JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
චන්ද්‍රයාගේ චුම්භක ක්‍ෂේත්‍රය

චන්ද්‍රයාගේ බාහිර චුම්බක ක්ෂේත්‍රය , පෘථිවියෙහි එම චුම්භක ක්ෂේත්‍රය හා සැසඳූ කල අතිශයින් දුර්වලය. අනෙකුත් ප්‍රධාන වෙනස් කම් වන්නේ, චන්ද්‍රයා සතුව දැනට ද්වී ධ්‍රැවීය චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් (එහි ගර්භයෙහි භූ-ඩයිනමෝ ආචරණයක් නිසා ජනිත වන්නාවූ) නොමැති වීම සහ සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ කබොළීය සම්භවයක් සහිත විචල්‍ය චුම්බනයක් පැවතීමයි. එක් උපකල්පිතයක් දක්වන්නේ, චන්ද්‍ර ඉතිහාසයේ ආදි අවදියෙහිදී,එනම් භූ-ඩයිනමෝ ක්‍රියාවලිය සක්‍රීයව පැවැති කල, මෙම කබොළීය චුම්බකනයන් අත්කරගත් බවකි. කෙසේවෙතත්, චන්ද්‍ර ගර්භය ප්‍රමාණයෙන් කුඩාවීම, මෙම වාදයට එල්ල වන බලවත්ම බාධකය වෙයි. විකල්ප වශයෙන්, චන්ද්‍රයා වැනි වාතය විරහිත වස්තුවකදී ඇතිවන්නාවූ, විසල් ගැටුම් සිද්ධීන් තුළදී, අනිත්‍ය චුම්බක ක්ෂේත්‍රයන් ජනනය වීම සිදුවිය හැකිය. මෙයට රුකුල් වශයෙන් දැක්වෙන්නේ, යෝධ ගැටුම් ද්‍රෝණිවල ප්‍රතිවිරුද්ධ දේශයන් අසබඩ විශාලතම කබොළීය චුම්බනයන් පිහිටන බවක් පෙනීමයි. යෝජනා කොට ඇති පරිදි ගැටුම්-ජනිත ප්ලාස්මා වලාවක්, පරිමණ්ඩිත චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් පැවතියදී, චන්ද්‍රයා වටා නිදහසේ පැතිරීම හේතුවෙන් මෙවන් සංසිද්ධියක් ඇතිවිය හැකිය.


දළ වශයෙන් පෘථිවියේ චුම්භක ක්ෂේත්‍රයේ අන්තය හරහා ගමන් කිරීමට චන්ද්‍රයාට දින 6 ක් පමණ ගතවේ. ප්ලස්මා තලය සමඟ වූ අන්තර් ක්‍රියාකාරීත්වය චන්ද්‍රයා මතුපිට සෘණ ලෙස ආරෝපණය වීමට හේතු පාදක වී ඇත. චන්ද්‍රයාගේ දිවා පැත්තේ දී මෙම ආචරණය සූර්යාලෝකය මඟින් යම්තාක් දුරකට මන්දගාමී කරනු ලබයි. පාරජම්බුල ප්‍රෝටෝන මතුපිටෙහි වූ ඉලෙක්ට්‍රෝනවලට පහර දෙමින් ආරෝපණ ගොඩ නැගීම සාපේක්ෂව අඩු මට්ටමක පවත්වා ගනී. නමුත් චන්ද්‍රයාගේ රාත්‍රී පැත්තෙහි වූ ඉලෙක්ට්‍රෝනවලට එලෙස බාධාවක් නොමැති අතර මතුපිට වූ වෝල්ටීයතාවය වෝල්ට් සිය ගණනකට හෝ දහස් ගණනකට ඉහළ නැඟිය හැක. ස්ථිති විද්‍යුතයට විකර්ශනය වීම නිසා චන්ද්‍රයා මතුපිටින් ඉහළට එසවී පාවෙන චන්ද්‍ර දූවිලි අංශු පිළිබඳව ගොඩ නැගෙන සාක්ෂි ද දක්නට ඇත. මෙම වළාකුල තාවකාලික රාත්‍රී කාලීන දූවිලි වායු ගෝලයක් නිර්මාණය කරයි. ස්ථානවල ආරෝපනයේ වෙනස් වීම් නිසා පාවෙන දූවිලි සාමාන්‍යයෙන් අධිකව සෘණ ආරෝපිත වේ.රාත්‍රී පැත්තේ සිට දුබලව සෘණ ආරෝපන දහවල් පැත්ත දක්වා ගමන් කරයි. මෙම දූවිලි කුණාටු ආචරණය සඳෙහි කෙළවරවල්වලදී ප්‍රබලම වේ. මෙම බොහෝමයක් කරුණු තවමත් කාල්පනික වන නමුත් ලූනාර් ප්රෝස්පෙක්ටර් අභ්‍යවකාශ යානය පෘථිවි චුම්භක ක්ෂේත්‍රයේ අවසාන කොටස හරහා යනවිට එහි රාත්‍රී පැත්තේ වූ ආරෝපණය -200V සිට -1000V දක්වා වෙනස් වන බව අනාවරණය කර ගෙන ඇත. ප්ලස්මා තලය අතිශය ගතික ව්‍යුහයක් වන අතර එය නියත චලිත තත්ත්වයක පවතී. එමනිසා චන්ද්‍රයා චුම්භක ක්ෂේත්‍රයේ අවසාන කොටස හරහා කක්ෂගත වන විට ප්ලාස්මා තලය බොහෝ වරක් මිනිත්තු ගණන් සිට පැය ගණන් හෝ ඇතැම්විට දවස් ගණන් පවතින ගැටුම් සමඟ එය හරහා ගමන් කරයි.
මෙයද බලන්න

* චන්ද්‍රයාගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රය
* චන්ද්‍රයාගේ භූ-ලක්ෂණ
ආශ්‍රිත

ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර විද්‍යාව
ප්‍රවර්ගය:භූ-චුම්බකත්වය
ප්‍රවර්ගය:සඳ
ප්‍රවර්ගය:අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍රයා
කක්ෂය හා පෘථිවියට ඇති සම්බන්ධතාව

කක්ෂය හා පෘථිවියට ඇති සම්බන්ධතාව



ඇපලෝ 8 මෙහෙයුම ක්රි ස්මස් ඊව් 1968 අතරතුර දී ස‍ඳෙහි සිට නිරීක්ෂණය කරන ලද පෘථිවිය

චන්ද්රහයා ස්ථාවර තාරකාවලට සාපේක්ෂව (තාරකා පිළිබඳ වූ ආවර්තය) සෑම දින 27.3කට වරක්ම පෘථිවිය වටා කක්ෂයක් සම්පූර්ණ කරයි. කෙසේ නමුත් එම කාලය තුළ දීම පෘථිවිය සූර්යා වටා එහි කක්ෂය වටා චලනය වන නිසා සඳට එහි එකම කලාව පෘථිවියට පෙන්වීමට කුඩා කාලයක් වැඩිපුර යයි. එනම් එය දින 29.5ක් පමණ වේ. (චන්ද්ර මාස ආවර්තය) අනෙකුත් ග්රාහ ලෝකවල බොහොමයක් උප ග්ර්හයින් මෙන් නොව චන්ද්රමයා සමකය ක්රාරන්තිවලය ආසන්නයේ කක්ෂගත වී ඇති අතර එය පෘථිවියෙහි සමක තලයේ නොවේ. චන්ද්රමයා එහි ග්ර්හලෝකය හා සසඳන විට සෞර ග්රිහ මණ්ඩලයේ විශාලතම චන්ද්රරයාය. (කුරු ග්රතහලොවක් වන ප්ලූටෝට සාපේක්ෂව චාරෝන් වඩා විශාල වේ) පෘථිවියේ චන්ද්රචයා පසුව යමින් අනෙකුත් ග්රූහලෝක වටා කක්ෂගත වී ඇති ස්වාභාවික උප ග්රවහයින් චන්ද්රයයන් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.

පෘථි‍වියෙහි දක්නට ඇති බොහොමයක් වඩදිය බාදිය ආචරණ ඇති වන්නේ චන්ද්ර්යාගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ ඇඳීම හේතුවෙනි. එයට සූර්යා ගෙන් ලැබෙන්නේ අඩු දායකත්වයකි. මෙම වඩදිය බාදිය ආචරණ පෘථිවි චන්ද්ර් දුර ශත වර්ෂයකට 3.8m පමණ හෝ වසරකට 3.8cm හෝ වැඩි කිරීමට හේතු වේ. කෝණික ගම්යටතා සංස්ථිතියේ ප්රඩතිඵලයක් ලෙස සඳෙහි අර්ධ ප්රිධාන අක්ෂය වැඩි වීමත් සමඟ පෘථිවි භ්රනමණය ක්රයමානුකූලව මන්දගාමී වේ. එනම් එය ශත වර්ෂයකට දිනකට තත්පර 0.002ක් පමණ අඩු වේ.

සමහරක් විට පෘථිවි චන්ද්ර0 පද්ධතියේ ග්ර්හලෝක චන්ද්රව පද්ධතියක් ලෙස නොව ද්විත්ව ග්රරහලොවක් ලෙස සලකනු ලැබේ. මෙය මෙසේ වන්නේ ආදායක ග්රරහලොවට සාපේක්ෂව ‍ස‍ඳෙහි අතිශය විශාල වූ ප්රදමාණය නිසාය. සඳ පෘථිවි විෂ්කම්භයෙන් ¼ ක් වන අතර පෘථිවි ස්කන්ධයෙන් 1/81 වේ. කෙසේ නමුත් මෙම අදහස සමහරෙක් විසින් විවේචනයට ලක් කරයි. එසේ කරන්නේ පද්ධතිය සඳහා වූ ස්කන්ධ කේන්ද්ර ය පෘථිවි මතුපිටට 1700km පමණ යටින් හෝ පෘථිවි අ‍රයෙන් ¼ක් පමණ යටින් පිහිටා තිබීම නිසාය. චන්ද්රණ මතුපිට පෘථිවි මතුපිටෙන් 1/10කට වඩා කුඩා වන අතර පෘථිවියේ ගොඩ බිම් ප්රතදේශයෙන් ¼ක් පමණ වේ. (හෝ රුසියාව, කැනඩාව හා ඇමරිකාව එකට සම්බන්ධ කළ විට ඇති වන විශාලත්වය තරම්)

1997 දී 3753 Cruithne උල්කාෂ්මයට අසාමන්යත පෘථිවියට සම්බන්ධ වූ Horseshoe කක්ෂයක් පවතින බව සොයා ගන්නා ලදී. කෙසේ නමුත් තාරකා විද්යාටඥයින් එය පෘථිවියෙහි දෙවන චන්ද්රබයා ලෙස නොසලකන අතර එහි කක්ෂය දීර්ඝ කාලීනව ස්ථායී නොවේ. එතැන් සිට පෘථිවිය අසල වූ Cruithne ගේ කක්ෂයට සමාන කක්ෂ ඇති උල්කාෂ්ම 3ක් වූ (54509) 2000 PH5, (85770) 1998 UP1 හා 2002 AA29 සොයා ගන්නා ලදී.



සාපේක්ෂ ප්ර මාණ හා පෘථිවි චන්ද්ර පද්ධතියේ වෙන්වීම පරිමාණයකට අනුව ඉහත දක්වා ඇත. ආලෝකය පෘථිවිය හා චන්ද්රණයා අතර ගමන් කරන බව දක්වා ඇති අතර ඒවා අතර සත්යන දුර නිර්ණය කිරීම සඳහා සත්යර වශයෙන් ද යොදා ගන්නේ ද ආලෝකයයි. මධ්ය් කක්ෂ දුරේ දී එම කාලය තත්පර 1.255ක් වේ. ආලෝක කදම්භය සූර්යයාට ‍සාපේක්ෂව පෘථිවි චන්ද්රක පද්ධතියේ පරිමාණය ගැන වැටහීමක් ලබා ගැනීමට උදව් වේ. සූර්යා පවතින්නේ අ‍ලෝක මිනිත්තු 8.28ක් දුරිනි.


