JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ

ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ (15 ਨਵੰਬਰ 1875 – 9 ਜੂਨ 1900) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਬਾਇਲੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਸੀ ਜੋ ਮੁੰਡਾ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ (ਹੁਣ ਝਾਰਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇੱਕ ਕਬਾਇਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਗਾਵਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁੰਟੀ, ਤਾਮਰ, ਸਰਵਾਦਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗਾਓਂ ਦੀ ਮੁੰਡਾ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।

ਬਿਰਸਾ ਨੇ ਸਲਗਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੈਪਾਲ ਨਾਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਬਿਰਸਾ ਨੇ ਜਰਮਨ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਬਣ ਗਿਆ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਨੇ ਬਿਰਸੈਤ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਮੁੰਡਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਿਰਸਾਤਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਸਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਨ ਨਾ ਕਿ ਈਸਾਈ ਮੁੰਡੇ। ਮੁੰਡਾ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਕਾਰਨ 'ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਹੜੱਪਣ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਬਾਇਲੀ ਰਵਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਓਰਾਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਤਸਵੀਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1875
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1900
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਂਚੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਡਾ ਲੋਕ
ਰਾਮੋਨ ਸਾਮਪੇਦਰੋ

ਰਾਮੋਨ ਸਾਮਪੇਦਰੋ (5 ਜਨਵਰੀ 1943 – 12 ਜਨਵਰੀ 1998) ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਮਛਿਆਰਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੱਟ ਗਏ ਸੀ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ 29 ਸਾਲ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਲੜਿਆ।
ਮਾਰ ਆਦੇਨਤਰੋ

ਇਸਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਪੇਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਾਰ ਆਦੇਨਤਰੋ (2004) ਬਣਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮੋਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਖਾਵੀਏਰ ਬਾਰਦੇਮ ਦੇ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ ਅਤੇ 77ਵੇਂ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸਨੇ ਬਹਿਤਰੀਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫਿਲਮ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨੀ ਲੋਕ
ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਪੰਥ

ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਪੰਥ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੋਈ ਪੰਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਥ (ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਪਰਦਾ) ਹੈ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ (ਗੁਰੂ ਜੰਭੋਜੀ, ਗੁਰੂ ਜੰਭਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) (1451-1536) ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ 29 ਨਿਆਮਾਂ (ਸਿਧਾਂਤ/ਹੁਕਮਾਂ) ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। 2010 ਤੱਕ, ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਪੰਥ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 600,000 ਅਨੁਯਾਈ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ ਨੇ 1485 ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਥਲ ਢੋਰਾ ਵਿਖੇ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 120 ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਵਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ 51 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੰਭੋਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਸੰਪਰਦਾ ਨੇ ਜਾਟਾਂ, ਬਾਣੀਆਂ, ਚਰਨਾਂ, ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਸੀ।
29 ਨਿਯਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ

ਬਿਸ਼ਨੋਈਆਂ ਦੇ 29 ਸਿਧਾਂਤ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

# ਤੀਹ ਦਿਨ ਸੂਤਕ
# ਪੰਜ ਦਿਨ ਦਾ ਰਜਸਵਲਾ
# ਸਵੇਰੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨਾ
# ਸ਼ੀਲ, ਸੰਤੋਸ਼, ਸੂਚੀ ਰੱਖਣਾ
# ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਮ ਸੰਧਿਆ ਕਰਨਾ
# ਸੰਝ ਆਰਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗੁਣ ਗਾਉਣਾ
# ਸਵੇਰ ਸਮੇਂ ਹਵਨ ਕਰਨਾ
# ਪਾਣੀ ਛਾਣ ਕੇ ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਸ਼ੁੱਧ ਬੋਲਣਾ
# ਬਾਲਣ ਬੀਨਕਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਛਾਣਕਰ ਪੀਣਾ
# ਮਾਫੀ ਸਹਨਸ਼ੀਲਤਾ ਰੱਖਣਾ
# ਦਇਆ-ਨਿਮਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ
# ਚੋਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ
# ਨਿੰਦਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ
# ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ
# ਵਾਦ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ
# ਮੱਸਿਆ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ
# ਭਜਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਕਰਨਾ
# ਪ੍ਰਾਣੀ ਮਾਤਰ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨਾ
# ਹਰੇ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕੱਟਣਾ
# ਅਜਰ ਨੂੰ ਜਰਨਾ
# ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰਸੋਈ ਪਕਾਉਣਾ
# ਥਾਟ ਅਮਰ ਰੱਖਣਾ
# ਬੈਲ ਨੂੰ ਖੱਸੀ ਨਾ ਕਰਨਾ
# ਅਮਲ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ
# ਤੰਬਾਕੂ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਪੀਣਾ
# ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ
# ਮਦਪਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ
# ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ
# ਨੀਲੇ ਬਸਤਰ ਨਹੀਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

*ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ
*ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ
ਹਵਾਲੇ
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ

*
*
*
* Jain, Pankaj (2011). Dharma and Ecology of Hindu Communities: Sustenance and Sustainability.
*
ਫਲ

]]
ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਫਲ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੌਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਜਰੀਏ ਆਪਣੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਖਿਲਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਫਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਏ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋ ਵਿੱਚ," ਫਲ" ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸੇਬ, ਸੰਤਰੇ, ਅੰਗੂਰ, ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ, ਕੇਲੇ, ਅਤੇ ਨਿਬੂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੱਚੇ ਮਿੱਠੇ ਜਾ ਖਟਾਈ ਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ" ਵਿੱਚ ਮੱਕੀ, ਕਣਕ ਅਨਾਜ, ਅਤੇ ਟਮਾਟਰ ਫਲ ਤਾ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਲ ਵਿੱਚ ਫਾਈਬਰ, ਪਾਣੀ, ਵਿਟਾਮਿਨ C ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਕੈੰਸਰ ਦਾ ਜੋਖਮ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਰੋਗ (ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕੋਰੋਨਰੀ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ), ਸਟਰੋਕ, ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ, ਮੋਤੀਆ ਵਰਗੇ ਰੋਗ ਫਲ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਲਾ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਲ ਭਾਰ (ਮੋਟਾਪਾ) ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਕੈਲੋਰੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ।

ਬਨਸਪਤੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਫਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਂਜੀਓਸਪਰਮਜ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ, "ਫਲ" ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਤਲਬ ਪੌਦੇ ਦੇ ਬੀਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਹ ਗੁੱਦੇ ਵਾਲੇ ਢਾਂਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਜਾਂ ਖੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੱਚੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਖਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਬ, ਕੇਲੇ, ਅੰਗੂਰ, ਨਿੰਬੂ, ਸੰਤਰੇ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਬਨਸਪਤੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ, "ਫਲ" ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਢਾਂਚੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਫਲ" ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਨ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ, ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਨੇ, ਟਮਾਟਰ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣੇ। ਇੱਕ ਫੰਗਸ ਦਾ ਭਾਗ ਜੋ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਂਕੜੇ ਫਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁੱਦੇ ਵਾਲੇ ਫਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਬ, ਕੀਵੀਫ੍ਰੂਟ, ਅੰਬ, ਆੜੂ, ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ, ਅਤੇ ਤਰਬੂਜ) ਮਨੁੱਖੀ ਭੋਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ, ਇਹ ਤਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਜੈਮ, ਮੁਰੱਬੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫਲ ਨਿਰਮਿਤ ਭੋਜਨ (ਜਿਵੇਂ ਕੇਕ, ਕੂਕੀਜ਼, ਆਈਸ ਕਰੀਮ, ਮਫਿਨਜ਼, ਜਾਂ ਦਹੀਂ) ਜਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ (ਉਦਾਹਰਨ ਸੇਬ ਦਾ ਰਸ, ਅੰਗੂਰ ਦਾ ਰਸ, ਜਾਂ ਸੰਤਰੇ ਦਾ ਰਸ) ਜਾਂ ਅਲਕੋਹਲ ਵਾਲੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ (ਜਿਵੇਂ, ਬ੍ਰਾਂਡੀ,ਫਰੂਟ ਬੀਅਰ, ਜਾਂ ਵਾਈਨ)। ਫਲ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਗੁਲਦਸਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ

ਭੋਜਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸੀਡੀਸੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਫਲਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ੇ ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਚੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਟੋਰ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਫਰਿੱਜ ਜਾਂ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਰਖਿੱਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਾਰੇ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਛਿਲਕੇ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਫਲਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਖਾਏ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬਨਸਪਤੀ ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜੀਆਂ

]]
ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਿੱਠੇ ਸਵਾਦ ਵਾਲੇ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੀਜਾਂ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਫਿੱਕਾ ਜਾਂ ਘੱਟ ਮਿੱਠਾ ਉਤਪਾਦ ਸਬਜੀ ਦੇ ਖਾਤੇ ਗਿਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਖਤ, ਥਿੰਦਾ ਅਤੇ ਗਿਰੀ ਵਾਲਾ ਉਤਪਾਦ ਸੁੱਕਾ ਮੇਵਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

Gurpreet Kaur Cheema (ਗੱਲ-ਬਾਤ) 06:37, 12 ਦਸੰਬਰ 2014 (UTC)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ ਸਬਜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ
ਦੇਜਾ ਵੂ

ਦੇਜਾ ਵੂ () ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਾਕੰਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ" ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਮਨੋ-ਦਸ਼ਾ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਅਜਨਬੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਮਾਨ ਜਾਂ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਸ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵੇਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਹਿਮ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਰਤਾਰਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਂ ਅਤੀਤ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋ-ਵਰਤਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਧ
ਮਾਰੀਆ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ

ਮਾਰੀਆ ਯੂਰੀਏਵਨਾ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ (ਜਨਮ 19 ਅਪਰੈਲ 1987) ਦਾ ਜਨਮ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1993 ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਬਿਹਤਰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਯੂਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੂਸ ਛੱਡਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਨੂੰ ਟੈਨਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਯੂਰੀ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ। 1991 ਵਿੱਚ ਯੂਰੀ ਦੇ ਦੋਸਤ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਕੈਫਲਨਿਕੋਵ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਟੈਨਿਸ ਰੈਕੇਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਦਾ ਲੜਕਾ ਯੇਵਗਨੀ ਕੈਫਲਨਿਕੋਵ ਵੀ ਫਰੈਂਚ ਓਪਨ ਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਦਾ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੂਰੀ ਤੇ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਦੋਵੇਂ ਦੋਸਤ ਗਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਜੇਤੂ ਬਾਪ ਹਨ। ਮਾਰੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਚਿੰਗ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਭੇਜਣ ਲਈ ਯੂਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਅਜਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਟੈਨਿਸ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਯੁਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਗਰੈਂਡ ਸਲੈਮ

ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2004 ਵਿੱਚ 17 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਵਿੰਬਲਡਨ ਜਿੱਤਿਆ। ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਨੇ ਫਰੈਂਚ ਓਪਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 19 ਅਪਰੈਲ 1987 ਨੂੰ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਗਰੈਂਡ ਸਨਮਾਨ ਵਿੰਬਲਡਨ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਯੂ.ਐਸ. ਓਪਨ ਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਕਲੇਅ ਕੋਰਟ ’ਤੇ ਫਰੈਂਚ ਓਪਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣੀ ਝੋਲੀ ਸਾਰੇ ਗਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਚੰਡਾਲ

ਚੰਡਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਪਟਾਉਣ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਵਰੁਣ ਦੇ, ਤਾਮਸੀ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਛੂਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤਮਿਲ ਜਬਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੰਡਾਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਲਾਅਨਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ, ਘਟੀਆ ਨੀਚ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਤੀ ਲਈ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਪਾਲ, ਡੋਮ, ਅੰਤਵਾਸੀ, ਥਾਪ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਕਰਮੀ, ਅੰਤਿਅਜ, ਚੰਡਾਲਨੀ, ਪੁੱਕਸ਼, ਗਵਾਸ਼ਨ, ਚੂੜਾ, ਦੀਵਾਕੀਰਤੀ, ਮਾਤੰਗ, ਸ਼ਵਪਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ
ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ

ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਦਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ 1 ਜਨਵਰੀ, 1948 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਸੈਫ਼ਾਬਾਦੀ ਗੇਟ ਦੇ ਮੁਹੱਲਾ ਮੀਰ ਕੁੰਦਲਾ, ਕੋਠੀ ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਖ਼ਾਂ ਵਿਖੇ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਸੈਕਸ਼ਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗਜ਼ਟਿਡ ਅਫ਼ਸਰ, ਤਿੰਨ ਖੋਜ ਸਹਾਇਕ, ਚਾਰ ਅਸਿਸਟੈਂਟ, ਇੱਕ ਕੈਸ਼ੀਅਰ, ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਕਲਰਕ ਤੇ ਦੋ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ, ਕੁੱਲ 13 ਆਸਾਮੀਆਂ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸਹਾਇਕ ਅਫ਼ਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਸੈਕਸ਼ਨ ਪਹਿਲਾਂ 'ਮਹਿਕਮਾ ਪੰਜਾਬੀ' ਤੇ ਮੁੜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਬਣਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ
ਛੂਤ-ਛਾਤ

, ਕੇਰਲ (1906)]]
ਛੂਆਛਾਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅਨੇਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਨਿਆਂਪੂਰਨ ਖਾਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਮਾਨਵ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸਮਾਜਿਕ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਇਸ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਵਲੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਅਛੂਤ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਛੂਤ ਸਮੂਹ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਘਰੇਲੂ ਵਰਕਰ, ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਕਬੀਲੇ, ਕਾਨੂੰਨ-ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਬੇਦਖਲੀ ਕਾਨੂੰਨ-ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਾ, ਰਵਾਇਤੀ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਅਜਨਬੀਆਂ ਦੀ ਲਾਗ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਅਤੇ ਛੂਤ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉ ਦਾ ਇੱਕ ਢੰਗ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਤਕਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਮੁਆਮਰ ਗੱਦਾਫ਼ੀ

ਮੁਆਮਰ ਮਹੰਮਦ ਅਬੂ ਮਿਨਿਆਰ ਅਲਗੱਦਾਫ਼ੀ ( ( 194220 ਅਕਤੂਬਰ 2011) ਲੀਬੀਆਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ 42 ਸਾਲ ਲਿਬੀਆ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਰਿਹਾ।

ਗੱਦਾਫੀ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਬਦੇਸਲਮ ਬੋਮਿਨਿਆਰ ਨੇ ਇਟਲੀ ਦੀ ਲਿਬੀਆ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ 1911 ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਉਸ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ।

ਗੱਦਾਫੀ ਨੇ 1952 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਮਿਸਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਮਲ ਅਬਦੇਲ ਨਾਸਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਈ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਵੀ ਲਿਆ। ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ। 1960 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਦਾਫੀ ਨੇ ਲਿਬੀਆ ਦੀ ਫੌਜੀ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਲਿਬੀਆ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਲਿਬੀਆ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸਾਂਭੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਏਕੇ-47

ਏ ਕੇ-47 ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਰਾਈਫਲ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਮਿਖਾਈਲ ਕਲਾਸ਼ਨੀਕੋਵ ਸਨ। ਇਸ ਨੇ ਅਗਨ-ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੇਠਲੀ ਉੱਪਰ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਅਸਾਲਟ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਕਈ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾਗ਼ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਅਸਾਲਟ ਕਰ ਕੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਈਲ ਕਲਾਸ਼ਨਿਕੋਵ ਨਾਇਕ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਸੀ। ਲੈ: ਜਨਰਲ ਮਿਖਾਇਲ ਟੀ ਕਲਾਸ਼ਨੀਕੋਵ ਜੋ ਕਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ ਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵੱਲੋਂ ਏ ਕੇ-47 ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਰੰਭਿਕ ਰਾਈਫਲ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਗੰਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਲੜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣੀਆਂ। ਏ ਕੇ- 47 ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਗੰਨ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਗੁਰੀਲਿਆ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਹਥਿਆਰ ਸੀ ਤੇ ਏ ਕੇ-47 ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੀ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਜੂਨ 1941 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜਰਮਨ ਜੰਗੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਲੜਦਿਆਂ-ਲੜਦਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਹਟਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ’ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਖ਼ੀਰ ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਖਦੇੜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਨੇੜੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਸਟਾਲਿਨਗਰਾਡ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਜਰਮਨ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਟਾਲਿਨਗਰਾਡ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੋਵੀਅਤ ਮਿਲਟਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕਿ ਟੈਂਕਾਂ ਤੇ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਮੀ ਉੱਥੇ ਘਰਾਂ ਤੇ ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ’ਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਲਾਸ਼ਨੀਕੋਵ ਨੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੇ ਕਈ ਮਾਡਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਬਰਲਿਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਝੜਪਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਅਗਲਾ ਹੋਰ ਵਿਕਸਤ ਰੂਪ ਆਵਤੋਮਾਤਿਕ ਕਲਾਸ਼ਨੀਕੋਵ-47 ਯਾਨੀ ਕਿ ਏ.ਕੇ. ਸੰਤਾਲੀ ਬਣੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਥਿਆਰ
ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ ਬਰਗਾੜੀ

ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ ਇੱਕ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਪੋਸਟਰ, ਕੈਲੰਡਰ, ਅਤੇ ਸੀ.ਡੀਜ਼. ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਅੰਦਰ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਹੈ।
ਅਹੁਦੇਦਾਰ

* ਪ੍ਰਧਾਨ - ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਬਰਗਾੜੀ
* ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ - ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੱਧੂ
* ਵਿੱਤ ਸਕੱਤਰ - ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਬਰਾੜ
* ਬੋਰਡ ਆਫ ਡਾਇਰੈਟਰਜ਼ - ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਜਸਵਿੰਦਰ ਗਿੱਲ
ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ


ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੱਧੂ ਕੈਲਗਰੀ ਰਾਜਿੰਦਰਜੀਤ ਲੰਦਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ ਕੋਟਕਪੂਰਾ
ਸਟਾਲਿਨਜੀਤ ਡੋਡ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਗਾੜੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਢਿੱਲਵਾਂ
ਮੰਗਤ ਸ਼ਰਮਾ ਜੈਤੋ ਜਸਵੀਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਭੁਪਿੰਦਰ ਚੰਨੀ ਬਰਗਾੜੀ
ਅਮੋਲਕ ਸਿੱਧੂ ਝੱਖੜਵਾਲਾ ਬਲਜੀਤ ਮੰਪੀ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਕੋਟਕਪੂਰਾ
ਰੁਪਿੰਦਰ ਵਰਮਾ ਬਰਗਾੜੀ ਸੰਦੀਪ ਵਾਟਸ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਬਰਗਾੜੀ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਵਿਰਕ ਬਰਗਾੜੀ ਕੁਲਵੰਤ ਗਿੱਲ ਢਿੱਲਵਾਂ

ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ


People's forum.jpg
ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ.jpg ‎
File:People's Forum Bargari 2.jpg|People's Fourm Bargari 2
File:People's Forum Bargari 01.jpg|People's Fourm Bargari
File:People's Forum Bargari 1.jpg|People's Fourm Bargari 1
File:People's Forum Bargari.jpg
File:People's Forum Bargari Book Fair (3).jpg
File:People's Forum Book Fair.jpg

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ

ਇਸ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਪੁਸਤਕਾ ਦੇ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਨਾਵਲ

#ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਪਕ - ਚੰਗੇਜ਼ ਆਈਤਮਾਤੋਵ
#ਇੱਕ ਸੁਮੰਦਰ ਪਾਰ - ਮੀਰ ਤਨਹਾ ਯੂਸਫੀ
#ਦੌੜ -ਮਮਤਾ ਕਾਲੀਆ
#ਨਿਰਭਓ ਨਿਰਵੈਰ -ਹਰਪਿੰਦਰ ਰਾਣਾ
#ਥੈਂਕ ਯੂ ਮਿਸਟਰ ਗਲਾਡ -ਅਨਿਲ ਬਰਵੇ
#ਸ਼ਾਂਤ ਸਰਗੀ ਵੇਲਾ -ਬੋਰਿਸ ਵਾਸੀਲਿਯੇਵ
#ਗਹਿਣੇ ਪਿਆ ਰਘੂ - ਕਾਸ਼ੀ ਨਾਥ ਸਿੰਘ
#ਕਟਿਹਰਾ - ਮਿਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ
#ਤਫਤੀਸ਼ -ਮਿਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ
#ਕੌਰਵ ਸਭਾ-ਮਿਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ
#ਸੁਧਾਰ ਘਰ-ਮਿਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ
#ਰਾਵੀ ਵਿਰਸਾ - ਅਸਗਰ ਵਜਾਹਤ
ਕਵਿਤਾ

#ਸੂਲੀ ਟੰਗੇ ਖ਼ੁਦਾ - ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ
#ਜਿਥੇ ਕਵਿਤਾ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ -ਪਾਸ਼
#ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦਾ ਆਦਮੀਂ - ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ
ਕੁਟੇਸ਼ਨ

#ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਥਨ
#ਗਿਆਨ ਗੰਗਾ
ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ

#ਇੱਕ ਟੋਟਾ ਪੰਜਾਬ,ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ - ਸੁਕੀਰਤ
#ਰੇਤੀਲੇ ਤੇ ਬਰਫੀਲੇ ਮਾਰੂਥਲ -ਜਸ ਮੰਡ
#ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ - ਅਸਗਰ ਵਜਾਹਤ
ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ

# ਬਿੱਲੀ ਮਾਸੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ - ਸੰਪਾਦਕ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਬਰਗਾੜੀ
#ਜਦੋਂ ਡੈਡੀ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ - ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਰਸਕਿਨ
# ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦਾ ਬਸਤਾ -ਅਰਵਿੰਦ ਗੁਪਤਾ
#ਮਨੁੱਖ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੇਸਟ ਤੇ ਕਿਵੇ ਚੜਿਆ - ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਬਰਗਾੜੀ
#ਕਦੇ ਨਾ ਬੁਝਣ ਵਾਲਾ ਦੀਵਾ - ਸੰਪਾਦਕ ਤਰਸੇਮ
#ਭੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ - ਸੰਪਾਦਕ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਬਰਗਾੜੀ
#ਜੁਗਨੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਆੜੀ ਏ - ਤਰਲੋਚਨ ਸਮਰਾਲਾ
ਜੀਵਨੀ

#ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਜੇਲਾਂ ਵਿਚ - ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾਂ
#ਸ਼ਹੀਦ ਸੁਖਦੇਵ,ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸੂਤਰਧਾਰ
#ਬਚਪਨ ਵੱਲ ਖੁਲਦੀ ਖਿੜਕੀ
#ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ
#ਐਲਫਰੈੱਡ ਨੋਬਲ
#ਪਰਵਾਜ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ
#ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਚੀ ਰਾਮ ਸਾਹਨੀ
#ਫਲਾਈੰਗ ਸਿਖ ਮਿਲਖਾ ਸਿਖ
#ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਫ਼ਰ- ਭਗਤ ਸਿੰਘ
#ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਨ ਸਾਡੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦਿਨ
#ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ (ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ) ਅਨੁਵਾਦ ਖੁਸਵੰਤ ਬਰਗਾੜੀ
#ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ -ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ
#ਫਰੈਡਰਿਕ ਏੰਗਲਜ - ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ
#ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਇਲੀਚ ਲੈਨਿਨ
#ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ -ਗੁਰਤੇਜ ਕੱਟੂ
ਨਾਟਕ

#ਜੀਹਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਜੰਮਿਆ ਈ ਨਹੀਂ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* (http://punjab.ngosindia.com/peoples-forum-faridkot.html )
* (http://faridkot.gov.in/ngo.html )

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ

thumb|ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ
ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਉਰਫ਼ ਮਾਨ ਮਰਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ (ਜਨਮ 10 ਅਕਤੂਬਰ 1942) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗਾਏ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ, ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗਾਇਕ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਦੇ ਗਾਇਕੀ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਕਤੂਬਰ 1942 ਨੂੰ, ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਆਸ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਰਾੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬਰਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਗੀਤਕਾਰੀ

ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ, ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਪ੍ਰੋ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਗੀਤ, ਦੁੱਧ ਕਾੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਗ ਨਾ ਲਾਵਾਂ, ਤੇਰੀਆਂ ਉਡੀਕਾਂ ਹਾਣੀਆਂ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਲੱਗਣ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ, 1963 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਗੀਤ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪਾਲ ਨੇ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਉੱਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ ਆਦਿ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਦੇ ਗਾਇਕੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੋਗਾਣੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਗਾਏ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸੀਬੋ ਅਤੇ ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ ਅਤੇ 2013 ਦੀ ਹਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਛੋਹੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਰੁਮਾਂਸ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾਵਾਂ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾਂ ਪੂਰਨ ਭਗਤ, ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਾ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

*ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ
*ਬਿੱਲੋ ਦੀ ਬਲੌਰੀ ਅੱਖ ਨੀ
*ਕਾਲੀ ਗਾਨੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ
*ਗੀਤ ਲੋਕ
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਵਾਲਾ
* ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
* ਬਾਬੂ ਰਜਬ ਅਲੀ
* ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ
* ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਲੱਗਣ

ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਲੱਗਣ (5 ਅਕਤੂਬਰ 1904 - 7 ਦਸੰਬਰ 1969) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਸਕ ਪੱਤਰ, ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਨੀ

ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਲੱਗਣ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1904 ਨੂੰ ਸ. ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਲੱਗਣ, ਤਹਿਸੀਲ ਡਸਕਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਲੱਛਮੀ ਦੇਵੀ ਸੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਛੱਡਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ।
ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ

::ਮੇਰੇ ਸੁਫਨੇ ਝੁਲਸ ਕੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ, ਮੇਰੇ ਅਰਮਾਨ ਸੜ ਕੇ ਸਵਾਹ ਹੋ ਗਏ,
::ਪਰ ਜੇ ਚੁੰਨੀ ਹਿਲਾ,ਕੋਈ ਦੇ ਦੇ ਹਵਾ, ਬੁੱਝੇ ਭਾਂਬੜ ਮਚਾਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ?

::ਜੇ ਕੰਨ ਪੜਵਾ ਕੇ ਵੀ ਸੱਜਣਾ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਤਖਤ ਮਿਲ ਜਾਏ
::ਤਾਂ ਫਿਰ ਤਖਤਾਂ ਲਈ ਜਾ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਕੌਣ ਵੇਹੰਦਾ ਏ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

*ਬਰਖਾ
*ਆਰਤੀ
*ਸ਼ਹੀਦੀ
*ਖੁਮਾਰੀਆਂ
*ਸੱਚ ਦਾ ਸੂਰਜ (ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀਆ ਦੀ ਬਲੱਗਣ ਤੇ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ)
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

*ਮੈਂ ਭੁਲਾਵਾਂ ਬੜਾ ਈ ਬੇਰੁਖੀ ਓਸਦੀ....
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਜ਼ਿਆ ਫ਼ਤੇਹਾਬਾਦੀ

ਜ਼ਿਆ ਫ਼ਤੇਹਾਬਾਦੀ,ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਿਹਰ ਲਾਲ ਸੋਨੀ (1913–1986), ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸਯਦ ਆਸ਼ਿਕ ਹੁਸੈਨ ਸਿਦੀਕੀ ਸੀਮਾਬ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ (1882–1951) ਸਨ, ਜੋ ਅੱਗੋਂ ਨਵਾਬ ਮਿਰਜ਼ਾ ਖਾਂ ਦਾਗ਼ ਦੇਹਲਵੀ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਕਾਦਿਰ ਅੰਮ੍ਰਤਸਰੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨ ਕੇ ਜ਼ਿਆ (ਭਾਵ ਰੋਸ਼ਨੀ) ਤਖ਼ੱਲਸ ਵਰਤਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਜ਼ਿਆ ਫ਼ਤੇਹਾਬਾਦੀ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਮਿਹਰ ਲਾਲ ਸੋਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਪੂਰਥਲਾ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਮੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾਸ ਪੁਰੀ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਨਜ਼ਮ ਨਿਗਾਰ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਪ ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਮ ਸੋਨੀ ਫ਼ਤੇਹਾਬਾਦ (ਜ਼ਿਲਾ ਤਰਨਤਾਰਨ), ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ। ਜ਼ਿਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜੈਪੁਰ ਰਾਜਿਸਥਾਨ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ 1931 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1935 ਤੱਕ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਬੀ ਏ (ਆਨਰਜ਼) (ਫਾਰਸੀ) ਅਤੇ ਐਮ ਏ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਦੀਆਂ ਸਨਦਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ, ਸਾਗਰ ਨਿਜ਼ਾਮੀ, ਜੋਸ਼ ਮਲੀਹਾਬਾਦੀ, ਮੀਰਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ ਜੋ ਤਮਾਮ ਉਮਰ ਬਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਕਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਕੁੜੀ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਦੇ ਹੁਸਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਜਿਆ ਦੇ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਨਾਇਆਲਲਾ ਡਾਰ ਸਾਹਿਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਖ਼ੱਲਸ ਮੇਰਾ ਜੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੀਰਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆ ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਛੱਡਿਆ।

ਜ਼ਿਆ ਦੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮੌਲਵੀ ਅਸਗ਼ਰ ਅਲੀ ਹਿਆ-ਏ-ਜੇ ਪੁਰੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 1925 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 1929 ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਭਰਨ ਲਗਾ ਸੀ।
ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ

ਜ਼ਿਆ ਫ਼ਤੇਹਾਬਾਦੀ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਮੌਲਵੀ ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਹਯਾ ਜੈਪੁਰੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸ਼ੰਕਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਰਚਨਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1929 ਤੱਕ, ਜ਼ਿਆ ਫਤਿਹਾਬਾਦੀ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਮ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਜੋਸ਼ ਮਲੀਹਾਬਾਦੀ

ਜੋਸ਼ ਮਲੀਹਾਬਾਦੀ () (ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਸ਼ਬੀਰ ਹਸਨ ਖਾਨ ; ) (ਪ 5 ਦਸੰਬਰ 1898 – 22 ਫਰਵਰੀ 1982) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਉਹ 1958 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ

ਜੋਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਮਲੀਹਾਬਾਦ (ਲਖਨਊ ਤੋਂ 13 ਮੀਲ), ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਦੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਮੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਲਿਖਤਾਂ

* ਰੂਹ ਅਦਬ
* ਅਵਾਜ਼ਾ ਹੱਕ
* ਸ਼ਾਇਰ ਕੀ ਰਾਤੇਂ
* ਜੋਸ਼ ਕੇ ਸੌ ਸ਼ਿਅਰ
* ਨਕਸ਼ ਵੰਗਾਰ
* ਸ਼ਾਲਾ ਓ ਸ਼ਬਨਮ
* ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਇਸਲਾਮ
* ਫ਼ਿਕਰ ਓ ਨਿਸ਼ਾਤ
* ਜਨੂੰ ਓ ਹਕੁਮਤ
* ਹਰਫ਼ ਓ ਹਿਕਾਇਤ
* ਹੁਸੈਨ ਔਰ ਇਨਕਲਾਬ
* ਆਯਾਤ ਓ ਨਗ਼ਮਾਤ
* ਅਰਸ਼ ਓ ਫ਼ਰਸ਼, ਰਾਮਸ਼ ਓ ਰੰਗ
* ਸਨਬਲ ਓ ਸੁਲਾ ਸਿਲ
* ਸੈਫ਼ ਓ ਸਬੁ
* ਸਰੂਰ ਓ ਖ਼ਰੋਸ਼
* ਸਮੂਮ ਓ ਸੁਬਹ
* ਤਲੋ ਫ਼ਿਕਰ
* ਮੌਜੁਦ ਓ ਮਫ਼ਕਰ
* ਕਤਰਾ ਕਲਜ਼ਮ
* ਨਵਾ ਦਰ ਜੋਸ਼
* ਇਲਹਾਮ ਓ ਅਫ਼ਕਾਰ
* ਨਜੂਮ ਓ ਜਵਾਹਰ
* ਜੋਸ਼ ਕੇ ਮਰਸੀਏ
* ਉਰਸ ਅਦਬ (ਹਿੱਸਾ ਅਵਲ ਓ ਦੋਮ)
* ਅਰਫ਼ਾਨਿਆਤ ਜੋਸ਼
* ਮਹਿਰਾਬ ਓ ਮਿਜ਼ਰਾਬ
* ਦਿਵਾਨ ਜੋਸ਼
ਵਾਰਤਿਕ

* ਮਕਾਲਾਤ ਜੋਸ਼
* ਔਰਾਕ ਜ਼ਰੀਨ
* ਜਜ਼ਬਾਤ ਫ਼ਿਤਰਤ
* ਉਸ਼ਾ ਰਾਤ
* ਮਕਾਲਾਤ ਜੋਸ਼
* ਮਕਾਲਮਾਤ ਜੋਸ਼
* ਯਾਦੋਂ ਕੀ ਬਾਰਾਤ (ਸਵੈਜੀਵਨੀ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1898
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982
ਹਵਾਲੇ
ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ

ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ (11 ਫਰਵਰੀ 1931 - 15 ਜੂਨ 2022) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕੀਮ ਹਨ ਮਗਰ ਉਹ ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਅਦਬੀ ਮਹਫ਼ਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨੂੰ ਨਿਹਾਇਤ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਰਦੂ ਜਲਸਿਆਂ ਅਤੇ ਗੋਸ਼ਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਇਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ

ਨਾਰੰਗ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ ਖੋਜ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਟੀਚਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ

ਨਾਰੰਗ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ (1957–58) ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1961 ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1963 ਅਤੇ 1968 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸਕੌਨਸਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਿਨੇਸੋਟਾ ਅਤੇ ਓਸਲੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਨਾਰੰਗ 1974 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ, 1986–1995 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। 2005 ਵਿਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮੇਰਿਟਸ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਨਾਰੰਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ (ਦਿੱਲੀ ਉਰਦੂ ਦਾ ਕਰਖੰਡਰੀ ਡਾਇਲੈਕਟ) 1961 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਅਣਗੌਲੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਮਾਜ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ ਚੌਂਹਠ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਤਾਲੀ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੱਤ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸਾਖ਼ਤੀਆਤ, ਪਸ ਸਾਖ਼ਤੀਆਤ, ਮਸ਼ਰਿਕੀ ਸ਼ੇਅਰੀਆਤ ਉੱਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਤਹਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ਕੂਕ ਕ਼ਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਹਵਾਲੇ ਨਾਰੰਗ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਮੁਤਾਲੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਵੇਖਣਗੇ ਕਿ ਸੇਲਡਨ ਦੀ ਜਿਸ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਨਾਰੰਗ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਟੂਕਾਂ ਸੇਲਡਨ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਮਾਬਾਦ ਆਧੁਨਿਕ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਰੰਗ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾਲੇ ਸੇਲਡਨ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਸੁਹਜ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਦਾਹਵੇ ਝੂਠੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਮਰਾਨ ਸ਼ਾਹਿਦ ਭਿੰਡਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ.ਐੱਮ. ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੈਮ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ ਦੇ ਸਬੂਤਾਂ ਵਜੋਂ ਪਾਠ ਦੇ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931
ਸੁਮਿਤ ਸਰਕਾਰ

ਸੁਮਿਤ ਸਰਕਾਰ (ਜਨਮ 1939) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੁਸ਼ੋਬਨ ਚੰਦਰ ਸਰਕਾਰ, ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਂਤ ਚੰਦਰ ਮਹਾਲਨੋਬਿਸ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਖਿਅਕੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਮਾ ਸੀ।
ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ

ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਰਦਵਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੀਡਰ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