मानिस

मानिस ( वर्गिकरणको सिद्धान्त अनुसार होमो स्पाइन्स(Homo sapiens) ल्याटिन: "बुद्धिमान प्राणी" वा "चेतनशिल प्राणी"), मनुष्य वर्गमा पर्ने एक मात्र प्रजाति हो । यो स्तनधारी समूहमा पर्ने दोपाया प्राणी हो । मानिसको उच्च विकसित मस्तिष्क हुन्छ जुन आमूर्त तर्क, भाषा, अन्तरावलोकन, र समस्या समाधानमा सक्षम हुन्छ ।
व्युत्पत्ति
इतिहास

विकास

thumb|right|upright|प्रागैतिहासिक मानव अस्ट्रालोपिथेकसको काल्पनिक चित्र, यो मानवजातीको पूर्खाले पहिलो पटक २ खुट्टामा हिँडेको थियो। तर यसमा आधुनिक मानिसको जस्तो दिमाग थिएन
मानव विकासको वैज्ञानिक अध्ययनको सम्बन्ध मुख्य रूपमा होमो वर्गको विकाससँग गाँसिएको हुन्छ, भने अन्य होमिनिड र होमोनिन्स प्रजातिको अध्ययन अस्ट्रालोपिथेकससँग सम्बन्धित हुन्छ । आधुनिक मानिस लाई होमो स्पाइन्स वर्गको रूपमा चिनिन्छ, जसको वर्तमान एक मात्र उपवर्ग होमो स्पाइन्स स्पाइन्सको नामले चिनिन्छ । यसको अर्को परिचित उपवर्ग होमो स्पाइन्स आइडल्टु अहिले विलुप्त भैइसकेको छ । कहिले काहिँ लगभग ३०,००० वर्ष पहिला तिर विलुप्त भैसकेको "होमो नेन्दर्थालेन्सिस"'लाई पनि यसको उपवर्गको रूपमा लिईएको पाईन्छ, तर होमो नेन्दर्थालेन्सिसको आनुवांशिक अध्यनले आधुनिक मानिस र नेन्दर्थालेन्सिसको डिएनए ५०,००० वर्ष पहिला नै छुट्टिई सकेको बताउँछ । हालको केही वंशाणुगत अध्ययनले आधुनिक मानिस कम से कम प्राचिन मानवका दुई प्रजातिहरू: नेन्दर्थालेन्सिस र डेनिसोभान्ससँग मिल्दोजुल्दो रहेको बताउँछ । यसको अलावा केही होमो रोडेसिएन्सिस प्रजातिको नमूनाहरूको खोजले यसलाई पनि उपप्रजातिको रूपमा ब्याख्या गरेको छ तर यस बर्गिकरणलाई ब्यापक रूपमा स्वीकार गरिएको छैन ।
प्यालियोलिथिक

thumb|prehistoric art|Artistic expression appeared in the Upper Paleolithic: The [[Venus of Dolní Věstonice figurine, one of the earliest known depictions of the human body, dates to approximately २९,०००–२५,००० BP (Gravettian).]]
सभ्यता तर्फ

thumb|250px|कृषि र पशुपालनको विकासले मानिसलाई घुमन्ते जीवनबाट स्थायी [[बसोबास गर्न सिकायो।]]
thumb|right|250px|इतिहासको कालखण्डमा मानिसले पछ्याएको मार्ग
बसोबास र जनसङ्ख्या

प्रारम्भिक मानव बस्तीहरू पानीको निकटता र जीवन शैली तथा जीवन निर्वाहको लागि प्रयोग हुने अन्य प्राकृतीक श्रोतहरू: शिकारको लागि शिकार योग्य जनावर, उब्जाउको लागि खेतीयोग्य तथा घरपालुवा जनावरको लगि चरणयोग्य जमीन आदिको उपलब्धतामा निर्भर हुने गर्दथे । तर मानिसहरू प्राविधिक संसाधन, सिँचाईको माध्यम, शहरी योजना, निर्माण, यातायात, निर्माण सामग्रीहरू, वन फडाँनी र मरुस्थलीकरणको माध्यमबाट वासस्थान परिवर्तन गर्ने क्षमता राख्दछन ।

thumb|right|225px|मानिस सामान्यतया परिवारमा आधारित समाजमा बसदछ र आफ्नो बासस्थान आफैं बनाउँछ।
मानव जीवन
शरीर

250px|thumb|right|महिला र पुरूष शरीरका आधारभूत तत्त्वहरू। नोटः यी चित्रमा शरीरका रौंहरू हटाइएका छन् र पुरूषको कपाल छोटो पारिएको छ।
मनोविज्ञान
Genetics
जीवनचक्र

thumb|right|125px|पाँच हप्ताको मानव भ्रुण(10mm)

| केटी(यौवनावस्था भन्दा पहिले)
File:Punjabi woman smile.jpg|प्रजनन उमेरकी महिला
Image:HappyPensioneer.jpg|बृद्ध महिला (महिनावारी बन्द भएपछि)
File:Kirgisischer Junge.JPG|केटो(यौवनावस्था भन्दा पहिले)
चित्र:Nirmal.jpg|बयस्क युवक
File:Old man from Tajikistan.jpg|प्रौढ

खाना
निन्द्रा
मनोविज्ञान

thumb|right|माइकल एन्जेलोको प्रोफाइलमा इम्पोज गरिएको मानव दिमागको चित्र
Consciousness and thought
उत्प्रेरणा र आवेग
प्रेम र यौन

प्रेम एउटा भावना हो भने यौवन उमेर बढदै जादा हुने शारीरिक एव‌ मानसिक रूपमा हुने परीवर्तन हो ।
संस्कृति

भाषा

Spirituality and religion

thumb|right|150px|साङ्घाई|शंघाईको [[चोङमिङ टापुमा अवस्थित कन्फुसियसको प्रतिमा ]]
दर्शन

संगीत कला र साहित्य

thumb|150px|left|संगीतको कथा Lorenzo Lippi (ca. १५९४),ले बनाएको एउटी महिलाले संगीत लिपी लेख्दैगरेको [[चित्रकारिता। ]]
प्रविधि

thumb|right| An archaic Acheulean ढुंगे औजार
ढु‌गाको औजार
Gender roles

लिंगको आधारमा कामको बाँडफाँड
वर्ण र जातजाति

समाज, सरकार र राजनीति

thumb|right|न्युयोर्क सहर|न्यु योर्क स्थित संयुक्त राष्ट्रसंघ भवन। यो विश्वका प्रमुख प्रशासकीय भवनहरू मध्ये एक हो।
युद्ध

left|thumb|150px|हिरोसिमा र [[नागासाकीमा खसालिएको अणुबम यसले तुरून्तै १ लाख २० हजार मानिसको ज्यान गयो।]]
Trade and economics

thumb|right|230px|मोल मोलाईः बजारमा मानिसहरू केराको दामकाम गर्दै।
यो पनि हेर्नुहोस

* मानव शरीर
* पुरुष
* स्त्री
सन्दर्भ सूची