JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
पृथ्वी वीरविक्रम शाह

पृथ्वी वीर विक्रम शाह नेपालका सातौं शाह वंशीय राजा हुन्। यिनको वि.सं. १९३२ मा युवराज श्री ५ त्रैलोक्य विक्रम शाहका जेठा सुपुत्रको रूपमा जन्म भएको थियो। यिनी ६ वर्षको उमेरमा यिनका हजुरबुवा श्री ५ सुरेन्द्रको मृत्युपछि वि.सं. १९३८ को श्रावण महिनामा राजा भएका थिए। यिनको मृत्यु वि.सं. १९६८ मा २९ वर्षको शासनकालपछि भएको थियो।
जन्म तथा प्रारम्भिक जीवन

यिनको वि.सं. १९३२ मा युवराज श्री ५ त्रैलोक्य विक्रम शाहका जेठा सुपुत्रको रूपमा जन्म भएको थियो। १९३८ जेठ ६ मा राजा श्री ५ सुरेन्द्रको मृत्यु पछि यिनी ६ वर्षको उमेरमा यिनका हजुरबुवा श्री ५ सुरेन्द्रको मृत्युपछि राजा भएका थिए।

राजा पृथ्वीवीरविक्रमको राज्याभिषेक विसं १९३८ मार्ग १८ (मार्ग शुक्ल एकादशी) मा सम्पन्न भयो।
शासनकाल

यिनको पालामा भएका प्रमुख केही घटनाहरू तथा निर्माण कार्यहरूः
३८ सालको पर्व

३८ सालको पर्वमा यी बालक राजा पृथ्वी वीर विक्रमको हत्या गरी यिनका काका माहिला साहेवज्यू नरेन्द्र विक्रम शाह राजा, मामा जगतजंग राणा श्री ३ महाराज र पदमजंग राणा प्रधान सेनापति हुने योजना थियो।
४२ सालको पर्व

प्रधानमन्त्री रणोद्दीप सिंहको समयमा वि.सं. १९४२ मा भारतको इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारले रावलपिन्डीमा आयोजना हुने परेडमा सभागी हुन नेपाललाई समेत निम्तो दियो ।

त्यसको जिम्मेवारी वीर शमशेरलाई दिइएको थियो । वीर शमशेरले आफूसँग रहेका सैनिकहरूको साथमा फाइदा उठाई काका रणोद्दीप सिंहको हत्या गरे। जंगबहादुरको छोरा जगतजङ्ग राणा र नाति युद्धप्रताप जंग (नाति जर्नेल)को समेत हत्या गरियो। जंगबहादुरको छोराभाइहरू आफ्नो प्राण बचाउन कतिपय बाहिर भागे र उनीहरूको प्रधानमन्त्री हुने रोलक्रम समाप्त भयो । यो सबै घटना वि.सं. १९४२ सालमा घटेको हुनाले यसलाई ४२ सालको पर्व भनिन्छ।
५८ सालको पर्व

१९५८ मा कमाण्डर इन्चिफ चन्द्र शमशेरले श्री ३ देव शमशेरलाई पदच्युत गरे। राजा पृथ्वी वीर विक्रम देव शमशेरलाई हटाएर चन्द्र शमशेरलाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्ने पक्षमा नभएता पनि उनलाई धम्कि दिएर सो कार्यको लागि बाध्य बनाइयो ।
=अन्य घटना

* वीर अस्पताल, घन्टाघर निर्माण, गोरखापत्र प्रकाशन, नारायणहिटी राजदरबार मा राजाको बसोबास
प्रधानमन्त्रीहरू

यिनको शासनकालमा प्रधानमन्त्री बनेकाहरूको सुची यसप्रकार छ।


*
सम्मान

* गोरखा दक्षिण बाहु

thumb|सिंहदरबार|सिंह दरबार अगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराज पृथ्वी वीर विक्रमको शालिक
thumb|सिंह दरबारअगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराजा पृथ्वी वीर विक्रमको शालिकको शिलालेख
मृत्यु

उनको वि सम् १९६८ मा मृत्यु भयो। चन्द्रशमशेरद्वारा मन्दविष को प्रयोग गरी उनको हत्या गरिएको शंका गरिन्छ।


Horse_rider2.jpg|सिंह दरबार अगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराज पृथ्वी वीर विक्रमको शालिक
Prithvi Bir Bikram Shah Statue Bhadrakali.jpg|thumb|सिंह दरबार अगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराज पृथ्वी वीर विक्रमको शालिक
Inscription of Statue of Prithvi Bir Bikram Bhadrakali.jpg|thumb|सिंह दरबारअगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराजा पृथ्वी वीर विक्रमको शालिकको शिलालेख

सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपाली राजाहरू
श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:शाहवंश
श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु
श्रेणी:हिन्दु राजाहरू
श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू
श्रेणी:खस जाति
अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय

right|250px|सार्वत्रिय समय
अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय वा युटिसी संसारको मानक समय क्षेत्र हो। इन्टरनेटमा प्रायजसो अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समयको प्रयोग गर्ने गरिन्छ। यो समय, शून्य अंशको देशान्तर रेखाको माध्य सौर्य समय बराबर हुने गर्दछ (लगभग १ सेकेन्ड जति)।

यो विश्वको समयको प्राथमिक मानक हो जसद्वारा विश्वभरिका घडीहरू तथा समय नियन्त्रित गर्ने गरिन्छ। यो ग्रिनविच मान समय (जिएमटी) अन्तर्गतका अनुवर्तीहरू मध्येको एक हो। साधारण कार्यहरूको दृष्टिले अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय र ग्रिनविच मान समय एकै हो तर ग्रिनविच मान समयलाई वैज्ञानिक समुदायद्वारा परिशुद्धता पूर्वक परिभाषित गरिएको छैन।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:समय
मानदेव

thumb|राजा मानदेवको शिलालेख

लिच्छवीकालको इतिहासमा राजा मानदेवको शासनकाललाई महत्त्वपूर्ण मानिएको छ। मानदेवको समयदेखी प्राचीन इतिहास भरपर्दो स्पष्ट र प्रमाणीत भएको छ, त्यसैले यिनलाई प्रमाणिक राजा भनेर चिनिन्छ।
शासन

राज्यारोहण

त्यो समय नारायणहिटी लगायत काठमाडौँका ढुंगेधाराहरूमा पानी आउन बन्द भयो। राज्य काकाकूल हुने परिस्थिति आएपछि राजा धर्मदेवले तान्त्रिकहरू डाकेर पानी खुलाउने युक्ति बुझ्दा ‘ढुंगेधारामा लगेर बत्तीस लक्षणले युक्त पुरुषको बलि दिए पानी रसाउँछ।’ भने

धर्मदेवलाई अप्ठ्यारो पर्‍यो। राज्यमा बत्तीस लक्षणले युक्त पुरुष कि उनी स्वयं थिए, कि उनका पुत्र मानदेव थिए। उनले राज्यलाई काकाकूल हुनबाट बचाउन आफ्नै बलि दिने निधो गरे।

छोरा मानदेवलाई बोलाएर ‘राति ढुंगेधारामा जो मान्छे सुतिरहेको भेटिन्छ, उसको अनुहार हेर्दै नहेरी काटिदिनू।’भने

मानदेव पिताको आज्ञाअनुसार त्यसै रात नारायणहिटी गए। धारामाथि एक जना व्यक्ति ओढ्ने ओढेर सुतिरहेको थियो। मानदेवले ती व्यक्तिको अनुहारसम्म नहेरी शीर काटे। नरबलि दिनासाथ ढुंगेधाराबाट कलकल पानी रसायो।

मानदेवले भोलिपल्ट बिहान मात्र थाहा पाए, जसलाई उनले अघिल्लो रात काटेर आए, ती उनकै पिता थिए। पितृहत्याको पाप प्रायश्चित गर्न उनी बज्रयोगिनीको शरण परे। पूजाआजामा लीन भए।
विद्रोह दमन

मानदेव कच्चा उमेरका ठानेर पूर्व र पश्चिम तिरका सामन्तहरूले स्वतन्त्र हुने चेष्टा गरे। उनीहरूलाई दमन गर्ने विचारले मानदेवले आफ्ना मामासँग सैनिक सहयोग मागे। आफ्नी आमाको आज्ञा लिई ससैन्य पूर्वी क्षेत्र का शठसामन्तहरूलाई दमन गरी उनीहरूको क्षेत्रबाट कर उठाई सामन्ती राज्य थमौती गरिदिए।

पूर्वतिरका सामन्तलाई विजय गरेपछि मानदेवको हौसलला बढेकाले पश्चिममा सामन्तहरूलाई दमन गर्न उनी हिँडे। पूर्वका सामन्तहरूसँग युद्ध गर्न नपरेकोमा पश्चिमतर्फ का मल्लहरूसँग पनि मानदेवले सजिलै दमन गर्ने आशा गरे जस्तो भएन। उनले आफ्ना मामालाई गण्डकी तर्न लगाई मल्लपुरी घेर्न लगाए। आफ्नो विजययात्रापश्चात यज्ञ आदि गरी ब्राह्मणहरूलाई प्रशस्त दाङ दिएर चाँगुनारायणमा पुजा चलाए साथै शिलालेख समेत राख्न लगाए।

अहिलेसम्मको प्रमाणहरूको आधारमा मानदेवको समय सम्वत् ३८६-४१३(ई.स. ४६४-५०५) सम्मलाई लिएको छ। यिनले नेपालमा शान्त र स्थिर शासन व्यवस्था कायम गरेको पाइन्छ। चाँगुनारायण मन्दिरको अभिलेख अनुसार उनको पालामा राज्यको सीमाना उत्तरमा हिमालय पश्चिममा गण्डकीपारि र पूर्वमा कोशी प्रदेशसम्म फैलिएको थियो। चाँगुनारायण मन्दिरको स्थापना, मानगृहको निर्माण र मानाङ्क नामक मुद्रा प्रचलनमा ल्याएका थिए। काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको पलाञ्चोक मन्दिर पनि मानदेवकै पालामा निर्माण भएको हो। आफू बैष्णव भए पनि बौद्ध धर्मको प्रचारमा कुनै बाधा विरोध नगरेको हुनाले यिनलाई धार्मिक सहिष्णुतावाला व्यक्ति मानिन्छ। यिनको समयमा आर्थिक उन्नतिको साथ साथै विद्या र कला क्षेत्रमा विकास भएको थियो। राजा मानदेव दानी हुनुको साथसाथै प्रजालाई पुत्रवत् माया गर्दथे। त्यसैले उनको शासन व्यवस्थालाई लोककल्याणकारी शासन व्यवस्था भनिन्छ। यिनले गोकर्णमा मानव बस्ति बसाल्नुका साथै नाग बासुकीको पुजा गर्ने चलन पनि चलाए।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:विशाल नेपाल
श्रेणी:नेपाली राजाहरू
श्रेणी:लिच्छवीकाल
श्रेणी:लिच्छवि राजाहरू
घिमिरे

घिमिरे भनेको कश्यप गोत्रको नेपालीहरूले प्रयोग गर्ने एउटा थर हो। घिमिरे 3 प्रकारका हुन्छ्नः बाहुन, खत्री बाहुन, कामी। यस जात कश्यप गोत्र अन्तर्गत पर्छ । यिनीहरु नेपालको पहाडी क्षेत्र र भारतमा बसोबास गर्छन। घिमिरे थर भएका कैयौँ नेपालीले कला, साहित्य, राजनिती, स्वास्थ्य, खेल्कुद लगायतका क्षेत्रमा उल्लेख्य योगदान गरेका छन् । घिमिरे दुई प्रकारका हुन्छन। एक प्रकारले गाई तिहारको विशेष दिन लक्ष्मी पुजा (औंसीको रात)को दिनमा पुजा गर्छन् तिनीहरूलाई चि-पखाला भने अर्का प्रकारले औंसीको भोलि पल्ट पुजा गर्छन तिनीहरु बुडी पोला हुन। यी बुडीपोला र चि-पखाला रहनुमा पनि विशेष कथा जोडीएको छ। कुनै समय घिमिरे एकै थिए। एक घिमिरे परिवारको पहाडमा घर थियो। जेठो छोरो गोठ हेर्न बेँसी बस्थ्यो त कान्छो लेक घरमा बिमारी आमाको हेरचाह गर्न बसेको थियो। आमा लेकमा खसिछीन (लक्ष्मी पुजाको) दिन बिहान खेर। उता जेठो छोरोलाई पत्तै भएन। उसले गाई पुजि सकेको थियो। अनि उसले आमाको चिता मात्र पखाल्न पाएको हुनाले चि-पखाला भनिएको हो र उता कान्छो छोरोले चाहिँ लास पोल्नु परेको हुनाले बुडिपोला भनिएको भन्ने उक्ती छ।
अन्वेषक परशुराम घिमिरेका अनुसार नेपालमा करिब एक हजार वर्ष अघि नै घिमिरेहरुको बसोवास रहेको प्रमाणित भएको छ ।(पेज, घिमिरे प्रतिष्ठान,नेपाल)।
केही उल्लेखनीय घिमिरे हरु:

*माधव प्रसाद घिमिरे (राष्ट्र कवि )
*ऋचा घिमिरे (अभिनेत्री,मोडल,निर्माता )
*पुनम घिमिरे (पूर्व मिस नेपाल )
*माधव प्रसाद घिमिरे (मुख्य सचीव )
*सुहृद घिमिरे (पूर्व गल्फ खेलाडी )
*झमक घिमिरे (लेखक +मदन पुरस्कार बिजेता )
*सुप्रबा घिमिरे (राजनीतिज्ञ -नेपाली काङ्ग्रेस )
*तुलसी घिमिरे(चलचित्र निर्देशक)
*जगदीश घिमिरे, साहित्यकार
*युवराज घिमिरे (वरिष्ठ पत्रकार)
* अथर्ववेदाचार्य नारायण घिमिरे, वेदमा विज्ञान ग्रन्थको लेखक
* डी.आर.घिमिरे (वरिष्ठ पत्रकार)
* कृष्ण प्रसाद घिमिरे (कृष्ण गाउँले), साहित्यकार
सन्दर्भ सामग्रीहरू

घिमिरे बंशावलि
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:खस जातिका थरहरू
राजकीय दूमा

राजकीय दूमा - रसिया साम्राजयको प्रतिनिधि सभा, सन् १९०५ का घटनाहरूको फलस्वरूप जारसाही यो सभा डाक्न बाध्य भएको थियो | औपाचारिक रूपमा यो एक विधायिका संस्था थियो, तर यसलाई कुनै वास्तविक अधिकार प्रदान गरिएको थिएन | राजकीय दूमाको निर्वाचन प्रत्यक्ष मतदानबाट हुँदैनथ्यो मतदान असमान थियो र जनतालाई सार्वजनिक मताधिकार प्रदान गरिएको थिएन | श्रमिक वर्गहरूको मात्रामा सीमित पारिएको थियो, मजदुर तथा किसानहरूको एक व्यापक हिस्सालाई मताधिकार प्रदान गरिएको थिएन | २४ डिसेम्बर, १९०५को चुनाव कानुनअनुसार एक जमीनदारको मत ३ शहरिया बुर्जुवा, १५ किसान तथा ४५ मजदुरहरूको मत बराबर हुन्थ्यो |


पहिलो (अप्रिल-जुलाई, १९०६) र दोस्रो (फरवरी-जून,१९०७) राजकीय दूमाहरू सरकारले भंग गरिदिए | ३ जून, १९०७मा मन्त्रीमण्डल बदलिसकेपछि सरकारले एक नयाँ चुनाव कानुन पास गर्र्‍यो, जसले मजदुरहरू, किसानहरू तथा शहरिया निम्त-बुर्जुवावर्गका अधिकारलाई अझ बढी सीमित तुल्याइदियो र तेस्रो (सन् १९०७-१९१२) तथा चौथो (सन् १९१२-१९१७) राजकीय दूमाहरूमाजमीनदारहरू तथा बुर्गुवावर्गका प्रतिक्रियावादी गुटको पूर्ण प्रभुत्व कायम हुन गयो |

बोल्सेविकहरूले तेस्रो तथा चौथो दूमाहरूका चुनावहरूमा भाग लिएका थिए र आफ्ना प्रतिनिधिहरू पठाएका थिए |
स्रोतहरू

श्रेणी:अक्टुबर क्रान्ति
श्रेणी:रुसको इतिहास
समाजवादी-क्रान्तिकारी पार्टी

thumbसमाजवादी-क्रान्तिकारी पार्टी (एसेरहरू) - रुसको निम्त-बुर्जुवा पार्टी विभिन्न नारोदनिक दलहरू र युनिटहरूको एकीकरण फलस्वरूप सन् १९०१को अन्त्य - १९०२को सुरुतिर खडा भएको पार्टी। विश्व साम्राज्यवादी युद्ध (सन् १९१४-१९१८) कालमा बहुसंख्यक एसेरहरूले सामाजिक-अन्धराष्ट्रवादी नीति अपनाए। सन् १९१७को फेब्रुअरी बुर्जुवा जनवादी क्रान्तिको विजयपछि एसेर र मेन्सेविकहरू प्रतिक्रान्तिकारी बुर्जुवा-सामन्ती अस्थायी सरकारको मुख्य आधार बन्न गए र यी पार्टीहरूका नेताहरू मन्त्री पदमा थिए। एसेर पार्टीले जमीन्दारी भूमि-व्यवस्थाको उन्मूलन गर्ने किसानहरूको मागको समर्थन गर्न छोडे र जमीन्दारी व्यवस्थालाई यथावत् कायम राख्ने पक्षमा लागे। नोभेम्बर, १९१७को अन्त्यतिर एसेरहरूको वामपन्थी गुटले वामपन्थी एसेरहरूको एक अलग पार्टी खडा गरे। किसान जनसमूह बीच आफ्नो प्रभाव कायम राख्ने उद्देश्यले वामपन्थी एसेरहरूले औपचारिक रूपमा सोभियत सत्ताको समथन गरे र बोल्सेविकहरूसँग सम्झौता गरे तर छिटै सोभियत सत्ताको विरुद्ध संघर्षको बाटोमा लगे। विदेशी सामरिक हस्तक्षेप र गृहयुद्धको समयमा एसेरहरू प्रतिक्रान्तिकारी ध्वंसात्मक कारवाहीमा लगे , विदेशी आक्रमणकारीहरू र श्वेत गार्डवालाहरूको सक्रिय समर्थन गरे, प्रतिक्रान्तिकारी षड्यन्त्रहरू भाग लिए, सोभियत सरकार र कम्युनिष्ट पार्टीका नेताहरूको विरुद्ध अंतकवादी षड्यन्त्रहरू रचे। गृहयुद्धको अन्त्यपछि पनि एसेरहरूले देशभित्र र प्रवासीहरूबीच आफ्नो क्रान्ति विरोधी क्रियाकलाप जारी राखे।
स्रोतहरू

श्रेणी:रुसका राजनीतिक दलहरू
श्रेणी:अक्टुबर क्रान्ति
*
मेन्सेविकहरू

thumb|मेन्सेविकहरूको नेताहरू, १९१७ मे, स्टोकहोल्म, [[स्विडेनमा]]मेन्सेविकहरू - रुसी सामाजिक-जनवादको अवसरवादी धारा, अन्तर्राष्ट्रिय अवसरवालको एक शाखा। सन् १९०३मा सम्पन्न भएको रुसी सामाजिक-जनवादी मजदुर पार्टीको दोस्रो महाधिवेशनमा गठित। पार्टी केन्द्रीय अंगहरूको निर्वाचनमा लेनिनवादीहरूले बहुमत पाए र बोल्सेविक भनिन थालिए, अवसरवादीहरू चाहिँ अल्पमतमा परे र मेन्सेभिक भनिन थालिए। मेन्सेविकहरू पार्टीको, क्रान्तिकारी कार्यक्रमको, क्रान्तिमा सर्वहाराको नेतृत्वदायीमा भूमिका, मजदुरवर्ग र किसानहरूबीचको एकताको विरोध गर्थे र उदारवादी बुर्जुवावर्गसँग सम्झौता गर्न चाहन्थे। सन् १९०५-१९०७को क्रान्तिको पराजयपछि मेन्सेविकहरूले सर्वहारावर्गको भूमिगत क्रान्तिकारी पार्टी विघटन गराउने प्रयास गरे। जनवरी १९१२मा छैंठौं अखिल रसियाली पार्टी सम्मेलनले मेन्सेविक विघटनवादीहरूलाई रसियाली सामाजिक-जनवादी मजदुर पार्टीबाट निष्कासित गर्‍यो। सन् १९१७मा मेन्सेविक प्रतिनिधिहरू अस्थायी बुर्जुवा सरकारमा सम्मिलित थिए, अक्टुबर समाजवादी क्रान्तिको विजयपछि, मेन्सेविकहरूले अन्य प्रतिक्रान्तिकारी पार्टीहरूसँग मिलेर सोभियत सत्ता विरुद्ध संघर्ष गरे।
स्रोतहरू

श्रेणी:सामाजिक-जनवादी दलहरू
श्रेणी:रुसका राजनीतिक दलहरू
श्रेणी:अक्टुबर क्रान्ति
*
संवैधानिक जनवादी पार्टी

संवैधानिक जनवादी पार्टी (कादेतहरू) रुसमा एउटा राजनीतिक दल थियो |। कादेत पार्टी रुसका उदारवादी-राजतत्रवादी बुर्जुवावर्गको मुख्य सङ्गठन थियो। कादेत पार्टीको स्थापन अक्टुबर १९०५मा भएको थियो। यस पार्टीमा बुर्जुवावर्गका प्रतिनिधिहरू, जमीनदारहरूबाटा आएका जेम्स्तभाका अधिकारीहरू र बुद्धिजीवीहरू सम्मिलित थिए। पि.एन. मिल्यूकोभ, पि.वि स्त्रुभे, एफ.इ. रोदिचेभ आदि कादेत साम्राज्यवादी बुर्जुवावर्गको पार्टीमा परिणत भए। प्रथम विश्वयुद्ध कालमा (सन् १९१४-१९१८) कादेतहरूले जारसाही सरकारको आक्रमणकारी विदेश नैतिको समर्थन गरे। सन् १९१७को फेब्रुअरी बुर्जुवा-जनवादी क्रान्ति कालमा उनीहरूले राजतन्त्र बचाउने प्रयास गरे। बुर्जुवा अस्थायी सरकारमा नेतृत्वदायी स्थान ग्रहण गरेका कादेतहरूले सक्रिय प्रतिक्रान्तिकारी नैतिको अनशरण गर्दै थिए, अमेरिका, बेलायत र फ्रान्सका साम्राज्यवादीहरूको स्वार्थपूर्तिको लागि काम गर्द थिए। अक्टुबर समाजवादी क्रान्तिपछि कादेतहरू सोभियत सत्ताका कट्टर शत्रुहरूको रूपमा देखापरे उनीहरूले सबै जस्ता सशस्त्र प्रतिक्रान्तिकारी आन्दोलनहरूमा र विदेशी आक्रमणकारीहरूले गरेको हमलामा भाग लिएका थिए। विदेशी आक्रमकहरू तथा श्वेत सेना पराजित भएपछि विदेशमा बसेर कादेतहरूके आफ्नो सोभियत सत्ता विरोधी प्रतिक्रान्तिकारी क्रियाकलाप चालु राखे।
स्रोतहरू

श्रेणी:रुसका राजनीतिक दलहरू
श्रेणी:अक्टुबर क्रान्ति
पेरिस कम्युन

पेरिस, १८ मार्च १८७१|alt=|thumb|337x337pxपेरिस कम्युन - इतिहासमा सर्वहारा अधिनायकत्वसम्बन्धी अनुभवको पहिलो उदाहरण ।

सन् १८७१को विद्रोह फलस्वरूप गठित मजदुरवर्गको यो क्रान्तिकारी सरकार, १८ मार्चदेखि २८ मेसम्म, जम्मा ७२ दिन कायम रह्यो । पेरिस कम्युनले चर्चलाई राज्यबाट अलग तुल्यायो र स्तुलहरूलाई चर्चको अधीनबाट मुक्त गर्‍यो, स्थायी सेनाको सट्टा जनतालाई सार्वजनिक रूपमा सशस्त्र तुल्यायो, कर्मचारीहरूको तलब मजदुरहरूको तलबभन्दा बढी हुनु हुन्न भन्ने नियम वनायो, मजदुरहरू तथा शहरका गरीब बासिन्दाहरूको आर्थिक स्थिति सुधार्ने विभिन्न कदमहरू चालेको थियो ।

२९ मे, १८७१मा थियेरको प्रतिक्रान्तिकारी सरकारको सेना पेरिसभित्र पसेर क्रुरतापूर्वक पेरिसका मजदुरहरूको दमन गर्‍यो । करिब ३० हजार मानिसहरू मारिए, ५० हजार व्यक्ति गिरफ्तार भए र हजारौंले कालापानीको सजाय पाए ।
स्रोतहरू

श्रेणी:युरोपको इतिहास
श्रेणी:पेरिस
श्रेणी:फ्रान्सको इतिहास
श्रेणी:कम्युनिष्ट क्रान्तिहरू
फेबियन समाज

फेबियन समाज – सन् १८८४ मा खडा गरिएको ब्रिटिश सुधारवादी सङ्गठन । ईसापूर्व तेस्रो शताब्दीमा रोमका सेनापति फावी मैक्सिमको नाउँबाट यस समाजको नामाकरण गरिको हो । खास गरेर पुँजीवादी बुद्धिजीवीहरूका प्रतिनिदिहरू नै फेबियन समाजका सडस्य बनेका थियो । उनीहरू सर्वहारा वर्गसंघर्ष र समाजवादी क्रान्तिको आवश्यकतालाई अस्वीकार गर्दथे र सानातिना सुधाहरू तथा बिस्तार-बिस्तार सामाजिक परिवर्तनको माध्यमद्वारा मात्र समाजवादतर्फ पुँजीवादको संक्रमण सम्भव छ भन्ने पुष्टि गर्दथे ।
स्रोतहरू
दोस्रो इन्टरनेसनल

दोस्रो इन्तरनेसनल – सन् १८८१मा स्थापित गरिएको समाजवादी पार्टीहरूको अन्तर्राष्ट्रिय सँगठन । सन् १९१४-१९१८को विश्वव्यापी साम्राज्यवादी युद्ध सुरु हुँदाखेरि दोस्रो इन्टरनेसनलका नेताहरूले समाजवादको कार्यप्रति विश्वासघात गरेर आफ्ना साम्राज्यवादी सरकारहरूको पक्ष लिए । यसरी दोस्रो इन्टरनेसनलको पतन भयो । सुरमा दोस्रो इन्टरनेसनलअन्तर्गत रहेका वामपन्थी पार्टीहरू र दलहरू सन् १९१९मा मास्कोमा स्थापित गरिएको तेस्रो कम्युनिष्ट इन्टरनेसनलमा समावेश भए । त्यही सन् १९१९मा नै बर्नमा आयोजित सम्मेलनमा इन्टरनेसनलको पनि पुरर्स्थापना गरियो । त्यसमा समाजवादी आन्दोलनको दक्षिणपन्थी अवसरवाद गुतको प्रतिनिधित्व गर्ने पार्टीहरू मात्रै सामेल भएका थिए ।
यो पनि हेर्नुहोस्

* तृतीय इन्टरनेसनल
* कम्युनिष्ट इन्टरनेसनल
स्रोतहरू

श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू
सन् १९०५-१९०७ को प्रथम रुसी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्ति

thumb|फिनल्यान्डमा रैल्लीसन् १९०५-१९०७को प्रथम रुसी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्ति : सन् १९०५को १ जनवरीको घटनाबाट सुरु भयो । त्यस दिन पिटर्स्बर्गमा जारको हुकुमवमोजिम शान्तिपूर्व जुलुसमाथि गोली चलाएको थियो । यसको जवाफमा देशव्यापी रूपमा जुलुस-प्रदर्शन, हड्ताल आन्दोलन, सशस्त्र विद्रोहको लहर चल्यो । रुसमा श्रमिकहरूले एकतन्त्री शासनको उन्मूलन र प्रजातान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापनाको लागि, जग्गाजमीनमा भूमिपतिहरूको स्वामित्वको उन्मूलनको लगि र ८ घण्टे कार्यदिनको व्यवस्थाको लागि संघर्ष छेडेका थिए । सन् १९०५को ग्रीष्मऋतुका इभानोबो-भोज्नेसेन्स्कका मजदुरहरूले सबभन्दा पहिले मजदुर प्रतिनिधि सोभियत गठन गरेका थिए । देशका अरु औद्योगिक केन्द्रहरूका मजदुरहरूले पनि यस उदाहरणको अनुसरण गरे । जारसाही विरुद्धको संघर्षमा किसान वर्ग पनि सरिक भयो, जसले भूमिपतिहरूको जग्गाजमीन जनतामा वितरण गरियोस् भन्ने माग राखेको थियो । सोही वर्ष अक्टोबरमा अखिल रसियाली राजनीतिक हड्तालको घोषणा गरियो । देशभरि जता जतै कलकारखानाहरूमा काम रोकियो,रेलका डब्बाहरू बीच वाटैमा अडिए । यस साधारण हड्तालले मजदुरवर्गको अतुलनीय शक्तिको प्रदर्शन गरिदियो । १७ अक्टोबरको दिन जारले एउट घोषणापत्र प्रकाशित गर्न बाध्य हुनु पर्‍यो । त्यसमा रुसमा संविधान लागू गर्न र वाक स्वतन्त्रता, सभा-सम्मेलनको स्वतन्त्रता, प्रेस-स्वतन्त्रता इत्यादि 'बक्सने' बाचा गरिएको थियो । परन्तु, थाहा भएकै कुरा हो, जारले आफ्नो बाचाबन्धन पूरा गर्दै गरेन । सन् १९०५को दिसम्बर महिनामा मास्कोमा सशस्त्र विद्रोह सुरु भयो ।

सामाजिक-प्रजातन्त्रवादीहरू तथा बोल्सेभिकहरूद्वारा नेतृत्व गरिएका मजदुरहरूले १ सिन १ रातसम्म मोर्चाबन्दी गरेर भारी तोपहरूले सुसज्जित जारसाही फौजको विरुद्ध डटेर वीरतापूर्वक संग्राम गरे । सन् १९०६मा हड्तालहरूमा १० लाखभन्दा बढी मजदुरहरूले भाग लिए । सन् १९०६को पूर्वाधमा किसान आन्दोलन पनि आधाभन्दा बढी अञ्चलहरूमा फैलिएको थियो । प्रथम रुसी क्रान्ति असफल रह्यो । तर त्यसको ऐतिहासिक महत्त्व भने निकै नै ठूलो थियो । सन् १९०५-१९०७को रुसी क्रान्ति जारसाही रूपका साधारण जन-समुदायको निम्ति, लेनिनको शब्दमा, 'ठूलो प्राभ्यास' नै थियो । यसको अभावमा सन् १९१७को अक्टोबरमा मजदुरवर्गको विजय सम्भव हुने थिएन । सन् १९०५-१९०७को रुसी क्रान्तिले एसियाली मुलुकहरूमा पनि क्रान्तिकारी आन्दोलनको विकासमा निकै गहकिलो प्रभाव पारेको थियो ।
स्रोतहरू

श्रेणी:रुसको इतिहास
श्रेणी:क्रान्तिहरू
३० वर्षे युद्ध

सन् १६१८-१६४८ के तीस वर्षे युद्ध - युरोपका विभिन्न राज्यसमूहहरूका बीचको अन्तर्विरोध चर्केर जानुको कारणले गर्दा उत्पन्न भएको पहिलो युरोपव्यापी युद्ध । यो युद्ध प्रोटेस्टेन्टहरू र क्याथोलिकहरूबीच भिडन्तको रूपमा देखापरेको थियो । जर्मनी नै यस भिडन्तको मुख्य अखाडा बनेको थियो र युद्धमा भाग लिइरहेका दुवै पक्षको लुट तथा हडप नैतिको पनि तारो रहेको थियो । बेस्टफाल दुवै पक्षको लुट तथा हडप नैतिको पनि तारो जर्मनीको राजनीतिक विखण्डनलाई कानुनी रूप दियो ।
स्रोतहरू

श्रेणी:युरोपको इतिहास
श्रेणी:युद्धहरू
डि नोय ट्साइट

Die Neue Zeit ('नयाँ समय') - जर्मन सामाजिक-जनवादी पार्टीको सैद्धान्तिक पात्रिका । यो पात्रिका सन् १८८३ देखि १९२३ सम्म स्टुटगार्टबाट प्रकाशित गरिन्थ्यो । सन् १९१७को अक्टोबरसम्म कार्ल् काउत्स्की र त्यसपछि हेनरिक कुनोभ यसका सम्पादक रहेका थिए । Die Neue Zeitमा कार्ल मार्क्स र फ्रेडरिख एंगेल्सका केही कृतिहरू सर्वप्रथम प्रकाशित भएका थिए । प्रथम विश्वयुद्धका वर्षहरू (सन् १९१४-१९१८)मा यस पत्रिकाले केन्द्रवादी स्थिति लियो र यथार्थतः सामाजिक-अन्धराष्ट्रवादीहरूको समर्थन गर्न पुग्यो ।
स्रोतहरू

श्रेणी:जर्मन सामाजिक-जनवादी पार्टी
समाजवादी विरुद्ध असाधारण कानुन

समाजवादी विरुद्ध असाधारण कानुन - मजदुर र तथा समाजवादी आन्दोलनको विरोधमा संघर्ष गर्ने उद्देश्यले अन् १८७८मा जर्मनीको विस्मार्क सरकारले जारी गरेको थियो। यसै कानुनद्वारा सामाजिक-जनवादी पार्टीका सबै सङ्गठनहरू र साधारण मजदुर सङ्गठनहरू प्रतिबन्धित गरिएका थिए एवं मजदुर प्रेसमा रोक लगाइएको थियो, समाजवादी साहित्य जफत गरिएको थियो, सामाजिक-जनवादीहरूको घरकपड गरिएको थियो र उनीहरूलाई निर्वासित गरिएको थियो। तर दमनचक्रले सामाजिक-जनवादी पार्टीलाई तहस-नहस पार्न भने सकेन। भूमिगत अस्तित्वको वस्तुस्थिति अनुरूप पार्टीको क्रियाकलापमा हेरफेर ल्याइएको थियो। पार्टीको केन्द्रीय मुखपत्र 'सोसल-डेमोक्रेट' अखबार विदेशबाट प्रकाशित हुन थाल्यो। पार्टी महाधिवेशनहरू (सन् १८८०, १८८३ र १८८७) नियमित रूपमा बोलाईएका थिए। जर्मनीमा गुप्त रूपमा सामाजिक-जनवादी सङ्गठनहरू र गुटहरू छिटै पुनर्गठित हुँदै गए। प्रतिबन्धित केन्द्रीय समतिले तिनको नेतृत्व गरेको थियो। यसको साथै पार्टीले आमजनतासँग सम्वन्ध दरिलो पार्न वैधानिक सम्भावनाहरूको पनि व्यापक प्रयोग गर्‍यो र त्यवको प्रतिष्ठा निरन्तर बढ्दै गयो। जर्मन सामाजिक-जनवादलाई कार्ल मार्क्स तथा फ्रेडरिख एंगेल्सले ठूलो मद्दत गर्नु भयो। सन् १८९० साधारण र सबल मजदुर आन्दोलनको दवावमा परेर समाजवादी विरुद्ध असाधारण कानुन वदर गरियो।
स्रोतहरू

श्रेणी:युरोपको इतिहास
रुसी सामाजिक-जनवादी मजदुर पार्टीको दोस्रो महाधिवेशन

रुसी सामाजिक-जनवादी मजदुर पार्टीको दोस्रो महाधिवेशन सन् १९०३ को ३० जुलाईदेखि २३ अगस्टसम्म चालु रहेको थियो। महाधिवेशनका पहिला बैठकहरू ब्रुसेल्समा सम्पन्न भएका थिए। तर पुलिसले खेदो खन्न थालेको हुँदा बैठकहरू लन्डनमा सार्न वाध्य हुनुपरेको थियो। पार्टीका केन्द्रीय निकायहरूमा निर्वाचन हुँदा लेनिनका समर्थकहरूले बहुमत प्राप्त गरे र यसैले गर्दा बोल्सेविक (बहुमतवाला) भनिन थाले। अनि अल्पमतमा परेका अवसरवादी चाहिँ मेन्सेविक (अल्पमतवाला) भन्ने नाउँ पाए।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:राजनीतिक दलका महाधिवेशनहरू
इटालेली समाजवादी पार्टी

इटालेली समाजवादी पार्टी इटालीमा एउटा राजनीतिक दल थियो | पार्टी सन् १८९२मा स्थापित गरिएको थियो । पार्टीको स्थापनाकालदेखि नै पार्टीभित्र अवसरवादी तथा क्रान्तिकारी यी दुवै धाराहरूबीच तीव्र वैचारिक संघर्ष चल्न थाल्यो । सन् १९१२ म रेनो-एमिलियामा सम्पन्न भएको महाधिवेशनमा वामपन्थीहरूको जोडले युद्धका समर्थकहरू तथा सरकारसँग र पुँजीजीवीवर्गसँग सहयोगका पक्षयसमर्थनकहरू अर्थात् ज्यादै नै ठाडा सुधारवादीहरू पार्टीबाट निकालिए । प्रथम विश्वयुद्धको सुरुदेखि र युद्धमा इटालीको प्रवेशसम्म इटालेली समाजवादी पार्टीले युद्धको विरोध जनाएको थियो र "युद्धको विरुद्ध, तटस्थताको निमित्त !" भन्ने नारा दिएको थियो । सन् १९१४को डिसेम्बरमा पुँजीजीवीवर्गको साम्राज्यवदी नैतिको पक्ष्यसमर्थन गर्ने र युद्धको वकालत गर्ने गद्दारहरूको एक दललाई पार्टीबाट निष्कासित गरियो । ऐंटेंटको पक्षमा इटालीले युद्धका प्रवेश गरेपछि (सन् १९१५को मई महिना) इटालेली समाजवादी पार्टीभित्र टड्कारो रूपमा तीनोटा धाराहरू देखापरे - पुँजीजीवीवर्गलाई युद्धमा सहायता पुर्‍याउने दक्षिणपन्थी धारा, पार्टीका बहुसंख्यक सदस्यहरूलाई एकगठ पार्ने केन्द्रवादी धारा र युद्धको विरुद्ध बढी निर्णायक स्थिति अपनाउने वामपन्थी धारा । यद्यपि यो तेस्रो धारा युद्धको विरुद्ध अनवरत संघर्षको आयोजना गर्न असमर्थ नै रह्यो । सन् १९१६को अन्त्यमा इटालेली समाजवादी पार्टीले सामाजिक शान्तिवादको बाटो लियो ।

पार्टीले 'अभान्ति !' प्रकाशन गर्दैथियो | यो पार्टी समाजवादी इन्टरनेसनलसंग आबद्ध थियो ।

पार्टीको आधिकारिकता १९९४मा सकियो |
स्रोतहरू

श्रेणी:इटालेली समाजवादी पार्टी
स्वतन्त्र मजदुर पार्टी

स्वतन्त्र मजदुर पार्टी बेलायतमा एउटा राजनीतिक दल थियो। पार्टी "नयाँ ट्रेड-युनियनहरूका" नेताहरूद्वारा सन् १८९३ म हड्ताल आन्दोलनको सक्रियता एवं पुँजीजीवी पार्टीहरूबाट इंगल्यण्डको मजदुरवर्गको मुक्ति आन्दोलनको तीव्रताको वातावरणमा स्थापित गरिएको सुधारवादी संगठित। स्वतन्त्र मजदुर पार्टीमा "नयाँ ट्रेड-युनियनहरू" तथा कतिपय पुराना ट्रेड-युनियनहरूका सदस्यहरू, फेबियनवादीहरूको प्रभावमा परेका बुद्धिजीवीहरू एवं निम्न-पुँजीजीवीहरूका प्रतिनिधिहरू पनि सामेल भएका थिए। केयरु हार्डी र रामसेइ माक्डोनाल्ड यस पार्टीको नेतृत्व थिए। स्वतन्त्र मजदुर पार्टीले आफ्नो स्थापनाकालदेखि नै पुँजीजीवी-सुधारवादी स्थिति अपनायो र संघर्षका संसदीय रूपहरू तथा उदारवादी पार्टीहरूसँग संसदीय साँठगाँठमा मुख्यतः ध्यान दियो। स्वतन्त्र मजदुर पार्टीको मूल्याङ्कन गर्दै लेनिनले के लेख्नुभएको थियो भने "यथार्थतः यो सदैव नै पुँजीजीवीवर्गमाथि भर पर्ने अवसरवादी पार्टी हो।" प्रथम विश्वयुद्धको सुरुमा स्वतन्त्र मजदुर पार्टीले युद्धको विरोधमा घोषणा जारी गर्‍यो। तर छिट्टै नै त्यो सामाजिक-अन्धराष्ट्रवादी स्थिति अँगाल्न पुग्यो।
स्रोतहरू

श्रेणी:संयुक्त अधिराज्यका राजनीतिक दलहरू
श्रेणी:समाजवादी दलहरू
निकोलाइ दिमत्रिएभिच आभ्क्सीन्त्येभ

निकोलाई दिमत्रिएभिच आभ्क्सीन्त्येभ (सन् १८७८-१९४३) - रुसी एसेर (सामाजिक-क्रान्तिकारी) पार्टीका एकजना नेता र यस पार्टीको केन्द्रीय समितिका सदस्य । सन् १९१७को फरवरी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्तिपश्चात् अखिल रसियाली किसान प्रतिनिधि सोभियतका अध्यक्ष, केरेन्स्की सरकारका गृहमन्त्री र त्यसपछि प्रतिक्रान्तिकारी 'रसियाली गणतन्त्रको अस्थायी सोभियत' (संसद्)का अध्यक्ष । अक्टोबर समाजवादी क्रान्तिपश्चात् प्रतिक्रान्तिकारी विद्रोहका आयोजनाहरूमध्ये एकजना ।
स्रोतहरू

श्रेणी:एसेरहरू
अलेक्सान्दार केरेन्स्की

thumb|अलेक्सान्दार केरेन्स्कीअलेक्सान्दार फ्योदोरोभिच केरेन्स्की (सन् १८८१-१९७०) - रुसी एसेर नेता । सन् १९१७ को फरवरी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्ति पश्चात् कानुनमन्त्री, रक्षामन्त्री र नौसेनामन्त्री बनेका थिए, त्यसपछि पुँजीजीवी अस्थायी सरकारका प्रधान र सर्वोच्च सेनापति बने । अक्टोबर समाजवादी क्रान्ति पश्चात् सोभियत सत्ताको विरुद्ध संघर्ष गर्दै रहे । सन् १९१८ मा भागेर विदेशतिर लागे ।
स्रोतहरू

श्रेणी:एसेरहरू