JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
अर्ना

अर्ना (वैज्ञानिक नाम: Bubalus arnee) बोभिडेई (Bovidae) परिवार अन्तर्गत पर्ने लोपोन्मुख जंगली जनावर तथा घरपालुवा भैंसीको पूर्वज हो। यो जंगली बोभिड (bovid) जाती दोस्रो ठूलो जनावर हो, जुन गौरीगाई भन्दा केवल थोरै सानो हुन्छ। अर्ना अहिले (पश्चिम देखि पूर्व तिर) नेपाल, भारत, भूटान, म्यानमार र थाइल्याण्डमा बचेका छन। अर्ना पाकिस्तान, बङ्गलादेश, लाओस र भियतनाम लगायतका देशबाट चाही विलुप्त भईसके। अर्ना उत्तरी अस्ट्रेलियामा पनि पाइन्छन्।

घरपालुवा भैसीको पूर्वजमानिने अर्नालाई भैंसीको हुलमा मिसाईदियो भने चिन्न निक्कै गाह्रो हुन्छ। उस्तै रङ, उस्तै शारीरिक बनोट र कराउँदाको आवाजपनि उस्तै हुन्छ। त्यतिहुदा हुदै पनि यी दुईमा केहि भिन्नता छन्। अर्नाको कानको रौं र घुडाको घेरा सेता हुन्छन्। आँखीभौं पनि केहि सेतो र खैरो हुन्छ।

आई यु सि एन(IUCN)ले अर्नालाई यसको खतरामा परेका प्रजातिको रातो सुची(Red List of Threatened Species)मा सुचीकृत गरेको छ। अहिले विश्वमा अर्नाको कुल संख्या ४,००० भन्दा कम छ, जसमा परीपक्व अर्नाको संख्या २,५०० भन्दा कम रहेको अनुमान गरीएको छ।
शारीरिक विशेषता

अर्नाको तौल ७०० देखि १२०० किलोग्राम सम्म हुन्छ। यसको उचाई १५० देखि १९० सेन्टिमिटर सम्म हुन्छ। खरानी खैरो देखि कालो छाला हुने र घाँटी,मुख, आँखा, कान र खुट्टामा सेता धर्का हुन्छन् ।
वासस्थान

अर्ना ओसिलो घाँसे मैदान,धापिलो क्षेत्र र बाक्लो वनस्पति भएको बाढी गइरहने समतल भू-भाग वा उपत्यकामा बस्छ ।
संख्या तथा संरक्षण स्थिति

नेपालमा अर्नाको संख्या
* २०३२ साल- ६३ वटा
* २०६५ साल- २१९
* २०६६ साल- २१४
* २०६७ साल- २३७
* २०६८ साल- २५९
* २०७० साल-३३७ रहेको छ।
अर्ना सम्बन्धी कसुर

अर्ना मार्ने वा घाइते बनाउनेलाई बढिमा एकदेखि १० वर्षसम्म कैद वा ५० देखि ७५ हजार रूपैयाँसम्म जरिमाना वा दुवै सजाय हुने व्यवस्था छ।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्री

श्रेणी:वन्यजन्तु
श्रेणी:जनावरहरू
श्रेणी:स्तनधारी प्राणी
श्रेणी:भैंसीका प्रजातिहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने स्तनधारीहरू
घरपालुवा चौरी गाई

घरपालुवा चौरी गाई वा याक (वैज्ञानिक नाम: Bos grunniensतिब्बती: , वयली: g.yag) याक () भाले वा नाग (, वयली: gnag) पोथी गाइबस्तुलगायतका जनावरहरूको समुह बोभाईन (bovine) प्रजातिको लामो-लामो रौं हुने जनावर हो। यो मुख्यत: दक्षिणी मध्य एसियाका देशहरू नेपाल, तिब्बतको पठार देखि उत्तरमा मंगोलिया तथा रुसका हिमली प्रदेशमा पाईने गर्छ। यसलाई मानिसहरूले मुख्यतया हिमाली क्षेत्रमा सामान ढुवानी तथा मासुको लागि पाल्ने गरेको पाइन्छ।
‍‍याक-चौंरी र अन्य शब्दहरू

पहाडी गाई र याकबीच गर्भधारण गराउँदा, अथवा पहाडी बहरसँग नाकको प्रजनन भएर बसेको गर्भबाट चौंरीको जन्म हुन्छ तसर्थ यो याक वा नाक भन्दा भिन्न हो। चौंरी भन्दा धेरै नै ठूलो हुने भएकोले याक छुट्याउन कठिन् भने हुदैन। याक र पहाडी गाइ (किर्खो)बाट जन्मने चौंरीलाई ‘उराङ' र पहाडी गोरुसँग नाकको सन्सर्गबाट जन्मने सन्तानलाई ‘डिम्जो' वा 'झोप्क्यो' भनिन्छ। डिम्जो त सामन्य चौरी जस्तै दूधालु हुन्छ्, तर झोप्क्यो (भाले) भने नपुंशक हुन्छ र भारी बोक्न काम लाग्छ। सजिलोको लागि, सबै माथि भनिएका ठिमाहा पोथीहरू चौंरी हुन।
उपयोग
चित्र दीर्घा


File:Yaks in Humla.JPG|हुम्ला सदरमुकाम सिमिकोटमा दाउराको भारी बोकेका चौरी गाई (जो)
File:Yak in Solu.jpg|नेपालको सोलुखुम्बुमा भारी बोकि हिडिरहेका याक
File:Yaks on the Mardi Himal trek.jpg|याक र पृष्ठभूमिमा रहेको माछापुच्छ्रे हिमाल
File:Yaks on the Mardi Himal trek 1.jpg|याक र पृष्ठभूमिमा रहेको माछापुच्छ्रे हिमाल

बाहिरी लिङ्कहरू

*फेला पर्यो दुर्लभ जंगली चौरी गाई, 24 एप्रिल 2015
यी पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:घरपालुवा जनावर
श्रेणी:स्तनधारी पशु
श्रेणी:पालुवा पशु
ब्रह्मचर्य

ब्रह्मचर्य एक भारतीय धार्मिक अवधारणा हो जसको शाब्दिक अर्थ ब्रह्मसँग सद्भावको आचरण वा ब्रह्मको मार्गमा चल्नु भन्नु बुझाउँछ। भारतीय धर्मअनुसार यसले सामान्यतया यौन संयम वा पूर्ण रूपमा संयम भएको विशेष जीवनशैलीलाई बुझाउँछ। ब्रह्मचर्य त्यो हो जब व्यक्ति तपस्वी तरिकाले आफ्नो शरीर र मनलाई पूर्णरूपमा नियन्त्रण गर्दछ। हिन्दु, जैन र बौद्ध मठ परम्परामा ब्रह्मचर्य भन्नाले यौन र विवाह जस्ता अनिवार्य कुराहरूको त्यागलाई बुझाउँछ। यो भिक्षुको साधनाको लागि आवश्यक मानिन्छ।

280px|thumb|ब्रह्मचर्य पालन गरिरहेका एकजना भिक्षु
व्युत्पत्ति

ब्रह्मचर्य शब्दको दुई शब्दहरूको मिलनबाट बनेको छ।

* ब्रह्म: यसको अर्थ आत्मा, अन्तिम परम् सत्य, परम चेतना हुन्छ। ब्रह्मालाई सृष्टिको वैदिक ईश्वर मानिन्छ।

* चर्या: यसको अर्थ पेशा, संलग्नता, अगाडि बढ्नु, व्यवहार गर्नु, आचरण गर्नु, अनुसरण गर्नु, हिँड्नु, पछ्याउनु हुन्छ। यसलाई प्रायः गतिविधि, व्यवहार वा व्यवहार गर्ने तरिकाको रूपमा अनुवाद गरिन्छ।

तसर्थ, ब्रह्मचर्य शब्दको अर्थ "आफ्नो वा आफ्नै आत्माप्रति सच्चा हुनु" वा "ब्रह्मको मार्गलाई पछ्याउनु" हुन जान्छ।

प्राचीन र मध्यकालीन भारतीय ग्रन्थहरूमा ब्रह्मचर्य शब्द अधिक जटिल अर्थभएको अवधारणा हो जसले पवित्र ज्ञान र आध्यात्मिक मुक्तिको लागि अनुकूल जीवनको समग्र मार्गलाई सङ्केत गर्दछ। यसमा सामान्यतया सरसफाइ, अहिंसा, सरल जीवन, अध्ययन, ध्यान, सात्विक भोजनको सेवन गर्नु र नशालु पदार्थ र यौन व्यवहारमा (यौन र हस्तमैथुन, जस्त विचार) स्वैच्छिक संयम समावेश छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:हिन्दु दर्शन
पुरुष प्रजनन प्रणाली

पुरुष प्रजनन प्रणाली अन्तर्गत ती अंगहरु समेटिन्छन् जुन पुरुष प्रजनन कार्यमा संलग्न हुन्छन् । पुरूषको सन्दर्भमा प्रजनन अंगहरु शरीरको बाहिरी भागमा पेटको तल्लो भागको आसपासको क्षेत्रमा रहेको हुन्छ ।

पुरुष प्रजनन प्रणालीका प्रमुख अंगहरु लिङ्ग र अण्डकोश हुन, जसले वीर्य र शुक्रकिट उत्पादन गर्ने कार्य गर्छन । त्यहि वीर्य र शुक्रकिट यौन सम्पर्क पश्चात महिलाको पाठेघरमा डिम्बसँग मिलेर भ्रूणको रूपमा विकसित हुन्छ र पछि बच्चाको रूपमा पैदा हुन्छ ।
बाहिरी अंगहरु
सन्दर्भ

श्रेणी:मानिस
श्रेणी:प्रजनन प्रणाली
श्रेणी:पुरुष प्रजनन प्रणाली
ब्वाँसो

ब्वाँसो क्यानिडेई (Canidae) परिवारमा पर्ने मांसाहारी जनावर हो । एक समयमा युरेशिया, उत्तरी अमेरिका र उत्तरी अफ्रिकामा प्रचुर संख्यामा ब्वाँसोहरु पाईने गर्दथे तर पछि यिनीहरूको क्षेत्रको बिनास, मानव अतिक्रमण तथा मानिस र ब्वाँसा बीचको मुडभेडको परीणाम स्वरुप यसको संख्यामा निकै कमी आएको छ । ब्वाँसो संख्या विश्वमा निक्कै नै कम हुदै गए तापनि, प्रकृति संरक्षणको लागि अन्तराष्ट्रिय सङ्घ(IUCN)ले यसलाई लघुतम महत्त्वको सूचीमा राखेको छ ।
विकास
प्रजातिहरू
सन्दर्भ सूची
तस्विर सङ्ग्रह


Canis lupus pack surrounding Bison.jpg
Howlsnow.jpg
Canis lupus laying in grass.jpg
Polarwolf004.jpg
Wolf pack in Yellowstone NP.jpg

बाहिरी लिङ्कहरु

श्रेणी:ब्वाँसो
श्रेणी:स्तनधारी प्राणीहरू
श्रेणी:जनावरहरू
चिनियाँ अन्तर्राष्ट्रिय रेडियो

चिनियाँ अन्तर्राष्ट्रिय रेडियो (सी॰आर॰आई या सीआरआई) (चीनी: 中国国际广播电台), जसको पुरानो नाम रेडियो पेकिंग हो, को स्थापना ३ दिसम्बर, १९४१ मा भएको थियो। चीन को एक मात्र अन्तर्राष्ट्रीय रेडियोको के रूपमा सीआरआईको स्थापना चीन र विश्वका अन्य देशहरूको जनताको बीच मैत्री र पारस्परिक समझदारी बढाउने उद्देश्यबाट गरीएको थियो।

आफ्नो स्थापनाको प्रारम्भिक दिनहरूमा सीआरआई, जापानी भाषा मा प्रतिदिन १५ मिनेटको कार्यक्रम प्रसारित गर्दथ्यो। तर आज ७० वर्षपछि यो ५७ विदेशी भाषाहरु र मन्दारिन भाषा र ४ बोलिहरूमा दुनिया भरमा प्रतिदिन २११ घण्टाको प्रसारण सेवा प्रदान गर्दछ। यसको कार्यक्रमहरूमा समाचार, सामयिक टिप्पणीको साथ साथ आर्थिक, सांस्कृतिक, र वैज्ञानिक र प्रबिधिक विषय सम्मिलित छ।

सन् १९८४ देखी सीआरआईको घरेलू सेवा पनि प्रारम्भ भयो । त्यहादेखि सीआरआई आफ्नो एफएम ८८.७ चैनलमा प्रति दिन ६ बजेदेखि रात १२ बजे सम्म ९ भाषामा संगीत कार्यक्रम प्रसारित गरीरहेको छ। र यस समयमा यसको एफफेम ९१.५ चैनल तथा एमडब्लू १२५१ किलोहर्ट्ज फ्रीक्वेंसी मा अङ्ग्रेजी भाषा को कार्यक्रम पनि हुदछ।

विदेशमा सीआरआईको २७ ब्यूरो खुलेको छ र चीनको सबै प्रान्त तथा हङकङ र मकाउ समेत सबै ठुला नगरहरूमा यसको कार्यालय काम गरीरहेको छ। १९८७ देखि अहिलेसम्म सीआरआईले विश्वका १० वटा भन्दा धेरै रेडियो स्टेशनहरूको साथ सहयोग समझौता सम्पन्न गरेको छ। यसको अतिरिक्त सीआरआईको धेरै रेडियो र टीवी स्टेशनहरूको साथ कार्यक्रमको आदान-प्रदान वा अन्य सहयोगको लागि घनिष्ट सम्बन्ध पनि छ।

सीआरआईलाई प्रतिवर्ष विभिन्न देशका श्रोताहरूकोबाट लाखौ चिठ्ठी प्राप्त हुदछ। विदेशी मानिसहरूमा सीआरआई, चीनको जानकारी पाउने सबैभन्दा सुगम र सुविधाजनक माध्यम भएको कारण पनि छ। १९९८ मा सीआरआईको आधिकारिक वेबसाईट पनि खोलियो। आज यो चीनको पांच प्रमुख सरकारी प्रेस वेबसाईटमा सम्मिलित छ। सीआरआईको आफ्नो समाचारपत्र र टीवी कार्यक्रम पनि छ।
भाषाहरु

चिनियाँ अन्तर्राष्ट्रिय रेडियोले निम्नलिखित भाषाहरूमा प्रसारण गर्दछ:


(स्रोत: चाइनाब्रॉड्कास्ट.सीएन )‎‏
आधिकारिक वेबसाईट

* विश्व सेवा
* नेपाली सेवा

श्रेणी:रेडियो
कोर्बिन ब्लू

कोर्बिन ब्लू (जन्म फरवरी २१, १९८९) । एक अमेरिकी अभिनेता, मोडल, नृत्यांगना, निर्माता, गायक र गीतकार हुन।

उनले यो पनि एक संगीत क्यारियरको पीछा छ, र १ मे , २००७मा आफ्नो पहिलो एल्बम एक अर्को साइड जारी । उन्को अर्को एल्बम, प्रकाशको गति, जारी १० मार्च, २००९मा अमेरिकामा ।
अभिनय-करियर

उनि ब्रुकलीन, न्यूयर्क सहरमा जन्मिएका थिए ।। उन्की आमा इटालियन अमेरिकी हुन भने पिता चै जमैका अमेरिकी । । उनले यो पनि माल्कम र एडीमा भूमिका थियो । उनले यो पनि सैनिक, परिवार ट्री, रहस्य पुरुष, आकाशगंगा क्वेस्ट जस्ता चलचित्रहरूमा सानो भूमिकाहरू थियो। त्यो नाच जारी राखे डेबी एलेन नृत्य अकादमीमा पहिला छात्रहरू मध्येको एक बन्ने। त्यो कथानाक चलचित्रमा आफ्नो पहिलो प्रमुख भूमिकामा हालीएको थियो, त्यस बच्चाहरू, क्रिस्टन स्टीवर्टका साथ समात । वरिष्ठ वर्ष: डिज्नी च्यानल मूल चलचित्र हाई स्कूल संगीत, र हाई स्कूल संगीत ३मा अभिनेता । त्यो अतिथि डिज्नी छना मन्टेनाका प्रीमियर प्रकरणमा जनी कोलिन्सका रूपमा अभिनय गरे ।
फिल्मोग्राफी

चलचित्र

thumb|300px|कोर्बिन ब्लू २००७
टीवी चलचित्रहरू
टेलीभिजन
सन्दर्भ
बाह्य लिङ्क

*
*


श्रेणी:गायक
श्रेणी:सङ्गीत
श्रेणी:सङ्गीतकारहरू
श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म
चिर स्वायगू

भक्तपुरमा दत्तात्रय मन्दिर संगै रहेको भैरब मन्दिरमा रहेको लिंगको आकृति भएको काठ र रातो कपडाको योनी जुधाएर होलीको सुरूवात गरिन्छ। फागुन शुक्ल अष्टमीको दिन शनिबार भिमसेन मन्दिरमा राखिएको लिङ्ग लाई टोल-टोलमा घुमाएर पुन मन्दिरको पाटीमा राखिन्छ। काठबाट बनेको दुई हात लामो लिङ्गको करिब ३० इन्च मोटाई रहेको छ। यसलाई भिमसेनको लिङ्ग र कपडाबाट बनाएको प्वाललाई द्रौपतीको योनीको रूपमा लिने गरिन्छ।नेवारी परम्परा अनुसार यसलाई चिर स्वायगू भनिन्छ |

साङ्केतिकरूपमा यौनसँग सम्बन्धित फागु पर्व अर्थात् होली पर्व दक्षिण एसियामै कतै कृष्णसँग र कतै प्रल्हादसँग सम्बन्धित रहे पनि भक्तपुरमा भिमसेनसँग सम्बन्धित रहने गरेको छ| होली पर्व सुरू भएपछि फागुन नवमीको दिनमा भिमसेनको लिङ्गलाई दुई जनाले काँधमा बोकेर भक्तपुरको इनाचो, बाचुटोल, जेला, जगाती, ब्रम्हायणी, च्यामासिंह हुँदै, दत्तात्रय मन्दिर वरिपरी रहेको घर, पसलपिच्छे लिङ्ग दर्शनका लागि लगिन्छ | घर र पसल घुमाएको लिङ्गलाई भक्तजनले ढोग्ने र दान दक्षिणा चढाउने गर्दछन । लिङ्गको दर्शन गरेर दक्षिणा दिए व्यापार फस्टाउने धार्मिक विश्वास रहेको छ|

बजार घुमाएर ल्याएको लिङ्ग र योनी आकारको प्वाल भएको रातो कपडा भिमसेनको पाटीमा सात दिनसम्म झुण्ड्याउने गरिन्छ । झुन्ड्याएको लिङ्ग हल्लाउँदा योनी आकारको कपडाको प्वाल भित्र छिर्ने गर्दछ । यसलाई भिमसेन र द्रौपदीको यौन समागमको रूपमा लिइने गरेको संस्कृतिकर्मी बताउँछन् । चिर स्वायगू झुण्ड्याएपछि यहाँका नेवार समुदाय भिमसेन मन्दिरमा गई गुठी भोज खाने परम्परा रहेको छ । विशेषगरी होलीभरी शनिबार र मंगलबार भिमसेन मन्दिरमा भव्य मेला लाग्ने गर्दछ । यहाँका गायजु गुठीले भिमसेन मन्दिरको पाटीमा बसेर होलीको गीत गाउने गरेका छन् ।


श्रेणी:नेपालका चाडपर्वहरू
सुजाता कोइराला

सुजाता कोइराला नेपाली कांग्रेसकी नेतृ र नेपालकी भूतपूर्व उपप्रधानमन्त्री तथा परराष्ट्र मन्त्री हुन । उनी नेपालका भूतपूर्व प्रधानमन्त्री स्व. गिरिजा प्रसाद कोइराला तथा सुष्मा कोइरालाकी एक मात्र सन्तान हुन ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालका उप-प्रधानमन्त्रीहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू
श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू
श्रेणी:कोइराला परिवार
श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीका सन्तानहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९
श्रेणी:नेपाल सरकारका महिला मन्त्रीहरू
श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू
ला लिगा

ला लिगा संसारका सबभन्दा लोकप्रिय पेशागत फुटबल लिग मध्येको एक हो । यो स्पेनको घरेलु सबैभन्दा माथिल्लो दर्जाको फुटबल लिग हो ।
इतिहास

यश लिग सर्वप्रथम सन् १९२९ साल देखि सुरु भएको हो।त्यस कारण यश लिगको पहिलो सिजन १९२९ हो।
जुन लिग एफसी बार्सिलोनाले जित्न सफल भएको थियो|
टिम विवरण
क्लब संख्या

यश लिगमा हाल जम्मा २० टिमहरू मात्र सहभागी हुन्छन् ।तर विभिन्न समयमा टिमको संख्या घटबढ भएको छ।जस्तै :-
विजेताहरू

यस लिगमा हालसम्म विभिन्न कुल ६२ टिमहरूले सहभागी जनाइसकेको छ।तर मात्र कुल टिमले उपाधि चुमेको छ।जस अन्तर्गत सर्वाधिक रियल म्याड्रिड ले ३४ पटक र दोस्रो एफसी बार्सिलोनाले २५ पटक चुमेका छन्।
खेलाडी रेकर्ड

सर्वाधिक गोल
सर्वाधिक खेल
स्रोत

श्रेणी:ला लिगा
श्रेणी:विश्वका टप लेभल पुरूष राष्ट्रिय फुटबल लिगहरू
श्रेणी:स्पेनमा फुटबल
चण्डी पूर्णिमा

उभौली पूर्णिमा पितृ र प्राकृति महिमा आत्मासात गर्दै मनाइने पूर्णिमा हो। वर्ष शुक्ल पूर्णिमाको दिनेश आदिवासी राई र सुनुवार जातिहरूले भव्य रूपमा किराँती रितीअनुसार भूमीको पूजा गरी उभौली चाड अर्थात भूमी पूजा गरी सकेला सिलि नाच्दै १ महिनासम्म मनाउने गर्छन । किरातीहरू प्रकृति पूजक भएकोले प्रकृतिलाई खुशी पार्नकालागि हरेक वर्ष बाली लगाउने समय बुद्ध जयन्ती अर्थात चण्डिपूर्णीमामा उभौली र अन्न बाली पाकिसकेपछि खुसीयाली मनाउदै उधौली (मंसिरे पूर्णिमा) विशेषरूपले खुसीयाली साथ आफ्नो प्रमुख चाडका रूपमा मनाउन गर्छन् । उभौली पर्वको रूपमा रहेको किरातीहरूको यो महत्त्वपूर्ण चाड वसन्त ऋतुमा वालीनाली राम्रोहोस् सबैमा सुख शान्ति सूस्वास्थ्य रहोस् र दैविप्रकोप तथा विपक्तिहरू नआउन भनि चण्डि पूर्णिमा अर्थात सुम्निमाको सृष्टि भएको दिन देखि यसलाई सास्कृतिक महोत्सवको रूपमा मनाउने पनि गरिएको छ । आदिवासी किरातीहरूको यो पर्व पृथ्वीमा कृषि युग शुरु भएदेखि प्रचलनमा आएको विश्वास गरिन्छ।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू


बाह्य कडीहरू

श्रेणी:चाडपर्वहरू
कोजाग्रत पूर्णिमा

दशैं सकिने पूर्णिमाको रातलाई कोजाग्रत भनिन्छ । आश्विन शुक्ल प्रतिपदा (घटस्थापना) का दिनदेखि सुरु भएको दुर्गा पक्ष अर्थात् दसैं पर्व कोजाग्रत पूर्णिमाका दिन सम्पन्नताकी देवी महालक्ष्मीको पूजा आराधना गरी राति जाग्राम बसेपछि समापन हुन्छ । यो दिनमा सम्पन्नताकी देवी महालक्ष्मीले आजको रात पृथ्वीको भ्रमण गरी 'को जागेको छ?' भनी हेर्ने र जो जाग्राम बसी महालक्ष्मीको पूजा-आराधना गरिरहेको छ, उसैलाई आशीर्वाद दिई धनधान्यले सम्पन्न गरिदिने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ । यही विश्वासका कारण यस रात गृहिणीहरू जाग्राम बसी महालक्ष्मीको पूजा-आराधना गर्दछन् । यस दिनलाई शरद पूर्णिमा पनि भनिन्छ ।
अनुष्ठान

प्रतिपदाका दिन घटस्थापना गरी प्रारम्भ गरिएको बडादशैं आज कोजाग्रत पूर्णिमाको साँझ घरघरमा महालक्ष्मीको पूजा-आराधना गरी विसर्जन गरिन्छ । दशैंको टीका कोजाग्रत पूर्णिमादेखि सम्पन्न हुने भएकाले घटस्थापनाका दिन दशैंघर र कोतहरूमा राखिएका जमरा आज विसर्जन गरिन्छ । कोजाग्रत पूणिमाका दिन राष्ट्रप्रमुखबाट भक्तपुर गछेंस्थित नवदुर्गा पीठमा पुजा अर्चना गरी यस वर्षको वडादशै समापन भएको जनाउ दिने प्रचलन रहेको छ ।

कोजाग्रत पूर्णिमाको भोलिदेखि आकाशदीप बाल्ने परम्परा रहेको छ । कोजाग्रत पूर्णिमाका अवसरमा स्वयम्भू चैत्यमा पूजा गर्ने र महादीप बालेर जाग्राम बस्ने पनि गरिन्छ । कोजाग्रत पूर्णिमादेखि कात्तिक शुक्ल पूणिर्मासम्म अर्थात् एक महिनासम्म साँझ घरघरमा बाँसको टुप्पोमा दियो बाल्ने र आँगनमा तुलसीको मठ सजाएर भगवान विष्णुको पूजाअर्चना गर्ने धार्मिक प्रचलनअनुसार भोलिदेखि आकाशदीप बाल्ने र कात्तिक स्नान गर्ने गरिन्छ । तराईमा यस पर्वमा खास गरेर नवविवाहित मैथिल ब्राह्मण र कायस्थको घरमा ससुरालीबाट पानमखान सहितको पाहुर जाने गर्छ । यस क्रममा साला र भिनाजुबीचको पासा खेल रोचक हुने गर्छन ।

त्यस्तै कोजाग्रत पूर्णिमाको अवसरमा पोखराको प्रसिद्ध धार्मिक एवं पर्यटकीय महत्त्व बोकेको तालबाराही मन्दिरमा दर्शनार्थीहरूको घुइँचो लाग्ने गर्छ । मनोरम फेवातालको बीचमा रहेको तालबाराही मन्दिरमा कोजाग्रत पूर्णिमाको अवसरमा दर्शन गर्नाले मनोकांक्षा पूरा हुने एवं दुःखदर्द नास हुने विश्वासका साथ टाढाटाढाबाट समेत दर्शनार्थीहरू आउने गर्छन ।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपालका चाडपर्वहरू
श्रेणी:हिन्दु चाडपर्वहरू
श्रेणी:चाडपर्वहरू
टीकापुर नगरपालिका

टीकापुर नगरपालिका नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशमा पर्ने कैलाली जिल्लाको एक नगरपालिका हो। कैलाली जिल्लाको तत्कालिन टीकापुर गाउँ विकास समितिका सम्पूर्ण वडालाई वि.सं. २०५३ माघ ११ गते टीकापुर नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो। नेपालमा सङ्घीय शासन व्यवस्था लागू भएपछि स्थानीय तहको गठन भएसँगै वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२ मा नारायणपुर र धनसिंहपुर गाविसका सबै वडाहरूलाई यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो। कुल ९ वडामा विभाजित यो नगरपालिकाको जनसङ्ख्या वि.सं. २०६८ सालको जनगणना अनुसार ७६,०८४ रहेको छ। यो नगरपालिकालाई सुदूरपश्चिमको पूर्वी मूल गेट कर्णाली पुलबाट १३ किलोमिटर पश्चिममा पर्ने लम्की, धनगढी, महेन्द्रनगर जस्ता प्रमुख सहरहरू जोड्ने उद्गम बिन्दु मान्ने गरिन्छ।नेपालको सबैभन्दा ठूलो मानव निर्मित उद्यान टीकापुर पार्क यसै नगरपालिकाभित्र रहेको छ।
नामकरण

घना जङ्गलले भरिभराउ रहेको यस क्षेत्रमा मानिसहरूको बस्ती बसाल्ने क्रममा यहाँका मानव बस्तीहरू टीका जस्तै गोलाकार रूपमा बसेकोले यस क्षेत्रको नाम टीकापुर रहन गएको भन्ने भनाइ छ। यस्तै अर्कों भनाइ अनुसार मानव बस्ती बसने क्रममा जङ्गल फडानीको कार्य दशैंको टीकाको दिनदेखि प्रारम्भ गरिएकोले यस ठाउँको नाम टीकापुर रहन गएको भन्ने भनाइ छ।
भूगोल
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ८९,८३५ रहेको छ भने यहाँ २०,९३० घरधुरी रहेका छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, कैलाली


श्रेणी:कैलाली जिल्लाका नगरपालिकाहरू
माघ
श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका नगरपालिकाहरू‎
बोडी

बोडी एउटा गेडागुडि हो जसलाई तरकारी अथवा दालको रूपमा खाइन्छ । हरियो कोसा तरकारीको रुपमा साथै सलादतको रुपमा समेत प्रयोग गरिन्छ । यसमा प्रोटिन र भिटामिन प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ भने यसको खेतीले माटोको उर्वराशक्ति बढाउँछ । बोडी लगाउने समय बाली चक्र अनुसार केहि फरक पर्दछ ।


श्रेणी:साग-सब्जी
श्रेणी:खाद्य पदार्थ
श्रेणी:तरकारीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:लहरा
श्रेणी:पोथ्रा
चना

चना गेडगुडी तरकारी अथवा दालको रूपमा खाइन्छ ।


File:Cicer arietinum 003.JPG|
File:Chickpea pods.jpg
File:Cicer arietinum20100417 08.jpg

यसका फाइदाहरु

* चनामा प्रशस्त मात्रामा फाइबर पाइन्छ, जुन पाचन प्रक्रियालाई बलियो बनाउन असाध्यै महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

* रातभर भिजाएको चनामा अदुवा, नुन र जिरा मिलाई बिहान खाने गर्नाले कब्जियतको समस्या क्रमशः कम हुँदै जान्छ । चना भिजाएको पानी खानु अझ लाभदायक हुन्छ ।

* चनामा कार्बोहाइड्रेट, प्रोटिन, क्याल्सियम, म्याग्नेसियमलगायत तत्व प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ । यी तत्वले शरीरलाई ऊर्जा प्रदान गर्छन् ।

* चनामा ग्लुकोजको मात्रा कम हुन्छ । यो डायबेटिज भएका मानिसका लागि उत्तम भोजन हो ।

* एकदेखि दुई मुठी चना हरेक दिन खाने हो भने रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रित अवस्थामा रहन्छ । डायबेटिज हुन पाउँदैन । भएको छ भने चनाले फाइदा पु¥याउँछ ।

* चना भिजाएको पानीले अनुहार धुने गरेमा अनुहार चम्किलो हुन्छ ।

* रातभरि भिजाएको चनामा थोरै मह मिसाएर दिनहुँ खाने गर्नाले पत्थरीको समस्या देखापर्ने जोखिम कम हुन्छ । पत्थरीको समस्या देखापरिसकेको छ भने यसो गर्नाले स्टोन सजिलै निस्किने सम्भावना रहन्छ ।

* चनाको पिठोको रोटी खानाले पेट सफा रहन्छ ।

* रक्तअल्पता भएको छ भने हरेक दिन महसँग चना खाने गर्नुपर्छ । चनामा आइरन र फोस्फोरस प्रशस्त मात्रामा हुन्छ । यसले रक्तअल्पता कम गर्नुको साथै रगतमा हेमोग्लोबिनको मात्रा बढाउँछ ।

* बाडुली लागेर हैरान भएको बेला चनाको सुकेको पातको धुवाँ लिनाले बाडुली रोकिन्छ ।

* चनाको बेसनमा बेसार मिसाई अनुहारमा लगाउने गर्नाले अनुहार चम्किलो हुन्छ ।

* नुहाउनुअघि चनाको बेसनमा दूध अथवा दही मिसाई पेस्ट बनाएर अनुहारमा लगाउने र १०–१५ मिनेटपछि चिसो पानीले पखालेर नुहाउने गर्नाले अनुहारमा रहेका डन्डीफोरलगायत दाग, दाद आदि हराएर जान्छन् ।

* पिसाब आइरहने समस्या छ भने भुटेको चना दिनहुँ खाने गर्नुपर्छ । सक्खरसँग चना खाने गर्नाले पिसाबमा इन्फेक्सन देखापर्ने जोखिम कम हुन्छ ।


श्रेणी:खाद्य पदार्थ
श्रेणी:तरकारीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:नगदे बाली
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
गहत

गहत दाल


गहत

गहत (वनस्पति नाम: Macrotyloma uniflorum) तीनवटा पात भएको बनस्पति हो। यसको बीउमा उच्च मात्रामा प्रोटिन र कार्बोहाइड्रेट हुन्छ। यसलाई औषधिको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ।

