नेपालको एकीकरण

नेपालको एकीकरण प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी गोरखा राज्यले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा पृथ्वीनारायण शाह तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान हिमाञ्चल प्रदेशको सतलज नदी देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको नुवाकोटको युद्ध देखि वि.सं. १८६१ मा भएको काँगडाको युद्ध सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो । केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् । तर इतिहासकार बाबुराम आचार्यका अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो ।
नेपाल एकिकरण

thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा

नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए ।

सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ ।
पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार

पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि

एकीकरण गरेका राज्यहरू:
१ नुवाकोट आक्रमण प्रथम विक्रम सम्वत १८००
नुवाकोट विक्रम सम्वत १८०१

२ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा विक्रम सम्वत १८११

३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो सफल आक्रमण विक्रम सम्वत् १८१४ भाद्र ९ गते

४ मकवानपुरको विजय विसं १८१५ भाद्र ५ गते

५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध विक्रम सम्वत १८१५ पुष २७ गते

६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण विक्रम सम्वत १८२१ भाद्र ३० गते

७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता विक्रम सम्वत् १८२२ चैत्र ३ गते।

८ सिन्धुलीगढीको युद्ध विक्रम सम्वत १८२४

९ कान्तिपुर माथिको विजय विक्रम सम्वत् १८२५ असोज १३ गते

१० ललितपुरमाथि विजय विक्रम सम्वत १८२५ असोज २४ गते

११ भक्तपुर माथिको विजय विक्रम सम्वत् १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको

१२ पूर्वको विजय

चौदण्डी एकीकरण सम्वत १८३०
. विजयपुरमाथि कब्जा विक्रम सम्वत १८३९

१३ सो वर्ष १८३९ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान
राजेन्द्र लक्ष्मी

तनहुँ राज्य,

. लमजुङ राज्य,

. कास्की राज्य

. चौबीसे राज्यहरू एकीकरण
बहादुर शाह

चौबिसे राज्य; बाइसे राज्य
वि.सं. १८४३

जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले कालीगण्डकी तर्यो ।

जेठ १०: राती गुल्मीका राजा भागे ।

जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी विजय गर्‍यो ।

भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना अर्घातर्फ हिड्यो ।

भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो ।

भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे ।

भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो ।

आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले धुरकोट विजय गर्‍यो ।

आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर इस्मा विजय गर्‍यो ।

आश्विन १४ गते: मंगल बार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो ।

कार्तिक १९ गते: बुध बार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो ।

कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले दाङ विजय गर्‍यो ।

मंसिर २ गते: मंगल बार नेपाली सैन्यले रोल्पा विजय गर्‍यो ।

मंसिर ७ गते आइतबार्: नेपाली सैन्य विजय गर्दै भेरी नदी सम्म पुग्यो।
महाकाली पश्चिमको अभियान

* नेपाल-शिख युद्ध
गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू ।

* श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह
* राजा प्रताप सिँह शाह
* राजकुमार बहादुर शाह
* बडावीर सेनपति काजी शिवराम सिंह बस्न्यात
* काजी कालु पाण्डे
* काजी केहरसिंह बस्न्यात
* काजी धोकलसिंह बस्न्यात
* काजी नाहरसिंह बस्न्यात
* अभिमान सिंह बस्नेत
* काजी दामोदर पाण्डे
* मुल काजी कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात
* रामकृष्ण कुंवर
* काजी काजी वंशराज पाण्डे
* काजी काजी रणजंग पांडे
* काजी जयन्त राना
* काजी बंसराज गुरूङ
* काजी काजी बलभद्र कुंवर
* विराज बखेती
* बिसे नगर्ची
* काजी माथवर सिंह थापा
* मुख्तियार भिमसेन थापा
* भिम सिहँ थापा
* चौतारीया फत्तेजंग शाह
* चौतारीया शूरप्रताप शाह
* चौतारीया दलमर्दन शाह
* सरदार भक्ति थापा
* काजी उजीर सिंह थापा
* जङ्गबहादुर राणा
* राजा रण बहादुर शाह
* राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह
* काजी नैनसिंह थापा
* काजी रणजोर सिंह थापा
स्रोत
यो पनि हेर्नुहोला

*नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू


श्रेणी:विशाल नेपाल
श्रेणी:नेपालको इतिहास

श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण