JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
खुर्सानी

right|thumb|220px|रातो खुर्सानी

"खुर्सानी" पीरो स्वाद हुने एक किसिमको फल हो। धेरैले खुर्सानी स्वादका लागि खाने गरेका छन्। खुर्सानीको पिरो तत्वलाई क्याप्सिसिन र त्यो वनस्पतिलाई क्याप्सिकम भनिन्छ। ग्रीक भाषाको टोक्ने वस्तु बुझाउने शब्दबाट यो नाम बनेको हो। खुर्सानीले पोर्चुगाली र स्पेनी अन्वेषकहरू मार्फत एसिया महाद्वीप छिचोलेको हुनुपर्छ भन्ने मान्यता छ। खुर्सानी धेरै थरीका हुन्छन्। डल्ले, अकबरे, ज्यानमारा, जिरे आदि असाध्यै पिरो वर्गमा पर्दछन्भने पूर्वतिरका राई समुदायमा सिङ्गो राँगो पकाउँदा एउटै डल्लोले भ्याइदिने राँगे खुर्सानी पनि हुन्छ भन्ने कथन छ। अलि साना खालका खुर्सानीमा झनि, चुच्चे, घोक्रे आदि पनि छन्। सानो खुर्सानी पिरो भन्ने उखानै छ। पिरो नहुने खुर्सानी भिँडे मात्र हो, जसलाई स्वीट पेपर अर्थात् गुलियो खुर्सानी भनिन्छ। खानाको परिकार सजाउन र विभिन्न चिनियाँ पकवान बनाउन यसको अधिक प्रयोग हुन्छ। सबैभन्दा लामो खुर्सानीलाई लाम्चे भनिन्छ। युरोप, अमेरिकातिर सेयान पेपर भनिने सामान्य लाम्चो खुर्सानी मसालेदार एसियाली पकवानको अभिन्न अङ्ग हो। पीरो मन पराउनेका लागि खुर्सानी बिनाको खाना मीठै लाग्दैन । खुर्सानी मुख्यतया डल्ले, गुलियो र पीरो गरी ३ प्रकारमा विभाजन गरिएको छ ।
तस्वीरहरू


File:Capsicum annuum-Red Chilli Pepper 01.jpg|सुकेको रातो खुर्सानी
File:Capsicum annuum-Red Chilli Pepper 04.jpg|सुकेको रातो खुर्सानी
File:Red chilli pickle in plate 4.jpg|खुर्सानीको अचार
File:Aesthetic green Chillies.JPG|हरियो खुर्सानी
File:Capsicum annuum-Red Chilli Pepper 02.jpg|सुकेको रातो खुर्सानी
File:-2019-09-15 Cayenne pepper (Capsicum annuum), Trimingham (1).JPG|खुर्सानी बोट
File:Dried Capsicum annuum-Red Chilli Pepper on Nanglo.jpg|सुकेको रातो खुर्सानी

File:Bell pepper fruits.jpg|खुर्सानी
File:Pepper Bouquet.jpg|खुर्सानी बोट

सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:मसलाहरू
श्रेणी:खुर्सानीहरू
खोला

thumb|250px|बुचर क्रिक, ओमेओ भिक्टोरिया, अस्ट्रेलिया।

खोला विभिन्न स्रोतबाट उत्पन्न हुने पानीको प्रवाह हुने खोँचलाई खोला भनिन्छ। "खोला" विशेष गरी पहाडी भागमा पानीको प्रवाहको गति तिब्र रहने भूभागमा हुने गर्छन। खोला बिभिन्न प्रकारका हुनछन् । कुनै साना भने कुनै ठुला। साना-ठुला गरि हाम्रो देशमा करिब करिब ६००० भन्दा बढी खोलाहरु छन । यसले मानिष जिवनमा ठुलो भुमिका खेलेको हुन्छ, मानिष मात्र न भएर संसारमा रहेका हरेक प्राणीहरुको जिवन यसै खोलाले नै सम्हालेको हुन्छ ।
प्रकार
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू
गोरु

गाईको भाले लाई गोरु भन्ने गरिन्छ । यो नेपालको हिमालदेखि तराई सम्म सबै भूभागमा पाईन्छ । यसलाई मुख्यत खेतबारी जोत्नको लागि प्रयोग गरिन्छ । गोरुलाई साँढे पनि भनिन्छ। गोरुको अनुमानित जीवनकाल २० वर्षको हुन्छ। हिन्दु धर्मालम्वीहरूले यस जनावरलाई गोरु तिहारको दिन पूजा गर्ने गर्दछन्। यसको मृत्युपश्चात पनि यसको छालालाई विभिन्न प्रकारको छालाको कामका लागि प्रयोग गरिन्छ । तर पनि गोरु पाल्नुको मुख्य उद्देश्य भनेको चै कृषिकर्मको लागि नै हो । विश्वका धेरै देशहरूमा गोरुको मासु खाइन्छ तर नेपाल तथा अन्य हिन्दु देशहरूमा गोरुको मासु खानुलाई ठुलो पाप मानिन्छ। तर पनि पाँचतारे होटेलमा भने गोरुको मासु बिक्रि गरिँदै आएको छ। बौद्ध, किँरात तथा हिन्दुका केही समुदायमा भने लुकिछिपी गोरुको मासु खाने गरेको बेला बखत सुन्न पाइन्छ।
गोरुको विशेषता

गोरु भनेको गाईको भाले रुप हो। गोरुको दुइटा सिङ हुन्छन, ति सिङ कुनैको धेरै तिखो र कुनैको मुडुलो हुन्छ। हामीले गोरुलाई जिस्कायौ भने हमिलाइ सिंगले हान्न आउछन्। सिङ नभएका गोरुले पनि हान्छन्।
तिहार र गोरुको सम्बन्ध

तिहारमा हामीले गोरुको पुजा गरिन्छ। त्यस दिनलाई गोरु तिहार त पनि भनिन्छ।
चामल

thumb|right|245px|मिश्रित चामल: सेतो चामल, खैरो चामल, रातो चामल र जङ्गली चामल

घाँस प्रजाति अन्तर्गत पर्ने एसियाली धान ('ओरिजा साटिभा') र अफ्रिकी धान ('ओरिजा ग्लेबेरिमा') को बिउलाई चामल भनिन्छ। यो धानको बोक्रा हटाएपछि प्राप्त हुने गर्दछ। अन्नको दानाको रूपमा मुख्यतया एसिया र अफ्रिका लगायत संसारभर विश्व जनसङ्ख्याको ठूलो भागद्वारा खाने प्रमुख भोजन हो। उखु (१.९ बिलियन टन) र मकै (१.० बिलियन टन) पछि चामल (सन् २०१४ मा ७४१.५ मिलियन टन) संसारको सबैभन्दा बढी उत्पादन हुने उपयोगी कृषि वस्तु हो।

मानव उपभोगको लागि मात्र नभएर उखु र मकैको बालीको ठूलो भागलाई बहुउद्देश्यको परिपूर्तिको लागि प्रयोग गर्ने गरिन्छ तर चामल मानव पोषण र क्यालोरी मात्राको सम्बन्धमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण खाद्यान्न हो जसले संसारभरि मानव जातिद्वारा खपत गर्ने क्यालोरीको पाँचौ हिस्सा प्रदान गर्दछ। चामलको विभिन्न किसिम, पकाउने विविधता र परिकारमा क्षेत्रीय भिन्नता रहेको छ।

एकदलीय वनस्पति धानलाई सामान्यतया वर्षेबालीको रूपमा रोप्ने गरिन्छ, हुनत उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रहरूमा धान बाह्रमासे बालीको रूपमा समेत रोप्ने गरिएको छ। धानको बिउलाई राम्ररी संरक्षण गरेर राखेमा यसले ३० वर्षसम्म बाली उत्पादन गर्न सक्छ। धानको खेती कम श्रम लागत र बढी वर्षा हुने देशहरू र क्षेत्रहरूको लागि पूर्ण रूपमा अनुकूल हुन्छ, किनभने धानको खेती गर्नको लागि पर्याप्त मात्रामा पानीको आवश्यकता हुने गर्छ। यद्यपि, पानीलाई नियन्त्रण गर्नसक्ने प्रणालीको उपयोग गरेर पहाडी क्षेत्र र ढलानमा समेत व्यावहारिक रूपले धानको खेती गर्न सकिन्छ। धानको मूल प्रजाति एसिया र अफ्रिकाको भूभागसँग सम्बन्धित भए पनि शताब्दीदेखि हुँदै आएको व्यापार र निर्यातले गर्दा संसारको कयौं संस्कृतिहरूमा यसले स्थान पाइसकेको छ। चामलमा फाइबर, भिटामिन, क्यालसियम, आइरन, थायमिन र खनिज जस्तो पोषक तत्वहरू विद्यमान हुन्छ। नेपालमा उत्पादन हुने जुम्ली मार्सी र बासमती चामल लोकप्रिय रहेको छ।
विभिन्न भाषामा नाम

संस्कृतमा चामललाई 'तण्डुल', मैथिलीमा 'चउर' र तमिलमा 'अरिसि' भन्ने गरिन्छ।
इतिहास
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:खाद्यान्न
चौर

चौर एक किसिमको दूबो अथवा चौरे झार पलाएको ठाउँलाई भनिन्छ।
मा अवस्थित दक्षिण मोहडा भएको चौर।]]
अगाडिको चौर।]]
को एडिन्बर्गमा अवस्थित क्रोकेट चौर।]]
चौर।]]
तस्विर सङ्ग्रह


File:Ruwbeemdgras Poa trivialis ligula.jpg
File:Bamboo DSCN2465.jpg
File:Chasmanthium latifolium-spikelet.jpg|A Chasmanthium latifolium spikelet
File:En Spica spiculae.png|Wheat spike and spikelet
File:En Aperta.png|Spikelet opened to show caryopsis
File:Harestail grass.jpg|Harestail grass
File:Grass.jpg|Grass
File:Saccharum-officinarum2.JPG|Sugarcane (Saccharum officinarum)
File:Bromus hordeaceus unten.jpeg|Roots of Bromus hordeaceus
File:Ohra.jpg|Barley mature spikes (Hordeum vulgare)
File:Koeh-283.jpg|Illustration depicting both staminate and pistillate flowers of maize (Zea mays)
File:Flowering Grass.JPG|A grass flower head (meadow foxtail) showing the plain-coloured flowers with large anthers.
File:Grass Anthers.JPG|Anthers detached from a meadow foxtail flower
File:Setaria verticillata W IMG 1084.jpg|Setaria verticillata, bristly foxtail
File:Setaria verticillata W IMG 1083.jpg|Setaria verticillata, bristly foxtail
File:Oryza sativa in Kadavoor.jpg|Oryza sativa, Kerala, India

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:स्थानको प्रकार
जाँड

जाँड अथवा छ्याङ अन्नलाई कुह्याएर बनाइएको नशा लाग्ने झोल पदार्थ हो।
नसाकालागी जाँड पिउने गरिन्छ। जाँड अर्ध तरल हुन्छ। जाँड कुनै पनि अन्नलाई कुवाएर बनाईने एक प्रकारको नसालु पदार्थ हो। जाँड बनाउनका लागि सुरुमा चामल, गहुँ, कोदो, मकै आदी अन्नलाई पकाईन्छ र मार्चा हाली चामलको बोरामा तिन दिन सम्म कपडाले छोपी कुवाईन्छ। कुवाए पछि एक प्रकारको रस निस्कन्छ र सोहि रसलाई छ्याङ अथाव जाँडको रूपमा सेवन गरिन्छ।
यो पनि हेर्नुहोस

* मादक पदार्थ
* बियर
* रक्सी
* वाइन
सन्दर्भ सामग्री
बाह्य सूत्र

श्रेणी:नशालु पदार्थ
जौ

उच्च पहाडी भागमा फल्ने एक प्रकारको अन्न।


जौ एक दुईदलिय अन्नबाली हो। यो सामान्यतया घरपालुवा जनावरहरूको खाध्यको रूपमा साथै कतैकतै मानवहरूले पनि खाध्यवस्तुको रूपमा प्रयोग गर्ने गरेको पाईन्छ।
पृष्ठभूमि

संस्कृतमा यव भनिने जौ पौष्टिक खाद्यपदार्थ हो। जौलाई स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि औषधि मानिन्छ। वैदिक ग्रन्थहरूमा जौलाई रोग हटाउने यज्ञ-यज्ञादिमा उपयोगी, बल र प्राणलाई पुष्ट पार्ने अन्नका रूपमा लिइएको छ। यज्ञादिमा जौको प्रयोग प्रशस्त मात्रामा गरिन्छ। पौराणिक ग्रन्थहरूमा पनि यवोसि धान्यश भनेर जौलाई अन्नको राजा मानिएको छ। गीतामा भगवान् श्रीकृष्णले पनि औषधिनामहं यवः अर्थात् औषधीहरूमा म जौ हुँ भन्नुभएकाले पनि यसको महत्त्व पुष्टि हुन्छ। श्रीमद्भागवत् महापुराणमा पनि वामन अवताररूपी भगवान् विष्णुको पूजा गर्दा लोकपालहरूले जमरा चढाएको प्रसंगबाट के बुझ्न सकिन्छ भने हिन्दू संस्कृतिमा जमराको महत्त्व परापूर्वकालदेखि नै थियो।
फाइदा

वैज्ञानिक दृष्टिले हेर्ने हो भने पनि जौको महत्त्व कम छैन। आयुर्वेदिक ग्रन्थहरूमा जौ र अङ्कुरित जौबाट गर्न सकिने उपचारहरूको व्यापक उल्लेख भएको पाइन्छ। विविध रोगका लागि जौ उपयुक्त रहेको वैज्ञानिकहरूले पनि पुष्टि गरिसकेका छन्। चिकित्सकहरूका अनुसार सात वा नौ दिनको जमरा पिँधेर झोल बनाई नित्य सेवन गर्ने हो भने उच्च रक्तचाप, अर्वुद -क्यान्सर) एवं मधुमेहजस्ता रोगमा फाइदा मिल्छ। जमराको रसको सेवनले सौन्दर्यमा समेत निखार ल्याउँछ। यसैगरी बिरामी भएर कमजोर भएका व्यक्तिहरूलाई जौबाट निर्मित खाद्यपदार्थ ख्वाउनाले शरीरमा चाँडै शक्तिसञ्चार हुने कुरा विभिन्न अनुसन्धानले प्रमाणित गरिसकेका छन्। हाम्र्रा गाउँघरमा अझै पनि दसैंको जमरालाई सुकाएर राखी विभिन्न रोग लाग्दा पानीमा उमालेर पिउने चलन छ।
बाह्य सुत्र

*जौको पुलाउ


श्रेणी:अन्न
श्रेणी:कृषि
श्रेणी:अन्नबाली
श्रेणी:बाली
श्रेणी:खाद्यान्न
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:पोथ्रा
भात

भात चामललाई पानीमा पकाएर बनाइने खानाको परिकार हो। यो नेपाल, भारत, बङ्गलादेश लगायत दक्षिण एसिया क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको प्रमुख भोजन हो। चामललाई उसिनेर भात बनाइने गरिन्छ। दक्षिण एसियामा पाइने एसियाली धानबाट प्राप्त हुने चामलको भात निक्कै सेतो र सफा हुन्छ तर चीन, जापान र कोरियामा पकाइने भात धेरै लययुक्त टासिने खाले हुन्छ।
तयारी

चामललाई राम्ररी धोएर उपयुक्त मात्रामा चाहिने पानीसँग प्रेसर कुकर वा ओभनमा उसिनेर भात बनाइने गरिन्छ। चामल पाकिसकेपछि भाँडामा रहेको पानी बाफ बनेर उड्छ भने बाँकी रहेको भात मुनितिर गएर बस्छ। भात पकाउने विधि एकदमै सरल भएकोले यसलाई सामान्यतया जो कसैले पकाउन सक्छन्।
विविधता

चामल मुख्य रूपमा सेतो रङको हुने गर्दछ र यो लोकप्रिय रहेको छ। सेतो बाहेक चामल हल्का सुनौलो, रातो र खैरौँ रङको पनि हुन्छ।
खाने अवस्था

भातलाई प्रायजसो सुख्खा अवस्थामा खाने गरिन्छ। दक्षिण एसियाली देशहरूमा घ्यू, माछा, मासु, तरकारी लगायतका खाद्यवस्तुसँग भात खाने गरिन्छ।नेपालको व्यवसायिक होटल लगायत पाँच तारे होटलको खाना तालिकामा दाल, भात र तरकारी अनिवार्य हुने गर्दछ।नेपालका प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओलीले एक प्रसङ्गमा 'हाम्रो मुख्य खाना दाल, भात, तरकारी भनेको औषधी पनि हो, जो खाएपछि अरु औषधी खानै पर्दैन।' भनि भनेका थिए।
पौष्टिक तत्व

भातमा चिनीको मात्रासँगै कार्बोहाइड्रेट र केही मात्रामा बोसो हुन्छ। भातमा ६९% चिनी, ८% कार्बोहाइड्रेट, बोसो, भिटामिन र खनिज हुन्छ। सय ग्राम भातमा ८५० क्यालोरी आहार उर्जा हुने गर्दछ।
चित्र दीर्घा


File:Qeema With Rice.jpg|किमासँग भात
File:Steamed Rice Cake.JPG|भातबाट बनाइएको केक
File:Boiled Rice.JPG|उसिनेको चामल
File:Nasi hitam.jpg|कालो चामलको भात

सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:चामलका परिकारहरू
माटो

माटो (अङ्ग्रेजी: Soil) पृथ्वीको सतहमा रहेको खनजोत गर्न सकिने नरम किसिमको भाग हो। यो खासगरी विभिन्न खनिज तत्व, अरग्यानिक तत्व, हावा (विभिन्न ग्याँस), तरल पदार्थ (जस्तै: पानी) र थुप्रै जीवहरूले (आँखाले देख्न सकिने वा नसकिने) बनेको हुन्छ ।

सबैजसो वनस्पतिको मुख्य आधार, पृथ्वीको पानी भण्डारण गर्ने स्थल, वायुमण्डलको मुख्य भाग तथा थुप्रै जीवको वासस्थान पनि माटो नै हो ।
इतिहास

माटो बन्ने प्रक्रिया

माटाे का गुणहरु
माटोको प्रयोग

माटो मानव लगायत यस पृथ्वीमा बस्ने हरेक प्राणी, वनस्पति र सूक्ष्म जिवहरुको आश्रय स्थल हो। यसको प्रयोग बाट मानिसले आफूलाई आवश्यक खाद्धवस्तु उत्पादन गर्नुका साथै आफ्नो दैनिक दिनाचार्यमा समेत माटोको प्रयोग गरेको हुन्छ। मानिसको प्रमुख आवश्यकता गाँस, बाँस र कपासका लागि माटोमा निर्भर रहन्छ।
प्रकारहरु

*पाँगो माटोः यो माटो नदीले बगाएर थुपारेका कुहिएका झारपात बालुवा र माटोको मिश्रणबाट बनेको हुन्छ। तराइ र बेशीमा यस्तो माटो पाइन्छ । धान उखु, सुर्ती, सनपाट र तेलहन फसलहरू यो माटोमा सप्रिन्छन् ।
*बलौटे माटोः नदीले बगाएर थुपारेको बालुवा , पत्थर, कंकड आदि मिलेर बनेको माटो हो । नेपालको भावर , भित्री मधेश र चुरे पर्वतमा यस्तो माटो पाइन्छ । पानीको मात्रा कम हुनाले साल ,सिसौं, खयर जस्ता कडा रुखहरू यो माटोमा सप्रन्छन ।

*रातो फुस्रो माटोः महाभारत पर्वतबाट टुक्रिइ खसेका चट्टानहरूमा सडेका पतिंगर मिसिएर बनेको माटो हो । फलफुल, चिया , आलु, मकै कोदो आदि फसलहरू यो माटोमा सप्रन्छन् ।
*तलैया माटोः बषौं देखि विभिन्न किसिमका झारपाता र हिलो कुहिएर बनेको माटो जुन ताल सुकेर बनेको हुन्छ ।काठमाण्डौ उपत्यका , पोखरा उपत्यकामा यस्तो माटो पाइन्छ । अन्नवालिका लागि यो माटो उपयुक्त मानिन्छ ।
*हिमानी माटोः हिमनदीले बगाइ ल्याएर थुपारेको बालुवा, कंकड र पत्थर मिश्रीत माटो जुन हिमालको फेदिमा पाइन्छ भने त्यसलाई हिमानी माटो भनिन्छ ।
सन्दर्भ सामग्री
मासु

thumb|मासुका विभिन्न प्रकार
thumb|मासुको कीमा
मासु, माँस या मासु ती प्राणीहरूका र मुख्यतः मांसपेशीहरूलाई भनिन्छ, जसको सेवन भोजनको रूपमा पनि गरिन्छ। मासु शब्दलाई बोलचाल र व्यावसायिक वर्गीकरणको आधारमा पृथ्वीमा रहने पशुहरूको मासुको सन्दर्भमा प्रयोग गरिन्छ (मुख्यत: कशेरुकी: स्तनधारी, पक्षी र सरीसृप), जलीय मतस्य जीवहरूको मासु माछाको श्रेणीमा जबकि अन्य समुद्री जीव जस्त कि क्रसटेशियन, मोलस्क आदि समुद्री भोजनको श्रेणीमा आउँछन्। त्यस्तै यो वर्गीकरण पूर्णत: लागू हुँदैन र धेरै समुद्री स्तनधारी जीवहरूलाई पनि कहिले मासु र कहिले माछा मानिन्छ। पोषाहारको दृष्टिले मानवको भोजनमा मासु, प्रोटीन, वसा र खनिजको एउटा गतिलो र राम्रो श्रोत हो। सबै पशुहरू र वनस्पतिहरूबाट प्राप्त भोजनहरूमा, मासुलाई सबैभन्दा उत्तम र सबैभन्दा अधिक विवादास्पद खाद्य पदार्थ पनि मानिन्छ। जहाँ पोषणको दृष्टिले मासु एक पोषाहार हो त्यहीं विभिन्न धर्म यसको सेवनसित आफ्ना अनुयायीहरूलाई टाडा रहने सल्लाह दिन्छन्। जो पशु पूर्ण रूपले आफ्नो भोजनको लागि मासुमा निर्भर हुन्छन् तिनलाई मांसाहारी भनिन्छ, यसको विपरीत, वनस्पति खाने पशुहरूलाई शाकाहारी भनिन्छ। जो वनस्पति साना जीवहरू र किराको सेवन गर्दछन् मांसभक्षी पादप भनिन्छ।
सन्दर्भ

श्रेणी:खाद्यपदार्थहरू
श्रेणी:मासु
रोटी

रोटी भारत, पाकिस्तान, इन्डोनेसिया, मलेसिया तथा नेपालमा सामान्य खानामा पकाएर खाइने च्याप्टो खाद्य सामग्री हो। यो आटा एवम् पानीको मिश्रणलाई मुछेर त्यो भन्दा बनिएको डल्लालाई बेलेर एवम् आगोमा सेकेर बनाइन्छ। रोटी बनाउनको लागि सामान्यतौरमा गहूँको आटा प्रयोग गरिन्छ तर विश्वका विभिन्न भागहरूमा स्थानीय अन्न जस्तै मकै, जौ, चना, बाजरा आदि पनि रोटी बनाउनको लागि प्रयुक्त हुन्छ। भारतका विभिन्न भागहरूमा रोटीका लागि विभिन्न हिन्दी नाम प्रचलित छन्, जसमा प्रमुख छन्: -

*फुल्का
*चपाती
*टिक्कड
रोटीका प्रकार

*नान
*परांठा
*मिस्सी रोटी
*बयारु रोटी
*लच्छा परांठा
*गुलियो रोटी
*रूमाली रोटी
यी पनि हेर्नुहोस्

*पुरी
*कचौडी
*भटूरा
*कुल्चा
*बंद
*पाव


श्रेणी:खाद्य पदार्थ
श्रेणी:खान पान
जनशक्ति

जनशक्ति वा मानव संसाधन भन्नाले कुनै संस्था, व्यावसायिक क्षेत्र, उद्योग वा समग्र अर्थतन्त्रमा कार्यरत व्यक्तिहरूको समूह हो। यसको संकुचित अवधारणा भनेको मानव पूँजी हो, जसले व्यक्तिहरूले प्राप्त गरेको ज्ञान र सीपलाई समेतलाई जनाउँछ। मानिस अर्थात जनतामा रहेको शक्ति या काम गर्न सक्ने क्षमता नै जनशक्ति हो। सङ्गठन सञ्चालन र व्यवस्थापनको लागि जनशक्तिको भूमिका अपरिहार्य रहन्छ। कुनै पनि सङ्गठनको चलायमान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण साधन भनेको मानव साधन नै हो किनभने सङ्गठनका हरेक साधनको परिचालन मानव संशाधनले नै गर्दछ। अतः मानव संशाधन नै सङ्गठनको लक्ष्यप्राप्तिको प्रमुख आधार हो। दक्ष जनशक्तिको प्राप्ति, विकास, उपयोग, सम्भार र सेवा निवृत्त सम्बन्धी जस्ता सम्पूर्ण कार्यहरूको उचित व्यवस्थापन नै मानव संसाधन व्यवस्थापन हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नाम
अनुसन्धान

अनुसन्धान भनेको ज्ञानको भण्डार बढाउने उद्देश्यले गरिने सृजनशील र प्रणालीगत कार्य हो। यसमा कुनै विषयबारे बुझाइ बढाउन प्रमाणहरूको सङ्कलन, व्यवस्थापन, र विश्लेषण समावेश हुन्छ, जसमा पूर्वाग्रह (bias) र त्रुटि (error) को स्रोतलाई नियन्त्रण गर्ने विशेष सतर्कता देखिन्छ। यस्ता गतिविधिहरूलाई पूर्वाग्रहलाई हिसाबमा राख्ने र नियन्त्रण गर्ने विशेषता हुन्छ। कुनै अनुसन्धान परियोजना विगतमा भएको कार्यको विस्तार पनि हुन सक्छ। उपकरण, प्रक्रिया, वा प्रयोगहरूको वैधता जाँच्नका लागि अनुसन्धानले विगतका परियोजनाका केही अंश वा सम्पूर्ण परियोजनालाई पुनः दोहोर्याउन सक्छ।

मूलभूत अनुसन्धान (अनुप्रयुक्त अनुसन्धान भन्दा भिन्न) को मुख्य उद्देश्यहरू भनेका छन्: दस्तावेजीकरण, खोज, व्याख्या, र मानव ज्ञानको प्रगतिका लागि पद्धति र प्रणालीहरूको अनुसन्धान तथा विकास (R&D)। अनुसन्धानको दृष्टिकोण विभिन्न प्रमाणशास्त्रमा आधारित हुन्छ, जुन मानविकी र विज्ञान बीचमा तथा भित्र धेरै फरक–फरक हुन्छ। अनुसन्धानका विभिन्न रूपहरू हुन्छन्: वैज्ञानिक, मानविकी, कलात्मक, आर्थिक, सामाजिक, व्यवसाय, विपणन, व्यावसायिक अभ्यासमा आधारित अनुसन्धान, जीवन, प्रविधि आदिमा। अनुसन्धान अभ्यासको वैज्ञानिक अध्ययनलाई मेटा–रिसर्च (Meta-research) भनिन्छ।

अनुसन्धानकर्ता भनेको अनुसन्धान गर्ने व्यक्ति हो, जसले विशेष गरी नयाँ जानकारी पत्ता लगाउने वा नयाँ बुझाइमा पुग्ने उद्देश्यले अनुसन्धान गर्छ। सामाजिक अनुसन्धानकर्ता वा सामाजिक वैज्ञानिक बन्नका लागि सम्बन्धित सामाजिक विज्ञानका विषयहरूको गहिरो ज्ञान हुनु पर्छ। त्यस्तै, प्राकृतिक विज्ञान अनुसन्धानकर्ता बन्नका लागि व्यक्ति सँग प्राकृतिक विज्ञानका क्षेत्रहरू (भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, जीवविज्ञान, खगोलशास्त्र, जनावर विज्ञान आदि)को ज्ञान हुन आवश्यक हुन्छ। व्यावसायिक संगठनहरूले अनुसन्धान पेशामा परिपक्व बन्नका लागि एउटा बाटो उपलब्ध गराउँछन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:अनुसन्धान
श्रेणी:पद्धति
पाठ्यक्रम

सिकाइको बिस्तृत योजनालाई पाठ्यक्रम भनिन्छ । बालबालिकाहरूको सर्वाङ्गीण पक्ष ( शारीरिक, मानसिक, संवेगात्मक, सामाजिक, सांंस्कृतिक, आध्यात्मिक आदि)को विकासको लागि बिद्यालय भित्र तथा बाहिरबाट बिद्यार्थीहरूमा सिकाइका अनुभवहरू हासिल गराउन तयार पारिएका दस्तावेज, बृहत् योजना, शैक्षिक प्रकृयाको समग्र रूपलाई पाठ्यक्रम भनिन्छ। पाठ्यक्रममा यसको ढाँचा, सक्षमता, सिकाई उपलब्धि, बिषयवस्तुको क्षेत्र क्रम तथा बिस्तृतीकरण, मुल्यांकन प्रकृया आदि समावेश गरिएको हुन्छ।
पाठ्यक्रमको परिभाषाहरु

#एउटा कार्यक्रममा समाबेस गरिएका र शैक्षिक उद्देश्य प्राप्तिकोलागी बिद्यालय भित्र वा बाहिरबाट सिकारुले प्राप्त गरेका सम्पूर्ण सिकाई आनुभवहरूलाई पाठ्यक्रम भन्दछन् ।
# पाठ्यक्रम भन्नाले औपचारिक र अनियमित विसयाबस्तु र प्रक्रिया हो जसद्वारा बिद्यालयको मातहतमा सिकरुहरूले ज्ञान र बुझाई प्राप्त गर्दछन, सिपको विकास गर्दछन, प्रब्रती आकन्छा र मुल्ले हरूलाई परिबर्तन गर्दछ ।

ग्ल्याटहर्नले उल्लेख गरे आनुसार पाठ्यक्रमका धारणा निम्न छन् :
* सिफारिस गरिएको पाठ्यक्रम
* योजना गरिएको पाठ्यक्रम
* सहयोग पुर्याउने पाठ्यक्रम
* कार्यान्वयन गरिएको पाठ्यक्रम
* सिकेको पाठ्यक्रम
* परीक्षण गरिएको पाठ्यक्रम

श्रेणी:शिक्षा
तथ्याङ्क

तथ्याङ्क, गणितको त्यो शाखा हो जसमा आँकडाहरूको सङ्ग्रहण, प्रदर्शन, वर्गीकरण र त्यस्को गुणहरूको आकलनको अध्ययन गर्ने गरिन्छ। तथ्याङ्क गणितीय विज्ञानको शाखा भएकोले यो प्राकृतिक विज्ञान, सामाजिक विज्ञान, मानविकी, सरकार र व्यापार जस्ता क्षेत्रहरूमा प्रयोग गर्ने गरिएको छ।

तथ्याङ्कलाई कुनै विषयको आँकडाको वर्णन गर्नको लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ जसलाई 'वर्णनात्मक तथ्याङ्क' भनिन्छ। यस अतिरिक्त, डेटाको प्रारूपलाई विभिन्न तरिकाले प्रदर्शन गर्नको लागि यसको प्रयोग गरिन्छ।
इतिहास
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:गणित
श्रेणी:नमूना तथ्याङ्क
पुस्तकालय

पुस्तकालय लेखी,छापी,कोरी,खिचि,वा यस्तै अरू विभिन्न माध्यमद्वारा तयार पारिएको पुस्तक, पुस्तिका,अखवार,पत्रिका,नक्सा,चार्ट,फिल्म आदि ज्ञान सामग्री सु-व्यबस्थित रूपमा उपलब्ध गराई जीवनभर नियमित शिक्षा प्रदान गर्ने शैक्षिक केन्द्र हो। पुस्तकालय संस्कृत भाषाको पुस्तक र आलय दुई शब्द मिलेर बनेको हो,यसको अर्थ पुस्तकहरू राखिएको घर भन्ने हुन्छ । ब्रिटिस पुस्तकालय सङ्ग्रहित सामग्रीको सङ्ख्याको आधारमा विश्वको सबैभन्दा ठूलो पुस्तकालय हो ।
इतिहास

विश्वमा पुस्तकको इतिहास सगैं पुस्तकालयको इतिहास पनि शुरु भएको पाईन्छ। इ. पू. ५५०० देखि नै पुस्तकालयको प्रारम्भ भएको मानिन्छ।
यस समयमा सुमेरियन र मेसोपोटामियनहरूले गिला माटाका खबटाहरूमा आफ्ना विचारहरू चित्रात्मक लिपिमा लेखी घाममा सुकाएर राख्ने गर्थे।पछि उनीहरूले क्युनिफर्म लिपि विकास गरेर त्यही लिपिमा माटाका खबटाहरूमा लेखेर सङ्ग्रह गर्न थाले। खवटे पुस्तकका तिनै संग्रहहरू नै आजका आधुनिक पुस्तकालयका प्राचिन रुप हुन्।
पुस्तकालयका प्रकारहरू

व्यक्तिगत पुस्तकालय

नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यक्तिगत पुस्तकालय मदन पुरस्कार पुस्तकालय हो । यसमा झन्डै ४० हजार नेपाली पुस्तकहरू रहेको कुरा डा. अशोक थापाले बताएका छन् । थापा त्यस पुस्तकालयमा ६ वर्षसम्म कार्यरत थिए । नेपाली भाषासाहित्यको सबैभन्दा ठूलो सङ्ग्रालय रहेको त्यो पुस्तकालय मदन पुरस्कार गुठीले सञ्चालनमा ल्याएको हो । त्यस पुस्तकालयलाई विद्युतीय पुस्तकालयमा रूपान्तरण गर्नका लागि अहिले पनि काम भइराखेको छ ।
राष्ट्रिय सरकारी पुस्तकालय

शैक्षिक संस्थाका पुस्तकालय

सङ्घ संस्थाका पुस्तकालय

सार्वजनिक वा सामुदायिक पुस्तकालय

विशेष पुस्तकालय

डिजिटल पुस्तकालय
अमुर्त पुस्तकालय
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:शिक्षा
श्रेणी:पुस्तकालय विज्ञान
ट्रेड युनियन

thumb|सन् १९१३ मा न्युयोर्कमा मजदुरहरूले गरेको विरोध कार्यक्रमट्रेड युनियन () मजदुरहरूको सङ्गठन हो, जसले सामूहिक रूपमा सामूहिक सौदावाजी मार्फत उनीहरूको आपसी हितहरूको संरक्षण र प्रवर्धन गर्न खोज्दछ। ट्रेड युनियन भनेको मजदुरहरूको अवस्था सुधार गर्ने उद्देश्यले गठन गरिएको मजदुरहरूको एक सङ्गठन हो। यो कामदारहरूको हितको रक्षाको लागि गठन गरिएको हो। मजदुरहरूको असङ्गगठित हुँदा उनीहरूसँग थोरै मोलतोल गर्ने क्षमता हुन्छ। वास्तवमा ट्रेड युनियन आन्दोलन पुँजीवादी प्रणाली अन्तर्गत केहि व्यवस्थापन द्वारा श्रमिकको शोषणको बिरूद्ध शुरू भएको थियो। ट्रेड युनियनले मजदुरहरूलाई भुक्तानीको निष्पक्षता, राम्रो कार्य वातावरण, कामको घण्टा र सुविधाहरू जस्ता मुद्दाहरूमा मद्दत गर्दछन्। तिनीहरू कामदारहरूको समूह प्रतिनिधित्व गर्छन् र व्यवस्थापन र मजदुरहरू बीच एक मध्यस्थकर्ताको काम गर्छन्।

खासगरी औद्योगिक क्रान्तिको परिणामस्वरुप श्रमिकहरूको अधिकार न्यूनतम मानवीय व्यवहार सेवा तथा व्यवसायिक सुरक्षा जस्ता विषयहरूमा श्रमिकहरूमाथि गरिएको दमन र शोषणको प्रतिक्रिया स्वरुप ट्रेड युनियन श्रमिक सङ्गठनहरूको स्थापना भएको हो । ILO र कार्ल माक्सको योगदानले ट्रेड युनियन आन्दोलनलाई खास उचाइमा पुर्याउन र व्यवस्थापन गर्न सहयोग गर्यो । निलपोशी कामदारहरूको अधिकारको सुनिश्चितता र सेवाको सुरक्षामा केन्द्रित अवधारणा भएतापनि हाल श्वेतपोशी कामदारहरूको क्षेत्रमा पनि ट्रेड युनियनको अभ्यास हुन थालेको छ ।
ट्रेड युनियनको परिभाषा

आफ्नो हकहीतको सुरक्षाको ध्येयले स्थापना गरिएको श्रमिकहरूको एकतावद्ध अभ्यास नै ट्रेड युनियन हो । आफ्नो हकहीत सेवाको सुरक्षा कार्यवातावरणको सुरक्षा क्षतिपूर्ति र सामाजिक सुरक्षा जस्ता विषयहरूमा एकीकृत हुने सौदावाजी गर्ने र पेशागत मर्यादा र सम्मान कायम गर्न आवश्यक विविध विषयहरूमा ती युनियनहरूको ध्यान हुन्छ ।

“टेड्र युनियन” भन्नाले कामदारहहरूको पेशागत हक हितको संरक्षण र सम्वद्र्धन गर्न यस ऐन बमोजिम दर्ता भएको प्रतिष्ठान स्तरको टेड्र युनियन सम्झनु पर्छ र सो शब्दले टेड्र युनियन सङ्घ तथा टेड्र युनियन महासंघलाई समेत जनाउँछ। ट्रेड यूनियन ऐन, २०४९ दफा २(घ)
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सङ्गठन
वैदेशिक रोजगार

वैदेशिक रोजगार आय आर्जनका लागि आफ्नो देश भन्दा बाहिर गएर शारिरीक अथवा मानसिक श्रम गर्ने रोजगारी हो। विश्व बजारमा वैदेशिक रोजगारीका लागि विभिन्न देशका जनशक्तिहरू खपत हुने गर्दछन्।बर्तमान नेपाली अर्थतन्त्र वैदेशिक रोजागारको बिप्रेषणले धानिरहेको अवस्था छ। नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय श्रम बजारमा आवश्यकता अनुरुपका युवा जनशक्तिहरूलाई सिमित समयका लागि आधिकारिक तवरले पठाउँदै आएको छ। नेपाली युवा श्रमिक कामदारहरूको रोजगारीको आकर्षक गन्तब्यको रूपमा रहेका मुलुकहरूमा मलेसिया , दुबई , साउदी अरब , कुबेत, बहराइन आदि मुलुकहरू रहेका छन। अमेरिका अस्ट्रेलिया क्यानडा लगाएतका मुलुकहरूमा पनि बहुसंख्यक नेपाली कामदारहरु वैदेशिक रोजगारको लागि पुगेका छन् ।
विभिन्न मुलुकहरूमा
भारत
बाँग्लादेश
चीन
पाकिस्तान
मेक्सिको
फिलिपिन्स
ब्राजील
नेपाली परिवेश

बर्तमान नेपाली अर्थतन्त्र वैदेशिक रोजागारको बिप्रेषणले धानिरहेको अवस्था छ। नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय श्रम बजारमा आवश्यकता अनुरुपका युवा जनशक्तिहरूलाई सिमित समयका लागि आधिकारिक तवरले पठाउँदै आएको छ। नेपाली युवा श्रमिक कामदारहरूको रोजगारीको आकर्षक गन्तब्यको रूपमा रहेका मुलुकहरूमा मलेसिया , दुबई , साउदी अरब , कुबेत, बहराइन आदि मुलुकहरू रहेका छन। अमेरिका अस्ट्रेलिया क्यानडा लगाएतका मुलुकहरूमा पनि बहुसंख्यक नेपाली कामदारहरु वैदेशिक रोजगारको लागि पुगेका छन् ।
सन्दर्भ सामग्री
बाह्य सूत्र
सुङनाम

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३८५४ रहेको थियो जसमध्ये १७५५ पुरुष र २०९९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८३० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल लालीगुराँस नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-५ नम्बर वडाहरू लालीगुराँस नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने ६-९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ७ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
बेइजिङ

बेइजिङ () (जसलाई पेकिङ पनि भनिन्छ) चीनको राजधानी हो। दुई करोड २० लाखभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको बेइजिङ विश्वको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको राष्ट्रिय राजधानी र साङ्घाईपछि चीनको दोस्रो ठुलो सहर हो। यो उत्तरी चीनमा अवस्थित छ, र १६ सहरी, उपनगरीय र ग्रामीण जिल्लाहरूको साथ राज्य परिषदको प्रत्यक्ष प्रशासन अन्तर्गत एक नगरपालिकाको रूपमा शासित छ। बेइजिङ मुख्यतया हेबेई प्रदेशले घेरिएको छ र दक्षिण-पूर्वमा छिमेकी तियानजिनको अपवाद हो; सँगै, तीन विभाजनहरू जिङजिन्जी मेगालोपोलिस र चीनको राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र बनाउँदछन्।

बेइजिङ संस्कृति, कूटनीति, राजनीति, वित्त, व्यापार र अर्थशास्त्र, शिक्षा, अनुसन्धान, भाषा, पर्यटन, सञ्चार, खेल, विज्ञान र प्रविधि र यातायात र कलाको लागि विश्वको अग्रणी केन्द्रहरू मध्ये एक हो। यो राष्ट्रिय राजमार्ग, द्रुतमार्ग, रेलवे र उच्च गतिको रेल नेटवर्कको लागि एक प्रमुख केन्द्र पनि हो। बेइजिङ ड्याक्सिङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, बेइजिङको दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, विश्वको सबैभन्दा ठुलो एकल-संरचना विमानस्थल टर्मिनल हो।

दुवै आधुनिक र परम्परागत शैली वास्तुकलाको संयोजन, बेइजिङ विश्वको सबैभन्दा पुरानो सहरहरू मध्ये एक हो, तीन सहस्राब्दी भन्दा बढी को एक समृद्ध इतिहास संग। चीनको चार महान् प्राचीन राजधानीहरूमध्ये अन्तिमको रूपमा, बेइजिङ विगत आठ शताब्दीको अधिकांश समय देशको राजनीतिक केन्द्र रहेको छ, र दोस्रो सहस्राब्दी ईस्वीको अधिकांश समय जनसङ्ख्याको आधारमा विश्वको सबैभन्दा ठुलो सहर थियो। पुरानो भित्री र बाहिरी सहरको पर्खालका अतिरिक्त तीन तिरबाट अन्तर्देशीय सहरवरिपरिका पहाडहरूको साथ, बेइजिङ रणनीतिक रूपमा तयार थियो र सम्राटको निवासको रूपमा विकसित भएको थियो र यसैले शाही राजधानीको लागि उत्तम स्थान थियो। यो सहर यसको भव्य महलहरू, मन्दिरहरू, सार्वजनिक उद्यानहरू, बगैँचाहरू, चिहानहरू, पर्खालहरू र ढोकाहरूको लागि प्रसिद्ध छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:चीनका सहरहरू