http://en.wikipedia.org/wiki/Moon#Orbit_and_relationship_to_Earth
සාගර උදම් තරංඟ

සාගර උදම් තරංඟ

පෘථිවියෙහි සාගර උදම් තරංඟ චන්ද්රsයාගේ ගුරුත්වාකර්ශණය (එහි ත්රීණව්ර තා අනුක්රතමණය) නිසා ඇති වන උදම් බල හේතුවෙන් ඇති වන්නක් වන අතර පාථිවි සාගර මත බලපාන වෙනත් ආචරණ සමුහයක් හේතු වෙන් වර්ධනය වු තත්වයට පත් වෙයි. ගුරුත්වාකර්ශක උදම් බලය හටගැනීමට හේතු වන්නේ සද වෙත මුහුණලා පිහිටන පෘතුවි අර්ධය (සඳට වඩාත් ආසන්න ප්රැදේශය) ස‍ඳෙහි ගුරුත්වාකර්ශණය හේතුවෙන් පෘථිවි කේන්ද්රවයට සහ පෘතුවියේ සඳ ට වඩාත් ඈතින් පිහිටන ප්ර දේශට සාපේක්ෂව වැඩි ආකර්ශණ බලයකට යටත් වීමයි. ගුරුත්වාකර්ශක උදම් තරංඟ හේතුවෙන් පෘථිවි සාගර පෘථිවිය කෙන්ද්රවය වන පරිදි පිහිටන ඉලිප්සයක ආකාරයට හැඩයකට සකස් වෙයි. මෙම ආචරණය හේතුවෙන් සඳ ට වඩාත් ආසන්න සහ වඩාත් ඈතින් පිහිටි ප්රිදේශ ආශ්රිමතව පෘථිවියට සාපේක්ෂව මුහුදු මට්ටම ඉහළ නගියි. මෙම ප්රතදේශ මුහුදු මට්ටම නෙරාගිය ප්රචදේශ ලෙස සැලකිය හැක. මෙම නෙරාගිය ප්ර දේශ සිය අක්ෂ්යඩ වට‍ා භ්රමමණය වෙමින් දිනකට එක් වරක් බැගින් පෘථිවිය වටා ගමන් කරයි. මේ හේතුවෙන් නිරන්තරයෙන් චලනය වන මෙම නෙරාගිය ප්ර දේශ දෙසට මුහුදු ජලයද නිරන්තරයෙන්ම චලනය වෙමින් පවති. මෙම නෙරුම් යුගලයේ සහ ඒවා පසු පස ගමන් කරන දැවැන්ත සාගර ජල තරංඟ වල ආචරණය අනෙකුත් ආචරණයන්ගේ අන්තර් ක්රිේයාවක් හේතුවෙන් වර්ගික තත්ත්වයට පත්වෙයි. මෙම ආචරණයන් වනුයේ පෘතුවි භ්රනමණයට සාගර පතුල හරහා ජලය ඝර්ෂණ ඔස්සේ සම්බන්ධ වීම, ජලයේ චලනයෙහි අවස්ථිතිය, භූමියට ආසන්නවත්ම ක්ර මයෙන් ගැඹුර අඩුවන සාගර ද්රෝ්ණිය සහ විවිධ සාගර ද්රෝ ණි අතර පවතින විචලන යන ඒවායි. මෙම වර්ධක ආචරණයෙන් නාන ජල බඳුනක ගැඹුරු ජල කඳ සහිත කොටසෙහි ශරීරය චලනයෙන් ඇති වන සුළු කැළඹීමක් හේතුවෙන් ඇලවු කෙළවර ජලය ඉහළ නැගීමට යම්තාක් දුරට සමාන වේ.

චන්ද්ර යන් සහ ඊට ආසන්නතම සාගර නෙරුම අතර හටගන්නා ගුරුත්වාකර්ෂණ සම්බන්ධය හේතුවෙන් චන්ද්ර්යාගේ කක්ෂය වෙත බලපෑමක් එල්ල වෙයි. පෘතුවිය සිය අක්ෂ්යඇය වට‍ා චන්ද්රනයා පරිභ්රකමණය වන දිශාව ඔස්සේම දළ වශයෙන් චන්ද්ර යා මෙන් 27 ත් ගුණයක වේගයෙන් යුතුව භ්රසමණය වෙයි. ඒ හේතුවෙන් සාගර ජලය සහ සාගර පතුල අතර හට ගන්නා ඝර්ෂණ සම්බන්ධය සහ ජලයෙහි අවස්ථිතිය හේතුවෙන් චන්ද්රවයාට ආසන්නව පිහිටන උදම් නෙරුමෙහි මුදුන චන්ද්රෙයාගේ කේන්ද්රනය සහ පෘථිවියෙහි කේන්ද්රටය යා කෙරෙන මනඃකල්පිත රේඛාවෙන් මඳක් ඉදිරියට යොමුව පිහිටයි. චන්ද්රායාගේ පැතිකඩින් බලන විට සඳට ආසන්න උදම් නෙරුමෙහි ස්කන්ධ කේන්ද්රොය එය පරිභ්රරමණය වන ලක්ෂ්යපයට හැමවිටම මදක් ඉදිරියෙන් පිහිටයි. චන්ද්ර්යාට වඩාත් ඈතින් පිහිටන නෙරුම සදහා මෙම ආචරණයෙහි විලෝමය සත්ය් වේ. එනම් එය ඉහත සදහන් මනඃකල්පිත රේඛාවට සාපේක්ෂව මදක් පසු පසින් පිහිටයි. කෙසේ නමුත් එය තවත් කිලෝමීටර් 12756 ක් සදට ඈතින් පිහිටන අතර එය හා ස‍ඳ අතර පවතින ගුරුත්වාකර්ෂණ සම්බන්ධව මඳක් අඩු අගයක් ගනී. මේ හේතුවෙන් පෘථිවිය වටා කක්ක්ෂය ඔස්සේ නිරන්තරයෙන්ම චන්ද්රවයා ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය මගින් ඉදිරියට ඇදෙමින් පවති. මෙම ගුරුත්වාකර්ෂණ සම්බන්ධ හේතුවෙන් භ්රගමනය වන‍ පෘථිවියේ (දිනය සහ අධික තත්පරය යන ලිපි ද බලන්න) කෝණික ගම්යෙතාවය සහ එහි චාලක ශක්තිය නිරන්තරයෙන්ම අඩු වෙමින් පවතියි. එසේම චන්ද්රියාගේ කක්ෂය වෙත කෝණික ගම්ය තාවය එකතු වන අතර ඒ හේතුවෙන් කාලයත් සමග ක්රුමයෙන් චන්ද්රයයා වඩාත් ඉහළ කක්ෂයක් වෙත ළඟාවෙයි. චන්ද්රනය‍ාගේ කක්ෂීය අරය මත මෙමඟින් ඇති වන බලපෑම ඉතා කුඩා වෙයි. එය සංඛ්යාඩත්මක වශයෙන් වසරකට 0.1 ppb පමණ‍ වේ. නමුත් වාර්ෂිකව මේ හේතුවෙන් චන්ද්ර යා සහ පෘථිවිය අතර පරතරය මැනිය හැකි අගයක් වන 3.82 cm ප්රවමාණයකින් ඉහළ යයි. එසේම මෙම ආචරණය කාලයත් සමඟ වඩ වඩාත් ප්ර.බල තත්ත්වයට පත් වන අතර මුල් වරට ගගන ගාමීන් සඳ මත පා තැබීමෙන් පසු දළ වශයෙන් වසර 39 ක් ගත වන විට චන්ද්ර යා සහ පෘථිවිය අතර දුර ප්රමමාණය මීටර් 1.48 කින් වැඩි වී ඇත.


http://en.wikipedia.org/wiki/Moon#Ocean_tides
සඳෙහි පෘථිවියට නොපෙනෙන පැත්ත

ස‍ඳෙහි අපට නොපෙනෙන පැත්ත පෘථිවියෙහි වූ රේඩියෝ සම්ප්‍රේෂණවලින් ආරක්ෂා වී ඇති නිසා එය ගඟනගාමීන්ගේ භාවිතය සඳහා රේඩියෝ දුරේක්ෂයක් ස්ථානගත කිරීමට සුදුසු ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. කුඩා පාත්ර හැඩැති ආවාට Puerto Rico හි Arecibo ට සමාන ස්ථාවර දුරේක්ෂයක් සඳහා ස්වාභාවික නිපැයුම සපයයි. වඩා විශාල පරිමාණ දුරේක්ෂ සඳහා කිලෝමීටර් 100ක විෂ්කම්භයකින් යුත් ස‍ඳෙහි නොපෙනෙන පැත්තේ කේන්ද්රිය ආසන්නයේ පිහිටා ඇති ඩයිඩලස් ආවාටය හා ‍එහි කිලෝමීටර් 3ක් උස පිටත දාරය කක්ෂගත වී ඇති චන්ද්රිඇකාවලින් වන නොවැදගත් සන්නිවේදන නැවැත්වීමට උදව් වනු ඇත. රේඩියෝ දුරේක්ෂයක් සඳහා තවත් සුදුසු අපේක්ෂකයකු වන්නේ සහා (Saha) අවාටයයි.

සඳෙහි නොපෙනෙන පැත්තේ රේඩියෝ දුරේක්ෂයක් ස්ථානගත කිරීමට පෙර විසඳීමට ප්ර ශ්න ගණනාවක් තිබේ. සඳෙහි වූ ඉතා කුඩා දූවිලි උපකරණවලට, වාහනවලට හා අභ්යා වකාශ ඇඳුම්වලට අපවිත්රේ විය හැක. රේඩියෝ තැටි සඳහා යොදා ගන්නා පරිවාරක ද්රකව්යර සූර්ය ගිනි දැල්වල ආචරණවලින් ද ඉතා සුපරික්ෂාකාරීව ආරක්ෂා කළ යුතුය. අවසාන වශයෙන් දුරේක්ෂය අවට ප්රආදේශය අනෙකුත් රේඩියෝ ප්රකභවවල සන්නිවේදනවලින් ආරක්ෂා කළ යුතුය.

පෘථිවි චන්ද්රි පද්ධතියේ L2 ලැග්රාවන්ජ් ලක්ෂ්යආය නොපෙනෙන පැත්තෙහි 62800 km පමණ උසින් පිහිටා ඇත. මෙය ද අනාගත රේඩියෝ දුරේක්ෂයක් සඳහා සුදුසු ස්ථානයක් ලෙස යෝජනා කර ඇත.

නාසාහි අධ්යායනය කරමින් පවති එක් චන්ද්රද මෙහෙයුමක් වන්නේ ස‍ඳෙහි දක්ෂිණ ධ්රැ6වයේ එයිට්කන් බේසමට සාම්පල නැවත පැමිණීමේ ලෑන්ඩරයක් යැවීමයි. මෙම ස්ථානය ප්ර ධාන ගැටුමක් සිදු වූ ස්ථානයක් වන අතර 2400km පමණ වූ නිපැයුමක් නිර්මාණය කරන ලදී. මෙම ගැටුමේ ප්රදමාණය සඳ මතුපිට තුළට ගැඹුරු විනිවිදයාමක් නිර්මාණය කර ඇති අතර මෙම ප්රුදේශයෙන් නැවත ගෙන්වා ගන්නා සාම්පල ස‍ඳෙහි අභ්යනන්තරය සැලකීමට අදාල දත්ත සඳහා විශ්ලේෂණය කළ හැක.

අපට පෙනෙන පැත්ත පෘථිවියෙහි වූ සූර්ය සුළංවලින් ආංශිකව ආවරණය වී ඇති නිසා සඳ මතුපිටෙහි අධිකම හීලියම් 3 සාන්ද්රනණය ස‍ඳෙහි නොපෙනෙන පැත්තේ ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. මෙම සමස්ථානිකය සාපේක්ෂව පෘථිවියෙහි දුලබ වන නමුත් විලයන ප්රොතිකාරක තුළ දී ඉන්ධනයක් ලෙස භාවිතා කිරීමේ හොඳ විභවයක් ඇත. චන්ද්ර නිපැයුම්වලට පක්ෂපාතී පුද්ගලයන් මෙම ද්රතව්යො සඳ මධ්ය ස්ථානයක නිර්මාණය කිරීමට හේතුවක් ලෙස දක්වා ඇත.
ලුනා 2

ලුනා 2 ( E1A ශ්‍රේණිය) සෝවියට් එකමුතුවේ ලුනා වැඩසටහන යටතේ සඳ දෙසට දියත් කළ දෙවන ගගන යාත්‍රාව විය. එය චන්ද්‍රයාගේ මතුපිටට ළඟා වීමට සමත් වූ ප්‍රථම අභ්‍යවකාශ යාත්‍රාව වන අතර එය මාරේ සෙරර්නිටටිස් වලට බටහිරින් ඇරිස්ටයිඩ්, ආකිමිඩිස් හා ඔටොලිකස් ආවාට අසලින් සඳමත පතිත විය. ලුනා දෙක සැලසුමෙන් ලුනා 1 ට සමවන අතර මෙය එළියට විහිදුණු ඇන්ටනාවක් හා උපකරණ අවයව සහිත ගෝලීය අභ්‍යවකාශ යානයකි. මෙම උපකරණ අතර ද උදිලුම් ගණකය, ජෛව ගණකය, චුම්භක මානය, චෙරන් කෝ අනාවාරක හා ඉතා කුඩා උල්කාෂ්ම අනාවරක ඇතුළත්ය. ඒ සියල්ල ලුනා 1 ට සමාන වේ.එහෙත් ලුනා දෙකෙහි ප්‍රචාලක පද්ධතියක් නොතිබිණි.
සටහන්
රන් ඍජුකෝණාස්‍රය

රන් අනුපාතයට අනුව දිග හා පළල ඇති ඍජුකෝණාස්‍රයකට රන් ඍජුකෝණාස්‍රය යැයි කියනු ලැබේ. 1:\varphi \, යනුවෙන් ද හඳුන්වන රන් අනුපාතය 1 : \tfrac{1 + \sqrt{5}}{2} ලෙස වේ. ආසන්න වශයෙන් එය 1:1.61803 ක් පමණ වේ. මෙහි ඇති විශේෂයක් වන්නේ මෙයින් සමචතුරස්‍රයක් ඉවත් කළ විට ද රන් ඍජුකෝණාස්‍රයක්ම ලැබීමයි. එනම් පෙර අනුපාතයම රැකෙන පරිදි අනන්ත සමචතුරස්‍ර ගණනක් ඉවත් කළ හැකි වීම යි. තව ද එම ඉවත් කරන සමචතුරස්‍රවල කොණ් වලින් අනන්ත වු රන් සංගසූරියක්(සර්පිලයක්) සැකසේ. එය විශේෂ ලඝුගණක සංගසූරියකි.

රන් අනුපාතයේ ඇති යම් විසිතුරු බවක් නිසා පෙර කලාකරුවන් විසින් තම නිර්මාණ වලට රන් ඍජුකෝණාස්‍රය නොදැනුවත්වම මෙන් යොදා ගෙන තිබුණි. ගණිතය පතල කරන තාරකා භෞතික විද්‍යාඥයෙකු වන මාරියෝ ලිවියෝට අනුව Luca Pacioli විසින් ක්‍රි.ව. 1509 දී Divina Proportione නම් පොත ලිවීමෙන් අනතුරුව කලාකරුවන් හට තම ගණිතයට බර නොවූ නිබන්ධන වලට න්‍යායිකව රන් අනුපාතය යොදා ගත හැකි විය. සැබවින්ම ඊට පෙර ද රන් ඍජුකෝණාස්‍රය කෘති වලට යොදා ගෙන ඇත.
නිර්මාණය

කවකටුවක් හා කෝදුවක් භාවිතයෙන් රන් ඍජුකෝණාස්‍රයක් ඇඳිය හැක.

# සමචතුරස්‍රයක් අඳින්න.
# එහි එක් පාදයක මැද සිට අනෙක් පැත්තේ කොණකට රේඛාවක් අඳින්න.
# එම රේඛාව අරය ලෙස ගෙන තෝරාගත් පාදයේ මැද කේන්ද්‍රය ලෙස ගෙන වෘත්තයක් අඳින්න.
# දැන් රන් ඍජුකෝණාස්‍රය සම්පූර්ණ කරන්න.


ප්‍රවර්ගය:ගණිතය
සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරය වගකීම

ස්පාඥ්ඥ අධිකරණයට අනුව මොරොක්කෝ, සිරියා, සහ ඇල්ජිරියානු අල්කයිඩා සංවිධානය අනුගමනය කරන කණ්ඩායම්, ගාඩියා සිවිල් හි 02 හා ස්පාඥ්ඥ පොලිස් තොරතුරැ සපයන්නන් 02කු මෙම ප්‍රහාරය සිදු කර ඇති බව විශ්වාස කරයි. 2006 අප්‍රේල් 11 වනා හි විනිසුරැ ජුවාන් ඩෙල් ඔල්මෝ විසින් දුම්රිය බෝම්බ ප්‍රහාරයකට සැක පිට සැකකරැවන් 29 දෙනෙකු චෝදනාවට ලක් කර ඇත.
අල්කයිඩා සංවිධානයේ සබදතාවක් පැවැති බවට සාක්ෂි හමු නොවුනත් අල් කයිඩා සංවිධානයේ අබු හෆ්ස් අල් - මස්රි බ්‍රිගේඩ් නම් ත්‍රස්තවාදියා විසින් ප්‍රහාරය දිනයේ දී ප්‍රකාශයක් නිකුත් කර ඇති බව අණාවරනය වී ඇත. කෙසේ වෙතත් ඇ.එ. ජ නිළධාරින් ප්‍රකාශ කරන්නේ මෙම කණ්ඩායම " නාහෙට අහන්නේ නැති " ( කිසි විටෙක විශ්වාස කළ නොහැකි ) කණ්ඩායමක් බවයි. 2007 අගෝස්තුවේ හීදී අල්කයිඩා ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ මෙම ප්‍රහාරය පිළිබද තමන් ආඩම්බර වන බවයි.

" ද ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට්" නම් පුවත්පත වාර්තා කරන අන්දමට

" ප්‍රහාරය සදහා යොදා ගත් නවීන ගමන් මළු බෝම්බය පිළිබදව ඒවා නිෂ්පාදනය කළ අය පැවසුවේ එවන් උපකරණ මොරොක්කෝ රැඩිකල් ඉස්ලාමීය සටන්කාමීකණ්ඩායම් උපදෙස් මත ඇෆ්ගනිස්තානයේ ජලලාබාද් පුහුණු කදවුරේදි තමන් අවබෝධයක් ලබා ගත් බවයි. "

ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීම් ජාතික අනුස්මරණ ආයතනයට (MIPT) අනුව මෙම ප්‍රහාරයට වගකිව යුත්තන් මොරොක්කෝ ඉස්ලාමීය සටන්කාමී කණ්ඩායම හා සබදතා පවත්වා ඇත.
මොහොමෙඩියාහි හසන් විශ්ව විද්‍යාලයේ දේශපාලන විදයාව පිළිබද මහාචාර්‍යයවරයෙකු වු මොහොමඩ් ඩරිෆ්ට එරෙහිව මොරොක්කෝ සටන්කාමී කණ්ඩායම් ඉතිහාසය ඇෆ්ගන්ස්තාන අල්කයිඩා සංවිධානයේ නැගී සිටිමත් සමග බැදී සිටී. ඩරිෆ්ට අනුව,

"1990 අගභාගයේ සිට එනම් එහි ආරම්භයේ හා 2001 වන තෙක් මෙම සංවිධානයේ කටයුතු සීමා වුයේ මොරොක්කොවේ අල්කයිඩා සංවිධානයට උපකරණ / ආයුධ වලින් සහයෝගය ලබා දීම තම සාමාජිකයන්ට වාසය කිරිමට සුදුසු ස්තාන ලබා දීම ව්‍යාජ ලියකියවිලි සකසා දීම, මොරොක්කෝ ජාතිකයන් සමග විවාහා වීමට අවස්ථාවක් ලබා දීම සහ යුරෝපය පුරා ගමන් කිරිමට හැකි අයුරින් ව්‍යාජ හැදුනුම්පත් සකසා දීම ඒ අතරින් පුධාන වේ. සැප්තැම්බර් 11 නක දා තෙක්, කෙසේ වෙතත්, එතෙක් මෙම සංවිධානයට විරැද්ධව ක්‍රියා නොකල මොරොක්කෝව ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි ව්‍යාපාරයට දායක වීමත් සමග තම උපක්‍රම වලට විරාමය තැබු මොවුන් මොරොක්කෝව තුළ ත්‍රස්තක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරිම ආරම්භ කරන ලදී.

රොජෙලියෝ අලොන්සේ නම් විද්වතාට අනුව අනුව ,
" පරික්ෂණ කටයුතු තුලින් අල්කයිඩා සහ මැඩ්රිඩ් සැකකරැවන් අතර පැවති සබදතා හෙළි දරවු වී ඇති බව " ප්‍රකාශ කරන ලදී.

ස්කොට් ඇට්රන් නම් විද්වතාට අනුව
" අල්කයිඩා සංවිධානය සමග සබදතා ඇති බවට කිසිම සාධකයක් නැත. අප මේ ඉරයට සෙසෙන් බොහෝ දෙනෙකුගෙන් ප්‍රශ්ණ කලත් ඒ ආකාරයේ සබදතාවයක් අපට දැකගන්නට හැකි වුයේ නැත."

යුරෝපීය උපක්‍රමික යුද්ධමය හා ආරක්ෂන මධ්‍යස්තානයට අනුව ඉස්ලාමීය නොවන සංවිධානයක් සමග ඉස්ලාමීය සංවිධානයක් එකතු වීම ඉස්ලාමීය ත්‍රස්ත ඉතිහාසය තුළ සිදුවු පළමුවැනි අවස්ථාව වේ.
ETA සබදතා පිළිබද චෝදනා

මාධ්‍ය මගින් ප්‍රහාරයත් සමග ඉදිරිපත්කල මතය වුයේ එම ප්‍රහාරය සමග ETA සංවිධානය බැදි ඇති බවත්ය. එම ප්‍රකාශය ආණුඩුවේ නිළධාරින් විසින් සනාථ කරන ලදී. එමෙන් ම ස්පාඥ්ඥ මැතිවරණයට දින 03කට පෙර එල්ල වු ප්‍රහාරය දේශපාලණික දෘෂ්ටි කෝණයන්ගෙන් විග්‍රහා කිරිමත් සිදුවිය. මෙම සමුල ඝාතනය සිදුවුයේ ඇමරිකාවට එල්ල වු 9/11 ප්‍රහාරය වසර 2/1/2 කට පසුව යි.

මැඩිරිඩි හි ප්‍රහාරයෙන් පසුව නිකුත්කරන ලද නිල ප්‍රකාශ අතර සදහන් වු එක් විශේෂ කරැණක් වුයේ ලෙහෙන්ඩකරි ජ්‍රවාන් ජෝසේ ඉබරෙක්ස් නම් ETA සංවිධානයට සම්බන්ධ පුද්ගලයා ප්‍රධාන සැකකරැ වන බවයි. එහෙත් ප්‍රහාරයක් සිදු කලේ නම් එම වගකීම ඒ වන තෙක් භාරගත් ETA සංවිධානය මෙම ප්‍රකාශය ප්‍රතික්සේප කරන ලදී. පසුව හෙළිදරවු වු සාක්ෂි වලට අනුව එම ප්‍රහාරයට වගකිව යුතු වුයේ අන්තවාදී ඉස්ලාමීය සංවිධානයක් වන අතර එය විමර්ශන කටයුතු වල පහසුව තකා මොරොක්කෝ ඉස්ලාමීය සටන්කාමී කණ්ඩායම ලෙස හැදින්වේ.

ETA සංවිධානය සතුව බෝම්බ ප්‍රහාර පිළිබදව ඉතිහාසයක් ඇති නමුත් මාර්තු 11 වන දා ප්‍රහාරය ඊට ප්‍රථම කිසිම යුරෝපීය ත්‍රස්ත සංවිධානයකින් කළ ප්‍රහාරයකට වඩා ඉදිරියෙන් සිටි . මේ නිසා බොහෝ පිරිස් උපකල්පනය කරන ලද්දේ ප්‍රහාරය ඉස්ලාමීය මිලිටරි අන්තවාදී කණ්ඩායමක් විසින් අල්කයිඩා ත්‍රස්තවාදීන්ගේ සහය මත දියත්කරන ලද්දක් ලෙසයි. නිරික්ෂකයන් දක්වන්නේ ETA වැනි ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායමක් අල් කයිඩා සංවිධානය අනුගමනය කරමින් දියත් කරන ලද්දක් ලෙසයි. නිරික්ෂකයන් දක්වන්නේ ETA විසින්න බෝම්බ ප්‍රහාරයට පෙර කිසිම අනතුරැ ඇගවීමක් සිදු නොවු බවත්ය. " ඉයුරෝපෝල්" අධ්‍යක්ෂක ජර්ගන් ස්ටෝර්බෙක් අදහස් දක්වන්නේ" මෙම බෝම්බ පිපිරිම ETA සංවිධානය විසින් සිදු කර ඇති බවත් ................. නමුත් මේ දක්වා ඔවුන් විසින් ක්‍රියාත්මක කර ඇති වැඩ පිළිවෙල ‍මෙහි දී දක්නට නොලැබෙන" බවත් ය.
ද්වේෂ සහගත අපරාධ / වෛර සහගත අපරාධ

මැද පෙරදිග වැසියන් හා මැදපෙරදිග පෙනුමක් ඇති "සික්" ජාතිකයන් වැනි පිරිස් වලට එරෙහිව විවිධ හිංසන සිදුකිරිම් හා ද්වේෂ සහගත අපරාධ සිදුවීම් රාශියක් වාර්තා වී ඇත. සික් වරැන්ට මෙම තත්වය උදා වී ඇත්තේ ඔවුන් පළදින තලප්පාව (Turban) හේතුවෙන් ඹවුන් ඇ.එ. ජ. තුළ මුස්ලිම්වරැන් ලෙස පෙනෙන බැවින්ය. සැප්තැම්බැර්15 වන දින බල්බිර් සින්ග් නැමැත්තාගේ ඝාතනයද ඇතුළුව මුස්ලිම් වරැන්ට එරෙහි විචික හිංසන ආගමික ස්තාන වලට ප්‍රහාර එල් කිරිම වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලි වලට අලාභ හානි සිදු කිරිම මෙන්ම මිනිස්සුන්ට තාඩන පීඩන සිදු කිරිම ආදිය දැනට වාර්තා වී ඇති සිදුවීම්ය. මිය ගිය පුද්ගලය ා, වෙනත් අය මෙන්ම සික් ජාතිකයෙකු වන අතර මුස්ලිම් ජාතිකයෙකු යැයි වරදවා වටහා ගැනීමෙන් එම ඉරණම අත්වී ඇත.

ඇමරිකානු මුස්ලිම්වරැන්ගේ ප්‍රතිචාර
ඇතඑතජ තුළ ඉහළ පෙළේ මුස්ලිම් සංවිධාන කිහිපයක් 9/11 ප්‍රහාරය හෙලා දකිමින් ප්‍රකාශ නිකුත් කර ඇති අතර අනතුරට පත් පිරිස හා ඔවුන්තෙග් පවුල් වල පිරිස් වල වේදනාව සමනය කිරිම සදහා හැකියාවෙන්ද සම්පත් වලින්ද දායක වන ලෙස ඉල්ලා සිටින ලදී. මෙම ඉහළ පෙලේ සංවිධාන අතර‍ට උතුරැ ඇමරිකානු ඉස්ලාමීය සංගමය, ඇමරිකානු මුස්ලිම් එකමුතුව, ඇමරිකානු මුස්ලිම් කවුන්සිලය, ඇමරිකා ඉස්ලාමීය සබදතා පිළිබද කවුන්සිල, උතුරැ ඇමරිකා ඉස්ලාම් ‍ කවය, සහ උතුරැ ඇමරිකා ෂාරියා විද්වත් සංගමය හැදින්විය හැක. අතිවිශාල මුල්‍ය සහයෝගයට අමතරව, බොහෝ ඉස්ලාමීය සංවිධාන ලේ පරිත්‍යාග කිරිමේ කදවුරැ සහ අනතුරට පත් වුවන් වෛද්‍ය පහසුකම්, ආහාර සහ වාසස්තාන ලබා දීමට කටයුතු යොදන ලදී.

ප්‍රහාරයේන අනතුරැව, 80,000 පමණ ආරාබි හා මුස්ලිම් සංක්‍රමණිකයන්ගේ ඇගිලි සළකුණු ලබා ගැනීමත් 1940 සම්මත වු විජාතිය ලියාපදිංචි පණත යටතේ ලියාපදිංචි පණත යටතේ ලියාපදිංචි සිදුකිරිමත් සිදුකරන ලදී. 8000ක් පමණ අරාබි හා මුස්ලිම්වරැන් සම්මුඛ සාකජ්ජා සදහා යොමු කළ අතර 5000ක් පමණ වන විදේශිකයන් ඇ.එ.ජ. එරෙහිව සිදුවන ජ්‍යාතන්තර ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීම සදහා 107 – 40 ඒකාබද්ධ සංගම් යෝජනාව මගින් බලය යෙදවීම සදහා වන බලය පැවරීම යටතේ රදවා තලා ගැනීම සිදු කරනු ලැබීය


http://en.wikipedia.org/wiki/9/11#Hate_crimes
CIA අභ්‍යන්තර විමර්ෂණ

CIA ප්‍රධානි විසින් 9/11 ප්‍රහාරය එල්ල වීමට ප්‍රථම CIA හි ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබදව අභ්‍යන්තර විමර්ෂණයක් සිදු කරනු ලැබ ඇත. එයින් ඉතා දැඩිව CIA ජ්‍යෙෂ්ට නිළධාරින්ගේ අකාර්්‍යක්ෂමතාවය විවේචනයට ලක් කරයි. ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාරය ව්‍යවර්ත කිරිම සදහා කළ හැකි සෑම දෙයක්ම කර නොමැති බවත් ඒ අතර 9/11 ගුවන් මංකොල්ලකරැවන් 2ක වන නවාෆ් අල්- හරිම් සහ කලිඩ් අල් ම්දර් ඇමරිකාවට පැමිණෙන විට අත්තඩංගුවට නොගැනීම සහ ඔවුන් පිළිබද තොරතුරැ FBI සමග සන්නිවේදනය නොකර ගැනීම ප්‍රධාන වේ.


2007 මැයි මාසයේ දී ඩිමොක්‍රටික සහ රිපබ්ලිකන් පක්ෂ සෙනට් මන්ත්‍රීවරැන් දෙපිරිසම විසින් කෙටුම්පත් කරන ලද ව්‍යවස්තාවට අනුකූලව CIA පරික්ෂන වාර්තාව විවෘකව ඉදිරිපත් කරන ලදී. මේ ප්‍රයත්නය සදහා දායක වු සෙනට් සභික රොන් වයිඩන් ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ " 9/11 ප්‍රහාරයට පෙර ඉතා වැදගත් මාස කිහිපය තුළ මධ්‍යම බුද්ධි ඒජන්සිය (CIA) කරමින් සිටියේ කුමක්ද යන්න පිළීබදව දැන සිටිය යුතු වේ. ........... සාමාන්‍යය ජනතාව මෙය දැන ගන්නා තෙක් මා මෙය නිතර අවධාරණයට ලක් කරමි. මෙම වාර්තාව තුළින් 9/11 ප්‍රහාරය පෙර හා පසු එක් එක් නිළධාරියාගේ වගනීම් පිළිබද අධ්‍යයනය කරයි. මෙම වාර්ථාව 2005 දී අවස්න නළත් අද වන තෙක්ම එය ප්‍රසිදධියට පත්කර නැත.

දිර්ඝකාලීන බලපෑම්
ඇ.එ.ජ. හා ලෝක වෙළධපලට මෙම ප්‍රහාරයෙන් දැඩි ආර්ථීක බලපෑමක් ඇති විය. නිව්යෝර්ක් කොටස් වෙළදපළ ( NYSE ), ඇමරිකානු කොටස් වෙළධපළ සහ NASDAQ සැප්තැම්බර් 11 වන දින වසා තැබුණු අතර සැප්තැස්බර් 17 වන තෙක් වසා තබන ලදී. කොටස් වෙළදපොළ නැවත විවෘතකරන විට ,ඩෝව් ජෝන්ස් කාර්මික සාමාන්‍යය (DJIA) කොටස් වෙළද පල 1,369.7 කොටස් ප්‍රමාණයකින් (14.3%) පහළ බැස්සේය. එය සතියක් ඇතුලත පහත වැටුනු විශාලම කොටස් ප්‍රමාණයයි. එම සතිය තුළ කොටස් වෙළදපොළට සිදුවු අලාභය ඇ.ඩොලර් බිලියන් 1.4කි. නිව්යෝර්ක් නගරයේ මසක් තුළ අහිමි වු රැකියා ප්‍රමාණය 430,000කි. ඩොලර් බිලියන 2.8ක් 9/11 ප්‍රහාරයෙන් පසුව මාස තුනක් ඇතුලත අහිමි වු වැටුප් ප්‍රමාණයෙ වටිනාකමයි. ආර්ථික බලපෑම වැඩිපුරම දැනී තිබුනේ නිව්යෝර්ක් නගරයේ අපනයන ආර්ථික අංශය කෙරෙහිය. නිව්යෝර්ක් නගරයේ දළ දේශිය නිෂ්පාදිතය ඩොලර් බිලියන 27.3කින් 2001 පසුගිය මාස තුන සහ 2002 මාස සියල්ල ගුළ කඩා වැටීමකට ලක් විය.


http://en.wikipedia.org/wiki/9/11#Internal_review_of_the_CIA
සෞඛ්‍ය බලපෑම

කුළුණු 02 විනාශ වීමෙන් දුහුවිලි සුන්බුන් ටොන් දහස් ගණනක් විසිර ගිය අතර පිළිකා කාරක ආදී දුෂක 2500 පමණ ප්‍රමාණයක් විය. විෂ ද්‍රව්‍ය වලට සෘජුව නිරාවරණය වීමෙන් බේරා ගැනීමේ මෙහෙයුම් වලට සහභාගී වුවන් හට ශරිරය දුර්වල කරන රෝග පැතිර යාමේ ප්‍රවණතාවයක් විය. උදාහරණයක් ලෙස NYPD නිළධාරියෙක් වන මාක් මක්රි පෙනහළු පිළිකාවකින් 2007 සැප්තැමිබර් 03වන දා මිය ගියේය. ඔහුගේ පවුලේ සාමාජිකයන් ප්‍රකාශ කරන අන්දමට මරණයට හේතුව වී ඇත්තේ දීර්ඝ වේලාවක් අනතුර සිදුවු ස්තානයේ ගත කිරිම වන අතර ඔවුන් විසින් සේවයේ යෙදී සිටියදී මරණයට පත් වු බවට ලිඛිතව පිළි ගන්නා ලදී.


සෞඛ්‍ය බලපෑම පහළ මැන්හැටන් හීදී පදිංචිකරැවන්ටත් ,ශිෂ්‍යනටත් සහ කාර්‍යාල සේවකයන්ට මෙන්ම ඊට ආසන්න චයිනටවුන් හි වැසියන්ටත් ව්‍යාප්ත වී ඇත. විෂ සහිත දුම හේතුවෙන් මියගිය කිහිපදෙනෙක් ලෝක වෙළද මධ්‍යස්ථාන ප්‍රහාරයෙන් මිය ගිය පිරිසට ඇතුලත් කර ලෝක වෙළද මධ්‍යස්තාන අනුස්මරණ ඵලකයේ ඇතුලත්කර ඇත. විෂ සහිත වාතාශ්‍රයට නිරාවරණය වීමෙන් සෘණාත්මක බලපෑමක් මරණීය වශයෙන් ඇතිවන බවට විද්‍යාඥයන් විශ්වාස කරති. මෙම ව්‍යසනය හේතුවෙන් ප්‍රසිද්ධ ළමයින්ගේ පරිසරාත්මක සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්තානයක් විසින් ප්‍රහාරයෙන් ලෝක වෙළද මධ්‍යදස්තානය විනාශ වනවිට ගර්භණී ව සිටි සහ ප්‍රහාරය වන විට ලෝක වෙළද මධ්‍යස්ථාන කුළුණු ආශ්‍රිතව සිටි හෝ රැකියාව කරමින් සිටි කාන්තාවන්ගේ දරැවන් පිළිබදව පරියේෂණයක් කරමින් සිටී.

ප්‍රහාරය හේතුවෙන් රෝගාබාධ සදහා දරන්නට සිදුවු මුදල පිළිබදව වන නිතිමය මතබේදයක් තවමත් උසාවියේ විභාග වෙමින් පවතී. 2006 ඔක්තෝම්බර් 17 වන දා ෆෙඩරල් විනිසුරැ ඇල්වින්හෙලර්ස්ටින් විසින් නිව්යෝර්ක් විසින් නිෂ්ප්‍රභා කරන ලද ආපදා සේවකයන්ට ගෙවිය යුතු සෞඛ්‍ය සදහා වන වටිනාකම ගෙවන ලෙස නියෝග කරන ලදී. එමෙන්ම පහළ මැන්හැටන් වෙත ජනතාව නැවත යැවීමට තැත් කිරිම මත රජයේ නිලධාරින් වරදකරැවන් කර ලැබ සිටි. EAP හි පරිපාලකයෙකු වන ක්‍රිස්ටීන් මොඩ් වයිට්මන් විසින් මෙම ප්‍රදේශය ආරක්ෂාකාරි ප්‍රදේශයක් ලෙස ප්‍රහාරයෙන් පසුව හැදින්වීම දැඩි විවේචනයට ලක් කරන ලදී.


http://en.wikipedia.org/wiki/9/11#Health_effects
නැවත නැගී සිටිම

ප්‍රහාරය සිදුවු දිනයේදී ගිලයානි ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ "අප නැවත නැගී සිටිමු : අප පෙරටත් වඩා ශක්තිමත්ව යෙින් සාර්ථකව නැගී සිටිමු, දේශපාලනිකව ශක්තිමත්ව, ආර්තිකව ශක්තිමත්ව, ගොඩනැගිලි අහස් රේඛාව නැවතත් යථා තත්වයට පත් කරයි." සුන්බුන් නිළ වශයෙන් ඉවත්කිරිම අයසන්වුයේ 2002 මැයි මාසයේ දීයි. පහළ මැන්හැටන් සංවර්ධන සංගමය ලෝක වෙළද මධ්‍යස්ථාන භුමිය නැවත ගොඩනැගීමේ වගකීම දැරැවත් ඊට එල්ල වු එක් චෝදනාවක් වුයේ අති විශාල ආධාර ප්‍රමාණයකින් කිසිම දැනෙන දෙයක් නොකල බවයි. සම්පුර්ණයේන ගොඩනැගිලි විනාශ වු ස්තානයේ 2006 දි නව කාර්්‍යාල කුළුණක් ඉදිකරන ලදී. නිදහසේ කුළුණ ද එම ස්තානයේ ඉදි වෙමින් පවතින අතර 2010වැඩ අවසන් වන විට එහි උස අඩි 1,776 හෙවත් මීටර් 541ක් වනු ඇතැයි ගණන් බලා තිබේ. වැඩ නිමවු විට එය උතුරැ ඇමරිකාවේ උසසම ගොඩනැගිල්ල වනවා ඇත. 2007 – 2012 අතර කාලය තුල තවත් කුළුණු 03ක් සෑදීමට අපේක්ෂිත වන අතර එක් කුළුණක් පෙර කුළුණු පැවැති නැගෙනහිර දිශාවට මුහුණ ලා ගොඩනැගීමට නියමිතයි.

අනුස්මරණ
ප්‍රහාරයෙන් පසු දවස් කිහියප තුළ ලොව පුරා අනුස්මරණ උළෙලවල් සහ යාඥා මෙහෙයන් රාශියක් පවත්වන්නට යෙදුනි. මීට අමතරව "Ground Zero" පුරා ජායාරෑප තැම්පත් කරන ලදී. මාර්ක් සිග්මන්ඩ් මෙය විග්‍රහ කරන්නේ සිද්ධියට ආසන්න ප්‍රදේශ වලදී ප්‍රහාරයෙන් මරැමුවට පත් වුවන්ගේ අහිංසක මුහුණු ඔබට මගහැරයා නොහැක. දුරකතන කුටි තුල විදි විදුලි පහන් වල, උමං දුම්රිය පෙළවල් වල බිත්ති වල ආදි සියළුම තන්හි ඔවුන්ගේ ජායාරැප දකින්නට ලැබේවි මේ සියළු දෙයම මට සිහිපත්කරන්නේ දැවැන්ත අවමංගල්‍යයකි. මිනිසුන් නිහඩවත් දුකිනුත් සිටින නමුත් බොහෝ සුන්දරය. මීට ප්‍රථමයෙන් නිව්යෝර්ක් මට ගෙන දුන්නේ උදාසීන හැගීමකි. එහෙත් අද එකිනෙකාට උදවු කිරිමට මෙහි වැසියන් උත්සුක වේ.
නිව්යෝර්ක් හි ප්‍රහාරයට පසු ස්තාපනය කළ ප්‍රථම අනුස්මරණ ස්මාරකය වන්නේ ලෝක වෙළධ මධ්‍යතාන කුළුණ පිහිටි පාදමේ සිට අහසට විහිදෙන සිරස් කුළුණු දෙකක් මෙන් පෙනෙන්නට සැලැස්වු පිරික්සුම් පහන් 88 කින් යුක්ත "ආලෝකයේ උත්තමාචාර"(Tribute in light) සිහිවටනයයි. මෙම ස්තානයට සුදුසු අණුස්මරණ සැලැස්මක් තෝරා ගැනීඹට ලෝක වෙළද මධ්‍යස්තාන භූමියේ අණුස්මරණ තරගාවලියක් සංවිධානය කරන ලදී. ජයග්‍රාහි සැලැස්ම වුයේ " පරාවර්තනය වන හිස්බව ( නොමැතිබව ) තෝරා ගනු ලැබුවේ 2006 අගොස්තු හිදීය. එහි සැලැස්ම වුයේ කුළුණු 02 පිහිටි පාදමේ ආලෝකය පරාවර්තනය කරන්නා වු තටාක දෙකක් කුළුණු තිබු ස්ථානයේ පාමුල ඉදිකිරිමත් ඒවා වටා මිය ගිය පුද්ගලයන්ගේ නම් ලැයිස්තුවක් භුමිය අභ්‍යන්තරයේ අණුස්මරණ ඉඩ කඩක් තුළ නිර්මාණය කිරිමත් මෙහි අරමුණ විය. අනතුරට පත් වු පවුල්වල පුද්ගලයන්ගේ දැඩි විරෝධය හේතුවෙන් අත්හැර දැමු ජ්‍යාතන්තර නිදහසේ මධ්‍යස්තානයට පසුව ඉදිවීමට නියමිත වුයේ කෞතුකාගාරයකි.


http://en.wikipedia.org/wiki/9/11#Rebuilding