JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Wawanji

Wawanji ni kabila kutoka wilaya ya Makete, katika milima ya Kipengere ya Mkoa wa Njombe, sehemu ya kusini ya nchi Tanzania. Asilimia kubwa ya Wawanji wapo sehemu za Ikuwo na Matamba, maarufu kama bonde la Uwanji.

Mwaka 2003 idadi ya Wawanji ilikadiriwa kuwa 28,000. Lugha yao ni Kiwanji yenye misamiati ambukizi toka makabila jirani.

Wawanji ni majirani kabisa wa kabila la Wakinga, wakipakanishwa na hifadhi ya Kitulo.
Historia ya Wawanji

Inasemekana Wawanji walitokea Afrika Kusini, katika lile kundi kubwa la raia waliomkimbia chifu Chakazulu aliyekuwa mkali sana; kundi hilo lilipoingia Tanganyika likagawanyika na kuzaa makabila kama Wangoni, Wapangwa, Wamanda, Wakinga, Wawanji, Wamagoma,n.k

Pia kabila la Wawanji linakuwa na majina ya ukoo yanayofanana na makabila mengine kama Wagogo, hii ni kwa sababu ya muingiliano wa biashara ya kubadilishana vitu iliyokuwepo zamani; wakati huo chumvi ilikuwa bidhaa adhimu sana, kinachoonekana ni kwamba kuna baadhi ya Wawanji walilowea huko kwenye himaya za makabila mengine.

Wawanji ni watu wakarimu sana na kupokea wageni wa aina yoyote bila ubaguzi. Uthibitisho wa hili ni pale wanapoonekana kuishi vyema na makabila yaliyowazunguka kama Wakinga, Wabena, Wanyakyusa, Wasafwa na wengine; pia wanaweza kuoana na makabila yote Tanzania bila kipingamizi.

Makabila jirani huamini kuwa huwezi kufika nyumbani kwa Mwanji ukaondoka bila chakula na pia kama ukienda na chakula chako basi, mtakila wote na wewe utakula chakula chao.

Mazao maarufu yanayostawishwa katika bonde hili ni kama: mahindi, ngano, maharagwe, njegere, viazi mviringo, na kwa kiasi kidogo mtama na ulezi. Lakini pia kuna pareto kama zao la biashara.

Pia Wawanji wana ngoma yao ya asili maarufu kwa jina la Ngadule, ambayo enzi za zamani ilichezwa sana kwenye sherehe mbalimbali na mavuno.
Dini

Idadi kubwa ya Wawanji ni Wakristo, wanamwamini Yesu Kristo. Pia Waislamu wapo, lakini si kwa idadi kubwa: kila watu 10 Mwislamu ni mmoja au hakuna kabisa. Hii inajidhihirisha wazi kutokana na kuwepo kwa makanisa mengi kuliko misikiti, mfano mji wa Matamba una msikiti mmoja ambao unafanana na nyumba ya mtu ya kuishi eneo la Mahanji, lakini makanisa yapo kila kitongoji.

Hata hivyo ushirikina una mizizi mirefu bado.
Tanbihi


Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:wilaya ya Makete
Wawanda

Wawanda ni kabila la watu kutoka kusini-magharibi mwa nchi ya Tanzania. Wanapatikana katika mkoa wa Songwe, wilaya ya Mbozi, hususani tarafa ya Kamsamba, yenye kata za Kamsamba, Chilulumo, Mkulwe, Mpapa na Ivuna. Wawanda ni neno litokanalo na eneo husika, kwa maana ya watu wa tambarare ya bondeni.

Mwaka 1987 idadi ya Wawanda ilikadiriwa kuwa 24,000 .

Lugha yao ni Kiwanda, ambacho hakina tofauti na Kinyamwanga, isipokuwa katika matamshi tu; pia kinaingiliana sana na Kifipa. Kifupi Wawanda, Wanyamwanga na Wafipa ni watu wenye asili moja isipokuwa uongeaji wao unatofautiana kimatamshi lakini maana inabaki kuwa ileile moja.

Shughuli za kujipatia kipato kwa Wawanda ni kilimo, biashara na uvuvi. Wawanda, hasa wanaume vijana, hupendelea kujishughulisha sana na uvuvi wa samaki katika Ziwa Rukwa na Mto Momba ambao hutiririsha maji yake ndani ya Ziwa Rukwa.

Upande wa akina mama wa Kiwanda walio wengi hujihusisha na kilimo na biashara ndogondogo za hapa na pale, pia wapo wafanyabiashara wakubwa wa kabila la Wawanda ambao hubeba samaki na kuwauza Tunduma na maeneo mbalimbali ya Tanzania na nje ya Tanzania.

Pia, kutokana na mwingiliano wa watu na makabila mbalimbali, kwa sasa Wawanda wameelimika sana, kiasi kwamba wamewekeza sana kwenye elimu, hasa kwa watoto wao.

Kabila la Wawanda hupendelea sana ugali wa mtama, ulezi, uwele na wachache hula ugali wa dona. Pia Wawanda hupenda kula samaki na nyama. Walio wengi hupendelea kula maboga na viazi vitamu. Halafu kuna matunda ya msimu, kama vile tikitimaji na maembe ambayo hupatikana sana mwezi Desemba.

Wawanda ni wakarimu sana, hasa wao kwa wao, maana hata unywaji wao wa pombe hunywa pamoja, na hualikana kufanya kazi kwa pamoja, hasa kipindi cha kilimo, mavuno na kazi mbalimbali, hivyo kufanya kazi pamoja huwaweka karibu sana muda mwingi.

Wawanda, mtoto akizaliwa, ndugu na majirani huenda kumsalimia mama mtoto wakiwa wamebeba pombe.
Tanbihi

Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Wilaya ya Mbozi
Wavidunda

Wavidunda ni kabila la watu wa Wilaya ya Kilosa, Mkoa wa Morogoro katika Mashariki-kati ya nchi ya Tanzania.

Jina linamaanisha kuwa wanaishi milimani. Mwaka 1987 idadi ya Wavidunda ilikadiriwa kuwa 32,000
Jamii katika Kabila la Wavidunda linaamini katika imani ya Dini ya Kikrsito pamoja na dini ya Kiislamu .

Lugha yao ni Kividunda.

Wavidunda wanazo ngoma za asili ambazo ni mng'wedu na siranga.

Upande wa mavazi ni nguo aina ya kaniki.

Hupendelea kuwinda kwa kufukuza wanyama kwa mbwa na mikuki.

Kabila la Wavidunda pia wanapenda sana kilimo: mazao ambayo hulimwa kwa wingi ni mahindi, maharage, mihogo, ndizi, mananasi na mengine mengi.

Chifu wa kabila hili ni chifu Ngwila, matambiko yao huongozwa na mtu mmoja katika familia hiyo ambaye hakutahiriwa. Mahali pa tambiko hilo kuu ni katika milima ya Iyunji.
Tanbihi

Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Wilaya ya Kilosa
Watongwe

Watongwe ni kabila la watu kutoka eneo la Ziwa Tanganyika, Wilaya ya Kigoma Vijijini, sehemu ya magharibi ya nchi ya Tanzania. Lugha yao ni Kitongwe.

Mwaka 2000 idadi ya Watongwe ilikadiriwa kuwa 31,551 . Inawezekana kwamba idadi yao ni kubwa zaidi, ila hujitokeza kama Wamanyema, wengine wanapokuwa Tabora hujiita Wanyamwezi, wakiwa Lyambalya Mfipa Wafipa, na wakiwa Uvinza Watongwe.
Historia

Watongwe baada ya kuongezeka walisogea pande za Fipa na kundi jingine lilielekea Uvinza. Walioelekea pande za Fipa waliongozwa na chifu Lulengelule ambaye alikuja kutawala eneo hilo hadi aliposogea Uvinza na makazi yake yalikuwa juu ya mlima Kasozinyanza ambapo hasa ndio panaitwa Uvinza, tofauti na Uvinza inayotambulika sasa au iliyokuja kutambulika baadae, yaani ilipo sasa katikati ya mito ya Malagarasi na Luchugi.

Uvinza ya Watongwe waliotoka Fipa iko juu ya mlima Kasozinyanza nyuma ya kiwanda cha chumvi ya kupika kwa magogo ilipo barabara ya Mpanda.

Watongwe waliopitia Tongwe ya Ilagala walifikia eneo la Nkwaza chini ya uongozi wa mwami Lubambo. Wao walikaa eneo la Nkwaza panapotoka chumvi ya kuanika juani siku hizi.

Watani wakubwa wa Watongwe ni Waha na Wagoma na kwa sehemu ndogo ni Wafipa kwani hao ni sehemu ya Watongwe baada ya kuwa chini ya utawala wa Lulengelule, hivyo wakawa ndugu. Pia wanashabihiana na Wanyamwezi kwa mambo mengi ya kimila kama ngoma za maswezi, chakula cha uyoga na nyama za pori na asali. Hivyo Mtongwe, Mnyamwezi na Mfipa huwa kama watu binamu.

Mfano wa majina ya Kitongwe, ni kama Masato, Mlela, Waleri n.k.
Tanbihi

Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Kigoma
Watemi

Watemi (au Wasonjo) ni watu wa kabila kutoka eneo la Arusha, nchini Tanzania, karibu na mpaka wa Kenya.

Mwaka 2002 idadi yao ilikadiriwa kuwa 30,000 .

Lugha yao ni Kitemi.

Ni miongoni mwa makabila machache nchini yenye idadi ndogo ya watu kwa sababu ya mauaji waliyowahi na wanayoendelea kufanyiwa na koo za Kimasai. Hii ilipelekea kutawanyika na kutengeneza makabila mengine ya Kibantu kama Waikoma.

Asili yao ni Ethiopia, kwenye Blue Nile hadi sehemu za Kenya (Ngurumani) walipopambana na Waluhya hadi sehemu za Engaruka na sasa bonde la Batemi.

Kabila hili linakaribiana na tamaduni za Wamasai, ila tofauti yao ni kwamba Wasonjo wanalima sana na pia wanajenga nyumba za kudumu za kisasa. Kwa kuwa wanaheshimu na kuthamini mila na desturi zao, mbali na mamlaka ya serikali, wanaongozwa kwa kiasi kikubwa na wakuu wa mila (Wenamiji). Hao wana jukumu la kulinda na kuelekeza mila na desturi; hii ni pamoja na kulinda vyanzo vya maji. Pia wana mamlaka ya kutoa hukumu ya haki kwa wakosaji.

Pamoja na mengine, Wasonjo pia hudumisha mila ya ukeketaji kwa wasichana, binti wengi wakifanyiwa ukeketaji wakiwa bado watoto wadogo au katika umri wa kati.

Wasonjo wanawake ni waaminifu sana wanapoolewa, hii inatokana na tamaduni zao jinsi walivyokuzwa. Ila wanaume wao wana wivu sana kwa wanawake wao hasa wakiona mtu wa kabila lingine anaWAendea.

Silaha kubwa ya Wasonjo ni mishale ya sumu ambayo huitumia hata kuwapiga wanaume wakwale. Kwa hiyo Wasonjo, ingawa ni kabila dogo sana, linaogopwa sana na Wamasai ukanda wa Loliondo.

Watemi wanatumia vyakula vya asili kwa sehemu kubwa.

Kazi zao za asili ni kilimo cha umwagiliaji na cha mvua na sasa ni pia wafugaji wazuri. Wanazalisha mahindi na maharagwe, pia mtama na alizeti, mbogamboga zikiwemo nyanya bila kusahau ndizi ambazo zinapendwa na kutumiwa sana wilayani.

Watemi pia ni wafanyabiashara wajasiriamali ambao wameteka eneo lote la wilaya ya Ngorongoro kwa kufanya biashara.

Watemi wameiga uzalendo wa Wachagga wa kujenga nyumba nzuri za kisasa katika vijiji vyao na wameanza kuondokana na nyumba zao za asili za tembe zinazoezekwa kwa nyasi.

Upande wa elimu Watemi wametawanyika Tanzania na duniani wakiitafuta maana miaka ya 1960 ni asilimia ndogo sana waliopata furusa ya kusoma, miaka ya nyuma hawakuweza kupata nafasi hiyo kwa sababu ya Wamasai kuwaonea na kuwafanyia mauaji, ila kwa sasa kabila hilo wamesoma sehemu mbalimbali.
Tanbihi

Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Arusha
Waswahili

thumbnail|right|200px|Wanawake nchini Komoro wakiwa katika mavazi ya utamaduni wa Waswahili
Waswahili ni jina la kutaja wakazi wa miji ya pwani ya Bahari Hindi katika Afrika ya Mashariki, hasa Tanzania na Kenya, ambao ni wasemaji asili wa lugha ya Kiswahili kama lugha ya kwanza.

Neno "Swahili" linatokana na Kiarabu "سواحل" (sawahil) yaani pwani, kwa hiyo maana yake ni "watu wa pwani". Lakini wanaisimu wengine wanafikiri kwamba asili ya neno hili ni "siwa hili".

Siyo makabila yote ya pwani ya Afrika ya Mashariki ambao ni Waswahili, k.m. Wamijikenda.

Kimbari ni Wabantu wakichanganyikiwa kiasi na watu wengine, hasa Waarabu, zamani pia Waajemi.

Kiutamaduni ni Waislamu wanaofuata madhhab ya Hanafi.

Pia ni kawaida kuwaita Waswahili wasemaji wa Kiswahili hata kama ni wa makabila mengine.

"Mswahili" ni pia namna ya kumtaja mtu mjanja kwa lugha ya mzaha.
Tazama pia

*Historia ya Kiswahili
*Lahaja za Kiswahili
Marejeo

jamii:Waswahili
Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Makabila ya Kenya
Bendera ya Zanzibar

]]
Zanzibar ilhali ni sehemu ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ilipata tena bendera ya pekee tangu Januari 2005. Inaunganisha bendera ya Tanzania na ile ya Jamhuri ya Watu wa Zanzibar ya mwaka 1964 iliyotumika kati ya mapinduzi ya Januari na muungano ya Zanzibar na Tanganyika wa tarehe 26 Aprili 1964.
Historia

Zanzibar ilikuwa na bendera yake tangu kuhamia kwa Sultani wa Omani kutoka Maskat kuja Zanzibar. Bendera nyekundu ilikuwa sawa na ile ya Sharifa wa Maka.

Baada ya kupata uhuru mwaka 1963 usultani uliongeza alama ya karafuu katika bendera yake.
Viungo vya nje

* Zanzibar yawa na bendera yake
* "Flags of the World" - Bendera za Tanzania na Zanzibar


Z
Jamii:Tanzania
Jamii:Zanzibar
Karibi

Karibi ni neno la kutaja

* Wakaribi walikokuwa wenyeji wa visiwa upande wa mashariki ya Amerika ya Kati wakati wa kufika kwa Kristoforo Kolumbus

* Bahari ya Karibi ni bahari ya pembeni ya Atlantiki mbele ya mwambao wa Amerika ya Kati

* Visiwa vya Karibi ni jina la kutaja funguvisiwa na visiwa mbalimbali -jumla ni takriban 7.000- katika Bahari ya Karibi kama vile Barbados, Kuba, Hispaniola, Jamaika, Trinidad, Antili Ndogo
Wasumbwa

Wasumbwa ni kabila la watu kutoka eneo la wilaya ya Bukombe, Mkoa wa Geita, Kaskazini mwa nchi ya Tanzania. Pia kuna Wasumbwa katika mkoa wa Tabora: wanapatikana wilaya ya Kaliua, kata za Uyowa na Silambo, ambao

Mwaka 1987 idadi ya Wasumbwa ilikadiriwa kuwa 191,000.

Lugha yao ni Kisumbwa, jamii ya Kisukuma na Kinyamwezi. Wengi wao huzungumza lugha ya Kisumbwa lakini pia wanaishi pamoja na jamii ya Wasukuma, Wanyamwezi na Wahutu kwa sababu, wapo tarafa ya Ulyankulu ambayo ni makazi ya wakimbizi kutoka Burundi, hivyo kutokana na mwingiliano huo, Wasumbwa huweza kusikilizana na makabila hayo yote kwa sababu Wasumbwa wengi wameoa na kuolewa na makabila hayo yaliyowazunguuka. Pia Wasumbwa huweza kuzungumza na kusikilizana na Waha kutoka Kigoma kutokana na kuwa kabila hilo limepakana na wilaya hiyo na wafanyabiashara wengi waliopo Wilaya ya Kaliua wametokea Kigoma hasa eneo maarufu kama Uvinza na Mpanda.
Historia

Mtemi wa kabila la Wasumbwa katika eneo la Ushirombo, Kahama, Masumbwe mpaka Runzewe alikuwa Mtemi Lwassa ambaye alikutwa na utawala wa Wajerumani. Baadaye mtemi Lwassa alikimbilia Upuge, Mkoa wa Tabora kwa hofu ya kuuawa na Wajerumani ingawa baada ya Wajerumani kupata taarifa za mtemi Lwassa, utawala uliagiza kumrejesha Kahama ambayo ndiyo yalikuwa makao makuu yake kabla hajahamia Runzewe ambako ndiko alikofariki na kuzikwa katika eneo la Musasa, Runzewe Magharibi.
Marejeo

Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Wilaya ya Bukombe
Jamii:Wilaya ya Kaliua
Wasuba

Wasuba ni kabila kutoka eneo la Ziwa Viktoria, nchini Tanzania, karibu na mpaka wa Kenya.

Mwaka 1987 idadi ya Wasuba wa Tanzania ilikadiriwa kuwa 30,000 . Lakini wengi zaidi huishi nchini Kenya, idadi yao ni 129,000.

Lugha yao ni Kisuba japo wengi wao huongea Kijaluo, hivyo lugha yao iko kwenye hatari ya kutokomea kabisa. Wasuba wengi hujitambulisha kama Waluo kwani wameasili (wameathiriwa na kuridhia) mila na desturi za Kiluo.


Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Makabila ya Kenya
Wasegeju

Wasegeju ni kabila la watu kutoka eneo baina ya Tanga na mpaka wa Kenya, pwani ya nchi ya Tanzania. Kabila hili lina mahusiano mengi na Wadhaiso. Mwaka 2003 idadi ya Wasegeju ilikadiriwa kuwa chini ya 15,000, na chini ya 7,000 tu ndio wanaosema Kisegeju . Wasemaji wa lugha hiyo wanapatikana katika vijiji vya Daluni na Bwiti, lakini pia Wasegeju wa maeneo ya Boma kwenye mwambao wanaongea lugha ambayo wanayoisibu Kisegeju lakini ni tofauti sana na hicho Kisegeju cha Usambaani ama kwa neno lingine Kidhaisu.

Asili ya kabila hilo inasemekana kuwa limeanzia katika pembe ya Afrika ambapo miaka mingi iliyopita watu hawa walihama kwenye makazi yao kwa sababu mbalimbali, zikiwemo biashara, ufugaji na vita.

Nyaraka za Wareno zinaonyesha kwamba hii jamii walikuwa wafugaji na wapiganaji vita. Wasegeju wanajulikana sana kwenye mapisi ya jamii za mwambao kwa sababu ya vita vyao na Wazimba.

Vilevile inasemekana kuwa mwanzo kabila hili halikujulikana kama "Wasegeju" bali kutokana na kuhama kwao na kueleka juu ndipo watu wakasema "Wasogea juu" na hapo likapatikana jina la "Wasegeju".


Jamii:Makabila ya Tanzania
Wasandawe

thumb|Picha ya eneo la sandawe
Wasandawe ni kabila linaloishi hasa katika eneo la wilaya ya Chemba, mkoa wa Dodoma, katikati ya nchi ya Tanzania.

Wasandawe katika wilaya ya Chemba wanaishi hasa katika tarafa mbili, yaani Farkwa na Kwamtoro.

Wengi ni wafupi na wa rangi ya weupe/njano. Wanawake wana maumbo ya kuvutia na wanaume wana muonekano wa pekee.
Asili na uenezi

Mpaka mwaka 2012 kabila hilo la pekee lilionekana katika vipimo kuwa na viini nasaba vya zamani kuliko makabila yote duniani.

Kinasaba ndugu zao wa jirani ni hasa Wakhoisan wa Kusini mwa Afrika (Botswana, Namibia, Afrika Kusini na Angola. Wanajulikana kama "watu wa kwanza" na ndio wenyeji wakongwe zaidi kusini mwa Afrika. Wakaguzi na wageni wametazama kwa watu wa Bushmen kwa dalili za jinsi wanadamu walivyoweza kuishi katika Zama za Mawe), halafu Waethiopia.

Mwaka 2000 idadi ya Wasandawe ilikadiriwa kuwa 40,000 , na mwaka 2013 60,000, wengi wao wakiwa Wakristo, hasa Wakatoliki.
Lugha

Lugha yao ni Kisandawe, ya jamii ya Kikhoisan: ina fonimu nyingi kuliko lugha zote duniani, zikiwa ni pamoja na "click sounds". Inafikiriwa kuwa ya zamani kuliko zote, kwa kuwa inafanana bado na zile za wenzao Kusini mwa Afrika, ingawa walitengana miaka 40,000 hivi iliyopita. Inasemekana ni lugha tamu isiyochosha kusikiliza.
Utamaduni

Miaka ya nyuma wengi wao walikuwa hawajasoma bali sasa wanasomesha vijana wao, hasa baada ya kuanzishwa shule za kata kama Farkwa Secondary, Kwamtoro Secondary, Makarongo Secondary, Gwandi Secondary, Kurio Secondary n.k.

Vilevile Wasandawe wengi wanajihusisha na kilimo japo bado wanaendelea na uwindaji, kwa kuwa chakula chao cha asili ni nyama.
Tanbihi
Marejeo

* Bauer, Andreus. "Street of Caravans"
* Iliffe, John. "A Modern History of Tanganyika"
* "Mankind, the Illustrated Encyclopedia of" Pub. Marshall Cavendish
* Prince, Tom von. Gegen Araber und Wahehe


Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Wilaya ya Chemba
Wasagara

350px|thumb|Eneo la Wasagara (mstari mwekundu) kwenye [[ramani ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (mnamo mwaka 1900).]]
Wasagara ni kabila la watu kutoka eneo la kati ya nchi ya Tanzania, hasa mkoa wa Morogoro, mpakani mwa mkoa wa Iringa kama Ruaha Mbuyuni, Mtandika na vijiji jirani, pembezoni mwa mto Ruaha na Mto Lukosi, wakilima vitunguu na kuviuza kwenye barabara kuu ya kwenda Zambia.

Mwaka 1987 idadi ya Wasagara ilikadiriwa kuwa 79,000 .

Lugha yao asili ni Kisagara, lakini wengi wao wanatumia zaidi lugha nyingine, k.mf. Kikaguru au Kihehe.

Wakiwa jamii ya Wakaguru, inasemekana jina linatokana na neno la Kikaguru wasigala (wamebakia) kwa kuwa ndio waliobaki Kilosa baada ya kutofika Milima ya Ukaguru.
Tanbihi

Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Morogoro
Bamba la Karibi

thumb|250px|Bamba la Karibi
thumb|250px|Volkeno za Karibi
Bamba la Karibi ni bamba la gandunia lililopo chini ya Amerika ya Kati na Bahari ya Karibi. Limepakana na mabamba ya Amerika ya Kaskazini, Amerika ya Kusini na Nazi (Cocos Plate). Eneo lake ni takriban milioni 3.2 km².

Mipaka yake na mabamba mengine ni mahali pa matetemeko ya ardhi na milipuko ya volkeno. Baharini mpaka huu unaonekana kwa pinde la visiwa vya Karibi.
Nadharia ya asili yake

Nadharia ya asili yake inasema ya kuwa bamba hili lilikuwa sehemu ya juu ya bamba la Pasifiki. Wakati bamba la Atlantiki ilisukuma mabamba ya Amerika ya Kaskazini na Kusini kuelekea magharibi bamba hili la Karibi ilijisukuma juu ya bamba la Atlantiki. Kutokea kwa mlango wa nchi ya Amerika ya Kati kulitenganisha bamba hili na Pasifiki.
Viungo vya nje

* NOAA Ocean Explorer
* Caribbean Plate formation PDF file


Jamii:Jiografia
Jamii:Gandunia
Jamii:Amerika ya Kati
Jamii:Karibi
Melvin Schwartz

left|80px

Melvin Schwartz (2 Novemba 1932 - 28 Agosti 2006) alikuwa mwanafizikia Mmarekani. Mwaka 1988 alipokea Tuzo ya Nobel ya Fizikia pamoja na Leon Max Lederman na Jack Steinberger kwa mafanikio yao ya kugundua mbinu za kushughulika maneutrino ambazo ni chembe ndogo sana ya kinyuklia isiyo na chaji na haipasuliki.

Alikuwa mtoto wa mji wa New York akasoma Bronx High School of Science na chuo kikuu cha Columbia University alipokuwa mwanafunzi wa mshindi wa Tuzo Nobel Isidor I. Rabi na profesa msaidizi tangu 1958.

Mwaka 1966 alihamia Chuo Kikuu cha Stanford alipokuta mashine mpya ya kuharakisha mwendo wa chembe za kinyuklia iliyomsaidia kuendeleza utafiti wake.

Mwaka 1991 akawa mkurugenzi msaidizi wa idara ya fizikia ya kinyuklia kwenye taasisi ya Brookhaven National Laboratory (yaani Maabara ya Kitaifa kule Brookhaven, Marekani) alipowahi kutekeleza majaribio yake yaliyompatia tuzo ya Nobel baadaye. Wakati ule akawa pia profesa kamili huko Columbia.

Alistaafu mwaka 2000.
Viungo vya Nje

* 1988 Nobel Physics winners
* Nobel autobiography


Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Waliofariki 2006
Jamii:Wanafizikia wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Jamii:Watu katika Chuo Kikuu cha Stanford
Warungwa

Warungwa ni kabila la watu kutoka eneo la wilaya ya Mpanda, mkoa wa Katavi, magharibi mwa nchi ya Tanzania. Mwaka 1987 idadi ya Warungwa ilikadiriwa kuwa 18,000.

Lugha yao ni Kirungwa .

Ni dhahiri kuwa Warungwa waliishi eneo/kijiji kilichoitwa Rungwa ambapo walipapenda, hasa kutokana na shughuli zao, kwani wao shughuli zao kubwa ni kilimo, ufugaji, uvuvi na uwindaji wa wanyamapori.

Eneo la Rungwa kwa sasa lipo ndani ya hifadhi ya Katavi baada ya kuwaondoa wakazi wa eneo hilo mwaka 1974, kipindi cha operesheni vijijini na mpaka sasa jamii ya Warungwa inapatikana katika maeneo mbalimbali ya mkoa wa Katavi kama vile: Kasansa, Majimoto, Mamba, Inyonga, Mpanda, Sitalike, Mpimbwe na sehemu nyingine ambapo walikwenda kwa lengo la kuendeleza shughuli zao za maisha.
Tanbihi

Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Katavi
Warungu

Walungu ni kundi la makabila mawili ya Kibantu yaani Walungu wa Chifu Tafuna (Mambwe-Lungu) na Walungu wa Chifu Mukupa Kaoma (Malaila-Lungu). Mambwe Lungu, ambao ni lengo kuu la makala hii, wanapatikana hasa katika mwambao wa kusini-magharibi wa Ziwa Tanganyika katika Wilaya ya Kalambo ya Mkoa wa Rukwa, Tanzania, na kaskazini-mashariki mwa Zambia hasa katika wilaya ya Mpulungu na Mbala.

Mwaka wa 1987 idadi ya Walungu nchini Tanzania ilikadiriwa kuwa 34,000. Idadi ya Walungu nchini Zambia haijakadiriwa kwa kujitegemea, ingawa jumla ya idadi ya Mambwe na Lungu nchini Zambia ilikadiriwa kuwa 262,800 mwaka wa 1993.

Kilungu, lugha ya Warungu, na Kimambwe ni lahaja za lugha moja.
Tanbihi

Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Makabila ya Zambia
Warangi

Mrangi akioka chapati kwa hoteli yake.]]
Warangi ni mojawapo kati ya makabila yanayopatikana katika wilaya ya Kondoa, mkoa wa Dodoma, mji ambao ndiyo makao makuu ya nchi ya Tanzania.

Kirangi ndiyo hasa lugha ya Warangi, ambayo wao huiita Kilaangi.

Warangi wamegawanyika katika dini ya Uislamu na Ukristo, hasa wa Kanisa Katoliki.
Asili na uenezi

Ni kati ya makabila yaliyotokea Mijikenda (leo nchini Kenya). Inasemekana Warangi ni kabila lenye asili ya Ethiopia yaani Wakushi wa Kusini. Waliweza kuhamia Tanzania kutoka Ethiopia mnamo miaka ya 1700.

Hadi leo, kwa muonekano Warangi wanafanana na Wahabeshi kuwa wana sura nyembamba, pua ndefu na nywele za kuchanganya asili ya Asia na Afrika.

Mwaka 1999 idadi ya Warangi ilikadiriwa kuwa 350,000. .
Utamaduni

Kuhusu utamaduni wa Warangi, kijitabu kimetolewa juu ya vifaa vya zamani, kama kirindo, kyome kipekecho na vinginevyo.

Chakula kikuuu cha Warangi ni ugali wa mahindi au uwele, na mboga zinazotumika ni kama vile maziwa(masusu), kirumbu (mlenda) na nyama.

Pia Warangi hujishughulisha na kilimo cha mazao ya chakula na biashara; mazao ya chakula ni kama uwele, mtama, mahindi n.k. na mazao ya biashara ni kama vile karanga, alizeti, njugu mawe na kunde.

Vazi rasmi la kabila hili ni kaniki, lakini wengi wanavaa mavazi ya Kiarabu yakiwemo hijjab, kanzu na n.k.

Kuhusu ngoma, kuna ngoma kama mdundiko wa Kirangi ambao huchezwa na watu wa kabila hilo, mara nyingi ukiwa mchana.

Majina mara nyingi huendana na wakati uliopo, kwa mfano: Mwasu (jua), Mbula (mvua), Nchira (ngozi), Nyange, Ndudya, Kichiko (masika), Salala (kimvua kidogo), Mnjira, Kifuta, Mwapwani, Ichuka, Luji, Kidunda n.k.
Tanbihi
Marejeo

*Fosbrooke, H.A. 1958 “Blessing the Year: a Wasi/Rangi Ceremony”, Tanganyika Notes and Records 50, 21-2
*Fosbrooke, H.A. 1958 “A Rangi Circumcision Ceremony: Blessing a New Grove”, Tanganyika Notes and Records 50, 30-36
*Gray, R.F. 1953 “Notes on Irangi Houses”, Tanganyika Notes and Records 35, 45-52
*Kesby, J. 1981 “The Rangi of Tanzania: An introduction to their culture”, HRAF: Yale
*Kesby, J. 1982 “Progress and the past among the Rangi of Tanzania”, HRAF: Yale
*Kesby, J. 1986 “Rangi natural history: The taxonomic procedures of an African people”, HRAF: Yale
*Maingu, Yovin na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
*Masare, A.J. 1970 “Utani Relationships: The Rangi”, muswada usiotolewa rasmi, Dar es Salaam
*Mung’ong’o, Claude G. 1995 “Social Processes and Ecology in the Kondoa Irangi Hills, Central Tanzania”, Chuo Kikuu cha Stockholm, Idara ya Human Geography, Meddlanden Series B 93
*Östberg, W. 1979 “The Kondoa Transformation”, research report no. 76, SIAS: Uppsala


Jamii:Makabila ya Tanzania
*
Jamii:Wilaya ya Kondoa