JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Antili Kubwa

thumb|right|350px|Visiwa vya Antili Kubwa katika Bahari ya Karibi ([[Amerika ya Kati)]]
Antili Kubwa ni visiwa katika Bahari ya Karibi. Pamoja na Antili Ndogo, Visiwa vya Turks na Caicos na Bahamas vinaunda visiwa vya Karibi.

Antili Kubwa ni hasa visiwa vinne vikubwa vifuatavyo pamoja na visiwa vingi vidogo.
* Kuba
* Hispaniola yenye nchi mbili za Haiti na Jamhuri ya Dominika
* Jamaika
* Puerto Rico
Orodha ya visiwa na funguvisiwa katika eneo la Antili Kubwa

* Kuba (nchi)
** Kuba (kisiwa)
** Archipiélago de Sabana
** Jardines del Rey
** Archipiélago de Camagüey
** Archipiélago de los Canarreos
** Jardines de la Reina

* Jamaika (nchi)
** Pedro Cays (Jamaika)
* Visiwa vya Cayman (Uingereza)
* Navassa (Marekani)

* Hispaniola na visiwa jirani
** Hispaniola (Haiti na Jamhuri ya Dominika)
** Île de la Tortue (Haiti)
** Île de la Gonâve (Haiti)
** Île Grande Cayemite (Haiti)
** Île à Vache (Haiti)
** Cayos Siete Hermanos (Jamhuri ya Dominika)
** Isla Beata (Jamhuri ya Dominika)
** Isla Saona (Jamhuri ya Dominika)

* Fuunguvisiwa la Puerto Rico (nchi iliyojumuika na Marekani)
** Puerto Rico (Kisiwa)
** Mona na Monito
** Desecheo
** Caja de Muertos
Marejeo

* 254 pages.
*
*Rogozinski, Jan. A Brief History of the Caribbean. New York: Facts on File, 1992.
Viungo vya nje

* Naturräume
* Tourismus-Infos


Jamii:Karibi
Jamii:Visiwa vya Karibi
Jamii:Visiwa vya Atlantiki
Visiwa vya Virgin

300px|left|Ramani ya Visiwa vya Virgin
thumb|100px|right|Bendera ya Visiwa vya Virgin vya Uingereza
thumb|100px|right|Bendera ya Visiwa vya Virgin vya Marekani
Visiwa vya Virgin ni funguvisiwa katika Bahari ya Karibi ambalo ni sehemu za Antili ndogo karibu na Puerto Rico.

Jina linamaanisha "Visiwa vya Bikira". Lilitolewa kwa visiwa hivyo vidogo na Kristoforo Kolumbus kwa heshima ya Mtakatifu Ursula na mabikira wezake, mashahidi wa imani ya Kikristo. Kolumbus aliita mahali pengi alipofika kwa majina ya Biblia au ya watakatifu wa Kanisa Katoliki.

Funguvisiwa hilo limegagiwa kati ya Uingereza na Marekani. Hivyo kuna:
* Visiwa vya Virgin vya Marekani
* Visiwa vya Virgin vya Uingereza

Wakati mwingine visiwa upande wa mashariki wa Puerto Rico huitwa
* Visiwa vya Virgin vya Hispania

Jamii:Visiwa vya Karibi
Jamii:visiwa vya Atlantiki
Kimatuumbi

Kimatuumbi ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wamatuumbi. Mwaka wa 1978 idadi ya wasemaji wa Kimatuumbi imehesabiwa kuwa watu 72,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimatuumbi iko katika kundi la P10.
Viungo vya nje

*lugha ya Kimatuumbi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimatuumbi
*lugha ya Kimatuumbi katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mgw
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kimatuumbi)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Kisseberth, Charles & David Odden. 1980. Aspects of tone assignment in Kimatumbi. Studies in the linguistic sciences, 10 (1), uk.125-140.
*Odden, David. 1996. The phonology and morphology of Kimatuumbi. (Phonology of the world’s languages.) Oxford: Clarendon Press. Kurasa xi, 315. [ISBN 0-19-823503-8]


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kimbugwe

Kimbugwe ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wambugwe. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kimbugwe imehesabiwa kuwa watu 24,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimbugwe iko katika kundi la F30. Lugha ya Kimbugwe inafanana na Kirangi, na Warangi wengi wanadai kwamba Kimbugwe ni lahaja ya Kirangi tu. Kisayansi lakini Kimbugwe ni lugha yenyewe kwa vile asilimia 74 tu za msamiati wake zina chanzo kimoja na Kirangi. Wasemaji wakikutana wanagundua kuwa lugha hizo mbili hazitambulikani moja kwa nyingine bila kujifunza ile nyingine.
Viungo vya nje

*lugha ya Kimbugwe kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimbugwe
*lugha ya Kimbugwe katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mgz
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Dempwolff, Otto. 1915/16. Beiträge zur Kenntnis der Sprachen in Deutsch-Ostafrika. Teil 7: Buwe (Mbugwe). Zeitschrift für Kolonialsprachen, 6, uk.1-27.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Jamii:Lugha za Makabila ya Tanzania
Kimbugu

Kimbugu (pia huitwa Kima'a au Kibwayo na wengine) ni lugha mahuluti ya Kibantu na ya Kikushi nchini Tanzania inayozungumzwa na Wambugu.
Viungo vya nje

*lugha ya Kimbugu kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimbugu
*lugha ya Kimbugu katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mhd
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Green, Clive. 1963. The Wambugu of Usambara (with notes on Kimbugu). Tanganyika notes and records, 61, uk.175-189.
*Mous, Maarten. 1994. Ma’a or Mbugu. Katika: Mixed languages: 15 case studies in language intertwining, uk.175-201. Kuhaririwa na Peter Bakker & Maarten Mous. Amsterdam: Instituut voor Functioneel Onderzoek van Taal en Taalgebruik (IFOTT).


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Makabila ya Tanzania
Kimbunga (lugha)

Kimbunga (au Kigangi) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wambunga. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimbunga imehesabiwa kuwa watu 29,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimbunga iko katika kundi la P10.
Viungo vya nje

*lugha ya Kimbunga kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimbunga
*lugha ya Kimbunga katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mgy
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kimbunga)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Jamii:Lugha za Makabila ya Tanzania
Kimpoto

Kimpoto ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wampoto. Mwaka wa 1977 idadi ya wasemaji wa Kimpoto imehesabiwa kuwa watu 80,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimpoto iko katika kundi la N10.
Viungo vya nje

*lugha ya Kimpoto kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimpoto
*lugha ya Kimpoto katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mpa
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kimpoto)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kimwera

Kimwera ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wamwera. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimwera imehesabiwa kuwa watu 469,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimwera iko katika kundi la P20.
Viungo vya nje

*lugha ya Kimwera kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimwera
*lugha ya Kimwera katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mwe
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kimwera)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Harries, Lyndon. 1950. A grammar of Mwera, a Bantu language of the eastern zone, spoken in the south-eastern area of Tanganyika Territory. (Bantu grammatical archives, no 1.) Johannesburg: Witwatersrand University Press. Kurasa x, 128.
*Odden, David. 1999. A sketch of Mwera tonology. Malilime: Malawian journal of linguistics, 1, uk.76-99.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kindali

Kindali (au Chindali) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wandali. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kindali nchini Tanzania imehesabiwa kuwa watu 150,000. Pia kuna wasemaji 70,000 nchini Malawi (2003). Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kindali iko katika kundi la M20.
Mfumo wa Sauti (Fonolojia)

Lugha ya Kindali ina irabu 5 na konsonanti 21. Pia, tofauti kati ya irabu fupi na irabu ndefu huleta tofauti za maana.
Viungo vya nje

*lugha ya Kindali kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kindali
*lugha ya Kindali katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ndh
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kindali)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Botne, Robert. 1998. Prosodically-conditioned vowel shortening in Chindali. Studies in African linguistics, 27 (1), uk.97-121.
*Swilla, Imani M. 1981. The noun class system and agreement in Chindali. In: La civilisation des peuples des Grands Lacs: colloque de Bujumbura, 4-10 séptembre 1979, uk.379-393. Paris: Éditions Karthala pour la Centre de Civilisation Burundaise.
*Swilla, Imani M. 1998. Tenses in Chindali. Afrikanistische Arbeitspapiere, 54, uk.95-125.
*Swilla, Imani M. 2000. Borrowing in Chindali. Katika: Lugha za Tanzania/Languages of Tanzania: studies dedicated to the memory of Prof. Clement Maganga (CNWS publications, no 89), uk.297-307. Kuhaririwa na Kulikoyela K. Kahigi, Yared M. Kihore & Maarten Mous. Leiden: Research School of Asian, African and Amerindian Studies (CNWS), Leiden University.
*Swilla, Imani M. 2000. Names in Chindali. Afrikanistische Arbeitspapiere, 63, uk.35-61.
*Vail, Hazel Leroy. 1972. The noun classes of Ndali. Journal of African languages (London), 11 (2/3), uk.21-47.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Jamii:Lugha za Malawi
Kindamba

Kindamba ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wandamba. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kindamba imehesabiwa kuwa watu 55,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kindamba iko katika kundi la G50.
Viungo vya nje

*lugha ya Kindamba kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kindamba
*lugha ya Kindamba katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ndj
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kindamba)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kindendeule

Kindendeule ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wandendeule. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kindendeule imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kindendeule iko katika kundi la N10.
Viungo vya nje

*lugha ya Kindendeule kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kindendeule
*lugha ya Kindendeule katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/dne
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kindendeule)
Marejeo

* Maho, Jouni na Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. uk. ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
* Ngonyani, Deogratias. 1998. Properties of applied objects in Kiswahili and Kindendeule. Studies in African linguistics, 27 (1), pp 67–96.
* Ngonyani, Deogratias. 1999. The constituent structure of Kindendeule applicatives. Katika: Advances in African linguistics: papers presented at the 28th annual conference on African linguistics, held 18-22 Julai 1997, Cornell University (Trends in African linguistics, vol 4). Kuhaririwa na Vicky Carstens na Frederick Parkinson. Trenton (New Jersey) na Asmara: Africa World Press.


Jamii:Lugha za Kibantu
Jamii:Lugha za Tanzania
Kindengereko

Kindengereko ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wandengereko. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kindengereko imehesabiwa kuwa watu 72,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kindengereko iko katika kundi la P10.
Viungo vya nje

*lugha ya Kindengereko kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kindengereko
*lugha ya Kindengereko katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ndg
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kindengereko)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6


Jamii:Lugha za Kibantu
Jamii:Lugha za Tanzania
Kindonde

Kindonde (au Kimawanda) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wandonde. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kindonde imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kindonde iko katika kundi la P20. Imefikiriwa kufanana na Kimwera.
Viungo vya nje

*lugha ya Kindonde kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kindonde
*lugha ya Kindonde katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/njd
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kinghwele

Kinghwele (au Kikwere) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wanghwele. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinghwele iko katika kundi la G30.

Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kinghwele imehesabiwa kuwa watu 98,000.
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6
Viungo vya nje

*lugha ya Kinghwele kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kinghwele
*lugha ya Kinghwele katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/cwe
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kinghwele)


Jamii:Lugha za Kibantu
Jamii:Lugha za Tanzania
Kingindo

Kingindo ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wangindo. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kingindo imehesabiwa kuwa watu 220,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingindo iko katika kundi la P10.
Viungo vya nje

*lugha ya Kingindo kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kingingdo
*lugha ya Kingindo katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/nnq
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kingindo)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Cross-Upcott, A.R.W. 1956. The social structure of the KiNgindo-speaking peoples. PhD thesis. University of Cape Town. Kurasa 564.


Jamii:Lugha za Kibantu
Jamii:Lugha za Tanzania
Kingoni

Kingoni ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania na Msumbiji inayozungumzwa na Wangoni. Kimetokana na lugha ya Kizulu Wangoni walipohama Afrika ya Kusini wakati wa Shaka Zulu. Mwaka wa 1887 idadi ya wasemaji wa Kingoni nchini Tanzania imehesabiwa kuwa watu 170,000. Pia kuna wasemaji 53,000 nchini Msumbiji. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingoni iko katika kundi la N10.
Viungo vya nje

*lugha ya Kingoni kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kingoni
*lugha ya Kingoni katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ngo
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kingoni)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Ebner, Fr. Elzear P. 1951. Grammatik des Neu-Kingoni. Mission Magagura, Tanganyika. Kurasa 87.
*Moyo, Steven Phaniso Chinombo. 1978. A linguo-aesthetic study of Ngoni poetry. PhD thesis. University of Wisconsin at Madison. Kurasa 563.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Jamii:Lugha za Msumbiji
Kingulu

Kingulu ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wangulu. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kingulu imehesabiwa kuwa watu 132,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingulu iko katika kundi la G30.
Viungo vya nje

*lugha ya Kingulu kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kingulu
*lugha ya Kingulu katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ngp
* http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
Marejeo

* Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
* Beidelman, Thomas. 1964. Some Ngulu tales. Tanganyika notes and records, 63, uk.165-196.
* Ntemo, F. D. 1956. Some notes on Ngulu. Tanganyika notes and records, 45, uk.15-19.


Jamii:Lugha za Tanzania
Kingurimi

Kingurimi (au Kingoreme) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wangurimi. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kingurimi imehesabiwa kuwa watu 55,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingurimi iko katika kundi la E40.
Viungo vya nje

*lugha ya Kingurimi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kingurimi
*lugha ya Kingurimi katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ngq
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kingurimi)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kinindi

Kinindi (pia huitwa Kimanundi) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wanindi. Idadi ya wasemaji wa Kinindi imehesabiwa kuwa watu 100 tu, tena wengi wao wameanza kubadilisha lugha yao, maana yake lugha iko hatarini mwa kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinindi iko katika kundi la N10.
Viungo vya nje

*lugha ya Kinindi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kinindi
*lugha ya Kinindi katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/nxi
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kinyakyusa

Kinyakyusa (au Kinyekyosa; pia huitwa Kingonde) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wanyakyusa wanaokaa hasa Rungwe. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kinyakyusa imehesabiwa kuwa watu 805,000. Pia kuna wasemaji 300,000 nchini Malawi.

Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyakyusa iko katika kundi la M30.Na asili ya jina hilo la wanyakyusa ni kutokana na jina la mke wa mtawala wa kimila au chifu
aliyeitwa kyusa, pia awali waliitwa wasokile hiyo ni kutokana na salamu yao asali aliyosema sooki
sooki nna!
Mfumo wa sauti (fonolojia)

Lugha ya Kinyakyusa ina irabu 7 na konsonanti 26. Pia, tofauti kati ya irabu fupi na irabu ndefu huleta tofauti za maana.
Mfano wa sentensi ya lugha hiyo

Ubumi bwa Yesu bwali bwa pamwanya fiyo, yo nongwa bo Yehova ansyusisye ukubuka kumwanya abandu bapeliwe ulusako lwa kwikala nubumi bwa bwila na bwila.

Tafsiri ya Kiswahili: Uhai wa Yesu ulikuwa na thamani sana hivi kwamba baada ya Mungu kumfufua Yesu kwenda mbinguni, Mungu aliwapa wanadamu wote wanaomwamini Yesu fursa ya kuishi milele.
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Felberg, Knut. 1996. Nyakyusa-English-Swahili & English-Nyakyusa dictionary. Dar es Salaam: Mkuki na Nyota Publishers. Kurasa xxii, 222. ISBN 9976-973-32-2
*Kishindo, J. P. 1998. IkyaNgonde: a preliminary analysis. Journal of humanities (Zomba), 13, uk.59-86.
Viungo vya nje

*lugha ya Kinyakyusa kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kinyakyusa
*lugha ya Kinyakyusa katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/nyy
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kinyakyusa)


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Jamii:Lugha za Malawi
Kinyambo

Kinyambo (au Orunyambo) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wanyambo. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kinyambo imehesabiwa kuwa watu 400,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyambo iko katika kundi la E20.
Viungo vya nje

*lugha ya Kinyambo kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kinyambo
*lugha ya Kinyambo katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/now
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kinyambo)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Bickmore, Lee. 1989. Kinyambo prosody. PhD thesis. University of California at Los Angeles (UCLA).
*Rugemalira, Josephat. 1993. Runyambo verb extensions and constraints on predicate structure. PhD thesis. University of California at Berkeley. Kurasa 322.
*Rugemalira, Josephat M[uhozi]. 1995. Verb extensions in Runyambo. Afrikanistische Arbeitspapiere, 41, uk.51-87.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu