JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Sakuramachi

right|thumb|Mchoro wa Sakuramachi
Sakuramachi (8 Februari 1720 – 28 Mei 1750) alikuwa mfalme mkuu wa 115 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Teruhito. Tarehe 13 Aprili 1735 alimfuata baba yake, Nakamikado, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 9 Juni 1747. Aliyemfuata ni mwana wake, Momozono.
Angalia pia

*Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani


Jamii:Waliozaliwa 1720
Jamii:Waliofariki 1750
Jamii:Watawala wa Japani
Nakamikado

right|thumb|Mchoro wa Nakamikado
Nakamikado (14 Januari 1702 – 10 Mei 1737) alikuwa mfalme mkuu wa 114 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Yasuhito. Tarehe 27 Julai 1709 alimfuata baba yake, Higashiyama, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 13 Aprili 1735. Aliyemfuata ni mwana wake, Sakuramachi.
Angalia pia

*Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani


Jamii:Waliozaliwa 1702
Jamii:Waliofariki 1737
Jamii:Watawala wa Japani
Reigen

right|thumb|Mchoro wa Tenno Reigen
Reigen (9 Julai 1654 – 24 Septemba 1732) alikuwa mfalme mkuu wa 112 (Tenno) wa Japani. Baba yake alikuwa mfalme mkuu Go-Mizunoo. Tarehe 5 Machi 1663 alimfuata mfalme mkuu Go-Sai, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 2 Mei 1687. Mwaka wa 1713 akawa mtawa wa Buddha. Aliyemfuata kama mfalme ni mwana wake Higashiyama.
Angalia pia

*Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani


Jamii:Waliozaliwa 1654
Jamii:Waliofariki 1732
Jamii:Watawala wa Japani
Eliabu

Eliabu ni jina la watu watatu katika Biblia.

Mmoja alikuwa kiongozi wa kabila la Zebuluni (Israeli) anayetajwa katika Biblia ya Kiebrania, ambayo ni sehemu ya Biblia ya Kikristo (Agano la Kale), katika kitabu cha Hesabu, sura ya 2, mstari wa 7.

Mwingine alikuwa mwana wa Palu na baba wa Nemuel, Dathan, and Abiram katika kitabu hicho, 26:8-9.

Mwingine tena alikuwa mtoto wa kwanza wa Yese, na hivyo kaka wa mfalme Daudi (Kitabu cha Kwanza cha Samueli 16:7).
Gamalieli

Gamalieli alikuwa kiongozi wa kabila la Manase anayetajwa katika Biblia ya Kiebrania, ambayo ni sehemu ya Biblia ya Kikristo (Agano la Kale), katika kitabu cha Hesabu, sura ya 2, mstari wa 20.

Muhimu zaidi ni Gamalieli mwingine, Gamalieli I au Gamalieli mzee, kiongozi wa Mafarisayo katika karne ya 1 B.K. Anatajwa katika Agano Jipya, ambayo ni sehemu ya pili ya Biblia ya Kikristo, kama mwalimu wa mtume Paulo aliyewatetea mitume wa Yesu. Katika Mdo 5:34-39 anaonekana kama msemaji wa Mafarisayo na Mwalimu wa Torati anayepinga jitihada za Masadukayo kuua Petro na mitume wengine.

Kutokana na taarifa hiyo mapokeo ya Ukristo yanamheshimu kama mtakatifu. Katika Talmud ya Uyahudi anatajwa kwa heshima kama Rabban Gamliel.
Tazama pia

*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Tanbihi

Jamii:Waliofariki karne ya 1
Jamii:Watakatifu wa Israeli
Pagieli

Pagieli alikuwa mwana wa Okran na kiongozi wa kabila la Asheri (Israeli) anayetajwa katika Biblia ya Kiebrania, ambayo ni sehemu ya Biblia ya Kikristo (Agano la Kale). Aliteuliwa kuhesabu kabila lake wakati wa sensa ya Wanaisraeli .
Alitoa sadaka ya kabila lake kwenye siku ya 11 wakati wa uzinduzi wa maskani takatifu. Pagieli aliongoza kabila lake wakati wa kuondoka kwenye jangwa la Sinai.
Tanbihi
Marejeo

*Pagiel , tovuti ya Biblia.com/factbook
Nikeli

Nikeli ni dutu sahili ya metali na elementi. Namba atomia yake ni 28 katika mfumo radidia, uzani atomia ni 58.6934. Katika mazingira ya kawaida ni metali ngumu yenye rangi nyeupe. Alama yake ni Ni.

Nikeli huyeyuka kwa 1728 K (1455 °C) na kuchemka kwa 3186 K (2913 °C).

Inaonyesha uchumasumaku kama chuma. Haijibutiki rahisi na oksijeni, hivyo inatumiwa sana pamoja na chuma au metali kwa mchanganyiko au kama ganda la nje kwa kusidi la kuzuia kutu.

Ina hatari kwa afya ya binadamu. Watu wasio wachache hupata mziro wakigusa nikeli mara kwa mara. Kwa sababu hiyo vifaa vya kiganga vilivyokuwa vya nikeli siku hizi vinatengenezwa ama na nikeli kidogo au bila.

Kiasi cha miligramu 50 kinatosha kumdhuru au hata kumwua mtu.

Nikeli iligunduliwa mwaka wa 1751, lakini, muda mrefu kabla ya hapo, wachimbaji wa Saxon walijua vizuri madini hayo, ambayo yalionekana kama shaba na ilitumika katika utengenezaji wa glasi kwa uchoraji glasi kijani.
Tanbihi


Jamii:Metali
Jamii:Elementi
1640

Makala hii inahusu mwaka 1640 BK (Baada ya Kristo).
Matukio

* 1 Desemba - João IV (Yohane IV) amekuwa mfalme wa Ureno akimaliza kipindi cha maungano ya kifalme wa Ureno na Hispania; ni siku ya Ureno kuwa nchi huru tena.
Waliozaliwa

*9 Juni - Kaisari Leopold I wa Ujerumani
Waliofariki

* 30 Januari - Mtakatifu Yasinta Marescotti, mmonaki wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko kutoka Italia
*30 Mei - Peter Paul Rubens, mchoraji kutoka Uholanzi


Jamii:Karne ya 17
Muungano wa kifalme

Muungano wa kifalme ni hali ya kisiasa na ya kisheria ambako nchi mbili au zaidi zinachanga mtu yuleyule kama mfalme wao au mkuu wa dola.

Nchi zote hizo zinaendelea kuwa madola ya pekee lakini mfalme ni yeye yule.

Muungano wa aina hiyo hupatikana katika utaratibu wa utawala wa kifalme lakini haipatikani katika utaratibu wa kijamhuri.
Wakati wa sasa

Jumuiya ya Madola

Mifano ya siku hizi ni hasa Jumuiya ya Madola. Nchi nyingi za jumuiya hiyo zinamtambua mfalme Charles III wa Uingereza kama mkuu wa dola kufuatana na katiba ya nchi. Mfalme anamteua gavana mkuu kama mwakilishi wake nchini. Katika utaratibu huo nchi hizo zitamtambua pia mfalme au malkia atakayemfuata Charles III kufuatana na sheria za Uingereza kuwa mkuu mpya wa nchi yao.
Andorra

Nchi ndogo ya Andorra kati ya Ufaransa na Hispania ni mfano wa pekee ambako rais wa jamhuri anakuwa mkuu wa dola wa nchi nyingine. Tangu mwaka 1607 nafasi ya mkuu wa dola wa Andorra hushirikishwa kati ya askofu wa Urgel (Hispania) na mfalme wa Ufaransa. Baada ya mapinduzi ya Ufaransa mwaka 1789 rais wa jamhuri alichukua nafasi ya mfalme wa awali.
Mifano ya kihistoria

Historia ina mifano mingi ya muungano wa kifalme kati ya nchi mbili zilizoendelea na taratibu zao za pekee lakini kumchanga mfalme yeye yule.

* Israeli na Yuda zilichanga wafalme Sauli, Daudi na Suleimani kati ya miaka 1025 KK na 926 KK hivi
* Austria na Hungaria zilikuwa na ushirikiano wa kifalme kati ya 1867 na 1918; Kaisari wa Austria alikuwa pia mfalme wa Hungaria.
* Uingereza na Uskoti zilikuwa na muungano wa kifalme kati ya miaka 1603 na 1707. Tangu 1707 falme zote mbili ziliunganishwa kuwa "Ufalme wa Britania Kuu" yaani nchi moja.
* Vilevile muungano wa kifalme wa Uingereza (tangu 1707 Britania Kuu) na Ueire kati ya miaka 1541 na 1801; tangu 1801 pande zote ziliunganishwa katika "Ufalme wa Muungano wa Britania Kuu na Ueire" hadi 1922.
* Britania Kuu na Ufalme wa Hannover zilikuwa na muungano wa kifalme kati ya miaka 1714 na 1837 ilhali watemi wa Hannover walipokea taji la Uingereza.
* Hispania na Ureno zilikuawa na maungano ya kifalme kati ya 1580–1640
* nchi tatu za Skandinavia yaani Denmark, Uswidi na Norway zilikuwa na muungano wa kifalme chini ya mfalme wa Denmark kati ya miaka 1389 na 1521; unaitwa pia "Umoja wa Kalmar"
** baada ya kuondoka kwa Uswidi katika umoja huo Denmark na Norway ziliendelea na muungano wa kifalme kati ya miaka 1521 na 1814
** Norway ilikuwa baadaye na muungano wa kifalme na Uswidi (1814 – 1905)

Jamii:Ufalme
Jamii:Serikali
Novemba

Mwezi wa Novemba ni mwezi wa kumi na moja katika Kalenda ya Gregori. Jina lake
limetokana na neno la Kilatini novem, maana yake ni "tisa", kwa vile katika kalenda
ya kale ya Warumi, mwezi huo ulikuwa wa tisa. Mwaka wa 153 KK lakini,
mwanzo wa mwaka ulitanguliza miezi miwili kutoka Machi kwenda Januari, na maana ya
jina lake Novemba ilipotea.

Novemba ina siku 30, na inaanza na siku ya juma sawa na mwezi wa Machi, na pia na
Februari ila katika miaka mirefu yenye siku 366.


Jamii:Miezi
Jamii:Kalenda
Oktoba

Mwezi wa Oktoba ni mwezi wa kumi katika Kalenda ya Gregori. Jina lake limetokana na neno la Kilatini octo, maana yake ni "nane", kwa vile katika kalenda ya kale ya Warumi, mwezi huo ulikuwa wa nane. Mwaka wa 153 KK lakini, mwanzo wa mwaka ulitanguliza miezi miwili kutoka Machi kwenda Januari, na maana ya jina lake Oktoba ilipotea.

Oktoba ina siku 31, na inaanza na siku ya juma sawa na mwezi wa Januari ila katika miaka mirefu yenye siku 366.


Jamii:Miezi
Jamii:Kalenda
Septemba

Septemba ni mwezi wa tisa katika Kalenda ya Gregori. Jina lake limetokana na neno la Kilatini septem, maana yake ni "saba". Mwaka wa 153 KK, mwanzo wa mwaka ulitanguliza miezi miwili kutoka Machi kwenda Januari, na maana ya jina lake Septemba ilipotea.

Tarehe 20, mwezi huo wa Septemba, ni siku mlingano (au ikwinoksi kutoka Kiingereza equinox) ambapo jua huvuka mstari wa ikweta, na muda wa usiku na mchana unalingana duniani kote (ila maeneo ya ncha ambapo nusu ya jua hubaki chini ya upeo wa macho na nusu nyingine juu kwa siku nzima).

Septemba ina siku 30, na inaanza na siku ya juma sawa na mwezi wa Desemba.


Jamii:Miezi
Jamii:Kalenda
Agosti

Mwezi wa Agosti ni mwezi wa nane katika Kalenda ya Gregori. Jina lake limetokana na jina la Kaisari Augustus wa Warumi. Kwa asili, mwezi huo wa Agosti ulikuwa mwezi wa sita katika kalenda ya Warumi, na jina lake lilikuwa Sextilis kulingana na neno la Kilatini sextus, maana yake ni "wa sita". Mwaka wa 153 KK, mwanzo wa mwaka ulitanguliza miezi miwili kutoka Machi kwenda Januari, na maana ya jina Sextilis ilipotea.

Agosti ina siku 31, na katika mwaka mrefu (wenye siku 366), inaanza na siku ya juma sawa na mwezi wa Februari.


Jamii:Miezi
Jamii:Kalenda
Julai

Mwezi wa Julai ni mwezi wa saba katika Kalenda ya Gregori. Jina lake limetokana na jina la Julius Caesar wa Warumi (angalia pia Kalenda ya Juliasi). Kwa asili, mwezi huo wa Julai ulikuwa mwezi wa tano katika kalenda ya Warumi, na jina lake lilikuwa Quintilis kulingana na neno la Kilatini quintus, maana yake ni "wa tano". Mwaka wa 153 KK, mwanzo wa mwaka ulitanguliza miezi miwili kutoka Machi kwenda Januari, na maana ya jina Quintilis ilipotea. Mwaka wa 44 KK, Quintilis ilibadilika kuitwa Julai (kwa Kilatini Julii).

Julai ina siku 31, na inaanza na siku ya juma sawa na mwezi wa Aprili; na katika mwaka mrefu (wenye siku 366), siku yake ya kwanza pia ni sawa na mwezi wa Januari.


Jamii:Miezi
Jamii:Kalenda
Juni

Mwezi wa Juni ni mwezi wa sita katika Kalenda ya Gregori. Jina lake limetokana na jina la mungu wa Warumi Juno.

Tarehe 21 ya mwezi huo wa Juni (katika miaka mingine inawezekana kuwa tarehe 20 au 22) ni siku ya solistasi ya Kaskazini (kutoka Kiingereza solstice), yaani wakati jua linapokuwa kaskazini kabisa mwa Ikweta.

Juni ina siku 30, na hakuna mwezi mwingine unaoanza na siku ya juma sawa na mwezi wa Juni katika mwaka uleule.


Jamii:Miezi
Jamii:Kalenda
Machi

Mwezi wa Machi ni mwezi wa tatu katika Kalenda ya Gregori. Jina lake limetokana na jina la mungu wa vita wa Warumi Mars.

Tarehe 20, mwezi huo wa Machi, ni siku mlingano (au ikwinoksi kutoka Kiingereza equinox) ambapo jua huvuka mstari wa ikweta, na usiku na mchana ziko sawasawa kimuda duniani popote (ila maeneo ya ncha ambapo nusu ya jua hubaki chini ya upeo wa macho na nusu nyingine juu kwa siku nzima).

Machi ina siku 31, na inaanza na siku ya juma sawa na mwezi wa Novemba, na pia katika miaka ya kawaida isiyo mirefu, siku yake ya kwanza ni sawa na mwezi wa Februari.


Jamii:Miezi
Jamii:Kalenda
Februari

Mwezi wa Februari ni mwezi wa pili katika Kalenda ya Gregori. Jina lake limetokana na neno la Kilatini februare, maana yake ni "kusafisha". Mwanzoni ilikuwa mwezi wa mwisho katika kalenda ya Warumi, na kalenda hiyo ni asili ya kuongeza siku kwa mwezi wa Februari ili kusawazisha mwaka. Ndiyo maana, Februari ina siku 28 lakini katika mwaka mrefu ina siku 29. Ilitokea mara tatu katika historia Februari ilikuwa hata na siku 30.

Mwezi huo wa Februari unaanza na siku ya juma sawa na mwezi wa Machi na wa Novemba; ila katika mwaka mrefu (wenye siku 366), siku yake ya kwanza ni sawa na mwezi wa Agosti.


Jamii:Miezi
Jamii:Kalenda
Dionysius Exiguus

frame|Dionysius Exiguus alianzisha hesabu "baada ya Kristo"
Dionysius Exiguus (aliishi takriban 470 - 544) ni jina la mmonaki Mkristo aliyeishi mjini Roma mnamo mwaka 500 BK. Anajulikana zaidi kama mtaalamu aliyeanzisha hesabu ya miaka "baada ya Kristo".

Dionysio alikuwa mwenyeji wa Scythia (Romania ya leo) akawa mmonaki na kuhamia Roma alipoheshimiwa kwa sababu ya elimu yake. Alitafsiri maandiko mengi kutoka lugha ya Kigiriki mkwa Kilatini.

Aliandika pia vitabu juu ya hisabati na hasa namna ya kupigia hesabu tarehe ya Pasaka.
Anno Domini

Wakati wake ilikuwa jambo gumu kukadiria tarehe za kihistoria. Watu walitumia mahesabu mbalimbali. Wengi waliendelea na desturi ya zamani ya kutaja mwaka wa "konsuli" iliyokuwa cheo kikuu Roma mjini. Lakini makonsuli walibadilika kila mwaka ikawa utaratibu mgumu kwa kazi ya kihistoria. Wakristo wengi walifuata desturi ya Misri wakihesabu miaka tangu Diokletiano aliyekumbukwa kwa sababu mateso yake makali dhidi ya Wakristo. Lakini Dionysio hakupenda kukumbuka mtawala aliyedhulumu Wakristo. Hivyo alikadiria mwaka wa kuzaliwa kwake Yesu.

Hesabu hii inaitwa "anno Domini" yaani "katika mwaka wa Bwana (Yesu)" (anno= kilat. "mwaka"; Domini = Kilat. "Bwana"). Kifupi chake ni "AD".

Haijulikani jinsi alivyofikia hesabu hii. Leo hii inajulikana ya kwamba kadirio lake lilikuwa na kosa ndogo.
Uenezaji wa hesabu ya Dionysio

Mwanzoni hesabu ya Dionysio haikujulikana isipokuwa kati ya wataalamu wachache. Wafalme wa Ulaya walipendelea kuhesabu miaka ya utawala wao wakiiga mfano wa Waroma wa Kale.

Lakini kanisa katoliki lilianza polepole kutumia hesabu yake. Mnamo mwaka 1000 ilikuwa kawaida katika hati rasmi za Ulaya.
Kosa la Hesabu ya Dionysio

Hesabu ya Dionysio ina kosa la miaka kadhaa. Wakati wake Dola la Roma lilikuwa limeshakwisha katika Italia, Kaisari alikaa Bizanti au Roma ya Mashariki. Kumbukumbu za Roma yenyewe hazikutunzwa tena tangu miaka mingi. Leo hii wataalamu wengi hukubaliana ya kwamba kasoro la Dionysio ni takriban miaka 4 - 8; yaani mwaka halali wa kuzaliwa kwake Yesu ulikuwa kama miaka nne hadi nane kabla ya mwaka ambao tumezoea kuhesabu kama "1".

Wengi walijaribu kusahihisha kosa hili lakini habari kamili kabisa hazipatikani tena.

Jamii:Kalenda
Dropping Knowledge

Dropping Knowlege ni shirika lisilo la kiserikali lenye lengo la kuleta majadiliano dunia nzima kuhusu matatizo makubwa yanayomkabili mwanadamu.

Tarehe 9 Septemba 2006 shirika hili liliandaa tukio linaloitwa "Meza ya Sauti Huru" (the Table of Free Voices), ambapo watu 112 toka katika nyanja mbalimbali kama za sayansi, teknolojia, utamaduni, na sanaa hukaa pamoja na kujibu maswali 100. Maswali haya huchujwa toka katika maswali ambayo huulizwa na watu mbalimbali duniani kupitia tovuti ya shirika hili.

Majibu ya maswali haya hurekodiwa na kuandikwa na kuhifadhiwa ili kwa msingi wa baraza liitwalo "Maktaba Hai" (Living Library) ambapo ushiriki utakuwa wazi kwa mtu yeyote yule.

Kampuni ya bima ya Munich, Ujerumani, Allianz inatoa msaada wa fedha kwa shirika hili kwa miaka miwili, toka mwaka 2005 - 2007.
Maswali

Sehemu kubwa ya mradi huu unaoendeshwa na shirika la Dropping Knowledge ni maswali yanayotumwa na watu toka sehemu mbalimbali duniani kupitia tovuti yao. Shirika hili linaamini kuwa tukiuliza maswali sahihi na tukayajibu, huo utakuwa ni mwanzo wa kujenga jamii bora zaidi duniani.
Meza ya Sauti Huru (The Table of Free Voices)

Tarehe 9 Septemba 2006 watu toka katika nyanja mbalimbali duniani watakutaka August-Bebel-Platz, Berlin, mahali ambapo serikali ya Kinazi ya Ujerumani ilichoma moto vitabu mwaka 1933 ili kujibu maswali 100 yaliyochaguliwa. Maswali haya yataulizwa na kujibiwa na washiriki wote 112 kwa wakati mmoja. Kila mshiriki atakuwa na kamera mbele yake itakayorekodi jibu lake. Majibu haya baadaye yataweka kwenye Intaneti.
Maktaba Hai (Living Library)

Maktaba Hai ni baraza ambapo watu wataweza kushiriki katika mijadala itakayotokana na majibu ya maswali 100 yaliyojibiwa.
Viungo vya nje

* Tovuti ya Dropping Knowledge
Jamii:Mashirika
Tehran

thumbnail|300px|Mji wa Tehran
Tehran (au Teheran - kwa Kifarsi) ni mji mkuu wa Uajemi (Iran). Idadi ya wakazi inakadiriwa kuwa
kati ya milioni 9 hadi 14. Siku hizi mji umeenea kwenye mtelemko wa kusini wa milima ya Elbrus kwenye kimo kati ya mita 1000 hadi 1700 juu ya UB. Kwa jumla mitaa maskini zaidi iko kusini mwa mji katika tambarare inayoelekea jangwa la Dasht-e-kavir. Mitaa tajiri iko upande wa kaskazini kwenye mitelemko ya milima.
Historia

Tehran ilijulikana mara ya kwanza kama kijiji upende wa kaskazini wa mji wa Ray uliokuwa mji wa biashara kwenye barabara ya hariri na pia mji mkuu wa watawala juu ya sehemu za Uajemi. Baada ya kuharibiwa kwa Ray mwaka 1220 na Wamongolia Teheran ilianza kupanuka. Tangu karne ya 17 mji ulipanushwa na watawala mbalimbali na kuviringishwa na ukuta. Mwaka 1789 mfalme mpya Lotf Ali Khan wa nasaba ya Khajari alihamisha mji mkuu kutoka Shiraz kwenda Teheran iliyokuwa karibu na maeneo ya kabila yake. Mnamo mwaka 1800 mji ulikuwa na wakazi 15,000.

Mfalme aliyemfuata Fath Ali Shah (1762−1834) alijenga msikiti na madarsa nyingi pia ikulu ya Golestan. Mtawala Naser al-Din Shah (1831−1896) aliongeza eneo la mji mara tano. Mwaka 1883 Teheran ilikuwa na wakazi zaidi ya 100,000 ikawa mji mkubwa wa Uajemi.

Tangu utawala wa Reza Shah Pahlavi (1925 - 1941) barabara na reli zikajengwa Teheran ikawa kitovu cha njia za mawasialiano nchini. Mji ukaendelea kukua haraka. Reza Shah alibomoa kuta zake na kuongeza mpango wa barabara pana; yeye mwenyewe alijijengea ikuli mpya kaskazini ya mji miguuni pa milima.

Mwaka 1943 Stalin, Winston Churchill na John D. Rockefeller viongozi wa mataifa ya ushirikiano ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia walikutana hapa kwa Mkutano wa Teheran walipopatana kuhusu mipango yao ya vita.

Chini ya utawala wa Mohammad Reza Pahlavi katika miaka ya 1960 na 1970 barabara ziliendelea kupanushwa na karahani nyni kujengwa. Mji ukaendelea kukua; mwaka 1966 walikuwepo wakazi milioni 2.7, mwaka 1876 walikuwepo tayari milioni 4.5.

Wakati wa vita ya Iraq dhidi Uajemi (1980-1998) mji ulishambuliwa kwa makombora ya Kiiraqi lakini hazikuweza kusimamisha upanuzi wa mji.

Jamii:Miji Mikuu Asia
Jamii:Miji ya Uajemi

Jamii:Irani
Kiajemi

thumb|upright=1.25|Eneo la Kiajemi
Kiajemi (au Kifarsi, ; au Kiparsi, () ni lugha ya taifa ya Uajemi. Ni kati ya lugha za Kihindi-Kiirani, ambazo tena ni kati ya lugha za Kihindi-Kiulaya.

Inaandikwa kwa herufi za Kiarabu ambamo herufi nne za ziada zimeongezwa kwa kutaja sauti zisizoweza kuonyeshwa kwa Kiarabu asilia. Hizo herufi za ziada ni پ p, چ ch, ژ zh na گ g.

Kiajemi kilikuwa na athira kubwa juu ya lugha mbalimbali hasa Kiarabu na Kituruki, lakini pia Kiswahili.

Kuna wasemaji wa lugha ya kwanza milioni 70, na takriban wasemaji wengine milioni 60 kama lugha ya pili. Inatumiwa hasa katika nchi zifuatazo:
* Uajemi (Iran)
* Tajikistan
* Afghanistan

* Katika Afghanistan, yenye wasemaji takriban milioni 15, lugha inaitwa "Kidari" (درى).
* Katika Tajikistani, yenye wasemaji milioni 15 pia, lugha inaitwa "Kitajiki".

Kutokana na uhamiaji wa karne ya 20 lugha inapatikana katika nchi nyingi za dunia.
Viungo vya nje

*makala za OLAC kuhusu Kiajemi
*lugha ya Kiajemi katika Glottolog
*Muhtasari kuhusu Kiajemi kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Kiirani
Jamii:Lugha za Kihindi-Kiirani
Jamii:Lugha za Uajemi
Jamii:Lugha za Afghanistan
Jamii:Lugha za Tajikistan
Antili Ndogo

thumb|Antili Ndogo ni sehemu ya kusini ya pinde la visiwa vya Karibi
Antili Ndogo ni kundi la visiwa vidogo katika bahari ya Atlantiki mbele ya pwani ya Amerika ya Kati. Ni sehemu ya kusini ya Visiwa vya Karibi.

Antili ndogo ina umbo la upinde kati ya pwani ya Venezuela na kisiwa kikubwa cha Puerto Rico.
Jiolojia

Upinde huo hufuata mstari wa mpaka wa bamba la Karibi. Visiwa vyote ni vya asili ya kivolkeno. Volkeno hai na mitetemeko ya ardhi ni kawaida.
Orodha ya visiwa

* Visiwa vya Virgin vya Marekani: St. Thomas, St. John, St. Croix
* Visiwa vya Virgin vya Uingereza: Tortola, Virgin Gorda, Anegada, Jost Van Dyke
* Anguilla (Kiing.)
* Saint Martin (chini ya Ufaransa pamoja na Antili za Kiholanzi).
* Saint-Barthélemy (Kifar.)
* Saba (Kihol.)
* Sint Eustatius (Kihol.)
* Saint Kitts
* Nevis
* Barbuda
* Antigua
* Redonda
* Montserrat (Kiing.)
* Guadeloupe (Kifar.)
* La Désirade (Kifar.)
* Les Saintes (Kifar.)
* Marie-Galante (Kifar.)
* Dominica
* Martinique (Kifar.)
* Saint Lucia
* Barbados
* Saint Vincent
* Grenadines
* Grenada
* Trinidad and Tobago

Visiwa karibu na pwani ya Venezuela:
* Aruba (Kihol.)
* Curaçao (Kihol.)
* Bonaire (Kihol.)
* Funguvisiwa la Venezuela

Jamii:Karibi
Jamii:Antili Ndogo
Jamii:Visiwa vya Atlantiki
Visiwa vya Virgin vya Marekani

frame|Ramani ya Visiwa vya Virgin vya Marekani
Visiwa vya Virgin vya Marekani (United States Virgin Islands) ni visiwa katika Bahari ya Karibi ambavyo viko chini ya Marekani, wakazi ni raia wa Marekani lakini hawashiriki katika uchaguzi wa Rais wala wa bunge la Washington DC. Viko takriban km 80 upande wa mashariki wa Puerto Rico.

Ni sehemu ya funguvisiwa la Visiwa vya Virgin lililogawiwa kati ya Uingereza na Marekani. Kisiwa cha Saint John cha Marekani ni karibu sana na kisiwa cha Tortola upande wa Uingereza. Pande zote mbili za funguvisiwa kuna ushirikiano wa kiuchumi zikitumia dollar ya Marekani.

Ni hasa visiwa vya St. Thomas, St. John, St. Croix pamoja na visiwa vidogo 50 hivi.

Eneo lao kwa jumla ni km² 346.36. Sensa ya mwaka 2020 ilihesabu wakazi 87,146, ambao kati yao 76% wana asili ya Afrika na 15.7% ya Ulaya.

Karibu wote (94.8%) ni Wakristo, hasa Waprotestanti (65.5%), lakini pia Wakatoliki (27.1%). Lugha kuu ni aina za Kiingereza, halafu za Kihispania na za Kifaransa.

Visiwa hivyo ni sehemu pekee ya Marekani ambako magari yanasafiri upande wa kushoto wa barabara.

Visiwa vilikuwa koloni la Denmark vikauzwa kwa Marekani tarehe 17 Januari 1917 .


Jamii:Karibi
Jamii:Antili Ndogo
Jamii:Visiwa vya Virgin
Jamii:Visiwa vya Atlantiki
Jamii:Eneo la ng'ambo la Marekani
Jamii:Visiwa vya Virgin vya Marekani
Saint Thomas (Visiwa vya Virgin vya Marekani)

thumbnail|right|280px| Kisiwa cha Saint Thomas
right|thumb|199px|Ramani ya St. Thomas katika Visiwa vya Virgin vya Marekani
thumb|350px|Picha ya bandari ya St. Thomas, mnamo 1900
Saint Thomas ni kisiwa kikubwa cha Visiwa vya Virgin vya Marekani katika bahari ya Karibi. Kuna wakazi 51,181 na eneo la kisiwa ni 80.9 km². Mji mkuu pia makao makuu ya utawala wa Kimarekani wa eneo hili ni mji wa Charlotte Amalie.

St. Thomas ilikuwa kisiwa kikuu cha India ya Magharibi ya Kidenmark kati ya 1672 - 1917. Tangu 1917 visiwa vimeuzwa kwa Marekani. Siku hizi ni eneo la Marekani, wakazi ni raia wa Marekani lakini hawashiriki katika uchaguzi wa rais au bunge la Washington.
Viungo vya Nje

* Sensa ya 2002 katika Visiwa vya Virgin vya Marekani
* "US Virgin Islands" at Lonely Planet
* "St. Thomas Newspaper"
* St.Thomas at WhereToStay.com


Jamii:Visiwa vya Virgin
Martinique

thumbnail|right|280px| Uwanja wa ndege wa Martinique

thumb|330px|Ramani ya Martinique.
Martinique (kwa Kifaransa; kwa Krioli: "Matinik" au "Matnik") ni kisiwa cha Antili Ndogo katika Bahari ya Karibi. Ni eneo la ng'ambo la Ufaransa na mkoa (departement) wa Ufaransa. Hivyo ni sehemu ya Umoja wa Ulaya.

Eneo lake ni km² 1,128.

Makao makuu ni Fort-de-France. Miji mingine ni pamoja na Sainte-Anne na St. Pierre (iliyoharibiwa na mlipuko wa volkeno ya Mont Pelee mwaka 1902).
Watu

Idadi ya wakazi ni 376,480. Takriban 83% ni wa asili ya Afrika au machotara wa aina mbalimbali. Wazee wao waliletwa huko kama watumwa kwa ajili ya kazi katika mashamba ya miwa. Kikundi kikubwa cha pili ni Wahindi (10%), Wazungu (6%). Waliobaki ni Waarabu, Wachina n.k.

Lugha rasmi ni Kifaransa, lakini wengi wanaongea pia Krioli yenye asili ya Kifaransa ambayo hata hivyo haieleweki tena na Wafaransa wa Ulaya.

Upande wa dini, wengi ni Wakristo: 86% ni Wakatoliki, 5.6% Waprotestanti.
Utamaduni

Martinique ni maarufu kwa muziki wake wa zouk. Mwanamuziki mashuhuri wa aina hii ni Kassav.
Tazama pia

* Guadeloupe, eneo lingine la Ufaransa katika Bahari ya Karibi
Viungo vya nje

; Serikali
* Martinique : the island of flowers - Official French website (in English)
* Prefecture Région Martinique - Official site
* Regional Council of Martinique Tovuti rasmi
; Taarifa za jumla
*
*
; Safari
* Martinique Tourism Authority - Official site
* Zananas Martinique - Informations site


Jamii:Antili Ndogo
Jamii:Karibi
Jamii:Eneo la ng'ambo la Ufaransa
Jamii:Mikoa ya Ufaransa