JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
વડનગર

વડનગર ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યના મહેસાણા જિલ્લાના વડનગર તાલુકાનું નગર અને તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે. વડનગર ભારતના ૧૫માં અને હાલના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનું જન્મસ્થળ છે.
ભૂગોળ

વડનગર . પર સ્થિત છે અને દરિયાની સપાટીથી આશરે ૧૪૩ મીટરની ઊંચાઈ પર આવેલું છે.
મહત્વના સ્થળો

વડનગરમાં આવેલા રાષ્ટ્રીય મહત્વના સ્મારકોમાં અજપાલ કુંડ (ગૌરી કુંડ) (N-GJ-154), અર્જુન બારી દરવાજો (N-GJ-155) અને કિર્તી તોરણ (N-GJ-156) નો સમાવેશ થાય છે. અન્ય સ્થળો નીચે મુજબ છે:

* તાના-રીરીની સમાધિ
* હાટકેશ્વર મહાદેવ
* જૈન દેરાસર (હાથીદેરા)
* શર્મિષ્ઠા તળાવ
* બૌદ્ધકાલીન અવશેષ
* વડનગર મ્યુઝિયમ
* અમથેરાતા મંદિર


File:Vadnagar10.jpg|હાટકેશ્વર મહાદેવ મંદિર
File:Hathi Derasar, Vadnagar 1.jpg|હાથી જૈન દેરાસર
File:Vadnagar's Kirti Toran full shot with beautiful clouds.JPG|કિર્તી તોરણ
File:Vadnagar12.jpg|કિર્તી તોરણ
File:Tana Riri Deri Vadnagar.JPG|તાના-રીરી બગીચો અને સમાધિ
File:Guri kund, Vadnagar.jpg|ગૌરી કુંડ
File:Arjun Bari Gate Vadnagar Gujarat.jpg|અર્જુન બારી

શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ

શાળા
* જવાહર નવોદય વિદ્યાલય (સીબીએસઇ)
* અનાર્ત શિક્ષણ કેન્દ્ર
* નવીન સર્વ વિદ્યાલય
* કુમાર શાળા
* કન્યા શાળા
* બી.એન.હાઈસ્કુલ
* રોયલ અંગ્રેજી માધ્યમ શાળા
* સરસ્વતી વિદ્યા મંદિર
* શિશુ મંદિર

કોલેજ
* સરકારી વિજ્ઞાન કોલેજ
* સરકારી પોલીટેકનીક કોલેજ
* સરકારી ઔધોગિક તાલીમ સંસ્થા
* વડનગર નાગરિક સહકારી બેંક લી. આર્ટસ અને કોમર્સ કોલેજ
પરિવહન

વડનગર ગુજરાતના બધાં મોટા શહેરો સાથે જાહેર પરિવહન માર્ગે જોડાયેલું છે. વડનગર રેલ્વે સ્ટેશન રાજ્ય અને દેશના અન્ય સ્થળો સાથે સંકળાયેલું છે.
વડનગર તાલુકો
સંદર્ભ

શ્રેણી:વડનગર તાલુકો
શ્રેણી:ઐતિહાસિક સ્થળો
મહેસાણા

મહેસાણા ‍() ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મહેસાણા જિલ્લાના મહેસાણા તાલુકાનું શહેર અને જિલ્લા તેમ જ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
ઇતિહાસ

]]

ચાવડા વંશના રાજપૂત મેહસાજી ચાવડાએ મહેસાણાની સ્થાપના કરી હતી. તેમણે વિક્રમ સંવત ૧૪૧૪, ભાદરવા સુદ ૧૦ (ઇ.સ. ૧૩૫૮) ના રોજ શહેરનું તોરણ અને મંદિર બંધાવ્યું હતું. તેનું વર્ણન ૧૯૩૨માં જયસિંહ બ્રહ્મભટ્ટે કર્યું હતું.

ગાયકવાડે વડોદરા જીતીને પાટણને ઉત્તર ગુજરાતનું સંચાલન મથક બનાવ્યું હતું, જે પછીથી કડી અને ત્યારબાદ ૧૯૦૨માં મહેસાણામાં ખસેડાયું હતું. ૧૯૪૭માં ભારતની આઝાદી પછી તે ભારત સંઘમાં ભળ્યું હતું અને બોમ્બે રાજ્યમાં તેનો સમાવેશ થયો હતો. ૧૯૬૦માં તે ઉત્તર ગુજરાતમાં અલગ જિલ્લા રૂપે અસ્તિત્વમાં આવ્યું.

૧૯૦૪માં સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજાએ બંધાવેલો મહેલ રાજમહેલ તરીકે ઓળખાય છે.
ભૂગોળ

સમુદ્ર સપાટીથી મહેસાણાની સરેરાશ ઉંચાઇ છે.

મહેસાણામાં પરા તળાવ, નાગલપુર તળાવ અને બોત્તેર કોઠાની વાવ આવેલાં છે.
વસતી

thumb|મહેસાણાનો એક માર્ગ
૨૦૧૧ની વસતી ગણતરી પ્રમાણે મહેસાણાની વસતી ૧,૮૪,૧૩૩ની હતી. લિંગ ગુણોત્તર ૮૯૪ છે. મહેસાણામાં સાક્ષરતા દર ૮૪.૨૬% છે.

મહેસાણામાં બાળકોમાં જાતિ ગુણોત્તર ૭૬૨ છે, જે ભારતના શહેરી વિસ્તારોમાં સૌથી ઓછો છે.
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

*


શ્રેણી:મહેસાણા
ગુજરાત વિદ્યાપીઠ

ગુજરાત વિદ્યાપીઠ અમદાવાદ ના પ્રખ્યાત આશ્રમરોડ પર સ્થિત છે. જેની સ્થાપના મહાત્મા ગાંધીએ ૧૮ ઓક્ટોબર, ૧૯૨૦માં કરી હતી. સામાન્ય રીતે ગુજરાતની જોડણીમાં હ્રસ્વ 'ઉ' નો ઉપયોગ થાય છે પણ વિદ્યાપીઠ પોતાની જોડણી ગૂજરાત દીર્ઘ 'ઊ' વાપરી ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ એમ કરે છે.

ગુજરાત વિદ્યાપીઠની શરૂઆત કોચરબ આશ્રમની પાછળ ડાહ્યાભાઈ ના બંગલામાં કરવામાં આવી હતી.

આ વિદ્યાલયની પેટા શાખાઓ પણ છે. જેમાં ઉચ્ચશિક્ષણની બે મહત્વની શાખાઓ ગાંધીનગર જિલ્લામાં આવેલી છે. જે નીચે મુજબ છે.

# રાંધેજા
# સાદરા

રાંધેજા સંકુલમાં કુલ ચાર પેટા સંકુલો આવેલા છે.

# કૃષિવિજ્ઞાન કેન્દ્ર
# જમનાલાલ બજાજ નિર્સગોપચાર કેન્દ્ર
# મહાદેવ દેસાઈ ગ્રામસેવા મહાવિધાલય
# ગ્રામવ્યવસ્થાપન કેન્દ્ર
સંદર્ભો
બાહ્ય કડીઓ

* ગુજરાત વિદ્યાપીઠનું અધિકૃત વેબસાઇટ
*


શ્રેણી:ગુજરાતની યુનિવર્સિટીઓ
શ્રેણી:અમદાવાદ
શ્રેણી:અમદાવાદમાં આવેલી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ
અડાલજ

અડાલજ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ગાંધીનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૪ (ચાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ગાંધીનગર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. અડાલજ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, રાઇ, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

આ ગામ અમદાવાદની ઉતરે ૧૯ કિમી અને ગાંધીનગરથી ૫ કિમી દુર આવેલ છે.
જોવાલાયક સ્થળો

અડાલજની વાવ

અડાલજ ગામની સીમ પર વીરસંઘ વાધેલાની પત્ની રૂડીબાઇએ વાવનું નિર્માણ કરાવેલું. તેથી આ વાવ અડાલજની વાવ અથવા રૂડીબાઇની વાવ થી પ્રચલિત થઇ. આ વાવનાં નિર્માણમાં તે સમયના અંદાજે ૫ લાખ રુપિયાનો ખર્ચ થયેલ. પાણીની અછતવાળા પ્રદેશમાં અતિ ઉપયોગી એવા આ પ્રકારનાં સ્થાપત્ય વિશ્વમાં માત્ર ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં જ જોવા મળે છે. જમીનમાં ઊંડા ખોદકામથી માટી ધસી ન પડે તે માટે પથ્થરની દીવાલ ચણવામાં આવી છે, જેને સિમેન્ટ કે સળિયા વગર માત્ર પથ્થરના જ થાંભલા વડે ટેકવવામાં આવી છે. શિલ્પ અને સ્થાપત્યની દ્રષ્ટિએ આ વાવનું અનેરૂ મહત્વ છે. છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી અડાલજની વાવ પાસે વોટર ફેસ્ટિવલ પણ યોજાય છે.
ત્રિમંદિર

અડાલજ ગામમાં અમદાવાદ-કલોલ હાઇવે પર દાદા ભગવાનની પ્રેરણાથી ત્રિમંદિર બનાવવામાં આવ્યું છે.
સંદર્ભ

શ્રેણી:ગાંધીનગર તાલુકો
ઝૂલતા મિનારા

ઝૂલતા મિનારા અથવા મૂળ નામ સીદી બશીર મસ્જિદ ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ કે જે એક સમયે રાજ્યની રાજધાની હતી, તે શહેરમાં આવેલું પુરાતન સ્થાપત્ય છે. આ સ્થાપત્યનું નિર્માણ મોગલ શૈલીમાં કરવામાં આવેલું છે. એક મિનારા પર ચડીને એને હલાવવાથી બીજો મિનારો પણ થોડી ક્ષણોમાં હલે છે તેથી આ મિનારાનું નામ ઝૂલતા મિનારા પડ્યું છે. અમદાવાદમાં સારંગપુર-ગોમતીપુરમાં રેલ્વે સ્ટેશનની બહારનાં ભાગે આવેલા આ મિનારા ત્રણ માળનાં બનેલા છે અને તેના છજાઓમાં બારીક નકશીકામ કરવામાં આવ્યું છે.
ઇતિહાસ

અમદાવાદમાં સીદી બશીરની મસ્જિદમાં આવા મિનારા બાંધવામાં આવ્યા હતાં, જે સુલતાન અહમદ શાહનાં ગુલામ સીદી બશીરે બાંધ્યા હતાં તેમ માનવામાં આવે છે. અન્ય એક મત મુજબ સુલતાન મહમદ બેગડાનાં શાસન દરમિયાન મલિક સારંગ નામના એક ઉમરાવે તે બંધાવ્યા હતાં. મિનારાવાળી આ મસ્જિદનું બાંધકામ ૧૪૫૨માં પૂર્ણ થયું હતું.
મિનારા

એક મિનારા પર ચઢીને તેને હળવેથી હલાવતા બીજો મિનારો થોડી ક્ષણો પછી આપોઆપ હલે છે, અને આ કંપનની અસર બન્ને મિનારાઓની વચ્ચેની જગ્યા પર જોવા મળતી નથી. આ કંપનનું સાચું કારણ હજુ સુધી જાણી શકાયું નથી. મોનિયર એમ. વિલિયમ્સ નામના અંગ્રેજ સંસ્કૃત વિદ્વાનને ૧૯મી સદીમાં મિનારાઓની આ લાક્ષણિકતાની સૌપ્રથમ જાણ થઈ હતી.
અન્ય મિનારા

રાજ બીબીની મસ્જિદમાં પણ આવા મિનારાઓ આવેલા છે, જેમાંનો એક બ્રિટિશરોએ સંશોધન કરવા માટે છૂટો પાડ્યો હતો, પરંતુ તેમનાં સંશોધનમાં તેઓ કશું જાણી ના શક્યા અને ના તો તેઓ તે મિનારાને પાછો ઉભો કરી શક્યા. આ ઉપરાંત ઇરાનનાં ઇસફહાનમાં પણ આ પ્રકારના મિનારા છે, જે મોનાર જોનબન તરીકે જાણીતા છે. મોનાર જોનબનનો શબ્દશ: અર્થ ઝૂલતા મિનારા થાય છે.
હાલની સ્થિતિ

૧૯૮૧માં કુતુબ મિનારમાં બનેલી દુર્ઘટના પછી આ મિનારાઓ પર ચડવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. મિનારાનો ઉપરનો ભાગ ક્ષતિગ્રસ્ત છે.
સંદર્ભ

* આ લેખ પબ્લિક ડોમેનમાં રહેલા પ્રકાશન માંથી લખાણ ધરાવે છે.


શ્રેણી:અમદાવાદ
શ્રેણી:અમદાવાદ શહેરનાં સ્થાપત્યો
શ્રેણી:અમદાવાદનાં જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
સુરત જિલ્લો

સુરત જિલ્લો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલો દક્ષિણ ગુજરાતનો મહત્વ ધરાવતો જિલ્લો છે.
ઇતિહાસ

૨૦૦૭ના વર્ષમાં આ જિલ્લાનું વિભાજન કરી તાપી જિલ્લો અલગ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં વ્યારા, સોનગઢ, વાલોડ, નિઝર અને ઉચ્છલ તાલુકાઓને સમાવવામાં આવ્યા હતા.
તાલુકાઓ

આ જિલ્લામાં બારડોલી, કામરેજ, મહુવા, ઓલપાડ, માંડવી, પલસાણા, માંગરોળ, ઉમરપાડા, ચોર્યાસી અને અરેઠ એમ કુલ ૧૦ તાલુકાઓ આવેલા છે.
વસ્તી

૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે સુરત જિલ્લો ગુજરાતના સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા જિલ્લામાં બીજા ક્રમે છે.
રાજકારણ

વિધાન સભા બેઠકો

|}
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

* સુરત જિલ્લા પંચાયતની વેબસાઇટ


શ્રેણી:ગુજરાતના જિલ્લાઓ
રમેશ મહેતા

રમેશ મહેતા ગુજરાતી ચલચિત્ર જગતના એક જાણીતા હાસ્ય કલાકાર હતા.
જીવન

તેમનો જન્મ ૨૩ જૂન, ૧૯૩૪નાનવાગામ ખાતે થયેલો. તેમના પિતાનું નામ ગિરધરલાલ ભીમજી મહેતા અને માતાનું નામ મુક્તાબેન હતું. નાનપણથી જ તેમને નાટકોનું લેખન અને અભિનયનો શોખ હતો.

અમદાવાદના ભારતભૂષણ થિયેટરમાં છ મહિના નોકરી કરી. રાજકોટમાં પીડબલ્યૂડીમાં મહિનાના પાંસઠ રૂપિયાના પગારે વંથલી સાઈટ પર કામ કર્યું અને ડેરી વ્યવસાય કરવાની પણ કોશિશ કરી. ૧૯૪૯માં વિજયાબહેન સાથે લગ્ન કર્યા અને રમેશભાઈ બે દીકરા અને બે દીકરીના પિતા બન્યા. ત્યાર બાદ મુંબઈની કેસી કોલેજમાં એક વર્ષ માટે નાટ્યકલાનું જ્ઞાન મેળવ્યું. અહીં તેઓ મેકઅપ, સ્ટેજક્રાફ્ટ, એક્ટીંગ, ડીરેક્શન, લાઈટીંગ, સ્પીચ આર્ટ જેવા ગુણો શીખ્યા. આ પછી તેમણે નાટકો લખવાના શરૂ કર્યા. નાટકોનાં લેખન, મંચન દરમિયાન તેઓ અરવિંદ પંડ્યાનાં સંપર્કમાં આવ્યા અને યોગાનૂયોગે તેમનાં દ્વારા ગુજરાતી ચલચિત્ર "હસ્ત મેળાપ"ની કથા લખવાનું બન્યું. તેમનાં દ્વારા લખાયેલું આ પ્રથમ ગુજરાતી ચલચિત્ર હતું. આ પછી તો તેમણે ચલચિત્રોની કથા, સંવાદ લખતાં લખતાં અભિનય પર પણ ધ્યાન આપ્યું. મોટાભાગે પોતાનું પાત્રાલેખન અને સંવાદો એ જાતે જ લખતા. તેઓ અનેક ગુજરાતી ચલચિત્રોમાં સહાયક ભુમિકાઓમાં કામ કરી ચૂક્યા હતા. તેમણે 'ગાજરની પિપૂડી' નામના ગુજરાતી ચલચિત્રમાં મુખ્ય ભુમિકા પણ નિભાવી હતી.

૧૧ મે, ૨૦૧૨નાં રોજ, રાજકોટ ખાતે, ૭૮ વર્ષની ઉમરે તેઓનું અવસાન થયું.
કેટલાક સફળ ચલચિત્રોની યાદી

* જેસલ તોરલ (૧૯૭૧)
* હોથલ પદમણી (૧૯૭૪)
* મેના ગુર્જરી (૧૯૭૫)
* સંતુ રંગીલી (૧૯૭૬)
* સોન કંસારી (૧૯૭૭)
* ગંગા સતી (૧૯૭૯)
* મણિયારો (૧૯૮૦)
* જાગ્યા ત્યારથી સવાર (૧૯૮૧)
* ઢોલી (૧૯૮૨)
* મરદનો માંડવો (૧૯૮૩)
* ઢોલામારૂ (૧૯૮૩)
* હિરણને કાંઠે (૧૯૮૪)
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

*
*

શ્રેણી:ગુજરાતી ચલચિત્ર અભિનેતા
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૨માં મૃત્યુ
વાયુ

પૃથ્વી પરનો દરેક પદાર્થ અલગ અલગ સ્વરુપમાં જોવા મળે છે. આ સ્વરુપો છે: ઘન, પ્રવાહી અને વાયુ. કોઇપણ પદાર્થ કુદરતમાં આ ત્રણમાંથી કોઇપણ એક સ્વરુપમાં જોવા મળે છે. આમાં કોઇપણ પદાર્થની બાષ્પ એટલે કે વરાળને તે પદાર્થનું વાયુ સ્વરુપ કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે વાયુ સ્વરુપે રહેલા પદાર્થને ઠારવાથી તે પદાર્થનું પ્રવાહી સ્વરુપમાં રુપાંતર થાય છે.

પૃથ્વી પરની સજીવ સૃષ્ટિ માટે વાયુ ખુબ જ મહત્વ ધરાવે છે. પૃથ્વીના વાતાવરણમાં રહેલી હવામાં ઓક્સીજન તેમ જ નાઇટ્રોજન મુખ્ય ઘટકો છે. આમાંથી આપણું શરીર પ્રાણવાયુ શ્વાસ વાટે અંદર લે છે, અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઉચ્છવાસ વાટે બહાર કાઢે છે. આમ આ વાયુઓ વગર આપણું જીવન અશક્ય છે. આ ઉપરાંત પાણી પણ હાઈડ્રોજન અને ઓક્સીજન વાયુઓથી બનેલું હોય છે.


શ્રેણી:વિજ્ઞાન
અયોધ્યા

અયોધ્યા એ ભારતનાં ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યમાં, અયોધ્યા જિલ્લામાં આવેલું પ્રાચિન નગર છે. જે "અવધ"ની જુની રાજધાની પણ હતું. અયોધ્યા હિંદુઓ માટે ભગવાન રામની જન્મભૂમિ હોવાને કારણે પવિત્ર યાત્રાધામ ગણાય છે. દિલ્હીથી ૫૫૫ કિ.મી. દુર આ શહેર સરયુ નદીના જમણાં કાંઠે વસેલું છે.
ઈતિહાસ

સંસ્કૃત ભાષામાં અયોધ્યા નો અર્થ "જેની સામે યુદ્ધ ન કરી શકાય તેવું" એવો થાય છે. બ્રહ્માંડ પૂરાણ (૪/૪૦/૯૧) જેવા કેટલાક પુરાણોમાં અયોધ્યાને હિંદુ ધર્મનાં છ પવિત્રોત્તમ સ્થાનોમાંનું એક દર્શાવેલ છે.

ગૌતમ બુદ્ધનાં સમયમાં આ શહેર અયોજ્ઝા (Ayojjhā-પાલી ભાષા) તરીકે પણ ઓળખાતું. ઇ.સ. ૧૨૭માં આ નગર સાકેત (Śāketa અથવા 沙奇 (Pinyin: Shāqí)) નામથી ઓળખાતું જેના પર કુશાણ સમ્રાટ કનિષ્કે વિજય પ્રાપ્ત કરી અને પૂર્વીય પ્રાંતનું વહિવટી મથક બનાવેલ. હ્યુ-એન-ત્સાંગ નામનાં ચીની મુસાફરે ઇ.સ. ૬૩૬માં આ નગરની મુલાકાત લીધી ત્યારે આ નગરનું નામ અયોધ્યા હોવાનું નોંધેલું છે.

બ્રિટિશ રાજ સમયમાં આ શહેર અને આસપાસનો વિસ્તાર ઔધ તરીકે ઓળખાતો.
રામલલ્લા મંદિર

૫ ઓગસ્ટ ૨૦૨૦ના રોજ ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ રામ અયોધ્યા ખાતે જન્મભૂમિ મંદિરનું ખાતમૂર્હત કર્યું હતું. ફૈજાબાદ-ગોરખપુર હાઇવે પર વિસ્તારમાં નવ્ય અયોધ્યા શહેરનું આયોજન થયું છે. વર્ષ ૨૦૨૪ની ૨૨ જાન્યુઆરીએ ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ નવનિર્મિત રામલલ્લા મંદિરમાં પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરી ને મંદિર જાહેરજનતાના દર્શનાર્થે ખુલ્લું મૂક્યું હતું. આ સમારોહમાં ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથ, રાજ્યપાલ આનંદીબેન પટેલ, રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના વડા મોહન ભાગવત સહિત અનેક નામી હસ્તીઓ ઉપસ્થિત રહી હતી.
વસ્તી
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

*
*


શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
પશ્ચિમ

thumb|250px|right| દિશાચક્ર (compass rose) જેમાં પશ્ચિમ દિશાનો કાંટો અલગ રંગમાં (highlighted) દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
પશ્ચિમ એ ચાર દિશાઓ પૈકીની એક દિશા છે, તેને ગુજરાતમાં આથમણી દિશા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
પશ્ચિમ શબ્દ સામાન્ય રીતે એક સંજ્ઞા, વિશેષણ અથવા ક્રિયાવિશેષણ છે કે જે એક દિશા કે ભૂગોળ તરફ ઇંશારો કરે છે.

પશ્ચિમ, ચાર પ્રમુખ દિશાઓ પૈકીની એક છે, સાથે તે દિશાચક્રના દિશાસંકેતોમાંથી પણ એક પ્રમુખ સંકેત છે. તે પૂર્વ દિશાની વિપરીત બાજુ તરફ અને ઉત્તર અને દક્ષિણ દિશાની લંબવત બાજુ તરફ હોય છે.

શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
શ્રેણી:દિશાઓ
ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો

ભારત સંઘીય સંઘરાજ્ય છે. જે ૨૮ રાજ્યો અને ૮ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો ધરાવે છે. આ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો જિલ્લાઓમાં અને જિલ્લાઓ તાલુકાઓમાં તથા તાલુકાઓ ગામો અને નગરોમાં વહેંચાયેલા હોય છે.
૨૮ રાજ્યો અને ૮ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો


રાજ્યો
કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો


૧૯૫૬ પહેલાં

alt=|thumb|349x349px|ભારતના રાજ્યો, ૧૯૫૧.
ભારતીય ઉપખંડ પર તેના ઇતિહાસમાં ઘણા અલગ અલગ શાસકોએ રાજ્ય કર્યું છે. દરેક રાજકર્તાએ પોતાની રીતે વહિવટી વિભાગો પાડેલ હતા. આધુનિક ભારતનાં હાલનાં વિભાગો તેનાં સર્વાંગી વિકાસને ધ્યાનમાં રાખી અને કરાયેલ છે. જેની શરૂઆત બ્રિટિશ શાસનકાળથી થયેલ. બ્રિટિશ ભારતમાં હાલનું ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, તથા અફઘાનિસ્તાન અને તેનાં પ્રાંતો, બર્મા (મ્યાનમાર)ની વસાહતો વિગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આ સમય દરમિયાન,ભારતનું શાસન સીધું અંગ્રેજોનાં કે પછી સ્થાનિક રાજાઓનાં હાથમાં હતું. ૧૯૪૭ માં આઝાદી વખતે પંજાબ તથા બંગાળનાં પ્રાંતોનું, ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે મોટાપાયે વિભાજન થયું,અને તે દરમિયાન તેમનાં વહિવટી વિભાગોને સુરક્ષિત રાખવાનું તથા ઘણાં બધાં રજવાડાંઓને ભારતસંઘમાં ભેળવવાનું, એ નવા રાષ્ટ્ર માટે પડકાર રૂપ કાર્ય હતું.

જો કે સ્વતંત્રતા બાદ તુરંત ભારતમાં અસ્થિર પરિસ્થિતીઓ ઉત્પન્ન થઇ. બ્રિટિશરો દ્વારા રચાયેલાં ઘણાં પ્રાંતો તેમનાં ઉપનિવેશીય હેતુ માટેનાં હતાં,અને તે ભારતીયોની ઇચ્છાનું પ્રતિબિંબ પાડતાં નહોતાં કે ન તો તે જાતીય કે ભાષાકીય રીતે અનુકુળ હતાં. આ જાતીય અને ભાષાકીય તણાવને કારણે ભારતની સંસદને ૧૯૫૬માં રાજ્ય પુનર્ગઠન અધિનિયમ બનાવી અને નવેસરથી જાતીય અને ભાષાકીય ધોરણે રાજ્યોની રચના કરવાનું કારણ મળ્યું.

સ્વતંત્રતા પ્રાપ્તિ બાદ બ્રિટીશ પ્રાંતો તથા દેશી રાજ્યોને એકીકૃત કરીને ભારતમાં રાજ્યોને ચાર શ્રેણીમાં વિભાજીત કરાયા હતા.
૧૯૫૬ પછી

૨૭ નવેમ્બર ૧૯૪૭ ના રોજ સંવિધાન સભાના અધ્યક્ષ ડૉ. રાજેન્દ્રપ્રસાદએ અલ્હાબાદ ઉચ્ચ ન્યાયાલયના ન્યાયાધીશ એસ.કે.દરની અધ્યક્ષતામાં ચાર સભ્યોના એક આયોગની રચના કરી. આયોગે તેનો રિપોર્ટ ડિસેમ્બર ૧૯૪૮માં સુપ્રત કર્યો. રિપોર્ટમાં જણાવાયું કે રાજ્યોના ગઠનનો આધાર ભાષાકીય ન હોવો જોઈએ. રાજ્યોના ગઠનનો આધાર ભૌગોલિક રચના, આર્થિક નિર્ભરતા, પ્રશાસનિક સુગમતા અને વિકાસની ક્ષમતા પર હોવો જોઈએ. ત્યારબાદ ૨૨ ડિસેમ્બર ૧૯૫૩ના રોજ ભારતના સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના પૂર્વ ન્યાયાધીશ ફજલ અલીની અધ્યક્ષતામાં ત્રણ સભ્યોના રાજ્ય પુનર્ગઠન આયોગની રચના કરવામાં આવી. પંડિત એચ.એન.કુંજરૂ અને સરદાર કે.એમ.પાણિક્કર તેના સભ્યો હતા. આયોગે ૩૦ ડિસેમ્બર ૧૯૫૫માં સુપ્રત કરેલા તેના રિપોર્ટમાં જણાવ્યું કે ચાર શ્રેણીમાં વિભાજીત રાજ્યોને વિભાજીત કરી તેમાથી ૧૬ નવાં રાજ્યો તથા ૩ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનું નિર્માણ કરવું જોઈએ.
આયોગની ભલામણોનો સ્વીકાર કરીને ૧૯૫૬માં રાજ્ય પુનર્ગઠન અધિનિયમ, ૧૯૫૬ પસાર કરવામાં આવ્યો. આ અધિનિયમ અંતર્ગત ભારતમાં ૧૪ રાજ્યો અને ૫ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની રચના કરવામાં આવી. આ ચૌદ રાજ્યોમાં મધ્યપ્રદેશ, મદ્રાસ, મૈસૂર, આંધ્ર પ્રદેશ, અસમ, રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, મુંબઈ, જમ્મુ-કાશ્મિર, કેરળ, પશ્ચિમ બંગાળ, ઉડિસા તથા પંજાબ તથા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં હિમાચલ પ્રદેશ, દિલ્હી, ત્રિપુરા, મણિપુર અને અંડમાન નિકોબાર દ્વીપસમૂહનો સમાવેશ થાય છે.

આયોગની ભલામણોના આધાર પર નીચેના રાજ્યોનું ગઠન કરવામાં આવ્યું.


નવેમ્બર ૨૦૧૯માં ભારત સરકારે દમણ અને દીવ અને દાદરા અને નગરહવેલીનું જોડાણ કરીને એક જ કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશ દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ બનાવ્યો હતો, જેનો અમલ ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૦ના રોજ સત્તાવાર થયો હતો.
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

* ભારત સરકારની અધિકૃત વેબસાઇટ: રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો
ઇન્દ્ર

ઇન્દ્ર (, ) ભારતીય ઉપખંડના સૌથી મહત્વના હિંદુ ધર્મ અનુસાર તેમના દેવતાઓ પૈકીના એક છે. ઇન્દ્રને બુદ્ધ ધર્મમાં રક્ષક દેવ, અને જૈન ધર્મમાં પ્રથમ સ્વર્ગ સૌધર્મકલ્પના રાજા કહે છે. તેઓ ત્રણ લોક (પૃથ્વીલોક, સ્વર્ગલોક અને પાતાળલોક) પૈકીના સ્વર્ગલોકના રાજા કહેવાય છે. તેમનું શસ્ત્ર વજ્ર હતું. આ સિવાય ગ્રીક સંસ્કૃતિમાં તેમને સમાન દેવ ઝિયસ અને રોમન સંસ્કૃતિમાં જ્યુપિટર છે. પારસી ધર્મમાં ઇન્દ્રને આહુરા મઝદા કહે છે.
સંદર્ભ
બાહ્ય કડી

*


શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
દાળ

thumb|right|200px|ગુજરાતી દાળ
દાળ એ ગુજરાતી ખોરાકનો એક અભિન્ન ઘટક છે. દૈનિક ગુજરાતી ભાણું પરંપરાગત રીતે રોટલી, દાળ (પ્રવાહી), ભાત અને શાક (કોરૂ કે રસાવાળું) નું હોય છે. દાળ વિવિધ પ્રકારના કઠોળોમાંથી બનેલી હોવાને કારણે દૈનિક શાકાહારી ખોરાકમાં પ્રોટીનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. મોટેભાગે તુવેરની દાળ દરરોજ ખવાય છે જ્યારે મગની (ફોતરાવાળી કે મોગર) દાળ અને અડદની દાળ પણ રોટલી, ભાખરી, ચોપડા/પરોઠા કે ભાત સાથે ખવાય છે.
વિવિધ દાળો

* તુવેરની દાળ
* મગની દાળ
* ચણાની દાળ
* અડદની દાળ
* ચોળાની દાળ
* વાલની દાળ
* મસૂરની દાળ
* મઠની દાળ
વધુ માહિતી

સામાન્યતઃ અડદની દાળ બાજરીના રોટલા સાથે અને મકાઈના રોટલા અને મગની દાળ ચોપડા/પરોઠા કે ભાત સાથે ખાવાનો રિવાજ છે. તથા અમુક સમુદાય મસૂરની દાળ પણ ખાય છે.

ચણાની દાળ દૂધી-ચણાની દાળ તરીકે લોકો પસંદ કરે છે જે દાળ અને શાક બન્નેની ગરજ સારે છે. આ ઉપરાંત મગની દાળ અને વાલની દાળ કોરી બનાવવામાં આવે છે જે કઢી કે ફજેતા સાથે ખાવાની મજા જ કંઇક ઔર છે.

તુવેરની દાળ ગુજરાત સીવાય અન્ય પ્રાંતોમાં પણ બને છે, પણ ગુજરાતી દાળ ઉત્તર ભારતમા બનતી દાળ કરતા વધુ પાતળી હોય છે અને તેમાં ગળપણ (ગોળ કે ખાંડ) હોય છે જે તેની વિશેષતા છે. દક્ષીણ ભારતમાં દાળને સાંબર (ગુજરાતીઓ મોટેભાગે તેનો સંભાર એવો ઉચ્ચાર કરે છે) કહે છે. જેમ ગળપણ તેની વિશેષતા છે તે જ રીતે ખટાશ પણ આ દાળની વિશેષતા છે જે અનેક પ્રકરની હોઇ શકે છે, જેમ કે, કોકમ, આંબલી, લીંબુ, કાચી કેરી, વગેરે.

દાળનું ઓસામણ પણ બનાવવામાં આવે છે, જે પ્રમાણમાં ખૂબજ પાતળી દાળ છે, દક્ષીણ ભારતમાં થોડી જુદી રીતે બનતી આવી વાનગીને રસમ કહે છે, જે વધુ પડતું ખાટું બનાવવામાં આવે છે.
બનાવવાની રીત

૧૫૦ ગ્રામ્ દાળને સારી રીતે ધોઇ લો જેથી તેના પર ચઢાવેલુ દીવેલ પુરેપુરુ નીકળી જાય. થોડા ગરમ પાણીમાં દાળને ૨-૩ કલાક પલાળી રાખો અને પછી પ્રેશર કુકરમાં ૩-૪ સીટી વાગે ત્યાં સુધી બાફી લો. કુકર ઠંડુ પડ્યા પછી, દાળને વલોણી (રવૈયો)થી એકરસ વલોવી નાંખો. આ દાળમા આશરે ૪૦૦ થી ૭૫૦ (આપને જેટલી જાડી કે પાતળી જોઇએ તે પ્રમાણે) મિ.લિ. પાણી, ૧ નાની ચમચી હળદર, ૨ નાની ચમચી ધણાજીરૂ, સ્વાદાનુસાર મીઠુ, ૫૦ ગ્રામ ગોળ અને ૩-૫ કોકમ નાખીને ઉકળવા મુકો. દાળ બરાબર ઉકળવા માંડે એટલે એને એક બાજુ ખસેડી, વઘારીયામાં ૧ મોટી ચમચી તેલ અને અડધી નાની ચમચી રાઈનો વઘાર મુકો. રાઈ તતડે એટલે તેમા એક ચપટી હીંગ, ૫-૭ લીમડાના પાન અને ૨ ચમચી (અથવા સ્વાદ અનુસાર) લાલ મરચું નાખીને તરત જ ઉકાળેલી દાળમાં નાખી દો. હવે દાળને ફરી ૫-૧૦ મિનિટ ઉકળવા દો અને આગ ઉપરથી ખસેડીને ઝીણી સમારેલી કોથમીર ભભરાવીને વાસણને ઢાકી દો, આપની ગુજરાતી દાળ તૈયાર છે. દાળમા કોકમને બદલે અગાઉથી ૫૦ મિ.લિ. ગરમ પાણીમાં પલાળી રાખેલી ૧૦ ગ્રામ આબલીને, નીચોવીને આ પાણી પણ નાખી શકાય.
દાળ સાથે જોડાયેલી કહેવતો કે ઉક્તિઓ

* દાળમાં કંઇક કાળું છે.
* દાળમાં હાથ નાંખે તો વાડમાં હાથ નાંખે.
* ઢીલુ દાળ જેવુ છે. (ગમે તે લીંગમા ઉપયોગ થાય)

શ્રેણી:ખોરાક
શ્રેણી:વાનગી
શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી
શ્રેણી:ગુજરાતી ભોજન
ઇસ્કોન મંદિર

ઇસ્કોન મંદિર, અમદાવાદ, કે જે હરે કૃષ્ણ મંદિર તરીકે પણ જાણીતું છે, અમદાવાદમાં આવેલું ઇસ્કોન સંસ્થાનું મંદિર છે. આ મંદિર રાજપથ ક્લબ નજીક સેટેલાઇટ-બોપલ વિસ્તારમાં આવેલું છે.

તેની પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા ૧૭મી એપ્રિલ ૧૯૯૭ ના રોજ રામ નવમીના દિવસે કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી આ મંદિર અમદાવાદ શહેરની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓનું ધમધમતું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે. આ મંદિરનુ ખરૂં નામ શ્રી શ્રી રાધા ગોવિંદ ધામ છે. મંદિરનું ગર્ભગૃહ ૩ ખંડોમાં વહેચાયેલું છે, જેમાં પ્રથમ ગર્ભગૃહમાં શ્રી શ્રી ગૌર નિતાઇ (શ્રી શ્રી ચૈતન્ય મહાપ્રભુ અને નિત્યાનંદ પ્રભુ), શ્રીલ પ્રભુપાદ અને તેમના ગુરૂ મહારાજ ભક્તિસિદ્ધાંત સરસ્વતીના વિગ્રહો છે, બીજુ અને મંદિરનું મુખ્ય ગર્ભગૃહ શ્રી શ્રી રાધા ગોવિંદજી, શ્રી શ્રીનાથજી અને શ્રી શ્રી પ્રહ્લાદ-નરસિંહ થી શોભે છે અને ત્રીજા ગર્ભગૃહમાં શ્રી શ્રી સીતા-રામ, લક્ષ્મણ અને હનુમાન બીરાજે છે. મંદિર શિલ્પ અને સ્થાપત્ય કલાનાં નમુના રૂપ છે, જેમાં મુખ્ય મંડપનાં ગુંબજમાં શ્રી કૃષ્ણ રાસલીલાનું આલેખન વિશેષ ધ્યાન ખેંચે છે.

હાલમાં જે મંદિર છે તે પહેલાં ઇસ્કોનનાં કેન્દ્રો દરિયાપૂર, ઓઢવ, આશ્રમ રોડ અને હાલના મંદિરની પાછળના ભાગે આવેલા સાદા મકાનમાં ચાલતા હતા.


શ્રેણી:અમદાવાદનાં જોવાલાયક સ્થળો
ચૈતન્ય મહાપ્રભુ

ચૈતન્ય મહાપ્રભુ (બંગાળી: চৈতন্য মহাপ্রভূ) (૧૪૮૬-૧૫૩૪)નો જન્મ હાલનાં પશ્ચિમ બંગાળમાં નવદ્વીપ મંડળ તરીકે ઓળખાતા પ્રદેશનાં નાદિયા ગામમાં શક સંવત, ૧૪૦૭ ફાગણ સુદ પૂનમનાં દિવસે થયો હતો. તેઓને ઇતિહાસમાં એક સંત/સંન્યાસી અને તે સમયના બંગાળ (હાલના પશ્ચિમ બંગાળ અને બાંગ્લાદેશ) તથા ઓરિસ્સાના એક સમાજ સુધારક ગણવામાં આવે છે. પરંતુ ગૌડીય વૈષ્ણવો તેમને સ્વયં ભગવાન કૃષ્ણજ રાધા રાણીના ભાવ અને રૂપમાં માને છે.

તેમની માતાનું નામ શચીદેવી હતું તથા પિતાજીનું નામ જગન્નાથ મિશ્ર હતું. કહેવાય છે કે, રાધાજી જેમ કૃષ્ણ વિરહમાં રાત-દિવસ રડતાં હતાં, તેવી જ રીતે ચૈતન્ય મહાપ્રભુ પણ કૃષ્ણ વિરહમાં ચોધાર આંસુએ રડતા, કયારેક નાચવા લાગતાં, કયારેક દોડવા લાગતાં, કયારેક મૂર્છા ખાઈને જમીન પર ઢળી પડતા. મહાપ્રભુને કૃષ્ણ વિરહમાં રડતા જોઈને મોટા-મોટા પંડિતો પણ શ્રીકૃષ્ણની ભકિતમાં લીન થઈ જતાં. કેટલાય દુરાચારીઓ પણ મહાપ્રભુના સંગમાં આવીને કૃષ્ણભકત બની ગયા. મહાપ્રભુ ન્યાય, વેદાંતના પ્રખર પંડિત હતા. તેઓ ચોવીસ વર્ષ સુધી સંસારમાં રહ્યા. તેમની પહેલી પત્નીનું નામ ‘લક્ષ્મીદેવી’ હતું જેના મૃત્યુ પછી તેમણે ‘વિષ્ણુપ્રિયા’ સાથે લગ્ન કર્યાં.

thumb|ભક્તોની સાથે સંકિર્તન કરી રહેલા ચૈતન્ય મહાપ્રભુ
ભારતના સંન્યાસીઓને કૃષ્ણની ભકિતમાં તથા પરમ વૈરાગ્યનાં માર્ગે વાળવા માટે ચોવીસ વર્ષની ઉંમરે ‘કેશવ ભારતીજી’ પાસે સંન્યાસ દીક્ષા ગ્રહણ કરી સંસારનો ત્યાગ કર્યો. અનેક તીર્થોમાં ભ્રમણ કર્યું. શ્રી ચૈતન્ય મહાપ્રભુએ કેટલાય ભકતોને ચતુર્ભુજ રૂપે, દ્વિભુજ રૂપે, છડ્ભુજ રૂપે કૃષ્ણ સ્વરૂપનાં દર્શન કરાવ્યાં હતાં. તેમણે અનેક ચમત્કારો પણ કર્યા હતા. કેટલાક રોગી, કોઢીઓને રોગમુકત કર્યા હતા. દક્ષિણમાં એક તળાવના પાણીને ‘મધ’ બનાવ્યું હતું. આજે પણ તે તળાવ ‘મધુ પુષ્કરિણી’નામે દક્ષિણમાં પ્રખ્યાત છે. તેઓ પોતાના ભકતોને કહેતા, સર્વ શાસ્ત્રોનો સાર કૃષ્ણ નામનો જપ કરવામાં છે. તેમણે ભકતોને મહામંત્ર આપ્યો ‘હરે કૃષ્ણ! હરે કૃષ્ણ! કૃષ્ણ, કૃષ્ણ હરે હરે! હરે રામ હરે રામ! રામ, રામ! હરે હરે!’ જેને મહા મંત્ર અથવા હરે કૃષ્ણ મંત્ર તરિકે લોકો વધુ સારી રીતે જાણે છે. ડોંગરેજી મહારાજ તેમની કથામાં જયારે આ ધૂન બોલાવતા ત્યારે કથામંડપમાં હજારો ભકતોની આંખોમાં આંસુ છલકાઇ જતાં. નગર સંકીર્તનની શરૂઆત કરનાર મહાપ્રભુ છે. કેટલીક વાર જગન્નાથપુરીની ગલીઓમાં કૃષ્ણ નામનો નાદ કરતા ગલીએ ગલીએ ફરતા. તેમની આ પરંપરા આજે પણ ચાલુ છે. તેમણે લખેલું કૃષ્ણભકિતનું અષ્ટક (શિક્ષાષ્ટક) તેમનાં હૃદયનાં શુદ્ધ ભાવ પ્રગટ કરે છે.
ચૈતન્ય મહાપ્રભુનાં નામો

:૧ શ્રી કૃષ્ણ ચૈતન્ય મહાપ્રભુ
:૨ ગૌર ચાંદ
:૩ વિશ્વંભર
:૪ ગૌર હરિ
:૫ શચિસુત
:૬ નિમાઈ

શ્રેણી:૧૪૮૬માં જન્મ
શ્રેણી:૧૫૩૪ અવસાન
શ્રેણી:ઇસ્કોન
શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:હરે કૃષ્ણ
અઝીમ પ્રેમજી

અઝીમ પ્રેમજી મુંબઇ ખાતે જન્મેલા, ગુજરાતી મુસ્લીમ પરિવારના, તેમ જ ભારત દેશના સફળ અને અગ્રગણ્ય ઉદ્યોગપતિ છે. તેઓ સોફ્ટવેર ક્ષેત્રમાં જાણીતા વિપ્રો ગ્રુપના ચેરમેન હતા. તેઓએ ઇજનેર તરીકેનો અભ્યાસ કર્યો હતો. તેઓને દુનિયાના ૧૦૦ સૌથી વધુ શ્રીમંત વ્યક્તિઓની યાદીમાં અવારનવાર સ્થાન મેળવી ચૂક્યા છે.
સંદર્ભો
બાહ્ય કડીઓ

* વિપ્રો.કોમ પર માહિતી
*
*
*

શ્રેણી:સોફ્ટવેર ક્ષેત્રના ઉદ્યોગપતિઓ
શ્રેણી:ભારતીય મુસ્લિમો
શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૪૫માં જન્મ
શ્રેણી:ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિઓ
સફારી

સફારી એ હર્ષલ પબ્લિકેશન, અમદાવાદ, ગુજરાત, ભારતમાંથી ગુજરાતી ભાષામાં પ્રકાશિત થતું એક માસિક વિજ્ઞાન અને સામાન્ય જ્ઞાનનું સામાયિક છે. સફારીના તંત્રી, મુદ્રક અને પ્રકાશક નગેન્દ્ર વિજય છે.

તેનો મુખ્ય હેતુ ગુજરાતની નવી પેઢીમાં જ્ઞાનનો ફેલાવો કરવાનો તેમ જ વિજ્ઞાન વધુ લોકપ્રિય બનાવવાનો છે. સફારીનો વિષય મુખ્યત્વે સામાન્ય જ્ઞાન રહે છે. તેમાં વિજ્ઞાન, ગણિત, ઇતિહાસ, રાજકારણ અને તાજા બનાવો જેવા વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. આ સામાયિકનું વિભાજન 'બનાવ અને બેકગ્રાઉન્ડ', 'સંપાદકનો પત્ર', 'આ પત્ર સફારીને મળે', 'શોધ અને શોધકો', 'નવું સંશોધન', 'એક વખત એવું બન્યું', 'સુપર સવાલ', 'ફેક્ટફાઇન્ડર', 'સુપર ક્વિઝ' તેમ જ 'માઇન્ડ ગેમ્સ' જેવા વિભાગોમાં કરવામાં આવ્યું છે. તેની ટેગલાઇન "બુદ્ધિશાળી વાચકો માટેનું મેગેઝિન" છે. અન્ય સામાયિકોની જેમ સફારીમાં ક્યારેય જાહેર ખબર જોવા મળતી નથી.

તેનો ફેલાવો ગુજરાતની સાથે ભારતના અન્ય ભાગો તેમજ ભારતની બહાર અમેરિકા, ન્યુઝીલેન્ડ તેમજ ઈંગ્લેન્ડમાં પણ જોવા મળે છે.

તે બાળકો, વિદ્યાર્થીઓ અને મોટેરાઓમાં પણ પ્રચલિત સામાયિક છે. તેમાં સરળથી અઘરા સુધીના કોયડાઓ, કવીઝ, ફેક્ટફાઈન્ડર, સુપર કવીઝ વિભાગ અને જોક્સ હોય છે.
ઇતિહાસ

સફારીની શરૂઆત ૧ ઓગસ્ટ, ૧૯૮૦ના રોજ નગેન્દ્ર વિજય દ્વારા થઇ હતી. ૬ અંકો પછી તેનું પ્રકાશન બંધ થયું. તેનું ફરી પ્રકાશન જુલાઇ ૧૯૮૬માં શરૂ થયું અને ફરીથી ૧૦મા અંકે તેનું પ્રકાશન અટક્યું. મે ૧૯૯૨માં સામાયિકનું પ્રકાશન ફરી શરૂ થયું. ૨૮ મે ૨૦૨૫ના રોજ નગેન્દ્ર વિજયે ૩૬૯ અંકને છેલ્લો અંક જાહેર કર્યો હતો. તેમણે ઘટતા જતા વાચકોને કારણે સામાયિક બંધ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.
અંગ્રેજી આવૃત્તિ

૨૦૦૭માં સફારીએ અંગ્રેજી આવૃત્તિની શરૂઆત કરી જે ભારતના મોટાભાગના ભાગોમાં પ્રાપ્ત હતી. જાન્યુઆરી ૨૦૧૫ ‍‍(અંક ૮૩) પછી અંગ્રેજી સફારીનું પ્રકાશન આર્થિક રીતે પોષાય તેમ ન હોવાથી બંધ કરવામાં આવ્યું.
પ્રતિભાવ

આ સામાયિકને જનતામાંથી મિશ્ર પ્રતિભાવ મળ્યો. ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર, જ્યાં સામાન્ય લોકો અર્થશાસ્ત્ર અને તાજા બનાવોમાં જ રસ ધરાવે છે, ત્યાં આ સામાયિકને પ્રકાશનના શરૂઆતના વર્ષોમાં સંઘર્ષ કરવો પડ્યો હતો. ખાનગી ક્ષેત્ર દ્વારા ભારતમાં પ્રકાશિત થતું એકમાત્ર માસિક વિજ્ઞાન સામાયિક છે.
અન્ય પ્રકાશનો

સફારી યુરેનસ બુક્સ નામના પ્રકાશનની માલિકી ધરાવે છે, જેણે વિજયગુપ્ત મૌર્યના લોકપ્રિય પુસ્તકોનું પ્રકાશન કર્યું છે.
નગેન્દ્ર વિજય સાયન્સ ફાઉન્ડેશન

સફારીના સ્થાપક દ્વારા સંચાલિત નગેન્દ્ર વિજય સાયન્સ ફાઉન્ડેશનનો હેતુ જ્ઞાન-વિજ્ઞાનનો ફેલાવો કરવાનો છે. તેની સ્થાપના ૧૪મી ડિસેમ્બર, ૨૦૦૪ના રોજ કરવામાં આવી હતી. તેના અંતર્ગત આંખે ન જોઇ શકતા લોકો માટે 'સફારી'ની ઓડિયો આવૃતિનું વિના મૂલ્યે આશરે ૧૦૦ અલગ-અલગ સંસ્થાઓમાં વિતરણ કરવામા આવ્યું હતું, જેથી પ્રજ્ઞાચક્ષુ લોકોમાં પણ જ્ઞાન-વિજ્ઞાનનો ફેલાવો થઇ શકે.
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

*હર્ષલ પબ્લિકેશનની અધિકૃત વેબસાઈટ

શ્રેણી:ગુજરાતી સામયિકો