JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
छिवाङ

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५७२५ रहेको थियो जसमध्ये २७०३ पुरुष र ३०२२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ११३८ घरधुरी रहेको थियो। रुकुम जिल्लामा पर्ने ४३ गाउँ विकास समिति मध्ये सदरमुकाम मुसिकोटबाट ३ कोष पश्चिममा रहेको एक गाविस हो । यो रुकुम जिल्लाको राजनीतिक विभाजन अनुसार निर्वाचन क्षेत्र नं. २ र इलाका नं. ९ मा पर्दछ। यो हाल मुसिकोट नगरपालिकामा पर्दछ।
सिमाना

यो गाविसको पूर्वमा जिल्लाको भलाक्चा पश्चिममा सिम्ली उत्तरमा खलङ्गा र दक्षिणमा पेउघा र अर्मा गाविस पर्दछन् ।
नामांकन

छिवाङ कसरी नाम रह्यो भन्ने सम्बन्धमा कुनै वैज्ञानिक कारण थाहा हुन नसकेपनि त्यस ठाउँमा पहिले अधिकांश दलित वस्ती रहेको र उनीहरूको लवाईखवाई र बसाई अति फोहर भएकोले बाहिरका मानिसहरूले छिछि शब्द प्रयाग गरेको र त्यस ठाउँमा स-साना फाँटहरू पनि भएकोले मगर खाम भाषामा फाँटलाई बाङ भनेर चलनचल्तीमा ल्याइयो । पछि छिछिको छि र वाङ मिलाएर त्यस ठाउँलाई छिवाङ भन्न थालेको स्थानीय बुढापाकाहरूको भनाई रहेको छ ।
भूगोल

छिवाङ गाविस भौगोलिक अवस्थित अनुसार २८डिग्री ३८ मिनेट देखि २८ डिग्री४१ मिनेट उत्तरी अक्षांस र ८२ डिग्री १९ मिनेट देखि ८२ डिग्री २४ मिनेट पूर्वी देशान्तरको बीचमा अवस्थित छ। नापीशाखा रुकुमको रेकर्ड अनुसार यस गाविसको क्षेत्रफल २६३७। ५५३० हेक्टर रहेको छ। छिवाङ गाविसको अधिकांश भूभाग पहाडी र थोरै भूभाग फाँट जीउलामा पर्दछ। पहाडी भूभागमा विशेषगरी मकै, गहुँ, जौ, आलु, कोदो, फापर जस्ता बाली उत्पादन हुन्छन् भने ज्यूलामा धान तथा तरकारी खेती गरी मनग्गे आर्थिक उपार्जन गर्दछन् छिवाङवासीले ।
मौसम

समुन्द्री सतहबाट ९०० मिटर देखि १८७३ मिटरमा अवस्थित यस गाविसमा जाडोमा जाडो र गर्मी मौसम गर्मी नै हुन्छ। एक अध्ययन अनुसार यस गाविसको तापक्रम न्यूनतम ५ डिग्री देखि अधिकतम ३१ डिग्री से_िल्सयस सम्म पुग्दछ। असारदेखि भदौ महिना सम्म बढी वर्षा हुने यस ठाउँमा सरद र १५०० मिलिलिटर वर्षा हुनेगर्दछ ।
वन सम्पदा

यहाँको करिब ४७० हेक्टर वन क्षेत्र ३७१ हेक्टर चरण क्षेत्रले ओगटेको छ ठण्डा समशितोष्ण हावापानी भएकाले यहाँ विभिन्न किसिमका जडिबुटी तथा वन्यजन्तुहरू पाइन्छन्। यस गाविसमा बाघ स्याल घोरल खरायो जस्ता वन्यजन्तु र कालिज चाखुरा तिर्था आदि पंक्षिहरू पाइन्छन्। तिमुर सिलपारो बोक्रे मलायो यस ठाउँका प्रमुख जडिवुटिहरू हुन्।
जनसङ्ख्या

यहाँको कुल जनसङया ५७२५ रहेको छ। जसमध्ये पुरुष २७०३ र महिला ३०२२ रहेका छन्।
जन जीवन

यहाँको मुख्य पेशा कृषि हो सरकारी सेवामा लागेका मानिसहरू अतिनै न्यून देखिन्छन्। यहाँका मानिसहरू कमाई गर्नका लागि छिमेकी मुलुक भारततिर छिर्ने गर्दछन्। यस गाविसमा रहेका कुल ९४१ घरधुरी मध्ये ९३८को आफ्नै जग्गा छ भने ३ घरधुरी जग्गा विहिन रहेका छन्।
विकास गतिविधी

मेटरवाटोले छिवाङ गाविसलाई छोएको छ भने विद्युत विद्यालय भवन खानेपानी सिचाई लगायत भौतिक पूर्वधारका क्षेत्रमा छिवाङ गाविस जिल्लाका अन्य पिछडिएका गाविसका तुलनामा अगाडि देखिन्छ। तथापि अहिलेकै स्थितिमा विकासका हिसाबले पूर्ण भइसक्यो भन्न सकिदैन।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
तकसेरा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३६९८ रहेको थियो जसमध्ये १६७० पुरुष र २०२८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९०२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-६,९ वडाहरू पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिकाको वडा नम्बर १० हो भने ७-८ वडाहरू वडा नम्बर ११ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पूर्वी रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
पुर्तिमकाँडा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५१२७ रहेको थियो जसमध्ये २३७२ पुरुष र २७५५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९३२ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका वडाहरू (४,५,९) हाल चौरजहारी नगरपालिकामा पर्दछ भने (१,२,३,६,७,८) वडाहरू सानीभेरी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ६-८ वडाहरू सानीभेरी गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने १-३ वडाहरू वडा नम्बर २ र ४-५ वडाहरू चौरजहारी नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो र ९ नम्बर वडा वडा नम्बर ८ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
पोखरा, पूर्वी रुकुम

पोखरा नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४३३३ रहेको थियो जसमध्ये २०४३ पुरुष र २२९० महिला रहेका थिए भने यहाँ ९१६ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सिस्ने गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ वडाहरू सिस्ने गाउँपालिकाको वडा नम्ब ३ हो भने ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।
जनसङ्ख्या

२०५८ सालको जनगणना अनुरा आठसय एकासी घरधुरी रहेको यस गाविसमा महिला एक हजार ९ सय ३० र पुरुष एक हजार ९ सय ७२ गरी कुल जनसङख्या तीन हजार नौ सय २ जना रहेको छ।
भौगोलिक अवस्था

जिल्लाको राजनीतिक विभाजन अनुसार यस गाविस अहिले रुकुम (पूर्व) जिल्ला, सिस्ने गाँउपालिका वडा नम्बर ३ र ४ मा पर्दछ। पहाडी भूगोलमा रहेको पोखराले आफ्नो छुट्टै ऐतिहासिक भौगोलिक राजनीतिक सामाजिक साँस्कृतिक तथा धार्मिक महत्त्व र विशेषता बोकेको यस गाविसको पूर्वमा राङ्सी र काँडा गाविस पश्चिममा पीपल गाविस उत्तरमा प्वाङ गाविस र दक्षिणमा स्यालापाखा र शोभा गाविस रहेका छन्। भौगोलिक अवस्थितिका अनुसार मनोरम पहाडी गाविस पोखरा २८ डिग्री ३७ मिनेट ४५ सेकेन्ड देखि २८ डिग्री ३७ मिनेट ४५ सेकेन्ड पूर्व देशान्तर भित्र पर्दछ। नापी शाखा रुकुमको रेकर्ड अनुसार २५ लाख ३५ हजार क्षेत्रफल रहेको यस गाविसको २ हजार ४ सय ५० हेक्टर वन क्षेत्र र २ सय ६० हेक्टर चरण क्षेत्र रहेको छ। पोखरा गाविस कुनै बेला पोखरी भएका कारण अहिले त्यस क्षेत्रमा मलिलो माटो थिग्रीएका कारण राम्रो उत्पादन हुने गर्दछ। यस गाविसमा रहेको अमलाचौर पाँगा र पोखरामा राम्रो उत्पादन हुने क्षेत्रको रूपमा हेरिने गरिन्छ। पोखरा गासिको भू धरातलीय स्थिति अनुसार समुद्र सतहबाट करिब एक हजार एक सय ६६ मिटर बागे धारा देखि तीन हजार तीन सय ४९ मिटर डलसिङ्गे लेक सम्मको उचाईमा रहेको छ।
नामाङ्कन

सानीभेरी नदिको तीरमा रहेको यस गाविसको ठोस ऐतिहासिक नामाकरण नभेटिएता पनि स्थानीय वासिन्दाका अनुसार त्यस ठाउँमा धेरै वर्ष पहिले कुनै वस्ती बसाउ थिएन। मुख्य गरी यस पोखरा गाविसको वडानं। १ देखि ४ सम्म फैलिएको समथर भूभागमा पोखरी रहेको थियो।पोखरी रहेको स्थानभन्दा माथि रहेको पहाडबाट पहिरो आएर उक्त पोखरी पुरिएर पछि मानव वस्ती वस्न लायक भएको हो। यस ठाउँमा मानव वस्ती वसेपछि पोखरी शब्दबा पोखरा भन्न थालीएको र यसैको नामबाट पोखरा गाविसको नाम रहन गएको हुन सक्ने भनाई रहेको छ।
वन सम्पदा

वनजङ्गल प्रसस्त मात्रामा पाइने भएकाले यस गाविसमा तीते समायो अमला पाँचऔले कुरिलो टिमुर भलायो जस्ता जडिबुटीहरू पाइने गर्दछन्।
धार्मिक तथा पर्यटकिय स्थलहरू

पोखरा गाविसमा पर्यटकीय महत्त्व बोकेका स्थानहरू पनि रहेका छन्। तातो पानी मूल यस गाविसको ऐतिहासिक महत्त्वको ठाउँका रूपमा रहेका छन्। यसरी ऐतिहासिक महत्त्वको स्थानको रूपमा भगवती मन्दिर र ब्रहमा थान यहाँका प्रमुख धार्मिक स्थानहरू रहेका छन्। वडा नं ४मा अवस्थित तातो पानीमा वाह्रै महिना त्यस मूलको पानी तातो भइहरने यस मूलको विशेषता रहेको छ भने वडा नं९ अमलाचौरमा अवस्थित व्रम्हाथानको विशेषता पुराना इट्टा घण्टाहरू पाइनु हो।
विकासका गतिविधीहरू

विक्रम सम्वद २०२२ सालमा प्रावि पोखरा स्थापना भई औपचारीक शिक्षाको प्रारम्भ भएको थियो। उक्त प्राविबाट अहिले सो विद्यालय जनता उच्च माविको नाम दिएर उच्च माविसम्म विद्यालय स्थापना भएको छ। अहिले त्यस गाविसको शैक्षिक तथ्याङ्कलाई हेर्दा अन्य गाविसको तुलनामा माथिनै उठेको देखिन्छ। यस गाविसका धेरै जसो मानिसहरू कृषि पेशामा रहेका छन् भने केही मानिसहरू सरकारी रोजगारीमा संलग्न रहेको देखिन्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पूर्वी रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
पेउघा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४५९५ रहेको थियो जसमध्ये २१३५ पुरुष र २४६० महिला रहेका थिए भने यहाँ ८१९ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल त्रिवेणी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका २-४ वडाहरू त्रिवेणी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ९ हो भने १,८,९ वडाहरू वडा नम्बर १० र ५-७ वडाहरू वडा नम्बर ८ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
बाँफिकोट

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५१६४ रहेको थियो जसमध्ये २४२४ पुरुष र २७४० महिला रहेका थिए भने यहाँ १०७५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल बाँफिकोट गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ३,८,९ वडाहरू बाँफिकोट गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ र १,२,४ वडाहरू वडा नम्बर ४ र ५-७ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
मुरू

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३९३१ रहेको थियो जसमध्ये १८०५ पुरुष र २१२६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७८८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल त्रिवेणी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३,९ वडाहरू त्रिवेणी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने ४-८ वडाहरू वडा नम्बर ७ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
रन्मामैकोट

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३७७७ रहेको थियो जसमध्ये १८७२ पुरुष र १९०५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७७४ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३ वडाहरू पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ४-५ वडाहरू वडा नम्बर २, ६-७ वडाहरू वडा नम्बर ३ र ८-९ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पूर्वी रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
साँख

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५२२८ रहेको थियो जसमध्ये २३६३ पुरुष र २८६५ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०९२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मुसिकोट नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ८-९ वडाहरू मुसिकोट नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने १-३,५,७ वडाहरू वडा नम्बर ७ र ४,६ वडाहरू वडा नम्बर ८ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
स्यालाखादी

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४६९५ रहेको थियो जसमध्ये २२८४ पुरुष र २४११ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८५२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल आठबिसकोट नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ८-९ वडाहरू आठबिसकोट नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने १,२,६,७ वडाहरू वडा नम्बर २ र ३-५ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
हुकाम

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २१४८ रहेको थियो जसमध्ये १०३१ पुरुष र १११७ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४७५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-७ वडाहरू पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने ८-९ वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पूर्वी रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
आठबिसकोट नगरपालिका

आठविसकोट नगरपालिका नेपालको कर्णाली प्रदेशको पश्चिम रुकुम जिल्लाको एक नगरपालिका हो। यस नगरपालिकाको स्थापना २०७३ सालमा भएको थियो। यस नगरपालिकालाई आथबिसकोट, आठबीस डाँडागाउँ, घेत्मा, मग्मा, गोतामकोट र स्यालाखादीका पूर्व गाउँ विकास समितिहरू गाभेर स्थापना गरिएको थियो। राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार सुनवल नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ३५,९१७ रहेको छ भने यहाँ ७,५५३ घरधुरी रहेका छन्।

रुकुम (पश्चिम) का ६ वटा स्थानीय तहहरूमध्ये जनसङ्ख्या र क्षेत्रफल दुवै आधारमा ठूलो स्थानीय तहको रूपमा आठविसकोट नगरपालिका रहेको छ। आठबिसकोट नगरपालिकाको क्षेत्रफल ५६०.३४ वर्ग किलोमिटर रहेको छ जुन क्षेत्रफलको हिसाबले देशकै दोस्रो ठूलो हो। यो रुकुम जिल्लाको उत्तरपश्चिममा ठुलीभेरी नदीको किनारमा अवस्थित छ आठबिसकोटको ठुलाकोट मध्यकालीन बाइसे राज्य आठबिस को राजधानी थियो । बि.स.१६०० सालमा रुकुमे राजा दारे जैतम का छोरा कालु बमले दरवार बनाई राज्य स्थापना गरेका थिए । यिनै कालु बमका बाह्रौ पुस्ताका राजा रणउद्दीम शाहीका पालामा बि.स. १८४३ सालमा आठबिस राज्य नेपालमा बिलय भएको थियो भन्ने कुरा बंशावलीमा उल्लेख छ ।राजा काटिएकाले यस क्षेत्रको रेखदेख गर्न सेरो खारो खाने गरी राजाका भैयाद पर्ने हित कल्चु शाही र दण्ड उठती खान पाउने गरी धन्नु मल्ललाई नियुक्त गरियो । रुकुममा राजा काटी राजा कहलिएका श्रीदत्त शाही र राजकुमार विभूती शाहीलाई गोर्खालिले धपाएपछी विभूती शाही आफ्ना भाइसहित मुसिकोट भण्डारीकाडामा बसेका थिए । जुम्ली शोभान शाहीका दूतसङ्ग विभूति शाहीको भेट भयो । आफ्ना सगोत्रीय आठबिसे राजा रणउद्दिम शाही काटिएकाले शोभान शाहीको मद्दतले आफू आठबिसे राजाको हकदार हुने सपना विभूती शाहीले देखे । राजकुमार विभूति शाहीले आठबिस राज्य फिर्ता लिन जुम्लाका शोभान शाहीसङ्ग मिलेर वि. स. १८४६ मा बिद्रोह गरे तर सफल हुन सकेनन् र विभूती शाही जोगीको भेष धारण गरेर भागे भन्ने कुरा स्थानीयले बताउँछन् । करीब १२ वर्ष पछि आम माफी पाई आठबिस फर्की घरजम गरी बसेको कुरा स्थानीय एक बृद्ध गौतम थरका ब्राह्मनको टिपोटमा उल्लेख छ ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका नगरपालिकाहरू
खोलागाउँ, पश्चिम रुकुम

खोलागाउँ नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ६११६ रहेको थियो जसमध्ये २९७० पुरुष र ३१४६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ११८६ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल चौरजहारी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १,२,९ वडाहरू चौरजहारी नगरपालिकाको वडा नम्बर १० हो भने ३-५ वडाहरू वडा नम्बर ११ र ६-८ वडाहरू वडा नम्बर १२ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
मन्टेसरी शिक्षा

मन्टेसरी शिक्षा (Montessori education) ढाईबाट ६ वर्षका बालकहरूका हेतु प्रयोगमा ल्याइने पद्धति हो जसको विकास बीसौं शताब्दीका प्रारम्भमा डा० मारिए मण्टेसरी द्वारा भयो। रोम विश्वविद्यालयमा मंदबुद्धि बालकहरूको चिकित्साको कार्य गर्दै तिनहरूको ध्यान उक्त बालकहरूको शिक्षा तिर गयो र उनले मन्टेसरी शिक्षाको विकास गरे जुन पछिल्लो समयमा सामान्य बुद्धि भएका बालबालिकाहरूका शिक्षाको लागि पनि उपयोगमा ल्याईएको हो । यस पद्धतिमा चलाईने पहिलो स्कूल अर्ध बर्बर श्रमिक बालकहरूको लोरहरूजोमा ६ जनवरी, १९०७ लाई खुलेको हो। सन् १९१३ मा प्रथम अन्तर्राष्ट्रीय मन्टेसरी प्रशिक्षण पाठ्यक्रमको आयोजन भयो जसमा अमेरिका, अफ्रिका, भारत तथा धेरै यूरोपीय देशहरूका मान्छे सम्मिलित भए। डा० मान्टेसरी स्वयं आफ्ना दत्तक पुत्र मारिओ मान्टेसरी सहित जीवन भर यसका प्रसारमा लागि रहिन्। हाल नेपालमा यो शिक्षाको बिकाश भैरहेको छ ।
बाहरी कडिहरू

* The International Montessori Index
* Association Montessori Internationale (AMI)
* American Montessori Society (AMS)
* American Montessori Consulting
* Montessori Community (Forum)
* The Montessori Foundation
* International Montessori Society (IMS)
* Association Montessori – teacher Russia (AMPR)


श्रेणी:शिक्षा
ज्याभिअर मासेरानो

ज्याभिअर एलेज्यान्ड्रो मासेरानो (; जन्म ८ जुन १९८४ शान लोरेन्जोमा) एफसी बार्सिलोनाको लागि रक्षात्मक मध्यपंक्तिबाट खेल्ने अर्जेन्टिनी फुटबल खेलाडी साथै अर्जेन्टिना राष्ट्रिय टीमका कप्तान पनि हुन। उनी आवश्यकता अनुसार सेन्ट्रल ब्याकबाट पनि खेल्ने गर्छन।
सन्दर्भ सूची

श्रेणी:अर्जेन्टिनाका फुटबल खेलाडीहरू
श्रेणी:सन् १९८४ मा जन्म
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू
श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू
सौरपुराण

सौरपुराणको गिनती उपपुराणहरूमा हुन्छ, सूतसंहितामा (सन् १४ सौका पूर्व) स्थित क्रमका अनुसार यो सोह्रौँ उपपुराण छ। कुनै कुनै को मत छ कि सांब, भास्कर, आदित्य, भानव र सौरपुराण एक नैं ग्रन्थ हुन् केवल नाम भिन्न भिन्न छन्, तर यो कथन गलत छ, किनकि देवी भागवतले आदित्यपुराणबाट पृथक् सौरलाई गिना छ (स्कंध १, ३, १५) एवं सूत्रसंहिताले सांबपुराणबाट भिन्न सौरपुराण गिना छन्, भास्कर र भानव यो दुइ पाठभेद भार्गव र भानवका स्थानमा पाइन्छन्। अत: सौरपुराण सहित तीको एकरूप भन्न गलत छ, कदाचित् यो उपपुराण हुँनेमा पनि संप्रति उपलब्ध छैन, एवं प्राचीन प्रामाणिक ग्रन्थहरूमा यीहरुका उल्लेख छैन।

सौरपुराण पूनाको आनंदाश्रम संस्था द्वारा संभवत: दाक्षिणात्य नौ प्रतीहरूबाट मुद्रित उपलब्ध छ, उत्तरीय प्रतीहरुका पाठ भिन्न छ सक्दछन्।

यस पुराणमा अध्याय ६९ तथा श्लोक संख्या ३,७९९ छ, सौरपुराण आफ्नालाई ब्रह्मांडपुराणको "खिल" अर्थात् उपपुराण कहन्छ एवं सनत्कुमारसंहिता र सौरीसंहिता रूप दुइ भेदहरूबाट युक्त मान्दछ (९* १३-१४)। यस समय सौरीसंहितालाई नैं सौरपुराण कहन्छन् र सनत्कुमारसंहितालाई सनत्कुमारपुराण नामबाट उपपुराणहरूमा प्रथम गन्दछन्।

सौरपुराण नामबाट यसमा सूर्यको ज्ञान विज्ञान हुँगा, यस्तो भ्रम हुन्छ तर यो एक शिवविषयक उपपुराण छ, केवल सूर्यले मनबाट भन्एको छ । अत: अन्य पुराणहरुका समान यसको सौरपुराण कहन्छन्। नैमिषारण्यमा ईश्वरप्रीत्यर्थ दीर्घसत्र गर्नेवालाहरु शौनकादिक ऋषीहरुका सम्मुख व्यास द्वारा प्राप्त यो पुराण सूतले भन्एको छ (१, २-५)। यो उपपुराण हुँनेमा पनि पुराणका "सर्गश्च प्रतिसर्गश्च" आदि लक्षण यसमा पाइन्छन्, (अ. २१-२३, २६, २८, ३०-३१, ३३)।

यस पुराणमा ३९-४० अध्यायहरूमा द्वैतमतस्थापक मध्वाचार्यको (सन् ११९३) वर्णन विस्तारबाट आए छ, ती अध्याय यदि प्रक्षिप्त न हहरुतो यस पुराणको प्रणयन नयाँ विचारबाट दक्षिण देशमा सन् १२००मा भयो, यो कह सक्दछन्। चौथो अध्यायमा आएको कलियुगको वर्णन पनि यस कल्पनाको पोषक छ।

यस पुराणको प्रारंभ यस प्रकार छ - सूर्यपुत्र मनु कामिका वनमा यज्ञ गर्नेवालाहरु प्रतर्दन राजाका यज्ञमा गया, वहाँ तत्वको विचार गर्नेवालाहरु मांतु निर्णय गर्नेमा असमर्थ ऋषीहरु सहित आकाशवाणी द्वारा प्रवृत्त हुँकर सूर्यका द्वादशादित्य नामक स्थानमा गएर सूर्यदर्शनका निमित्त तप गर्न लाग्यो, हजार वर्षहरूका अनंतर सूर्यले दर्शन दिए र सौरपुराण सुनाए (१, १९-४५)।

यसमा विशेष विषय यो हुन्-

सुद्युम्न (१), प्रह्लाद (२९-३०), त्रिपुर (३४-३५), उपमन्यु (३६) आदिका चरित्र पढले योग्य छन्। वाराणसी, गंगा, विश्वेश्वर आदिको वर्णन पनि (४-८) सुंदर छ। योगहरुका अनेक अंगहरुका (१२-१३) एवं अनेक दानहरुका (९-१०) वर्णन देखले योग्य छ। अनेक कृष्णाष्टम्यादिव्रत, वर्णभेद, श्राद्ध, वानप्रस्थ, संन्यासधर्म पनि वर्णित हुन् (१४-२०)। शिवपूजादि (४२,४४), पाशुपत (४५), पार्वतीको उत्पत्ति एवं तारकासुरवध (४९-६३) आदिको वर्णन रुँचक ढंगबाट भयो छ। शिवभक्ति (६४), उज्जयीस्थ महाकाल आदिको वर्णन (६४), पंचाक्षरमंत्रमहिमा (६५) पनि द्रष्टव्य छन्। धर्मशास्त्रीय उपयुक्त निर्णय - तिथि, (५७, ६८), संक्रांति (५१), प्रायश्चित्त (५२), उमामहेश्वर व्रत (४३), पुण्य र वर्ज्यदेश (१७), श्राद्ध (१९) आदि विचारणीय छन्।

शिव र विष्णुभक्तहरूमा आफ्ना-आफ्ना उपास्य देवतालाई लिएर जुन उग्र विरोध थियो उसको मेटाउन को लागि एवं समाजमा सामंजस्य स्थापन को लागि शिव र विष्णुमा भेद देख्नु ठूलो पापको कारण बताइएको छ (२९)।

श्रेणी:पुराण
श्रेणी:संस्कृत ग्रन्थ
सानीभेरी नदी

सानीभेरी नदी नेपालको मध्यपश्चिममा बहने एक महत्त्वपूर्ण नदी हो ।धौलागिरी हिमालको दक्षिणमा पर्ने चालिके पहाडलाई मुहान बनाई यो नदी बगेको छ । बाग्लुङको ढोरपाटन हुदै रुकुमको तकसेरा,जाङ्,नायगाड,रुकुमकोट,पोखरा,माछ्मी,गरायला हुदै रुकुम र जाजरकोटको बीचमा पर्ने रिम्ना भन्ने स्थानमा पुगेपछि ठूलीभेरीसँग मिसिएर एकमात्र भेरी नदीले स्वरूप पाएको छ। रुकुमकोटको धाउनेमा यो नदिले ठूलो बगर बनाएको छ जुन धाउने बगर रुकुमकोटको अर्को आकर्षणको रूपमा रहेको छ । जहाँबाट राफ्टिङ गर्दै ठूलीभेरीसम्म पुग्न सकिने सम्भाबना देखिन्छ ।
सन्दर्भ सामग्री

श्रेणी:नेपालका नदीहरू
श्रेणी:नेपालको जलस्रोत
श्रेणी:भूगोल
जीवन अधिकारी

जीवन अधिकारी (सन् १९५०) संगीतकार हुन्। उनी भारतको सिलिगुढी, बागडोगरामा बस्छन्। उनले उद्धव पौडेलले बनाएका दुई चलचित्र तिलहरी र परिवारमा संगीत दिएका छन्। त्यसबाहेक उहाँले सिलिगुढीमा प्रचलित बङ्गाली र सात्री भाषाका साना पर्दाका चलचित्र, भिडियो चलचित्र आदिमा संगीत दिएका छन्।
उनको मुख्य पेसा कानुनसेवी हो उनी वकालत गर्छन्। उनका दाजू रामलाल अधिकारी प्रसिद्ध भारतीय नेपाली साहित्यकार थिए।
जीवनी

अधिकारीको जन्म सन् १९५० जनवरी १मा दार्जिलिङको तकभर चिया कमानको तेस्रो विभागमा भएको हो। त्यही कमानमा वरिष्ठ साहित्यकार तथा चित्रकार लैनसिंह बाङ्देलको जन्म भएको हो। बुबा भक्तिप्रसाद र आमा मनमायाका छ छोरा र ४ छोरी जन्मे।
अधिकारीको मूलथलो इलामको कोलबुङ (मार्से) हो। कामको खोजीमा बुबा दार्जिलिङ गएका थिए। उनका दाइहरू इलाममा जन्मे। उनी दार्जिलिङमा जन्मे।
घरबाट उकालो धाएर उनले रात्रिस्कुलमा अक्षर खुट्याए। पाठशाला पुग्न साढे दुई घन्टा लाग्थ्यो।
उनले कक्षा ८ सम्म बेटेन हाइस्कुलमा पढे। कक्षा ९ र १० दार्जिलिङको टर्नबुल उच्च विद्यालयमा भयो। सन् १९६७मा म्याट्रिक पास भए। त्यसपछि म सिलिगुढी गए। त्यहाँको कलेजबाट बीकम र नर्थ बङ्गाल युनिभर्सिटीबाट एमकम र एलएलबीसम्म पढे। बीकम, एमकम र एलएलबी पढ्दा आफैं कमाउँथे। दिउँसो जागीर खाएर राति पढ्थे। म त्यसबेला बागडोगराको एउटा प्राथमिक स्कुलमा पढाउन थाले। त्यहाँ नेपालीभाषीहरू थिए। साना नानीहरू पढ्दैनथे।
उनले सन् १९६८ देखि सन् १९८४ सम्म उक्त स्कुलमा पढाए। स्कुलको सञ्चालक समितिमा पनि रहे।
संगीतमा रूचि

सानैदेखि संगीतमा रुचि राख्ने अधिकारीले सुरुमा हार्मोनियममा 'जय शिव शंकर भोलेनाथ...' भजन गाए। पछि नेपाली गीतहरू सिके। उनलाई कक्षा ६/७मा हुँदा हार्मोनियम बजाउन आउँथ्यो। कक्षा ९मा पढ्दा शनिबारको आधा दिन बिदामा म गोपाल योञ्जनको रिहर्सल हेर्न कला मन्दिर जान्थे। पछि सावन क्लब जान थाले। त्यहाँ अगमसिंह गिरीले पढाउँथे। गोपाल योञ्जन, नगेन्द्र थापा, मनबहादुर मुखिया, अरुणा लामाचाहिं दाइका समकालीन थिए। दिव्य खालिङ उनका सहपाठी हुन्। उनीहरू कक्षामा पछाडि बस्थे र डेस्क-बेन्च बजाएर धुन तयार पार्थे।
सन् १९६५मा पढाइ नभएका बेला कक्षामा गीत गाइरहेको गोपाल योञ्जनले सुनेर गीत प्रतियोगितामा जान हौसला दिए। अधिकारीले जितेन्द्र बर्देवासँग संगीतको तालिम लिए। सन् १९६७मा सिलिगुढी आएपछि बङ्गाली मास्टर कानन कर्मकारलाई संगीतका गुरु थापे। ६/७ वर्ष शास्त्रीय संगीत सिके।
बाहिरी लिङ्कहरू

*जीवन अधिकारी सानो छँदा

श्रेणी:सङ्गीतकारहरू
श्रेणी:नेपाली सङ्गीत
तत्त्वज्ञान

तत्त्वमीमांसा वा तत्त्वज्ञान, दर्शनको त्यो शाखा हो, जो कुनै ज्ञानको शाखाका वास्तविकता (reality)को अध्ययन गर्दछ। परम्परागत रूपमा यसका दुई शाखाहरू छन् -

# ब्रह्माण्ड विद्या तथा
# सत्व शास्त्र/सत्तामीमांसा (अन्टोलोजी)

तत्वमीमांसामा प्रमुख प्रश्नहरू यी हुन्-

# ज्ञानका अतिरिक्त ज्ञाता र ज्ञेयको पनि अस्तित्व छ वा छैन?
# अन्तिम सत्ताको स्वरूप के हो? त्यो एक प्रकार गरेकाछन्, वा एक भन्दा अधिक प्रकार का?
यिनलाई पनि हेर्नुहोस्

* दर्शन
* ज्ञानमीमांसा
* मूल्यमीमांसा
बाहिरी सुत्रहरू

श्रेणी:दर्शन
श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित
इलमपोखरी

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, लमजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २६५० रहेको थियो जसमध्ये १२०४ पुरुष र १४४६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ६०८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल दूधपोखरी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ वडाहरू दूधपोखरी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:लमजुङ जिल्लाका ठाउँहरू
उदिपुर

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, लमजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २६९२ रहेको थियो जसमध्ये १२१० पुरुष र १४८२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ६९८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल बेसीसहर नगरपालिकामा पर्दछ। यो बेसीसहर नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो।

कालिकाको मन्दिर र मध्य मर्स्याङ्दी जलविद्युतको ड्याम यहाँका पर्यटकीय क्षेत्रहरू हुन्। विसं २०७१ जेष्ठ १ मा बेसीशहर, उदिपुर,गाउँशहर र चण्डीस्थान गाउँ विकास समितिहरू मिलाएर बेसीशहर नगरपालिका बनाइएको हो। यस ठाउँमा विभिन्न जात जतिको बसोबास रहेको छ ।
तस्वीर सङ्ग्रह


जन कल्यान मा.बि उदिपुर.jpg|श्री जन कल्याण मा.बि उदिपुर, लमजुङ

Udipur Bazar.jpg|उदिपुर बजार
Middle Marshyandi Hydro Electricity Dam Udipur.jpg|मध्य मर्स्याङ्दी जलविद्युतको ड्याम फलियासाँघु, उदिपुर

Tree MMHE Dam.jpg|मध्य मर्स्याङ्दी जलविद्युतको ड्याम फलियासाँघु, उदिपुर
MMHE View.jpg|मध्य मर्स्याङ्दी जलविद्युतको दृश्य

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:लमजुङ जिल्लाका ठाउँहरू
उत्तरकन्या

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, लमजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १०९२ रहेको थियो जसमध्ये ४९२ पुरुष र ६०० महिला रहेका थिए भने यहाँ २८१ घरधुरी रहेको थियो।व लमजुङ जिल्लाको उत्तरपश्चिमा पर्ने यस गाउँ विकास समितिमा रहेको घलेगाउँ दक्षिण एसियाकै नमुना गाउँको रूपमा समेत परिचित छ। यो गाउँ समुन्द्री सतहदेखि २ हजार एक सय मिटर उचाइमा रहेको छ। अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रमा पर्ने घलेगाउँ करिब छ सय वर्ष पुरानो मानव वस्ती हो। परम्परागत गुरुङ सस्कृती, घाँटु, सोरठी, सेर्गा नाच, नमुना चिया वगान, प्रांगारिक खेती, परम्परागत गुरुङ सङ्ग्रहालय, हिमाली दृष्यावलोकन, सुधारिएको घरबास आदिका लागि यस गाउँ परिचित छ। गुरुङ संस्कृतिको ज्वलन्त चित्रण सङ्ग्राहलयलाई राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले २०७३ माघ २२ गते उद्घाटन गरेकी थिइन्। यो हाल क्व्होलासोथार गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो क्व्होलासोथार गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:लमजुङ जिल्लाका ठाउँहरू
गाउँसहर

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, लमजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ६६११ रहेको थियो जसमध्ये २८५९ पुरुष र ३७५२ महिला रहेका थिए भने यहाँ १७५७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल बेसीसहर नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ६-९ वडाहरू बेसीसहर नगरपालिकाको वडा नम्बर २ हो भने १-५ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:लमजुङ जिल्लाका ठाउँहरू
घनपोखरा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, लमजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २८९३ रहेको थियो जसमध्ये १३६० पुरुष र १५३३ महिला रहेका थिए भने यहाँ ६४८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मर्स्याङ्दी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका २-४,९ वडाहरू मर्स्याङ्दी गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने १,५,६-८ वडाहरू वडा नम्बर २ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:लमजुङ जिल्लाका ठाउँहरू
धमिलीकुवा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, लमजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४४२५ रहेको थियो जसमध्ये १९०९ पुरुष र २५१६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ११५४ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल राइनास नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १,२,५ वडाहरू राइनास नगरपालिकाको वडा नम्बर ७ हो भने ३-४, ६-९ वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:लमजुङ जिल्लाका ठाउँहरू