JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
තායි ඉතිහාසය

තායිලන්ත ‍ඉතිහාසය (1768 – 1932)

ක්‍රි.ව. 1824 දී ඉන්දු චීන දේශි සීමා

අවුරැදු හාරසියයක පාලනයකින් අනතුරැව ක්‍රි.ව. 1767 දි 'ආයුම්තයි' අධිරාජ්‍යයේ අගනුවර ගිනි බත් කරමින් බුරැම බල ඇණිය විසින් තායිලන්ත ආක්‍රමණය කර රට දෙකඩ කරන ලදි. ඉන ්අනතුරැව මක්සින් සේනාධිපතිවරයා තායි අධිරාජ්‍යය යළි එක්සේසත් කර ක්‍රි.ව. 1769 දී එහි අධිරාජ්‍යයා ලෙස තමා නම් කරන ලදි. ඉන් පසු කොන්බුරි නගරය ඔහු තම නව පාලන තන්ත්‍රය ලෙස නම් කරන ලදි. කෙසේ හෝ ‍ටක්සින් අධිරාජ්‍යයා මානසික වියවුල්තාවයකින් පෙළෙන්නෙකු ලෙස චෝදනා ලැබ ධුරයෙන් පහ කරන ලදි. අනතුරැව සිරභාරයට පත් වූ ඔහු මරණයට පමුණුවන ලදි. තායි රාජ්‍යයේ රජකමකට ආශා කළ චක්රි සේනාධිපතිවරයා තමා බලාපොරොත්තු සඵල කර ගනිමින් ක්‍රි.ව. 1782 දී පළමු රාම ලෙස රාජ්‍යත්වට පත් වුයේ චක්රි වංශයේ බලයට පත් වූ පළමු වංශිකයා ලෙස ඉතිහාසයට එක්වෙමිනි. ටක්සීන්ගේ අගනුවර වු තොන්බුරි නගරය හරහා දිවෙන චාඕ ෆ්රයා නදිය අසබඩ පිහිටි බැංකොක් නගරය ඔහු තම අගනුවර ලෙස තෝරාග්නනා ලදි. එකල සියම් දේශය නම්න් හැදින්වූ බුරැමට ආක්‍රමණය කිරිමට ඔහුට හැකිවුණි. එමගින් බුරැමය විසින් පමුණුවා තිබු ජිවන වෘත්තීන්ගෙන් නිදහස් වීමට ලන්නා බවටත් හැකි විය. එවකට නව වංශිකයෙක් වු චක්රි රජු චක්රී රාජ වංශයේ පාලකයින් අතරින් ගෞරවයකට පාත්‍ර වූ රජ කෙනෙක් ලෙස හැදින්විය හැකිය.

තමන්ගේ අසල්වැසි රටක් වු බුරැම දේශය ක්‍රිව.ව. 1826 දී යුරෝපීය ජාතිකයන්ගේ යටත්විජිතයක් බවට පත් වුවායින්පසුව රාජ රජුගේන් පැවත ආ උරැමක්කාරයන් ද ඔවුන්ගෙන් එල්ල විය හැකි ජර්ජන සදහා වැඩි සැලකිල්ලක් දක්වන ලදි. 1826 දී බටහිර රාජධානියත් සමග තායිලන්තය ප්‍රථම හවුල් ගිවිසුම ඇති කර ගන්නා ලදි. එක්සත් රාජධානිය සමග ඇති වූ එම ගිවිසුම මිත්‍රත්වය හා වාණිජ ගිවිසුම නම් විය. ඉන්පසු 1939 වන තෙක් සියමය ලෙස හැදින්වූ තායිලන්තය සමග 1833 දී එක්සත් ජනපදය රාජත්‍රාන්තික හුවමාරැ සිදු කරන ලදි. නැවතත් එම ගිවිසුම් 1945 දී හා 1949 දී ක්‍රියාත්මක වුණි. කෙසේ වෙතත් 1804 – 1868 කාලය තුල පාලනය කල මොන්කුට් රජු හා ඔහුගේ පුත් චුලා‍ලොන්කොන් රජු හා දෙපිලගේ රාජ්‍ය කාලය තුල තායිලන්තය විසින් බටහිර පාලකයින් සමග වෙළද සන්ධානයක් පිහිටුවන ලදි. එම සන්ධානගත වීම තායිලන්ත රජයට තායි අධිපත්‍යය තුල රාජ්‍යතාන්ත්‍රික වශයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරිමට ඉඩ අවස්ථාව උදාවුණි. මෙමගින් යුරෝපා ජාතිකයින් තම රාජ්‍යය තුල ජනපද පිහිටු වීම වැලැක්වූ දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ එකම රට බවට පත් වීමට සියමයට හැකි වුණි. සියම් දේශයේ වර්තමාන නම තුළින් ද ඉහත සිදු වූ විශේෂ සිදුවීම කැපී පෙන්වයි. 'ප්‍රැකොට් තායි' නැතහොත් 'තායිලන්තය' නිර්මාණය වි ඇත්තේ 'ප්‍රැකොට්' නමින් හැදින්වූ ජාතිය හා 'තායි' යනුවෙන් හැදින්වූ නිදහස යන තේරැම් ආරොපණය වීමෙනි.

1909 දී සියමය හා බ්‍රිතාන්‍ය මලයාව අතර නව දේශසීමාව තිරණය කරමින් ඉංග්‍රිසීන් සියම් ගිවිසුම ඇතිවුණු. මෙම ගිවිසුම මගින් මලයා සුල්තාන්වරැන් වන 'පට්ටනි' හා 'කෙඩා' යටතේ පැවති පට්ටනි යාලා නාරතිවත් හා සටුන් යන ප්‍රදේශවල බලය තායිලන්තයට පැවරැණි. ප්‍රංශය සමග ඇති වූ අඛණ්ඩ සන්ධානගත විම හේතුවෙන් තායිලන්තයේ තුල ලාඕසය හා කාම්බෝජය අතර අති වූ වරත්මාන දේශ සීමාව තීරණය වුණි.
පෝෂක ප්‍රදේශය

thumb|300 px|right|පෝෂක ප්‍රදේශයක නිදසුනක්. තිත් ඉරෙන් දැක්වෙන්නේ ජලමාන ද්‍රෝණියෙහි ප්‍රධාන ජල බෙත්ම වේ.

පෝෂක ප්‍රදේශයක් යනු වැස්සෙන් සහ හිම දියවීමෙන් හෝ අයිස් පරිවාහයක් මගින් ලැබෙන ජලය පහළට ගලා ගොස් ගංගාවක්, විලක්, ජලාශයක්, පුනීල මෝයක්, තෙත්බිමක්, මුහුදක් හෝසාගරයක් වැනි ජල ස්කන්ධයක් වෙතට එක් වන භූමි ප්‍රදේශයකි. ජලය රැගෙන යන ඇළ සහ ගංගාවන් මෙන්ම මෙම දිය මං වෙත ජලය සපයන භූමි තලයන්ද මෙම පෝෂක ප්‍රදේශයන්ට අයත් වන අතර, මෙම එක් එක් ප්‍රදේශ අනුයාත ප්‍රදේශයන්ගෙන් වෙන් වන්නේ ජලවහන බෙත්මක් මගිනි.

ජල ධාරා ප්‍රදේශය ප්‍රනීලයක් වැනිය. ජල ධාරාවට අයත් සියලු ප්‍රදේශ වල ජලය එක්රැස් කර ජල මාර්ගයකට බැස්ස වීම සෑම ජල ධාරාවකම භූමි ප්‍රදේශ අතර යාබද ජල ධාරා වලින් උස් වූ වැටියකින් වෙන් කෙරේ. එය ජලය ‍‍බෙදීම යනුවෙන් හැදින්වේ. එම සංකල්පයට විස්තර ‍කිරිමට යොදා ගත හැකි වෙනත් වචන වන්නේ වැහි වතුර එක්කාසු කරන ප්‍රදේශයයි.

කාර්මික අවබෝධයෙන් නම් දිය බස්නා ව එක් ජල බැස යාමේ ප්‍රදේශයක් වෙනත් ජල බැසයාමේ ප්‍රදේශයක් වෙන් කිරිමයි. කෙසේ වුවද එක්සත් ජනපදයේ හා කැනඩාවේ මෙම වචන බොහෝ විට යොදා ගන්නේ ජල ධාරාව හෝ ජලය එක්කරන ප්‍රදේශයට මයි. දිය බස්සා වෙනත් දියබස්සා වලට ගලා යයි. ලොකු ඒවා කුඩා ඒවා වලට ඇදී හෝ උප දියබස්නා වලට ජලය ගලා යයි. දිය බස්නා එක් නොකොට සම්බන්ධ කිරිම තේරැම් ගැනිමට ජෙමෝෆෝලොජජි තේරැම් ගැනීමට අවශ්‍ය.
අධෝසටහන්
ශ්‍රමික ආර්ථිකය

වෙළදපල සහ ශ්‍රමිකයන්ගේ කාය්‍යශූරත්වය හදුනා ගැනිම ශ්‍රමික ආර්ථිකය හැදෑරීම තුලින් සිදුවේ. සේව්‍ය සේවක අනෝන්‍යය ක්‍රියාකාරීත්වය තුලින් ශ්‍රමික වෙළද පොල ක්‍රියා කරයි. ශ්‍රමික ආර්ථිකය ශ්‍රමය සපයන සේවකයන් හා ශ්‍රමය ලබා ගන්නා සේව්‍යයන් තුලින් වේතන රටාව රැකියා සහ ආදායම සළකා බලයි.

රැකියා වියුක්තිය පොදු ජනතාවට සෘජුව දැඩිව බලපාන ප්‍රශ්නයක් බැවින් මෙය ඉතා වැදගත් විෂයන් වේ. නූතන රාජ්‍යයන් හි අරමුණු වන්නේ පූර්ණ රැකියා නියුක්තිය ‍හෝ අඩු රැකියා වියුක්තියක් පවත්වා ගැනීමය. මෙවැනිම නිතර හැදෑරිමට ලක්වන විෂයන් වනුයේ මුල්‍ය වෙළදපල සහ නිෂ්පාදන වෙළද පලය.
ශ්‍රමික වෙළදපල විශ්ලේෂණය කිරිමේ ක්‍රම 2

ශ්‍රමික ආර්ථිකයේ දෙපැත්තක් දකින්නට පුළුවන. සුළු පරිමාණ ‍හෝ මහ පරිමාණ ආර්ථික තාක්ෂණයක් යොදා ගැනිම ශ්‍රමික ආර්ථිකය ලෙස හැඳින්විය හැක.

සුළු පරිමාණ ආර්ථික තාක්ෂණය පිළිබදව හදාරන්නන් ,තනි පුද්ගලයන් හෝ පුද්ගලික ආයතනයක්, ශ්‍රමික වෙළෙඳපොළ, මුල්‍ය වෙළෙඳපොළ ,විදේශිය වෙ‍ළෙඳපොළ පිළිබඳව හදාරනු ලැබේ. ඒ තුළින් දල ජාතික නිෂ්පාදනයේ ක්‍රියාකාරිත්වය නිගමනය කරනු ලැබේ අවදානම් කළමනාකරණය සහ ඇගයීම
අංග වැසියන්

ලිඛිත ඉතිහාසය

අංග වැසියන් ගැන මුලින්ම පැහැදිලි ව සදහන් වන්නේ ආතර්ව වේදයේ (V.22.14) හිදී මගධ වරුන්, ගාන්ධාර වරුන් සහ මුජාවාත වරුන් හා සමග වන අතර, පෙනෙන ආකාරයට ඔවුන් සියල්ල නීච ලෙසින් ගර්භා කොට සැලකූවන් වූහ.

මහා ග්‍රන්ථ අනුව අංග වැසියන්ගේ, කාලිංග වැසියන්ගේ, වංග වැසියන්ගේ, පුන්ද්‍ර වැසියන්ගේ (හෝ පුන්ද්‍ර රාජධානිය - සමහරක් කොටස් වර්තමානයේ නැගෙනහිර බිහාරයේ, බටහිර බෙංගාලයේ සහ බංග්ලාදේශයේ අයත් වෙති), විදර්භ වැසියන්ගේ, සහ වින්ධ්‍යා-වාසීන්ගේ ජනපද පිහිටා තිබුනේ පූර්ව-දක්ෂිණ කොට්ඨාශයෙහිය.

අංග රාජධානියෙහි මුල් රජවරුන් කිහිප දෙනෙකු පිළිබඳවද මහා ග්‍රන්ථ දක්වා සිටියි. මහාගෝවින්ද සුත්තන්ත හි අංග රාජධානියෙහි ධතරත්ත රජ ගැන සඳහන් කරයි. ජෛන ග්‍රන්ථ අතර ධාධිවාහන සඳහන් වන්නේ අංග රාජධානියේ පාලකයා ලෙසිනි. මහා ග්‍රන්ථ සහ හරිවංශය ඔහු දක්වන්නේ රාජධානියේ අපිනාමික ස්ථාපකයා වන අංග ගේ ප්‍රත්‍රයා සහ අනන්තර අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙසිනි. ජෛන ජනශ්‍රැතිය ප්‍රකාර ඔහු ජීවත්වූයේ ක්‍රිස්තු යුගයට පෙර හයවන සියවසෙහි මුල් භාගයෙහිදීය.

ජෛන ප්‍රජනනයේ අංගා වරැන් හා වංගා වරැන් ආර්යය මනුෂ්‍යයන්ගේ මුල්ම කණ්ඩයමට වර්ග කරයි. මහා භාරකයට අනුව අංගා පිහිටා තිබුණෙත් දළ වශයෙන් බගාපු, බිහාරයේ මොන්ගිර් සහ බෙන්ගාලයේ ඇතැම් ප්‍ර‍දේශ වලය. චම්පා නදිය මගධ වල බටහිර මායිමත් අංගා වල නැගෙනහිර මායිමත් වෙන්කරන ලදි. අංගා වල උතුරැ මායිම වුයේ ද ගංගා නදියයි. කලින් මාලිනි ලෙස හදුන්වන ලද එහි අගනගරය වූ චම්පා චම්පා නදිය හා ගංගා නදිය හමුවන ස්ථානයට නුදුරින් ගංගා නදියේ දකුණු ඉවුරේ පිහිටා තිබුණි. එය ආදි කාලීන ඉන්දියාවේ තිබූ ශක්තිමත් ම හා ප්‍රධාන නගර 6 න් එකක් විය. එය වෙළද වා වානිජ කටයුතු සදහා ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් වු අතර එහි වෙළන්දන් ඈත පිහිටි ස්වර්ණභූමියට යාත්‍රා කරන ලදි. බිම්බිසාර රාජ්‍යය යටතේ අංග, මගධ රාජ්‍යයේ කොටසක් විය.
ආශ්‍රිත
චේදි රාජධානිය

වූ සොළොස් මහාජනපද සහ අනෙකුත් රාජධානි පෙන්වන සිතියමක්.]]


චේදි (සංස්කෘත:चेदी) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ දළ වශයෙන් වර්තමාන මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි බුන්දෙල්ඛාන්ද් කොට්ඨාසයේ සිට යමුනා ගංගාවේ දකුණු ප්‍රදේශය තෙක් කේන් ගංගාව දිගේ පැතිර තිබූ පුරාතන ඉන්දියානු මහාජනපදයකි. මෙහි අගනගරය සංස්කෘත භාෂාවෙන් සුක්තිමතී ලෙසත් පාලියෙන් සොත්ථිවතී-නගර ලෙසත් හඳුන්වා ඇත. පාලි බසින් වූ බෞද්ධ සූත්‍ර අනුව මෙය සොළොස් මහාජනපදවලින් එකක් ලෙස සැලකිණ.
මේවාත් බලන්න

*භාරත ඛණ්ඩ
ආශ්‍රේයයන්

*
*Kisari Mohan Ganguli, The Mahabharata of Krishna-Dwaipayana Vyasa Translated into English Prose, 1883-1896.
බාහිර සබැඳි
පංචාල

thumb|350px| වෛදික ශිෂ්ටාචාරය|යකඩ යුගයේ වෛදික ඉන්දියාවෙහි පංචාල රාජධානියෙහි පිහිටීම.
පංචාල (, ) යනු උතුරු ඉන්දියාවේ පුරාතන ප්‍රදේශයක් වන අතර, ගංගා සහ යමුනා නදිය අවට භූගෝලීය ප්‍රදේශය, විශේෂයෙන්ම උතුරු ගංගා නදී තැන්න, මෙයට අයත් වූයේ යැයි සැලකෙයි. මෙයට වර්තමානයෙහි අයත් වන්නේ උත්තරකන්ද් සහ උත්තර් ප්‍රදේශ් යන ප්‍රාන්ත වෙති. පුරාතන අවධියෙහිදී, එනම් ක්‍රිපූයු 6වන සියවස පමණ කාලයේදී, එය, මහජනපද සොළොසකින් (දහසයකින්) එකක් වූ පංචාල නම්වූ රාජ්‍ය සන්ධානයකට නිජ බිම විය.
භූගෝලීය බිම් ප්‍රමාණය

කුරු රාජ්‍යයන්ට නැගෙනහිරින්, ඉහළ හිමාලය ප්‍රදේශය සහ ගංගා නදිය අතර ප්‍රදේශය පුරා පංචාල පැතිර පැවතිණි. වර්තමාන බුඩාවුන්, ෆාරුක්කබාද් සහ උත්තර් ප්‍රදේශ්හී යාබද දිස්ත්‍රික්ක දළ වශයෙන් මෙයට අදාළ වෙති. මෙම රාජ්‍යය උත්තර-පංචාලය සහ දක්ෂිණ-පංචාලය ලෙසින් බෙදා තිබුණි. උතුරු පංචාලයේ අගනුවර වූයේ වර්තමාන බරෙයිලි දිස්ත්‍රික්කයේ එයොන්ලා ටෙසිල්හී රාම්නගර් ගම්මානය අසල, අහිචාත්‍රා (අධිචාත්‍රා සහ චාත්‍රවතී ලෙසින්ද හැඳින්වේ) වූ අතර දකුණු පංචාලයේ අගනුවර ෆාරුක්කබාද් දිස්ත්‍රික්කයේ කම්පිල්යා හෝ කම්පිල් විය. කන්‍යාකුබ්ජ හෝ කන්නාඋජ් නමැති ප්‍රසිද්ධ නගරය පංචාල රාජධානියේ පිහිටියේය.
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව
වාස්තු විද්‍යාත්මක ශේෂයන්

මෞර්ය සමයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක ශේෂයන් ඇත්තේ කිහිපයකි. මි.10 උස කුළුණු 80 කින් යුතු ටැම් මතු මහල් ගොඩනැගිල්ලක නටඹුන් දැකිය හැකි කුම්හ්රාර් එම අතළොස්ස අතරින් එක් ප්‍රදේශය කි. පට්නා දුමිරිය ස්ථානයට කි.මි. 5 ක් නුදුරින් වු එය මෞර්ය අධිරාජ්‍යය යටතේ පාලනය වුවකි. මෙම ශෛලිය පර්සියානු ආකිමේනිඩ් වාස්තු විද්‍යාව සිහිගන්වයි.

බරබාර් ලෙන්වල තැණුනු ගුහා මෞර්ය වාස්තු විද්‍යාවට තවත් උදාහරණයකි. ලෝමාස සෘෂි ගැහාවේ සකස් කළ ඉදිරිපස මෙහිලා විශේෂ ස්ථානයක් ගනියි. එය බෞද්ධ නිකායක් වූ ආජිවිකා උදෙසා මෞර්යයන් විසින් ජුජා කරන ලද්දකි.
මෞර්ය වාස්තු විද්‍යාව සදහා වඩා ප්‍රචලිතම උදාහරණය වන විශිෂ්ට ලෙස නිමවන ලද ‍‍අශෝකාස්ථම්භ මුළු උප මහද්වීපය පුරා 40 කට වඩා ව්‍යාප්තව පවතියි.
සුබගසේන හා ඇන්ටිකෝසන් (III)

සුබගසේන ඉන්දියාවේ මයුරන් හි තුන්වෙනි සියවසේ පාලකයාය. සුබගසේන තම ප්‍රාකාත හාවෙන් ලියා තිබුණා ඔහුගේ තම මයුරන් රැජිනන් අතර සටහ්න් කර තිබුනු අතර මාධව රාජවංශයෙන් නම් වලට දැමිමට ද ඇතුලත් කර තිබුණා. ඔහු අ‍ශෝකයේ මුණුබුරා හෝ කුණාලයේ මුණුබුරා ගෙන් අශෝක‍යේ පුතා වී තිබුණා. ඔහු ගාන්ධාර පාලකයේම හින්දුකුර්හි දකුණු ප්‍රාන්තයේ පාලනය කලා. ඇන්ටිකොස්ට්‍රි බක්ට්‍රියා තුල සාමය ලබාගත් පසුව ක්‍රි.පූ. 206 වන අගභාගයේ ඉන්දියාවට ගියා හා ඔහුගේ ඉන්දියාවේ රජතුමා සමග මිත්‍රත්වය අලුත් කරගත්තා.

අලුත් කරයන් ගත්තා ඔහුත් මිත්‍රත්ව සුබගසේන නමැති ඉන්දියාවේ රජවරැන් සම අලි 150 ක් ලබාගත්තා හේවායෝ ලබාගත්තා නැවතත් ඔහුගෙ මිත්‍රත්වය සාදා ගත්තා ඔහුගේ හමුදාව සමග නැවත රාජකාරිය භාරගැනිමට ගෙදර යාමක් සමග රජතුමා එකග වු ඔහු‍ට භාර දෙනවා.
ක්සියෝන්ග්කු

ක්සියෝන්ග්කු යනු මොංගෝලියානු සම්භවයේ පාලක පංතිය සහ ස්ථිර පදිංචියක් මොංගෝලියානු ගෝත්රයන්ගේ සංවිධානයයි.

ක්සියෝන්ග්නු ජනවාර්ගික මාධ්යයේ හදුනාගැනීමේ දී වෙනස් කල්පිතමය විෂයන් වෙයි. මක් නිසාද යත් ඔවුන්ට පටබැදි නම් සහ පුද්ගලික නම් චීන මූලාශ්‍රවල ආරක්ෂණය කර ඇති නිසාය. විද්වතුන් ගේ යෝජනා වල මොන්ගෝලියානු සහ තුර්කි අන්තර්ගත වෙයි. ක්සියෝන්ග්නු නාමය හන්ස් නාමයට නෑකම් ඇති නමුත් මේ සදහා සාක්ෂි හදුනාගෙන නැත.

ක්රි.පු. තුන්වන ශතවර්ෂයේ චීන මුලාශ්රවල චෝදු චාන්දු (ක්රිස්තු පූර්ව 209 අධිපති වූ) අධිරාජ්යයා යටතේ නූතන මොංගෝලියා මායිම් වලට ඔබ්මට වාර්තා කර ඇත. ක්රිස්තු පූර්ව දෙවන ශතවර්ෂයේ චී පෙර අධිරාජ්යයා වූ යුසිසි පරාඩයට පත් කොට විස්ථාපනය කර උත්තර චීනයේ ස්ටෝප්ස්හි අතිප්රමුඛ බලයකට පත්විය. ඔවුන් දකුණු සයිබීරියාව, බටහිර මැන්චුරියාව සහ නූතන චීන පලාත් වන අන්තර් මොංගෝලියාව , ගත්සු සහ ක්සිජියැන්ග් ගැන උද්යෝගී විය. මෙම ස්ථිර පදිංචියක් නැති මිනිසුන්ට කඩාකප්පල් කාරී ලෙස සැලකුහ. ක්වින් ඩයිනැස්ටි මෙම ආක්රමණයන්ගෙන් චිනය බේරා ගැනිම මහා ප්රාකාරයක් අඩ වශයෙන් ගොඩ නැගීම ආරම්භ කලේය. ඔවුන්ගේ ජිවන මධ්යස්ථානය සහ අගනගරය මොං ගෝලියාව ආශ්රිත විය. නූතනයේ ඔවුන්ව තුර්කි මිනිසුන් ගේ මුතුන්මිත්තන් ලෙස හදුන්වයි.
මුලිකයන් හා පූර්ව සංවර්ධනය

ප්‍රාග් දේශපාලණික උපදේශක ගේ හෝ පරපුරෙන් පැවතෙන නොයිසි විසින් රීතියට ඔබ්‍බෙන් පුදනු ලැබූ කවින් නගරය ෆ්‍රෑන්යු රාජ පරම්පරා‍වේ අටවැනි රජු ලෙස රජවූ සියෝ ගේ සොන්ග් රජුගේ නීතියට අනුව ගමපවු මෙම ප්‍රදේශ කුවින් ලෙස පවතියා. ක්‍රි.පූ 897 දී පොන්ය්යු අධිපති යටතේ යටත්වූ මෙම ප්‍රදේශ අසුන් බෝ කිරිමට හා වර්ධනය කිරිම අරමුණු කරගැනිමින් බෙදා දුන්නා. ෆොයිසි පරම්පරාවේ කුකේ සියන්ගේ පිජ ගෝ සිග් දහතුන්වෙනි රජු ලෙස කිරැලු පැලිදයේය. සිංග්ගේ පුත් ගුකේ සින්ග් කපාගක්ක් ලෙස ලැබුණු කුවින් පලාත පූර්ව දිශාසි මුඛව යුධ ගවේශනයේ ප්‍රධානියා ලෙස නීත්‍යානුකූලව පිහිටුවා ගත්තා

සමීපතම ගෝත්‍ර තියුණ ුලෙස ආක්‍රමණය කිරිමක නිරත නොවී ක්‍රි.පූ. 672 දි මධ්‍යම චීනයේ යුධමය ගවේශය පළමු වතාවට කුවින් ප්‍රදේශයේ ආරම්බ කලා. කෙසේ වෙතත් කිපු හතරවන ශතවර්ෂයේ සමීපතම යේතු මා පවත්වා හෝ පරාජය කර ජය ගැනීම මගින් පියවර වශයෙන් කුවින් විපාස්ස මාදය බිදුනා.
කුවික් රාජවංශය කඩා වැටීම

ප්‍රධාන විශේෂාංගය : කුවික් රාජවංශය කඩා වැටීමේ ඉතිහාසය

කුවික් රාජ වංශයට බලවත් හානියකට හේතු වුණා උනත් ඔවුන් ට පුළුවන් උණා බොහෝ ජාතීන් ගේ වනගත කාරල මැඩපවත්වන්නට. ඔවුන්ගේ පිරිස් බලයා හා සැපයුම් හීනවුණා අවසානයේ ඔවුන් ජුලු සටන් බිමේ දි තිරණාත්මක ලෙස පරාජය උණා. පාවාදීමට මුලික වු සහ පණ පිටින් කුවික් සෙබලුන් 200000 සෑමදානය කිරිමෙක් මුලික වු කුවික මෝඩලෙස උත්සාහ කලා. සෑන්ග් හැක් ඝාතනයේ වගකීම ගන්න සමස්ථයක් ලෙස කුවික්ලාට 300000 වැඩි මිනිසුන් අහිමි වුනා. එතෙකුදු ශා බලවත් පරාජය බාර ගත්තේ නැහැ.

එතෙක් ඔහු සිතුවේ කුවින් ලාට බොහෝ අමතර සෙබඵන් ඇති බවයි. අවසානයේ සාහසික රාජ්‍ය ගැත්තන් කියුවා කුව්න් ගා නිවරදියි කියලා එම හදිසි‍යේ ඔහු උත්සාහ කලේ ස්හෝ යොම් හිරකරගැනීමට හා ඔහුගේ වගකීම් රදවාගැනීමට.

කොහොම උණත් ශා හේ බලාපොරොත්තු උණා කුවින් ශා චෝදනාව භාරගනී කියලා. ඒ නිසා ‍ගොවිගෝ ප්‍රධානියා පාවාදෙන ලෙස රාජකීය සොල්දාදුවන්ට බලපෑම් කලා. කොටුවී පලා යාමට නොහැකි වූ කලින් සතපරාජපගැත්තන් කණගාටුවෙන් ප්‍රතිචාර දැක්වුවා ඔහුට සපත කියන්නේ කවුරැන්ද කියා කුවින් ඊයා කලින්ම තීරණය කර ඇතිබව.

කුවින් රාජ වංශය කඩා වැටිමට වසර 15 පසුව පටන් එහි ප්‍රතිෂ්ඨාපන ඇරඹුනා. ඒ ක්‍රි.පු 207 දීය 'කුවින් රාජවංශයේ ' රජු ලෙස පසුන් ගේ පුත් සිං ගිං ශිර්ෂය යොදා ගත්තා සිංගිං කෙටිකලකින් සුහෝජ මරා දමා වසකරට පසුව ලියු බාතෝ පවරා ගත්තා.
සික් මිස්ල්ස් ( ප්‍රාන්ත )

වර්ෂ 1716 සිට 1799 දන්වා වූ කාලච්ඡේදයේ පන්ජාබයට දේශපාලනමය,හා හමුදාමය වශයෙන් ඉමහත් ව්යාකූ ල වයි. මෙයට හේතු වුයේ සමස්ත මෝගල් අධිරාජ්යයේ පිරිහිමයි. මෙමගින් නිර්මාණය වන බල රික්තය 18 වන සියවසේ අග භාගයේ දේශිය මෝගල් අවශිෂ්ඨයින් සහ එක්සත් රාජ්ය පුත්ර නායකයින් ඇෆගන් වරැන් හා කලාතුරකින් අනෙකුත් මුස්ලිම් බලවේග පක්ෂය ගත් සතුරැ පන්ජාබ් මුස්ලිම්වරැන් පලවා හැරිමෙන් පුරවන ලදි.

සීක් ජාතික හමුදා නායකයින් අවසානයේ දී රංජිත් සිංග්විසින් එක්සත් කරන ලද ඔවුන්ගේ ම පාලක ප්‍රාන්ත පිහිටුවන ලදි.

ආරම්භය

සික් අධිරාජ්යය මහරාජා රංජිත් සිංග් විසින් පන්ජාබ් මහුදාව පාදක කොට ගෙන පිහිටුවන ලදි. (1801 - 1849) අධිරාජ්ය, බටහිරින් කයිබර් කපෝල්ලටත්, උතුරින් කාශ්මීරයටත්, දකුණින් සින්ධිවලටත්. නැගෙනහිරින් ටිබෙටයත් ව්යාප්ත විය. අධිරාජ්යයාගේ ප්‍රධාන සලකුණු වුයේ පන්ජාබයයි. සික් අධිරාජ්යයේ ආගමික ජන විකාශනය මුස්ලිම් (80%), සික් (10%) හා හින්දු (10%) ලෙස සමන්විත විය.

සික් අධිරාජ්යයේ ආරම්භය ඕරන්සැබ් ගේ මරණයෙන් හා මෝගල් අධිරාජ්යයේ ඇදවැටීමෙන් අනතුරැව එළඹි වර්ෂ 1707 මුල් භාගයේ දී පන්ජාබ් හමුදා කාලයේ ලෙස හදුනාගැනේ. මෝගල් අධිරාජ්යයේ ඇදවැටීම මෝගල් වරැන් ට හා ඇෆ්ගන්වරැන්ට එරෙහිව 'ඩල් ඔල්සා" ලෙස හැදින්වු හමුදාව වේගවත්ව මෙහෙයවීමට අවස්ථාව සලසා දෙන ලදි. මෙමගින් වර්ධනය වූ හමුදාවේ, පසුව විවිධ පන්ජාබ් හමුදා කණ්ඩායම් වලට බෙදී පසුකාලීනව අර්ධ නිදහස් ප්රාන්ත බවට පත් විය. මෙම සෑම උප හමුදාවක් ම 'මිස්ල්ස් ' සේ හැදින්වුනු අතර (ප්රාන්ත) එක්සත් ප්‍රාන්ත ය මගින් විවිධ පාළාත් හා නගර පාලනය කෙරිණි. කෙසේ වුවද වර්ෂ 1762 - 1799 කාලය තුළ සික් පාලකයින් තම ප්‍රාන්ත තමාටම අනන්ය ප්‍රාන්ත සේ සකසා ගන්නා ලදි. සීක් අධිරාජ්යයේ විධිමත් ආරම්භය වර්ෂ 1801 දී රාජාභිෂේකයත් සමග පන්ජාබ් හමුදාව' විසුරැවා හරිමින් ආරම්භ වුයේ එක්සත් දේශපාලන රාජ්යය නිර්මාණය කරමිනි. හමුදාවට අනුබද්ධ වූ සියලුම ප්‍රාන්ත පාලකයින් දීර්ඝ කාලීන ගෞරවාන්විත පවුල් ඉතිහාසයක් සමග පන්ජාබ් ඉතිහාසයේ ශ්රේෂ්ඨත්වයට පත්විය.
සොක්කා කෝ සාදි කෞර් ගංගා මිටියාවත

සොක්කා කෝ යනු සාදි කෞර් ගංගා මිටියාවතෙහි ඇති කුඩා කදු ගැට අතරින් මතුවු කදු ගැටයක් වේ. එය පාසානි ප්‍රදේශයෙ උතුරින් පිහිටා ඇති කඩතොලු සහිත ස්ථාන කදු වලින් වටවී ඇත. වර්තමානයේ දී ගංගාව එයට ආසන්නයෙන් ගලා බසියි. කුඩා දියපාරවල් සහ දොළ පාරවල් වැඩිවශයෙන් ම වර්ෂා ජලයෙන් පෝෂණය වන අතර සාදි කෞර් වෙත ‍එකතු වේ.

කදු පංතිය ප්‍රදේශය පුරා සැතපුම් දෙකක් පමණ පැතිරෙන අතර සැතපුමකට වඩා ඉතිරි ප්‍රදේශයේ ගිණිකොණ ප්‍රදේශයට පැතිරි ඇත. එය භූමියේ සිට ඇගයීම අපහසු කරැණක් වන්නේ එය ආසන්නයේ තවත් කිසිදු කදු ව්‍යුහයක් නොපවතින බැවිනි. කඩින් කඩ පිහිටා තිබෙන ආකාරයෙත් හැරෙන්නට මෙම භූමි ප්‍රදේශය සවිස්තර වශයෙන් කැනීමකට ලක් වී නොමැත.

උතුරැ හා දකුණු මායිම් සලකුණු කරන වියළි ගිරිකදුරැ ප්‍රදේශය හරහා පිහිටා ඇත.තවත් දක්ඹාන සලකුණු වන්නේ රළුගත් යට වැළලි ඇති විම වලවල් උදුන් විශාල ප්‍රමාණයයි. තවත් වැදගත් ලක්ෂණයන් ව්නනේ බිත්තින්ගේ ආරක්ෂා සැලසීම පිළිබද ප්‍රමාණවත් දෘෂ්‍යමානික සාක්ෂින් ‍නොතිබීමයි.
රාජ්‍ය පෙළපත් බලය බිද වැටීම

නිල නොවූ ‍‍තෛ රාජධානි සමයේ ආරම්භය ලෙස සාම්ප්‍රදායික ව සැළකුණේ ස්හැන්ග් පියාඕ විසින් මෙහෙය වූ කහ තුර්බානු විප්ලවයයි. වසරක් පුරාවට දිවුණු කරැල්ලෙන් දකුණු චීනය වැනසී ගියේය. ස්හැන්ගේ ආගමික නිකාය හා සාමයේ මාවත හේ ජින් විසින් මෙහෙයවූ දුර්වල වූ හාන් අධිරාජ්‍යයාගේ හමුදාව සමග යුධ වැදුණේය. දූෂිත වූ රාජ්‍ය පද්ධතිය යටතේ පීඩාවට ලක්වූ ගොවීන් ගෙන් මුලිකවම සමන්විත වූ සාමයේ මාවත ස්හැන්ග් ජියාඕ විසින් මෙලෙස අළුත් සාමකාමී ලොක්යක් නිර්මාණය කිරිමට ලෙහෙසියෙන්ම හරවා ගන්නා ලදි. රෝගයක් හේතුවෙන් සිදු වු ස්හැන්ග් ජියාඕගේ මරණයත් සමග විප්ලවය අවසාන වූ නමුත් එය විසින් නිර්මිත ව්‍යාකූලත්වය එම කාලසීමාවේ දී ම චීනය වවසාගත් ස්වාභාවික ව්‍යවසනයන් සමග එක්වී හාන් රජ පෙළපත අස්ථාවර කොට පරිහානිය කරා රැගෙන ගියේය. මධ්‍යම රජයේ විසින් ප්‍රාදේශිය රාජ්‍යයන්ගේ හමුදාමය බලය සදහා වූ දීමනාව වැඩි නිරිමට ද කැරැල්ල හේතුවක් විය.

රාජ්‍ය පෙළපත් බලය බිද වැටීමටත්, කාඕ කාඕ පිබිදීමටත් මුලික වූ සිද්ධිය දාමය අතිශයින් සංකීර්ණ ය. 189 දී සිදුවු ලිං අධිරාජ්‍යයාගේ මරණය ප්‍රධාන ජෙනරාල් හේ ජින් අතට පත්වූ අස්ථාවර ආධිපත්‍යය කට මුලික වු අතර පණ්ඩකයන්ගේ පාර්ශව හා සාමාන්‍ය සිවිල් නිලබලවාදය අතර විරෝධය අළුිතන් ආරම්භ කළේය. හේ ජින් ඝාතනයට ලක්වීමට පසුව ඔහුගේ ප්‍රධාන පාක්ෂිකයා වූ සෙසු භටයින්ගේ ලුතිනන් කර්නල් යුආන් ෂාඕ ගේ මෙහෙයවීමෙන් ලූ යැන්ග් හිරාජකීය නිවෙස් හි දි පණ්ඩකයන් ඝාතනය කරන ලදි. මෙම සිදුවීම දේශසීමාවේ වූ ජෙනරාල් දොන්ග් යුධ , ලු යැන්ග් වලට චීනයේ වයඹ දිග සීමාවෙන් ඇතුළු වීමට පෙළඹවීය. එම කාලයේ දී චීනය බලවත් වනචාරී ක්වියැන්ග් ගෝත්‍රයට ද වයඹ දිගින් මුහුණ දුන්නේය. මෙලෙස දෝන්ග් සුඕ උසස් පුහුණුවකින් යුත් විශාල හමුදාවක් පාලනය කළේය. චීනය පුරා යුද්ධය පැවති සමයක ලූ යැන්ග් කරා හමුදාව ගෙන ගොස් දෙපාර්ශවයේ ම හමුදා ලෙහෙසියෙන් ම මැඩපැවැත්වීමටත්, රාජකීය මැදුරේ පාලනය අතට ගැනීමටත් ඔහුට හැකි විය.

දොන්ග් සුඕ ඥානාන්විතව හැකියාවෙන් පරිපුන් අයකු අධිරාජ්‍යා කරවීමේ අටියෙන් අනුප්‍රාප්තිකයන් මෙහෙය විම. පුයැන්ග් කරා යන ගමනේ දී ලින්ග් අධිරාජ්‍යයාගේ පුතුන් දෙදෙනා ආරක්ෂා කරමින් යුධ කලාපයෙන් පළා යන කුඩා සෙබළ කණ්ඩායම් 2ක් ඔහුට හමු විය. එම මුණගැසීමේ දී දොන්ග් සුඕ කෝපයෙන් තර්ජනාත්මකව හැසිරැණු අතර එහිදී බාල සොහොවුරා හෙවත් අනාගත අධිරාජ්‍යා ක්ෂයන් සන්සුන් ව ප්‍රතිචාර දක්වමින් රජකීය පවුල අතුළු එහුගේ හමුදාවට අධිරාජ්‍යයෙේරජ මැදුරට යාමට ආරක්ෂා කරන මෙන් දොන්ග් සුඕ ට අණ කරද්දි ඔහුගෙේවැඩිමහල් සොහොයුරෙකු වූ අනෙකා භියින් භිරාන්තව ගියේය.

දොන්ග් සුඕට සත්‍ය වශයෙන් ම හාන් අධිරාජ්‍යය නැවත ස්ථාපිත කිරිම‍ට අවශ්‍ය වු නිසා සියළ දේශපාලන ගැටුම් හොදින් කළමණාකරණය කළේය. ඔහුගේ දේශපාලන හැකියාව යුධමය නායකත්වයට වඩා දුර්වල විය. එහුගේ හැසිරීම ක්‍රමයෙන් දරැණු හා ඒකාධිපති බවත් ඉසිලීය. ඔහුට විරැද්ධවන සියල්ලන්ම නෙරපා හැරිම හෝ එල්ලා මරණයට පත් කිරිම සිදුවියත අධිරාජ්‍යයට දක්වන සැළකිල්ලල ක්‍රමයෙන් අඩුවිය. රාජකීය සම්ප්‍රදායන් නොසළකමින් රජ මැදුරට පවා ආයුධ සන්නද්ධව පිවිසියේය.

190 දී යු ආන් ෂාඕ විසින් අධිරාජ්‍යයයේ නැගෙනහිර පළාත්වල අධිකාරීන් ඒකාබද්ධ කොට දොන්ග් සුඕට විරැද්ධව සන්ධානයක් ගොඩනගන ලදි. දකුණු දිග යුධ පෙරමුණේ සුන් ජියාන් හමුවේ පෙරළා නැවත නැවත අත්වු පරාජයන් ගේ පීඩනය හේතුවෙන් හාන් අධිරාජ්‍යය‍ා ඇද වැටුණු අතර පසුව දොන්ග් සුඕ 191 මැයි මස වන විට චැන්ග් අන් දක්වා පසු බැස්සේය.
ෂු රාජ්‍යයේ ඇදවැටීම

කාඕ ක්ලැන්ගේ බලය අඩුවීම ෂු රජ්‍යයේ බිද වැටීමත් සමග පැහැදිලි විය. ෂුග් ලියැන්ගේ මරණයෙන් පසුව ඔහු දැරෑ ලුතිනල් චාන්සලර් ධුරය පිළිවෙලින් ජි ඇන්ග් වෑන්ටත්, ෆොයි යි ටත්, ඩොන්ග් යන් ටත් හිමිවිය. නමුත් 258 පසුව ෂු දේශපාලන බලය එඋනුච් කණ්ඩායම විසින් පාලනය කරන ලද අතර දූෂණය ඉහළ ගියේය. ජියාන්ගේ වෙයි, ෂුග්ස් ප්‍රොටීගේ ශක්තිමත් උත්සාහයන් හැරැණුකොට ෂු රාජ්‍යය වෙනත් ජයග්‍රහණයක්ලබා ගැනිමට අසමත් විය. 203 දී වෙයි රාජ්‍යය නිසින් 3 පැත්තකින් පහර දෙන ලද අතර ෂු හමුදා හැන්සොන්ග් ප්‍රදේශයට පසු බසින ලදි. ජින්ග් වෙයි ජියෑන්ගේ ප්‍රදේශයේ කදවුරැ බදින ලදමුත් වෙයි හි අණදෙන නිලධාරි ඩෙන්ග් අයි විසින් උපක්‍රමශිලි ලෙස ඔහුගේ හමුදා කලින් පසු කළ නොහැකි ප්‍රදේශයක් ලෙස සැලකූ ප්‍රදේශයකින් හමහෙයවා පරාජය කරනලදි. වසරේ ශිත සෘතුවේ දී අගනගරය වූ චෙන්ගු ඩූ ඩෙන්ග් අගේ උපක්‍රමශිලි බව හමුවේ බිද වැටන ලදි. ලියු ෂාන් අධිරාජ්‍යය යටත් වන ලදි. ෂු රාජ්‍යය වසර 43 කට පසුව අවසන් විය.
කාඕ කාඕ ගේ පිබිදීම

thumb|right|වර්ණක හා මල් වැල් ඇසුරෙන් පින්තාරු කෙරුණු බස්නාහිර හැං TLV දර්පණය|ලෝකඩ දර්පණයක පසුපස විස්තර, ක්‍රිපූයු 2වන සියවස

කහ තලප්පා කැරැල්ල සමයෙහිදී අශ්වාරෝහක හමුදාවෙහි අණ දෙන නිලධාරියෙකුද ක්‍රියු 188 වන විට බස්නාහිර උද්‍යාන යුද්ධ හමුදාවෙහි කර්නල් වරයෙකුද වූ කාඕ කාඕ, ක්‍රියු 196 වන විට යැං පළාතේ (නූතන බටහිර සංඩොං සහ නැගෙනහිර හෙනං) ආණ්ඩුකාරවරයා බවට පත් වූයේ ඔහු විසින් අධිරාජ්‍යයා ලුවායැං සිට ඔහුගේ මූලස්ථානය පිහිටි ක්සූචං වෙත රැගෙන යෑමෙන් පසුවය. ක්‍රියු 197දී යුවැං ෂූ විසින් ඔහුගේම ෂොං රාජ වංශය (仲朝) ප්‍රකාශයට පත් කලද, මෙම දැඩි පියවර නිසා ඔහුගේ අනුගාමිකයන් බොහෝ දෙනෙක් ඔහු අත්හැර යාම සිදුවූ අතර, යුවැං ෂවෝ වෙත ඔහුගේ අභිධානය පිරිනැමීමට යත්න දැරීමෙන් පසුව අන්ත දුගී බවෙන් ක්‍රියු 199දී මිය යෑමට සිදු විය.
200 දී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ නිලධාරියෙකු වූ ඩොන්ග් චොන්ග්ට කාඕ කාඕ මරා දැමිමට රහසිගත නිල නියෝගයක් ලැබුණි. ඔහු මේ සදහා ලියු වෙයි සමග එකතු විය. නමුත් කාඕ කාඕ මේ රහසිගත සැලසුම ගැන දැනගෙන ඩොන්ග් චෙන්ග් සහ ඔහුගේ සහචරයන් මරාදමන ලදි. ලියු බෙයි පමණක් බේරී උතුරේ වූ යු ආන් ෂාඕ වෙත පැනයන ලදි.

කහ හිස්වැසුම් කරැවන් විසින් නායකත්වය දරන ලද කැරලි කරැවන් ද ඇතුලත්ව අසල තිබු දිස්ත්‍රීකක වල සායම ස්ථාපනය වූ පසු උසාවිය සමග තිබූ ගණුදෙනු විසදා කාඕ කාඕ
ඔහුගේ අවධානය ඔහුගේම හතුරා වූ ගොන්සුන සැන ඉවත් කළ යු ආන් ෂාඕ වෙත යොමුකරන ලදි. කාඕ කාඕට වඩා නිලයෙන් උසස් වු යු ආන් ෂාඕ විශාල හමුදාවක් සමග කහ නදියේ උතුරැ ඊවුරේ කදවුරැ බදින ලදි.

200 දි ෂැක්සියන් වලදී ලියු බිආඕට එරෙහිව ලද ඉක්මන් යුධ ජයග්‍රහණයක් කැරලි කාර කිසු යොන්ග් සහ අනෙක් පිරිස පරාජ කිරිමෙන් පසු ලද ඊ පහරකින් සන් කේ මරණිය තුවාල ලදි. ඔහුගේ බාල සහෝදරයෙකු වන සන් ක්ආන් ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස නම් කරන ලදි.

මාස ගණනක සැලසුම් වලට පසු කාඕ කාඕ සහ යුආන් හ්, ගුඅන්ඩු වලිදි මුණ ගැසෙන ලදි. කාඕ කාඕ උපායශිල ිලෙස ගණනින් විශාල වූ යුආන්ගේ උතුරැ හමුදාවේ සැපයුම් වලට ගිනිතබා දුර්වල කරන ලදි. ලියුබෙයි ජන්ගේ ප්‍රදේශයට පැන යන ලද අතර යුආන් ෂාඕගේ හමුදාවේ බහුතරය විනාශ කරන ලදි. 202 දී යු ආන් ඝාතනයත් සමග කහ නදියේ උතුරැ ‍ප්‍ර‍දේශයේ බෙදා ගැනීමට ඔහුගේ පුතුන් අතර ඇතිවු බෙදීම් වාසිය කාඕ කාඕ ලබා ගන්නා ලදි. 204 ඔහු අල්ලා ගන්නා ලද අතර ජි. බින්ග්, ක්යින්ග් සහ යු යන ප්‍රදේශ අල්ලා ගන්නාලදි. 207 අවසානයේ දී මුයුආන් ඒලේඡ්චයන්ට එරෙහිව ලද ජයග්‍රහණයත් සමග උතුරැ චීන තැනිතලාවේ සම්පූර්ණ බලය කාඕ කාඕ ලබාගන්නා ලදි.
සටහන්
අධෝසටහන්
ශ්‍රි ලංකා දේශගුණය (භූ‍ගෝල විද්‍යානුකූලව)

thumb|338x338පික්|ඊසාන දිග මෝසම් හා නිරිත දිග මෝසම් සුළං
ශ්‍රී ලංකාවේ දේශගුණය උෂ්ණ කලාපිය ලෙස හා උණුසුම් ලෙසත් පෙන්වා දිය හැකිය. එහි පිහිටිම රේඛාන්තර 10 ත් අතරය. රටට තරමක් උණුසුම් දේශගුණයක් දායාද කර ඇත. මෙය සාගර සුලං හා සෑහෙන තෙතමනයකිනි. අඩුම ඌෂණත්වය මධ්‍යම කදුකරයේ නුවර එළියේ අඩුම 16 *(මෙහි සීත සෘතු‍වේ දී දින ගණන් මිදුණ දිය වැටේ) සිට ඊසාන දිග වෙරළේ ත්‍රිකුණාමල නගරයේ 32 0 වේ( මෙහි උෂ්ණත්වය 38 0 දක්වා නගී) සම්පූර්ණයෙන් බලන කල රටේ වාර්ෂික සාමාන්‍ය උෂ්ණක්වය 28 සිට 30 දිවා රෑ උෂ්ණත්වය 4 සිට 7 දක්වා වෙනස් වේ. ඉතා සීතල මාසය වන්නේ ජනවාරි මායයිත විශේෂයෙන් කදුකරයේ සිටින මිනිසුන්ට මේ කාලයේ දී කෝට් හා ‍ස්විටර් ඇදිම ට සිදු වේ. ශ්‍රීෂ්මසෘතුවේ දී නමාන්ෂුන් වැසි වලට පෙර උෂ්ණමය කාලය මැයි මාසයේ දීය.

ඉන්දියන් සාගරයේ හා බෙංගාල බොක්කෙන් හමන මෝසම් සුලං අනුව වර්‍ෂපතන ආකාරය බලපාන අතර කාල හතරක් සටහන් වේ. පළමුවැනි එක මැයි මැද සිට ඔක්තෝබර් ඉන්දියන් සාග‍රයේ තෙතමනය ගෙන එමින් නිරිත දිග සුළං හට ගනි. මෙම සුළං මධ්‍යම කදුකරයේ බෑවුන් මුණ ගැසීමෙන් කදු බැවූම් වලට ද දිව‍යිනේ නිරිත දිග ප්‍රදේශවලට ද මහා වැසි පතිති වේ. සමහර සුළං හමන බෑවුම් වලට මසකට මි.මි 2500 ලැබෙන නමුත් සුලගට මුවා වු නැගෙනහිර හා ඊසාන දිග ප්‍රදේශවලට අඩුවෙන් වැසි පතිත වේ. අන්තර් මෝසම් මාසවලිදී ඔක්තෝබර් හා නොවැම්බර් මාසවලට දෙවැනි කාලය සිදුවේ. මේ කාලයේ දී කලින් කල ඇතිවන කුණාටු ඇතිවන අතර සමහර විට උෂ්ණකලාපිය සයික්ලොනස් නිසා අහස වළාකුලින් බරවෙන අතර නිරිතට, ඊසානට සහ දිව‍යිනේ නැගෙනහිරට වැසි වැසේ. තුන්වැනි කාලය අතර දෙසැම්බර් සිට මාර්තු දක්වා බෙංගාල බොක්කේ සිට තෙතමනය එමින් ඊසාන දිගින් ‍මෝස්ම් සුලං පැමිණේ මේ මාසවලදී ඊසාන දිග කදු බෑවුන් මි.මි. 25000 වර්‍ෂපතනය ලබමින් ගං වතුර ඇති වේ. තවත් අන්තර්මෝසම් කාලයක් මාර්තු සිට මැයි දක්වා නියමිත ප්‍රමාණයට වඩා අඩු මා වෙනස්වන සුළග සමග ගිගිරැම් වැසි ඇතිවේ.

නිරිත දිග හා කදු ප්‍රදේශවල තෙතමනය අධිකවන අතර සාතුවෙන් සෘතුව වෙනස්වන ආකාරයේ වැසි ලැබෙන අතර තෙතමනය අධික වේ. ජුනි මොසම් සුළං කාලයේ දි 90% දක්වා නැගෙමින් අවුරැද්ද පුරා කොළඹ දිවා තෙතමනය 70% වේ. අනුරාධපුරයේ, මාර්තුවේ ඇති වන අන්තර් මෝසම් සුලං කාලයේ දී දහවල් 60% තෙතමනයක් පවති නොවැම්බර් ‍හා දෙසැම්බර් වැසි කාලපරිච්ඡෙද 79% දක්වා නගි. කදුකරයේ මහනුවර දහවල් තෙතමනය සාමාන්‍යයෙන් 70% ක් සහ 79% ක් වේ.

ප්‍රවර්ගය:භූගෝල විද්‍යාව
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව