නයිජර්

නයිජර් ( , ), නිල වශයෙන් නයිජර් ජනරජය (ප්‍රංශ: République du Niger) බටහිර අප්‍රිකාවේ ගොඩබිම් සහිත රටකි. එය ඊසාන දෙසින් ලිබියාව, නැගෙනහිරින් චැඩ්, දකුණින් නයිජීරියාව, නිරිත දෙසින් බෙනින් සහ බුර්කිනා ෆාසෝ, බටහිරින් මාලි සහ වයඹ දෙසින් ඇල්ජීරියාව මායිම් වන ඒකීය රාජ්‍යයකි. එය වර්ග කිලෝමීටර් 1,270,000 (වර්ග සැතපුම් 490,000) ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි, එය බටහිර අප්‍රිකාවේ විශාලතම ගොඩබිම් සහිත රට වන අතර චැඩ්ට පිටුපසින් අප්‍රිකාවේ දෙවන විශාලතම ගොඩබිම් රට බවට පත් කරයි. එහි භූමි ප්‍රමාණයෙන් 80% කට වඩා සහරා හි පිහිටා ඇත. එහි ප්‍රධාන වශයෙන් මිලියන 25ක් පමණ වන මුස්ලිම් ජනගහනය රටේ දකුණේ සහ බටහිර ප්‍රදේශයේ පොකුරු වශයෙන් ජීවත් වේ. නියාමි අගනුවර නයිජර් හි නිරිතදිග කෙළවරේ පිහිටා ඇත.

ඉස්ලාමය කලාපයට ව්‍යාප්ත වීමෙන් පසුව, නයිජර් එහි ප්‍රදේශයේ වඩාත් වැදගත් කොටස් අගඩෙස් සුල්තාන් රාජ්‍යය සහ සොන්ග්හයි අධිරාජ්‍යය වැනි ප්‍රාන්තවලට ඇතුළත් වීමට පෙර කනෙම්-බෝර්නු අධිරාජ්‍යය සහ මාලි අධිරාජ්‍යය ඇතුළු සමහර ප්‍රාන්තවල මායිම් විය. එය ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාවේ කොටසක් ලෙස අප්‍රිකාව සඳහා වූ පොරබැදීමේදී ප්‍රංශය විසින් යටත් විජිතයක් බවට පත් කරන ලද අතර 1922 දී වෙනම යටත් විජිතයක් බවට පත් විය. 1960 හි නිදහස ලබා ගත් දා සිට නයිජර් කුමන්ත්‍රණ පහක් සහ හමුදා පාලන කාල හතරක් අත්විඳ ඇත. නයිජර්හි හත්වන සහ මෑතකාලීන ව්‍යවස්ථාව 2010 දී බලාත්මක කරන ලද අතර, බහු පක්ෂ, ඒකීය අර්ධ-ජනාධිපති ක්‍රමයක් ස්ථාපිත කරන ලදී. 2023 දී සිදු වූ මෑත කාලීන කුමන්ත්‍රණයෙන් පසුව, රට නැවත වරක් හමුදා ජුන්ටාවක් යටතේ පවතී.

එහි සමාජය සමහර ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වල සහ කලාපවල ස්වාධීන ඉතිහාසයන් සහ තනි රාජ්‍යයක ජීවත් වූ ඔවුන්ගේ කාල පරිච්ඡේදයෙන් ලබාගත් විවිධත්වයක් පිළිබිඹු කරයි. හවුසා යනු රටේ විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වන අතර එය ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා වැඩිය. ප්‍රංශ භාෂාව රටේ නිල භාෂාව වන අතර දේශීය භාෂා දහයකට ජාතික භාෂාවේ තත්ත්වය ඇත.

2023 එක්සත් ජාතීන්ගේ බහුමාන දරිද්‍රතා දර්ශකය (MPI) වාර්තාවට අනුව නයිජර් යනු ලෝකයේ දුප්පත්ම රටවලින් එකකි. රටේ සමහර කාන්තාර නොවන ප්‍රදේශ වරින් වර නියඟයට හා කාන්තාරකරණයට ලක් වේ. ආර්ථිකය යැපුම් කෘෂිකර්මාන්තය වටා සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර, අඩු ශුෂ්ක දකුණේ සමහර අපනයන කෘෂිකර්මාන්තය සහ යුරේනියම් ලෝපස් ඇතුළු අමුද්‍රව්‍ය අපනයනය කරයි. එහි ගොඩබිම් සහිත පිහිටීම, කාන්තාර භූමි ප්‍රදේශය, අඩු සාක්ෂරතා අනුපාතය, ජිහාඩ් කැරලි සහ උපත් පාලන ක්‍රම භාවිතා නොකිරීම සහ එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ශීඝ්‍ර ජනගහන වර්ධනය හේතුවෙන් ලොව ඉහළම සාඵල්‍යතා අනුපාත හේතුවෙන් එය සංවර්ධනයට අභියෝගවලට මුහුණ දෙයි.
නිරුක්තිය

මෙම නම පැමිණෙන්නේ රටේ බටහිර දෙසින් ගලා යන නයිජර් ගඟෙනි. ගඟේ නමේ ආරම්භය අවිනිශ්චිතය. ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියානු භූගෝල විද්‍යාඥ ටොලමි විසින් වඩි ගිර් (අසල්වැසි නූතන ඇල්ජීරියාවේ) සහ දකුණේ පිහිටි නි-ගිර් ("පහළ ගිර්") පිළිබඳ විස්තර ලිවීය. නූතන අක්ෂර වින්‍යාසය නයිජර් ප්‍රථම වරට 1550 දී බර්බර් විශාරද ලියෝ අප්‍රිකානුස් විසින් වාර්තා කරන ලදී, "ගංගා ගංගාව" යන අර්ථය ඇති ටුවාරෙග් වාක්‍ය ඛණ්ඩයෙන් (e)gărăw-n-gărăwăn ව්‍යුත්පන්න විය හැකිය. මුලින්ම වැරදි ලෙස විශ්වාස කරන ලද පරිදි එය ලතින් නයිජර් ("කළු") වෙතින් ව්‍යුත්පන්න නොවන බවට වාග් විද්‍යාඥයින් අතර පුළුල් එකඟතාවයක් ඇත. ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ සම්මත උච්චාරණය /niːˈʒɛər/ වන අතර සමහර ඇංග්ලෝෆෝන මාධ්‍යවල /ˈnaɪdʒər/ ද භාවිතා වේ.
ඉතිහාසය
ප්‍රාග් ඉතිහාසය
පූර්ව යටත් විජිත නයිජර් හි අධිරාජ්‍යයන් සහ රාජධානි
මාලි අධිරාජ්‍යය (1200 ගනන් වල සිට 1400 ගනන් දක්වා)
සොන්හායි අධිරාජ්‍යය (1000 ගනන් වල සිට 1591 දක්වා)
අයර් සුල්තාන් රාජ්‍යය (1400 ගනන් වල සිට 1906 දක්වා)
කනෙම්-බෝර්නු අධිරාජ්‍යය (700 ගනන් වල සිට 1700 ගනන් දක්වා)
හවුසා ප්‍රාන්ත සහ අනෙකුත් කුඩා රාජධානි (1400 ගනන් වල සිට 1800 ගනන් දක්වා)
යටත් විජිත (1900–1958)
පශ්චාත් යටත් විජිත (1960–)
ඩියෝරි අවුරුදු (1960-1974)
පළමු හමුදා පාලනය (1974-1991)
ජාතික සම්මේලනය සහ තුන්වන ජනරජය (1991-1996)
දෙවන සහ තුන්වන හමුදා පාලන (1996-1999)
පස්වන ජනරජය (1999-2009)
හතරවන හමුදා පාලනය (2009-2010)
හත්වන ජනරජය (2010–2023)
පස්වන හමුදා පාලනය (2023-වර්තමානය)
භූගෝලය
දේශගුණය
ජෛව විවිධත්වය
පාලනය සහ දේශපාලනය
විදේශ සබඳතා
යුද
අධිකරණ පද්ධතිය
නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම
රජයේ මුල්‍ය
විදේශ ආධාර
පරිපාලන අංශ
විශාලතම නගර
ආර්ථිකය
ජනවිකාසය

ජනවිකාස
නාගරික ජනාවාස
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්
භාෂා
ආගම්
ඉස්ලාම්
අධ්‍යාපනය
සෞඛ්‍ය
සංස්කෘතිය
උත්සව සහ සංස්කෘතික උත්සව
ගුරෙවෝල් උත්සවය
සුව සාලෙ උත්සවය
මාධ්‍ය
යොමු කිරීම්


ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය