JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
કલિંગનું યુદ્ધ

કલિંગનુ યુદ્ધ (Sanskrit: कलिन्ग युध्धम्) મૌર્ય વંશના સમ્રાટ અશોક અને કલિંગ ગણરાજ્ય (હાલના ઓરિસ્સાની દરિયાઇ સીમા પર વસતુ ગણરાજ્ય) વચ્ચે ઇ.સ. પૂર્વે ૨૬૧ માં થયુ હતુ. આ ભારતીય ઉપખંડના ભીષણ યુદ્ધમાંનું એક ગણવામાં આવે છે. આ યુદ્ધમાં કલિંગ ગણરાજ્યના ૧,૦૦,૦૦૦થી વધુ લોકો માર્યા ગયા હતા. અશોકના પોતાના ૧૦,૦૦૦થી વધારે સૈનિકો માર્યા ગયા હતા. યુદ્ધના અંતે અશોકની જીત થઈ હતી.
સ્થળ

કલિંગનુ યુદ્ધ દયા નદીના કિનારે, ધવલી (ધૌલી) પર્વત પાસે થયું હોવાનુ માનવામાં આવે છે. યુદ્ધ સમયે કલિંગ ગણરાજ્યનો નાયક અનંત પદ્મનાભન હતો.
યુદ્ધની અસરો

કલિંગનુ યુદ્ધ અશોકના જીવન પરિવર્તન માટે નિર્ણાયક સાબિત થયું. આ યુદ્ધમાં થયેલા માનવસંહારે તેનું મન ગ્લાનિ અને વેદનાથી ભરાઇ ગયુ. પછીથી બૌદ્ધ ધર્મથી પ્રભાવિત થઇ તેને બૌદ્ધ ધર્મ અંગિકાર કર્યો હતો અને અહિંસા અને ધમ્મ-વિજયમાં (ધર્મ દ્વારા વિજય) પ્રવૃત થઈ ગયો. ત્યારબાદ તેના પ્રજાવત્સલ કાર્યોને કારણે તે પ્રિયદર્શી તરીકે ઓળખાય છે.
આ પણ જુઓ

* અશોક
* મૌર્ય વંશ
સંદર્ભ

શ્રેણી:ઇતિહાસ
વિજયવાડા

વિજયવાડા શહેર બેઝવાડા તરીકે પણ ઓળખાય છે. વિજયવાડા ભારત દેશના આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યનું ત્રીજા નંબરનું સૌથી મોટું શહેર છે. આ શહેર કૃષ્ણા નદીના કિનારા પર વસેલું છે. પશ્ચિમ દિશામાં ઇન્દ્રકિલાદ્રીની ટેકરીઓથી ઘેરાયેલા વિજયવાડા શહેરની ઉત્તર દિશામાં બુડેમેરુ નદી વહે છે. ધંધા અને વેપારની વ્યાપકતાને કારણે વિજયવાડાને રાજ્યનું વાણિજ્ય કેન્દ્ર પણ કહેવામાં આવે છે. આ શહેર ચેન્નાઇ-હાવરા અને ચેન્નાઇ-દિલ્હી રેલવે માર્ગ પર આવેલું દક્ષિણમધ્ય રેલવેનું સૌથી મોટું જંકશન છે. વિજયવાડા શહેર આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યના મુખ્ય મથક હૈદરાબાદથી ૨૭૫ કિલોમીટર અંતરે આવેલું છે.
હમીરસર

હમીરસર તળાવ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુખ્ય મથક ભુજ શહેરમાં આવેલું ઐતિહાસિક તળાવ છે. આ તળાવ જોવાલાયક છે. આ ઐતિહાસિક તળાવ માનવસર્જિત છે. આ તળાવ ૨૮ એકરના વિસ્તારમાં ફેલાયેલુ છે અને તેની આસપાસ સુંદર બગીચા આવેલા છે. આ તળાવ ભુજ શહેરની પાણીની જરુરિયાત સંતોષે છે.
ઇતિહાસ

હમીરસર તળાવ ૪૫૦ વર્ષ જુનું તળાવ છે અને તેનું નામ ભુજના સ્થાપક જાડેજા શાસક રાઓ હમીર (૧૪૭૨-૧૫૨૪) પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. તળાવનું બાંધકામ રાઓ ખેંગારજી પ્રથમ ‍(૧૫૪૮-૧૫૮૫‌) ના શાસન દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે તળાવનું નામ તેમના પિતા હમીર પરથી આપ્યું હતું. ખેંગારજીએ આ સ્થળની પસંદગી કચ્છના સૂકા અને ખારા વિસ્તારમાં રહેલા રણદ્રીપને જોઇને કરી હતી અને ભુજની પાણીની જરૂરિયાત નહેરો અને નદીઓના સંગમ વડે થઇ શકે તે માટેની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. ભુજને ૧૫૪૯માં કચ્છની રાજધાની જાહેર કરવામાં આવી હતી.

તળાવના કાંઠાનું બાંધકામ પ્રાગમલજી દ્વિતિય અને વધુ બાંધકામ ખેંગારજી તૃતિયના સમયમાં જયરામ રુડા ગજધરના માર્ગદર્શન હેઠળ કરવામાં આવ્યું હતું. આ બાંધકામ સ્થાનિક કડિયા સમુદાય - કચ્છના મિસ્ત્રીઓએ કર્યું હતું.

૨૦૦૧ના ભૂકંપ પહેલા જ હમીરસરનું ઘણું ખરું પાણી સૂકાઇ ગયું હતું અને તેનાથી ભુજની પાણીની જરૂરિયાત સંતોષી શકાતી નહોતી. જોકે ભૂકંપ પછી સ્થાનિક લોકો, નગરપાલિકા અને અન્યોની મદદથી ૨૦૦૩ સુધીમાં તળાવને ભરવા માટેનું સમારકામ થયું હતું. ૨૦૦૩માં ચોમાસા પહેલાં તળાવ તૈયાર થઇ ગયું હતું અને એ વર્ષે ૫૦ વર્ષના સૌથી વધુ વરસાદને કારણે તળાવ છલકાઇ ગયું હતું અને તે ઘટના એક ઉજવણી સમાન બની હતી.

જયારે હમીરસર તળાવ વરસાદના પાણીથી ભરાઇ જાય છે ત્યારે હમીરસર તળાવની પુજા કરવામાં આવે છે અને પ્રસાદના લાડુ કે જેને "મેઘલાડુ" કહે છે, તેને નાગરિકોમાં વહેંચવામાં આવે છે. રેકોર્ડ મુજબ ભારતની આઝાદી પછી તળાવ માત્ર ૧૮ વખત જ સંપૂર્ણપણે ભરાયું છે.
સંદર્ભ

શ્રેણી:તળાવ
ફલટણ

ફલટણ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના સાતારા જિલ્લાનું એક નગર છે. ફલટણમાં ફલટણ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
ફલટણ ખાતે શિક્ષણ સંસ્થાઓ

# કમલા નિંબકર બાલભવન
# ફલટણ હાઇસ્કૂલ
# માલોજીરાજે શેતી વિદ્યાલય
# મુધોજી મહાવિદ્યાલય
# મુધોજી હાઇસ્કૂલ
# યશવંતરાવ ચવ્હાણ હાઇસ્કૂલ
# શાસકીય તંત્રનિકેતન (આઇ. ટી. આઇ)
# શ્રીમંત માલોજીરાજે ઇંગ્રજી માધ્યમિક શાળા
ફલટણ મનોરંજન

# ઇંદિરા ગાંધી સાંસ્કૃતિક ભવન
# નામવૈભવ ચિત્રપટગૃહ
# રાજવૈભવ ચિત્રપટગૃહ
ગામો

આસૂ, રાજાળે, પવારવાડી, સાખરખાડી, નિંભોરે
મહાનુભાવો

# પ્રાચાર્ય શિવાજીરાવ ભોસલે


શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
ધાતુકામ કલા

ભારતીય ઉપખંડમાં પાષાણયુગના લોકો પથ્થરમાંથી વિવિધ આકારની કુહાડીઓ, ફરસીઓ, પાનાં વગેરે બનાવતા. આ ઓજારો પરથી પુરવાર થાય છે કે તેઓ ઓજારો બનાવવાની કલા જાણતા હતા.
પાષાણયુગ પછી તામ્રયુગ, કાસ્યંયુગ અને લોહયુગ આવ્યા.
આ સમય દરમિયાન ભારતના લોકો તાંબુ, કાંસુ, પિત્તળ વગેરે ધાતુમાંથી પાણી ભરવાના ઘડા, વિવિધ પાત્રો, વાસણો, મૂર્તિઓ વગેરે બનાવતા.જાણીને આસ્ચર્ય થશેકે જ્યારે દુનીયામા અરીસાની શોધ થઇ ન હતી ત્યારથી દ્ક્ષીણ ભારતમા પીતળના અરીસા બનતા આવ્યા છે. જે કલા હવે નામશેષ થવાની તૈયારી પર છે.

શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ
દેશી કાગડો

કાગડો (Corvus splendens) કોલંબો ક્રો તરીકે પણ ઓળખાય છે,તે ૪૦ સે.મી. લંબાઇ તથા માથું,ગળું અને પીઠના ભાગે ચમકતો ઘેરો કાળો રંગ તથા ગરદન નીચે અને છાતીના ભાગે હલ્કો રખોડી કથ્થાઇ રંગ ધરાવે છે.તેના પાંખ,પૂંછડી અને પગ કાળા રંગના હોય છે.જોકે વિસ્તાર પ્રમાણે ચાંચની જાડાઇ અને રંગમાં થોડો ફેરફાર હોય છે.

મોટાભાગે બધેજ જોવા મળતાં આ પક્ષીને અંગ્રેજીમાં House Crow તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
વિસ્તાર અને આદતો

કાગડાનો ફેલાવો દક્ષિણ એશીયામાં બધેજ, નેપાળ, ભારત, પાકિસ્તાન, શ્રીલંકા, માલદીવ્સ, દક્ષિણ પશ્ચિમ થાઇલેન્ડ અને ઇરાનનાં દક્ષીણનાં તટવર્તી પ્રદેશોમાં છે. કાગડો માનવ વસાહતોની આસપાસ,નાના ગામડાઓ થી શહેરો સુધી રહેતું પક્ષી છે.
વર્તુણક

thumb|left|બચ્ચાઓને ખવડાવતાં
thumb| ઈંડા સાથેનો માળો
ખોરાક

કાગડો મોટાભાગે એંઠવાડ, નાના સાપોલીયા, જીવાત, ઇંડા, દાણા અને ફળ ખાય છે. મોટાભાગેતો જમીન પરથીજ ચારો શોધી લે છે, ક્યારેક તક મળેતો ઝાડ પરથી પણ ભોજનનો પ્રબંધ કરી લે છે. કાગડો ભારે તકવાદી અને સર્વભક્ષી પક્ષી છે, આને કારણે તે જે કંઇ પણ ખાવાલાયક મળે તેમાં ગુજારો કરી જાણે છે.
માળો

કાગડાની માળો બનાવવાની ઋતુ મે મહીનાથી લઈને ઓગષ્ટ મહિના સુધીની હોય છે પણ મોટાભાગના માળા ચોમાસામાં જોવા મળે છે.
માળો બનાવવા માટે સ્થાનિક પર્યાવરણમાં થોડા ઝાડ જરૂરી છે. તે સાંઠીકડા વડે બનાવેલ માળામાં ૩ થી ૬ લીલાશ પડતા ભૂરા રંગના ઘેરા ડાઘાઓવાળા ઇંડા મૂકે છે,અને મોટાભાગે એક ઝાડમાં ઘણા માળાઓ જોવા મળે છે. ઘણી વખત કોયલનાં ઇંડા પણ તેના માળામાં સેવાવા માટે રહેલા હોય છે.
અવાજ

* કા-કા
કવિતા અને કહેવતો માં

* કાગડો દહિંથરું લઇ ગયો.
* કાગનું બેસવું અને ડાળનું પડવું
* પારેવામાં કાગડો


એક રંગાને ઊજળા, જેને ભિતર બીજીન ભાત,
એને વહાલી દવલી વાત, કહેજે દિલની કાગડા.

પોત સૌ પોતા તણા, ને પાળે પંખીડા,
બચડા બીજાના (એ તો) કોક જ સેવે કાગડા.

ધર્મ-રિવાજો માં

શ્રાદ્ધમાં કાગડો અગત્યનો છે.
ચિત્રો


Image:House Crow (Corvus splendens) sleeping at night in Kolkata W IMG 4532.jpg| રાત્રે સુતેલ કાગડો.
Image:House Crows (Corvus splendens) grooming after bath in the rain in Kolkata I IMG 4324.jpg|
Image:House Crows (Corvus splendens) bathing in Kolkata I IMG 4324.jpg
Image:House Crow (Corvus splendens) at nest in Kolkata I IMG 1716.jpg
Image:House Crows roosting I IMG 1392.jpg
Image:House crow- fishing a way of life I.jpg
Image:House Crow I IMG 6211.jpg
Image:House Crow I2 IMG 1093.jpg
Image:House crow I IMG 7314.jpg

બાહ્ય કડીઓ

ચિત્રો

* Oiseaux ચિત્રો
* કાગડો
* કાગડો
વિડીયો

* House Crow videos ઇન્ટરનેટ પક્ષીસંગ્રહ પર.
સંદર્ભો

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:કાગડો
યાયાવર પક્ષીઓ

ઠંડીથી બચવા અને ખોરાકની શોધ માટે પ્રવાસ કરતા પક્ષીઓને યાયાવર પક્ષીઓ કહેવાય છે.

ગુજરાત રાજ્યમાં ઘણી જગ્યાઓ પર નળ સરોવર, ખીજડીયા અને થોળ જેવાં પક્ષી અભયારણ્યોમાં તથા આવાં પક્ષીઓને આકર્ષિત કરતાં અન્ય સ્થળોએ ખાસ કરીને શિયાળાની ઋતુમાં જગતના અન્ય (ઠંડા, બર્ફિલા) ભાગોમાં રહેતાં પક્ષીઓ તેમના વતનમાં ઠંડીને લીધે ચારેકોર બરફ છવાઇ જવાથી ખોરાકનું મળવું મુશ્કેલ બનવાથી હજારો કિલોમીટરનો પ્રવાસ કરીને દર વર્ષે આવે છે. પક્ષીઓના પ્રવાસને ઋતુ-પ્રવાસ કહે છે. ગુજરાતમાં આશરે ૨૦૦ જેટલી જાતિના યાયાવર પક્ષીઓની આવન-જાવન થતી રહે છે.
આ પણ જુઓ

* કરકરો
* કુંજ
* પંખીજગત (પુસ્તક)
બાહ્ય કડીઓ

*


શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
પીરોજી માખીમાર

પીરોજી માખીમાર (અંગ્રેજી:Verditer Flycatcher), (શાસ્ત્રીય નામ:Muscicapa thalassina)
એ ભારતીય ઉપખંડમાં અને એમાં પણ ખાસ કરીને હિમાલય પર્વતમાળાના નીચાણવાળા વિસ્તારમાં જોવા મળતું એક પક્ષી છે.
ચિત્ર દર્શન


Image:Verditer_flycatcher_adult_4x6.jpg| પુખ્ત વયનું પિરોજી માખીમાર આઇ આઇ એસ સી (IISc) બેગલોર, ભારત ખાતે.


Image:Verditer_flycatcher_juvenile_6x4.jpg| Juvenile at IISc Bangalore, India.

Image:Verditer_flycatcher_adult_2_10x7.jpg| Adult at IISc Bangalore, India.
Image:Verditer_flycatcher_adult_3_10x7.jpg| Adult at IISc Bangalore, India.
Image:Verditer Flycatcher (Eumyias thalassina) on a Kamala (Mallotus philipensis) tree W Picture 145.jpg|on a Kamala tree Mallotus philipensis at Jayanti in Buxa Tiger Reserve in Jalpaiguri district of West Bengal, India.
Image:Verditer Flycatcher (Eumyias thalassina) on a Kamala (Mallotus philipensis) tree W Picture 149.jpg|on a Kamala tree Mallotus philipensis at Jayanti in Buxa Tiger Reserve in Jalpaiguri district of West Bengal, India.


શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:માખીમાર
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
નાચણ

નાચણ પક્ષી પંખા તથા ચકદિલ ના નામે પણ ઓળખાય છે.
અંગ્રેજી નામ= White-throated Fantail
શાસ્ત્રીય નામ= Rhipidura albicollis
કદ અને દેખાવ

કદમાં ચકલીને મળતું આવતું આ પક્ષી પોતાની પૂંછડીને પંખા આકારમાં ફેલાવે છે,તેના ટપકાંવાળા ધોળા નેણ કપાળથી શરૂથઇ ઓડ સુધી આવે છે.તેની પીઠ કાળાશ પડતી અને પાંખપર સફેદ ટપકાં દેખાય છે.તેની પૂંછડીના વચલા બે પીંછા કાળા અને બીજાં પીંછા લાંબે સૂધી જતી ધોળી લાગતી પૂંછડીમાં હોય છે.નર-માદા સરખા રંગના હોય છે.આંખ,ચાંચ અને પગ કાળા રંગના હોય છે.
રહેઠાણ

નાચણ ઝાડ પર બનાવેલા કપ આકારના માળામાં ત્રણ ઇંડા મૂકે છે.
ખોરાક

મચ્છર, માખી, જીવાત તથા જમીન પરની જીવાત પણ ખાય છે.
અવાજ

જરા કર્કશ 'ચક-ચક',ક્યારેક મધુર સીટીઓ પણ વગાડે છે.
ફોટો


Image:White-throated Fantail (Rhipidura albicollis)- albogularis race- chicks in nest in Anantgiri, AP W IMG 8914.jpg|
Image:White-throated Fantail (Rhipidura albicollis)- albogularis race- chicks in nest in Anantgiri, AP W IMG 8909.jpg|
Image:White-throated Fantail (Rhipidura albicollis) at Narendrapur I IMG 7629.jpg|
Image:White-throated Fantail (Rhipidura albicollis) nest after use at Narendrapur I IMG 8378.jpg|
Image:White-throated Fantail (Rhipidura albicollis) nest after use at Narendrapur I IMG 7632.jpg|
Image:White throated Fantail I IMG 3013.jpg|
Image:White throated Fantail I IMG 3036.jpg|
Image:White throated Fantail I IMG 3048.jpg|
Image:White throated Fantail I2 IMG 3049.jpg|
Image:Rhipidura albicollis eggs.jpg|

સંદર્ભ

* Birds of India by Grimmett, Inskipp and Inskipp, ISBN 0-691-04910-6


શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
સૂડો

સૂડો એ ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતું એક પક્ષી છે. તેનું શરીર લીલા રંગનું, ચાંચ લાલ અને ગળા પર લાલ કે કાળા રંગનો પટ્ટો હોય છે, જેને કાંઠલો કહેવામાં આવે છે.
ભોજન

જંગલમાં તેમનું ભોજન મુખ્યત્વે કળીઓ, ફ્ળો અને દાણાઓ હોય છે. જંગલના રહેવાસી સૂડા ઘણી વાર માઇલોનું અંતર કાપી ખેતરો ને ઘણું નુકશાન પહોંચાડે છે.
છબીઓ


ચિત્ર:Rose-ringed Parakeet (Psittacula krameri)- Female on a Neem (Azadirachta indica) tree at Hodal Iws IMG 1279.jpg|લીમડાનાં ઝાડ પર માદા.
ચિત્ર:Rose-ringed Parakeets (Male & Female)- Foreplay at Hodal while other males look at I Picture 0093.jpg|નર-માદા, સંવનન.
ચિત્ર:Rose-ringed Parakeets (Male & Female)- Foreplay at Hodal while other male looks at I IMG 4992.jpg|નર-માદા, સંવનન.
ચિત્ર:Rose-ringed Parakeet (Psittacula krameri) feeding on Indian Coral Tree at Kolkata I IMG 3989.jpg|પંગારો નામના વૃક્ષ પર ભોજન.
ચિત્ર:Psittacula krameri MHNT.ZOO.2010.11.148.32.jpg|સંગ્રહાલયમાં ઈંડાઓના નમૂના.

આ પણ જુવો

* પોપટ


શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
અધરંગ

અધરંગને અંગ્રેજીમાં (ધ ટીકલ્સ ફ્લાયકેચર)કહે છે,તેનું શાસ્ત્રીયનામ (મુસ્સીકાપૂલા ટીકેલાય) છે.
કદ અને દેખાવ

કદમાં ચકલી જેવડું,લંબાઇ ૧૪ સે.મી.,તેની પીઠનો રંગ ઘેરો ભૂરો અને ચહેરાની બાજુ અને નસ્કોરા પર વધારે ચળકતો ભૂરો હોય છે.પાંખ અને પૂંછડી કાળા રંગના પણ તેમાં પણ ભૂરો રંગ જોવા મળે છે.તેનું ગળું,છાતી અને પેટાળ પર કેશરીયો રંગ જોવા મળે છે.જ્યારે પેટ અને તેની નીચે સફેદ રંગ હોય છે.માદાના રંગ જરા ઝાંખા હોય છે.આંખ કથ્થાઇ,ચાંચ કાળી,અને પગ રાખોડી કથ્થાઇ રંગના હોય છે.ચાંચ ચપટી અને ચાંચ પર બાલ જેવા પીંછા હોય છે.
વિસ્તાર

આખા ભારતમાં વસે છે,અને સૌરાષ્ટ્રના ગીર માં તેનું પ્રજનન થાય છે.ઘાંટી જગ્યા અને છાંયો હોય ત્યાં વધુ જોવા મળે છે.તેમાં પણ વનમાં વહેતા પાણીના વોંકળા આસપાસ વધુ રહે છે.ભાવનગર વિસ્તારમાં શિયાળા દરમિયાન જોવા મળે છે.
અવાજ

ભારે મીઠું સંગીત રેલાવે છે.ચિક-ચિક અવાજ કરે છે.
ખોરાક

જીવાત,કરોળીયા વિગેરે.
ફોટો


Image:Tickell's Blue Flycatcher (Cyornis tickelliae)- Male in Hyderabad, AP W IMG 7826.jpg|નર.
Image:Tickell's Blue Flycatcher (Cyornis tickelliae)- Male in Hyderabad, AP W IMG 7828.jpg|નર.
Image:Tickell's Blue Flycatcher I IMG 0802.jpg|માદા.
Image:Tickell's Blue Flycatcher (Cyornis tickelliae)at Sindhrot near Vadodara, Gujrat Pix 150.jpg|નર.


શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
કોયલ

કદ અને દેખાવ

ગુજરાતમાં થતી કોયલને એશીયન અથવા ઇન્ડીયન કોયલ પણ કહેવાય છે.તે મોટી,લાંબી (૪૫ સે.મી.)પૂંછડી ધરાવે છે.નર ભૂરાશ પડતો કાળો રંગ,લીલાશ પડતી પીળી ચાંચ,ઘેરી લાલ આંખ અને ભૂખરા પગ ધરાવતો હોય છે.માદા પીઠપર કથ્થાઇ જેવો અને પેટાળમાં સફેદ રંગ તથા ભારે ટપકાંવાળા કથ્થાઇ-સફેદ પટ્ટાઓ ધરાવે છે.તેને ઓલીવ અથવા લીલાશ પડતી ચાંચ અને રાતી આંખ હોય છે.
વિસ્તાર

કોયલ પાંખા જંગલો અને વન-વગડા,વાડીઓ,બગીચા વિગેરેમાં રહેવું પસંદ કરે છે.તે દક્ષિણ એશિયામાં ભારત,શ્રીલંકા થી લઇ અને દક્ષિણચીન અને ઓસ્ટ્રેલિયા સુધી જોવા મળે છે.
ખોરાક

કોયલ સર્વભક્ષી પક્ષી છે.તે ઘણી જાતની જીવાત,ઇયળો,ઇંડા,નાના જંતુઓ વગેરે ખાય છે.પૂખ્ત કોયલ ફળનો આહાર પણ કરે છે.તે ક્યારેક નાના પક્ષીઓનાં ઇંડા પણ ખાય છે.
માળો

ખરી કોયલ ક્યારેય માળો બાંધી બચ્ચાં ઉછેરતી નથી,તે સામાન્ય રીતે જુનથી ઓગસ્ટ માસમાં કાગડાનાં માળામાં પોતાના ઇંડા મૂકી દે છે.કારણકે કાગડાનો પ્રજનન સમય પણ આ જ છે.આમતો કાગડો ચતૂર પક્ષી છે પણ કોયલ તેને પણ છેતરે છે,નર કોયલ માદાને મદદ કરવા માટે જે વૃક્ષ પર કાગડાનો માળો હોય છે તેની આસપાસ ટહુકાર શરૂ કરી દે છે.કાગડા જાણતા હોય કે માળાની આસપાસ કોયલ આવેતે સારૂં નહીં માટે તેને તગેડી મૂકવા કાગડાની જોડી તેની પાછળ પડે છે,અને આ તકનો લાભ લઇ માદા,કાગડાના સૂના પડેલા માળામાં ઇંડુ મૂકી દે છે.
અવાજ

આપણે કોયલનાં જે મીઠા ટહુકારનાં પ્રેમી છીએ તે ટહુકો નર કોયલનો હોય છે.તે કૂહુ-કૂહુ એવો અવાજ કાઢે છે.માદા કોયલ ટહુકારો કરતી નથી પરંતુ કીક-કીક એવો અવાજ કાઢે છે.
ફોટો


Image:Asian Koel (Eudynamys scolopacea)- Male in Kolkata Im IMG 7575.jpg|નર.
Image:Asian Koel (Eudynamys scolopacea)- Male close up in Kolkata I IMG 7572.jpg|નર.
Image:Asian Koel (Eudynamys scolopacea)- Female feeding on Chiinese Fan Palm (Livistona chinensis) in Kolkata I IMG 3417.jpg|માદા.
Image:Asian Koel- Immature I3 IMG 1780.jpg|બચ્ચું.
Image:Asian Koel (Eudynamys scolopaceus) Male - Tirunelveli.jpg|નર
Image:Asiankoel with ficusfruit.JPG|ભોજન
Eudynamys scolopaceus MHNT.ZOO.2010.11.152.12.jpg |Eudynamys scolopaceus + Corvus splendens
Image:Koelfemale.jpg|માદા
બાહ્ય કડીઓ

* કોયલનું મધુર ગીત (Audio)
* કોયલનું ચલચિત્ર (Video)

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:કોયલ કુટુંબ
બપૈયો

કદ અને દેખાવ

કદમાં કોયલથી નાનો અને રાખોડી રંગ,ગરદન ઉપર આછો મેંદીયો,પેટાળ પર રાખોડી ધોળો,અને અંદર ક્થ્થાય મેંદીયા લીટા જોવા મળે છે.પૂંછડી પહોળી પટ્ટાદાર અને તેની ઉડાન શકરાને મળતી આવે છે,આથી બપૈયો જ્યારે ઉડે છે ત્યારે બીજા નાના પક્ષીઓ ભયસૂચક અવાજ કરે છે.
વિસ્તાર

બપૈયો વર્ષારૂતુ સિવાય ભાગ્યેજ જોવા મળે છે.તે ભારતનાં મોટાભાગનાં પ્રદેશોમાં,છેક હિમાલયમાં ૮૦૦મી.સૂધી,પાકિસ્તાન,બાંગ્લાદેશ અને શ્રીલંકામાં પણ જોવા મળે છે.
અવાજ

વર્ષાના સમયમાં રાતના તે 'પીપીહુ પી પીહુ' તેવો અવાજ સતત ૫ થી ૬ વખત કરે છે.
માળો

આ પણ કોયલ કુળનું પક્ષી હોય માળો બાંધવામાં માનતું નથી,તે લલેડાના ખુલ્લા વાટકા જેવા માળામાં,લલેડાંનાં ઇંડા જેવાજ ભૂરા રંગના,ઇંડા મૂકી દે છે.પોતાના ઇંડા લલેડાના માળામાં મૂકવા માટે તે પોતાના રંગ અને ઉડાનનો ઉપયોગ લલેડાને ડરાવવા માટે કરે છે.તેને દુરથી ઉડી આવતો જોય લલેડું પોતાનો માળો મૂકી ભાગી જાય છે,ત્યારે તે પોતાનું ઇંડુ તેમા મૂકીદે છે.તે માર્ચ થી જૂન માસમાં ઇંડા મૂકે છે.
ફોટો


Image:FinnBirdMimic.jpg|જાણે શકરો
Image:Common Hawk Cuckoo (Hierococcyx varius) on ground at Narendrapur W IMG 4098.jpg|
Image:Common Hawk Cuckoo (Hierococcyx varius) on ground at Narendrapur W IMG 4095.jpg|
Image:Common Hawk Cuckoo (Hierococcyx varius) on ground at Narendrapur W IMG 4090.jpg|
Image:Common Hawk Cuckoo (Hierococcyx varius) on a Banana leaf at Narendrapur W IMG 4096.jpg|
Image:Common Hawk Cuckoo (Hierococcyx varius) at Narendrapur W IMG 4118.jpg|
Image:Common Hawk Cuckoo I IMG 7711.jpg|


શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
ચાતક

કદ અને દેખાવ

કાબર જેવું પણ લાંબી પૂંછડી અને માથા પર ચોટલી ધરાવે છે.પાંખમાં ધોળા પદમ હોય છે.તેનું કદ ૩૩ સે.મી.હોય છે.ચાતક કલરમાં બે જાતનાં થાય છે,એક ઉપરનાં(પીઠનાં) ભાગે કાળું અને પેટાળ સફેદ તથા બીજી જાતમાં સંપૂર્ણ કાળું પણ પાંખમાં સફેદ પદમ ધરાવતું હોય છે.જ્યારે બન્ને જાતનાં બચ્ચાં પીઠ પર કથ્થાઇ અને પેટાળે પીળાશ પડતો સફેદ રંગનાં હોય છે.
વિસ્તાર

આ યાયાવર પક્ષી આફ્રીકાના પૂર્વ કિનારેથી ભારત,શ્રીલંકા અને બર્મા/મ્યાનમાર માં ઉનાળો ઉતરતાં અને ચોમાસાની શરૂઆતમાં આવે છે,અને દિવાળી પહેલાં પરત જતાં રહે છે.તે મોટા ભાગે ભીની અને વાવેતર વાળી જગ્યાઓમાં રહેવાનું પસંદ કરે છે.
ખોરાક

ચાતક વિવિધ પ્રકારની જીવાત અને ઇયળોનો ખોરાક લે છે.
માળો

આ પક્ષી પણ માળો બાંધવાને બદલે પોતાનાં ઇંડા સેવવાનું કામ લલેડાંને સોંપી દે છે.બચ્ચા જ્યારે પોતાની મેળે ખોરાક લેતા થાય ત્યારે કોઇ કુદરતી પ્રેરણાથી તે પણ પોતાના મૂળ વતન તરફ પ્રયાણ કરે છે.
ફોટો


Image:Pied Cuckoo (Clamator jacobinus) at Hyderabad, AP W 142.jpg|

કવિતાઓ માં

ચાતક પક્ષિનો રુપક તરીકે ઉપયોગ અનેક કવિઓ દ્વારા થતો જોવા મળે છે. રામાયણ જેવા પૌરાણિક ગ્રંથોમાં પણ ચાતક પક્ષિનો બહુધા ઉલ્લેખ આવે છે.


લોચન ચાતક જિન્હ કરી રાખે, રહહિ દરસ જલ-ધર અભિલાખે


શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:કોયલ કુટુંબ
ઇન્દ્રરાજ

કદ અને દેખાવ

પૂખ્ત પક્ષી ૨૫ સે.મી.લંબાઇ ધરાવે છે.રંગ ભૂરો કાળો અને કપાળ તથા ખભા પર ચળકતા ભૂરા ડાઘ હોય છે.આંખ,ચાંચ અને પગ કાળા રંગના હોય છે.નર તથા માદા સરખો દેખાવ ધરાવે છે.
વિસ્તાર

પશ્ચિમઘાટ (સહ્યાદ્રી)નાં પહાડી પ્રદેશ (મલબાર) તથા મધ્ય ભારત અને પૂર્વઘાટમાં પણ ક્યાંક ક્યાંક જોવા મળે છે. ગુજરાત રાજ્યમાં સુરત જિલ્લા અને ડાંગ જિલ્લામાં જોવા મળે છે. તેને ખાસ તો લીલાં, ગાઢ જંગલો પસંદ આવે છે.
ખોરાક

ખોરાકમાં જીવાત,દેડકા અને ઇયળો ખાય છે.
અવાજ

આ એક ગાયકપક્ષી છે,ઉનાળા દરમિયાન ઝાડનીં ઘટામાંથી નરનું વૈવિધ્યપૂર્ણ સીટી ગાયન સાંભળવા મળે છે.તેના મધુર અવાજને કારણે લોકો ક્યારેક તેને પાળે પણ છે.
માળો

આ પક્ષી માર્ચ થી ડીસેમ્બરમાં ઇંડા મૂકે છે.ઘાંસ,વાંસનાં મૂળ,શેવાળ વિગેરેથી તે વાટકા આકારનો માળો,ઝાડની બખોલમાં કે મોટા ખડકનીં ધારે બનાવે છે.તેનો માળો નિચેથી પહોળો અને ઉપર સાંકડો તથા ગારા વડે ખડક સાથે ચોંટાડેલ હોય છે.તે માળામાં ૨ થી ૪ ઇંડા મૂકે છે.
સંદર્ભ

* Birds of India by Grimmett, Inskipp and Inskipp, ISBN 0-691-04910-6
* Thrushes by Clement and Hathaway, ISBN 0-7136-3940-7
* Ambedkar,V C (1991) Long distance movement of a Malabar Whistling Thrush (Myiophonus horsfieldii) (Vigors) in the Western Ghats. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 88(1), 113
* Harish, B T (1977) The Malabar Whistling Thrush. Newsletter for Birdwatchers, India. 17(11):8.
* Betham,R M (1903) Curious site for nesting chosen by the Malabar Whistling-Thrush Myiophoneus horsfieldi. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 14(4), 815.
* Ananth, G (1982) Malabar Whistling Thrush near Madanapalle. Newsletter for Birdwatchers, India. 22(3-4), 10-11.
* Thakker,P S (1980) Malabar Whistling Thrush and Chestnutheaded Bee-eater. Newsletter for Birdwatchers, India. 20(11), 3-4.
* Bharos, A M K (1996) Range extension of the Malabar Whistling Thrush, Myiophonus horsfieldii (Vigors). J. Bombay Nat. Hist. Soc. 93(2), 295.
* McCann,C (1931) Notes on the Whistling School Boy or Malabar Whistling Thrush (Myiophoneus horsfieldi, Vigors). J. Bombay Nat. Hist. Soc. 35(1), 202-204.


શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
Say it in Gujarati

Useful Phrases
Numbers

Quarter (1/4) = પા paa
Half (1/2) = અડધો addho
Three forths (3/4) = પોણો pono

One = એક ek

One and a quarter (1 1/4) = સવા sava

One and a half (1 1/2) = દોઢ dodh
One and three forths (1 3/4) = પોણા બે pona be

Two = બે be

Two and a quarter (2 1/4) = સવા બે sava be

Two and a half (2 1/2) = અઢી adhi
Three = ત્રણ tran

Three and a half (3 1/2) = ઊઠુ / સાડા ત્રણ uthu / sada tran
Four = ચાર chaar
Five = પાંચ paanch
Six = છ chha
Seven = સાત saat
Eight = આઠ aath
Nine = નવ nav
Ten = દસ das
Eleven = અગિયાર agiyaar
Twelve = બાર baar
Thirteen = તેર ter
Fourteen = ચૌદ chaud
Fifteen = પંદર pandar
Sixteen = સોળ sol
Seventeen = સત્તર sattar
Eighteen = અઢાર adhaar
Nineteen = ઓગણિસ augnis
Twenty = વીસ vees

Thirty = ત્રીસ tris
Forty = ચાલીસ chaalis
Fifty = પચાસ pachaas
Sixty = સાંઇઠ saaith
Seventy = સિત્તેર sitter
Eighty = એંસી ensi
Ninety = નેંવુ nevu
One hundred = સો so
Two hundred = બસો Basso
Three hundred = ત્રણસો tran-so
Four hundred = ચારસો char-so
Five hundred = પાંચસો panch-so
Thousand = હજાર hajaar
Two thousand = બે હજાર be hajaar

Lakh / Hundred Thousand (1,00,000) = લાખ lakh

Million (1,000,000) = દસ લાખ das lakh

Crore / Ten Million (1,00,00,000) = કરોડ karod

Billion (1,000,000,000) = અબજ abaj
ગિરનારી કાગડો

ગિરનારી કાગડો અથવા જંગલી કાગડો એ એક પક્ષી છે. આ કાગડાની માળો બનાવવાની ઋતુ ફેબ્રુઆરી મહીનાથી લઈને મે-જૂન મહિના સુધીની હોય છે.
છબીઓ


Image:Corvus macrorhynchos Osaka 1.jpg|ગિરનારી કાગડો
Image:Large billed Crow (Race-intermedius) I2 IMG 3649.jpg|
Image:Large billed Crow (Race-intermedius) I IMG 3909.jpg|
Image:Indian_Jungle_Crow_I_IMG_3623.jpg|
Image:Large billed Crow I2 IMG 9148.jpg|
Image:Large-billed Crow (Corvus macrorhynchos) feeding on Semal (Bombax ceiba) at Bharatpur I IMG 5783.jpg|
Image:Large-billed Crow (Corvus macrorhynchos) feeding on Semal (Bombax ceiba) at Bharatpur I IMG 5780.jpg|
Image:Corvus macrorhynchos MHNT.ZOO.2010.11.170.6.jpg |ઈંડા

સંદર્ભો
બાહ્ય કડીઓ

અવાજ

કા-કા-કા
* પક્ષીઓ ના અવાજ
* ગિરનારી કાગડાનો અવાજ(૨)
ચલચિત્ર

* ચલચિત્ર ઇન્ટરનેટ પક્ષીસંગ્રહ પર
છબીઓ

* ગિરનારી કાગડો(જંગલી કાગડો)
* પક્ષી સમુહ


શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:કાગડો
મખમલી થડચડ

મખમલી થડચડ(Velvet-fronted Nuthatch),સીટ્ટા ફ્રંટાલીસ,, એક નાનું, ગાયક ચકલી વર્ગનું પંખી છે. તે દક્ષિણ એશિયામાં ભારત થી શ્રીલંકા અને દક્ષિણ ચીનથી ઈંડોનેશિયા સુધી મળી આવે છે.આ પક્ષી ન્યુથૅચ સીટ્ટીદાય [nuthatch family Sittidae]જાતિનું છે.

આ પક્ષી દરેક પ્રકારના જંગલમાં મળી આવે છે પણ ખુલ્લા નિત્ય લીલાં જંગલો આ પક્ષીને વધુ માફક આવે છે.
અન્ય ન્યથૅચ પ્રજાતિ પ્રમાણે આ પક્ષી પણ ઝાડ પરથી ઉતરી શકે છે. લક્કડખોદ જેવા પક્ષીઓ માત્ર ઝાડ પર ચડી જ શકે છે, ઉતરી શકતાં નથી.કીટકો અને કરોળીયા પર નભનાર આ એક્ સક્રીય પક્ષી છે. અને અન્ય પાસેરઈન્સ (ગાયક ચકલી)ના મિશ્ર જૂથમાં પણ જોવા મળે છે.


મખમલી થડચડને પન સામાન્ય થડચડ જેવું જ મોટું માથુંૢ ટૂંકી પૂંછડી તથા મજબૂત ચાંચ અને પગ હોય છે. તે લગભગ ૧૨.૫ સેમી લાંબુ હોય છે. તે ઉપરથી જાંબુલી ભોરારંગનું હોય છે અંદરના અંગો ઘેરા અને ગળું ઘઉંવર્ણુ હોય છે. તેની ચાંચ રાતી હોય છે અને માથે કાળું ટીલું હોય છે. તનર પક્ષીને કાળી સુપરસીલીયમ ભવાં(supercilium) પણ હોય છે.
માદાને ભવાં (supercilium) નથી હોતા અને તેમના નીચેનોઆંતરીક ભાગ વધુ ઘેરો હોય છે. નવજાત બચ્ચાં વયસ્કો કરતાં ફીક્કા રંગના હોય છે. નીચેના ભાગના રંગોની છાયા અને ગળાપરના સફેદ ધાબાના પ્રસાર અનુસાર તેની ચાર જાતિઓ મળી આવે છે.
તેમના માળા ઝાડની બખોલ કે પાલાણમાં મૉસૢ પીંછા રુંવાટી કી ઘાસ દ્વારા આચ્છાદીત હોય છે. મોટેભાગે થડચડની આ કાણાં મોટા કરવા પડે છે . અને જો કાણું મોટું હોય તો તેની જરૂરિયા નુસાર ગારાની દીવાલ ચણી તે કાણાનો પ્રવેશ નાનો પણ બનાવે છે. સફેદમાં લાલાશ પડતા ૩ થી ૬ ઈંડા મૂકાય છે.
આ એક કિકિયારું પક્ષી છે અને તેના સીટ-સીટ-સીટ જેવા અવાજથી શોધી શકાય છે.
ફોટો


Image:Velvet-fronted Nuthatch (Sitta frontalis)3.jpg|
Image:Velvet-fronted Nuthatch.jpg|
Image:SittaFrontalis.svg|


શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
કથ્થાઇ પેટ થડચડ

વિસ્તાર

આ પક્ષી બાંગ્લાદેશ,ભૂતાન,ચીન,ભારત,નેપાળ તથા બર્મા વિગેરેમાં જોવા મળે છે.

* ભારતીય ન્યુથેચ સીટ્ટા કૅસ્ટાનીઆ (પૂર્વ ઘાટના જૂના પ્રતેરી સહીત)
ગંગાની દક્ષિણ તરફના પ્રદેશમાં મળી આવે છે. રાખોડી પીઠ કથ્થઈ પેટ ધરાવતુ ભારતીય ઉપમહા દ્વીપનું આ એક માત્ર પંખી છે. તેને નાકડી ચાંચ હોય છે અને દુધિયા રંગની ટોચ હોય છે. પાંખ અને પૂંછ્હ ના રંગ વચ્ચે ભેદ આકર્ષક નથી હોતો. તે રાખોડી કેન્દ્ર અને કથ્થઈ રંગના હૉય છે. તે તરાઈ, ગંગાના મેદાન, મધ્ય ભારત, પૂર્વી તથા પશ્ચિમઘાટમાં મળી આવે છે. તેમનો સંવનન કાળ ફેબ્રુઆરીથી જુલાઈ છે.

* કથ્થઈ પેટ ન્યુથૅચ સિટ્ટા સિન્નામોવેન્ટ્રીસ (હિમાલય વાસી).
તે આગળ જેવા જ હોય છે પણ ભારી ચાંચ ધરાવે છે, તેમનું માથું અને શરીરે તેવા જ રંગનું હોય છે. પૂંછ અને પાંખમાં ભેદ વધુ ઘેરો હોય છે. ચાંદેરી કિનાર primaries, કાળાશ પડતા આંતરીક webs to tertials અને સફેદ મોટાં ટપકા વાળી પૂંછ. પહેલા ની જેમ કાન પરની સફેદ રૂંવાટી આગળ વધેલી નથી હોતી. નેપાળી પ્રજાતિ અલ્મોરી અને વાયવ્ય હિમાલયની જતિ ઓ આછા રંગની હોય છે. પૂર્વી હિમાલયની પ્રજાતિ કોએલ્ઝીમાં માદા પક્ષી વધુ અન્ય પ્રજાતિઓ કરતાં વધુ ઘેરી હોય છે તેમનું ક્ષેત્ર મુરી પહાડીઓ થી ઉત્તરાંચલ થી આસામ અને અરુણાચલ પ્રદેશ સુધી મળી આવે છે.
છબીઓ


Image:Chestnut-bellied_Nuthatch_(Sitta_cinnamoventris)_at_Jayanti,_Duars,_West_Bengal_W_IMG_5841.jpg|
Image:Chestnut-bellied_Nuthatch_(Sitta_cinnamoventris)_at_Jayanti,_Duars,_West_Bengal_W_IMG_5839.jpg|
Image:Chestnut-bellied_Nuthatch_(Sitta_cinnamoventris)_at_Jayanti,_Duars,_West_Bengal_W_IMG_5838.jpg|
Image:Chestnut-bellied_Nuthatch_(Sitta_cinnamoventris)_at_Jayanti,_Duars,_West_Bengal_W_IMG_5834.jpg|


શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર