JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
යුද්ධයකට ප්‍රමුඛවන යුධ සාධක

යුද්ධයකට ප්‍රමුඛවන යුධ සාධක


නියම යුද්ධයක් ඇරඹෙන්නේ නිල වශයෙන් යුද්ධයක් නැවැත්වීමෙන් පසුවය. ඒ රටේ ජාතින් අතර හෝ විවිධ විශ්වාසයන් අැත්තන් අතර හෝ විය හැකිය. යුද්ධයක් විස්තර කිරීමද යුද්ධයක් හා සම්බන්ධ තවත් වැදගත් අංගයක් ලෙස ප්රකාශ කළ හැකිය. එසේ විස්තර කළ යුත්තේ සාමදායී අවස්ථා ද යුධ ඉතිහාසයේ සඳහන්ව තිබෙන නිසාවෙනි. II වන ලෝක යුධ සමය ඊට කදිම නිදසුනයි.

යුද්ධයක් පටිපාටි ගත කිරීමකට වඩා යුද්ධයක් භාරගැනීම මගින් යුද්ධයකට කරන පෙළඹවීම අතිමහත්ය. යුද්ධයක නිරතවීමට රටක නායකත්වයෙත්, හමුදා බලකායන්ගෙත්, රටවැසියන්ගෙත් මනා සහයෝගයක් තිබීම අනිවාර්යය වේ. නිදසුනක් ලෙස රෝමයේ සිදු වූ III වන Punic යුධ ගැටුමේදී සොල්දාදුවන් තම සතුරා නැවත නැගී සිටීම වළක්වාලන අරමුණ පෙරදැරි කොට ගෙන දැඩි අභිප්‍රේරණයකින් සටන් වැදුණහ. සටන, තම දිවිය හා සම්බන්ධ කරගෙන යුධ වදින සියල්ලෝම ජයග්‍රහණයකට මග පාදා ගනිති. “ඩාරියන්ඩෝර්මර්” ගේ “Why Nations Go to War” [රටක් යුද්ධයකට පෙලඹෙන්නේ ඇයි?] නම් කෘතියට අනුව යුධ වදින පාර්ශව දෙකම තම යුද්ධය වෙනුවෙන් විශාල කැපවීමක් කරයි. තවද, යුධ කටයුතුවලින් පසුව ලැබෙන ප්‍රතිලාභ [තුවාල කරුවන්, වියදම්] ආදිය පිළිබඳව සර්ව ශුභවාදී ලෙස නිරීක්ෂණය කළ යුතු බවත්, සතුරු චේතනාවන් පිළිබඳව ද අව‍බෝධයෙන් සිටිය යුතු බවත් කර්තෘවරයා වැඩිදුරටත් පවසයි.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/War#Factors_Leading_to_War
ත්‍රිවිධ හමුදා - ශ්‍රී ලංකා

ශ්‍රී ලංකා දේශපාලනය- ශ්‍රී ලංකා ආරක්ෂක හමුදාව


ශ්‍රී ලංකා ආරක්ෂක හමුදාව ශ්‍රී ලංකා යුධ හමුදාව , ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාව හා ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාවෙන් සමන්විතයි. මේවා පාලනය ආරක්ෂක අමාත්‍යංශයට අයත් ආරක්ෂක ඇමති ලෙස ක්‍රියාකරන ජනාධිපති යටතේ පාලනය කෙරේ. මුලික වශයෙන් ශ්‍රි ලංකා පාබල හමුදාව ගොඩබිම යුධ කටයුතු සඳහා යොමුවිය. අනිත් සේවාවන්ට වඩා පැරණි හමුදාවද එය විය.විශාලත්වයෙන්ද එය ප්‍රමුඛ විය. කෙසේ නමුත් රට මුහුදින් වටවී තිබීම නිසා නාවික හමුදාව වැඩිම වැදගත් ආරක්ෂක ශක්තියක් හමුදාවමෙන් සැලකුණි. ගුවන් හමුදාව මූලික වශයෙන් යුධ හමුදාවටත් නාවික හමුදාවටත් උදව් කිරීම සඳහා වු හමුදාවක් ලෙස සේවය කරයි. කෙසේ නමුත් යුධ හමුදාවේ අණ දෙන නිලධාරියා වුයේ සුළු ජනවාර්ගයට අයත් දෙමල ජාතිකයෙකි.මෑත දශකවලදී හමුදාවට සිංහල ජනයා පමණක් වාගේ බඳවා ගැනෙනු පෙනේ. මෙය බොහෝ දුරට දෙමල වර්ගයා තුළ සැක බිය ඇති වීමට හේතු විය. එහි ඉතිහාසය තුල යුධහමුදාව බොහෝ යුද්ධයන්හි දිගටම යෙදි ඇති අතර බොයර් යුද්ධය හා ලෝක යුද්ධ දෙකේදීම බ්‍රිතාන්‍ය අණ යටතේ යෙදී ඇත. නිදහසෙන් පසු ප්‍රධාන වශයෙන් රටතුල කැරැල්ලට විරුද්ධව අවිගත් කණ්ඩායම් වලට විරුද්ධව ක්‍රියාත්මක වූ අතර ප්‍රධන වශයෙන් එල්.ටී.ටී.ඊ. යට විරුද්ධවත් එක් අවස්ථාවක අවිගත් ජෙ.වි.පීයට විරුද්ධවත් හමුදාව ක්‍රියාත්මක විය.

ශ්‍රී ලංකා හමුදාව පුහුණුවීම් කටයුතු ඕස්ටේලියාව, එක්සත් රාජධානිය, ඊශ්‍රායලය, එක්සත් ජනපදය, ඉන්දියාව, පකිස්ථානය හා දකුණු අප්‍රිකාව යන රාජ්‍යය මගින් ලබා ගනී. වෙනත් රාජ්‍යවල සොල්දාදුවන් ද යුධ ක්‍රියාන්විත වල යෙදෙව් බවට චෝදනා තිබුණද මේවා ඔප්පු වී නොමැති අතර සහතික වීමකුදු සිදුවී නොමැත. මෑතකදී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය හයිටි රාජ්‍යයේ ක්‍රියාත්මක සාම හමුදාවට ශ්‍රී ලාංකික යුධ හමුදාවද තෝරා ගෙන ඇත. ශ්‍රී ලංකා හමුදා එල්.ටී.ටී.ඊයට විරුද්ධව සටන් කිරීමේ 1983 සිටම යෙදී ඇත. වසර 25 ක කාලය තුළ මියගිය හෝ තුවාල ලද සංඛ්‍යාව පැහැදිලි නොමැත. දෙපාර්ශවයම ගණන් ලඝුකොට දැක්වුවත් එය දසදහස් ගණනින් විය හැක. ශ්‍රී ලංකා හමුදාවට එරෙහිව වද හිංසා පැමිණ වීම, දූෂණය හා නීතිය අතට ගෙන විශාල වශයෙන් ජනයා මැරීම ගැන චෝදනා ඇත. නමුත් ඇම්නෙස්ට් ජ්‍යාත්‍යන්තරයෙත්, හියුමන් රයිට්ස් වොච් (මානව හිමිකම් සෙවීමේ සංවිධානයේත්) UNHCR සංවිධානයේත් චෝදනා කිරීම් රජය කිසිම විභාග කිරීමකට එකඟ වී නොමැත. ප්‍රතික්ෂේප කොට ඇත. අද දක්වා හමුදාවේ කිසිවකු යුධ අපරාධ සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ලබා නොමැත.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Politics_of_Sri_Lanka#Military_of_Sri_Lanka
ජාත්‍යන්තර සබඳතාවල බලය

ජාත්‍යන්තර සබඳතාවල බලය බොහෝ වෙනස් ක්‍රමවලට විග්‍රහ කොට ඇත. දේශපාලන විද්‍යාඥයින් ඉතිහාසඥයන්, අන්තර් ජාතික සබඳතාවල ක්‍රියාකාරීව යෙදී සිටින්නන් (රාජ්‍යය තාන්ත්‍රිකයින්) දේශපාලන බලය පිළිබඳ පහත සඳහන් සංකල්ප ප්‍රයෝජනයට ගනී.

· බලය රජ්‍යන්ගේ හෝ නායකයන්ගේ අන්තිම ඉලක්කය වශයෙන්,

· බලය බලපෑම් කිරීමේ මිනුම් දණ්ඩක් වශයෙන් ද යම් යම් පැන නැඟීම්වලදී, සිදුවීම්වලදී, ක්‍රියා කරන්නන් සඳහාත් ප්‍රකාශනයට පත්වීම්

· බලය, අර්බුධයක දී - යුද්ධයක දී ජයග්‍රහණය දැක ගැනීම සඳහාත් හා සුරක්ෂිතභාවයට පත්වීම සඳහාත් සහ

බලය, සම්පත් හා දක්ෂතා - හැකියා පාලනය සඳහාත් වර්තමාන කථාවේ දී සාමානයෙන් රාජ්‍ය බලය යන්නෙහි ආර්ථික හා යුධ බලය යන දෙකම සඳහන් කරයි. බොහෝ ප්‍රමාණ වැදගත් බලයන් අන්තර් ජාතික වශයෙන් ඇති රාජ්‍යයන් , මධ්‍යම බලවතුන් , කලාපීය බලවතුන්, මහා බලවතුන් හා අති මහත් බලවතුන් වශයෙන් හඳුන්වයි. පොදුවේ පිළිගත් මිණුම් දණ්ඩක් රාජ්‍යයක බලය තේරීමට නොහැක.
රාජ්‍යයන් හැර බලය පතුරුවා ගන්නන් අන්තර් ජාතික සබඳතාවල දී දක්නට ඇත. එවැනි අංශ තුළට ඇතුළත් අන්තර් ජාතික සංවිධාන, යුධ ආරක්ෂක සංවිධාන (උදා - නැටෝ) බහු ජාතික සාමූහික සංවිධාන, රාජ්‍ය ආණුවලට අයත් නොවන සංවිධාන, හෝ රෝමාණු කැතලික් පල්ලිය වෝල් මාට් හෝ හැන්සටික් ලීග්.වැනියන් වේ.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Power_in_international_relations
බලතල බෙදීමේ න්‍යාය

බලතල බෙදීම යනු ප්‍රංශ දේශපාලන විද්‍යාඥයකු වූ බරොන් ඩී මොන්ටිස්කු විසින් හඳුන්වන ලද ප්‍රජාතාන්ත්‍රික රාජ්‍යවලට ගත හැකි ආදර්ශනයකි.
පුරාණ ග්‍රීක නගර රාජ්‍යවල ව්‍යවස්ථාවලින් මෙම බලය බෙදීම නැමැති ආදර්ශනය සංවර්ධනය විය. කෙසේ වුව ද ප්‍රථමයෙන් රෝම සමූහාණ්ඩුවේ මෙය පුළුල් ලෙස භාවිතා වුණි. මෙය රෝම සමූහාණ්ඩු ව්‍යවස්ථාවේ ප්‍රධාන කරුණක් ලෙස විග්‍රහ වී ඇත. මෙම ආකෘතිය යටතේ රාජ්‍යය ශාඛා වලට බෙදෙන අතර ඒ හැම ශාඛාවක්ම වෙනස් හා ස්වාධීන බලතල සතුවන අතර ඒවාට වගකීමට බලප්‍රදේශ ද ඇත. මෙම බලප්‍රදේශය විධායකය, ව්‍යවස්ථාදායකය හා අධිකරණය වේ.

බලතල බෙදීමට යෝජනා කරන්නන් විශ්වාස කරන්නේ ඒ මඟින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ආරක්ෂාවන බවත් දුෂ්ට ඒකාධිපතිවරුන් බලයට පත්වීමට හරස්වීමත් සිදුවන බවය. බලතල බෙදීමට විරුද්ධ අදහස් දරන්නන් විමසන්නේ පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සමඟ බලය සම්බන්ධවීමේ දී මිශ්‍ර වීමේ දී බලාපොරොත්තු වන අවසාන ඉලක්කය සාර්ථක ලෙස ඉටු වෙනවාද යන්නයි. තවදුරටත් විවේචකයින් මතු කරන්නේ දුෂ්ට ඒකාධිපති පාලනයට පෙර හරස්වීමක් නොවුව ද ආණ්ඩු කිරීමේ ක්‍රියාදාමය පමා වීමත්, විධායකය දුෂ්ට ආඥාදායකත්වයට යොමු වීමත්, වගකීම් සහගත නොවීම හා ව්‍යවස්ථාදායකය සීමා කිරීමට පෙළඹවීමත් සිදුවන බවයි.

කිසිදු ප්‍රජාතාන්ත්‍රික ක්‍රමයක සම්පූර්ණ බලතල බෙදීම සිදුවීමක් හෝ බලතල කොහෙත්ම නොබෙදීමක් ද සිදු නොවේ. සමහර ක්‍රමවලදී බලතල බෙදීමම පදනම්ව පවතී. අනිත් ක්‍රමවලදී බලතල බෙදීම මිශ්‍රව පවතී.


ප්‍රවර්ගය:දේශපාලනය
එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය

එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලනික සන්ධානයකි.

සන්ධානය නිර්මානය වූයේ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය, ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ, ශ්‍රි ලංකා මහජන පක්ෂය, මුස්ලිම් ජාතික එක්සත් සන්ධානය, මහජන එක්සත් පෙරමුණ, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී එක්සත් ජාතික පෙරමුණ, දේශ විමුක්ති ජනතා පක්ෂය

2004 මැතිවරණය ඉදිරියේ තිබිය දී කොමියුනිස්ට් ශ්‍රී ලංකා පක්ෂය සහ ලංකා සම සමාජ පක්ෂය එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය සමඟ අවබෝධතා ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලදී. එමඟින් එම පක්ෂ දෙක යූ.පී.එ‍ෆ්.ඒ. සංධානයේ මැති‍වරණ ලකුණෙන් තරඟ කිරීමට එකඟ වුණි.
2004 අප්‍රේල් 2 ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරණයේ දී ආසන 225න් ආසන 105ක් ලබා 45.6% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගත්තේය.
ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ සුළුතර ආණුඩුවක් බවට පක්ෂය පත් කරමින් චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග ජනාධිපතිනි‍යගේ රජයෙන් එහි ප්‍රධාන පක්ෂයක් වූ ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ 2005 අප්‍රේල්වලදී අස් විය.
2005 ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2005 දී එම පක්ෂ අපේක්ෂක මහින්ද රාජපක්ෂ සියයට ඡන්ද 50.29% ලබමින් පළවෙනි තැනට පත්විය.
2010 දී ද ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරණය, 2010 දී එම පක්ෂ අපේක්ෂක මහින්ද රාජපක්ෂ සියයට ඡන්ද 57.88% ලබමින් පළවෙනි තැනට පත්විය. කෙසේ වෙතත් ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරණය, 2015 දී තෙවන වතාවට තරඟ වැදුනු එම පක්ෂ අපේක්ෂක මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා පරාජයට පත් විය.
මැතිවරණ ඉතිහාසය

ජනාධිපතිවරණ
පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණ
ආශ්‍රිත

*එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය
මූලාශ්‍ර

ප්‍රවර්ගය:දේශපාලන පක්ෂ ලැයිස්තුව
රෝරිංග් ට්වෙන්ටි (Roaring Twenties)

"ෆොලිස්" (Follies) ආකාර දර්ශනයක් - දශකයේ වඩාත්ම ජනප්‍රිය අධ්‍යක්ෂකවරයෙකු වූ ෆ්ලොරෙන්ස් සීග්ෆෙල්ඩ් ගේ "ෆොලිස්" (මෝඩකම). මේරි ඊටන් සහ ජොනි වෙස්මුලර් පෙනී සිටින මෙම සිනමා නිශ්චල ඡායාරූප 1929 ෆොලිස් පාදක කර ගත් 'ග්ලොරිෆයින්ග් ද ඇමෙරිකන් ගර්ල්' (Glorifying the American girl) චිත්‍රපටයෙනි.

රෝරිංග් ට්වෙන්ටි (Roaring Twenties) යන වචනය 1920 දශකය විස්තර කිරීම සඳහා භාවිතා වේ. (විශේෂයෙන් උතුරු ඇමෙරිකාවේ) එම කාලය තුල සමාජීය, කලා සහ සංස්කෘතික ප්‍රබෝධය එයින් අවධාරණය කෙරේ. පළමු ලෝක යුද්ධය ආරම්භ වීමට ආසන්නයේ දේශපාලන තත්වය ඉතා හොඳින් පැවතුනි. ජෑස් සංගීතය දියුණු විය. තරුණ ලඳුන් නවීන කාන්තාවන් ලෙස හැඩ ගැසුනෝය. කලා ශිල්ප වල තත්වය ඉහළම තත්වයට පත් විය. නව සොයාගැනීම් කීපයක් නිසාද මහත් ප්‍රථිපල ලැබෙන ආකාරයේ අපනයන ද්‍රව්‍යයන් සොයා ගැනීමෙන්ද පෙර නොවූ ආකාරයේ සංවර්ධන කටයුතු සහ ඉතා ඉක්මණින් වැඩි වූ පාරිභෝගික ඉල්ලීම් හේතුවෙන්ද ජනතාවගේ ජීවන රටාවේ කැපි පෙනුනු වෙනස් වීම් නිසාද එම යුගයේ පැහැදිලි වෙනසක් දක්නට ලැබුනි.

රෝරිංග් ට්වෙන්ටීස් (Roaring Twenties) නමින් හැඳින්වුනු උතුරු ඇමෙරිකාවේ ආරම්භ වුනු සමාජ විප්ලවය පළමු වැනි ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු යුරෝපය දක්වා පැතිරුනේය. එම අවුරුදු කිපය තුල යුරෝපය ඔවුන්ගේ පුනර්ජිවන කටයුතු වල සහ යුද්ධයේ දි වූ විශාල ජීවිත හානි සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරමින් සිටියේය. මෙම අවස්ථාවේදි එක්සත් ජනපදය යුරෝපයට උදව් කළේ සුලු වශයෙනි. ඒ වෙනුවට හුදෙකලාව සිටිමේ තීරණයක සිටියේය. දශකයේ මැද භාගය වන විට යුරෝපයේ ආර්ථික වර්ධනයේ සීඝ්‍ර දියුණුවක් ඇති විය. දශකයේ දෙවැනි භාගයේදි පමණ ජර්මනියේද, බ්‍රිතාන්‍යයේද සහ ප්‍රංශයේද "රෝරිංග් ට්වෙන්ටි" පැන නැංගේ "ගෝල්ඩන් ට්වෙන්ටීස්" නොහොත් ස්වර්ණමය විසි ගණන් නමින් හැඳින්වෙමිනි. ප්‍රංශයේ සහ කැනඩාවේ එය හැඳින්වුනේ "ක්‍රේසි ඉයර්ස්" (Crazy years) යන නමිනි.

නවීනත්වය හා බැඳුනු වෙන්වීමක් රෝරින්ග් ට්වෙන්ටීස් හි හරය සනිටුහන් කළේය. නවීන තාක්ෂණයෙන් සෑම දෙයක්ම කළ හැකි බව පෙනි ගියේය. නව තාක්ෂණය, විශේෂයෙන් මෝටර් රථ වාහන, චිත්‍ර පට සහ රේඩියෝ යනාදිය මගින් විශාල පිරිසකගේ නවීනත්වය ඉස්මතු කළේය. ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයෙහි සහ එදිනෙදා ජීවිතයේ විධිමත් ලෙස සකස් කළ මෝස්තර වැල් වැටුනේය. එතෙක්මතකයේ තිබුණු පළමු ලෝක යුද්ධයේ බියකරු මතකයන්ට එරෙහිව මෙන් මෙම කාලය තුල ජෑස් සංගීතය සහ නැටුම් ක්ෂේත්‍රය තුල විනෝදය සහ සැහල්ළු බව වර්ධනය විය. එම කාල පරිච්ඡේදය බොහෝ අවස්ථාවල "ජෑස් යුගය" ලෙසද හැඳින්වුනේය.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Roaring_Twenties
ඇමෙරිකානු සිවිල් අයිතිවාසිකම් ව්‍යපාරය-වෙන්කොට සැළකීම

(1896) ප්ලෙසි එරෙහිව ෆර්ගියුසන් නඩුවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුවෙන් "වෙනස් වූවත් සමාන" මතය යටතේ මහජන ප්‍රවාහණ සේවාවලදි වෙනස් කොට සැළකීමේ රජයේ ආඥාව පිළිගන්නා ලදි. විසිවෙනි ශත වර්ෂයේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය අප්‍රිකා අමෙරිකානුවන්ගේ ඡන්ද බලය අහිමි කළ රාජ්‍ය ව්‍යවස්ථා (ප්ලෙසි සමග 1915 ගින් එදිරිව එක්සත් ජනපද නඩුවේදී මෙන්) ආපසු හැරවීම ආරම්භ කළ අතර දකුණු ජනපද විසින් පොදු ජීවිතයේ සහ පෞද්ගලික ජීවිතයේ සෑම අංශයකම වාගේ කාවද්දා තිබුණු වෙනස් අන්දමින් සැළකීම අනුමත කළේය.

එම තීරණයට එරෙහිව අදහස් දැක්වූ එකම විනිශ්චකාරයාවූ හාර්ලන් අනාවැකියක් ප්‍රකාශ කළේය.

"සිවිල් සමාජයේ පාලනය සම්බන්ධ රෙගුලාසි ලෙස සුදු මිනිසුන්ට සහ කළු මිනිසුන්ට එකම බස් රථයක ගමන් කළ නොහැකිය යනුවෙන් රජයකට නීති පැන විය හැකිනම් එහි නගරවල පාරවල් පාවිච්චි කිරීම සම්බන්ධව සුදු මිනිසුන්ට පාරවල්වල එක පැත්තකුත් කලු මිනිසුන්ට අනික් පැත්තත් පාවිච්චි කිරීම ක්‍රමවත් නොකරන්නේ මන්ද? සමාන පදනමක් මත ප්‍රසිද්ධ පාරවල්වල රථවලින් එකට ගමන් ගන්නා සුදු හා කළු මිනිසුන්ට එක සමානව දඬුවම් නොකරන්නේ මන්ද"

අධිකරණය ඉක්මණින් පාසැල් වෙන්කිරීම අනුමත කිරීමට ප්ලෙසි (Plessy) ව්‍යාප්ත කළේය. පෞද්ගලික ආයතනයක් වූ බෙරියා කොලිජියේ සුදු සහ කළු ළමුන් ඒකාබද්ධ කොට ඉගැන්වීම තහනම් කළ කෙන්ටුකි ව්‍යවස්ථාව බෙරියා කොලෙජ් එදිරිව කෙන්ටුකි 211 යු.එස් 45 (1908) නඩුවෙන්ද අනුමත කරන ලදි. බොහෝ ජනපද විශේෂයෙන් දකුණේ ජනපද ඔවුන්ට අවශ්‍ය සීමා කිරීමේ නීති ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා සාමාන්‍යයෙන් විලියම් ක්‍රෝ නීති නමින් හැඳින්වෙන ප්ලෙසි සහ බෙරියා තීරණ උපකාර කර ගන්නා ලදි. එම ජිම් ක්‍රෝ නීති මගින් අප්‍රිකා - අමෙරිකානුන් සඳහා නිර්මාණය කළේ දෙවැනි ස්ථානයයි.

බොහෝ මහ නගර සභා සහ කුඩා නගරවල කුලී රථවල සුදු මිනිසුන් සමග ගමන් කිරීමටද, එකම දොරටුවකින් ගොඩනැගිල්ලකට ඇතුළු වීමටද අප්‍රිකානු - ඇමෙරිකානුන්ට අවසර නොලැබුනි. ඔවුන්ට ජලය පානය සඳහා වෙනම උල්පත් සහ වෙනම විවේකාගාර විය. එමෙන්ම වෙනම සුසාන භූමි, වෙනම පාසැල් සහ දිව්රීම සඳහා වෙනම බයිබලයක් පාවිච්චි කිරීමට පවා සිදු විය. මහජන පුස්තකාල වලට සහ ආපන ශාලාවලට ඔවුන් වැද්ද නොගන්නා ලදි. බොහෝ උද්‍යාණ ඔවුනට තහනම් කරන ලද්දේ "නීග්‍රෝවරුන්ට සහ බල්ලන්ට අවසර නැත" යනාදී දැන්වීම් පුවරු ප්‍රදර්ශනය කිරීමෙනි. එක්තරා නාගරික සත්ව උද්‍යාණයක් මෙම තත්වය කෙතරම් දුරට ගෙන ගියේද කියතොත් එයට ඇතුල් වීමට වෙනම වේලාවල් යොදා තිබුනි.

විශේෂයෙන් දකුණු ප්‍රදේශවල ජාති වශයෙන් වෙන් කිරීමේ ප්‍රතිපත්ති වඩාත් දරුණු විය. සුදු මිනිසෙකු පැමිණෙන විට කලු මිනිසුන් පාරෙන් මග හැර ඔහුට ඉඩ දිය යුතු විය. කළු මිනිසෙකුට සුදු කාන්තාවක් දෙස එක එල්ලේ බැලිය නොහැකි විය.කලු මිනිසුන්ට හා ගැහැණුන්ට අමතන ලද්දේ ටොම් සහ ජේන් යන නම් වලිනි. සුදු මිනිසුන් කලු මිනිසුන් හැඳින්වීම සඳහා කුමන වියේ සිටි කලු මිනිසෙකුට වුවද යොදන ලද්දේ "Boy" යනුවෙනි. ගැහැණුන්ට "Girl" යනුවෙනි. බොහෝ විට "නිගර්" නැතහොත් "කලර්ඩ්" (නීග්‍රෝ නැතහොත් කල්ලා) යනුවෙන් පටබැඳි නම් කියා කතා කරන ලදි.

උතුරේ මීට වඩා අඩු තත්වයක් කරා වෙනසක් සිදු වෙමින් පැවතියේය.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/American_Civil_Rights_Movement_%281896-1954%29#Segregation
ඡායාරූප මුද්‍රණය

ඡායාරූප මුද්‍රණය යනු අවසාන වශයෙන් මුද්‍රිත ඡායාරූපයක් ලබා ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය වන අතර මෙය සාමාන්‍යයෙන් පූර්වව පිළියෙල කරගත් ඡායාරූප පටල හෝ පාරදෘශ්‍ය කදාවක් ආධාරයෙන් සංවේදී ලෙස නිර්මාණය කළ කඩදාසි භාවිතයෙන් සිදු කෙරේ.
දළ සේයා පටලයකින් මුද්‍රණය කිරීම

මෙම ක්‍රියාවලිය ප්‍රධාන පියවර තුනකින් සමන්විත වේ. මෙය ඡායාරූපකරණ අඳුරු කුටියක් තුළ හෝ ස්වයංක්‍රීය ඡායාරූප මුද්‍රණ යන්ත්‍රයක් තුළ සිදු කෙරේ.

*රූපය ස්පර්ශ මුද්‍රකයක් හෝ විශාලකාරකයක් (enlarger) ලෙස යොදා ගෙන සංවේදී පිටුවක් මතට අනාවරණය.
#බහු පියවර රසායනික මතු වීමේ ක්‍රියාවලියක් හරහා නොපෙනෙන රූපය (latent image) සැකසීම.

* අනාවරණය කරන ලද ඡායාරූපය විකාශනය කිරීම - මෙම පියවරේදී නොපෙනෙ රූපයෙහි වූ රිදී හේලයිඩ ලෝහක රිදී බවට පත් කරයි.
# උදාසීනකරණයෙන්, තනුක කිරීමෙන් හෝ විකාශකය ඉවත් කිරීම තුළින් දියුණු කිරීම නැවැත්වීම.
# ආලෝක සංවේදී තෛලෝදයක් (emulsion) මඟින් ඉතිරි අනාවරණය නොවූ රිදී හේලයිඩ දිය කිරීම මඟින් අවසාන මුද්‍රණය සැකසීම.
# සැකසීමේ දී භාවිතා කළ රසායනික ඉවත් කිරීම සඳහා තදින් සේදීම, බොඳ වී යාමෙන් හා විකෘති වී යාමෙන් අවසන් කළ මුද්‍රණය ආරක්ෂා කිරීම.

* ඔප ඇති (glossy) කඩදාසියක් මත මුද්‍රණය කරයි නම් පරාවර්තී ඔප වැටීම වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ෆෙරෝටයිපිං යොදා ගනී. ඡායාරූපයේ වූ රිදී සම්පූර්ණයෙන් හෝ කොටස් වශයෙන් අනෙකුත් සායම් මඟින් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමේ අතිරේක රසායනික ක්‍රියාවලි හරහා මුද්‍රණයේ අතිරේක මාත්‍රාකරණය (toning) කිරීම.
* අවසාන මුද්‍රණය වැයීම හා වියළීම.

සකස් කිරීමෙන් පසු අතිරේකව, සකස් කිරීමට භාවිතා කළ ද්‍රව්‍ය සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කිරීම සඳහා හයිපො-ඉවත් කිරීම් කාරක සමඟ කඩදාසිය ප්‍රතික්‍රියා කරවනු ලැබේ. එසේ නොවුණහොත් එය රූපයේ දීර්ඝ කාලීන ස්ථායීතාවයට බාධා එල්ල කළ හැකිය. වර්ණ මුද්‍රණ සැකසීමේ දී තෛලෝදයෙහි වු විවිධ වර්ණ සංවේදී ස්ථරවල පූර්වකයන් මඟින් වර්ණ සායම් ඇති කිරීම සඳහා අතිරේක පියවර එකතු කර ගනු ලැබේ.

ප්‍රවර්ගය:ඡායාරූපකරණය
ලුහුඬු දැන්වීම්

thumb|
ලුහුඬු දැන්වීම්, විශේෂයෙන් පුවත්පත්වල දැකිය හැකි මාර්ගගත සහ අනෙකුත් වාර්තාවල උදා- ලෙස මුදල් ඉතිරි කරන හෝ වියදම් නැති දැන්වීම් සහිත පත්‍රවල ද පළවන දැන්වීම් ආකාරයකි. ලුහුඬු දැන්වීම් ප්‍රමිතියකට අනුව සැකසූ දැන්වීම් හෝ ව්‍යාපාරික ආදර්ශයන් ගෙන් වෙනස් වන අතර ඒවා පෞද්ගලික හෝ තනි තනි වශයෙන් (සුළු සමාගම් හෝ සංස්ථා ඊට අයත් නොවේ) නිෂ්පාදයන්ට අලෙවියන් හෝ සේවාවන් ඉල්ලමින් පළ කෙරෙන දැන්වීම් වේ.
විමසුම

‍
ලුහුඬු දැන්විම් යනු සාමාන්‍යයෙන් විකිනීමට ඇති දෙය පිළිබඳව කෙටියෙන් ලියැවුණු දුරකතන අංක මඟින් වඩාත් විස්තර සපයා ගත හැකි ආකාරයේ දැන්වීම්ය. එයට තව වඩාත් විස්තර ද සැපයිය හැකි අතර එනම් සම්බන්ධ කරගත හැකි තවත් ලිපිනයක් හෝ නිෂ්පාදනය පිළිබඳ සවිස්තරයක් ද දිය හැක. (උදා - “රෙදිපිළි” වෙනුවට කලිසම් සහ උඩුකයට ඇඳුම්, සයිස් 10” හෝ “රථ වාහන” වෙනුවට රතු 1996 පොන්ටියැන් මහා රථ තරඟය ග්‍රෑන්ඩ් පික්ස්) සාමාන්‍යයෙන් මෙහි පින්තූර හෝ අනෙකුත් රූප රාමු මෙම දැන්වීම්වල අඩංගු නොවන අතර සමහර විට කුඩා ලාංඡනයක් භාවිතා කළ හැක.

ලුහුඬු දැන්වීම් එසේ හැඳින්වෙන්නේ ප්‍රකාශනය තුළ විවිධ මාතෘකා යටතේ සාමාන්‍ය වර්ගීකරණයක්, සිදු කරමින් සේවාවන් නිෂ්පාදනයන් වර්ග කරමින් (ගිණුම්කරණය, රථ වාහන, රෙදි පිළි, ගොවිපල නිෂ්පාදන, විකිණීමට තිබේ, කුලියට යනාදී) සහ සම්පූර්ණ කාණ්ඩගත කරමින් ප්‍රකාශනයේ සුවිශේෂී ස්ථාන එයට දෙමින් එය ප්‍රදර්හන වෙළඳ දැන්වීම්වලට වඩා පැහැදිලි පෙනෙන ලෙස, එනම් ප්‍රකාශන කලාව සහිත චිත්‍ර ඇතුළත් ප්‍රකාශනය පුරා විහිදුනු කතු වැකියට යාබද වෙළඳ දැන්විම්වලට වඩා වෙනස් ලෙස පළ කිරීම වේ.

ආකාර දෙකක මුහුම්කරණය ප්‍රදර්ශනාත්මක සහ ලුහුඬු දැන්වීම් - නිතරම හමු විය හැක. කණ්ඩගත දැන්වීම්වල දී විශාල ප්‍රමාණයක් රූප සහිත විස්තරාත්මක ඒවා ද ප්‍රකාශනයක ලුහුඬු දැන්වීම කොටස් අතරතුරේ හමු විය හැක. ව්‍යාපාරික අවස්ථා ලුහුඬු දැන්වීම් අතර හමු විය හැකි අතර ඒවා සේවා අලෙවිය සඳහා භාවිතා කරන අතර 1-800 දක්වා අතර ප්‍රමාණයක් රැකී රක්ෂා සංඛ්‍යා එහි විය හැක. ලුහුඬු දැන්වීම් අතර බොහෝ සමාගම් නව රැකියා අවස්ථාවන් ද දැන්වීමට අවස්ථා කර ගෙන ඇත.

මුද්‍රිත ලුහුඬු දැන්වීම් දිගින් ඉතා සීමිත ලෙස තීරුවක පේළි ගෙන ඇති අතර ඒවා කෙටි යෙදුම් මඟින් පුරවා ඇති අතර ඉන් ඉඩකඩ සහ මුදල් ඉතිරි කර ගෙන ඇත. වර්තමානයේ අන්තර්ජාලය වෙත ද ලුහුඬු දැන්වීම් ව්‍යාප්තව තිබෙනු දැකිය හැක.

මුද්‍රිත ප්‍රකාශන වල වෙළඳ දැන්වීම් මෙන්ම පරිගණකය, ගුවන් විදුලිය, රූපවාහිනිය (කේබල් රූපවාහිනිය සහ විකාශන රූපවාහිනිය) ආදී සියලු මධ්‍ය වලට අද ලුහුඬු දැන්වීම් ව්‍යාප්ත වී ඇත. මුද්‍රිත මාධ්‍යයේ බොහෝ අංශ මෙන් ලුහුඩු දැන්වීම් ද අන්තර්ජාලයට ඇතුලුවී ඇත.

අන්තර්ජාල ලුහුඬු දැන්වීම් පේළි ගණනට අය නොකරන බැවින් දිගින් වැඩිවේ. ඒවා සොයාගැනිමට පහසුය. ප්‍රාදේශිය මට්ටමෙන් ක්‍රියාත්මක වන අතර වැඩි ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාවක් ආමන්ත්‍රණය කරයි.ස්වයං ප්‍රතිපත්ති නිර්ණය කිරීම සහ අඩංගු අඩු වියදම් ව්‍යූහය නිසා එ. ජනපදයේ’ ක්‍රෙලිස්ට මෙන්ම ගම්ට්‍ර’ සහ කජිජි වැනි ජාත්‍යන්තර වෙබ් අඩවි නොමිලේ ලුහුඬු දැන්වීම් පලකිරීමට පවා අවස්ථාවක් ලබා දේ.බොහෝ ආයතන සිය ප්‍රදේශියකයන් හෝ නාගරික ප්‍රදේශ ආවරණය කරයි. ක්‍රෙලිලිස් ලොව ප්‍රථම අන්තර්ජාල ලුහඩු දැන්වීම් වෙබ් අඩිවි අතුරින් එක්වූ අතර මසකට ප්‍රේකෂකයන් මිලියන 14 ක් පමණ ඇදගන්නා ලොව විශාලතම ලුහුඬු දැන්වීම් මූලාශ්‍රය බවට අද පත්ව ඇත.‘අැග්‍රීෙග්ටර්ස් ‘ නම් අන්තර්ජාල සේවා වෙනත් මූලාශ්‍රයන්ගෙන් ලබා ගත් ලුහුඬු දැන්වීම් එක් වෙබ් අඩවියක දක්වාය. උදාහරණ උෘඩිල්, වාස්ට් සහ එඩ්ගියෝ

එසේම සමහර ආයතන මගින් සැපයෙන අන්තර්ජාල ප්‍රචාරණ සේවා සහ මෙවලම් හරහා සිය සාමාජිකයන්ට අන්තර්ජාල වෙළඳ දැන්වීම් නිර්මාණය කිරීමට සහ ඒවා ස්වයංක්‍රීයව අන්තර්ජාල වෙබ් අඩිවලට යැවීමට ඉඩ සැලසේ.
විකට කාටුන් තීරුව

thumb|වින්ඩ්සර් මැකේගේ ලිට්ල් මෙමෝ : - මෙය ඉරු දින කාටුන්තීරු අතර පෙර සිට බොහෝ දෙනා දන්නා එක් කාටුන් තීරුවකි. මෙහි සජීවීකරණ රූපමාලාවක් ඉහළින් ඇති අතර ඊට යටින් යථාර්ථවාදී වූත් සිතින් මවා ගත් සිහිනාකාර නාට්‍යාකාර සිදුවීම් මාලාවක් සේ ලියැවුණු වදන් ඊට යටින් සටහන් වේ.

තවද මේ හාස්‍ය ජනක කාටුන් තීරු චිත්‍ර හෝ චිත්‍ර මාලාවක් වන අතර ඉන් කතාවක් පිළිබිඹු වේ. පුවත්පත්වල හෝ අන්තර්ජාලයේ නැවත නැවත පලවන පදනම යටතේ (දිනපතා හෝ සතිපතා) මෙවැනි තීරු පලවන අතරේ ඒවා ලියැවෙන්නේ හා චිත්‍රගත කරන්නේ කාටුන් ශිල්පියෙකි. එක්සත් රාජධානියේ සහ සමහර යුරෝපීය රටවල ද, පිටු තුනකින් පටන් ගෙන එකිනෙක හා බැ‍ඳෙන තීරු කතාංග, විකට කාටුන්, සඟරා (කාණ්ඩ ගතකර) පල වේ. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සඟරාවලද “ බෝයිස් ලයිෆ්” වැනි විකට කාටුන් කතා දැකිය හැක. චිත්‍ර භාවිතයෙන් කතා කීමේ හෝ ලිවීමේ හැකියාව පුරාණ ඊජීප්තු වරුන්ගේ කාලයේ සිට පැවතෙන අතර උදාහරණයක් ලෙස ජර්මනියේ සහ එංගලන්තයේ 19 වන ශතවර්ෂයේ සිට විද්‍යාමාන වේ.ඇමරිකානු විකට කාටුන් තීරු මෙම ආකෘතිය 20 වන ශත වර්ෂය වන විට වැඩි දියුණු කරගෙන ඇත. එය මෙවැනි අංග සහිත කතා (වර්ඩ් බැලූන්) බැලූනයක් තුළ ලියන වචන කතා කරන ඒවාද, තොප්පිය ඉහළ යන විට ‘පුදුමය’ හඟවන සේද නොයෙකුත් විශේෂ අඟවන පද , පින්තූර මගින් කේන්තිය, ශාප කිරීම වැනි දේද විදහා දැක්විණ. ප්‍රථම කාටූන් විකට පොත් පුවත්පත්වල පල වූ කාටුන් තීරු එකතු කර සාදාගත් එකතුවකි.

නම දුටු සැණින් කාටුන් තීරුවලට සිනහ උපදවිය හැක. (බ්ලෙන්ඩ්, බ්‍රින්ගින් අප් ෆාදර් පර්ල් බිෆෝ ස්වයින්) 1930 - මුල් අවධියෙන් ආරම්භ වූ කාටුන් තීරු වික්‍රමාන්විත කතාද සහිත විය.බක්රොජස්, ටාසන් සහ ටින් ටින්ගේ වික්‍රම මින් ප්‍රථම ඒවායින් සමහරකි. සෝප් ඔපෙරා නම් දිගින් දිගට බැ‍ඳෙන කතා ජජ් පාකර්, මේරි වර්ත් වැනි ඒවා 1940 ගණන්වල ඉතා ජනප්‍රිය බවක් ලබා ගති. විල් එයිස්නර් නම් ප්‍රසිද්ධ කාටුන් තීරු ශිල්පියා මෙය අනුක්‍රමික කලාව (sequential) ලෙස ද හැඳින්වීම වඩාත් සුදුසු යැයි යෝජනා කරන ලදී.
මෝස්තර පුවත්පත් කලාව

මෝස්තර පුවත් කලාව මෝස්තර මාධ්‍යය මඟින් ප්‍රසිද්ධ කරන සියළු දේ විස්තර කිරීමට භාවිතා කරන ඡත්‍ර පදයයි. සමහර අවස්ථාවල මෝස්තර ලියන්නන්, විවේචකයන් හෝ මෝස්තර වාර්තාකරුවන් වේ. මෝස්තර පුවත් කලාවේ බොහෝ පැහැදිලි උදාහරණ වන්නේ සඟරාවල සහ පුවත් කලාවේ බොහෝ පැහැදිලි උදාහරණ වන්නේ සඟරාවල සහ පුවත්පත්වල පලවන මෝස්තර, විලාසිතා පිළිබඳ ලියැවුණු පොත් ද, මෝස්තර පිළිබඳව රූපවාහිනී වාර්තා ද වෙබ් අඩවි සහ blogs ද මාර්ගගත (අන්තර්ජාලය) විලාසිතා සඟරා ද අඩංගුය.

මෝස්තර පුවත්පත් ශිල්පියාගේ කාර්යයන් සම්පූර්ණයෙන්ම විවිධත්වයක් දක්වයි. සාමාන්‍ය අකෘතිමය ලිපි ලිවීම සහ ලිපි සංස්කරණය කිරීම, විලාසිතා ඡායාරූප ගත කිරීම සහ ඒ සඳහා උදව් කිරීම සහ ඒවා සැලසුම් ගත කිරීම ද ඊට අඩංගුය. මෙම විලාසිතා පුවත් වාර්තාකරුවන් ඇත්තෙන්ම සාමාන්‍යයෙන් බොහෝ කාලයක ගත කරන්නේ පර්යේෂණයන්ට හෝ සම්මුඛ සාකච්ඡා මෙහෙවන්නට වගේම ඇයට හෝ ඔහුට මෝස්තර කර්මාන්තයේ යෙදී සිටින අයවළුන් සමඟ මනා සබැඳියාවක් ද පවත්වාගෙන යා යුතු වන අතර එයට ඡායාරූප ශිල්පීන්, නිර්මාණකරුවන් සහ මහජන සබඳතා විශේෂඥයින් පවා ඇතුළත්ය.

මෙම මෝස්තර පුවත් කලාව ප්‍රකාශනයක පූර්ණ කාලීනව යෙදීමට ද හැකියාව ඇති අතර නිදහස් වාර්තා කරන ශිල්පියෙකු ලෙසට ද ක්‍රියා කළ හැක.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Fashion_journalism
ප්‍රධාන ජනමාධ්‍ය සඳහා භාවිතාවන විවිධ අංග

ඉලෙක්ට්‍රොනික් මාධ්‍ය සහ මුද්‍රිත මාධ්‍යවලට අයත්වන්නේ

· Broad Casting - පටු අර්ථයෙන් ගත්විට ගුවන් විදුලිය සහ රූපවාහිණිය මගින් විසුරුවා හැරීම

· නොයෙක් ආකාරයේ තැටි සහ ටේප් පටි , විසිවෙනි ශතවර්ෂයේ මේවා ප්‍රධාන වශයෙන් සංගීතය සඳහා පාවිචිකරන ලදී. පසුව පරිගණක සහ වීඩියෝ සඳහා යොදා ගැණුනි.

· චිත්‍රපටි - බොහෝවිට විනෝදාස්වාදය සඳහා පාවිච්චියට ගැනේ. එමෙන්ම වාර්තා සඳහා ද උපයෝගී කර ගනී.

· අන්තර් ජාලය - බොහෝ ප්‍රයෝජනවත්ය. නොයෙක් අවස්ථාවන් හා තරඟකාරී අවස්ථාවන්වලට ඉඩකඩ සලසයි. ප්‍රවෘත්ති, සංගීතය, කලින් පටිගත කරන ලද කථා ශ්‍රවණය‍, සහ වීඩියෝ දර්ශන නැරඹීම ආදී ප්‍රයෝජන ලබා ගත හැකිය.

· ප්‍රකාශන - පටු අර්ථයෙන් මුද්‍රිත කඩදාසි ප්‍රධාන වශයෙන් පොත් පත් සඟරා සහ පුවත්පත්

· වීඩියෝ ක්‍රීඩා

· ජංගම දුරකථන - මෙය බොහෝ විට හඳුන්වනු ලබන්නේ හත්වෙනි ප්‍රධාන ජනමාධ්‍ය වශයෙනි. උණුසුම් ප්‍රවෘත්ති, විහිළු වැනි විනෝදාස්වාදය සපයන කෙටි වැඩසටහන්, කේන්දර, ක්‍රීඩා සංගීතය සහ දැන්වීම් ආදියට යොදා ගනී.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Mass_media#Forms
නව පුවත් ලේඛන කලාව

නව පුවත් ලේඛන කලාව ( New Journalism) යනු 1960 හා 1970 දශකයේ බිහි වූ පුවත් වාර්තාකරණයේ හා පුවත් ලේඛන කලාව පිළිබඳව 1960 හා 1970 යන දශකවල තිබුණූ සම්ප්‍රදායකි. එම කාලය වන විට සාමාන්‍යයෙන් සම්ප්‍රධායෙන් බැහැරවූවක් ලෙස පෙනී ගියේය. එම යෙදුම එහි වර්තමාන අර්ථය සමග ගලපමින් භාවිතයට ගන්නා ලද්දේ පුවත්පත් කලාව පිළිබඳව ද නිව් ජර්නලිස්ම් නමින් 1973 දී ලිපි එකතුවක් කළ ටොම් වුල්ෆ් විසිනි. මෙම ලිපි එකතුවට ඔහුගේම ලිපි සහ ටෲමන් කැපොටෙ, හන්ටර් එස්.තොම්ප්සන්, නෝටන් ටේලර්, රොබට් ක්‍රිගස්ට්ගෝ සහ තවත් අයගේ කෘති ඇතුළත්ය.

මෙම නව පුවත් ලේඛන කලාව නම් ක්‍රමයේ ලිපි පුවත්පත්වල දක්නට නොලැබෙන නමුදු ඊට වඩා ඒවා දක්නට ලැබෙන්නේ ද නිව් යෝකර්, නිව් යෝර්ක් මැගසින්, ඇට්ලැන්ටික් මන්ත්ලි, රෝලිං ස්ටෝන්ස්, එක්ස්වයර් මැගසින්, කොඉවලූෂන් ක්ටාර්ටලි සහ (සුළු කාලයකට) ස්කෑන්ඩ්ලන්ඩ් මන්ත්ලි නම් සඟරාවලයි.
මාර්ගගත (සයිබර්) පුවත්පත් කලාව

වර්ල්ඞ් වයිඞ් වෙබ් මාර්ගගත (සයිබර්) පුවත්පත් කලාවේ අළත්ම මාධ්‍යයක් ලෙස ජනනය කරනු ලැබේ. වෙබ් ජාලය තුළින් තොරතුරු වේගයෙන් ප‍්‍රචාරණය කළ හැක. කෙනෙකුගේ විචක්ණ ලෙස විනිවිදයාම පරිගණකය යන වෙබ් බවුසර් ගින් සිදු කල හැක. මෙහි විශාල ලෙස ප්‍රවෘත්ති පුර්ණ වල ප්‍රධානය මාධ්‍ය වෙබ් භාවිතාකරන්නාට වඩා වැඩිවේ.

මාර්ගගත පුවත්පත් කලාවේ විශාල කොටස පවතින මුද්‍රණයේ ව්‍යාප්තිය සහ වෙබ් සහ වෙබ් පිටපත් වල මුලික නිපැවුම් හරහා සිදුකරන ප්‍රචාරණ මාධ්‍යය වේ. බලාපොරොත්තු වන වේලාව මුදාහැරිය යුතු ප්‍රවෘත්ති වාර්තා, ඒවා ලියු විගස සහ සංස්කරණය කළ විගස ප‍්‍රමාණයට පත් කළ හැක. මෙහිදි නියමිත පිඩනය වැඩි වන අතර බොහෝ මාධ්‍යකරුවන් හරහා යැමේ භිතිය වැඩිවේ.

අලූත් නිෂ්පාදන සහා සංඛ්‍යාමය කොටස හා අන්තර්ජාලය පිළිබද පැතිරි ව්‍යාප්තිය සම්ප‍්‍රදායක පුවත්පත් වෘත්තිමය සංස්කෘතියට අභියෝගාත්මක වේ.

සහභාගිත්ව විමේ සංකල්පය අනකුව හෝ (පුද්ගල මාධ්‍යකරණයෆ අනුව මගින් ආධුනික වාර්තා යෝජනා කළ හැති ඒවා මගින් වෘත්තිය මාධ්‍ය හරහා ඒවායේ ඇතුළත හෝ පිටත යෝජනා කරනු ලැබේ.

බොහෝ පුවත්වෙබ් අඩවි ඒවා පාවිච්චි කරන අයට නිදහස් වේ. ඒවා වැදගත් විශේෂයක් නම් උ්කක ීඑරුැඑ වදමරබ්ක වෙබ් අඩවියෙන් අඩංගු දේ බලාගැනිම සදහා මුදලක් ගෙවිය යුතු වේ. නමුත් භැඅ හැ්ර එසප වැනි වෙබ් අඩවි වල වර්තමාන පුවත් මුදලකින් තොරව ලෙබා ගත හැක. නමුත් ලේඛන වාර්තා සහ උපදෙස් පත‍්‍රිකා සහ අනිකුත් ප‍්‍රවෘත්ති නොවන අංග ලබාගැනිමට නියමිත ගාස්තුවක් ගෙවිය යුතු වේ. ීක්එැ සහ ී්කදබ වැනි ඒකිය වෙබ් ප‍්‍රකාශන පටන් ගැනිමට උත්සාහ ගත්තත් ඒවාට ග‍්‍රාහක මුදලක් ගෙවිය යුතු බැවින් ඒවායේ සාර්ථත්වය සිමිත විය.

අන්තර්ජාලය හේතුවෙන් බොහෝ පුවත්පත්වල අතු බෙදිමෙන් අලූත් මාධ්‍යය බිහිවිය. ඒවායේ වෙබ් අඩවි, විඩියෝ, පෙට් කාට්ස්, බ්ලොක්ස් සහ සල්යිඞ් ෂෝ වලින් සමන්විත වේ. ලිපි පිලිබද අදහස් කතුවරයාගේ අනුමැතියකින් තොරව යැවිමට පාඨකයාට ීඑදරහ ජය්එ මගින් අවස්ථාව ලබා දෙනු ලබයි.


http://en.wikipedia.org/wiki/New_Journalism
පුවත් පත් බෙදාහැරීම (ව්‍යාප්තිය)

බෙදාහැරීමේ අන්පාතය අඩු වුවද, සාමාන්‍ය දිනක බෙදාහරින පිටපත් සංඛ්‍යාව පුවත්පත් ව්‍යාප්තිය ලෙස හැදින්වේ. දැන්වීම් සඳහා මිල නියම කිරීමේදී මෙය ප්‍රධාන සාධකයක් වෙයි. පුවත්පතක බොහැරීම යන්නෙන් සෑම විටම විකුණන ප්‍රමාණය සඳහන් නොවේ. මෙහිදි පුවත් පත ව්‍යාප්ති වීම යන අදහසද ගත හැකිය. බෙදා හැරීම යන්නෙන් අදහස් වන්නේ මිලදී ගන්නා ප්‍රමාණයයි. ඇතැම් පුවත් පත් කියවන්නා වෙත ගාස්තුවකින් තොරව ලඟා වෙයි. බෙදාහැරීමේ සංඛ්‍යාවට වඩා පාඨක සංඛ්‍යාව සාමාන්‍යයෙන් වැඩිවේ. එයට හේතුව පුවත් පතක් සාමාන්‍යයෙන් වැඩිවේ. එයට හේතුව පුවත් පතක් සාමාන්‍යයෙන් එක් කෙනෙකුට වඩා කියවීමයි.

බොහෝ ර‍ටවල් වල පත්‍ර බෙදා හැරීම ස්වාධීන ආයතන මගින් විගණනයට ලක්වේ. දැන්වීම් කරුවන්ට කිසියම් පුවත්පතක ව්‍යාප්තිය පිළිබදව ප්‍රකාශකයින් කරන ප්‍රකාශ පිලිබඳව දැන්වීම් කරුවන්ට සහතිකකර කීම මෙම විගණන වල පරමාර්ථයයි.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Newspaper_circulation