हिन्दीमा कुलथी, कुलथ, खराथी, गराहत। कुलथिका, संस्कृतमा कुलथ्था। गुजराती मा kulthi मराठीमा "गाहत", हुल्गा, कुलिथ, उत्तराखण्डको स्थानीय भाषा। र अंग्रेजीमा यसलाई Horse Gram आदि नामले चिनिन्छ।

गहतमा कशैरुस पाइन्छ, विपाकमा कटुरस हुन्छ, पित्त र रगतको विकार नाश गर्ने, उष्णवीर्य, पसिना, सार र श्वास, खोकी, कफ, हावा, हिचकी, पत्थरी, शुक्र, जलन, पीडा, मोटोपना, ज्वरो र कृमिलाई हटाउन मद्दत गर्दछ।

यसको खोड झाडी, पातलो, खैरो, ३० देखि ४५ सेन्टिमिटर अग्लो हुन्छ र जराबाट धेरै हाँगाहरू पलाउँछन्। यसको पातहरू पातहरू जस्तै त्रि-पत्रिका हुन्छन् र लामो पहेंलो हरियो हुन्छन्। यसको बीउ दाल जस्तै, हल्का रातो, कालो दाग, चिल्लो र चम्किलो हुन्छ।

रासायनिक संगठन

बीउमा प्रोटिन २२, चिनी ०.५, खनिज ३.१, फाइबर ५.३, कार्बोहाइड्रेट ५७.३, पोषक तत्व ०.२८, फस्फोरस ०.३९%, आइरन ७.६ मिलीग्राम र भिटामिन ‘ए’ प्रति १०० ग्राम पाइन्छ । यसमा धेरै मात्रामा युरेज हुन्छ।

गुण र प्रयोगहरू

यो उष्ण, मूत्रवर्धक, कफ निरोधक, मेधर र अशमरिघ्न हो। अस्मरी, षास, कास र सेतो ल्युकोरियामा यसको कासो दिइन्छ। मात्रा 3 देखि 6 ग्राम।

एक साधारण प्रयोग

एक गिलासमा 250 ग्राम पानीमा 20 ग्राम गहत हाल्नुहोस्, छोप्नुहोस् र रातभर भिजाउनुहोस्। यस पानीलाई बिहान राम्रोसँग मिसाएर खाली पेटमा पिउनुहोस् । त्यसपछि सोही गिलास कालो चनामा नयाँ पानी हालेर दिउँसो पिउनुहोस्। दिउँसो पानी पिएपछि बेलुका त्यही मात्रामा नयाँ पानी हालेर पिउनुहोस् यसरी भोलिपल्ट बिहान, दिउँसो र बेलुका तीन पटक रातभर भिजाएको पानी पिउनुहोस्। अर्को दिन उही प्रक्रिया पालना गर्नुहोस्। एक महिनासम्म यसरी पानी पिउँदा मिर्गौला र पिसाबको पत्थरी बिस्तारै पग्लिन्छ र निस्कन्छ ।

एक साधारण व्यायाम:

काठको फ्याकमा चढ्नुहोस्, त्यसपछि भुइँमा हामफाल्नुहोस्। चढ्नुहोस् र हाम फाल्नुहोस्। यो कार्य 8-10 पटक गर्नुहोस्। यसो गर्नाले पत्थरी तल सर्छ र पिसाबको माध्यमबाट बाहिर निस्कन्छ। नोट: शारीरिक रूपमा कमजोर व्यक्तिहरूले यो गतिविधि गर्नु हुँदैन। कुनै पनि प्रयोग गर्दा आयुर्वेद वा प्राकृतिक चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ ।

प्रभाव

कागती खाँदा ढुङ्गा भाँचिन्छ वा पखाल्छ, जसका कारण पत्थरी सजिलै मुत्रथैलीमा पसेर पिसाबको माध्यमबाट बाहिर निस्कन्छ । यसको मूत्रवर्धक गुणका कारण यसको सेवनले पिसाबको मात्रा र गति बढाउँछ जसका कारण अड्किएको ढुङ्गाको कणमा अत्याधिक दबाब पर्दा तलतिर सर्छ र बाहिर निस्कन्छ ।


यसले शरीरमा भिटामिन "ए" को आपूर्ति गरी पत्थरी हुनबाट बचाउन मद्दत गर्छ।



श्रेणी:खाद्य
श्रेणी:खाद्यपदार्थ
श्रेणी:तरकारीहरू
मास

मास एक दलहन बाली हो । मासलाई संस्कृतमा "माष" अथवा "बलाढ्य", बङ्गालीमा "माष" वा "कलाई", गुजरातीमा "अडद", मराठीमा "उडीद", पञ्जाबीमा "माँह", अङ्ग्रेजी, स्पेनिश र इटालियनमा "विगना मुंगो", जर्मनमा "उर्डबोहने", फ्रेंचमा "हरीकोट उर्ड", पोलिशमा "फासोला मुंगो", पुर्तगालीमा "फेजों-द-इण्डिया", हिन्दीमा "उडद" र लैटिनमा "फेसिओलस रेडिएटस" भन्दछन्।

यसको द्विदलिय बोट लगभग एक हाथ उचाँइको हुन्छ र नेपालमामा सर्वत्र धान, कोदो, कपासको खेतीसँग तथा एक्लै पनि बोएको देखिन्छ। यसबाट प्राप्त हुने दाल भोजन र औषधि, दुबैरूपमा उपयोगी हुन्छ। मास दुइ जातको हुन्छ ।

१. "कालो" अथवा "ठुलो" यो वर्षाको आरम्भमा छरिन्छ, २. "हरीयो" अथवा "सानो" , यसलाई कालो मास छरेको दुई महीना पछि छरिन्छ।

यसको हरीयो फलको तरकारी र बीजको दाल, पापड, बडी इत्यादि भोज्य पदार्थ बनान्छ। आयुर्वेदको मतानुसार यसको दाल स्निग्ध, पौष्टिक, बलकारक, शुक्र, दुग्ध, मासु र मेदवर्धक, वात, श्वास र बवासीर जस्ता रोगहरूको लागि हितकर र पेट सफा गर्दछ। रासायनिक विश्लेषणहरूबाट मासमा स्टार्च ५६ प्रतिशत, अल्बुमिनाएड्स २३ प्रतिशत, तेल सवा दुई प्रतिशत र फास्फोरस ऐसिड सहित क्षार साढी चार प्रतिशत पाइएको छ।

मासको गुण चिसो हुन्छ, अतः यसको सेवन गर्दा शुद्ध घिउमा हींगको झानन लगाएर खानु उचित हुन्छ। मासुमा पनि कार्बोहाइड्रेट, विटामिन्स, केल्शियम र प्रोटीन पर्याप्त मात्रामा पाइन्छ। बवासीर, गठिया, दम एवं लकवाको रोगिहरूले यसको सेवन कम गर्नु पर्छ।
प्रकार

मास बजारमा तीन प्रकारले प्रयोगमा आउछ।
* गेडा
* दाल
* धोएको
right|thumb|195px|मासको दाल धोएको
सन्दर्भ

*
बाहिरिय लिंक

* Vigna mungo (L.) Hepper


श्रेणी:दाल
श्रेणी:दलहन
शान्ता थपलिया

शान्ता थपलिया (विक्रम संवत १९९८- २०६७) कानुनमा विद्यावारिधि गर्ने नेपालकी पहिलो महिला हो। महिलाका पक्षमा कानुनी आधार तयार पार्न सक्षम अधिवक्ता थिइन्।
जन्म

उनको जन्म तेह्रथुम जिल्लाको आठराईमा स्वर्गीय पिता चन्द्रप्रसाद प्रसाईं एवं माता बिष्णुमाया प्रसाईँको कोखबाट जन्मिएका एघार सन्तानमध्ये दोस्री सन्तानका रूपमा विक्रम संवत् १९९८ पुस १८मा भएको हो।
शिक्षा र कानुनी सेवा

थपलियाले क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयबाट एलएलएम र दिल्ली विश्वविद्यालयबाट विद्यावारिधि गरेकी थिइन्। उनले नेपाल ल क्याम्पसमा साढे तीन दशक अध्यापन पनि गरेकी थिइन्। मानव अधिकार संरक्षणमा गहिरो अभिरुचि भएकी थपलियाले नेपाल न्यायिक प्रतिष्ठान, प्रहरी सुधार तथा सुझाव आयोग, त्रिभुवन विश्वविद्यालयको प्राज्ञिक परिषद्लगायत संघसंस्थाको सदस्य भएर पनि काम गरेकी थिइन्। थपलिया सार्क क्षेत्रीय महिला अधिकार समितिमा पनि सदस्य थिइन्।
उनले नेपालको पारिवारिक कानुन, महिलाको सम्पत्तिमाथिको अधिकार, महिला अधिकारलगायत क्षेत्रमा निकै ठूलो योगदान पुर्‍याएकी छन्। मुलुकी ऐन ११ औँ संशोधनको मस्यौदा उनैले तयार पारेकी थिइन्। छोरीले पनि अंश पाउने कानुन बनाउन उनले सरकारलाई निकै ठूलो दबाब दिएकी थिइन्।
मानव अधिकारको संरक्षण र विपतमा परेका महिलाको कानुनी सहायतामा सक्रिय रूपले लागेकी थपलिया उनले २०४३मा कानुनी सहायता तथा परामर्श केन्द्र (ल्याक)को स्थापना गरेकी थिइन्।
सयौं असहाय महिलालाई कानुनी सहायता प्रदान गरेकी थपलियाले आफू काम गर्न नसक्ने हालतमा पुगेको भन्दै आफ्नी छात्रा शशी अधिकारीलाई २०६७ भदौमा संस्थाको जिम्मेवारी सुम्पेकी थिइन्।
सन् १९९५मा बेइजिङमा भएको महिलाको चौँथो विश्व सम्मेलनमा उनले नेपाली गैरसरकारी संस्थाको प्रतिनिधित्व गरेकी थिइन्।
कृति र कीर्ति

उनको आत्मकथा मनोबल प्रकाशित छ। विसं २०२५ सालदेखि कानुनी सेवामा संलग्न उनलाई २०६७मा लक्ष्मण अर्याल महिला अधिकार पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो।
कानुनी क्षेत्रमा विशिष्ट योगदान गरेको भन्दै उनलाई २०६७ साउनमा सर्वोच्च अदालतले वरिष्ठ अधिवक्ताको उपाधि दिएको थियो।
निधन

तीन वर्षदेखि पाठेघर क्यान्सरले पीडित थपलियाको २०६७ माघ २४ सोमबार ललितपुरको पुल्चोकस्थित निवासमा निधन भएको हो। श्रीमान्, एक छोरा, बुहारी र नातिका साथ बस्दै आएकी थिइन्।

श्रेणी:नेपाली महिलाहरू
श्रेणी:नेपालको पहिलो
ऋषिदह

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको सेती अञ्चल, अछाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४५६० रहेको थियो जसमध्ये २२१७ पुरुष र २३४३ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८३० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मेल्लेख गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १,३,४,८,९ वडाहरू मेल्लेख गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने २,५-७ वडाहरू वडा नम्बर २ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:अछाम जिल्लाका ठाउँहरू