JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
जोन डाल्टन

जोन डाल्टन बेलायती रशायनशास्त्री, मौशमवीद तथा भौतिकशास्त्री थिए । डाल्टनलाई आधुनिक आणविक सिद्दान्तको विकाश तथा रंग छुट्याउन नसक्ने रोग (Colour Blindness)मा गरेको सोधकार्यको लागि प्रसिद्दि मिलेको थियो । उनलाई बेलायतको Fellow of the Royal Society सम्मान द्वारा सम्मनित गरिएको थियो ।
बाल्यकाल

जोन डाल्टन सन् १७६६ सेप्टेम्बर ६ तारिखमा बेलायतको कम्बरल्यन्डमा अवस्थित इगल्सफिल्डमा क्वेकर भनिने एउटा क्रिस्चियन परिवारमा जन्मिएका थिए । The son of a weaver, he joined his older brother Jonathan at age १५ in running a Quaker school in nearby Kendal. Around १७९० Dalton seems to have considered taking up law or medicine, but his projects were not met with encouragement from his relatives — Dissenters were barred from attending or teaching at English universities — and he remained at Kendal until, in the spring of १७९३, he moved to Manchester. Mainly through John Gough, a blind philosopher and polymath from whose informal instruction he owed much of his scientific knowledge, Dalton was appointed teacher of mathematics and natural philosophy at the "New College" in Manchester, a dissenting academy. He remained in that position until १८००, when the college's worsening financial situation led him to resign his post and begin a new career in Manchester as a private tutor for mathematics and natural philosophy.

Dalton's early life was highly influenced by a prominent Eaglesfield Quaker named Elihu Robinson,[१] a competent meteorologist and instrument maker, who got him interested in problems of mathematics and meteorology. During his years in Kendal, Dalton contributed solutions of problems and questions on various subjects to the Gentlemen's and Ladies' Diaries, and in १७८७ he began to keep a meteorological diary in which, during the succeeding ५७ years, he entered more than २००,००० observations.[२] He also rediscovered George Hadley's theory of atmospheric circulation (now known as the Hadley cell) around this time.[३] Dalton's first publication was Meteorological Observations and Essays (१७९३), which contained the seeds of several of his later discoveries. However, in spite of the originality of his treatment, little attention was paid to them by other scholars. A second work by Dalton, Elements of English Grammar, was published in १८०१.


श्रेणी:विश्वप्रशिद्द वैज्ञानिक
साल्पा पोखरी

साल्पा पोखरी खोटाङ, सोलुखुम्बु, भोजपुर र संखुवासभा जिल्लाको सँगमस्थलका रूपमा परिचित प्राकृतिक सौन्दर्यले भरपिूर्ण स्थल हो । साल्पापोखरी समुद्र सतहदेखि ३ हजार ६ सय ७२ मिटर उचाइमा छ। यो चार जिल्लाको संगम स्थल भएपनि भोजपुर जिल्लाको दोभाने गाबिसमा पर्दछ। संखुवासभाको तुम्लिङटार विमानस्थलमा ओर्लिएर भोजपुरको कात्तिके, नेपालेडाँडा, मझुवा, केदाकाउले, ताँबुटार, चौकीडाँडा, दोभाने पार गरेपछि साल्पा पोखरी पुग्न सकिन्छ। र भोजपुर सदरमुकामबाट सुन्तले, मैयुङ हँदै पनि त्यहाँ पुग्न सकिन्छ। तेसै गरी खोटाङको खानीडाँडा विमानस्थलबाट दिक्तेल, तालखर्क, मैयुङ हँदै र लामीडाँडा विमानस्थलबाट नुनथला, मुढे, रूपाकोट, सुङदेल हुँदै पनि तीन दिनको पैदलयात्रा गर्दै त्याहाँ पुग्न सकिन्छ। पहिलोपटक सगरमाथा चढ्न जाँदा सर एडमन्ड हिलारी र तेन्जिङ नोर्गे शेर्पाले साल्पा पोखरी कै मार्ग प्रयोग गरेका थिए । सूर्योदय र सूर्यास्तको मनोरम दृश्यावलोकन गर्न पर्यटकहरूले साल्पा पोखरीनजिकशिलिचुङ डाँडाको चुचुरो चढ्ने गरेका छन्। शिलिचुङबाट सगरमाथा, मकालु, कञ्चनजंघा, कुम्भकर्ण, मेरापिक लगायत हिमशृंखला र तराईको फाँटमा लमतन्न परेका नदी, वनजंगल र बस्ती मज्जाले देख्न सकिन्छ।
थेरवाद

थेरवाद अथवा हीनयान बौद्ध धर्मको एक प्राचीन सम्प्रदाय हो। स्थवीर अथवा महास्थवीर शब्दको अपभ्रंस भै थेरवाद भएको विश्वास गरिन्छ।

बुद्दको जीवन काल देखि नै बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले गौतम बुद्धका सुरुका उपदेशहरूलाई यथावत संरक्षण एवं अनुशरण गरे र त्यहि नै थेरवाद बुद्धधर्मको रूपमा विकसित हुन गयो। यिनीहरूले पाली भाषामा नै उनका सन्देशहरू संरक्षण गरे। जसलाई थेरवाद वा हीनयानको रूपमा मानियो। यसलाई स्थविरवादको रूपमा पनि नामाकरण गरियो। यी थेरवाद बौद्धहरूले हेतुवादी र आश्रमिक स्वरूपलाई नबदली बुद्धका ज्ञानहरू अगाडि बढाए।

भगवान् बुद्धको जन्म ई.पू. ५६३मा नेपालको लुम्बिनी अञ्चलको कपिलवस्तु जिल्लाको शालोद्यानमा भएको थियो। बुद्धले ६ वर्षको कठिन तपस्याले बुद्धत्व प्राप्त गरी सम्यक सम्बुद्ध हुनु भएको थियो। बुद्धका ज्ञानहरू प्रारम्भमा थेरवाद बुद्धधर्मको रूपमा विकसित हुन गयो। बुद्धको जन्मस्थान लुम्बिनी कपिलवस्तुको आसपासका राज्य कोलीय रामग्राम र अन्य राज्यका शाक्य र ब्राहृमण जातिहरू थेरवाद परम्परामा बौद्ध भिक्षु भएका थिए।

बुद्धको निर्वाणपछि सयौं वर्षको अन्तरालमा दोस्रो सांघायनमा महायानको उत्पत्ति भएपछि बौद्ध धर्म दुई सम्प्रदायमा विभाजन हुन पुग्यो। एकथरि बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले गौतमबुद्धका सुरुका उपदेशहरूलाई यथावत संरक्षण गरी तिनको अनुशरण गरे। यिनीहरूले पाली भाषामा नै उनका सन्देशहरू संरक्षण गरे। जसलाई थेरवाद वा हीनयानको रूपमा मानियो। यसलाई स्थविरवादको रूपमा पनि नामाकरण गरियो। यी थेरवाद बौद्धहरूले हेतुवादी र आश्रमिक स्वरूपलाई नबदली बुद्धका ज्ञानहरू अगाडि बढाए।

यस्तै अर्को महायान समुदायहरू बुद्धका शरीर रूपको कल्पना गरी पूजापाठमा विश्वास राखी अगाडि बढाए। यसको सम्पूर्ण व्याख्या संस्कृत भाषामा लेखिन पुग्यो। जसले पारमितालाई पूरा गर्दछ, त्यसले बोधिसत्व बनी अर्हत पद प्राप्त गरी बुद्ध बन्न सक्नेछ भन्ने भावनालाई अङ्गिकार गरे।
यो पनि हेर्नुहोस्

* महायान सम्प्रदाय

* बज्रयान सम्प्रदाय
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:बौद्ध धर्म
गोलरक्षक (फुटबल)

गोलरक्षक फुटबल खेलमा रक्षापंक्ति पछाडी रहेको गोलपोष्टमा रहने खेलाडी हो, जसको प्रमूख कार्य विपक्षीले प्रहार गरेको फुटबललाई गोलपोष्टमा गोल हुनबाट रोक्क्नु हो। गोलरक्षक एक मात्र खेलाडी हो जसलाई खेल क्रममा (आफ्नो पेनाल्टी क्षेत्रमा मात्र) हात वा पाखुराले बललाई छूने अनुमति दिएको हुन्छ। खेलको क्रममा मैदानमा प्रत्येक टीममा एक जना गोलरक्षक हुनु आवश्यकता हुन्छ। यदि गोलरक्षकले चोटको कारणले मैदान छोड्नु परेमा वा बाहिर पठाईयो भने उक्त टीममा बैकल्पिक खेलाडी नभए पनि वा आफुले बदल्न पाउने बैकल्पिक खेलाडीको कोटा सकिएता पनि एक अन्य खेलाडी उक्त स्थानमा बस्नु पर्ने हुन्छ।

गोलरक्षकलाई अक्सर लाईनअप कार्ड, म्याच रिपोर्ट, र टिभी क्याप्शनमा अङ्ग्रेजीको संक्षिप्त रूप जिके भनिन्छ। शब्दहरू रक्षक र गोलकीपर पनि सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ। यस स्थानलाई बोलिचालीको भाषामा 'संरक्षक'या 'पोस्टको बीचको मानिस' (वा 'लाठी') भनिन्छ।


श्रेणी:खेल
श्रेणी:फुटबल खेलका स्थानहरू
रक्षापङ्क्ति (फुटबल)

फुटबल खेलमा गोलरक्षक भन्दा अगाडि मैदानमा रहने खेलाडीको स्थान रक्षापंक्ति हो। रक्षापंक्ति चार प्रकारको हुन्छ; सेन्ट्रल ब्याक, स्विपर, फुल ब्याक र विङ्गर् ब्याक। प्रायजसो आधुनिक संरचनाहरूमा सेन्ट्रल ब्याक र फुल ब्याकको स्थिति आवश्यक छन्। स्विपर र विङ्गर् ब्याकको भूमिकाहरू केही संरचनाहरूको लागि विशेष हुन्छन् ।
सेन्ट्रल ब्याक

स्विपर (लिवेरो)

फुल ब्याक

विङ्गर ब्याक

श्रेणी:खेल
श्रेणी:फुटबल खेलका स्थानहरू
अग्रपङ्क्ति (फुटबल)

thumb|right|200px|अग्रपंक्तिका खेलाडी विपक्षीको गोलपोष्टमा बल प्रहार गर्दै
फुटबल खेलमा विपक्षीको गोलपोष्ट क्षेत्रमा रहने खेलाडीहरूलाई अग्रपंक्ति भनिन्छ। यिनीहरूलाई आक्रमक खेलाडी तथा स्ट्राइकर पनि भनिन्छ। यसैले गर्दा यिनीहरू मुख्यतः गोल स्कोरिङ्गको लागि जिम्मेवार हुन्छन्। यो धेरै नै अग्रस्थान र यसको सीमित रक्षात्मक जिम्मेवारीले गर्दा सामान्य रूपले अन्य खेलाडिहरूले भन्दा ज्यादा गोल गर्छन्; यसअनुसार, यिनीहरू आफ्नो टीमहरूका खेलाडिहरू मध्य अक्सर सबैभन्दा प्रसिद्ध र सबैभन्दा महँगा हुन्छन्। यो आधुनिक फुटबलमा सबैभन्दा अधिक माग हुने स्थान मध्य एक हो, यसमा राम्रो तरिकाले प्रदर्शन गर्नको लागि बुद्धि र गति, निष्पादन र सोच आवश्यकता पर्छ।

आधुनिक टीम संरचनाहरूमा सामान्यतया १ देखि ३ जना अग्रपंक्ति हुन्छन्, यसमा सामान्यतया दुई जना रहन्छन्। प्रशिक्षकले सामान्यतया यसको लागि अग्रस्थानमा खेल्ने एक स्ट्राइकर (मध्य अग्रपंक्ति), र गोल गर्नुका साथै गहिराइ खेलेर गोल स्कोरिङ्गको लागि राम्रो तरिकाले सहयोग पुर्याउँने एउटा अर्को आक्रमक खेलाडी (दोश्रो स्ट्राइकर)लाई लिन्छन्।
मध्य अग्रपंक्ति

स्ट्राइकर

दोश्रो स्ट्राइकर

विङ्गर

श्रेणी:खेल
श्रेणी:फुटबल खेलका स्थानहरू
थान्का

थान्का नेपालका तामाङ, शेर्पा तथा गुरुङ जातिहरू तथा तिब्बती परम्परागत चित्रकला हो। यो नेपाली हस्तकलाको विविध विधा मध्ये एक मौलिक कला हो। यो चित्रकला नेवार जातिहरू परम्परागत चित्रकला पौभासँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ। यो चित्र लेखन कार्य सूती कपडामा गरिन्छ। सूती कपडालाई काठको फ्रेममा कसी सपेता र सरेस मिलाएर पोतिन्छ। सपेता र सरेस सुकेपछि चिल्लो काठको फलेकमा राखेर पानीले भिजाई ढुङ्गाले घोटिन्छ। यो क्रम धेरै पटक दोहोर्‍याएपछि मिहिन चिल्लो भई लेख्न योग्य हुन्छ। थान्कामा विशेष गरेर बुद्धका चित्रहरू बढी मात्रामा कोरिएको पाइन्छ। यो थान्का लेखन कला नेपाल बाहेक विशेष गरी चीन, जापान, कोरिया मंगोलिया आदि देशहरूमा रहेको छ। यो एक प्रकारको चित्र लेखन भए तापनि सामान्य चित्र लेखनभन्दा यो फरक रहेको छ।

थाङ्का बौद्ध दर्शनका आधारित एउटा विशिष्ट कला हो। जतिखेर बुद्ध धर्मको प्रचार हुँदै थियो, त्यसबेला पढेलेखेका मानिस कम थिए। चित्रबाट सजिलै धर्मशास्त्रको ज्ञान दिलाउन पाँचौं शताब्दीमा यो चित्रकलाको विकास भएको थियो भन्ने धारणा रहि आएको छ | त्यसबेलाको नालन्दा विश्वविद्यालय -हाल भारतको पटना)मा यो विषयको अध्यापन हुन्थ्यो। तिब्बत, नेपाल तथा भारतका बौद्ध गुरूहरू यसको शिक्षा लिन त्यहाँ जान्थे। पछि तिब्बतको राजनीतिक परिवर्तनपछि त्यहाँका खाइबाहरू पलायन भए। उनीहरूको उद्देश्य फेरियो। उमेरका कारण उनीहरू चित्र कोर्न नसक्ने भए। उनीहरूका चेला-चेलीले त्यो दर्शन पूर्ण रूपमा टिप्न सकेनन्। आधुनिक शिक्षाका कारण भारतमा पनि यो कलाको अध्यापन रोकियो, तर नेपालका गुम्बामा भने यो शिक्षा फैलिँदै गयो। त्यसैले विश्वमा जति पनि थाङ्का बिक्री-वितरण हुन्छन्, तीमध्ये ९५ प्रतिशत थाङ्का नेपाली हुन्छन्।

नेपालको राजकुमारी भृकुटीको तिव्वती राजा स्रङचन गम्पो सँग विवाह भए पछि यो कला तिव्वतमा प्रवेश पाएको विश्वाश गरिन्छ | यो कला नेपालीको हातमा मात्र भएकाले यो नेपाली कला हो, तिब्बती होइन। हाल वजारमा पाईने थान्कामा नेपाली पौभा चित्रको प्रभाव रहेको छ |
यो पनि हेर्नुहोस‍

*पौभा
*खाइबा
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:परम्परा
श्रेणी:बौद्ध धर्म
श्रेणी:नेपाली कला
एपेन्डिक्स

एपेन्डिक्स भनेको मासंपेसीले बनेको करिव पाँचदेखि दस से.मी. लम्बाइको एउटा पाइपजस्तो तन्तु हो जसको व्यास दुईदेखि चार मिलिमिटर मात्र हुन्छ। यसको एकातिरको मुख बन्द हुन्छ र अर्को तिरको मुख ठूलो आन्द्रा र सानो आन्द्रा जोडिने ठाउँमा ठूलो आन्द्रासँग जोडिएर रहेको हुन्छ। एपेन्डिक्सको हाम्रो शरीरमा कुनै खास काम छैन। कसै -कसैले यसको महत्त्व शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीमा रहेको बताए पनि पुष्टी चाँहि गर्न सकेका छैनन्। दाहिने कोखाभन्दा अलिकति तल रहने यो एपेन्डिक्स कुनै पनि कारणले सुन्निन गएमा त्यसलाई एपेन्डिसाइटिस भनिन्छ यो बिरामीका लागि एक आपत्कालीन अवस्था हो समयमै रोग ठम्याउन सकिएन र तुरुन्त उपचार सुरु गरिएन भने यसले बिरामीलाई चिन्ताजनक अवस्थामा पनि पुर्‍याउन सक्छ।


श्रेणी:विज्ञान
एपेन्डिसाइटिस

thumb
दाहिने कोखाभन्दा अलिकति तल रहने एपेन्डिक्स कुनै पनि कारणले सुन्निन गएमा त्यसलाई एपेन्डिसाइटिस भनिन्छ । यो बिरामीका लागि एक आपत्कालीन अवस्था हो समयमै रोग ठम्याउन सकिएन र तुरुन्त उपचार सुरु गरिएन भने यसले बिरामीलाई चिन्ताजनक अवस्थामा पनि पुर्‍याउन सक्छ।
केही भाइरसको सङ्क्रमणले गर्दा एपेन्डिक्सको कोष सुन्निन्छन् र यसरी सुन्निएको कोषमा ब्याक्टेरियाजस्तै अक्सयुरियस भरमिकुलारिस, ई कोलाई इन्टेरोकोकाई आदिले गएर थप सङ्क्रमण गराउदँछन् अनि एपेन्डिसाइटिस हुन्छ। एपेन्डिक्स ठूलो आन्द्रासँग सीधै जोडिएको हुनाले कहिलेकाँही ठूलो आन्द्रामा गाँठो पर्दा वा बटारिँदा आन्द्रामा रहेको दिशा फर्केर आई एपेन्डिक्समा पसेर एपेन्डिक्सको सङ्क्रमण गराउन सक्दछ। एपेन्डिक्समा जुका आएर पनि एपेन्डिसाइटिस गराउन सक्दछन् जुन प्रमुख कारणमध्ये एक हो। कब्जियतका बिरामीले दिशा खुकुलो बनाउने औषधिको अत्यधिक प्रयोग गरेमा पनि एमेन्डिसाइटिस हुन सक्छ।

यी माथि उल्ल्ोख गरिएका कुनै पनि कारणले गर्दा एपेन्डिक्सको मुख बन्द भएमा त्यसभित्र रहेका जमेका फोहोरको कारणले गर्दा त्यहाँको चापमा वृद्धि हुन जान्छ। चापमा भएको बृद्धिले गर्दा एपेन्डिक्सको रक्त सञ्चारमा कमी आउँदछ। रगतको प्रवाह नै कम भएपछि एपेन्डिक्सका कोष झन् ठूलो हुँदै आफ्नो आकारमा वृद्धि गर्न थाल्दछन्। जसले गर्दा रगत प्रवाह गर्ने नलीमा क्षति पुग्न गई पूरै रक्त सञ्चार बन्द हुन्छ र एपेन्डिक्सका कोषमा घाउ लाग्दछ अनि विस्तारै कुहिन सुरु गर्दछन्। शल्यक्रिया गरेर एपेन्डिक्सलाई निकाल्नेबाहेक यसको अर्को विकल्प छैन। एपेन्डिसाइटिसको समयमै उपचार गरिएन भने यसले हाम्रो पेटमा रहेको आमाशय सानो आन्द्रा र ठूलो आन्द्रालगायतलाई ढाकेर राख्ने तन्तुको एक तह जसलाई पेरिटोनियम भनिन्छ, त्यसलाई फुटाइदिन सक्छ। यदि त्यस्तो भएमा सङ्क्रमण शरीरभरि फैलिएर अवस्था चिन्ताजनक पनि बनाउन सक्छ.

यदी पेरिटोनियम पनि फुटेमा आन्द्रा भित्रको गुह्य तत्व बहिर निस्कन्छ अनि जटिल प्रकारको संक्रमण हुन्छ ।
कहिले कही आन्द्राको वरिपरी आएर आन्द्रा वरिपरी रहेको ओ मेन्टअ्म भन्ने बोसोले ढाकेर संक्रमण हुनबाट रोक्छ । यसलाई अप्पेन्डिकुलर लम्प भनिन्छ । यसले पीपलाई अनेत्र सर्नबाट रोक्छ । अस्तो भएमा तुरुन्त शल्यकृया गर्न पर्दैन । तर चिकित्सकको प्रत्यक्ष निग्रानीमा रहनुपर्छ । अनि बिस्तारि संक्रमण निर्मुल भएपछी शल्यकृया गर्न पर्छ ।
एपेन्डिसाइटिसका केहि लक्षणहरू

# दाहिने कोखा ढुखिनु
# ज्वरो ९९- १०२ डिग्री
# मतली र बान्ता
# पेट फुलेनु
# पेटको ग्यास पास नहुनु
# पेटको माथिल्लो वा तल्लो, पछाडि वा अन्तमा जहाँसुकै पनि सुस्त वा तीखो दुखाई हुने
# पिसाब फेर्न् गर्हो हुने
# गम्भीर ऐंठन
# ग्यासको साथ कब्ज वा पखाला
सन्दर्भ

श्रेणी:विज्ञान
मध्यपङ्क्ति (फुटबल)

सामान्य अर्थमा मध्यपङ्क्ति भन्नाले अग्रपंक्ति र रक्षापंक्तिको बिचको स्थान भन्ने बुझिन्छ। फुटबलमा मध्यपङ्क्तिबाट खेल्ने खेलाडीलाई मिड फिल्डर भनिन्छ। केहि मिड फिल्डरहरू रक्षात्मक भूमिकामा देखिन्छन् भने केहि मिडफिल्डर र फरवार्ड बिचको सिमाको यकिन स्थान नखुलाई खेल्ने गर्दछन। मिड फिल्डरको संख्या र भूमिका टोलीको संरचनामा निर्भर गर्दछ ; मैदानमा रहेका मिड फिल्डरहरू बटुलेर बनेको समूहलाई नै मध्यपङ्क्ति भनिन्छ। धेरै प्रशिक्षकहरूले कम्तिमा एउटा मिड फिल्डरलाई विपक्षी टोलीको आक्रमण माथि धावा बोल्न प्रयोग गर्छन, भने बाँकी मिड फिल्डरहरूलाई गोलको मौका सिर्जना गर्ने वा रक्षात्मक र आक्रामक दुवै क्षेत्रमा उत्तिकै सक्रिय रहेर खेल्न प्रशिक्षकले खटाउन सक्छ। मिड फिल्डर ती खेलाडी हुन् जो अन्य खेलाडीभन्दा बढी दुरी तय गर्दछन्।
केन्द्रीय मध्यपङ्क्ति

केन्द्रीय मिड फिल्डर आक्रामक र रक्षात्मक मिड फिल्डरको पनि बिचबाट खेल्ने खेलाडी हुन्। यो स्थानबाट खेल्ने खेलाडीले आक्रामक मिड फिल्डर र फरवार्डलाई बल पास गर्ने प्रयास गर्छन् भने केहीले तिव्र गतिमा अगाडि बढेर पेनाल्टी क्षेत्रबाट आक्रमण गर्छन्।
"बक्स-टु-बक्स" मध्यपङ्क्ति

यो मिड फिल्डर केन्द्रीय मिडफिल्डर हो जो आफ्नो चालको कारण आक्रमण र रक्षात्मक दुवै क्षेत्रमा बलियो हुन्छ। त्यसकारण यी खेलाडीले आफ्नै रक्षात्मक घेरामा रहेर विपक्षीको प्रहार रोक्ने र विपक्षीको पेनाल्टी क्षेत्र नजिक बल पुर्याएर गोल गर्ने प्रयास गर्दछ।
रक्षात्मक मध्यपङ्क्ति

यस स्थानबाट खेल्ने खेलाडीले लगभग डिफेन्डरकै काम गर्छन् तर यी खेलाडीहरू रक्षात्मक घेराभन्दा केही अगाडि रहन्छन्। विपक्षीका प्रमुख खेलाडीलाई छेक्ने प्रयास यिनीहरूको हुन्छ।
विङ्गर

फुटबलमा विङ्गर (पाश्वखेलाडी) भन्नाले त्यस्ता खेलाडीलाई बुझिन्छ जो स्ट्राइकरको विङ्गबाट खेल्ने गर्दछन्। पहिले विङ्गरहरूलाई शुद्ध आक्रामक खेलाडी मानिन्थ्यो जसबाट पछाडी फर्किएर रक्षात्मक खेल खेल्ने अपेक्षा गरिँदैनथ्यो। यो शैली सन् १९६० तिर आएर परिवर्तन भयो। इङ्गलैन्डका प्रशिक्षक आल्फ राम्सेले इसं १९६६ को विश्वकपमा क्वार्टरफाइनल पछीका खेलहरूमा विङ्गरको प्रयोग गरेनन् जसलाई 'विङ्गलेस वन्डर्स' भनिन्छ जसले आधुनिक ४-४-२ ढाँचाको सुरूवात गर्यो। विङ्गरले स्ट्राइकर खेलाडीलाई हेड गोल को अवसर सिर्जना गर्ने काम गर्दछन्। विङ्गरहरू दुइ प्रकारका हुन्छन् - दायाँबाट खेल्नेलाई दायाँ विङ्गर र बायाँबाट खेल्नेलाई बायाँ विङ्गर भनिन्छ। वर्तमान समयमा लियोनेल मेस्सीलाई उत्कृष्ट दायाँ विङ्गर र क्रिष्टियानो रोनाल्डोलाई उत्कृष्ट बायाँ विङ्गर मानिन्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:फुटबल खेलका स्थानहरू
महावीर पुन

महावीर पुन नेपाल सरकारका शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री हुन् साथै नेपाली वैज्ञानिक, शिक्षक, सामाजिक उद्यमी तथा हिमालयका दुर्गम क्षेत्रहरूको विकासित ताररहित प्रविधिको प्रयोगमा आफ्नो व्यापक कार्यका लागि प्रसिद्ध एक कार्यकर्ता हुन् जसलाई नेपाल वायरलेस नेटवर्किङ परियोजना पनि भनिन्छ। उनी नेपालका बहुचर्चित व्यक्तित्व हुन्। उनको कार्यलाई अशोका फाउन्डेसन, रमन म्याग्सेसे फाउन्डेसन, नेब्रास्का विश्वविद्यालय र ग्लोबल आइडियाज बैङ्कले मान्यता दिएको छ। उनी एक मानवतावादी हुन् जसको कामले धेरै युवाहरूलाई आफ्नै देश फर्काउन र यसको विकासको लागि यसको सेवा गर्न प्रेरित गरिरहेको छ।
उच्च शिक्षा

आफ्नो उच्च माध्यमिक शिक्षा सकाएर पुनले १२ वर्ष ४ वटा विद्यालयमा शिक्षकको रूपमा काम गरेका थिए। सन् १९८९ मा पुनले नेब्रास्का विश्वविद्यालयबाट विज्ञान शिक्षा मा स्नातकोत्तर हासिल गरेका थिए। स्नातकोत्तर सकाएर २४ वर्ष पछि आफ्नो गाउँ नाङ्गी फर्किदा उनले दिगो शिक्षाको आवश्यकता महसुस गरेका थिए। जसको सुरुवात उनले हिमान्चल उमाविको स्थापनाबाट सुरुवात गरेका थिए। कम्प्युटर शिक्षा र आय स्रोत वृद्धिलाई ध्यानमा राखी उनले आफ्नो कार्यक्रम अगाडि बढाउदै देशलाई विकाशको ज्योतितिर अग्रसर गराउन थालेका थिए।
परिवार

उनको गृहणी ओम माया पुन संग विवाह गरि दुई छोरि सन्तान झरना पुन र जुना पुन छन् ।
सामाजिक कार्य

सन २००१ महावीर पुनको जीवनको स्वार्णिम वर्ष रहन गयो जब ब्रिटिस ब्रोडकास्ट कर्पोरेसन बीबीसीले उनको गाउँगाउँमा इन्टरनेटको पहुँच पुर्‍याउने महत्त्वाकाङ्क्षी योजनालाई विश्वसमुदायमाझ पेस गरिदिएको थियो। बीबीसीको यस समर्थनबाट युरोप र अमेरिकाबाट विभिन्न सहयोगी दाताहरूले पुनलाई आर्थिक सहयोग गरेका थिए। त्यस सहयोगबाट उनले नाङ्गी र राम्चे आसपासका गाउँहरूमा ताररहित इन्टरनेट सञ्चालन गर्न सफल भएका थिए।

पुन ‘इन्टरनेट हल अफ फेम’, ’समग्र सामाजिक नवीनता पुरस्कार’, जोनाथन बी पोष्टल अवार्ड, एसियाको नोबेल पुरस्कारले चिनिने ‘रोमन म्यागसेसे पुरस्कार’ जस्ता विभिन्न सम्मानद्वारा सम्मानित भइसकेका छन्।
राष्ट्रिय आविस्कार केन्द्र

पुनले सन् २०१२ मा सूचना तथा प्रविधि मार्फत देश विकासका सम्भावनाहरूको खोज र आविष्कार गर्ने उद्देश्यले मुनाफारहित संस्था राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रको स्थापना गरेका थिए। यस्तो विशाल योजनालाई मुर्तरुप दिन ठुलो आर्थिक सहयोगको खाँचो हुनेभएकाले पुनले नेपाल सरकारको ढोका बारम्बार ढक्ढकाएका थिए।
शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री

नेपाली युवा र गतिविधिहरूको व्यापक विरोधपछि बनेको सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२ को शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री बनेका हुन् ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*उनको कामको बारेमा लेख र प्रकाशित सामग्रीहरूको सूची
*नेपालका दुर्गम गाउँमा वायरलेस इन्टरनेट पुर्‍याउने महावीर पुन
*नेपाल के इंटरनेट के भगवान डॉ महाबीर पुन फगामी

श्रेणी:म्याग्सेसे पुरस्कार विजेताहरू
श्रेणी:म्याग्दी जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:नेपाली शिक्षकहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू
कटुञ्जे

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १९४९७ रहेको थियो जसमध्ये ९६९८ पुरुष र ९७९९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४६९२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सूर्यविनायक नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको १-७,९ वडाहरू सूर्यविनायक नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने ८ नम्बर वडा वडा नम्बर ६ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:भक्तपुर जिल्लाका ठाउँहरू
चाँगुनारायण नगरपालिका

भक्तपुर जिल्लाका ४ वटा नगरपालिकाहरू मध्ये एक हो। २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका चाँगुनारायण, झौखेल, दुवाकोट र छालिङ गाविसहरू समावेश गरिएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकको ताथली, सुडाल, बागेश्वरी र नगरकोट गाविसहरू मिलेर बनेको महामञ्जुश्री-नगरकोट नगरपालिका यसमा गाभिएको थियो।
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ८८,०८३ रहेको छ भने यहाँ २१,५८८ घरधुरी रहेका छन्।
भौगोलिक अवस्थिति

समुन्द्री सतहबाट १३७२ देखी २१९१ मिटर उचाईमा रहेको नगरपालिकाको पूर्वमा काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको मण्डनदेउपुर नगरपालिका, पश्मिमा कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका र मध्यपुर थिमी नगरपालिका, भक्तपुर नगरपालिका र उत्तरमा शंखरापुर नगरपालिका र दक्षिणमा सूर्यविनायक नगरपालिका र भक्तपुर नगरपालिका रहेको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, भक्तपुर

श्रेणी:भक्तपुर जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू
झौखेल

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७७२१ रहेको थियो जसमध्ये ३९०८ पुरुष र ३८१३ महिला रहेका थिए भने यहाँ १६३१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल चाँगुनारायण नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको १-८ वडाहरू चाँगुनारायण नगरपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने ८ नम्बर वडा वडा नम्बर २ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:भक्तपुर जिल्लाका ठाउँहरू
दधिकोट

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ११६२९ रहेको थियो जसमध्ये ५८५९ पुरुष र ५७७० महिला रहेका थिए भने यहाँ २६८८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सूर्यविनायक नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको १-३ वडाहरू सूर्यविनायक नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ४-९ नम्बर वडा वडा नम्बर ४ हो।
स्थान र भूगोल

* स्थान: दधिकोट, काठमाडौँ उपत्यका, नेपाल
* उचाइ: करिब १,८०० मिटर
* क्षेत्रफल: १०.२ वर्ग किलोमिटर (लगभग)
ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्व

दधिकोटको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्व यहाँको परम्परागत जीवनशैली र धार्मिक स्थलहरूको कारण हो। यो क्षेत्र स्थानीय नेपाली संस्कृतिको रचनात्मकता र ऐतिहासिक विरासतको एक महत्वपूर्ण भाग हो।
प्रमुख स्थलहरू

* दधिकोट दरबार: यो ऐतिहासिक दरबार विभिन्न सांस्कृतिक र ऐतिहासिक घटनाहरूको केन्द्र रह्यो। यद्यपि यो दरबार अहिलेको अवस्थामा बिग्रिएको छ, यसको ऐतिहासिक महत्त्व आज पनि कायम छ।
* कृष्ण मन्दिर: दधिकोटमा स्थित यो मन्दिर स्थानीय समुदायको धार्मिक गतिविधिहरूको केन्द्र हो र यस क्षेत्रमा धार्मिक समारोहरू आयोजित गरिन्छ।
पर्यटकीय आकर्षणहरू

दधिकोटको प्राकृतिक सौन्दर्य र शान्त वातावरणले यहाँ आउने पर्यटकहरूलाई एक अनौठो अनुभव प्रदान गर्छ। यहाँको हरित वन, खुला मैदान, र पहाडी दृश्यहरूले पर्यटकहरूको मनमोहक अनुभव बनाउँछन्।
प्रमुख गतिविधिहरू

* हाइकिङ र ट्रेकिङ: दधिकोटको वरिपरिका प्राकृतिक मार्गहरूमा हाइकिङ गर्न सकिन्छ जसले रमणीय दृश्यहरूको अनुभव प्रदान गर्दछ।
* प्राकृतिक अवलोकन: यहाँको वनस्पति र वन्यजन्तुहरूको अवलोकन गर्न सकिन्छ जसले पर्यावरण र प्राकृतिक सौन्दर्यको अध्ययन गर्ने अवसर प्रदान गर्छ।
* सांस्कृतिक भ्रमण: यहाँका धार्मिक स्थल र परम्परागत सांस्कृतिक गतिविधिहरूलाई अनुभव गर्नका लागि भ्रमण गर्न सकिन्छ।
जीवनशैली र स्थानिय संस्कृति

दधिकोटको जीवनशैली परम्परागत नेपाली जीवनशैलीसँग मिल्दोजुल्दो छ। यहाँको प्रमुख कृषि क्रियाकलापमा धान, मकै, र तरकारीहरूको उत्पादन समावेश छ। स्थानीय पर्व र चाडपर्वहरूले यहाँको सांस्कृतिक जीवनलाई सम्पन्न बनाउँछन्।
पहुँच

दधिकोट काठमाडौँको प्रमुख सडकमार्गबाट राम्रोसँग जडान गरिएको छ। काठमाडौँबाट निजी गाडी, टैक्सी, वा सार्वजनिक बसमार्ग प्रयोग गरेर यहाँ पुग्न सकिन्छ। यहाँको सडक अवस्था सामान्यतया राम्रो छ र यात्रा सहज र आरामदायक हुन्छ।
विकास र योजना

दधिकोटको विकास र पूर्वाधार सुधारका लागि विभिन्न स्थानीय संघसंस्थाहरू र सरकारी निकायहरूले काम गर्दैछन्। यहाँको प्राकृतिक सौन्दर्य र सांस्कृतिक धरोहरलाई संरक्षण गर्न र प्रवर्द्धन गर्नका लागि विविध प्रयासहरू जारी छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:भक्तपुर जिल्लाका ठाउँहरू
दुवाकोट

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १०४६१ रहेको थियो जसमध्ये ५३२१ पुरुष र ५१४० महिला रहेका थिए भने यहाँ २४१२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल चाँगुनारायण नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको १-३ वडाहरू चाँगुनारायण नगरपालिकाको वडा नम्बर २ हो भने ४-९ नम्बर वडा वडा नम्बर १ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:भक्तपुर जिल्लाका ठाउँहरू
सिरुटार

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४७९० रहेको थियो जसमध्ये २३०७ पुरुष र २४८३ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०३३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सूर्यविनायक नगरपालिकामा पर्दछ।

यो सूर्यविनायक नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो।
इतिहास

प्राकृतिक रूपमा रमणीय सिरुटारको नाम सिरु नामको घाँसको नामबाट रहेको मानिन्छ। सिरु सुख्खा जमीनमा हुने कडा डाँठ र लामा लामा पात हुने घाँस हो। टार भन्नाले वरिपरि खोलाले घेरिएको उठेको भाग भन्ने बुझिन्छ। यस अर्थमा सिरु घाँस धेरै पाइने टार भएको हुँदा यो गाउँलाई सिरुटार भनिएको हो भन्ने यहाँका स्थानीयवासीको बुझाई छ। तर अहिले गाउँका केही भागमा बाहेक अन्यत्र यो घाँस उमि्रएको पाईंदैन
किंवदन्ती

सिरुटारका बारेमा प्रचलित एउटा किंबदन्ती यस्तो पनि छ।

“धेरै वर्ष अगाडिको कुरो हो। यस ठाउँमा छिमेकी गाउँहरूको तुलनामा अलि बाक्लै वस्ती थियो। खेतीबाट उब्जनी पनि राम्रो हुने गर्दथ्यो। यहाँ एक जना राजाको ठूलो दरबार र दरबारको एउटा राम्रो बगैचा पनि थियो। सो दरबार र बगैचालाई चारैतिरबाट ठूलो पर्खालले घेरिएको थियो। त्यसैले यस ठाउँलाई नेवारी भाषामा स्वाँगा वा बगैचा भन्ने गरिन्थ्यो। सो दरबारको सेवकको रूपमा नेवार जाति पनि बस्थे। राजथला थरका ती आदिवासीका सन्तान केही मात्रामा अहिले पनि रहेका छन्। पछि केही आकस्मिक कारणले यहाँका मानिसहरू अन्यत्र बसाई सर्न थाले र उब्जनी पनि राम्रो भएन। सतीले रिसाएर यस ठाउँमा घाँस मात्र उमि्रयोस् भनेर श्राप दिइन्। त्यस कारण यहाँ सिरु उम्रन थाल्यो। र पछि ठाउँको नाम नै सिरुटार रहन गयो। पछि अन्य ठाउँबाट विभिन्न जातिका मानिसहरू आएर बस्ने थाले र कालान्तरमा अहिलेको सिरुटार बन्न पुगेको हो।”
स्थलहरु

चरखण्डी

सिरुटार गाविसका विभिन्न महत्त्वपूर्ण स्थलहरूमध्ये एक हो चरखण्डी।

चरखण्डी सिरुटारको दक्षिणी भेगमा छिमेकी गाविस दधिकोटसँगको सिमानामा पर्दछ।
चरखण्डी महादेव मन्दिरको कुण्डमा नुहाएर महादेवको पूजा गरे शरीरका सबै रोग नाश भई गरेको काम सफल हुने जनविश्वास रहेको छ। किम्वदन्ती अनुसार सिकारीले मारेको भंगेरा चरखण्डीको पोखरीमा डुब्दा पुनः जीवित बनेको भनाइ छ। यहाँको कुण्डमा नुहाए जीउमा खटिरा, दागलगायत छालासम्बन्धी रोगबाट मुक्ति मिल्ने बुढापाका बताउँछन्। यहाँ प्रत्येक वर्षको पहिलो दिन अर्थात बैशाख १ गते ठूलो मेला लाग्ने गर्दछ। मेलामा घरघरबाट पूजा लैजाने गरिन्छ भने कतिपय मन्दिरपरिसरमा शरीरमा बत्ती बालेर बस्ने गर्दछन्। शरीरमा बत्ती बालेर बसेमा पाप नष्ट हुने एवम् पुण्य प्राप्त हुने जनविश्वास रहिआएको छ।
सिरुटारका अन्य धार्मिक स्थल

*गुप्तेश्वर महादेव (सिरुटार, बालकोट र टिकाथलि गाबिसको संगमस्थल)
*ढल्यापीपल
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:भक्तपुर जिल्लाका ठाउँहरू