JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Dola-mji

Dola-mji au mji-dola ni dola ambalo eneo lake ni mji mmoja pekee.Katika historia kuna mifano mingi ya dola-miji. Mwaka 2015 kulikuwa bado na miji mitatu duniani ambayo ni dola-miji ya kujitegemea kabisa.Pamoja nayo kuna pia madola au majimbo ndani ya nchi za shirikisho yanayoweza kuitwa "dola-mji".
Dola-mji wa kujitegemea kabisa

Dola-mji wa kujitegemea kabisa ni:
* alt=Monako|thumb|MonakoMonako
* thumb|SingapuriSingapuri
* Vatikano

Wakati mwingi Kuwait huitwa pia "Dola-mji" kwa sababu karibu wakazi wote wa dola huishi katika mazingira ya Kuwait mjini. Lakini nchini kuna miji midogo mingine pia.
Dola mji kama jimbo la kujitawala ndani ya shirikisho

Dola mji kama jimbo la kujitawala ndani ya shirikisho ni kama mfano:
* Hamburg, Berlin na Bremen katika Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani
* Vienna katika Shirikisho la Jamhuri ya Austria
* Moscow na Sankt Petersburg ndani ya shirikisho la Urusi,
* Addis Ababa na Dire Dawa ambayo ni miji ya kujitawala (astedader akababiwach) katika Shirikisho la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Ethiopia
* Ceuta na Melilla ambayo ni miji ya kujitawala (ciudades autónomas) ya Hispania

China si shirikisho lakini miji ya Hongkong na Makau ina madaraka makubwa ya kujitawala nje ya sheria za China bara.
Dola-miji katika historia

Dola miji ilikuwa muhimu sana katika nchi nyingi kihistoria. Hasa wakati ambapo katika nchi fulani hakukuwa na serikali ya juu miji ilijitawala kabisa na kushindana na miji mingine na falme.
Dola-miji katika karne ya 20

Karne ya 20 ilikuwa na dola-miji kadhaa, hasa kati ya vita kuu ya kwanza na ya pili.

* Fiume (Rijeka) katika Kroatia ya leo
* Trieste katika Italia ya leo
* Danzig (Gdansk) katika Polandi ya leo
* Memel (Klaipeda) katika Lithuania ya leo
Dola-miji ya zamani

* Miji ya Waswahili kwenye pwani ya Afrika ya Mashariki ilikuwa dola-miji ya kujitegemea kama vile Mombasa, Malindi, Lamu, Pate na Kilwa. Wakati mwingine utawala wao ulienea zaidi, lakini kimsingi ilikuwa kila mji unaotawala eneo lake.

* Miji ya Uarabuni ilijitegemea kabisa kwa muda mrefu, kwa mfano Maka na Madina.

* Ugiriki ya Kale ilikuwa na dola-miji kwa wingi. Athens, Sparta, Korintho zilikuwa kwa muda mrefu miji tu pamoja na vijiji vichache. Zilijaribu kupanuka, hasa Athens ilifaulu.

* Katika Italia ya nyakati za kati miji muhimu ilijitawala kabisa. Kati ya dola-miji iliyoweza kupanua eneo lao ni hasa Genova na Venezia.

* Dola la Ujerumani lilikuwa na dola-miji mingi hadi karne ya 19. Iliyobaki hadi leo na hali ya pekee ndani ya shirikisho la jamhuri ni Hamburg na Bremen. Mji wa Berlin ambao leo ni jimbo la kujitegema haukuwa dola-mji katika historia.

*Hanse ilikuwa shirikisho la miji ya biashara katika Ulaya ya Kaskazini na miji hii kwa jumla ilijitawala.
Viungo vie nje

* City-States - History for Kids!
* Anarcho-Capitalism Dissolves into City-States

Jamii:Dola-Mji
Jamii:mji-dola
Jamii:Miji
Jamii:Nchi
Jamii:Nchi ndogo sana
Ujenzi

thumb|250px|left|Ujenzi wa ghorofa nyingi unahitaji teknolojia ya kisasa
thumb|230px|Ujenzi wa kisiwa chenye umbo la mtende huko Jumeira, Dubai
thumb|250px|Wajenzi kazini
thumb|250px|Ujenzi wa daraja huko Ottawa, [[Kanada]]
Ujenzi ni teknolojia ya kujenga nyumba, viwanda, barabara, daraja au hata miji. Ujenzi ni kazi inayohusisha watu wengi na ngazi mbalimbali ya kupanga na kutekeleza.

Majengo madogo yajengwa na watu wenyewe kufuatana na maarifa yao bila mpangilio mkubwa. Wajenzi hutumia maarifa ya watu waliowatangulia.

Majengo makubwa zaidi huhitaji mpangilio mwangalifu. Mwenye jengo atatafuta kwanza ushauri wa wataalamu.

Msanifu atachora ramani. Wataalamu wengine hukadiria mahitaji ya vifaa na gharama za jengo. Vibali vinahitajika.

Wajenzi watakaa na kupanga mahitaji ya muda, pesa, wafanyakazi na mashine. Wahandisi na mafundi wa fani mbalimbali hushirikiana.

Utekelezaji unasimamiwa na msanifu pamoja na wataalamu wengine. Ni muhimu kuhakikisha ubora wa vifaa vinavyotumika wakati wa kujenga kwa kila hatua. Vipimo vinapaswa kufuatwa kwa umakini. Kama msingi una makosa jengo lote linaweza kukaa bila kumalizika wakati gharama kubwa zimeshapotea.

Jengo zuri litakaa muda mrefu. Lakini hakuna majengo ya kisasa yatakayodumu kama piramidi za Misri!
Viungo vya Nje

* Historia ya ujenzi
* Maajabu 10 ya ujenzi katika dunia ya kale
Piramidi

karibu na Kairo nchini Misri (angalia jinsi watu na wanyama waonekana wadogo mbele ya majengo haya)]]
nchini Sudan]]
Piramidi (kutoka Kigiriki cha Kale: πυραμίδα, piramida) ni kati ya majengo makubwa kujengwa na binadamu tangu zamani. Kwa jumla piramidi ni jengo lenye msingi wa mraba na kuta zake nne zina umbo la pembetatu zikikutana juu katikati kwenye kilele.

Ingawa jamii za kale katika maeneo mbalimbali ya dunia zilijenga piramidi, zile za Misri ndizo zinazofahamika na watu wengi duniani. Piramidi zimekuwa zikitumika kama kivutio kikubwa cha utalii kwa Wamisri; hiyo imewezeshwa na uwezo wake wa kustahimili majanga tofauti na kuzisababisha ziendelee kudumu.

Piramidi za Misri zilijengwa kama makaburi ya wafalme mnamo mwaka 2000 KK. Hasa piramidi tatu kubwa za Giza karibu na Kairo zinajulikana kote duniani zikihesabiwa kuwa kati ya "maajabu ya dunia" ya kale.

Piramidi za Mesopotamia au zigurat hazikujengwa kama makaburi bali kama sehemu za makaburi ikiaminiwa ya kwamba miungu wanakaa juu yake. Mara nyingi Mnara wa Babeli unaotajwa katika Biblia (Mwanzo 11) umetazamwa ulikuwa zigurat.

Waindio wa Meksiko, hasa Wamaya na Waazteki, walijenga pia piramidi.
Viungo vya nje

Jamii:Majengo
Jamii:Maajabu ya Dunia
Hezbollah

thumbnail|right|200px|Bango la Hezbollal 2006
Hezbollah (kwa Kiarabu: حزب الله , ikimaanisha Chama cha Allah (Mungu) ni chama cha Waislamu wa dhehebu la Shi'a nchini Lebanoni. Chama hicho kina tawi la masuala ya kiraia na pia tawi la kijeshi.
Historia

Chama hicho kilianzishwa tarehe 16 Februari 1985 na Sheikh Ibrahim al-Amin. Kuanzishwa huku rasmi kulifuatia kutangazwa kwa manifesto ya Hezbollah. Moja ya matamko ndani ya manifesto hiyo ni tamko la vita dhidi ya Israeli kwa kuivamia na kuikalia nchi ya Lebanoni.

Kutokana na uvamizi huo, Hezbollah iliingia katika kipindi cha mapambano na Israeli hadi mwaka 2000 ambapo Israeli iliondoka katika maeneo iliyokuwa imeyakalia upande wa kusini mwa Lebanoni.

Hezbollah imekuwa ikiongozwa na Katibu wake mkuu, Sayyed Hassan Nasrallah hadi alipouwawa kwa shambulio la anga la Israeli mnamo Septemba 2024. Kikapita kipindi kifupi cha mpito ndipo uongozi ukachukuliwa na Ayatollah Naim Qassem tarehe 29 Oktoba, 2024.
Viungo vya nje

* Tovuti ya Hezbollah
* Luninga ya Hezbollah: Al-Manar TV
* Redio ya Hezbollah: Al-Nour radio
* Hezbollah ni akina nani?

Jamii:Siasa ya Lebanoni
Jamii:Uislamu
Abebe Bikila

thumbnail|right|200px|Abebe Bikila
Abebe Bikila (7 Agosti 1932 - 25 Oktoba 1973) alikuwa mwanariadha wa Ethiopia ambaye aliwahi kupata medali mbili za dhahabu katika za mbio za masafa marefu katika mashindano ya Olimpiki na kuwa Mwafrika wa kwanza kupata medali katika mashindano ya Olimpiki.

Zaidi ya kuwa mwanariadha, Abebe alifanya kazi katika jeshi la walinzi wa Mfalme Haile Selassie.
Rekodi

Abebe Bikila alishinda medali ya dhahabu katika mashindano ya Olimpiki ya Roma, Italia mwaka 1960. Ushindi huo ulimpa heshima kubwa ya kitaifa. Katika mashindano hayo aliweka rekodi ya dunia ya mbio za marathoni ya masaa 2 na dakika 15 na sekunde 16.2. Abebe alishinda mbio hizo ingawa alikimbia miguu mitupu.

Medali ya pili ya dhahabu aliipata mwaka 1964 huko Tokyo, Japani. Katika mbio hizo Abebe alivaa viatu. Kilichoshangaza wengi ni kuwa wiki sita kabla ya mashindano hayo, Abebe alikuwa na operesheni ya kuondoa kibole. Operesheni hiyo ilimzuia kufanya mazoezi ya kujiandaa kwa mbio hizo. Hata hivyo aliweza kushiriki na kushinda. Baada ya kumaliza mbio hizo, Abebe Bikila alishangaza watazamaji kwa kuendelea kukimbia na kufanya mazoezi mengine. Wakimbiaji wengine waliishiwa nguvu kabisa baada ya kumaliza kukimbia na hata kufikia hatua ya kuzimia.

Katika mashindano ya Tokyo, Abebe aliweza kuvunja rekodi yake mwenyewe kwa kukimbia kwa masaa 2, dakika 12 na sekunde 11.2.
Kifo

Abebe Bikila alifariki kwa kuvuja damu kwenye ubongo kutokana na ajali ya gari. Ajali hiyo ilikuwa mbaya kiasi cha kupooza mwili wake toka kiunoni kwenda chini.


Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Waliofariki 1973
Jamii:Wanariadha wa Ethiopia
Martin Benjamin

thumb|200x200px|Martin Benjamin
Dakta Martin Benjamin ni mwanzilishi wa mradi wa kamusi huru, The Kamusi Project (Mradi wa Kamusi Hai ya Kiswahili Kwenye Mtandao). Martin kitaaluma ni mwana anthropolojia ambaye amefanya utafiti kwa miaka mingi nchini Tanzania.

Wazo la kuwa na kamusi mpya ya Kiswahili lilimjia mwaka 1993. Akishirikiana na Ann Biersteker walianzisha The Kamusi Project mwanzoni mwa mwaka 1995. Hivi sasa yeye ni mhariri wa mradi huo ambao uko katika Chuo Kikuu cha Yale, nchini Marekani.

Mwaka 2004 akishirikiana na Alberto Escudero-Pascual walitengeneza programu ya Tuksi Koti la Rangi kama zawadi kwa ajili ya mradi wa Kamusi Hai Ya Kiswahili Kwenye Mtandao.
Viungo vya nje

* Kamusi Hai ya Kiswahili Kwenye Mtandao
Louis Renault

left|80px
thumbnail|right|200px|Louis Renault
Louis Renault (21 Mei 1843 – 8 Februari 1918) alikuwa mwanasheria na mwelimishaji kutoka nchi ya Ufaransa. Alikuwa profesa wa sheria ya kimataifa na alijitahidi kama mpatanishi kati ya nchi mbalimbali. Mwaka wa 1907, pamoja na Ernesto Teodoro Moneta alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.


Jamii:Waliozaliwa 1843
Jamii:Waliofariki 1918
Jamii:Wanasheria wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Zauditu

thumb|200px|Malkia Zauditu wa Ethiopia.
Zauditu (pia: Zewditu; ዘውዲቱ ; jina la ubatizo: Askala Maryam; 29 Aprili 1876 – 2 Aprili 1930) alikuwa malkia mtawala wa Uhabeshi kuanzia 27 Septemba 1916 hadi kifo chake. Alikuwa mtoto wa kwanza wa Menelik II. Alikuwa kiongozi wa kwanza wa kike wa nchi iliyotambulika kimataifa barani Afrika katika karne ya 19 na 20, na malkia pekee wa Dola la Ethiopia. Yeye ndiye malkia wa hivi karibuni zaidi, pamoja na kuwa kiongozi wa mwisho wa kike wa Ethiopia hadi uchaguzi wa mwaka 2018 wa Sahle-Work Zewde kuwa rais.

Alimfuata Iyasu V. Mwanzoni utawala wake ulisumbuliwa na uasi wa huyo aliyekuwa ameuzuliwa. Malkia huyu anajulikana kwa utegemezi wake mkali kwa utamaduni wa zamani na imani yake kali ya kidini. Jinsi alivyopenda Ukristo ilimfanya mpinzani mkubwa wa mabadiliko aliyokuwa akiyaleta Ras Tafari Makonnen, mrithi aliyeteuliwa, ambaye alikuwa na hisia tofauti kuelekea. Zauditu aligombana sana naye kuhusu mambo ya siasa lakini alishindwa. Naye Tafari alimfuata kama mfalme kwa jina la Haile Selassie.
Tanbihi

Jamii:Waliozaliwa 1876
Jamii:Waliofariki 1930
Jamii:Wafalme wa Ethiopia
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Ndege (mnyama)

thumb|250px|Miguu, midomo na utumbo wa ndege
Ndege ni wanyama wenye uti wa mgongo (chordata) na miguu miwili wanaozaliana kwa kutaga mayai.

Biolojia inawapanga katika ngeli ya Aves.

Ndege wameenea kote duniani kuanzia Aktiki hadi Antaktiki.

Ndege mdogo huwa na sentimita 5 tu na ndege mkubwa ana urefu wa mita mbili na nusu.

Ndege huwa na manyoya, mdomo bila meno, mayai yenye ganda gumu, moyo wenye vyumba vinne na mifupa myepesi ambayo ni imara.

Ndege walio wengi wana uwezo wa kuruka hewani na maumbile yao yanalingana na kusafiri hewani. Ila tu aina chache zimepoteza uwezo wa kuruka kwa mfano mbuni, ngwini na ndege kadhaa wa visiwani.

Aina nyingi za ndege huwa na misafara ya kila mwaka, kwa mfano korongo mweupe husafiri kila mwaka kati ya Afrika na Ulaya.
Uainishaji

* Ngeli Aves: Ndege
** Nusungeli Neornithes: Ndege waliopo hadi sasa
*** Oda ya juu Palaeognathae:
**** Oda Struthioniformes: K.m. mbuni, emu, kiwi, n.k.
**** Oda Tinamiformes: Tinamu
*** Oda ya juu Neognathae:
**** Oda Anseriformes: Mabata
**** Oda Galliformes: K.m. kanga, kwale, tausi, kuku, n.k.
**** Oda Charadriiformes: K.m. vitwitwi, chekehukwa, shakwe, sululu, n.k.
**** Oda Gaviiformes: Wazamaji
**** Oda Podicipediformes: Vibisi
**** Oda Procellariiformes: Albatrosi, walinzi, walinzi wazamaji na ninga-bahari
**** Oda Sphenisciformes: Ngwini
**** Oda Pelecaniformes: Wari, kwarara, domomwiko, vumatiti, yangeyange, vingoyo na koikoi
**** Oda Phaethontiformes: Ndege-mawingu
**** Oda Suliformes: Ndegejinga, minandi, minandi-pwani na mbizi
**** Oda Ciconiiformes: Makorongo
**** Oda Cathartiformes: Tumbusi wa Dunia Mpya
**** Oda Phoenicopteriformes: Heroe
**** Oda Accipitriformes: K.m. tai, tumbusi, vipanga, shakivale n.k.
**** Oda Falconiformes: Kozi
**** Oda Gruiformes: Makorongo, viluwiri, kukuziwa, shaunge, fuluwili na viguudau
**** Oda Otidiformes: Tandawala
**** Oda Mesitornithiformes: Mesite
**** Oda Pterocliformes: Firigogo
**** Oda Columbiformes: Njiwa, ninga, hua na pugi
**** Oda Psittaciformes: Kasuku, kwao na cherero
**** Oda Cuculiformes: Kekeo, dudumizi na kua
**** Oda Musophagiformes: Shorobo na gowee
**** Oda Opisthocomiformes: Hoatzini
**** Oda Strigiformes: Bundi, kungwi, vitaumande na mititi
**** Oda Caprimulgiformes: K.m. virukanjia, potuu, ndege-mafuta, domo-chura n.k.
**** Oda Apodiformes: Teleka na kolibri
**** Oda Coraciiformes: Viogajivu, jore, keremkerem, detepwani, kurea na midiria
**** Oda Bucerotiformes: Hondohondo, kwembekwembe, fimbi, mumbi, goregore, domomundu na hudihudi
**** Oda Piciformes: Vigong'ota, viseleagofu, viongozi na walembe
**** Oda Trogoniformes: Lukungu
**** Oda Coliiformes: Kuzumburu
**** Oda Passeriformes: Zaidi ya nusu ya spishi za ndege, k.m. shomoro, kunguru, mikesha, chiriku n.k.
Picha


File:Nyerere National Park (179).jpg|thumb|Ndege juu ya tawi katika Hifadhi ya Nyerere
File:Nyerere National Park (181).jpg|thumb|Ndege wakipata chakula katika Hifadhi ya Nyerere
File:Nyerere National Park (187).jpg|thumb|Ndege mwenye rangi juu ya tawi


Jamii:Ndege
Gertrude Mongella

thumb|right|Gertrude Mongella
Gertrude Ibengwe Mongella alikuwa Rais wa kwanza wa Bunge la Umoja wa Afrika. Pia alikuwa mbunge wa jimbo la Ukerewe katika bunge la taifa nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

Gertrude alizaliwa mwaka 1945 katika kisiwa cha Ukerewe katika Mkoa wa Mwanza (Tanzania). Baba yake, Patrice Magologozi alikuwa fundi seremala na mwashi na mama yake, Bibi Nambona, alikuwa mkulima.

Gertrude Mongela ameshika nyadhifa mbalimbali za kitaifa na kimataifa. Miaka 1993-1995 alikuwa Katibu Mkuu wa Mkutano wa Umoja wa Mataifa wa Masuala ya Wanawake na kuhudhuria mkutano wake wa nne uliofanyika Beijing, China mwaka 1995. Amewahi kuwa balozi nchini India (1991-1993), Waziri Asiye na Wizara Maalum, Waziri wa Ardhi, Maliasili na Utalii, mshauri maalum wa Shirika la Umoja wa Mataifa la Elimu, Sayansi, na Utamaduni, n.k.
Tazama pia

* Wabunge wa Tanzania
Marejeo
Viungo vya nje

*Umoja wa Afrika
*Bunge la Umoja wa Afrika


Jamii:Wanasiasa wanawake Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Berlin

thumbnail|right|280px|Mji wa Berlin
Berlin ni mji mkuu, pia mji mkubwa na jimbo la kujitawala la Ujerumani ikiwa na wakazi zaidi ya 3.8 milioni. Berlin iko mashariki mwa Ujerumani, palipo mto unaoitwa Spree.

Berlin ilianza kukua kama mji mkuu wa Prussia, ikawa mji mkuu wa Ujerumani tangu kuundwa kwa Dola la Ujerumani mwaka 1871. Kati ya miaka 1949 na 1991 ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani.

Kati ya miaka 1961 na 1989 mji ulitengwa na ukuta kati ya sehemu za mashariki na magharibi. Baada ya kuungana tena kwa Wajerumani mnamo 1990, Berlin ikawa tena mji mkuu wa Ujerumani yote.
Usafiri

* Vituo vya reli ya masafa marefu ni Kituo kikuu, Spandau, Kituo cha mashariki na Gesundbrunnen
* Kituo kikuu cha mabasi ya masafa marefu Berlin kipo magharibi mwa Berlin
* Uwanja wa ndege mpya unaoitwa Berlin-Brandenbueg, lakini uko jimbo la Brandenburg, nje ya Berlin
Tanbihi
Viungo vya nje

*Tovuti rasmi


Jamii:Majimbo ya Ujerumani
Jamii:Miji ya Ujerumani
Jamii:Miji Mikuu Ulaya
Jamii:Miji mikuu ya majimbo ya Ujerumani

Jamii:Miji ya Olimpiki
Tarso

na mnara wa Küçük huko Tarso.]]
Tarso (kwa Kituruki na Kilatini: Tarsus; Kigiriki: Ταρσός) ni mji wa kale na wilaya iliopo katika Mkoa wa Mersin kwenye Kanda ya Mediteranea kusini mwa Uturuki.

Iko mdomoni wa mto Tarsus Cay (jina la kale: Kydnos) karibu na mwambao wa Mediteranea.

Mji una wakazi 216,382 (sensa ya mwaka 2000).
Historia

Mji ulianzishwa tayari katika milenia ya nne KK.

Tarso ilikuwa na majina mbalimbali katika historia yake kama vile Antiokia kwenye Kydnos au Juliopolis.

Tangu karne ya 1 KK mji ulikuwa chini ya Dola la Roma. Wakazi wake wote (pamoja na Wayahudi wa mji) walipewa uraia wa Roma.
Mji wa Mtume Paulo

Tarso au Tarsus imejulikana zaidi kama mji alikozaliwa mtume wa Ukristo Paulo wa Tarso. Ndivyo Paulo alivyopata kuwa Mroma ingawa alifika Roma kwa mara ya kwanza akiwa na umri wa miaka 54 hivi.


Jamii:Miji ya Uturuki
Jamii:Miji ya Biblia
Mongolia

Mongolia (kwa Kimongolia: Монгол Улс, Mongol Uls) ni nchi ya bara la Asia. Imepakana na nchi za Urusi na Uchina tu na nchi kubwa zaidi duniani isiyo na pwani baharini. Ingawa ni nchi kubwa ya 19 duniani, ina wakazi wachacheː jumla milioni 2.6 tu, hivyo msongamano wa watu ni mdogo sana.

Sehemu za kusini mwa Mongolia ya kihistoria ziko ndani ya Jamhuri ya Watu wa China.
Jiografia

thumbnail|left|300px|Ramani ya Mongolia
Mongolia ni nchi ya mbuga yabisi, majangwa na milima inayofikia kimo cha mita 4,374 juu ya UB (Nayramadlin Orgil).

Kaskazini mwa nchi kuna ardhi yenye hali ya sakitu ya kudumu yaani yenye halijoto chini ya 0 C° ndani yake isiyopoa hata wakati wa majira ya joto. Kusini kuna jangwa kubwa la Gobi.

Asilimia 10 pekee za nchi ina misitu hasa mlimani na ardhi inayolimika ni 1% tu.
Hali ya hewa

Hali ya hewa ni ya kibara na ina tofauti kubwa. Majira hubadilishana kuwa na joto pia baridi kali. Wastani wa siku ni kati ya −25 °C na +20 °C. Hali halisi wakati wa joto mchana kuna joto kali lakini usiku huwa baridi.

Usimbishaji una tofauti kubwa kati ya kaskazini na kusini mwa nchi. Kusini ni yabisi zaidi hadi kushuka kwa mm 100 za mvua pekee kwa mwaka katika jangwa la Gobi.
Miji

Miji mikubwa ni mji mkuu Ulaanbaatar (Улаанбаатар) (takriban wakazi milioni moja - zaidi ya theluthi ya watu wote wa taifa), halafu Erdenet (wakazi 79,649), Darchan (72,386) na Choibalsan (44,367).
Historia

Miaka 800 iliyopita nchi hii ilikuwa chanzo cha moja kati ya milki kubwa kabisa katika historia wakati ambako Chingis Khan alipounda Milki ya Wamongolia iliyoenea kuanzia China hadi Mashariki ya Kati na Ulaya.

Hadi mwaka 1992 nchi iliitwa Jamhuri ya Watu wa Mongolia na kufuata sera za ukomunisti. Wakati huo nchi iliteseka pia kutokana na Urusishaji.
Watu

Wakazi ni hasa Wamongolia asili (95.6%), Wakazaki (3.8%) na wengineo.

Lugha rasmi na ya kawaida ni Kimongolia.

Upande wa dini, Wabuddha ni 51.7%, Waislamu ni 3.2%, wafuasi wa dini za jadi ni 2.5%, Wakristo ni 1.3%, lakini 40.6% hawana dini yoyote.
Uchumi

Uchumi wa Mongolia hutegemea hasa migodi na ufugaji. Kihistoria Wamongolia walikuwa wafugaji waliohamahama na wanyama wao na kuishi katika hema. Tangu mapinduzi ya mwaka 1921 sekta ya migodi na viwanda ilijengwa.

Sekta ya kisasa ya biashara iko hasa kwenye mji mkuu.

Hadi leo karibu nusu ya wakazi huishi nje ya miji wakifuatana na wanyama wao ambao ni hasa kondoo, mbuzi, ng'ombe, farasi na ngamia.

Kilimo kipo mahali pachache kufuatana na tabia yabisi ya nchi. Wakati wa baridi sehemu kubwa ya wafugaji hukaa vijijini walipojenga nyumba.

Migodi ni hasa makaa mawe, shaba, bai na dhahabu.
Tazama pia

* Mikoa ya Mongolia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje

; Serikali
* Official Website of the Government Organizations of Mongolia
* Mongolia Government Overview
* Chief of State and Cabinet Members
; General information
*
* Mongolian tourism website
* Mongolia at UCB Libraries GovPubs
*
* Mongolia profile from the BBC News
* Mongolia at Encyclopædia Britannica
*
* Wrestling Roots
* Mongolia, Facts and Culture – from CountryReports.org
* Official Tourism Website of Mongolia


Jamii:Nchi za Asia
Ulaanbaatar

thumb|250px|Ulaanbaatar
thumb|250px|Barabarani Ulaanbaatar

Ulaanbaatar (pia: Ulan Bator; Kimongolia Улаанбаатар - "mshujaa mwekundu") ni mji mkuu wa Mongolia mwenye wakazi 844,818. Sehemu ya wakazi hufuata mapokeo ya Mongolia wakiishi mjini miezi ya baridi tu lakini miezi ya joto huhamahama kwenye hema pamoja na mifugo yao.
Jiografia

thumbnail|Hali ya Hewa ya Ulanbaatar
Mji uko kwenye nyanda za juu kwa kimo cha m 1352 kando la mto Tuul na mlima Bogd Khan Uul. Karibu nusu ya wakazi wote wa Mongolia wanaishi hapa. Takriban theluthi ya watu wa Ulanbaatar wanaishi katika hema za yurt (nyumba za kijadi) wanapochoma makaa wakati wa baridi na halii hii inaogeza sana machafuko wa hewa. Machafuko wa hewa katika miezi ya bbadiri ni tatizo kubwa wa jiji hili.
Hali ya hewa

Ulanbaatar imeitwa mji mkuu baridi duniani mwenye -2 °C kwa wastani ya halijoto ya mwaka. Sababu yake ni baridi kali katika miezi ya Novemba hadi Machi (mchana -10 bis -15 °C, usiku -25 °C). Wakati wa Juni hadi Agosti kuna joto kiasi (mchana 20 °C, usiku 10 °C).
Historia

Mji ulianzishwa kama makao ya mkuu wa wamonaki wa Kibuddha katika Mongolia. Awali makao haya yalihamahama lakini tangu 1778 uko mahali ulipo. Majina yalibadilika. Tangu 1924 serikali ya kikomunisti ilianzisha jina la Ulaanbaatar.

Kabla ya mapinduzi ya kikomunisti ilikuwa makao makuu ya kiongozi wa kidini pia ya kisiasa ya Wamongolia. Mjui ulikua tangu 1860 kama kituo cha biashara ya chai kati ya China na Urusi.

Kati ya 1904 na 1908 kiongozi wa Tibet Dalai Lama alihamia hapo kwa kuwakimbia Waingereza waliokuwa waliingia Tibet wakati ule.

Baada ya kuporomoka ya milki ya China mwaka 1911 na Mongolia kutafuta uhuru wake mji ukawa mji mkuu wa nchi mpya chini ya uongozi wa Wakomunisti waliosaidiwa na Urusi.

Sehemu kubwa ya Ulanbaatar ilijengwa wakati wa utawala wa kikomunisti kwa kuiga mfano wa miji ya Urusi.
Viungo vya Nje

[Booming Ulan Bator, the world's coldest capital, is choking on smoke (Los Angeles Times 16 Mei 2015)


Jamii:Miji Mikuu Asia
Jamii:Miji ya Mongolia
Kamboja

Kamboja au Kampuchia ni ufalme katika bara la Asia upande wa Kusini-Mashariki, katika rasi ya Indochina.

Inapakana na nchi za Thailand, Laos na Vietnam.
Watu

Wakazi wengi (90%) ni Wakhmer. 5% ni Wavietnam, 1% ni Wachina na 4% makabila mbalimbali.

Kuna lugha 22 ambazo huzungumzwa nchini Kamboja. Lugha rasmi na ya kawaida ni Kikhmer.

Upande wa dini, 96.4% ni Wabuddha, madhehebu ya Theravada. 2.1% ni Waislamu na 1.5% ni Wakristo.
Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje

*
* Cambodia from UCB Libraries GovPubs
*
* Cambodia profile from the BBC News
* Cambodia at Encyclopædia Britannica
* Cambodia - Traveling the far east
*
* Key Development Forecasts for Cambodia from International Futures

;Serikali
* King of Cambodia, Norodom Sihanouk Official website of former King Norodom Sihanouk
* Official Royal Government of Cambodia Website (English Version)
* Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation
* Ministry of Tourism

Jamii
* Cooperation Committee for Cambodia (CCC)
* Cambodian Human Rights and Development Association (ADHOC)
* Cambodian Center for Human Rights (CCHR)
* Cambodian League for the Promotion and Defense of Human Rights (LICADHO)
* Global Integrity Report: Cambodia Cambodia Integrity Scorecard and Country Report
* Action IEC Working For Cambodian Community Education Through Media and Culture
* Freedom in the World 2011: Cambodia
* Freedom of the Press 2011: Cambodia



Jamii:Nchi za Asia