JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Àwọn ìgbèríko ilẹ̀ Nàìjíríà

Àwọn ìgbèríko ilẹ̀ Nàìjíríà ni awon ipin amojuto ni Naijiria tele, ti won je lilo ni igba amusin Naijiria ati fun igba die leyin ominira, lati 1900 de 1967.
Awon igberiko Naijiria ni 1945

There were thirteen provinces in Northern Nigeria in 1966 which were abolished in May 1967:

*Bauchi
*Benue
*Borno
*Ilorin
*Kano
*Katsina
*Plateau
*Zaria Niger
*Adamawa
*Kabba
*Sokoto
Itokasi

*Nigerian archives
*Statoids, Nigeria
*Northern Nigeria
*Eastern Nigeria
*Western Nigeria


Igberiko
Ìgbà Òṣèlú Èkejì Nàìjíríà

Ìgbà Òṣèlú Elékejì Nàìjíríà tàbì Orílẹ̀-èdè Olómìnira ará Nàìjíríà Èkejì jẹ́ ìgbà ìṣèjọba àwarawa àwọn mẹ̀kúnnù orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó wáyé láàrin ọdún 1979 sí 1983 tí ó jẹ́ ìṣèjọba pẹ̀lú ìlànà-ìbágbépọ̀ kejì asominira.
Awon Aare
Awon egbe oloselu

*Greater Nigerian People's Party (GNPP)
*National Party of Nigeria (NPN)
*Nigeria Advance Party (NAP)
*Nigerian People's Party (NPP)
*People's Redemption Party (PRP)
*Unity Party of Nigeria (UPN)
Awon Gomina
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:ìtàn ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Ìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà
Ìwàìbàjẹ́

thumb|450px|World map of the 2009 Corruption Perceptions Index by [[Transparency International, which measures "the degree to which corruption is perceived to exist among public officials and politicians". High numbers (green) indicate less perception of corruption, whereas lower numbers (red) indicate higher perception of corruption.]]
Ìwàìbàjẹ́ olóṣèlú tabi ìwàìbàjẹ́ lasan ni lilo agbara sisofin àwon onise ijoba fun ere adani lona to lodi sofin. Ko si iru ìjọba ti ko le se iwaibaje oloselu. Iru iwabaje jorisirisi, sugbon won mupo mo gbigba abetele, ituje, isojusaju, isojuebi, agbaje, afunje, ati ikowoje.
Itokasi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Aba

Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Aba je ijoba ibile ni Ipinle Abia to wa ni Nàìjíríà. A dá ìjọba ìbílè Aba North kalẹ̀ ní odun 1991. Olú ìlú ìjọba ìbílè náà sì ni Eziama Uratta..Àwon ẹ̀yà igbo ni ó pò ní ìjọba ìbílè yìí. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olùgbé ìjọba ìbílè yìí jé Kristẹni àti àsin òrìṣà tí wọn sì ún sọ èdè Igbo tàbí Inglisi.
Àtòjọ àwọn ìlú ni ìjọba ìbílè Abá North

Àwọn ìlú yìí ni:
* Ogbor

* ụmụ ọla - egbelu

* ụmụ ọla - Okpulor

* Eziama

* Osusu

* Umuokoji

* uratta.
Ètò ọ̀rọ̀ ajé agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Aba

Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Aba ni ọjà Ariaria International Market, ọjà Ariaria jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọjà tí ó tóbi jù ni Nàìjíríà.
Àwọn Ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ábíá
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Aba

Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Aba(Aba South) je ijoba ibile ni Ipinle Abia to wa ni Nàìjíríà. Ó ní ìlẹ̀ tí ó tó 49 km2 àti àwọn olùgbé 423,852 gẹ́gẹ́ bí ìkànìyàn 2006 se so.
Àtòjọ àwọn ìlú ní Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Aba

• Akoli

• Amanfuru

• Asaeme

• lineodi

• Ndiegoro

• Nnetu

• Oliabiain

• Umuagbai

• Uniumba

• Umuosi

• Abaukwu

• Ariaria

• Asaokpuja

• Eziukwu

• Obucla
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ábíá
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Abẹ́òkúta

Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Abẹ́òkúta jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rè wà ní ìlú Akomoje, lágbèbè Abeokuta. Ó ní ìwọ̀ ilẹ̀ tó tóbí tó 808 km àti èrò ènìyàn tó tó bíi 201,329, lásìkò ìkarí ti ọdún 2006.

Ní agbègbè yìí, a ní Oyan Dam, tó jẹ́ orísun omi pàtàkì fún Ìpínlẹ̀ Èkó àti Abeokuta. Àwọn ará-ìlú sì gbẹ́kẹ̀le fún ẹja pípa àti ìpèsè omi.

Kóòdù ìfìwéránṣe ti agbègbè náà ni 110.
Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Abẹ́òkúta

thumb|Gbọ̀ngán ti Ake Abeokuta, ní ìpínlẹ̀ Ògun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Abẹ́òkúta jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rè wà ní ìlú Ake, lágbèbè Abeokuta .

Ó ní ìwọ̀ ilẹ̀ tó tóbí tó 71 km àti èrò ènìyàn tó tó bíi 250,278 lásìkò ìkànìyàn ti ọdún 2006

Kóòù ìfìwéránṣe ti agbègbè náà ni 110.

Aṣojú agbègbè náà tẹ́lẹ̀ rí ni Dimeji Bankole, tó jẹ́ agbẹnusọ fún ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin, láti ọdún 2003 wọ 2011.
Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ado-Odo/Ota

Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ado-Odo/Ota jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn. Ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù karùn-ún, ọdún 1989 ni wọ́n da sílẹ̀. Ìjọba ìbílẹ̀ yìí ni èyí tó tóbi ṣìkejì ní ìpínlẹ̀ Ogun. Olú-ìlú rè wà ní Ota . Àwọn ìlú mìíràn ní agbègbè náà ni: Araromi-Alade, Ado-Odo, Agbara, Igbesa, Iju-Ota, Itele, Kooko Ebiye Town, Owode, Sango Ota àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

Ó ní ìwọ̀ ilẹ̀ tó tóbí tó 878 km2 àti èrò ènìyàn tó tó bíi 526,565 lásìkò ìkarí ti ọdún 2006. Ó jẹ́ ilẹ̀ tó dáa fún iṣẹ́ àgbẹ̀, wọ́n sì máa ń gbin ohun ọ̀gbìn bíi: Kòkó, Obi, Epo, kọfí, Ẹ̀gẹ́, Igi Ose, Àgbàdo, àti ẹ̀fọ́.

Àwọn Àwórì ló pọ̀ jù ní agbègbè yìí. Àmọ́, a ní àwọn ẹ̀yà mìíràn bíi Àwọn Ẹ̀gbá, Eguns, àti Yewas (Egbados). Lọ́wọ́lọ́wọ́, àwọn aàfin ọba mọ́kànlá ló wà ní ìjọba ìbílẹ̀ náà, tí ń ṣe: Olofin of Ado-Odo, Olota of Ota, Onilogbo of Ilogbo, Oloja Ekun of Igbesa, Onikooko of Kooko Ebiye, Onitele of Itele, Amiro of Ilamiro, Onitekun of Itekun, Olodan of Odan Abuja Sule, Alagbara of Agbara, Onigun of Odan-Abuja, Onikogbo of Ikogbo, Olu of Owode Ota, Olu of Atan Ota, Olu of Ijoko Ota àti Olu of Tigbo Ilu .

Kóòdù ìfìwéránṣe ti agbègbè náà ni 112.

Alága ìbílẹ̀ náà ni Hon. Sheriff Adewale Musa.

Ìjọba ìbílẹ̀ yìí ni Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ rí, tí ń ṣe Olusegun Obasanjo ti wá, ibẹ̀ sì ni oko rẹ̀ wà, tó pè ní Obasanjo Farms.
Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Afikpo

Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Afikpo jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ebonyi ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú agbègbè náà wà ní Ehugbo, Afikpo. Àwọn ìlú pàtàkì níbẹ̀ ni [Unwana]], Itim, Ohaisu, Nkpoghoro, Ugwuegu/Amaizu, Ozizza, Amasiri, Ibii/Akpoha. Èdè ìbílẹ̀ Igbo tí ó ń jẹ́ 'Ehugbo ni wọ́n máa ń sọ. Ìlú yìí kún fún àwọn àṣà Igbo tó jinná tí ó sì múnádóko àti àwọn ọdún ìbílẹ̀ bí i "ọdún iṣu tuntun" tí wọ̀n máa ń ṣe ní ìparí oṣù kẹjọ.
Àwọn Èèyàn Gbajúmọ̀ ní agbègbè náà

* Akanu Ibiam
* Chris Abani
* Uche Azikiwe
* Priscilla Ekwere Eleje
Àwọn Ìtọ́kasí

Afikpo Ariwa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá-Ìlàòrùn Akoko

Akoko North-East jẹ́ ọ̀kan lára àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Òndó, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú náà wà ní Ìkàrẹ́-Akóko. Ìkàré ní ìlú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún, tí ń ṣe: Okela, Okorun, Eshe, Odo, Ilepa, Okoja, Iku, Odeyare, Odoruwa, Okeruwa, Iyame, Igbede, Oyinmo, Ishakunmi, àti Ekan.

Ìwọ̀n agbègbè náà lọ bí i 372 km, iye àwọn ènìyàn tó sì wà níbẹ̀ lásìkò ìka-orí ti ọdún 2006 jẹ́175,409.

Nọ́ḿbà ìfìwéránṣẹ́ ìlú náà ni 342.
Àwọn ìtọ́kasí

Akoko Ariwa-Ilaorun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Argungu

Argungu jẹ́ ilú kan ní Ipinle Kebbi ní orílè-èdè Naijiria. Ní ọdún 2007, ìlú náà ní èrò tó n h lọ bíi 47,064.
Mùsíọ̀mù

thumb|300x300px|Ìsàn ọdọ̀ omi ti Sokoto, ìlú Argungu wà ní apá ilwọ̀-oòrùn, ní èbádò Sokoto.
Ọdún 1831 ni wọ́n kọ́ ilé Kanta Museum tí ó kọjú sí ọjà gbogboogbò ìlú náà. Wọ́n ń pe mùsíọ̀mù yìí lèyìn Muhammadu Kanta, tí ó ṣe ìdásílẹ̀ ìlú Kebbi ní ọdún 1515.
Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kébbí
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Babura

Agbegbe Ijoba Ibile Babura je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.

Babura jẹ Local Government Area ni Ariwa Jigawa State, Nigeria. O Pin ààlà kannáà pẹlu ijoba ibile Baure ti ìlú Katsina state lati Ariwa , Kazaure lati ìwọ̀ oòrùn Sule Tankarkar láti ila-oorun ati ìjọba ibile Danbattaof ti ìlú Kano lati guusu. Olú ilese je ìlú Babura. Adari agbegbe lowo lọwọ ti Babura ti ọ ti jẹ oyè Sarkin Bai of Ringim, Ringim Emirate Council, Alhaji Muhammad Nata’ala Mustapha (Councillor & King Maker) ti wà lórí oyè láti oṣù kẹrin ọdún 2019 lẹyìn ikú àbúrò rẹ̀ Alhaji Hadi Mustapha Musa of the Bani Ya Musa clan.

O jẹ agbegbe 992 km pẹlu awọn eniyan inú rẹ̀ 208,101 at the 2006 census.

The postal code of the area is 732.i
Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Jígàwà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ede

Ede Ariwa jẹ Agbegbe Ijọba Agbegbe ni Ipinle Osun, Nigeria. Ibujoko re bi Abere.O ni agbegbe ti 111 km2 ati olugbe ti 83,831 ni ikaniyan 2006. Koodu ifiweranṣẹ ti agbegbe jẹ 232.Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Ede
Afefe

Ni Ede, akoko gbigbẹ jẹ muggy ati awọsanma apakan, ati pe o gbona ni gbogbo ọdun. Akoko tutu jẹ inilara ati apọju. Iwọn otutu otutu lododun ti o wa lati iwọn 66 si 94 iwọn Fahrenheit, ṣọwọn ṣubu ni isalẹ 60 tabi dide lori 99.
Iwọn otutu ti ode North

Akoko itura naa wa fun awọn oṣu 3.8, lati June 15 si Oṣu Kẹwa 7, pẹlu iwọn otutu giga ojoojumọ lojoojumọ ni isalẹ 85 ° F. Oṣu otutu ti o tutu julọ ti ọdun ni Ede jẹ Oṣu Kẹjọ, pẹlu iwọn kekere ti 70 ° F ati giga ti 82 ° F.
Awọn Aworawo Sanmo

Awọn awọsanma Ede North

Ni Ede, ipin ogorun ti ọrun ti o bo nipasẹ awọn iriri awọsanma pataki iyatọ asiko lori akoko ọdun.

Apakan ti o ṣe alaye ti ọdun ni Ede bẹrẹ ni ayika Oṣu kọkanla ọjọ 18 ati pe o wa fun awọn oṣu 2.9, ti o pari ni ayika Kínní 13.

Oṣu Kejila jẹ oṣu ti o mọ julọ ti ọdun ni Ede, pẹlu ọrun ti o ku ti o han gbangba, ti o han gedegbe, tabi apakan awọsanma 51% ti akoko ni apapọ.

Bibẹrẹ nipa Kínní 13 ati pe o pẹ fun awọn oṣu 9.1, akoko awọsanma ti ọdun pari pẹlu ni ayika Kọkànlá Oṣù 18.

Oṣu Kẹrin ni oṣu awọsanma ti ọdun ni Ede, pẹlu ọrun ti o jẹ apọju tabi pupọ julọ kurukuru 85% ti akoko ni apapọ.
Èdè Àríwá Iwọn Otutu Gbona

Iwọn otutu Gbona gbona ti Ede North
Laarin Oṣu Kini Ọjọ 22 ati Oṣu Kẹrin Ọjọ 3, eyiti o jẹ gigun ti akoko gbona, awọn iwọn otutu ti o pọju lojoojumọ lori 91 ° F. Ni Ede, Oṣu Kẹta ni oṣu ti o gbona julọ ti ọdun, pẹlu apapọ giga ti 93 ° F ati kekere ti 73 ° F.
Itokasi

Ede Ariwa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ewekoro

Ewekoro jẹ́ íjọba ìbílẹ̀ kan ní ìpínlẹ̀ Ògùn, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ wà ní ìlú Ìtori, ní .

Ó ní agbègbè tó tó 594 km , ó sì ní iye ènìyàn tó tó 55,156 ní ìka-orí ti ọdún 2006.

Kóòdù ìfìwéránṣẹ́ agbègbè náà ni 112.

Ìjọba ìbílẹ̀ Ewékorò kó ipa pataki nínú ètò ọrọ̀-ajé ìjọba ìbílẹ̀ nípa pípèsè Cement ti Lafarge(West Africa Portland Cement Company) Ewékorò àti ẹgbẹ́ Dangote.

Wọ́n béré sí ṣe Cement náà ní ọdún 1959 èyí tí ṣe ìbẹ̀rẹ̀ Lafarge Cement ní orílẹ̀-èdè Nigeria. Pẹ̀lú bí Ewékorò ṣe jẹ́ ìlú tó ṣì ń dàgbàsókè, ó ní àbùbá ìlú tó lè di ńlá nípa oko-owo nítorí bí ó ṣe súnmọ́ ìlú méjì tó tóbi jù ní Gúúsù iwọ̀-oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà.
Awon itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Garki

Garki jẹ́ agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ kan ní orílẹ̀-èdè Naijiria, ní ipinle Jigawa. Olú ẹ̀ka rẹ̀ wà ní ìlú Garki. Wọ́n tún máa ń pè é ní Garkin Dirani, èyí tó jẹ́ orúkọ olórí agbègbè náà.

Ó ní ìwọ̀n ìtóbi tó 1,408 km2 àti èrò tó ń lọ bíi 152,233, ìyẹn ní ọdún 2006.

Kóòdù ìfìwéráńṣé agbègbè naà ni 733.

Ìlú Garki ni agbègbè tí wọ́n ti ṣe Garki project, èyí tó jẹ́ iṣẹ́ àkànṣe ti WHO láti mú ìdínkù bá àìsàn tí ẹ̀fọn ń mú wa, ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1969 wọ ọdún 1976.
Àwọn ìtọ́kasí
Wale Adebanwi

Ọdún 1969 ni wọ́n bi Wale Adebanwi, ọmọ Orílẹ̀èdè Nàìjíríà ni. Òun ni ọmọ ilẹ̀ Adúláwọ̀ àkọ́kọ́ láti jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n Rhodes ni Kọ́lẹ́jì St. Anthony ní ìlú Oxford. Ó jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n ajẹmọ́ ẹ̀ka ẹ̀kọ́ ni Awo, tí ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olórí ilé ẹ̀kọ́ náà títí di oṣù Òkudù. Òun ni Ọ̀jọ̀gbọ́n ẹ̀ka ìmọ̀ ajẹmọ - Adúláwò ni Yunifasiti Pennsylvania
Ètò Ẹ̀kọ́

Wale Adebanwi kọ́kọ́ kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú kọ́ọ̀sì àkọ́kọ́ ní Yunifásítì ti Èkó, ó sì tẹ̀síwájú láti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè M.Sc àti Ph.D ni ẹ̀kọ́ ajẹmọ́ṣèlú ní Yunifasiti tí Ìbàdàn. Bákan náà ló ni òye Mphil àti Ph.D nínú imọ̀ ajẹmásà àwùjọ ní Yunifásítì Cambridge.

Social Anthropologi láti ile-iwe giga University of Cambridge.
Ìgbésí ayé

Adebanwi ṣisẹ́ gẹ́gẹ́ bíi oníròyìn gbogbogbo, òǹkọ̀wé, àti olótùú fún iléeṣẹ́ ìwé - ìròyìn kí ó tó darapọ̀ mọ́ Yunifásítì ti Ìbàdàn láti lọ kẹ́kọ̀ọ́ imọ̀ ajẹmọ́ṣèlú gẹ́gẹ́ bí Olùkọ́ àti aṣèwádìí. Wọ́n yàn án ni Amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n ní ẹ̀ka ẹ̀kọ́ nípa àwọn Adúláwọ̀ ní ìlú Amẹ́ríkà àwọn Adúláwọ̀ papọ̀ ní Yunifásítì California, Davis lórí èdè Ìlú Amẹ́ríkà. Ó padà sí UC Davis gẹ́gẹ́ bí Ọ̀jọ̀gbọ́n ní ọdún 2016
Àwọn Iṣẹ́ rẹ̀

Àwọn iṣẹ́ àtẹ̀jáde ré ní wọ̀nyí::

* Nation as Grand Narrative: The Nigerian Press and the Politics of Meaning (University of Rochester Press, 2016)
* Yoruba Elites and Ethnic Politics in Nigeria: Obafemi Awolowo and Corporate Agency (Cambridge University Press, 2014)
* Authority Stealing: Anti-corruption War and Democratic Politics in Post-Military Nigeria (Carolina Academic Press, 2012)

Ní àfikún , ó ṣàtúnṣe àwọn ìwé mìíràn bíi:
* The Political Economy of Everyday Life in Africa: Beyond the Margins (James Currey Publishers, 2017)
* Writers and Social Thought in Africa (Routledge, 2016)
* (co-edited with Ebenezer Obadare) Governance and the Crisis of Rule in Contemporary Africa (Palgrave Macmillan, 2014)
* (co-edited with Ebenezer Obadare) Democracy and Prebendalism in Nigeria: Critical Interpretations (Palgrave Macmillan, 2013).
* (co-edited with Ebenezer Obadare) Nigeria at Fifty: The Nation in Narration (Routledge, 2012)
* (co-edited with Ebenezer Obadare) Encountering the Nigerian State (Palgrave Macmillan, 2010).
Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Remi Adedeji

Rẹ̀mí Àdùkẹ́ Adédèjì tí a bí ní ọdún 1937 jẹ́ Oǹkọ̀wé ọ̀jẹ̀-wẹ́wẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ìgbésí ayé

Adedeji jẹ ọmọ bíbí ìlú Okemesi ni Ekiti State ni ọdún 1937. ojú gba Adedeji tí nítorí àwọn ìwé tí ọ ko ni nipasẹ iwa ati ìṣe ile wa . Púpò ni iwe ni o kò nipa ìtàn àwọn ọmọ Naijiria . O ṣe atejade The fat woman ni ọdún 1973. A Yàn gẹgẹ bí oluranlọwọ a tun ìwé tó academic journal, Bookbird. Ìwé rẹ sọrọ nipa ìjàpá. Ìwé ọdún 1986 "Moonlight Stories" sọrọ nipa Just-so stories ìdí tí ẹkùn fi pa lórí ati ìdí tí ikarahun ìjàpá fi sàn.
Àwọn Ìtọ́kasí
Akin Adesokan

je olukowe omo ile Naijiria
Igbèsi Àyè Àrakunrin naa

Akin Adesokan jẹ akọwè to lori àṣà ilẹ Afirica nibi toti jẹ associate professor ti comparative literature ni ilè iwè giga ti Indiana Bloomington.
Ẹkọ

Ni ọdun 1990, Akin lọsi ilè iwè giga ti ìlú Ibadan
Adesokan gba MA ni ọdun 2003 ati Ph.D. lati ilè iwè giga ti Cornell ni ọdun 2005 nibi toti gba ẹbun gẹgẹbi akẹẹkọ to pegede julọ ninu department rẹ ni Theatre Arts. Arakunrin naa gba ẹbu ti Faculty ti Arts ati Apapọ Council ti Arts ati Àṣà..
Ami Ẹyẹ

Akin Adesokan gba Ami Ẹyẹ ti PEN Freedom-to-Write ni ọdun 1998 ati Àmi Ẹyẹ ti Lillian Hellman-Dashuell Hammett Human Rights ni ọdun 1999.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Chimamanda Ngozi Adichie

Chimamanda Ngozi Adichie (;

Ọjọ́ kẹẹ̀dógún, Oṣù Ọ̀wàrà, Ọdún 1977 ni wọ́n bí Chimamanda Ngozi Adichie. Òǹkọ̀wé ni lára àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ni ìwé ìtàn àròsọ, Ìwé ìtàn àròsọ kúkúrú àti ìwé ìtàn àròsọ ajẹmọ́ ìṣẹ̀lẹ̀ gidi. Wọ́n ṣe àpèjúwe rẹ̀ nínú "Times in Literary Supplement" gẹ́gẹ́ bíi ẹni tí ó tayọ jùlọ nínú àwọn Òǹkọ̀wé elédè Gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n jẹ́ ọ̀dọ́, tí ó sì ṣe àṣeyọrí láti fojú àwọn ọwọ́ ìran òǹkàwé tuntun mọ́ra sí lítíréṣọ̀ Áfríkà, pàápàá jùlọ ní ibùdó rẹ̀ kejì Nàìjíríà.
Ẹ̀kọ́ àti ìṣe rẹ̀

Adichie tí kọ àwọn ìwé Purple Hibiscus ní ọdún 2003, Half of a Yellow Sun ní ọdún 2006 àti Americanah ní ọdún 2013, Àkópọjọ̀ ìtàn kúkúrú The Thing Around Your Neck ní ọdún 2009 àti ìwé àrokọ̀ gígùn We should All Be Feminist ní ọdún 2014. Àwọn ìwé rẹ̀ tí ó jẹ́ tuntun ni Dear Ijeawele, or A Feminist Manifesto in Fifteen Suggestion ní ọdún 2017, Zikora ní ọdún 2020 àti Notes on Grief ní ọdún 2021. Ní ọdún 2008, ó gba àmì ẹ̀yẹ ètò MacArthur Genius Grant. Òun ló gba àmì ẹ̀yẹ PEN Pinter Prize ní ọdún 2018

Iléẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ndìrì Yunifásítì ti Naijiria, Nsukka ni Adichie ti parí ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ndìrì rẹ̀ níbi tí ó ti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì ẹ̀yẹ ajemọ́ akadá. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ ìṣègùn òyìnbó àti ìmọ̀ nípa oògùn ní Yunifásítì ti Nàìjíríà fún ọdún kan àti àbọ̀. Ní àsìkò náà ni ó siṣẹ́ olótùú ìwé ìròyìn Compass tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ìjọ àgùdá ń ṣe àkóso rẹ̀. Ó kúrò ní Orílẹ̀èdè Nàìjíríà lọ sí United States lọ́mọ ọdún mọ́kàndínlogún láti lọ kọ́ ìmọ̀ ìbánisọ̀rọ̀ àti sáyẹ̀nsì òṣèlú ní Yunifásítì Drexel ní Philadelphia Pennsylvania.

Ní ọdún 2003, Adichie parí ẹ̀kọ́ òye ìjìnlẹ̀ nínú àròkọ àtinúdá ní Yunifásítì Johns Hopkins.
Ẹbí rẹ̀

Ọdún 2009 ni Adichie fẹ́ Ivara Esege, oníṣègùn òyìnbó ọmọ Nàìjíríà. Wọ́n bí ọmọbìnrin kan ní ọdún 2016. Adichie ń pín àsìkò rẹ láàárín United States àti Nàìjíríà, níbi tí ó ń kọ́ àwọn èèyàn nípa àròkọ.
Àwọn ìwé tí ó kọ tàbí kópa

Brockes, Emma (4 March 2017). "Chimamanda Ngozi Adichie: 'Can people please stop telling me feminism is hot?'". The Guardian. ISSN 0261-3077. Retrieved 22 August 2017.

"Chimamanda Ngozi Adichie". Front Row. 3 May 2013. BBC Radio 4. Retrieved 18 January 2014.

"Chimamanda Ngozi Adichie Biography | List of Works, Study Guides & Essays | GradeSaver". gradesaver.com.

Luebering, J.E. "Chimamanda Ngozi Adichie | Biography, Books, & Facts". Encyclopedia Britannica. Retrieved 19 May 2021.

Nixon, Rob (1 October 2006). "A Biafran Story". The New York Times. ISSN 0362-4331. Archived from the original on 15 September 2012.

Copnall, James (16 December 2011), "Steak Knife", The Times Literary Supplement, p. 20.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ígbò
Akilu Aliyu

Alhaji Dr. Aliyu Akilu M.F.R tí a bí ní ọdún 1918 tí ó saláìsí ní ọjọ́ konkàndílógún osù kewá odún 1999 tí a tún mò sí Malam Akilu Aliyu tàbí Aqilu Aliyu ni ó jẹ́ akéwì, ònkọ̀tàn, ọ̀jọ̀gbọ́n àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó sì tún jẹ́ ọ̀kan pàtàkì láàrín àwọn akéwì ẹ̀yà Hausa lásìkò twentieth century.
Nípa rẹ̀

Wọ́n bí Akliu Aliyu ní ìlú Jega nínú abúlé kan tí wọ́n ń pè ní (Kyarmi) àmọ̀ tí ó ti di ìpínlẹ̀ Kebbi lóde òní. Akilu lo púpọ̀ ìṣẹ̀mí rẹ̀ ní ìlú Kano, níbi ti ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ ẹ̀sìn Mùsùlùmí nígbà èwe rẹ̀. Ó wà ní ìlú Maiduguri fún àìmọye ọdún ṣááj̀ú kí ó tó padà sí ìlú Kano níbi tí ó wà títí ó fi fayé sílẹ̀. Ó jẹ́ olùkọ́ ìmọ̀ ẹ̀sìn Islam, akéwì àti aránṣọ. Òun ni ó dá ilé-ẹ̀kọ́ ̀Azare sílẹ̀ ní ìlú Miaduguri.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Elechi Amadi

Elechi Amadi (Ọjọ́ kejìlá, Oṣù Èbìbí, Odjny 1934 - Ọjọ́ Kọkàndínlọ́gbọ̀n, Oṣù Òkudù, Ọdún 2016) jẹ́ òǹkọ̀wé àti jagunjagun ọmọ Orílẹ̀èdè Nàìjíríà. Ọmọ ẹgbẹ́ àwọn ológun ilẹ̀ Nàìjíríà ni tẹ́lẹ̀. Òǹkọ̀wé àwọn eré onísẹ́ àti ìtàn àròsọ ni tí wọ́n dálé ìgbéayé abúlé Adúláwọ̀, ìṣe, ìgbàgbọ́ àti àwọn ìṣẹ̀sìn ṣáájú ìbáṣepọ̀ ọ̀làjú òyìnbó. Iṣẹ́ Amadi tí ó peregede ní ìwé ìtàn àròsọ tí i ṣe igi àkọ́sẹ́ rẹ̀ "The Concubine" tí wọ́n sọ pé òun ló tayọ jù nínú ìtàn àròsọ. .
ÌBẸ̀RẸ̀PẸ̀PẸ̀ AYÉ ÀTI ÈTÒ Ẹ̀KỌ́
IṢẸ́

IṢẸ́. Ó siṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí awọnlẹ̀ nígbà kan rí, ó sì padà ṣiṣẹ́ Olùkọ́ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé ẹ̀kọ́, lára wọn ni Iléẹ̀kọ́ àwọn Ológun ilẹ̀ Nàìjíríà, ní ìlú Zaria láàárín ọdún 1963 - 1966. Ó siṣẹ́ olùkọ́ ní Iléẹ̀kọ́ olùkọ́ni tí Ìpínlẹ̀ Rivers bákan tí ó ti jẹ́ alákòóso agbo ẹ̀ka ìmọ̀ ajẹ́mọ́ṣẹ́ ọnà, bákan náà olórí ẹ̀ka ẹ̀kọ́ lítíréṣọ̀ àti Olùdarí ẹ̀kọ́ áṣekárí

IṢẸ́ OLÓGUN ÀTI ÒṢÈLÚ

Amadi ṣisẹ́ pẹ̀lú àwọn ológun, ó sì dúró níbẹ̀ lásìkò ogun Abẹ́lé Nàìjíríà, kí ó tó wá fẹ̀yìntì gẹ́gẹ́bí ọ̀gágun. Ìjọba Ìpínlẹ̀ Rivers yàn án sí oríṣìíríṣìí ipò: ọ̀gá àwọn òṣìṣẹ́ ní ọdún 1973 - 1983, kọmísọ́nà fún ètò ẹ̀kọ́ ní ọdún 1987 - 1988 àti kọmísọ́nà fún ilẹ̀ ati ilé ní ọdún 1989 sí 1990

Ọdún 1934 ni wọ́n bí Elechi Amadi ní Aluu, Ìjọba Ìbílẹ̀ Ikwere ní ìpínlẹ̀ Rivers, Nàìjíríà. Ó lọ sí Kọ́lẹ́jì Ìjọba ní ọdún 1948 - 1952, bákan náà ló lọ sí Survey School ní ìlú Ọ̀yọ́, ó tẹ̀síwájú sí Yunifásítì ti Ìbàdàn láàárín ọdún 1955 sí ọdún ọdún 1959, ó sì gba oyè ẹ̀kọ́ nínú Èkọ́ Físíìsì àti Èkọ́ Ìṣirò.
Àwọn ìwé tó kọ

*The Concubine (1966)
*The Great Ponds (1969)
*Sunset in Biafra (1973)
*Dancer of Johannesburg (1978)
*The Slave (1978)
*Estrangement (1986)
*Speaking and Singing (2003)
Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà


Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Sefi Atta

Sefi Atta (tí a bí ní oṣù kínní ọdun 1964) jẹ́ Olùkọ̀wé ará ìlú Nàìjíríà mọ́ Amẹ́ríkà. Wọ́n ti túfọ̀ àwọn oríṣiríṣi èdè, wọ́n ti ka àwọn ìwé rẹ̀ lórí ẹ̀rọ asọ̀rọ̀ má gbesì bi BBC, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn eré ìtàgé tí ó ṣe ni wọ́n ti tún ṣe káàkiri àgbáyé. Àwọn àmì ẹyẹ tí ó ti gbà ni Wole Soyinka Prize for Literature in Africa ti ọdun 2006 àti Noma Award for Publishing in Africati ọdun 2009.
Ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀

Wọ́n bí Atta ní Ìpínlẹ̀ Èkó, Orílẹ̀-èdè Nàíjíría, ní oṣù kínní ọdun 1964, sínú ìdílé ọmọ márùn-ún. Baba rẹ̀, Abdul-Aziz Atta ni akọ̀wé Ìjọba Àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà títí di ìgbà tí ó fáyé sílè ní ọdun 1972, ìyá rẹ̀, Iyabo Atta ni ó tọ dàgbà.

Ó lọ ilé-ìwé Queen's College ti ìpínlè Èkó, àti Millfield School ní England. Ní ọdun 1985, ó gba àmì-èye B.A. degree ní Birmingham University.

Ó fé Gboyega Ransome-Kuti, Dókítá ìsègùn òyìnbó, àti ọmọ Olikoye Ransome-Kuti, wón sì bí ọmọbìnrin kan, Temi.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Nnorom Azuonye

tí a bí ní ọjọ́ kejìlá oṣù keje ni ìpínlè Abia ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ òǹkọ̀wé, adarí eré orí ìtàgé, òǹkọ̀tàn àti akéwì. Ó tún jẹ́ oníwàásù ní ìjọ Methodist ní ìlú Britain. Àwọn ìwé tí ó ti kọ ni Letter to God & Other poems ní ọdún 2003, The Bridge Selection: Poems for the road ní ọdún 2005 & 2012 àti Funeral of the Minstrel ní ọdún 2015. Òun ni olùdarí àti alágbàátẹrù SPM Publications Ltd. Òun náà ni olùdásílẹ̀ àti alábòójútó Sentinel Poetry Movement tí ó sì tún jẹ́ olùdásílẹ̀ àti òǹtẹ̀wé magasíìnì Nollywood Focus, Sentinel Literary Quarterly, Sentinel Nigeria àti Sentinel Champions.
Àwọn ìtọ́kasí
John Pepper Clark

John Pepper Clark-Bekederemo (ojoibi April 6, 1935 tosi ku ni ọjọ mẹtala óṣu October ọdun 2020) je olukowe omo ile Naijiria. Arakunrin naa ni órukọ rẹ ma njade nigba toba kọ iwè gẹgẹbi J.P. Clark ati John Pepper Clark.
Igbesi Ayè Arakunrin naa

John ni a bisi Kiagbodo,ilú naigiria fun Baba rẹ to jẹ ọmọ ilè Ijaw ati Iya rẹ to jẹ ọmọ ilẹ Urhobo.
Nigba ti arakunrin naa jade lati ilè iwè giga ti Ibadan ni ó ṣiṣẹ gẹ̀gẹbi Officer ti Information ni ministry ti information ati research fellow ni Institute ti imọ ẹkọ ilẹ Africa ni ilè iwè giga ti Ibadan.

Ni ọdun 1982, John ati Iyawó rẹ Ẹbun Odutola (Professor ati óludari tẹlẹ ri) da theatre ti PEC Repertory silẹ ni ilú eko.

Clark ku si ilè iwosan to wa ni eko ni ọjọ kẹkatala óṣu October ni ọdun 2020.
Ẹkọ

Clark lọsi ilè iwè Native Authority ni Okrika ni ijọba ibilẹ ti Burutu, ilè iwè ti Ijọba ni Ughelli lẹyin ló tẹsiwaju lọsi ilè iwè giga ti Ilú Ibadan lati kẹẹkọ lọri imọ ede gẹẹsi.
Arakunrin naa fun aimoyè ọdun lóti jẹ professor ti èèdè gẹẹsi ni ilè iwè giga ti Eko to si fẹyinti ni ọdun 1980.
Clark tigba ipó professor ni ilè iwè giga ti Yale ati Wesleyan ni ilú United States.
Ami Ẹyẹ ati Idanilọla

Clark gba Ami Ẹyẹ ti National Order of merit ti ilẹ naigiria lati ọdọ ilè iwè giga ti Howard lóri iwè rẹ "The ozidi Saga ati Akójọpọ Ere ati Ewi lati ọdun 1958-1988.

Ni ọjọ kẹfa, óṣu December ni ọdun 2011 ni ayẹ Ayè Professor John Pepper Clark pẹlú ayẹyẹ to waye ni Ikoyi.
Ni ọdun 2015 ni Awọn ọdọ ólukọwè ti ilẹ naigiria labẹ akoso Wole Adedoyin da ẹgbẹ JP clark ti Literay lati igbè iṣẹ Clark larugẹ.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Philip Effiong

Philip Efiong (also spelled Effiong, November 18, 1925 – November 6, 2003) je omo ologun to tifeyinti lati Ile-ise Ajagun Oripapa Naijiria ati ikan ninu awon asagun orile-ede Biafra alaisimo nigba Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà nigba to di Igbakeji Aare ile Biafra si Odumegwu Ojukwu ati Aare ile Biafra fun ojo marun leyin ti Ojukwu salo. Efiong ni eni ti o teriba Biafra fun Naijiria.
Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1925
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2003
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Michael Echeruo

Michael Joseph Chukwudalu Echeruo tí wọ́n bi ni ọjọ kẹrinla oṣù kẹta ọdún 1937 je olukowe, ọjọgbọn,alariwisi awọn iwe lítíréṣọ̀ ọmọ ìlú Umunumo, ìjọ́bá Ehime-Mbano, Ipínlè Imo ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Àsàyàn awọn atejade

*Victorian Lagos: aspects of nineteenth century Lagos life. Macmillan.
*Igbo-English Dictionary: A Comprehensive Dictionary of the Igbo Language with an English-Igbo Index.
*The dramatic limits of Igbo ritual. (1973) Research in African Literatures, 21-31.
*An African diaspora: The ontological project. The African Diaspora.
*Joyce Cary and the novel of Africa. London: Longman.
*Echeruo, M. J. (1979). A matter of identity. Culture Division, Ministry of Information, Culture, Youth & Sports.
*Echeruo, M. J. (1992). Edward W. Blyden, WEB Du Bois, and the ‘color complex’. The Journal of Modern African Studies, 30(4), 669-684.
*WEB Du Bois, and the ‘color complex’. The Journal of Modern African Studies, 30(4), 669-684.
*Echeruo, M. J. (1962). Concert and theatre in late nineteenth century Lagos. Nigeria Magazine, 74, 68-74.
*The intellectual context of nineteenth‐century Lagos life
*Traditional and borrowed elements in Nigerian Poetry. Nigeria Magazine, 89(1966), 142-155.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà