JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Borrie

Borrie is die gemaalde wortel van Curcuma longa, wat aan die gemmerplant verwant is. Dit word in Nederland geelwortel of koenjit genoem, waar dit gebruik word vir Indonesiese geregte. Dit is 'n vaste bestanddeel van kerrie, waaraan dit die geel kleur verleen. Die spesery se smaak is effens bitter.
Herkoms van die woord

Die Etimologiewoordeboek van Afrikaans (2003) sê dat die woord ontleen is aan die Maleise woord boreh, wat 'n borrie-gebaseerde geel smeersel vir die liggaam is. Die eerste optekening in vroeë tale was in 1685, o.a. in die vorme borry borry, boraij en borborry.
Herkoms van die spesery

Die meerderheid van die borrie-oes kom uit Indië.
Toepassings

Borrie het 'n kenmerkende geur en moet daarom slegs gebruik word indien dit wel in 'n bepaalde gereg hoort. Borrie is onmisbaar vir die smaak en kleur van kerriegeregte en dit kleur ook rys geel, soos gebruiklik is by bobotie.

Dit kan ook gebruik word as 'n kleurstof vir ink.

Papier wat in 'n oplossing met borrie deurweek en vervolgens gedroog is, word soms as 'n reagens gebruik om die aanwesigheid van 'n basis (alkali) aan te toon. Dit kry 'n bruinrooi kleur by die aanwesigheid van alkaliese stowwe. Die keerpunt word bereik by 'n pH van omtrent 8-9.
Gebruik in wondbehandeling en patentkwessie

duimnael|200px|Borriepoeier
Borriepoeier word in Indië tradisioneel aangewend vir die behandeling van wondjies en skrape. In 1995 is daar 'n patent toegestaan aan die Universiteit van Mississippi vir 'n wondbehandelingsmiddel gebaseer op borrie. Hierdie patent is egter die volgende jaar teengestaan deur die Indiese Council of Scientific & Industrial Research en ingetrek. Die rede hiervoor was nie die eeue-oue gebruik nie, maar die feit dat dié middel reeds vroeër beskryf was in 'n wetenskaplike tydskrif (Michael Hardt en Antonio Negri, Multitude, Hamish Hamilton; London, 2005).
Borrie teen Alzheimer se siekte

Borrie word in Asië ook aangewend as geneesmiddel vir allerlei siektes, soos trombose en breinsiektes waaronder Alzheimer se siekte en Parkinson se siekte. Navorsing aan die Rhodes-universiteit in Grahamstad het die heilsame werking van die wortel bevestig en verklaar. Sheril Daniel het navorsing gedoen op kukurmien, een van die drie ontstekingswerende stowwe wat volop in borrie voorkom. Hy het bevind dat kukurmien die harsings van rotte beskerm teen beskadiging deur sianied, lood en kadmium. Die stof bind aan hierdie giftige verbindings voordat hulle skade kan berokken aan die brein. Daniel dink dat die veelvuldige gebruik van borrie in Indiese geregte die oorsaak daarvan is dat Alzheimer se siekte nouliks in Indië voorkom.
Eksterne skakels

*'n Artikel uit die Orthomoleculaire Koerier deur dr. Elisabeth de Boer.
*Navorsing


Kategorie:Medisinale plante
Kategorie:Speserye
Palataal

'n Palataal (Latyn palatum, verhemelte) is 'n klank gevorm met die blad van die tong by die harde verhemelte. Die byvoeglike naamwoord van "palataal" is "palataal".

Die harde medeklinker k in Afrikaans is geen palataal, maar 'n velaar. Die effens meer voor in die mond gerealiseerde tipies Afrikaanse diminutief -tj- in blommetjie en potjie is wel 'n egte palataal. As 'n nie-palataal in 'n palataal verander, word dit palatalisasie genoem.

Die -tj- in die anlaut soos by tjoepstil en tjank is 'n palato-alveolêre affrikatief.

Kategorie:Taalkunde
Alveolaar

duimnael|Alveolair
'n Alveolêr of Alveolaar verwys in die fonetiek na die vorming van 'n konsonantklank deur die tong wat met die boonste tandkas of superieure alveolêre rand (Latyn alveus = holte) kontak het. Afhangende van die druk waarmee dit gedoen word en van die gepaardgaande kromming van die tongpunt en van die mate van deurlating van lug sal die klank wat meegebring word wissel van 'n sagte /l/, /n/ oor /d/, /dh/, /th/, /t/ na tong /r/ of /s/ en /z/.

Voorbeelde van alveolare in Afrikaans is t, d, l en n.
Sien ook

Palato-alveolaar


Kategorie:Konsonante
Avesties

Avesties, ook Avesta, Oudbaktries of Zend genoem, is 'n uitgestorwe Irannese taal wat in die noordooste van die ou Persiese Ryk gepraat is. Die oudste bewaarde tekste dateer terug na die 6de eeu v.C. Die naam Avesties verwys na die Avesta, die boek met die leer van die profeet Zoroaster, die stigter van die Zoroastrisme.

Volgens die kanonieke tweedeling van die Indo-Europese tale bestaan daar Satem-tale en Kentum-tale. Die woord satem is afgelei van die Avestiese woord satəm (honderd).


Kategorie:Irannese tale
Kategorie:Tale van Iran
Kategorie:Uitgestorwe tale
Kategorie:Zoroastrisme
Grimm se Wet

Grimm se Wet (ook bekend as die Eerste Germaanse Klankverskuiwing) is 'n uitsluitlik Germaanse klankwet waarby die Proto-Indo-Europese plosiewe 'n verandering ondergaan het. Jakob Grimm, die Duitse filoloog en sprokiesoptekenaar het dit in 1822 ontdek.

Grimm se Wet kan as volg saamgevat word:

#Proto-Indo-Europese stemlose plosiewe verander in stemlose frikatiewe.
#Proto-Indo-Europese stemhebbende plosiewe word stemloos.
#Proto-Indo-Europese stemhebbende geaspireerde plosiewe verloor hulle aspirasie en verander in slegs stemhebbende plosiewe.

Vir meer inligting omtrent hierdie klankwet sien by Eerste Germaanse klankverskuiwing.

Kategorie:Fonologie
Albanees

: Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Albanese.


Albanees of Albanies (shqip, [ʃcip] of gjuha shqipe, [ˈɟuha ˈʃcipɛ]) is 'n Indo-Europese Satəm-taal wat deur sowat 5,4 miljoen mense gepraat word. Albanees is die amptelike taal van Albanië, saam met Serwies van Kosowo en saam met Masedonies van Noord-Masedonië. Daarbenewens is Albanees in Montenegro in amptelike gebruik. Dit word ook gepraat in gebiede van die voormalige Joego-Slawië asook in dele van Griekeland, Italië en Turkye.

duimnael|links|Verspreiding van Albanees
duimnael|links|Verspreiding van Albanese dialekte in Suid-Europa
Albanees is bekend sedert die 15de eeu. Die taal vorm 'n taalgroep op sy eie en dit bestaan uit baie dialekte wat in twee groepe onderverdeel kan word, naamlik Ghegies in die noorde en Toskies in die suide.

Kennis van die taal is dus eers laat verkry, en dit is steeds skamel beskryf. Dit is baie sterk deur Latyn, Turks en Grieks beïnvloed sodat die taal sodanig verander het dat dit vandag baie vêr van Proto-Indo-Europees verwyderd is. Albanees word met die Latynse alfabet geskryf.
Verwysings
Eksterne skakels

*
*


Kategorie:Indo-Europese tale
Kategorie:Tale van Albanië
Kategorie:Tale van Griekeland
Kategorie:Tale van Italië
Kategorie:Tale van Kosovo
Kategorie:Tale van Montenegro
Kategorie:Tale van Noord-Masedonië
Kategorie:Tale van Serwië
Kategorie:Tale van Turkye
Kategorie:Tale van Bulgarye
Kategorie:Tale van Roemenië
Skiereiland

duimnael|'n Skiereiland in Kroasië.

'n Skiereiland is 'n landstuk of 'n landtong in water wat aan die vasteland of aan 'n groter eiland bevestig is. Skiereiland beteken feitlik 'byna-eiland'.

Bekende skiereilande is die Kaapse Skiereiland, die Iberiese Skiereiland (Spanje, Portugal en Andorra) en Italië.

Sommige mense beskou Europa as 'n skiereiland van die Asiatiese kontinent.
Eksterne skakels

*
Pietro Badoglio

Pietro Badoglio (Grazzano Badoglio, 28 September 1871 - Grazzano Badoglio, 1 November 1956) was 'n Italiaanse soldaat en politikus.

Hy is gebore in Grazzano Monferrato (later Grazzano Badoglio) in die provinsie van Asti, Italië. Nadat hy aan die militêre akademie in Turyn gestudeer het dien hy van 1892 in die Italiaanse leër. Hy het aanvanklik as 'n luitenant in die artillerie gedien. Hy neem deel aan die veldtogte in Eritrea (1896) en Libië (1912), waar hy homself onderskei het tydens die Slag van Zanzur. Aan die begin van die Italiaanse deelname aan die Eerste Wêreldoorlog was hy 'n luitenant-kolonel en word tot die rang van generaal bevorder vir sy rol tydens die oorname van Monte Sabotino in Mei 1916. Teen 1918 was hy die senior aide de camp vir die Italiaanse Bevelvoeder ten spyte daarvan dat hy gedeeltelik verantwoordelik was vir die terugslag by Caporetto (24 Oktober 1917).

Na hy gedien het in die Eerste Wêreldoorlog word hy verkies as 'n senator, maar bly aan die leër verbonde en ontvang spesiale opdragte wat hom in 1920 en 1921 neem na Roemenië en die VSA. Aanvanklik het hy Benito Mussolini teengestaan en word hy in 1922 uit Italië gestuur as ambassadeur in Brasilië. Nadat hy sy politieke mening verander het keer hy terug na Italië en word aangestel as Hoof van die Generalestaf van die Italiaanse leër op 4 Mei 1924.

Badoglio word goewerneur van Libië (1929–33) en volg in 1936 generaal Emilio de Bono op as bevelvoeder van die Ethiopiese inval (wat in 1935 begin is). Gedurende die jaar behaal hy sukses en Ethiopië word deur Italië beset. Hy word as hertog van Addis Abeba aangestel. Hy was nie ten gunste van die Italiaanse - Duitse Pakt van Staal nie en was ook pessimisies oor die sukses van Italië in enige oorlog. Hy bedank in Desember 1940 na die swak vertoning van Italiaanse leër tydens die inval in Griekeland.

Na die val van Mussolini word hy deur Koning Victor Emmanuel III benoem tot premier van Italië in 1943. Hy sluit 'n ooreenkoms met die Geallieerdes en Italië verklaar oorlog teen Duitsland op 13 Oktober 1943. 'n Besluit wat baie Italiaanse soldate onkant gevang het. Hy kry opposisie in Italië, veral vanuit die anti-fasistiese beweging en tree in 1944 af. Hy word vervang deur Ivanoe Bonomi.

Na sy dood in 1956 word hy opgevolg as hertog van Addis Abeba (Duca di Addis Abeba) deur sy kleiseun ook genoem Pietro. Hy was getroud met Prinses Phuong Mai, dogter van Bao Dai, laaste Keiser van Vietnam.


Kategorie:Eerste Ministers van Italië
Kategorie:Italiaanse ministers
Kategorie:Italiaanse militariste
Kategorie:Italianers in die Eerste Wêreldoorlog
Kategorie:Italianers in die Tweede Wêreldoorlog
Kategorie:Maarskalke
Kategorie:Ministers van Buitelandse Sake
Kategorie:Geboortes in 1871
Kategorie:Sterftes in 1956
Tết Offensief

Die Tết Offensief of Tết Aanval (Viëtnamees: Sự kiện Tết Mậu Thân 1968 of Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân) was 'n reeks operasionele aanvalle gedurende die Viëtnamoorlog, gekoördineer tussen bataljon sterkte elemente van die Nasionale Front vir die Bevryding van Viëtnam of "Viëtkong" (VC) en Divisie eenhede van Noord-Viëtnam se People's Army of Vietnam (PAVN), teen Suid-Viëtnam se Army of the Republic of Vietnam (ARVN), die Verenigde State militêre eenhede en ander ARVN-geallieerde magte. Die operasies word genoem die Tết Offensief omdat dit beplan was om in aanvang te neem die nag van 30-31 Januarie 1968, Tết Nguyên Đán (die maan nuwe jaar). Die offensief het aangehou tot in 1969.

Die Tết Offensief het tot 'n operasionele nederlaag vir die Noord-Viëtnam en VC gely. Die Tết Offensief word egter ook algemeen beskou as 'n keerpunt in die Viëtnamoorlog waartydens die NLF en PAVN 'n enorme sielkundige en propagandaoorwinning behaal. Populêre steun vir die oorlog in die VSA het gou hierna gekwyn en het bygedra tot die onttrekking van Amerikaanse soldate. Die Amerikaanse publiek het veel meer kritiek uitgespreek teen die oorlogbeleid van President Lyndon B. Johnson na die Tết Offensief. Die entiteit wat mees direk deur die aanvalle beïnvloed is, was die regering van die Republiek van Viëtnam van Nguyễn Văn Thiệu wie se militêre en politieke afhanklikheid van die VSA gedemonstreer is aan die bevolking. Die Tết Offensief word algemeen beskou as 'n voorbeeld van die waarde van propaganda en die media se invloed in die najaag van militêre doelwitte.
Verwysings
Eksterne skakels

Kategorie:Veldslae
Kategorie:Viëtnamoorlog
Kategorie:Geskiedenis van Australië
Kategorie:Geskiedenis van Nieu-Seeland
Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde State van Amerika
Veldpond

Die veldpond is 'n goue muntstuk wat tydens die Tweede Vryheidsoorlog deur 'n rondgaande munt te velde gedruk is naby Pelgrimsrus. Elke muntstuk het die woorde "Z.A.R. 1902" op die voorkant, "Een Pond" op die keersy en 'n gekartelde rant.

Daar is amptelik 986 goue muntstukke gemunt, elk met 'n oorspronklike waarde van 22 sjielings.
Geskiedenis

Teen die einde van 1901 het generaal Ben Viljoen Pelgrimsrus sy hoofkwartier gemaak. Dit het moeilik geraak om handel te dryf aangesien daar nie fisiese geld beskikbaar was nie en in baie gevalle moes mense staatmaak op ruilhandel. Op dié stadium is daar steeds goud gedelf op Pelgrimsrus en genoeg goud is gevind om die oprigting van 'n munt te regverdig. Nadat generaal Viljoen gevang is, het generaal Muller bevel oorgeneem en die idee met veldkornet A.G.E. Pienaar bespreek. Hulle het gedink dit sou moontlik wees om 'n munt op te rig en het dadelik die regering om toestemming gevra. 'n Week later het hulle dit gekry en Pienaar is aangestel as "Hoofd van de Staatsmunt ten Velde". Met die hulp van Dick Graham en W. Reid het Kloppers ou toerusting van die "Transvaal Gold Mining Estates (TGME)", wat in 'n verlate werkswinkel gevind is, gebruik om 'n roller en 'n munt te bou. Die munte is ook uiteindelik in die werkswinkel gemunt en nie in die veld nie.

Die Transvaalse regering was uiters tevrede met die muntstukke en na die oorlog is Kloppers en die res van sy span elk met 'n ornament, wat bestaan het uit 4 goue muntstukke, beloon. Daar is altesaam 7 van die ornamente gemaak.
Verwysings

* The story behind the Veld Pond
* Pilgrim's Rest images and the Veld Pond
* www.veldpond.co.za

Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog
Marcus Zuerius van Boxhorn

duimnael|Beeld van Boxhorn, Besondere versamelings, Universiteit van Leiden.

Marcus Zuerius van Boxhorn (Bergen op Zoom, Nederland, September 1612 - Leiden, 3 Oktober 1653) was reeds op die ouderdom van 21 jaar "professor eloquentiae".

Hy was 'n taalkundige met 'n groot kennis van Latyn. Hy het tewens Russies, Persies en Turks bestudeer.
Indo-Europees

Hy was die eerste wetenskaplike wat geopper het dat die tale wat ons nou Indo-Europese tale noem, moontlik 'n gemeenskaplike voorouer deel. Sy ontdekking het twee eeue vroeër plaasgevind as die Engelsman Sir William Jones se ontdekking dat dié tale 'n gemeenskaplike voorouer moes gehad het (1786). William Jones word egter steeds wêreldwyd beskou as die eerste wetenskaplike wat hierdie hipotese gestel het.

Van Boxhorn het geweet van Xenofon se reise na Indië, waardeur hy Sanskrit leer ken het. Dit het daartoe gelei dat hy gelykenisse tussen verskillende Indo-Europese tale ontdek het, waarby hy die bestaan van 'n primitiewe gemeenskaplike taal -- wat hy toe 'Skities' noem -- veronderstel. Hy het by hierdie hipotese Nederlands, Grieks, Latyn, Persies en Duits ingesluit, waarna hy later ook die Slawiese, Keltiese en die Baltiese tale insluit. 'n Semitiese taal soos Hebreeus het hy daarvan uitgesluit.
Aanhalings

Van Boxhorn skrywe:
"De echte reden van die overeenkominge in dese talen is, om dat de Griecken ende Duytschen aan de borsten van eene moeder gelegen, ende uyt eene mondt leeren spreecken hebben."

Op die vraag "Waer uyt blijckt, dat der Grieken, Romeynen, ende Duytschen tale, afcomstich is van de Scythen?" antwoord hy: "Voorwaer niet uyt een ofte twee dosijnen van woorden" - Nee, daar is baie meer - en dan gaan hy voort: "Niet oock uyt vreemde woorden neffen vreemde saecken ontleent van vreemden, ende dien volgende onder verscheiden vreemde volckeren te vinden, gelyck een Kemel, overal bij de Romeinen, Griecken, Duitschen, ende andere, genoemt werdt een Kemel, maer uyt in ende aengeboren woorden, bediedende saecken ofte dingen, die over al daegelycx gebruyckt, geboren, ende gevonden worden."

Van Boxhorn stel dus dat daar 'n oer-basiswoordeskat is, wat apart van leenwoorde is. Hierdie basiswoordeskat word deur hierdie tale gedeel; nie deur ontlening aan 'n vreemde taal nie, maar deur oorerwing vanuit 'n gemeenskaplike voorouer.

Sy stelling dat die Skitiese taal die gemeenskaplike voorouer was, is misleidend aangesien Skities 'n Indo-Irannese taal was, wat dus eweas Latyn, Grieks en Duits uit hierdie gemeenskaplike voorouer moes voortgekom het.


Kategorie:Nederlandse akademici
Kategorie:Taalkundiges
Kategorie:Geboortes in 1612
Kategorie:Sterftes in 1653
Kobe Hawetoring

duimnael|Kobe HawetoringDie Kobe Hawetoring of Kobe Port Tower (Japannees: 神戸ポートタワー Kōbe Pōto Tawā), 'n hiperboloïedstruktuur, is 'n 108 meter hoë lattice toring die vorm van 'n in form of a hiperboloïed in Kobe, Hiogo-prefektuur, Japan. Die toring wat as telekommunikasietoring dien is deur Koichi Itoh ontwerp en is op 21 November 1963 geopen. Die Kobe Hawetoring het 'n uitkykdek teen 'n hoogte van 90,28 meter wat outomaties roteer om 'n 360° uitsig oor Kobe Stad, Awaji-eiland en Osakabaai te bied.
Sien ook

*Lys van torings
*Hiperboloïedstruktuur
Eksterne skakels

*http://www2.odn.ne.jp/yoko-tower/towers/kobeport-e.htm
*http://www.kobe-meriken.or.jp/port-tower/ (in Japannees)

Kategorie:Kobe
Kategorie:Geboue en strukture in Japan
Kategorie:Torings
Hiperboloïed

In wiskunde is 'n hiperboloïed 'n kwadratiese vorm, 'n soort oppervlak in drie dimensies wat deur die volgende vergelyking beskryf word

:{x^2 \over a^2} + {y^2 \over b^2} - {z^2 \over c^2}=1 (hiperboloïed van een vlak),

of

:- {x^2 \over a^2} - {y^2 \over b^2} + {z^2 \over c^2}=1 ( hiperboloïed van twee vlakke)

As, en slegs as, a = b, is dit 'n omwentelingshiperboloïed. 'n Hiperboloïed van een vlak kan verkry word deur 'n hiperbool om sy transversale as te roteer. Alternatiewelik kan 'n hiperboloïed van twee vlakke van die as AB beskryf word as die versameling punte P sodat AP−BP 'n konstante, AP wat die afstand tussen A en P is. Punte A en B is die brandpunte van die hiperboloïed. 'n Hiperboloïed van twee vlakke kan verkry word deur die hiperbool om sy brandpuntas te roteer.

'n Hiperboloïed van een vlak is 'n dubbele reëloppervlak; as dit 'n omwentelings hiperboloïed is, kan dit ook verkry word deur 'n lyn om 'n skewe lyn te roteer.


'n Ontaarde hiperboloïed het die vorm
:{x^2 \over a^2} + {y^2 \over b^2} - {z^2 \over c^2}=0;
as a = b sal dit 'n keël gee, indien nie gee dit 'n elliptiese keël.
Kyk ook

* Ellipsoïed
* Paraboloïed
* Hyperboloïde struktuur


Kategorie:Krommes
Kategorie:Kwadratiese vorms
Kategorie:Oppervlaktes
Octave Mirbeau

duimnael|upright|Les affaires sont les affaires, Comédie-Française, 1903
duimnael|upright|Dingo, Ambroise Vollard, 1924
duimnael|upright|Cahiers Octave Mirbeau, 2009
Octave Mirbeau (16 Februarie 1848 - 16 Februarie 1917) was 'n Franse romanskrywer, dramaturg, joernalis.
Literêre loopbaan

Joernalis, romanskrywer (L'Abbé Jules), kortverhaalskrywer (Contes cruels), dramaturg (Les affaires sont les affaires), kritikus (Combats esthétiques) en aktivis (L'Affaire Dreyfus, Mirbeau was 'n vurige aanhanger van die werkersregte.

Mirbeau se literêre deurbraak het met die roman Le Calvaire in 1886 gekom. Sy bekendste werke – Le Jardin des supplices (1899) en Le Journal d’une femme de chambre (1900) - weerspieël sy skeptiese en pessimistiese lewensbeskouing.
Werke

Romans

* Le Calvaire (1886).
* L'Abbé Jules (1888).
* Sébastien Roch (1890).
* Dans le ciel (1892 - 1893).
* Le Jardin des supplices (De Tuin der Folteringen) (1899).
* Le Journal d'une femme de chambre (Het Dagboek van een kamermeisje) (1900).
* Les 21 jours d'un neurasthénique (De badkuur van een zenuwlijder) (1901).
* La 628-E8 (1907).
* Dingo (1913).
* Un gentilhomme (1920).
Kortverhale

* Contes cruels (1990).
Toneelstukke

* Les Mauvais bergers (1897).
* Les affaires sont les affaires (Besigheid is Besigheid) (1903).
* Farces et moralités (1904).
* Le Foyer (1908).
* Les Dialogues tristes (2007).
Niefiksie

* L'Affaire Dreyfus (1991).
* Lettres de l'Inde (1991).
* L'Amour de la femme vénale (1994).
* Combats esthétiques (1993).
* Combats littéraires (2006).
Bibliografie

* Pierre Michel - Jean-François Nivet, Octave Mirbeau, l'imprécateur au coeur fidèle, Séguier, 1990.
* Cahiers Octave Mirbeau, 1-22 (1994-2015).
Eksterne Skakels

* Société Octave Mirbeau.
* Dictionnaire Octave Mirbeau.
* Bibliographie d’Octave Mirbeau. (PDF)


Kategorie:Skrywers
Kategorie:Franse skrywers
Kategorie:Franse dramaturge
Kategorie:Franse joernaliste
Kategorie:Geboortes in 1848
Kategorie:Sterftes in 1917
Vakwerkboogbrug

'n Vakwerkboogbrug kombineer elemente van vakwerk en boë. Die werklike spanning-verspreiding sal van die ontwerp afhang. As geen horisontale drukkragte gegenereer word nie, word dit 'n gevormde vakwerk, essensieel 'n gebuigde balk - vergelyk byvoorbeeld 'n maanbrug. As horisontale drukkrag genereer word, terwyl die toppunt van die boog 'n penlas is, is dit struktureel 'n A-raam wat uit twee gebuigde dele bestaan - vergelyk byvoorbeeld die Iron Bridge. As spannings in die boog langs die pad van die boog loop is dit 'n ware boog of vakwerkboog.

In die Iron Bridge (ysterbrug) wat onder vertoon word, vorm die stuktuur van elke raam die soort struktuur wat vantevore van hout gemaak is. Sulke houtstrukture gebruik balke wat naby mekaar vasgepen is sodat die lede binne die rame nie vry is om relatief tot mekaar te beweeg nie aangesien hulle in 'n pengeskakelde vakwerkstruktuur vervat is wat rotasie by die penlas toelaat. Sulke stywe strukture (wat buigkragte op die elemente daarvan afdwing) is in die 20ste eeu verder ontwikkel as die Vierendeelvakwerk.

duimnael|links|260px|Die staal Stoney Creekbrug dra die Kanada|Kanadese Stille Oseaan-spoorlyn
links|duimnael|260px|Die Iron Bridge, 'n A-raamboogtipebrug en die eerste metaalbrug (Coalbrookdale, Engeland).
'n Paar brûe van die tipe

*Navajobrug (1929), en die nuwer (1995) brug, van dieselde algemene konstruksie. Altwee is gebou as selfsteunde kantelbalke wat deur 'n sentrale pen verbind word.
*Die Iron Bridge (1791), die eerste metaalbrug – dit bestaan steeds.

Kategorie:Brûe
Viaduc de Garabit

duimnael|320px|Die Viaduc de Garabit.
duimnael|Right|320px|Viaduc de Garabit
duimnael|Right|320px|Viaduc de Garabit snags
Die Viaduc de Garabit is een van die meesterwerke van die Franse ingenieur Alexandre Gustave Eiffel en is geleë in die departement Cantal in Frankryk.

Toe die oorbrug in 1884 oor die Truyère-rivier gebou is, was dit die grootste en hoogste van sy tyd. Dit het 'n revolusionêre ontwerp wat sy tyd ver vooruit was, minimalistiese konstruksie en tegelykertyd met 'n baie elegante vorm.

Die ontwerp van die brug is baie soortgelyk aan dié van die Maria Pia-brug in Porto, Portugal.
Viaduc de Garabit tegniese gegewens

* Totale Lengte van die oorbrug: 564,69 m
* Hoogte van die boog: 165 m
* Hoogte bo die rivier: 122 m
* Volume van stene: 20 409 m³
* Hoeveelhede van die metaal konstruksie:
** Gespande staal: 3169 t
** Staal: 41 t
** Gietyster: 23 t
* Aantal klinknaels: 678 768 stuks
* Boutyd : vyf jaar (van Januarie 1880 tot September 1885)


Garabit
Maria Pia-brug

duimnael|regs|270px|Afbeelding uit 1877
duimnael|regs|270px|Eietydse foto van die Maria Pia Brug

Die Maria Pia brug (Portugees: Ponte de D. Maria Pia) is 'n enkelspoor spoorbrug in Portugal oor die Douro tussen Porto en Vila Nova de Gaia. Die spoorlyn is nie meer in gebruik nie nadat dit in 1991 vervang is deur die nuwe São João brug wat deur die ingenieur Edgar Cardoso ontwerp is.
Naam

Die brug is vernoem na die Portugese koningin Maria Pia de Sabóia (1861–1889) van die huis van Savoye, prinses van Italië. Op 4 November 1877 word die brug feestelik geopen deur die Portugese koningspaar. Die nabygeleë baie soortgelyke brug, die Dom Luis I-brug, heet na haar man, Dom Louís I, koning van Portugal (1861–1889).
Ontwerp en konstruksie

Die totale lengte van die staal boogbrug is 352 m. Die middelste boog was ten tye van die opening in 1877 die grootste ter wêreld.

Die brug, met enkelspoor, is tussen 1875 en 1877 deur Alexandre Gustave Eiffel en Théophile Seyrig gebou.

Die Maria Pia brug is tot 1991 vir spoorwegverkeer gebruik. Sedertdien is treinverkeer oor die Douro op die nuut geboude São João brug verlê.
Bibliografie

* Billington, David P. The Tower and the Bridge. Princeton University Press, 1983.
* Harvie, David I. Eiffel: The Genius Who Reinvented Himself. Stroud, Gloucestershire: Sutton, 2006 ISBN 0 7509 3309 7
* Loyrette, Henri. Gustave Eiffel. New York: Rizzoli, 1985 ISBN 0 8478 0631 6


Kategorie:Brûe in Portugal
Kategorie:Porto