Euro

thumb|100px|Ishara ya Euro.
Euro (€) ni sarafu rasmi ya eneo la Eurozone, ambalo linajumuisha nchi 20 kati ya wanachama 27 wa Umoja wa Ulaya (EU). Ni sarafu ya pili inayouzwa zaidi duniani baada ya dola ya Marekani (USD) na inatumika kama sarafu ya akiba ya kimataifa. Ilianzishwa kama sarafu ya kihasibu mwaka 1999 na baadaye kutolewa katika mfumo wa noti na sarafu mwaka 2002, ikichukua nafasi ya sarafu za kitaifa kama vile Deutsche Mark, Franc ya Ufaransa, na Lira ya Italia. Benki Kuu ya Ulaya (ECB), yenye makao yake makuu Frankfurt, Ujerumani, inasimamia sera ya fedha na utoaji wa Euro ndani ya Eurozone.

Euro inatumiwa na zaidi ya watu milioni 340 barani Ulaya na pia inakubalika katika baadhi ya nchi na maeneo yasiyo wanachama wa EU. Alama ya sarafu (€) imetokana na herufi ya Kigiriki Epsilon (Є), inayowakilisha Ulaya, huku msimbo wake wa ISO ukiwa EUR. Noti za Euro zina muundo wa kawaida kote Eurozone, zikionyesha michoro ya usanifu wa majengo inayoashiria urithi wa Ulaya, huku sarafu zikiwa na upande wa kawaida na upande wa kitaifa unaoonyesha utambulisho wa kila nchi mwanachama. Euro imechangia katika kuimarisha ushirikiano wa kiuchumi, uthabiti wa bei, na kurahisisha biashara barani Ulaya, na hivyo kuwa nguzo muhimu ya uchumi wa Ulaya.

Euro moja imegawanyika katika senti 100.

Kuna benknoti za € 5 (kijivu), € 10 (nyekundu), € 20 (buluu), € 50 (machungwa), € 100 (kijani), € 200 (njano), € 500 (nyekundu).

Kuna sarafu za metali 8 za € 0,01, € 0,02, € 0,05, € 0,10, € 0,20, € 0,50, € 1, € 2.

Pesa ya karatasi inatolewa na benki kuu ya Ulaya na ni sawa kote.

Sarafu zinatolewa na nchi wanachama na zinatofautiana upande mmoja, lakini sarafu zote hutumika kote.
Historia

Wazo la kuwa na sarafu ya pamoja barani Ulaya lilianza mwaka wa 1960 wakati juhudi za kuunganisha uchumi wa Ulaya zilipoimarika. Mwaka 1969, Ripoti ya Werner, iliyopewa jina la Waziri Mkuu wa Luxembourg Pierre Werner, ilipendekeza kuanzishwa kwa Muungano wa Kiuchumi na Kifedha (EMU) ili kuleta utulivu wa viwango vya ubadilishaji wa sarafu kati ya mataifa ya Ulaya. Hata hivyo, kutokana na hali mbaya ya uchumi katika miaka ya 1970, ikiwa ni pamoja na kuanguka kwa mfumo wa Bretton Woods na migogoro ya mafuta, mpango huo uliahirishwa.

Mwaka 1979, Mfumo wa Kifedha wa Ulaya (EMS) uliundwa, ukianzisha Mfumo wa Viwango vya Kubadilisha Sarafu (ERM) ili kupunguza mabadiliko makubwa ya viwango vya ubadilishaji wa sarafu baina ya nchi za Ulaya. Ingawa EMS ilisaidia kuleta uthabiti wa sarafu, muungano kamili wa kifedha bado haukuwa umefikiwa.


Msukumo wa kuanzisha sarafu ya pamoja uliongezeka tena katika miaka ya 1980. Mkataba wa Ulaya Moja (1986) uliweka msingi wa kuunganishwa kwa uchumi, huku Ripoti ya Delors (1989), iliyoongozwa na Rais wa Tume ya Ulaya Jacques Delors, ikielezea hatua tatu za kufanikisha Muungano wa Kiuchumi na Kifedha (EMU).

Mkataba wa Maastricht (1992) uliunda rasmi Umoja wa Ulaya (EU) na kuweka vigezo vya kupitishwa kwa Euro, vinavyojulikana kama vigezo vya mfanano. Vigezo hivi vilihusisha udhibiti wa mfumuko wa bei, nakisi ya bajeti, viwango vya madeni, na uthabiti wa ubadilishaji wa sarafu. Nchi zilizotimiza vigezo hivi zilipaswa kuanza kutumia sarafu hiyo ya pamoja.


Mnamo Januari 1, 1999, Euro ilizinduliwa rasmi kama sarafu ya kielektroniki iliyotumika katika mabenki, miamala ya kifedha, na uhasibu katika nchi 11 za EU: Austria, Ubelgiji, Finlandi, Ufaransa, Ujerumani, Ireland, Italia, Luxembourg, Uholanzi, Ureno, na Uhispania. Sarafu za kitaifa ziliendelea kutumika, lakini viwango vya ubadilishaji vilifungwa kabisa.

Mnamo Januari 1, 2002, noti na sarafu za Euro zilianza kutumika, zikichukua nafasi ya sarafu za kitaifa katika nchi zilizoshiriki. Kufikia Machi 1, 2002, sarafu za zamani kama Deutsche Mark, Faranga ya Ufaransa, na Lira ya Italia ziliondolewa kabisa.
Upanuzi

Muungano wa Eurozone uliongezeka kadri nchi zaidi zilivyotimiza vigezo vya mfanano:

*2007: Slovenia

*2008: Cyprus, Malta

*2009: Slovakia

*2011: Estonia

*2014: Latvia

*2015: Lithuania

*2023: Croatia


Nchi nyingine za EU, kama Poland, Hungary, na Uswifi, bado hazijapitisha Euro licha ya kuwa na wajibu wa kufanya hivyo baadaye.
Changamoto

Mdororo wa Uchumi wa 2008 na Mgogoro wa Madeni wa Ulaya ulidhihirisha udhaifu wa Eurozone. Nchi kama Ugiriki, Eire, Ureno, Uhispania, na Cyprus zilipata matatizo makubwa ya kifedha, na kuhitaji msaada wa kifedha kutoka EU na Shirika la Fedha la Kimataifa (IMF).

Ili kukabiliana na changamoto hizi, EU ilidhibiti sheria za kifedha, kuunda ESM (kwa Kiingereza European Stability mechanism), na kupitisha hatua za kuzuia migogoro ya baadaye.

Katika miaka ya 2020, Euro ilikabiliwa na changamoto mpya, ikiwa ni pamoja na athari za janga la COVID-19, mfumuko wa bei, na migogoro ya nishati inayohusiana na mvutano wa kisiasa duniani.
Ishara ya Euro

Ishara ya Euro ni herufi ya Kigiriki epsilon (E) yenye mistari miwili ya kulala: €.
Nchi wanachama wa Euro

thumb|upright=1.6|Ramani ya uenezi wa Euro.
# Austria
# Ubelgiji
# Ufini
# Ufaransa
# Ujerumani
# Ugiriki
# Ueire
# Italia
# Latvia
# Luxemburg
# Ureno
# Hispania
# Uholanzi
# Slovakia
# Slovenia
# Kupro
# Malta
# Estonia
# Lithuania
# Kroatia

Nchi 6 zifuatazo hutumia pia Euro kama pesa pekee bila kuwa sehemu za mapatano, ila 4 za kwanza kwa makubaliano maalumu, nyingine 2 kwa kujiamulia:
* San Marino
* Vatikani
* Monako
* Andorra
* Kosovo
* Montenegro

Pesa za nchi zifuatazo zimeungwa na Euro:
* Afrika: nchi 14 za CFA franc
* Kabo Verde - escudo
* Komori - franc
* Moroko - dirham
* Bosnia-Herzegovina - convertible mark
* Bulgaria - lev
* Denmark - krone
* Masedonia Kaskazini - denar
* Pasifiki: maeneo 3 ya CPF franc

Euro Series Banknotes (2019).jpg|Noti zote za Euro.
Test Focus-Bracketing (31684916250).jpg|Sarafu zote kutoka Euro
Second serie 5, 10, 20, 50 Euro banknotes.jpg|Noti za Euro 5, 10, 20,50.
Euro coins and banknotes.jpg|Noti na sarafu za Euro.

Viungo vya nje

* Eurozone official portal
* The euro – Europa
* European Central Bank – Euro Exchange Rates
* European Central Bank
* Euro (Benknoti na historia)
Marejeo

Jamii:Pesa
Jamii:Umoja wa Ulaya
Jamii:Uchumi wa Ulaya