowych (kompensata niedoborów i nadwyżek) wg stanu na dzień 1.08.2008 r.” – kwota 180.521,06 złotych – str. 108 opinii,

tabela nr 11 – „Wykaz najwyższych niedoborów towarów handlowych wg stanu na dzień 31.07.2008 r. (niedobory powyżej wartości 500 zł) – kwota 118.408,24 złotych – str. 109 – 112 opinii,

tabela nr 12 – „Zestawienie niedoborów towarów handlowych wg asortymentu – kwota 99.455,00 złotych – str. 113 – 115.

Szczególnie istotną dla niniejszej sprawy jest dokonana przez biegłego w tabeli nr 10 kompensata niedoborów wykazanych w tabeli nr 8z nadwyżkami wykazanymi w tabeli nr 9. Sąd Okręgowy przyjął takie rozliczenie w całości jako prawidłowe, gdy tymczasem jak już wyżej wskazano dokonanie kompensaty wobec znamion przestępstwa zart. 284 § 2 k.k.było prawnie niedopuszczalne, albowiem nie może ekskulpować potencjalnego sprawcy fakt, że wobec zaistnienia w danej sytuacji niedoborów w danych rzeczach, stwierdzono jednocześnie nadwyżki, gdyż w skrajnej sytuacji gdyby nadwyżki przewyższyły niedobory doszłoby do irracjonalnej sytuacji, w której wykazano byde factobrak szkody, pomimo faktycznego zaistnienia niedoborów towarowych.
Kolejnym nie znajdującym uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym było przyjęcie przez sąd I instancji za biegłym wyliczenia z tabeli nr 11, w której biegły zestawił arbitralnie wybrane przez siebie niedobory towarowe, których wartość przewyższała kwotę 500,00 złotych. Jednak przyjęcie takiej kwoty granicznej, tj. 500,00 złotych nie znajduje żadnego logicznego uzasadnienia, ponieważ zachodzi w tym przypadku wątpliwość, dlaczego jest to taka, a nie inna kwota. Niezasadnym jest bowiem rozgraniczanie jedynie na podstawie wartości danych towarów, że oskarżeni mogli przywłaszczyć towary handlowe o wartości 500,00 złotych, lecz nie byli już w stanie przywłaszczyć towarów o wartości choćby 499,00 złotych. Przyjęte do wyliczenia powstałej szkody kryterium musi być jednoznacznie obiektywne i znajdować oparcie w materiale dowodowym sprawy. Istotnym jest również, aby sądmeriticzyniąc ustalenia na podstawie opinii biegłego, którą uznał za wiarygodną, poddawał ją jednak krytycznej analizie, a nie antycypował ją wprost bez jakiekolwiek kontroli.
Podobne konstatacje odnoszą się do przyjętego przez biegłegow tabeli nr 12 zestawienia niedoborów czterech tylko rodzajów towarów handlowych na kwotę 99.455,00 złotych. Ponownie powstają wątpliwościz jakiego powodu przyjmowano takie, a nie inne grupy towarów handlowych do wykazania niedoborów w towarach handlowych. Nie ma żadnego obiektywnego kryterium dla takiego zestawienia, poza przyjętymi przez biegłego szeroko rozumianymi gabarytami towarów. Jednak gabaryty danych towarów handlowych nie mogą same z siebie być obiektywnym wyznacznikiem odpowiedzialności karnej oskarżonych za ich przywłaszczenie.

* * * * *
Zgodnie z przepisemart. 436 k.p.k.Sąd Apelacyjny ograniczył rozpoznanie powyższych apelacji do wskazanych uchybień i zarzutów, albowiem było to wystarczające do wydania orzeczenia. Ponadto rozpoznanie pozostałych zarzutów byłoby na obecnym etapie sprawy dalece przedwczesne i nieuzasadnione.

* * * * *
Uchylając zaskarżony wyrok i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sąd Apelacyjny miał na uwadze zawarte w apelacji oskarżyciela posiłkowego wnioski, w których domagał się on ustalenia wartości szkodyw niniejszej sprawie na kwotęnie mniejszą niż 180.322,04 złotych, nie wskazując tym samym górnej granicy tego żądania, które zamykałoby się jedynie w kwocie poniżej 200.000,00 złotych. Tymczasem ogólna wartość niedoborów towarów handlowych została ustalona przez biegłego sądowego na kwotę 210.839,90 złotych. Z tego względy sprawę niniejszą przekazano do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze, nie zaś Sądowi Rejonowemu w Świebodzinie.
Sumując przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowyw szczególności obowiązany będzie do przeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego zarówno w zakresie wykazania rozporządzenia przez oskarżonych rzeczami ruchomymi w zamiarze ich zatrzymania dla siebie albo innej osoby oraz działania wspólnie i w porozumieniu. Dopiero bowiem wtedy będzie możliwe przyjęcie w sposób rzetelny ewentualnego sprawstwa i winy oskarżonych. Prowadząc ponownie postępowanie
dowodowe sąd I instancji winien także mieć na względzie treśćart. 442 § 2 k.p.k.
Sąd I instancji winien również bezwzględnie przestrzegać wszystkich wymogów przewidzianych przepisemart. 424 § 1 i 2 k.p.k.przy ponownym sporządzaniu uzasadnienia swojego orzeczenia, tak aby poddawało się ono pełnej kontroli instancyjnej, ze szczególnym uwzględnieniem dokonania rzetelnej i kompleksowej oceny dowodów oraz przeprowadzenia właściwych rozważań prawnych w zakresie zarzucanych oskarżonym czynów.
Przy ponownym procedowaniu sądmeritiwinien także – oczywiście jedynie w przypadku uznania winy i sprawstwa oskarżonych – wymierzyć oskarżonym środek karny przewidziany przepisemart. 46 § 1 k.k.we właściwej wysokości, zgodnie z rozważaniami poczynionymi powyżejw zakresie niedopuszczalnej kompensaty niedoborów z nadwyżkami towarów, jak również przyjęcia obiektywnie niespornego kryteriumw możliwości przypisania oskarżonym przywłaszczenia towarów różnej wielkości, które będzie znajdowało oparcie w materiale dowodowym sprawy.
Na marginesie wskazać także należy, że zasadnym jest rozważenie przez Sąd Okręgowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy, czy pomiędzy oskarżonymiW. S. (1)iP. A.nie istnieje sprzeczność interesów w rozumieniu przepisuart. 85 § 1 k.p.k.i tym samym czy ich obecna obrońca może nadal pełnić tę rolę. Wskazać bowiem należy, żeW. S. (2)nie przyznaje się do podrobienia podpisówP. A.na różnego rodzaju dokumentachfirmy (...), w tym na spisach samokontrolnych, zaśP. A.jednoznacznie wskazywał, iż jego podpisy zostały podrobione, nie wskazując jednak w swoich wyjaśnieniach sprawcy tych czynów. W przypadku uznania w przedmiotowym zakresie istnienia sprzeczności interesów we wspólnej obronie oskarżonych Sąd Okręgowy obowiązany będzie zastosować procedurę przewidzianą przepisemart. 85 § 2 k.p.k.

* * * * *
W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny – na podstawie przepisuart. 437 § 1 i 2 k.p.k.– uchylił wyrok Sądu Okręgowego w zaskarżonej części(tj. z wyłączeniem pkt 1 i 2) i przekazał sprawę sądowi I instancji w tym zakresie do ponownego rozpoznania.

    Izabela Pospieska  Henryk Komisarski Maciej Świergosz