JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Djimon Hounsou

Djimon Gaston Hounsou (amezaliwa tar. 24 Aprili 1964) ni mshindi wa Tuzo ya Academy akiwa kama mwigizaji bora wa filamu dansa na mwanamitndo wa kiume kutoka nchini Benin. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa jina la Solomon Vandy kutoka katika filamu ya Blood Diamond aliyocheza na nyota Leonardo DiCaprio, vilevile Juba kutoka katika filamu ya Gladiator aliyocheza na nyota Russell Crowe.
Filamu alizocheza Djimon Hounsou

* Without You I’m Nothing (1990)
* Unlawful Entry (1992)
* Stargate (1994) (as "Djimon")
* The Small Hours (1997)
* Amistad (1997)
* Ill Gotten Gains (1997)
* Deep Rising (1998)
* Gladiator (2000)
* The Middle Passage (2000) (documentary)
* The Tag (2001)
* Dead Weight (2002)
* The Four Feathers (2002)
* In America (2002)
* Heroes (2002) (short subject)
* Biker Boyz (2003)
* Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life (2003)
* Alias (2004) (season 3, Mr Bomani)
* Blueberry (2004)
* Constantine (2005)
* Beauty Shop (2005)
* The Island (2005)
* Blood Diamond (2006)
* Eragon (2006)
* Never Back Down (2008)
* Push (2008)
Filamu zijazo

* The Trunk (2007)
* God of War (Haijakamilka bado) (2008)
* Constantine 2 (2009)
Viungo vya nje

*


Jamii:Waigizaji Filamu wa Benin
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Seli

thumb|right|Seli za ngozi ya mtu chini ya [[hadubini.]]
Seli (kutoka Kilatini cellula = chumba kidogo) ni chumba kidogo ndani ya mwili wa binadamu, wanyama. mimea n.k.

Mwili wote wa kila kiumbehai hufanywa kwa seli. Viumbehai vidogo sana kama bakteria huwa na seli moja tu. Mwili wa mwanadamu huwa na seli trilioni 100 au 1014.

Kila yai ni seli moja tu, hivyo seli kubwa duniani ni yai la mbuni.

Seli za kawaida ni ndogo sana kiasi kwamba huweza kutazamwa tu kwa kutumia hadubini.
Muundo wa seli

Seli zinatofautiana kisasi kati ya domeni za viumbehai. Bakteria na archaea (prokarioti) huwa na seli za mfuto lakini seli za eukarioti zina vitu ndani zao.
Aina za seli

Kuna aina kuu mbili za seli, nazo niː
* Seli ya prokarioti: haina kiini, chembeuzi moja katika utegili, haina dutuvuo
* Seli ya eukarioti: ina kiini, chembeuzi nyingi katika kiini, ina dutuvuo

Kimsingi seli za eukaryota huwa naː
* kiini cha seli,
* utando wa seli (tabaka ya nje) na
* utegili unaojaza chumba ndani ya utando. Ndani ya utegili kuna sehemu nyingine zenye kazi mbalimbali kama vile ribosomu au dutuvuo (mitokondria).

Kuna aina mbili za seli za kieukarioti:
* Seli ya mnyama ni aina ya seli ambazo zinapatikana kwenye miili ya wanyama wote kama vile binadamu n.k.
* Seli ya mmea ni aina ya seli zinazopatikana kwenye mimea yote kama vile miti n.k.

Licha ya kuwa katika sehemu tofauti za viumbehai, seli hizi zinafanana baadhi ya vitu na kutofautiana pia.

Baadhi ya vitu ambavyo vipo kwenye seli ya mnyama na seli ya mmea ni pamoja na:
*Zote zina kiini cha seli
*Zote zina utando wa seli
*Zote zina utegili
*Zote zina dutuvuo

Tofauti kati ya seli ya mnyama na seli ya mmea ni pamoja na:


Jamii:Biolojia
Reggae

thumb|right|Robert Nesta Marley (1980).
Reggae (tamka: "rege") ni aina ya muziki kutoka nchini Jamaika. Ilianzishwa mwaka 1968 na kuwa maarufu kimataifa kwa nyimbo za Bob Marley na kundi lake The Wailers. Pia watu kama Lucky Dube na John Tosh waliwezesha reggae kuwa maarufu.

Reggae hupendwa sana na watu wenye imani ya Rastafari lakini pia watu wa rika, imani na mataifa mbalimbali kote duniani.

Vifaa vya kawaida katika bendi ya Reggae ni ngoma, gitaa ya besi, gitaa na kibodi pamoja na sauti za waimbaji.


Jamii:Muziki
Mzungu

thumb|350x350px|Mwanamke mzungu.
Mzungu (wingi: wazungu) ni neno la Kiswahili kumtaja mtu anayeonekana ametoka Ulaya. Mara nyingi, mtu ambaye amechukua utamaduni wa Kiulaya huitwa "Mzungu" hata asipokuwa na nasaba ya Kiulaya. Kwa hivyo, "Mzungu" ina fasili mbalimabli.
Neno la kumaanisha rangi ya mtu

Ni neno ambalo zaidi linalenga rangi ya mtu na kumtofautisha yule anayetajwa na Mwafrika, Mwarabu, Mhindi au Mchina.
thumb|350x350px|Watu wa Ulaya si wote Wazungu. Kwa mfano Waingereza wazawa: mbunge Diane Abbott, mwigizaji wa filamu Adewale Akinnuoye-Agbaje, waziri Paul Boateng, mwanamitindo Naomi Campbell, mwimbaji Craig David.
Si neno kamili sana kwa sababu watu wanaoitwa Wazungu wanaweza kutokea kila sehemu ya Dunia; Wamarekani weupe huitwa Wazungu na pia makaburu kutoka Afrika Kusini, Wakenya weupe na pia Waaustralia. Vilevile mtu kutoka nchi za Ulaya ya Kusini kama Uhispania au Ugiriki anaweza kusababisha wasiwasi kama yeye ni Mzungu au Mwarabu kwa sababu wengi wao hufanana na watu wa Afrika ya Kaskazini.

Ikitumiwa kwa maana ya "watu wa Ulaya" inaeleweka kwa jumla isipokuwa siku hizi nchi za Ulaya hujaa watu ambao wenyewe au mababu wao walihamia huko kutoka pande nyingi za dunia jinsi inavyoonekana kwenye nyuso yao.
Neno la kutaja sifa ya mbari pamoja na jiografia

Kiasili neno lilijitokeza wakati ambako watu waliweza kuamini ya kwamba kila sehemu ya dunia ilikuwa na rangi yake. Kwa namna hiyo inafanana na maneno katika lugha nyingine kwa mfano "negroe/negre/neger/nigger" katika lugha za Ulaya kwa watu wanaoonekana kama wenye asili ya Kiafrika. Haina dharau ndani yake kama neno la Kiarabu "abdi" linalotaja watu weusi pamoja na watumwa.
Kizungu kama lugha

Neno "Kizungu" linatumiwa mara nyingi kwa maana ya lugha ya Kiingereza, lakini wakati wa ukoloni wa Ujerumani katika Tanzania bara ("Afrika ya Mashariki ya Kijerumani") lilitaja pia Kijerumani.
Asili ya neno

Asili ya neno haijulikani kikamilifu. Inaonekana kuna uhusiano na neno mzungu / mizungu lisilo kawaida tena katika Kiswahili cha kisasa lakini limetunzwa katika kamusi za Kiswahili zilizokusanya maneno yake mnamo mwaka 1900. Lilimaanisha mambo mbalimbali kama vile: 1) kitu cha ajabu au cha kushangaza, 2) mbinu ya kujiondoa katika tatizo, 3) aina ya muhogo, 4) silika au akili ya wanyama.

Waswahili waliwahi kutumia neno "mzungu" kwa "akili" na pia kwa mafundisho ya "unyago" yaliyoitwa "kufundishwa mizungu".. Kama asili ya "Wazungu" iko hapa iliweza kumaanisha "watu wa ajabu, wasio kawaida, wenye mbinu nyingi" au "wageni walio tofauti sana".

Wengine wamehisi kwa utani ya kwamba kuna uhusiano na kitenzi "kuzunguka" na "mzungu" ilitaka kutaja tabia ya wapelelezi, wamisionari na wafanyabiashara wa kwanza kutoka Ulaya ambao hawakukaa mahali pamoja bali walizungukazunguka kote Afrika.
Marejeo

Jamii:Kiswahili
Jamii:Binadamu
Namba tasa

Namba tasa ni namba asilia isiyogawiwa kwa namba nyingine isipokuwa kwa 1 na kwa namba yenyewe. Kwa Kiingereza zaitwa "prime numbers".

Mfano:
* 3 ni namba tasa kwa sababu inagawiwa kwa 1 na kwa 3 lakini hakuna namba nyingine inayoweza kuigawa.
* 4 si namba tasa kwa sababu inagawiwa kwa 1 na kwa 4 lakini pia kwa 2.

Idadi ya namba tasa haina mwisho na thelathini za kwanza ni 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, 101, 103, 107, 109, 113.

1 haihesabiwi kama namba tasa kwa sababu inagawiwa kwa 1 tu hakuna namba ya pili. 0 si namba tasa kwa sababu hairuhusiwi kugawa kwa 0.

Namba zote nyingine zisizo namba tasa huitwa namba kivunge na zinaweza kupatikana kwa kuzidisha namba asilia mbili.
thumb|300px|Kichujio cha [[Erastothenes.]]
Kichujio cha Eratosthenes

Mbinu nyepesi ya kugundua namba tasa ndogo ni Kichujio cha Eratosthenes. Ilibuniwa na mwanahisabati na mwanafalsafa Eratosthenes aliyeishi zamani za Ugiriki ya Kale.

* andika namba asilia zote kwenye karatasi kuanzia 2 hadi namba unayotaka kuifanyia utafiti kama ni namba tasa au la. Usiandike 1 kwa sababu iliyotajwa juu.

# anza kwa 2.
# futa vizidisho vyote vya namba tasa unazozijua au kuzigundua.
# anza na 2 na vizidisho vyake kama 4,6,8,10 na kadhalika.
# endelea kwa kufuta 3 (namba tasa inayofuata) na vizidisho vyake kama 6,9,12 na kadhalika.
# sasa unarudia kuangalia chanzo cha orodha. Namba inayofuata isiyofutwa ni namba tasa tena. Katika mfano huu utakuwa ni 5. Endelea kufuta vizidisho vyake.
# Kwa njia hii unarudia kuangalia orodha upya na kugundua namba tasa zote zilizomo.
Matumizi

Kuna matumizi ya namba tasa katika maisha ya kila siku kwenye namba za siri za kadi za benki au kadi za simu pia kwenye simu za mkononi. Nuymba ya namba ya siri mara nyingi ni zidisho la namba tasa mbili kubwa. Ni rahisi kuzidisha namba tasa mbili lakini ni kazi kubwa mno kugundua zao ilikuwa tokeo la namba zipi.


Jamii:Hisabati
Jamii:Namba
Chokoleti

thumb|Aina mbalimbali za chokoleti.
thumb|Mbegu za kakao ni chanzo cha chokoleti.
thumb|Chokoleti hukubali kila umbo: sura ya Yesu kwenye chokoleti.
Chokoleti ni pipi au chakula kitamu kinachotengezwa kwa kutumia kakao, sukari na mafuta. Jina hilo linatumiwa pia kwa kinywaji cha kakao.
Historia ya chokoleti

Asili yake ni kinywaji cha watu wa Mexiko wa kale waliochemsha unga wa kakao katika maji pamoja na viungo. Wahispania waliikuta kwa Azteki na kuipeleka Ulaya, wakitumia jina la Kiazteki "xocolātl" lenya maana ya "maji machungu".

Katika Ulaya ilitumiwa muda mrefu kama kinywaji, na wakati wa karne ya 19 Wajerumani walianza kutengeneza pipi jinsi inavyojulikana leo.

Chokoleti huyeyuka haraka kwa sentigredi 40-50, hivyo ni rahisi kuifinga kwa maumbo mbalimbali.
Hatua za kutengeneza chokoleti

* Chanzo ni mbegu za kakao.
* Hizo zinakaushwa, kukaangwa na kusagwa. Mbegu zinazosagwa zina kiasi kikubwa cha mafuta ndani yake.
* Yote yakandamizwa na mafuta ya kakao yanatoka kando.
* Keki ya kakao inabaki kuwa msingi wa chokoleti.
** Chokoleti nyeupe hutengenezwa kwa kutumia mafuta ya kakao pekee.
** Chokoleti ya kawaida huongezwa tena kiasi fulani cha mafuta yake.
** Chokoleti nyeusinyeusi hubaki bila nyongeza ya mafuta ya kakao.
** Chokoleti hukorogwa mara nyingi na maziwa na sukari kuwa pipi inayopendwa.

Jamii:Chakula
Kiunzi cha mifupa

thumb|250px|Kiunzi cha binadamu

Kiunzi cha mifupa ni jumla ya mifupa kwenye mwili wa mtu na wanyama. Mwanadamu ana kiunzi cha ndani na mifupa ni sehemu imara chini ya ngozi na nyama ya mtu na kusudi lake ni mwili ushikamane na kuwa thabiti lakini inaruhusu pia mwendo wa viungo kimoja-moja.
Muundo wa kiunzi cha mifupa

Mfumo wa kiunzi cha mifupa cha wanyama kordata ni mifupa thabiti inayounganishwa kwa gegedu. Mifupa hii inasogezwa kwa musuli zinazofungwa kwa mfupa kwa kano. Gegedu inapatikana kwa mamalia hasa kwenye viungo vya mifupa. Kuna wanyama wengine kama papa ambako kiunzi chote kimejengwa kwa gegedu.

Pamoja na kupa mwili uthabiti na kuruhusu mwendo mifupa ni pia nafasi ya kuhifadhi minerali hasa kalsi na fosfati.

Sehemu kuu ya kiunzi cha mifupa ni uti wa mgongo. Unashika mifupa yote kwa pamoja kuanzia fuvu hadi mabavu hadi mifupa ya chini inayokutana katika fupanyonga. Unakinga ndani yake pia neva kuu zinazoelekea kutoka ubongo kwenye fuvu hadi sehemu mbalimbali ya mwili.

Kiunzi cha binadamu huwa na mifupa 206. Mifupa inaunganishwa kwenye viungo kwa nyugwe inayowezesha mwili kuwa nyumbufu. Kano huunganisha mfupa na misuli ikipeleka nguvu ya misuli kwa mfupa.

Kati ya wanyama kuna pia aina zenye kiunzi cha nje au zisizo na kiunzi. Arithropodi kama wadudu huwa na kiunzi cha nje.
Sehemu za kiunzi


Image:Kiunzi cha kichwa.jpg|Mifupa ya kichwa
Image:Kiunzi kiwiliwili.png|Mifupa ya kiwiliwili
Image:Kiunzi maungo ya juu.png|Mifupa ya maungo ya juu
Image:Kiunzi maungo ya chini.png|Mifupa ya maungo ya chini


Jamii:Mwili
Jamii:Kiunzi
Jamii:Mifupa
Hector Berlioz

thumb|right|300px|Hector Berlioz.

Hector Berlioz (11 Desemba 1803 - 8 Machi 1869katika jiji la Paris) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Ufaransa. Alikuwa moja kati ya watunzi wakubwa wa opera wa karne ya 19. Miziki yake pia ilikuwa ya kipindi maarufu cha kukaribisha karne mpya, yaani karne ya 18 kwenda 19 au kwa jina lililo maarufu ni Romantic period.
Viungo vya nje

* The Hector Berlioz Website Comprehensive Berlioz reference site, including scores, analysis and libretti
* Association Nationale Hector Berlioz The French National Berlioz Society
* Festival Berlioz Held in the birthplace of the famous classical composer Hector Berlioz, this festival commemorates the man and his work
* The Complete Berlioz List of works by Berlioz @ UC Davis
* The Berlioz Song Site Scores and texts of Berlioz songs for voice and piano
*
* Berlioz cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara library
* Completely Berlioz A forum and wealth of information
* Berlioz's Percussion Repertoire , from Bell Percussion's Composer Repertoire resource


Jamii:Watunzi wa Ufaransa
Jamii:Wanamuziki wa Ufaransa
Jamii:Waliozaliwa 1803
Jamii:Waliofariki 1869
Georg Friedrich Händel

thumb|right|250px|Georg Friedrich Händel.
George Frideric Handel, jina lake kwa asili ya Kijerumani Georg Friedrich Händel (23 Februari 1685 – 14 Aprili 1759) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Ujerumani. Alizaliwa Ujerumani, lakini alitumia maisha yake ya ukubwani akiwa nchini Uingereza.
Viungo vya nje

* Edward Dent's Handel biography from Project Gutenberg
* The second volume of Winton Dean for "Handel's Operas" covering the years 1726-1741
* Friedrich Chrysander's Handel biography (in German)
* Handel Houses:
** The Handel House Museum
** The Händelhaus in Halle
*


Jamii:Watunzi wa Ujerumani
Jamii:Wanamuziki wa Ujerumani
Jamii:Waliozaliwa 1685
Jamii:Waliofariki 1759
Giacomo Puccini

thumb|right|300px|Giacomo Puccini.

Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini (alizaliwa mjini Lucca, 23 Desemba 1858 - mjini Brussels, 29 Novemba 1924) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Italia. Yaaminika kwamba Puccini ni wa pili kwa umaarufu katika opera baada ya mtunzi mashuhuri wa awali Bw. Giuseppe Verdi. Alitunga opera 14, ambazo nyingi kati ya hizo zinatumika leo hii katika majumba ya opera.
Viungo vya nje

* http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/puccini.html
* http://www.operapaedia.org/Home.aspx
* Centro Studi di Giacomo Puccini
* Festival Puccini e la sua Lucca
* Encyclopaedia Britannica, Giacomo Puccini
* Puccini cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
*
* Manon Lescaut MP3 Creative Commons Recording
* Puccini's music in movies
* Free MP3 Puccini's operas
*
*


Jamii:Watunzi wa Italia
Jamii:Wanamuziki wa Italia
Jamii:Waliozaliwa 1858
Jamii:Waliofariki 1924
Bedřich Smetana

thumb|right|300px|Bedřich Smetana.
Bedřich Smetana ( 22 Machi 1824 - 12 Mei 1884) alikuwa mtunzi maaurufu wa opera kutoka katika Jamhuri ya Watu wa Cheki. Naye alikuwa mmoja wa waunzi maarufu wa karne ya 18 na 19-Romantic period.

Muziki wake ulikuwa wa mwundo wa kikwao yaani, Ucheki. Alitunga opera nane zenye kuelezea haditihi za utaifa wa watu wa Cheki. Pia alitunga nyimbo sita ambazo zilikuwa zikisifia nchi yake, moja kati ya nyimbo hizo ni Ma Vlast ambayo inamaana ya “Nchini Kwangu”.
Viungo vya nje

* The Composers of Bohemia
*
*


Jamii:Watunzi wa Ucheki
Jamii:Wanamuziki wa Ucheki
Jamii:Waliozaliwa 1824
Jamii:Waliofariki 1884
Ronaldinho

thumbnail|right|250px|Ronaldinho.
Ronaldo de Assís Moreira, (anafahamika zaidi kama Ronaldinho Gaucho; alizaliwa mjini Porto Alegre tarehe 21 Machi 1980) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Brazil. Mnamo Januari ya mwaka wa 2007, amekuwa raia kamili wa Hispania.
Viungo vya nje

* Ronaldinho Gaúcho Official Website
* Ronaldinho profile at FC Barcelona website
* Ronaldinho profile at FIFA website
*
* Interactive Hypervideo of Ronaldinho in action
* Ronaldinho


Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Brazil
Jamii:Wachezaji mpira wa Hispania
Akbar

300px|thumb|Akbar Mkuu
thumb|300px|Milki ya Akbar Mkuu; kijani nyeusi: majimbo kamili ya milki yake; kijani nyeupe: maeneo yaliyojitawala chini ya Akbar

Jalaluddin Muhammad Akbar ((جلال الدین محمد اکبر jalāl ud-dīn mohammad akbar); pia: Akbar Mkuu) alikuwa mtawala wa Uhindi kati ya 1556 hadi 1605. Huhesabiwa kuwa mkubwa kati ya watawala wa nasaba ya Moghuli.

Alizaliwa 15 Oktoba 1542 akawa mfalme mkuu akiwa na umri wa miaka 13 baada ya kifo cha babaye Humayun.
Mafanikio ya kijeshi na kisiasa

Akbar alifaulu kuondoa matishio yote ya kijeshi kwa kuwashinda Waafghanistan na pia mfalme wa Kihindu wa Delhi. Kwa njia hii alirudisha utawala wa Kiislamu juu ya kaskazini ya Uhindi. Alipata sifa nyingi kama jenerali aliyeongoza wanajeshi wake mwenyewe katika kila hatari.

Baada ya kushinda alijenga maelewano na raia wengi ambao hawakuwa Waislamu. Alifuta kodi ya jizya kwa wasio Waislamu akaoa mabinti wa wakubwa wa Rajput waliokuwa kundi la Wahindu wa Kaskazini. Aliwapa Wahindu vyeo vya juu katika serikali. Aliweza kuboresha uchumi pamoja na mapato ya serikali kwa kulinganisha kodi za mazao na mapato ya wakulima - zamani walipaswa kulipa kiasi fulani bila kujali hali ya mavuno.
Mtawala mtaalamu na msanii

Akbar alikuwa na vipaji vingi. Alijihusisha na usanifu majengo, uchoraji, useremala, ujenzi na ufundi. Aliamuru kukusanya fasihi na habari za historia na utamaduni wa Wamoghul pamoja na Uhindi. Alikusanya pia picha na sanaa kwa ujumla kutoka pande nyingi za dunia.
Siasa ya kidini

Aliwapa Wahindu uhuru wa kufuata dini yao akatunza mahekalu yao kinyume cha watawala Waislamu waliomtangulia ambao waliwahi kubomoa majengo ya kidini ya Wahindu.

Alianzisha majadiliano ya kidini kati ya wataalamu wa dini mbalimbali yaani Wasilamu, Wahindu, Kalasinga na hata Wakristo kutoka Uhindi Kusini.
Viungo vya Nje

* Akbar
* Utawala wa Akbar
* Wamoghuli: Akbar
* Historia ya Akbar, Mfalme wa Moghuli


Jamii:Watu wa Uhindi
Jamii:Waislamu
Margaret Thatcher

thumb|200px|Margaret Thatcher
Margaret Hilda Thatcher (alizaliwa Margaret Hilda Roberts 13 Oktoba 1925 – 8 Aprili 2013) alikuwa waziri mkuu wa Uingereza kuanzia 1979 hadi 1990 na mwanamke wa kwanza aliyeshika cheo hiki.

Alichaguliwa kama mgombea na kiongozi wa chama cha Conservative Party. Aliendesha mabadiliko mengi ya kiuchumi na kisiasa. Baada ya Argentina kuvamia visiwa vya Falkland (Malvina) alituma manowari na wanajeshi waliorudisha visiwa chini ya utawala wa Uingereza.

Kutokana na siasa hizi alipewa jina la "Iron Lady" (mwanamke wa shoka).

1989-1990 alijaribu kuanzisha aina mpya ya kodi na jaribio hili lilisababisha ghasia nchini. Kwa hiyo aliona upinzani mkubwa ndani ya chama chake na tarehe 22 Novemba 1990 alitangaza ya kwamba alijiuzulu akafuatwa na John Major.

Tangu 1951 aliolewa na Sir Dennis Thatcher akazaa watoto wawili mapacha.


Jamii:Wanasiasa wa Uingereza
Charles Sacleux

thumb|Charles Sacleux (1897)
Charles Joseph Sacleux (1856–1943) alikuwa padre wa Shirika la Roho Mtakatifu na mmisionari kutoka Ufaransa aliyekaa miaka mingi Afrika ya Mashariki, hasa Bagamoyo. Anakumbukwa kwa utaalamu wake wa lugha na pia utafiti wake juu ya mimea ya Afrika.

Sacleux alikuwa mmisionari Mkatoliki wa kwanza aliyeandika juu ya Kiswahili. Alitunga sarufi na kamusi ya Kiswahili. Mwaka 1891 alitunga kamusi ya "Dictionnaire Swahili - Français" iliyochapishwa 1939. Mwaka 1909 alitoa "Grammaire des dialectes Swahilis" (sarufi ya lahaja za Kiswahili). Vitabu vyote viwili vilisifiwa na wataalamu.

Alitunga na kutafsiri vitabu kwa Kiswahili akaandika nyimbo za kiroho zinazotumiwa hadi leo katika Kanisa Katoliki.

Alitunga pia kamusi ya Kiswahili cha Komori "Le dictionnaire Comorien-Francais et Francais-Comorien".

Katika kazi yake ya botania alikusanya mimea mingi ya Afrika ya Mashariki na kuieleza akapokea tuzo za kitaalamu kwa utafiti huu.
Tanbihi


Viungo vya Nje

* Dictionnaire Swahili - Français (1939) Online version (open access)
*Amidu kuhusu Sacleux

Jamii:Kamusi za Kiswahili
Jamii:Watu wa Ufaransa
Jamii:Wamisionari
Teolojia

thumb|right|Augustino wa Hippo ([[354–430) kutoka Aljeria ya leo aliathiri teolojia duniani kote.]]
Teolojia (pia theolojia na thiolojia kutoka maneno ya Kigiriki θέος, theos, "Mungu" + λογία, logia, "usemi") ni elimu juu ya Mungu hasa katika Ukristo. Hiyo haitenganiki na utendaji wake wa nje, yaani uhusiano wake na viumbe vyote.

Jina lingine la fani hiyo lenye asili ya Kiarabu ni Tauhidi. Hilo linatumiwa zaidi na Waislamu. Kwa Kiswahili limetungwa pia jina "Taalimungu".

Basi, ikitajwa kwa jina la mkopo kutoka Kigiriki, fani hiyo inachunguza hasa imani ya Kikristo kadiri ya Ufunuo wa Mungu uliokamilika katika Yesu Kristo na Mitume wake.

Kwa sababu hiyo inategemea hasa Maandiko Matakatifu ya Biblia, lakini pia, kadiri ya madhehebu husika, Mapokeo ya Mitume yasiyoandikwa pamoja na mamlaka hai ya Kristo waliyonayo maaskofu (Ualimu wa Kanisa).

Teolojia hufundishwa katika vyuo na katika nchi mbalimbali; iko pia kama idara ya Chuo Kikuu. Idara hizi mara nyingi zinatenganishwa kimadhehebu. Mtu aliyepita mafundisho ya chuo huitwa mwanateolojia.

Kwa Wakristo maneno ya Yesu mwenyewe, ambayo ni “roho, tena ni uzima” (Yoh 6:63) yana ladha bora kuliko maelezo yote ya teolojia. Lugha ya Injili inatuzamisha katika sala kuliko lugha ya kitaalamu, hata ile yenye hakika ya juu. Inafaa tupumue hewa safi ya vilele hivyo vinavyobubujika maji hai. “Mafundisho ya Yesu Kristo yanapita yale yote ya watakatifu, na mtu aliye na roho yake anakuta humo mana iliyositirika. Lakini inatokea kuwa wengi, kwa kusikia Injili mara nyingi, hawaguswi inavyotakiwa, kwa sababu hawana roho yake. Mnataka kuelewa kwa dhati na kufurahia maneno ya Yesu Kristo? Mjitahidi kulinganisha maisha yenu yote na ya kwake” (Kumfuasa Yesu Kristo I,1:2).
Marejeo
Viungo vya nje

*"Theology" on Encyclopædia Britannica
*http://www.theology.ie
*Chattopadhyay, Subhasis. Reflections on Hindu Theology in Prabuddha Bharata or Awakened India 120(12):664-672 (2014). ISSN 0032-6178. Edited by Swami Narasimhananda.

!
Jamii:Dini
Jamii:Ukristo
Ualimu wa kanisa

Ualimu wa Kanisa katika imani ya Wakatoliki linamaanisha mamlaka ya Kanisa, kupitia hasa maaskofu wake, katika kufundisha imani na maadili ili kudumisha, kustawisha na kueneza karne hadi karne hazina ya imani iliyofunuliwa na Mungu hasa katika Yesu Kristo na kukabidhiwa kwa Mitume wake.
Ngazi za uzito wa ualimu

Ualimu huo unaweza kuwa wa kawaida na usio wa kawaida.

Ule wa kawaida ndiyo namna ambayo Papa wa Roma na Maaskofu wenzake wanatoa mafundisho yao siku kwa siku kwa njia ya hotuba, barua na maandishi mengine.

Kumbe ule usio wa kawaida unatolewa kwa fahari ya pekee, kwa mfano katika Mtaguso mkuu au katika tamko rasmi la kudumu linalotolewa na Papa kwa niaba ya Maaskofu wote.
Marejeo

*
*
*
*
*
*
* Gerard Mannion, Richard Gaillardetz, Jan Kerkhofs, Kenneth Wilson (eds.), Readings in Church Authority - Gifts and Challenges for Contemporary Catholicism, Ashgate Press, 2003; 572pp
Viungo vya nje

* Truth in the Magisterium – Pope John Paul II
* Church-Tradition-Magisterium, by Brunero Gherardini
* The Canonical Safeguarding of the Word of God by Jaime B. Achacoso, J.C.D., Philippine Canonical Forum, Volume II, Januari–Desemba 2000.
* Tradition and Living Magisterium Article in the 1913 Catholic Encyclopedia


Jamii:Ukristo
Jamii:Kanisa Katoliki
Jamii:Teolojia
Mbuzi-kaya

thumb|left|200px|Mbuzi akikamuliwa maziwa.
Mbuzi-kaya ni mnyama katika ngeli ya mamalia ambaye huzaa na kunyonyesha mwenye miguu minne na mwenye tabia zinazofanana na ng'ombe. Kwa ukubwa, mbuzi aliyekomaa ni pungufu ya theluthi moja ya ng'ombe aliyekomaa.

Mbuzi-kaya, kama alivyo n'gombe, ni mnyama anayefugika. Hufugwa kwa ajili ya nyama, maziwa na ngozi yake. Kwani nyama na maziwa ni chakula, na ngozi kufanywa viatu, mishipi na mikoba pia.

Mbuzi-kaya hula majani, hucheua na kutafuna tafuna chakula chake mara kadhaa ilhali kikizunguka kati ya vyumba mbalimbali vya tumbo na mdomo wake kabla ya kukimeza kabisa, kama vile afanyavyo ng'ombe.

Mara nyingi mbuzi-kaya hubeba mimba na kuzaa mapacha kadhaa.

Mbuzi ni kati ya wanyama wa kwanza waliofugwa na binadamu. Kuna spishi za kufugwa na spishi za porini.
Faida za mbuzi

Kuna faida nyingi za mbuzi aina hizo ni:
*(i) Hutupatia ngozi kwa ajili ya kutengenezea vitu kama viatu.
*(ii) Hutupatia nyama.
*(iii) Hutupatia kwato kwa ajili ya kutengenezea vitu kama vishikizo vya nguo.
*(iv) Hutupatia maziwa.
Viungo vya nje

* Goat breeds
* Goat resources
* Goat care and feeding guide
* Abraham Lincoln's sons kept pet goats inside the White House
* The American Dairy Goat Association Home Page
* Ruminations, The Nigerian Dwarf and Mini Dairy Goat Magazine
* American Goat Society
* Miniature Dairy Goat Association
* How to keep fires down in California scrub: Chew it.
* International Goat Association


Jamii:Ng'ombe na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia