JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਸਾਓ ਪਾਉਲੋ

ਸਾਓ ਪਾਓਲੋ (; ; ਸੰਤ ਪਾਲ) ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਦੱਖਣੀ ਅਰਧ-ਗੋਲੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਓ ਪਾਓਲੋ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗ੍ਰਹਿ ਉਤਲੇ ਦਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਓ ਪਾਓਲੋ ਰਾਜ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੁਤਬਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਤਾਰਸੂਸ ਦੇ ਸੰਤ ਪਾਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਲਾਬਾਮਾ

ਅਲਾਬਾਮਾ () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਟੇਨੈਸੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਰਜੀਆ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਫ਼ਲਾਰਿਡਾ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਿੱਸੀਸਿੱਪੀ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ 30ਵੇਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ 23ਵੇਂ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਾਹਣਯੋਗ ਦਰਿਆਈ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਲੰਬਾਈ 1,300 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਆਇਓਵਾ

ਆਇਓਵਾ () ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਅਮਰੀਕੀ ਦਿਲ-ਭੋਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਿਸੂਰੀ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸੂ ਨਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇੱਕੋਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਆਇਓਵਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਅਤੇ ਇਲੀਨੋਇਸ ਹਨ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਿਸੂਰੀ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੈਬਰਾਸਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਡਕੋਟਾ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਹੈ।

ਇਹ ਨਿਊ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨਾਮਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਮਗਰੋਂ ਇੱਥੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮੱਕੀ-ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਅਧਾਰਤ ਅਰਥਚਾਰਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਆਇਓਵਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ "ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭੋਜਨ ਰਾਜਧਾਨੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਭਰਿੰਡ

ਭਰਿੰਡ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: wasp) ਇੱਕ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਕੀੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਧਮੂੜੀ, ਧਰਭੂੜੀ ਤੇ ਡੇਮੂੰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੱਟੇ ਪੀਲ਼ੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਡੰਗ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਸੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬੜਾ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਰਿੰਡਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਖੱਖਰ ਜਾਂ ਭਰਿੰਡਾ ਦਾ ਛੱਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਰਿੰਡ ਡੰਕ ਮਾਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ
ਪੈਟਰੋਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੁੱਜਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ ਦੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਾਂਦਿਆ ਲੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੈਟਰੋਲ ਹੀ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਕੱਟਣ ਤੇ ਸੁੱਜਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਿਉਕਿ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਇਹੀ ਇੱਕ ਉਪਾ(ਇਲਾਜ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਇਸ ਦੇ ਨਿਚੇ ਉਸ ਧੂੰਏ ਨੂੰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ

ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਡੇਮੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰ ਨੀ ਗਿਆ

ਹੁਣ ਮੋਈ ਹੁਣ ਮੋਈ ਮੈਨੂੰ ਕੀਹ ਹੋਗਿਆ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਟ ਪਤੰਗੇ
ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ

ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ (; ) (; ਓ'ਓਧਾਮ: Alĭ ṣonak) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ 6ਵੇਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ 15ਵੇਂ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ੀਨਿਕਸ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਟਕਸਨ ਹੈ ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਫ਼ੀਨਿਕਸ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਅੱਠ ਸ਼ਹਿਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਮੀਜ਼ਾ, ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ, ਚੈਂਡਲਰ, ਗਲੈਂਡੇਲ, ਸਕਾਟਸਡੇਲ, ਗਿਲਬਰਟ, ਟੈਂਪ, ਪਿਓਰੀਆ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਾਈਜ਼।


Image:Downtown Phoenix Skyline Lights.jpg
Image:USA 09983 Grand Canyon Luca Galuzzi 2007.jpg
Image:Grand Canyon Powell Point Evening Light 02 2013.jpg

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਮਾਂਟਸਰਾਤ

ਮਾਂਟਸਰਾਤ () ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਸਾਗਰ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਹੈ ਜੋ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਲੀਵਾਰਡ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਚਲੇ ਲੈੱਸਰ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਟਾਪੂ-ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ. ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਲਗਭਗ 11 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਤਟਰੇਖਾ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਪਨਾਮ "ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਸਾਗਰ ਦਾ ਸਬਜ਼ਾ/ਪੰਨਾ ਟਾਪੂ" ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਤਟ ਤਟਵਰਤੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨਾਲ਼ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕੀਂ ਆਇਰਲੈਂਡੀ ਵੰਸ਼ 'ਚੋਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ

ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ (ਹਿੰਦੀ: दुष्यन्त कुमार, 27 ਸਤੰਬਰ 1931 – 31 ਦਸੰਬਰ 1975) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗਜਲਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਇੱਕ ਕੰਠ ਵਿਸ਼ਪਾਈ', 'ਸੂਰਯ ਕਾ ਸਵਾਗਤ', 'ਆਵਾਜ਼ੋਂ ਕੇ ਘੇਰੇ', 'ਜਲਤੇ ਹੂਏ ਵਨ ਕਾ ਬਸੰਤ', 'ਛੋਟੇ - ਛੋਟੇ ਸਵਾਲ' ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਗਦ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਿਜਨੌਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਰੱਖੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸ਼ਾਇਰਾਂ - ਤਾਜ ਭੋਪਾਲੀ ਅਤੇ ਕੈਫ ਭੋਪਾਲੀ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਗਯੇਯ ਅਤੇ ਗਜਾਨਨ ਮਾਧਵ ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਦੀਆਂ ਕਠਿਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਲਈ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਅਤੇ ਧੂਮਿਲ ਵਰਗੇ ਕੁੱਝ ਕਵੀ ਹੀ ਬਚ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ 42 ਸਾਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਨਿਦਾ ਫਾਜਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:

ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਨਰਾਜਗੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਨਰਾਜਗੀ ਉਸ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਵੇਂ ਤੇਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ ਸੀ। ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਧਵਰਗੀ ਝੂਠੇਪਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਤਰਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਯੂ.ਪੀ. ਦੇ ਬਿਜਨੌਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਵਾਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਮਹਿਮਾਮਈ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975
ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵਰਮਾ

ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵਰਮਾ (ਹਿੰਦੀ: भगवती चरण वर्मा) (30 ਅਗਸਤ 1903 - 5 ਅਕਤੂਬਰ 1981) ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉੱਨਤੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸਜੀਵ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀ ਕਲਾਤਮਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਂਨਾਉ ਜਿਲੇ ਦੇ ਸ਼ਫੀਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਰਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬੀ ਏ, ਐੱਲ ਐੱਲ ਬੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੇ ਨਾਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। 1933 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਾਹਿਬ ਭਦਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ। 1936 ਦੇ ਲੱਗਪਗ ਫਿਲਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਕਲਕੱਤਾ, ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ‘ਵਿਚਾਰ’ ਨਾਮਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ - ਸੰਪਾਦਨ, ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ - ਕਥਾਲੇਖਨ ਅਤੇ ਦੈਨਿਕ ‘ਨਵਜੀਵਨ’ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ, ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਕਈ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1957 ਤੋਂ ਮੌਤ - ਤੱਕ ਸਤੰਤਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਨਾਵਲ ‘ਚਿੱਤਰ ਲੇਖਾ’ ਉੱਤੇ 1941 ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਫਿਲਮ ਬਣੀ ਅਤੇ ‘ਭੂਲੇ - ਬਿਸਰੇ ਚਿੱਤਰ’ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵਰਮਾ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1971 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਨਾਵਲ

* ਅਪਨੇ ਖਿਲੌਨੇ
* ਪਤਨ
* ਤੀਨ ਵਰਸ਼
* ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ
* ਭੂਲੇ-ਬਿਸਰੇ ਚਿਤ੍ਰ
* ਟੇਢੇ਼-ਮੇਢੇ਼ ਰਾਸਤੇ
* ਸੀਘੀ ਸਚੀ ਬਾਤੇਂ
* ਸਾਮਰਥਯ ਔਰ ਸੀਮਾ
* ਰੇਖਾ
* ਵਹ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਆਈ
* ਸਬਹਿੰ ਨਚਾਵਤ ਰਾਮ ਗੋਸਾਈ
* ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਔਰ ਮਰੀਚਿਕਾ
* ਯੁਵਰਾਜ ਚੂਣਡਾ
* ਘੁੱਪਲ
ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

* ਮੋਰਚਾਬੰਦੀ
ਕਵਿਤਾ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

* ਸਵਿਨਯ
* ਏਕ ਨਾਰਾਜ ਕਵਿਤਾ
ਨਾਟਕ

* ਵਸੀਹਤ
* ਰੁਪਯਾ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਖਾ ਗਯਾ
ਯਾਦਾਂ

* ਅਤੀਤ ਕੇ ਗਰਭ ਸੇ
ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ

* ਸਾਹਿਤਅ ਕੇ ਸਿਧਾਂਤ
* ਰੂਪ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ

ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁੱਲਾ (ਕਸ਼ਮੀਰੀ: شيخ محمد عبدالله), ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸ਼ੇਰ) (5 ਦਸੰਬਰ 1905, ਸੂਰਾ, ਕਸ਼ਮੀਰ - 8 ਸਤੰਬਰ 1982, ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ), ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅੰਦੋਲਨ ਛੇੜਿਆ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਈ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਆਰਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਅਤੇ ਜਲਾਵਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1974 ਦੇ ਇੰਦਰਾ-ਸ਼ੇਖ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਰ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 8 ਸਤੰਬਰ 1982 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸਿਖਰ ਸਲਾਟ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸਾਨ ਆਂਦਰੇਸ, ਪ੍ਰੋਵੀਦੈਂਸੀਆ ਅਤੇ ਸਾਂਤਾ ਕਾਤਾਲੀਨਾ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ

ਸਾਨ ਆਂਦਰੇਸ, ਪ੍ਰੋਵੀਦੈਂਸੀਆ ਅਤੇ ਸਾਂਤਾ ਕਾਤਾਲੀਨਾ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ (); ਜਾਂ ਆਮ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸਾਨ ਆਂਦਰੇਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਵੀਦੈਂਸੀਆ (San Andrés y Providencia) ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ, ਜੋ ਕੋਲੰਬੀਆ ਤੋਂ ੭੭੫ ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਤੇ ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ ਦੇ ਤਟ ਤੋਂ ੨੨੦ ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਦੂਰਿ 'ਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਬਾਹਰੀ ਮੂੰਗਾ-ਚਟਾਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਾਨ ਆਂਦਰੇਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਾਨ ਆਂਦਰੇਸ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਯੂਟਾ

ਯੂਟਾ ( or ) (ਅਰਾਪਾਹੋ: Wo'tééneihí' ) ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ 4 ਜਨਵਰੀ 1896 ਨੂੰ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ 45ਵਾਂ ਰਾਜ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ 14ਵੇਂ, ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ 34ਵੇਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਪੱਖੋਂ 41ਵੇਂ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੋਲੋਰਾਡੋ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਾਇਓਮਿੰਗ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਆਇਡਾਹੋ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੇਵਾਡਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਵਰਮਾਂਟ

ਵਰਮਾਂਟ (, or ) ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ 6ਵੇਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀਆਂ। ਇਸ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਚੈਪਲੇਨ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਹੱਦ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਰਾਜ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬੇ ਕੇਬੈਕ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।


Image:Springtime in Vermont.jpg
Image:Burlington, Vermont.jpg
Image:Church in Newfane, Vermont fall 2009.jpg

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ

ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹਨ। 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ 'ਦ ਰੂਮ ਔਨ ਰੂਫ' ( The Room on Roof ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਦੇਹਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਏ ਗਏ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਮ ਹੈ। 1999 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 1963 ਤੋਂ ਉਹ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਸੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਮਸੂਰੀ (ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਜਿਲਾ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਈ 1934 ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਸੌਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਤਲਾੱਕ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਮਿਸਟਰ ਹਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਸ਼ਿਮਲਾ, ਜਾਮਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ 1944 ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਸਕਿਨ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਸਕਿਨ ਨੂੰ ਦਾਦੀ ਨੇ ਪਾਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿਚ ਬਿਸ਼ਪ ਕਾਟਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਥੋਂ 1952 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
thumb
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅੰਟੀ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਉੱਥੇ ਰਿਹਾ। ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ਦ ਰੂਮ ਆਨ ਦ ਰੂਫ਼ (The Room on the Roof) ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਸੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਛਾਪ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ।
ਸੰਗ੍ਰਹਿ

* ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ....Garland of Memories
* ਰਾਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਤ ਕਹਾਣੀਆਂ....Ghost Stories from The Raj
* ਮਜ਼ਾਕੀਆ....Funny Side Up
* ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼। ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਬਿਆਜ਼....Rain in The Mountains-Notes from The Himalayas
* ਸਾਡੇ ਰੁੱਖ ਹੁਣ ਵੀ ਦੇਹਰਾ ਵਿੱਚ ਉਗਦੇ ਹਨ....Our trees still grow in Dehra
* ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਧੂੜ....Dust on The Mountain
* ਪ੍ਰੇਤ ਰੁੱਤ....A Season of Ghosts
* ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇ ਲਈ ਟਾਈਗਰ....Tigers Forever
* ਦੇਹਰਾ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ....A Town Called Dehra
* ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਟਾਪੂ....An Island of Trees
* ਦੇਹਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਾਲੀ ਟ੍ਰੇਨ ....The Night Train at Deoli
* ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੇਤ ਕਹਾਣੀਆਂ....A Face in The Dark and Other Hauntings
* ਕਟੋਰਾ....Potpourri
* ਰਸਟੀ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮਬਾਜੀ...The Adventures of Rusty
* ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਰੂਬੀ....The Lost Ruby
* ਅੰਕਲ ਕੇਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਖ ਵਕਤ....Crazy Times with Uncle Ken
* ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ....The Death Of Trees
* ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੰਦਕਥਾਵਾਂ....Tales and Legends from India
* ਸ਼ਾਮਲੀ ਤੇ ਰੁਕਿਆ ਵਕਤ....Time stops at Shamli
* ਦਾਦਾ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਕੁਤਕਤਾਰੀ....Grandpa tickles A tiger
* ਚਾਰ ਪਰ....Four Feathers
* ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨ....School Days
* ਸੁਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ....The Tiger In The tunnel
* ਤੋਤਾ ਜੋ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ....The Parrot Who Wouldn't Talk
* ਡਾਕਟਰ....The Doctor
* ਰਸਟੀ (ਜੰਗ ਦਾ ਜਨਮਿਆ)....rusty
* ਬਾਂਦਰ ਸਮੱਸਿਆ....The Monkey Trouble
* ਹਿਪ ਹਾਪ ਨੇਚਰ ਬਵਾਏ ਐਂਡ ਅਦਰ ਪੋਇਮਜ....Hip Hop Nature Boy and Other Poems
ਨਾਵਲ

* ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀ ਉਡਾਰੀ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਛੱਬੀ ਜੁਲਾਈ ਅੰਦੋਲਨ

thumb|right|237px| ਛੱਬੀ ਜੁਲਾਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਛਾਪ
ਛੱਬੀ ਜੁਲਾਈ ਅੰਦੋਲਨ (ਸਪੇਨੀ: Movimiento 26 de Julio; M-26-7) ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ ਅਤੇ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਮੁਹਰੈਲ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਬਤਿਸਤਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਦਿੱਤਾ। ਮੋਨਕਾਡਾ ਬੈਰਕਾਂ ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 26 ਜੁਲਾਈ 1953 ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਨਕਲਾਬ
ਹੋਕੂ

ਹੋਕੂ (ਜਾਪਾਨੀ: 発句, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ: ਅਰੰਭਕ ਕਾਵਿ ਬੰਦ) ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਕਵਿਤਾ, ਰੇਂਗਾ, ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਉਤਪੰਨ ਰੇਂਕੂ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਬੰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ ਦੇ ਸਮੇਂ (1644–1694) ਤੋਂ ਹੋਕੂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿੱਕੀ ਕਵਿਤਾ ਵਜੋਂ ਵਿਚਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹੈਬਨ ਵਿੱਚ (ਗਦ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਜੋਇਆ), ਅਤੇ ਹਾਇਗਾ (ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਜੋਇਆ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮਾਸਓਕਾ ਸ਼ੀਕੀ (1867 - 1902), ਨੇ ਅਲਗ ਇਕੱਲੇ ਹੋਕੂ ਨੂੰ ਹਾਇਕੂ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ
ਤਾਰਾ ਮੀਰਾ

ਤਾਰਾ ਮੀਰਾ (ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ: Eruca sativa) ਹਾੜੀ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤੇਲਬੀਜ ਫਸਲ ਹੈ।

ਸਰ੍ਹੋਂ ਵਰਗੇ ਇਕ ਅਨਾਜ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਤੇਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਰਾ ਮੀਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੇਲ ਨਿਕਲਣ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋ ਫੋਕ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਖਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੇਲ ਤੇ ਖਲ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਤਾਰੇ-ਮੀਰੇ ਦੀ ਖਲ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਮੀਰਾ ਹਾੜੀ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਪੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਫਲੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਖੁਸ਼ਕ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਮਾਰੂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਕੱਲੀ ਵੀ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਣਕ, ਜੌਂ ਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿਚ ਆਡਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਵੀ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੇਤੀ ਕਿਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਢ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਲੰਘਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟ ਕੇ ਤਾਰਾ-ਮੀਰਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਝਾੜ ਸਰ੍ਹੋਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤੇਲ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸਮੇਂ ਤਾਰੇ ਮੀਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀ ਦੀਵਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤੀ ਮੀਹਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੁਣ ਵਪਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਤਾਰੇ ਮੀਰੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾ ਮਾਤਰ ਹੀ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ

right|thumb|ਇਨਾਮ-ਪ੍ਰਤੀਕ ਕਲਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ
ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਸਰਬ-ਉਚ ਇਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਸਰਬ-ਉਚ ਇਨਾਮ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਜੋ ਅਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ 22 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਇਨਾਮ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੈ। ਇਨਾਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਨਕਦ ਆਰਕੇਐਮ, ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀਪਤਰ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਇਨਾਮ ਰਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਇਸ ਇਨਾਮ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ 7 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2005 ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਨਰਾਇਣ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 7 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲਾ ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ 1965 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਲੇਖਕ ਜੀ ਸ਼ੰਕਰ ਕੁਰੁਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਨਾਮ ਦੀ ਧਨਰਾਸ਼ੀ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸੀ। 1982 ਤੱਕ ਇਹ ਇਨਾਮ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਲਗਾ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੱਤ ਵਾਰ ਇਹ ਇਨਾਮ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਨਾਮ ਬੰਗਾਲੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰ, ਮਲਿਆਲਮ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਾਰ, ਉੜੀਆ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ - ਤਿੰਨ ਵਾਰ, ਅਸਾਮੀ, ਮਰਾਠੀ, ਤੇਲੁਗੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਨੂੰ ਦੋ - ਦੋ ਵਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਨਾਮ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ–ਸਾਹੂ ਜੈਨ ਪਰਵਾਰ– ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ 1961 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਲੇਖਕ
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਨਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਹਾਇਗਾ

right|250px|thumb|ਕਿਨਕੋਕੂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ- ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਾਸ਼ੋ ਦਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹਾਇਕੂ Furu ike ya / kawazu tobikomu / mizu no oto (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਛੱਪੜ/ ਪਾਣੀ ਦੀ ਛਪਾਕ ਵਿੱਚ/ ਡੱਡੂ ਨੇ ਮਾਰੀ ਛਾਲ)
ਹਾਇਗਾ (俳 画, Haikai ਡਰਾਇੰਗ) ਜਾਪਾਨੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਜੋ ਹੈਕਾਈ ਦੇ ਸੁਹਜ ਸਾਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੇ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਹਾਇਗਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਾਇਕੂ ਕਵੀਆਂ (ਹਾਇਜਨਾ) ਦੁਆਰਾ ਚਿਤਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਾਇਕੂ ਜੁੜਿਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਸ ਹਾਇਕੂ ਕਵਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਹਾਇਗਾ ਵੀ ਨਿੱਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਰਲ ਪਰ ਅਤਿ ਗਹਿਨ ਝਾਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਹਾਸ

ਦਾ ਹਾਇਗਾ, ਸੁਗੰਧਰਾਜ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕੋਇਲ]]


ਉਘੇ ਹਾਇਗਾ ਪੇਂਟਰ

*ਐਨੋਮੋਤੋ ਕਿਕਾਕੂ (Enomoto Kikaku)
*ਹੈਕੁਇਨ ਇਕਾਕੂ (Hakuin Ekaku)
*ਕਾਗਾ ਨੋ ਚੀਉ (Kaga no Chiyo)
*ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਈਸਾ (Kobayashi Issa)
*ਮਾਤਸਮੂਰਾ ਗੋਸ਼ੁਨ (Matsumura Goshun)
*ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ (Matsuo Bashō)
*ਨਾਨੋਗੂਚੀ ਰਾਈਊਹੋ (Nonoguchi Ryūho)
*ਸਕਾਈ ਹੋਇਤਸੂ (Sakai Hōitsu)
*ਸੇਂਗਾਈ ਗਿਬਨ (Sengai Gibon)
*ਯੋਸਾ ਬੂਸੋਨ (Yosa Buson)
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ
ਜਸਵਿੰਦਰ (ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ)

thumb|ਜਸਵਿੰਦਰ
ਜਸਵਿੰਦਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਅਗਰਬੱਤੀ ਨੂੰ "ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ" ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ। ਰੋਪੜ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ ਵਿਖੇ ਲੱਗਪਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ।

ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ: "ਗ਼ਜ਼ਲ-ਰਚਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੌਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਮੇਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦਾ ਓਨਾ ਹੀ ਪੀਡਾ ਉਚਾਰ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਵਿ ਵਿਧਾ ਜਾਂ ਨਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਜਸਵਿੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ 1956 ਨੂੰ ਕਲਾਲਵਾਲਾ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਦੇਵ ਕੌਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

* ਕਾਲੇ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋਅ (1996)
* ਕੱਕੀ ਰੇਤ ਦੇ ਵਰਕੇ (2002)
* ਅਗਰਬੱਤੀ (2011)
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ

ਮਨ ਦੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕੋਲਾਜ ਨੂੰ ਕੀ ਨਾਂ ਦਿਆਂ
ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਅੱਧਾ ਹਾੜ ਅੱਧਾ ਸੌਣ ਹੈ
ਗ਼ਜ਼ਲ


ਅਸੀਂ ਦਿਲ ਛੱਡ ਗਏ ਹੋਈਏ ਅਜੇਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।
ਪਤਾ ਨਈਂ ਫੇਰ ਕਿਉਂ ਸਾਡਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਕਦੇ ਲਗਦੇ ਨੇ ਤਾਰੇ, ਫੁੱਲ, ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ,
ਕਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ‘ਚ ਅਪਣਾ ਅਕਸ ਅਪਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਨਾਮ ਦੇਈਏ ਇਸ ‘ਚ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਮੋਏ ਨੇ,
ਲਹੂ ਵਿਚ ਦਰਦ ਜੋ ਘੁਲ਼ਿਆ ਹੈ ਸਾਡਾ ਕੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਗ ਰਹੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ‘ਚੋਂ ਸੂਰਜ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ,
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁੰਨਿਆਂ ਦਾ ਚੰਨ ਵੀ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ।

ਜਦੋਂ ਤਕ ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਨੂੰ,
ਪਤਾ ਮੁੱਠੀ ‘ਚੋਂ ਕਿਰਦੀ ਰੇਤ ਦਾ ਛੇਤੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਘੜੀ ਵਿਚ ਨੁਕਸ ਹੈ ਜਾਂ ਵਕ਼ਤ ਹੀ ਬੇਵਕ਼ਤ ਹੋ ਚੱਲਿਆ,
ਸਵੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਦਿਨ ਤਾਂ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਛਿੜੇ ਜਦ ਕੰਬਣੀ ਖ਼ਾਬਾਂ ‘ਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ,
ਕਿ ਪਾਲ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਵਿਚਦੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਸਨਮਾਨ

* ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਲੋਂ 15 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ )
*ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ 2014 (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਅਗਰਬੱਤੀ ਲਈ)
*ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ 2012
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ
ਆਥਣ

thumb|ਪਰਾਮਬੀਕਕੁਲਮ, ਕੇਰਲ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ਾਮ
ਆਥਣ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਆਪਣੇ ਮੁਢਲੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਦਿਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਪਰਕ ਨਿਰਣਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਪਮਾਨ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਹਨੇਰਾ ਜਿਹਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਤ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਥਣ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ

ਆਥਣ ਸ਼ਬਦ ਸਂਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'अस्तमन' (ਗੁਰਮੁਖੀ:ਅਸਤਮਨ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਨ ਦੇ ਭਾਗ
ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ

ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਟੇਜੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸ਼ਾਹ ਸਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ

ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1901 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਘਘਰੋਟ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ.ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਗਿਆਨੀ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਹਿਨਮਾਈ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਸਕ ਰਸਾਲੇ “ਫੁਲਵਾੜੀ” ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

* ਤੀਰ ਤਰੰਗ 1926
* ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਾਰਾਂ
* ਧਰੂ ਭਗਤ 1931
* ਅਣਿਆਲੇ ਤੀਰ 1930
* ਮਿਠੇ ਮੇਵੇ 1934
* ਗੂੰਗੇ ਗੀਤ 1944
* ਕਾਲ ਕੂਕਾਂ 1949
* ਨਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 1941
*ਬਚਨ ਬਿਲਾਸ 1935
* ਦਸਮੇਸ਼ ਦਰਸ਼ਨ 1941
* ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ 1946
* ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ 1937
* ਰੂਪਰਾਣੀ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ 1948
* ਭਿੰਨੀ ਰੈਨੜੀਏ 1970
* ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਚਾਨਣ 1980
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ (ਕਾਲੀ ਗਾਂ ਗੋਰੀ ਗੁਜਰੀ) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਰਚੀ
ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਬੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਤੀਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਥਾ ਨੂੰ “ਰੂਪ ਰਾਣੀ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ” ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਾਰ ਸ਼ਰਧਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਸਤਿਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਦੇ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹਾਵੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਉਚਾਰਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਮੁਗਧ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 1973 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋੲਿਆ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਲਹਿਜਾ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ)

ਲਹਿਜਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: accent, ਐਕਸੈਂਟ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਥਾਨ, ਸਮੁਦਾਏ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਬੰਧ ਹੋਵੇ। ਉਦਹਾਰਣ ਵਜੋਂ ਕੁੱਝ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸ਼ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਸ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧੁਨੀ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ - ਇਸਨੂੰ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੇਹਾਤੀ ਲਹਿਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਤੁਤਲਾਉਣ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਬੋਲਣ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਹਿਜੇ ਤੋਂ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਬਾਰੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਕਤਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਲਹਿਜਾ), ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਮਾਜਕ - ਆਰਥਕ ਸਥਿਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੌਮੀਅਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ (ਜਦੋਂ ਉਹ ਟੁੱਟੀ ਭੱਜੀ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ), ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼ੈਤਾਨ

alt=|thumb|ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਕੌਨਸ ਦੇ ਸ਼ੈਤਾਨਾਂ ਦੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦਾ ਬੁੱਤ
thumb|ਸੇਟਨ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਡਰੈਗਨ), ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ 1377 ਅਤੇ 1382 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
thumb|ਰੀਲਾ ਮੱਠ ਤੋਂ ਇੱਕ ਫਰੈਸਕੋ ਵੇਰਵਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।.
ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦੀ ਦੀ ਮੂਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਰਸਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਸਕੇ ਪਰ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰੇਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨਾ ਸਾਰਥਕ ਹੈ ਜਿਹੜੇੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ।

ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਿਥਿਹਾਸ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਉਲਝਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਟਨ, ਲਿਊਸੀਫਾਇਰ, ਬੀਲਜ਼ੇਬਬ, ਮੈਫਿਸਟੋਫੇਲਸ ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਲਾ, ਕਾਲਾ, ਲਾਲ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜਦੋਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਤੇ ਕੈਂਡੀ ਰੈਪਰਾਂ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਹਾਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ

ਬਹਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁਰਭਾਵਨਾਪੂਰਨ, ਅਲੌਕਿਕ ਤਾਕਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੈਤਾਨ ਜਾਂ ਸੇਟਨ ਦੇ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਬਹਾਈ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸੁਭਾਅ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਗੁਣ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਲਾਲਚਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਹਾਈ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਤਾਨ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹਾਈ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੈਤਾਨ “ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ” ਜਾਂ “ਨੀਚ” ਦਾ ਰੂਪਕ ਹੈ ਜੋ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਝੁਕਾਅ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਨੀਵੇਂ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਬੁਰੇ" ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਤਾਨਕਾ

ਤਾਨਕਾ (ਜਾਪਾਨੀ: 短歌, ਭਾਵ-ਨਿੱਕੀ ਕਵਿਤਾ) ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਜਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ 1300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਧਾ ਹੈ।
ਨਿਰੁਕਤੀ

ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਮਾਨਯੋਸ਼ੂ ਦੇ ਸਮੇਂ (ਅਠਵੀਂ ਸਦੀ) ਦੌਰਾਨ ਤਾਨਕਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਚੋਕਾ (長歌"lਲੰਮੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ") ਤੋਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਡਰਾ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੌਵੀਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਜਪਾਨੀ ਕਾਵਿ ਵਿਧਾ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸ਼ਬਦ 'ਵਾਕਾ' ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਨਕਾ ਦਾ ਹੀ ਸਮਅਰਥੀ ਬਣ ਗਿਆ।
ਰੂਪ

ਤਾਨਕਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਇਕਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਮਨ-ਰੂਪ ਜਾਂ ਅਨੁਵਾਦ ਸਮੇਂ ਅੱਡ ਅੱਡ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ 31 ਓਂਜੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਹੇਠਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
:5-7-5-7-7।
5-7-5 ਨੂੰ ਕਾਮੀ-ਨੋ-ਕੂ (ਉੱਪਰਲਾ ਵਾਕੰਸ਼) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 7-7 ਨੂੰ ਸ਼ੀਮੋ-ਨੋ-ਕੂ (ਹੇਠਲਾ ਵਾਕੰਸ਼) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਓਂਜੀ

ਓਂਜੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਓਨ, ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਫੋਨੈਟਿਕ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਓਨ (音) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ 'ਆਵਾਜ਼' ਹੈ। ਇਹ ਹਾਇਕੂ, ਤਾਨਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਕਵਿਤਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀਮੂਲਕ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੋਰਾ (morae) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੰਕਲਪ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹਾਕੂ (拍) ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੋਰਾ (モーラ)।

ਜੀ (字) ਪ੍ਰਤੀਕ ਜਾਂ ਅੱਖਰ ਲਈ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਓਨ ਅਤੇ ਜੀ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣੇ ਓਂਜੀ (音 字) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੀਜੀ ਯੁੱਗ (1868–1912) ਦੇ ਵਿਆਕਰਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਧੁਨੀ ਚਿੰਨ੍ਹ (phonic character) ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਤੇ 1870 ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ੀ ਅਮਾਨ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਲੈਟਰ (letter)ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਬਦ ਓਂਜੀ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੀਵਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