JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
સૌરાષ્ટ્ર

સૌરાષ્ટ્ર (અથવા સોરઠ કે કાઠિયાવાડ) એ અરબ સાગરમાં, ભારતના પશ્ચિમ ભાગમાં, ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલો દ્વિપકલ્પ છે. તેની ઉત્તરમાં કચ્છનો અખાત અને પૂર્વમાં ખંભાતનો અખાત આવેલાં છે.
જિલ્લાઓ

સૌરાષ્ટ્રમાં ગુજરાતના નીચેના જિલ્લા તેમજ વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે:

* દેવભૂમિ દ્વારકા
* જામનગર
* મોરબી
* રાજકોટ
* પોરબંદર
* જુનાગઢ
* ગીર સોમનાથ
* અમરેલી
* ભાવનગર
* બોટાદ
* સુરેન્દ્રનગર
* અમદાવાદનો ભાગ {ધંધુકા તાલુકો}

ઐતિહાસિક રીતે દમણ અને દીવ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના દીવ જિલ્લાનો પણ સૌરાષ્ટ્રમાં સમાવેશ થતો હતો.
ઇતિહાસ

સુરાષ્ટ્રા જે પાછળ થી અપભ્રંશ થઈ "સૌરાષ્ટ્ર" થયું તેના નામ પાછળનો મતલબ - "શ્રેષ્ઠ ધરા" છે. મહાભારતમાં, પeનીનીની ગણપથામાં, રુદ્રદમન, સ્કંદગુપ્ત અને વલ્લભી કાળના ઘણાં તામ્રપટમાં પણ તેના મબલક પાક ઉપજાવવાના ગુણ વાળી ધરતી ને કારણે "સુરાષ્ટ્રા" તરીકે ઉલ્લેખ છે.

આ સિવાય વિદેશી નોંધમાં, ઇજિપ્તીયન ગણિતશાસ્ત્રી, ભૂગોળવેત્તા ટોલેમી (ઇ. સ. ૧૫૦) તથા ગ્રીક હસ્તપ્રત પેરિપ્લસમાં (ઇ. સ. ૨૧૦) "સુરસ્ત્રેન / સુરસ્ટ્રેણ" તરીકે કાઠીયાવાડ પ્રદેશનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
સોરઠ

લાંબા સમયના અવકાશ સુધી સોરઠ નામ માત્ર એક સિમિત વિસ્તાર અને પછીથી મુસ્લિમ શાસિત જૂનાગઢ રાજ્યને અપાયું હતું. બ્રિટિશ રાજનાં સમયમાં જૂનાગઢ અને તેની આસપાસનાં રજવાડાંઓની દેખરેખ Western India States Agency (WISA) હેઠળ હતી. ૧૯૪૭માં, જૂનાગઢનાં મુસ્લિમ શાસકે આ વિસ્તારને પાકિસ્તાનમાં ભેળવવા તૈયારી કરી હતી. પરંતુ પ્રજાએ વિરોધ કરી આરઝી હકૂમત સ્થાપી અને શાસકે કરાચી ભાગી જવું પડ્યું. અંતે આ વિસ્તાર ભારતમાં ભળ્યો.

સૌરાષ્ટ્ર સંત અને શૂરાઓની ભૂમિ મનાય છે. કેટલાયે પ્રસિદ્ધ સંત અને અધ્યાત્મિક મહાપુરુષોની આ જન્મભૂમિ, કર્મભૂમિ છે.
સૌરાષ્ટ્ર રાજ્ય

૧૯૪૭માં ભારતનાં સ્વાતંત્ર્ય બાદ, પૂર્વ જૂનાગઢ રાજ્ય સહિત કાઠિયાવાડનાં ૨૧૭ રજવાડાઓનું એકીકરણ કરી ને સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યની રચના કરવામાં આવી. ત્યારે તેને ’યુનાઈટેડ સ્ટેટ ઓફ કાઠિયાવાડ’ તરીકે ઓળખાવાયું. નવેમ્બર ૧૯૪૮માં તેનું ’સૌરાષ્ટ્ર રાજ્ય’ તરીકે નવું નામકરણ થયું. આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા માટે સ્થાનિક રજવાડાં અને સુબાઓ (જે કુલ મળીને ૨૨૨ હતા)ને સહમત કરવા સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે ખુબ જહેમત ઉઠાવી હતી. જો કે, ભાવનગર/ગોહિલવાડ રાજ્યના રાજવી મહારાજા કૃષ્ણકુમારસિંહજીએ તેમનું વિશાળ રાજ્ય સામેથી સરદાર પટેલને ભારતીય સંઘમાં ભેળવવા માટે અર્પણ કર્યું, અને આમ ભાવનગર ભારતીય સંઘમાં ભળનાર પ્રથમ રાજ્ય બન્યું.

સૌરાષ્ટ્રનું પાટનગર રાજકોટ હતું. ઉચ્છરંગરાય ઢેબર (૧૯૦૫-૧૯૭૭) સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યનાં પ્રથમ મુખ્યમંત્રી બન્યા. તેઓ પછીથી ૧૯૫૫ થી ૧૯૫૯ દરમ્યાન ભારતીય રાષ્ટ્રિય કૉંગ્રેસના પ્રમુખ બનેલા. તે પછી ૧૯ ડિસેમ્બર ૧૯૫૪માં રસિકલાલ પરીખે આ પદ સંભાળેલું.

૧ નવેમ્બર ૧૯૫૬માં સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યનું બૃહદ મુંબઇ રાજ્યમાં વિલિનીકરણ થયું. ૧૯૬૦માં બૃહદ મુંબઈ રાજ્યના ભાષા આધારીત ભાગલા પડ્યા અને ગુજરાત તથા મહારાષ્ટ્ર એમ બે નવા રાજ્યોની રચના થઈ. પૂર્વ સોરઠ કે જૂનાગઢ રજવાડા સહીતનો સૌરાષ્ટ્ર વિભાગ હાલ ગુજરાત રાજ્યનો જ એક ભાગ છે.
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

* સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીનું અધિકૃત વેબસાઇટ
* "સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર" દિવ્ય ભાસ્કર ગ્રુપના સમાચારપત્રનું અધિકૃત વેબસાઇટ
* સૌરાષ્ટ્ર પ્રવાસન વિશે માહિતી
*
* Ron Wood, Soruth (Handbook of Indian Philately, Series 2, Hampshire, UK: The India Study Circle for Philately, 1999)
* Sapovadia, Vrajlal K., Saurashtra: A Language, Region, Culture & Community (3 April 2012). Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=2033685


શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
શ્રેણી:ગુજરાતના વિસ્તારો
વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન

thumb|right|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશનનું જૂનું કાર્યાલય, ૨૦૦૯
વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન, ઇન્ક. (WMF, અથવા સરળ રીતે વિકિમીડિયા) સાન ફ્રાન્સિસ્કો, કેલિફોર્નિયા, સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં મુખ્ય મથક ધરાવતી એક નફારહિત સંસ્થા છે. વિકિમીડિયા વિકિપીડિયાના પ્રકલ્પોનું સંચાલન કરે છે.

તેની સ્થાપના જિમ્મી વેલ્સ વડે ૨૦૦૩માં વિકિપીડિયા અને તેના સહયોગી પ્રકલ્પોને મદદ કરવા માટે થઇ હતી. ૨૦૨૧ મુજબ, તેમાં ૫૫૦ કાર્યકરો અને તેની વાર્ષિક આવક છે.
સંદર્ભ
બાલી

thumb|ઇંડોનેશિયાના નકશામાં બાલીની સીમા દર્શાવાતો વિસ્તાર
બાલી એ ઇન્ડોનેશિયાનો એક પ્રાંત છે અને લેસર સુંડા ટાપુઓનો સૌથી પશ્ચિમી ભાગ છે. આ પ્રાંત જાવાની પૂર્વમાં અને લોમ્બોકની પશ્ચિમમાં આવેલો છે. બાલી પ્રાંતમાં બાલી ટાપુ અને કેટલાક નાના દરિયા કિનારાના ટાપુઓ જેમ કે નુસા પેનિડા, નુસા લેમ્બોંગન અને દક્ષિણપૂર્વમાં નુસા સેનિનગનનો સમાવેશ થાય છે. પ્રાંતીય રાજધાની દેનપાસર લેસર સુંડા ટાપુઓમાં સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર છે. તે પૂર્વી ઇન્ડોનેશિયામાં મકાસર પછી બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું શહેર છે. દેનપાસર મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર દેનપાસરની આસપાસનો વિસ્તૃત મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર છે. ગ્રેટર દેનપાસરમાં ઉબુદ નામનું ઉંચાણવાળું શહેર બાલીનું સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે. આ પ્રાંત ઇન્ડોનેશિયાનું મુખ્ય પ્રવાસન સ્થળ છે, જેમાં ૧૯૮૦ના દાયકાથી પ્રવાસનમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે અને તે દેશના અતિપ્રવાસનો વિસ્તાર બની ગયો છે. બાલીના અર્થતંત્રમાં પ્રવાસન સંબંધિત વ્યવસાય ૮૦% હિસ્સો ધરાવે છે.

બાલી એ ઇન્ડોનેશિયાનો એકમાત્ર હિંદુ બહુમતી ધરાવતો પ્રાંત છે, જેની કુલ વસ્તીમાંથી ૮૬.૪૦% બાલીના હિંદુ ધર્મનું પાલન કરે છે. આ પ્રાંત પરંપરાગત અને આધુનિક નૃત્ય, શિલ્પ, ચિત્રકામ, ચામડું, ધાતુના કામ અને સંગીત સહિત તેની અત્યંત વિકસિત કળાઓ માટે જાણીતું છે.

ઇન્ડોનેશિયન આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ દર વર્ષે બાલીમાં યોજાય છે. બાલીમાં યોજાયેલી અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાઓમાં મિસ વર્લ્ડ ૨૦૧૩, આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળ અને વિશ્વ બેંક જૂથની ૨૦૧૮ની વાર્ષિક બેઠકો અને ૨૦૨૨ જી-૨૦ શિખર સંમેલન મુખ્ય છે. માર્ચ ૨૦૧૭માં ટ્રીપ એડવાઇઝરે બાલીને તેના ટ્રાવેલર્સ ચોઇસ એવોર્ડમાં વિશ્વના ટોચના સ્થળ તરીકે નામ આપ્યું હતું. જાન્યુઆરી ૨૦૨૧માં ફરી એકવાર પણ આ નામ અપાયું હતું.

બાલી પરવાળું ત્રિકોણ (કોરલ ટ્રાયંગલ)નો ભાગ છે, જેમાં દરિયાઈ પ્રજાતિઓ જેવી કે માછલી અને કાચબાની ઉચ્ચ વિવિધતા રહેલી છે. માત્ર આ વિસ્તારમાં ૫૦૦થી વધુ રીફ-બિલ્ડિંગ કોરલ (પરવાળાં) પ્રજાતિઓ મળી શકે છે. આ પ્રજાતિનું પ્રમાણ સમગ્ર કેરેબિયન કરતાં લગભગ સાત ગણું વધારે છે. બાલી એ યુનેસ્કો વિશ્વ ધરોહર સ્થળ સુબક સિંચાઈ પ્રણાલીનું ઘર છે. બાલીમાં ૧૦ પરંપરાગત શાહી રાજાઓનો સંઘ છે જેમાં દરેક રાજવંશ ચોક્ક્સ વિસ્તાર દીઠ રાજ કરે છે. આ સંઘ બાલી સામ્રાજ્યનો ઉત્તરાધિકારી છે. ડચ વસાહતીકરણ પહેલાં ઉદ્ભવેલા રાજવંશોને ઇન્ડોનેશિયાની સરકાર દ્વારા માન્યતા આપવામાં આવી નથી.
સંદર્ભો


શ્રેણી:Articles with permanently dead external links
શ્રેણી:All articles with dead external links
શ્રેણી:Webarchive template wayback links
શ્રેણી:Coordinates on Wikidata
શ્રેણી:Pages using gadget WikiMiniAtlas
શ્રેણી:Articles containing Indonesian-language text
શ્રેણી:ઇન્ડોનેશિયા
કૃષ્ણ વિવર

thumb|right|329px|કૃષ્ણવિવરનું કલાત્મક ચિત્ર
કૃષ્ણવિવર (), જેને સામાન્ય રીતે બ્લેક હોલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે અવકાશનો એવો સૈદ્ધાંતિક વિસ્તાર છે જ્યાં ગુરુત્વાકર્ષણ એટલું શક્તિશાળી હોય છે કે કોઈપણ દ્રવ્ય કે વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો (જેમ કે પ્રકાશ) તેના ખેંચાણમાંથી છટકી શકતા નથી. જેમ પ્રકાશના કિરણો પણ તેમાંથી બહાર નથી આવી શકતા, તેથી તે કાળા રંગના દેખાય છે અને તેથી તેને 'બ્લેક હોલ' નામ આપવામાં આવ્યું છે. તેની હાજરી માત્ર તેની આસપાસના અન્ય પદાર્થો સાથેની પ્રતિક્રિયા દ્વારા જ જાણી શકાય છે.

એવા શક્તિશાળી ગુરુત્વાકર્ષણ ધરાવતા પદાર્થનો વિચાર, જેમાંથી પ્રકાશ પણ છટકી ન શકે, તે સૌપ્રથમ ૧૮મી સદીમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. વર્તમાનમાં તેને આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન દ્વારા ૧૯૧૬માં વિકસાવવામાં આવેલા સાપેક્ષવાદ (General Relativity) ના સિદ્ધાંત પ્રમાણે સમજવામાં આવે છે.
ઉત્પત્તિ

જ્યારે કોઈ વિશાળ તારાનું તમામ બળતણ સમાપ્ત થઈ જાય છે, ત્યારે તેમાં એક પ્રચંડ વિસ્ફોટ થાય છે, જેને સુપરનોવા કહેવાય છે. વિસ્ફોટ પછી જે પદાર્થ બાકી રહે છે, તે ધીરે ધીરે કેન્દ્ર તરફ એકત્રિત થઈને ખૂબ જ ભારે ઘનતાવાળા પિંડનું સ્વરૂપ લે છે, જેને ન્યુટ્રોન સ્ટાર કહે છે. જો ન્યુટ્રોન સ્ટારની ઘનતા અને કદ અત્યંત વધારે હોય, તો ગુરુત્વાકર્ષણના દબાણને કારણે તે કેન્દ્ર તરફ વધુ ને વધુ સંકોચન પામે છે અને છેવટે કૃષ્ણવિવરનું સ્વરૂપ ધારણ કરી લે છે અને દેખાતો બંધ થઈ જાય છે.

જરૂર કરતા ઓછું દળ ધરાવતો આપણો સૂર્ય કદી કૃષ્ણવિવર બની શકે નહીં. સુપરનોવાની ઘટના પછી ફક્ત એ જ તારાઓ ન્યુટ્રોન સ્ટાર અથવા બ્લેક હોલ બની શકે છે જેમનું દળ સૂર્યના દળ કરતાં અનેકગણું વધારે હોય. આ અંગેનો મહત્વનો સિદ્ધાંત ભારતીય વૈજ્ઞાનિક સુબ્રમણ્યમ ચંદ્રશેખરે આપ્યો હતો, જે 'ચંદ્રશેખર લિમિટ' નામે જાણીતો છે.

આ કૃષ્ણવિવરનું કદ એક નાના કણ જેટલું હોઈ શકે છે છતાં, તેનું દળ (Mass) લઘુગ્રહથી લઈને લાખો સૂર્ય જેટલું હોઈ શકે છે. તે એવું પ્રચંડ ગુરુત્વાકર્ષણ બળ ધરાવતો હોય છે કે પ્રકાશનું કિરણ તો શું પણ વિકિરણ (Radiation) પણ તેની પકડમાંથી છટકી શકતું નથી. આના માટે બ્લેક હોલનો પલાયન વેગ (Escape Velocity) જવાબદાર છે.
પલાયન વેગ

પલાયન વેગને રોકેટના ઉદાહરણ દ્વારા સમજી શકાય છે. પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણમાંથી મુક્ત થવા માટે રોકેટને ચોક્કસ ગતિની જરૂર પડે છે. આ લઘુત્તમ વેગને પલાયન વેગ કહેવામાં આવે છે. પૃથ્વી માટે આ પલાયન વેગ આશરે ૧૧.૨ કિમી/સેકન્ડ (૧૧.૨ કિલોમીટર પ્રતિ સેકન્ડ)જેટલો છે. જ્યારે પ્રકાશના કિરણો એક સેકન્ડમાં આશરે ૩,૦૦,૦૦૦ (ત્રણ લાખ) કિમી જેટલી ગતિ ધરાવે છે. બ્લેક હોલનો પલાયન વેગ પ્રકાશની ગતિ (૩ લાખ કિમી/સેકન્ડ) કરતા પણ વધારે હોય છે. પરિણામે, પ્રકાશના કિરણો પણ તેની પકડમાંથી મુક્ત થઈ શકતા નથી અને તેમાં સમાઈ જાય છે.
સંદર્ભો

શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
વસતી વધારો

thumb|250px|ઇ.સ. પૂર્વે ૧૦,૦૦૦ થી - ૨૦૦૦ સુધીનો અંદાજીત માનવ વસ્તી વધારો.|link=File:Population_curve.svg
વૈશ્વિક માનવ વસ્તીવધારો આશરે વર્ષે ૭.૫ કરોડ અથવા ૧.૧% છે. વૈશ્વિક વસ્તી ૧૮૦૦માં ૧ અબજથી વધીને ૨૦૧૨માં ૭ અબજ થઇ છે. આ સદીના અંતમાં વસ્તી વધીને ૧૦ અબજ થઇ જશે તેવો અંદાજ છે.
વસ્તી વધારાનો દર

વસ્તી વધારાનો દર એ શરુઆતની વસ્તીની સામે જે તે સમયે વધેલી વસ્તીની સંખ્યાનો ભાગાકાર છે. તે સામાન્ય રીતે ટકામાં દર્શાવવામાં આવે છે અને નીચેના સૂત્ર દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.

:Population\ growth\ rate = \frac{ P(t_2) - P(t_1)} {P(t_1)(t_2-t_1)}
સંદર્ભ

શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર
ભ્રષ્ટાચાર

કોઇ પણ સત્તાધીશ દ્વારા તેની સત્તાનો લાભ (પૈસા કે ભેટ) મેળવવા દુરુપયોગ કરવો તેને ભ્રષ્ટાચાર કહેવાય છે. સરકારી કાર્ય ખોટી રીતે કે યોગ્ય સમય કરતાં પહેલાં કે લાયકાત વગર કરી આપી, તેના બદલામાં મેળવેલ પૈસા કે ભેટને લાંચ કહેવાય છે. ભારતમાં ભ્રષ્ટાચારની શરૂઆત અંગ્રેજ સરકારના સમયગાળામાં થઇ હતી અને અંગ્રજોની કલકત્તાની કોઠીમાં તેના મૂળ નંખાયા તેવુ કહેવાય છે. ભ્રષ્ટાચારનાં અનેક કારણો પૈકીનું એક કારણ છે, શિક્ષણનો અને માહીતીનો અભાવ. શિક્ષણના અભાવને કારણે પ્રજા પોતાના હક્ક પ્રત્યે માહિતગાર હોતી નથી.
ક્રમાંક

ટ્રાન્સપરન્સી.ઓર્ગના ૨૦૧૭ના સર્વેક્ષણ મુજબ દુનિયાના બધા દેશોમાં સરકારી પારદર્શિકતામાં ભારતનો ક્રમાંક ૮૧મો આવે છે. ભારત જેવા જ બીજા ભ્રષ્ટ દેશોમાં રશિયા, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને આફ્રિકાના દેશોનો સમાવેશ થાય છે.

વૈશ્વિક રેકિંગમાં સોમાલિયા સૌથી નીચલા ૧૮૦માં ક્રમ પર છે.

ભારતના પડોશી દેશોમાં ભૂતાન એકમાત્ર દેશ છે, જ્યાં ભ્રષ્ટાચાર ઓછો છે. તે ૬૮ મૂલ્યાંકન સાથે ૨૫માં ક્રમ પર છે.
સંદર્ભ

શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર
શ્રેણી:સામાજીક દુષણો
ભાગીરથી

ભાગીરથી અથવા ભગીરથી એક હિમાલયમાંથી નીકળતી ચંચળ હિમ નદી છે. આ નદી ગંગોત્રી ખાતે હિમશિખરમાંથી નીકળી પર્વતો વચ્ચેથી પસાર થઇને ૭૦૦ કિલોમીટરનો પ્રવાસ ખેડે છે, જ્યાં દેવ પ્રયાગમાં અલકનંદા નદીમાં તેનો સંગમ થાય છે. ત્યાંથી આગળ જતાં તે (મુખ્ય) ગંગા કહેવાય છે. તેહરી ગામ પાસે બાંધવામાં આવેલો વિવાદસ્પદ તેહરી બંધ આ ભગીરથી નદી પર જ આવેલો છે.


Image:Bhagirathi flowing into devprayag.jpg|દેવપ્રયાગમાં પ્રવેશતી ભાગીરથી નદી.
Image:Bhagirathi alaknanda ganges devprayag2008.jpg|ભાગીરથી-અલકનંદા નદીનો સંગમ.
Image:Bhagirathi and Alaknanda Confluence.jpg|ભાગીરથી (જમણે) - અલકનંદા નદી (ડાબે)નો સંગમ.
File:Tehri dam india.jpg|તેહરી બંધ, વિશ્વનો પાંચમો સૌથી ઉંચો બંધ.
ચિત્ર:Devprayag_Bhagirathi_Alaknanda_01.jpg|દેવપ્રયાગ ખાતે ભાગીરથી અને અલકનંદા નદીઓનો સંગમ.

સંદર્ભ

શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
ગઢડા

ગઢડા ગુજરાતનાં બોટાદ જિલ્લાનું નગર છે જે ગઢડા તાલુકાનું મુખ્ય મથક પણ છે. ગઢડા ઘેલો નદીના તીરે વસેલું છે.
પરિવહન

વાહનવ્યવહારની દૃષ્ટિએ ગુજરાતનાં મોટાભાગના શહેરો સાથે તે સડક માર્ગે સારી રીતે સંકળાયેલું છે, પરંતુ અહીં રેલ્વે સ્ટેશન નથી કે નથી તો ત્યાં નજીકથી કોઇ રેલ્વે લાઇન પસાર થતી. રેલ માર્ગે ગઢડા પહોંચવા માટે અમદાવાદ-બોટાદ ટ્રેક પર આવેલા બોટાદ સ્ટેશને ઉતરીને ત્યાંથી બસ પકડવી પડે છે. ગઢડાથી રેલ્વેલાઇન નજીકમાં નીંગાળા અને ઢસામાં છે.
મહત્વ

સ્વામિનારાયણ અહીં પોતાના જીવનકાળનાં ૨૭ વર્ષ દાદાબાપુ એભલબાપુ ખાચર ના દરબાર ગઢ મા વિતાવ્યા હતાં, જેથી સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના અનુયાયીઓ માટે ગઢડા ખુબ જ મહત્વનું તીર્થસ્થાન છે. અહીંનાં ગોપીનાથજી મંદિરનું નિર્માણ ભગવાન સ્વામિનારાયણે સ્વહસ્તે કર્યું હતું.
ગોપીનાથજી મંદિર

આ મંદિરમાં આજે પણ સ્વામિનારાયણના સમયની વસ્તુઓ તથા મકાન જાળવીને રાખવામાં આવ્યા છે. દરબાર ગઢ ના જે મકાનો ઉતરાદા બારના ઓરડા તથા દક્ષીણ બારના ઓરડા તરિકે ઓળખાય છે. સ્વામિનારાયણ જ્યાં રહેતા તે અક્ષર ઓરડી આજે પણ અહીં જોવા મળે છે.
ગઢડા તાલુકો
સંદર્ભ

શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
શ્રેણી:ગઢડા તાલુકો
ભારતીય વિશ્વવિદ્યાલય

ભારતીય વિશ્વવિદ્યાલય

#ગૌહાટી વિશ્વવિદ્યાલય ગૌહાટી
#આસામ વિશ્વવિદ્યાલય સિલચર
#પટણા વિશ્વવિદ્યાલય પટણા
#દેવી અહલ્યા વિશ્વવિદ્યાલય ઇંદૉર
#ઓસ્માનિયા વિશ્વવિદ્યાલ્ય હૈદ્રાબાદ
#હૈદ્રાબાદ વિશ્વવિદ્યાલય હૈદ્રાબાદ
#મગધ વિશ્વવિદ્યાલય બોધગયા
#કુરુક્ષેત્ર વિશ્વવિદ્યાલય કુરુક્ષેત્ર
#હિસાર વિશ્વવિદ્યાલય હિસાર
#બાબા સાહેબ ભીમરાવ આંબેડકર બિહાર વિશ્વવિદ્યાલય મુઝફ્ફરપુર
#તિલકા માઁઝી ભાગલપુર વિશ્વવિદ્યાલય ભાગલપુર
#મદુરાઇ વિશ્વવિદ્યાલય મદુરાઇ
#લલિત નારાયણ મિથિલા વિશ્વવિદ્યાલય દરભંગા
#કામેશ્વર સિંહ દરભંગા સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય દરભંગા
#કેરળ વિશ્વવિદ્યાલય ત્રિવેન્દ્રમ્
#જયપ્રકાશ વિશ્વવિદ્યાલય છપરા
#ભૂપેન્દ્ર નારાયણ મંડલ વિશ્વવિદ્યાલય મધેપુરા
#વીર કુઁવર સિંહ વિશ્વવિદ્યાલય આરા
#માખનલાલ ચતુર્વેદી પત્રકારિતા વિશ્વવિદ્યાલય મધ્ય પ્રદેશ
#નાલંદા મુક્ત વિશ્વવિદ્યાલય પટણા
#મજહરુલ હક઼ અરબી-ફ઼ારસી વિશ્વવિદ્યાલય પટણા
#રાજેન્દ્ર કૃષિ વિશ્વવિદ્યાલય પૂસા-સમસ્તીપુર
#રાજસ્થાન વિશ્વવિદ્યાલય જયપુર
#દિલ્હી વિશ્વવિદ્યાલય દિલ્હી
#જવાહરલાલ નેહરૂ વિશ્વવિદ્યાલય દિલ્હી
#ઇંદ્રપ્રસ્થ વિશ્વવિદ્યાલય દિલ્હી
#જામિયા મીલિયા ઇસ્લામિયા દિલ્હી
#અલાહાબાદ વિશ્વવિદ્યાલય અલાહાબાદ
#દયાલબાગ વિશ્વવિદ્યાલય આગરા
#ડૉ.ભીમરાવ આંબેડકર વિશ્વવિદ્યાલય (જૂનું નામ : આગ્રા વિશ્વવિદ્યાલય) આગ્રા
#ગોરખપુર વિશ્વવિદ્યાલય, ગોરખપુર
#મેરઠ વિશ્વવિદ્યાલય, મેરઠ
#રાંચી વિશ્વવિદ્યાલય રાંચી
#સિદ્ધૂ કાન્હૂ વિશ્વવિદ્યાલય દુમકા
#બિનોબા ભાવે વિશ્વવિદ્યાલય હજારીબાગ
#બિરસા કૃષિ વિશ્વવિદ્યાલય રાંચી
#કોલકાતા વિશ્વવિદ્યાલય કોલકાતા
#જાદવપુર વિશ્વવિદ્યાલય કોલકાતા
#રવિન્દ્ર ભારતી વિશ્વવિદ્યાલય ચૌબીસ પરગના
#પશ્ચિમ બંગાલ રાષ્ટ્રીય ન્યાયિક વિજ્ઞાન વિશ્વવિદ્યાલય કોલકાતા
#બંગાલ અભિયાંત્રિકી અને વિજ્ઞાન વિશ્વવિદ્યાલય (જૂનું નામ બંગાલ અભિયાંત્રિકી મહાવિદ્યાલય),
#પશ્ચિમ બંગાલ તકનીકી વિશ્વવિદ્યાલય, કોલકાતા
#નૉર્થ ઇસ્ટર્ન હિલ યુનિવર્સિટી નેહૂ શિલૉંગ
#હિમાચલ વિશ્વવિદ્યાલય શિમલા
#મણિપુર વિશ્વવિદ્યાલય ઇંફાલ
#હેમવતી નંદન બહુગુણા ગઢ઼વાલ વિશ્વવિદ્યાલય પૌડ઼ી ગઢ઼વાલ
#કુમાઊં વિશ્વવિદ્યાલય નૈનીતાલ
# બનારસ હિંદુ વિશ્વવિદ્યાલય વારાણસી
# પુણે વિશ્વવિદ્યાલય પુણે
# અલીગઢ મુસ્લિમ વિશ્વવિદ્યાલય અલીગઢ
#મહર્ષિ દયાનંદ સરસ્વતી વિશ્વવિદ્યાલય, અજમેર
#કોટા વિશ્વવિદ્યાલય, કોટા
#મુંબઇ વિશ્વવિધ્યાલય, મુંબઇ
યજ્ઞ

યજ્ઞ એ સનાતન ધર્મમાં સામાન્ય રીતે મંત્રો સાથે અગ્નિમાં આહુતિ દેવાની અતિ પ્રાચિન અને મહત્વપૂર્ણ ક્રિયા છે.
તાત્પર્ય

ત્યાગ, બલિદાન, શુભ કર્મ, પોતાના પ્રિય ખાદ્ય પદાર્થોં અને મૂલ્યવાન સુગંધિત પૌષ્ટિક દ્રવ્યોને અગ્નિ તથા વાયુના માધ્યમથી સમસ્ત સંસારનાં કલ્યાણ માટે યજ્ઞ દ્વારા વિતરિત કરવામાં આવે છે. વાયુ શોધનથી સૌને આરોગ્યવર્ધક શ્વાસ લેવાનો અવસર મળે છે. હવન થયેલા પદાર્થ વાયુભૂત થઈ પ્રાણિમાત્રનને પ્રાપ્ત થાય છે અને તેમના સ્વાસ્થ્યવર્ધન, રોગ નિવારણમાં સહાયક થાય છે. યજ્ઞ કાળમાં ઉચ્ચારિત વેદ મંત્રોનો પુનીત શબ્દ ધ્વનિ આકાશમાં વ્યાપ્ત કરી લોકોના અંતઃકરણને સાત્વિક અને શુદ્ધ બનાવે છે.
યજ્ઞીય વિજ્ઞાન

200px|right|thumb|સત્સ્વરૂપદાસ ગોસ્વામી યજ્ઞ કરતાં
મંત્રોમાં અનેક શક્તિના સ્રોત દબાયેલા છે. જે પ્રકારે અમુક સ્વર-વિન્યાસ યુક્ત શબ્દોની રચના કરવાથી અનેક રાગ-રાગિણીઓ બની જતી હોય છે અને તેમનો પ્રભાવ સાંભળવાવાળા પર વિભિન્ન પ્રકારે થાય છે, તેજ પ્રકારે મંત્રોચ્ચારણથી પણ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનાં ધ્વનિ તરંગ નિકળે છે અને તેમનો ભારી પ્રભાવ વિશ્વવ્યાપી પ્રકૃતિ પર, સૂક્ષ્મ જગત પર તથા પ્રાણિઓના સ્થૂળ તથા સૂક્ષ્મ શરીરો પર પડે છે. યજ્ઞ દ્વારા શક્તિશાળી તત્ત્વ વાયુમંડળમાં ફેલાવાય છે.

યજ્ઞનો ધૂમાડો આકાશમાં જઈ વાદળ બની જાય છે. વર્ષાના જળ સાથે જ્યારે તે પૃથ્વી પર આવે છે, તો તેનાથી પરિપુષ્ટ અન્ન, ઘાસ તથા વનસ્પતિઓ ઉત્પન્ન થાય છે, જેના સેવનથી મનુષ્ય તથા પશુ-પક્ષી સૌ પરિપુષ્ટ થાય છે.

અનેક પ્રયોજનો માટે-અનેક કામનાઓની પૂર્તિ માટે, અનેક વિધાનો સાથે, અનેક વિશિષ્ટ યજ્ઞ પણ કરી શકાય છે. દશરથે પુત્રેષ્ટિ યજ્ઞ કરી ચાર ઉત્કૃષ્ટ સંતાન પ્રાપ્ત કર્યા હતા, અગ્નિપુરાણમાં તથા ઉપનિષદોમાં વર્ણિત પંચાગ્નિ વિદ્યામાં આ રહસ્ય ખૂબ વિસ્તારપૂર્વક બતાવાયું છે. વિશ્વામિત્ર આદિ ઋષિ પ્રાચીનકાળમાં અસુરતા નિવારણ માટે મોટા-મોટા યજ્ઞ કરતાં હતાં. રામ-લક્ષ્મણને આવા જ એક યજ્ઞની રક્ષા માટે સ્વયં જવું પડ્યું હતું. લંકા યુદ્ધ બાદ રામે દસ અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યાં હતાં. મહાભારત પશ્ચાત્ કૃષ્ણે પણ પાંડવો પાસે એક મહાયજ્ઞ કરાવ્યો હતો, તેમનો ઉદ્દેશ્ય યુદ્ધજન્ય વિક્ષોભથી ક્ષુબ્ધ વાતાવરણની અસુરતાનો સમાધાન કરવાનો જ હતો. જ્યારે પણ આકાશના વાતાવરણમાં અસુરતાની માત્રા વધી જાય, તો તેનો ઉપચાર યજ્ઞ પ્રયોજનોથી વધુ બીજો કાંઈ હોઈ ન શકતો.


શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:હિંદુ સંસ્કૃતિ
દૂધરેજ

દૂધરેજ એ સુરેન્દ્રનગરથી ઉત્તર- પશ્ચિમ દિશામાં પાંચ કિમી દૂર આવેલું નગર છે. દૂધરેજ નગર વઢવાણ શહેર સાથે સીધું જોડાયેલું છે.
યાત્રાધામ

દૂધરેજ સમગ્ર રબારી/ગોપાલક સમાજનું મુખ્ય યાત્રાધામ છે. અહીંના આરાધ્યદેવ ભગવાન શ્રીરામ છે અને તે શ્રી વટપતિ કે "વડવાળા" નામે જાણીતા છે. આ સ્થળે રબારી સમાજના મુખ્ય ગુરૂની ગાદી આવેલી છે. હાલના સમયમાં (ઇ. સ. ૨૦૦૭) પરમ પૂજ્ય ધર્મ ધૂરંધર શ્રી કણીરામબાપૂ મહંત શ્રી છે.
સંદર્ભો
બાહ્ય કડીઓ

* દૂધરેજવડવાળા.કોમ


શ્રેણી:સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો
શ્રેણી:યાત્રાધામ
મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય

ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા વડોદરા જિલ્લાના વહીવટી મુખ્ય મથક તેમ જ આઝાદી પહેલાંના ગાયકવાડી શાસનની રાજધાનીના શહેર વડોદરા ખાતે આવેલી મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી પહેલા બરોડા વિશ્વવિદ્યાલય તરીકે પ્રખ્યાત હતી.
ઇતિહાસ

મહારાજા સયાજીરાવના પૌત્ર શ્રી પ્રતાપસિંહ રાવ ગાયકવાડે મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટીની સ્થાપના કરી. આ સાથે તેમણે તેમના દાદાની ઈચ્છા પ્રમાણે સર સયાજીરાવ ડાયમંડ જ્યુબીલી અને મેમોરીયલ ટ્રસ્ટની સ્થાપના કરી. વડોદરામાં આ પ્રકારની યુનિવર્સિટીની જરૂરીયાત અને તેની સ્થાપનાના વિચારે તે સમયના વડોદરા સ્ટેટના શાશકોનું ધ્યાન ખેંચ્યુ હતુ. ડો. જેક્સન, જેઓ ત્યારે (૧૯૦૮)માં વડોદરા કોલેજના પ્રિન્સીપાલ હતા, આ વિચાર અને પછી તેના અમલ કરાવવા માટે અને મહારાજા સયાજીરાવ ત્રીજા યુનિવર્સિટીની સ્થાપના તથા તેના વિસ્તાર માટે જવાબદાર છે. તેમણે એક સ્વતંત્ર અને સગવડતા વાળા વિજ્ઞાન સંકુલની રચના પર ભાર મૂક્યો.
બાહ્ય કડીઓ

*


શ્રેણી:ગુજરાતની યુનિવર્સિટીઓ
શ્રેણી:વડોદરા શહેર
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:શિક્ષણ
મહાદેવી વર્મા

મહાદેવી વર્મા (૨૬ માર્ચ ૧૯૦૭ - ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૭) હિંદીની સર્વાધિક પ્રતિભાવાન કવયિત્રીઓમાંથી છે. તેઓ હિન્દી સાહિત્યમાં છાયાવાદી યુગના ચાર પ્રમુખ સ્થંભોમાંના એક મનાય છે. આધુનિક હિન્દીની સૌથી સશક્ત કવયિત્રીઓમાંના એક હોવાને કારણે એ આધુનિક મીરાના નામથી પણ ઓળખાય છે. કવિ નિરાલાએ એમને “હિન્દીના વિશાલ મંદિરની સરસ્વતિ" પણ કહ્યું છે.

એમણે ખડી બોલી હિન્દીની કવિતામાં એ કોમળ શબ્દાવલિનો વિકાસ કર્યો જે આજ સુધી ફક્ત વ્રજભાષામાં જ સંભવ મનાય છે. એ માટે એમણે પોતાના સમયને અનુકૂળ સંસ્કૃત અને બંગાળીના કોમળ શબ્દ ચૂંટી હિન્દીના પહેરણ પહેરાવ્યા. સંગીતની જાણકાર હોવાને કારણે એમના ગીતોના નાદ-સૌંદર્ય અને પૈની ઉક્તિઓની વ્યંજના શૈલી અન્યત્ર દુર્લભ છે. એમણે અધ્યાપનથી પોતાના કાર્યજીવનની શરૂઆત કરી અને અંતિમ સમય સુધી એ પ્રયાગ મહિલા વિદ્યાપીઠની પ્રધાનાચાર્ય બની રહી. એમનો બાળ-વિવાહ થયો પરંતુ એમણે અવિવાહિતની જેમ જીવન વિતાવ્યું. પ્રતિભાવંત કવિયત્રી અને ગદ્ય લેખિકા મહાદેવી વર્મા સાહિત્ય અને સંગીતમાં નિપુણ હોવાની સાથે સાથે કુશળ ચિત્રકાર અને સૃજનાત્મક અનુવાદક પણ હતા.
પુરસ્કારો અને શ્રદ્ધાંજલિ

* ૧૯૫૬: પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર.
* ૧૯૭૯: સાહિત્ય અકાદમી ફેલોશીપ.
* ૧૯૮૨: જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર, તેમની કાવ્ય સંગ્રહ યમ માટે.
* ૧૯૮૮: પદ્મવિભૂષણ.
* ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૧૮: મહાદેવી વર્મા ભારતીય ગુગલ ડુડલ પર દર્શાવાયા.
સંદર્ભો

શ્રેણી:અલ્હાબાદના લોકો
શ્રેણી:જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડ વિજેતા
શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા
શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૮૭માં મૃત્યુ
હિમાલય

thumb|right|હિમાલય
હિમાલય એશિયામાં સ્થિત એક પર્વતમાળા છે. તે ભારત ઉપમહાદ્વીપને તિબેટ ઉચ્ચપ્રદેશથી અલગ પાડે છે. હિમાલયમાં કારાકોરમ અને હિંદુ કુશ જેવા પર્વતો પણ ગણાય છે. હિમાલયનું નામ સંસ્કૃતના શબ્દ હિમ (એટલે કે બરફ) અને આલય (એટલે કે રહેઠાણ) થી આવ્યુ છે. આ પર્વત અફઘાનિસ્તાનથી બ્રહ્મદેશ સુધી લગભગ ૧૬૦૦ માઈલ લાંબો અને ૨૦૦ માઈલ પહોળો છે. તેની સરાસરી ઊંચાઈ ૧૮૦૦૦ થી ૨૦૦૦૦ ફૂટ છે. તેમાંનાં ૭૦ શિખરો તો ૨૪ હજાર ફૂટ કરતાં પણ વધારે ઊંચા છે. તેનું સૌથી ઊંચામાં ઊંચું શિખર ગૌરીશંકર ૨૯,૦૦૦ ફૂટ એટલે લગભગ ત્રણેક ગાઉ જેટલું ઊંચું છે. તેના ઉપર ચડવાને તેનસિંગ શેરપાએ પ્રયત્ન કર્યો ત્યાં સુધી તે અજેય હતું. આખી દુનિયામાં આટલું ઊંચું બીજું કોઈ સ્થળ નથી; અને તેથી જ હિમાલયને ગિરિરાજ એટલે પર્વતોને રાજા કહ્યો છે. પર્વતનાં બધાં ઊંચાં શિખરો નિરંતર બરફથી ઢંકાયેલાં રહે છે, કેમકે તે બધાં હિમરેખાથી ઊંચાં છે. હિમરેખા ૧૫૦૦૦ ફૂટની ઊંચાઈએ આવે છે. કશ્મીર, નેપાળ, સિક્કિમ, દાર્જિલિંગ, ભૂતાન અને બીજાં ઘણાં રાજ્યો હિમાલયની તળેટીમાં રહેલાં છે. વિવિધ ભાષા અને આકૃતિનાં માણસો ત્યાં રહે છે. તિબેટ પણ હિમાલયની તળેટીમાં છે. ઉત્તર દિશા તરફ જનારી પર્વત શ્રેણી મનુષ્યોથી અગમ્ય છે. હિમાલયમાં પ્રુથ્વીના સૌથી ઊંચા પર્વત છે. તેમાંથી એક માઉંટ એવરેસ્ટ પણ છે જે દુનિયાનો સૌથી ઊંચો પર્વત છે.
પૌરાણિક મહત્વ

ગંગા, સિંધુ, બ્રહ્મપુત્રા જેવી વિશાળ નદીઓ હિમાલયમાંથી નીકળે છે. હિમાલય આયુર્વેદની અનંત ઔષધિઓનો અખૂટ ભંડાર છે, વિવિધ વનરાજીના બહારનો વિભૂષિત વિસ્તાર છે. અવનિમાં ઉચ્ચતમ પદ ધારણ કરી વ્યોમમાં વાતો કરતો આર્યભૂમિનો આ એકલ કોટ અનુલ્લંઘનીય છે, અદ્વિતીય છે, અજોડ છે. હિમાલય એ શંકર પાર્વતીનું નિવાસ્થાન છે. હિમાલયની વાયવ્ય મર્યાદા સિંધુ નદી સુધી છે. મહાકવિ કાલિદાસ કહે છે તેમ તે પૃથ્વીનો માનદંડ છે. પૌરાણિક કોષમાં લખ્યા મુજબ એની પૂર્વ પશ્ચિમ લંબાઈ એંસી સહસ્ત્ર યોજન છે. પૂર્વ પશ્ચિમ બંને છેડે સમુદ્રને અડકેલો છે. અલકનંદાના સપ્ત પ્રવાહ માંહેના ગંગા નામના પ્રવાહનું મૂળ આ પર્વતમાં હોઇને તે ઉદ્ગમ સ્થળમાંથી તે કન્યાકુમારી ભૂશિર સુધી એક હજાર યોજન લંબાઈ છે. હિમાલયના મૂર્તિમાન દેવ હિમાલયને મેના સ્ત્રી હતી. તેને પેટે મેનાક, ક્રૌંચ પુત્રો અને અપર્ણા પર્ણા અને એકપર્ણા એમ ત્રણ પુત્રીઓ હતી.
સાહિત્યમાં

કાકાસાહેબ કાલેલકર લખે છે કે,
સ્ત્રોત

* હિમાલય , ભગવદ્ગોમંડલ પર.


શ્રેણી:ભારતના પર્વતો
શૂદ્ર

શુદ્ર એ ભારતીય ઉપખંડમાં મહત્વના એવા હિંદુ ધર્મની વર્ણવ્યવસ્થા મુજબનાં ચાર વર્ણો પૈકીનો એક વર્ણ છે.

શુદ્ર શબ્દ ઋગ્વેદમાં માત્ર એક જ વખત આવે છે પરંતુ ઋગ્વેદ કાળ પછીના પૌરાણિક કાળ દરમિયાન શુદ્ર સમાજ અંગે નિયમો વધુ કઠોર બન્યા. પૌરાણિક કાળ પછીના મધ્યકાલીન સમયમાં ઘણા બધા સાધુ સંતો અને સમાજ સુધારકો એ શુદ્ર સમાજ વતિ વિરોધ પ્રગટ કર્યો હતો. શુદ્ર સમાજ વિશેની માહિતી અન્ય હિંદુ ગ્રંથો જેવા કે મનુસ્મૃતિ, અર્થશાસ્ત્ર અને ધર્મશાસ્ત્રમાં જોવા મળે છે. શૂદ્રના નિયત કર્મોમાં મુખ્યત્વે સેવાકીય (સહાયક તરીકે) હાથ વડે થતાં કર્મો અને અન્ય વર્ગોની સેવાના કાર્યોનો સમાવેશ થાય છે. હકીકતમાં તેઓને આ દેશના મુળ નિવાસી-રહેવાસી માનવામાં આવે છે. અનેક શુદ્ર રાજાઓ રાજ કરતા હતા તેવા ઉલ્લેખ પૌરાણિક કથામાંથી આપણને મળે છે. તેઓએ અન્ય વર્ણો (આર્ય) સાથે યુદ્ધમાં તેમજ રાજાના પદોમાં ભાગીદારી કરેલી જોવા મળે છે.
સંદર્ભ
પુસ્તકો

*
*
*
*


શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:વર્ણવ્યવસ્થા
કવિ

કવિતા એટલે કે પદ્યની રચના કરનાર વ્યક્તિને કવિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. કવિઓ કવિતાની રચના સામાન્ય કરતાં વિશેષ, વિસ્તૃત અને રસમય શબ્દો વડે કરતા હોય છે. આ રચનાઓ અલંકાર અને છંદ વડે સજ્જ હોય છે. જો કે વર્તમાન સમયમાં છંદ કે પ્રાસ વગર પણ કવિતાઓ લખવામાં આવે છે, જેને અછાંદસ રચના કહેવામાં આવે છે.

ભારતીય ઉપખંડમાં વાલ્મીકિએ રામાયણ તથા વેદવ્યાસે મહાભારત જેવાં મહાકાવ્યોના દળદાર ગ્રંથોની રચના કરી હતી.

ગુજરાતી સાહિત્યમાં નરસિંહ મહેતા તેમ જ મીરાં બાઈ જેવા આદ્યકવિઓથી લઇને વર્તમાન સમય સુધીમાં અનેક કવિઓએ ગુજરાતી પદ્યમાં પોતાની રચનાઓનું યોગદાન આપ્યું છે.
આ પણ જુઓ

* સર્જક


શ્રેણી:સાહિત્ય
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:વ્યવસાય
સત્ય

સત્ય એટલે સાચી હકીકત.
સત્યમેવ જયતે

ભારત દેશની ન્યાય આપવાનું કાર્ય કરતી બધી જ અદાલતો પર સત્યમેવ જયતેનું સુત્ર લખાયેલું જોવા મળે છે. આ મૂળ સંસ્કૃત ભાષામાં લખાયેલ વાક્યનો અર્થ એવો થાય છે કે, સત્યનો હંમેશાં વિજય થાય છે. આ ઉક્તિ મુંડક ઉપનિષદમાંથી લેવામાં આવી છે. આથી પ્રાચીન કાળથી જ ભારતીય ઉપખંડમાં સત્યનો મોટો મહિમા છે તેવું જણાઇ આવે છે. હિંદુ ધર્મના મહત્વના પ્રાચીન ગ્રંથ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા પણ સત્યનો મહિમા ગવાયો છે.


सत्यमेव जयते नानृतं सत्येन पन्था विततो देवयानः ।
येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥


મહાત્મા ગાંધીએ અંગ્રેજો સામે સત્યાગ્રહ અને અહિંસાના માર્ગ પર ચાલીને આઝાદી મેળવી હતી. ગાંધીજીએ સત્યના પ્રયોગો નામનું આત્મકથાત્મક પુસ્તક પણ લખ્યું હતું.
સંદર્ભ

શ્રેણી:યમ
રતિલાલ બોરીસાગર

રતિલાલ બોરીસાગર ગુજરાતી ભાષાના હાસ્યલેખક, નિબંધકાર સાહિત્યકાર છે.
જીવન

તેમનો જન્મ ૩૧ ઓગસ્ટ, ૧૯૩૮ના દિને સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સાવરકુંડલા ખાતે થયો હતો. તેમણે એમ.એ., બી.એડ. તથા ૧૯૮૯માં સાહિત્યિક સંપાદન : વિવેચનાત્મક અધ્યયન વિષય પર પીએચ.ડી. ની પદવી મેળવી. ત્યાર બાદ તેઓ શિક્ષક, પ્રોફેસર, સરકારી ઓફિસર જેવી વિવિધ નોકરીઓ કરી ક્લાસ-વન ગેઝેટેડ ઓફિસર તરીકે ગુજરાત સરકારના ઉચ્ચ હોદ્દા પર રહ્યા હતા. તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના વહીવટી મંત્રી રહ્યા હતા. તેમને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ તરફથી જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિકથી નવાજવામાં આવ્યા છે.
સર્જન

તેમની મુખ્ય રચનાઓમાં મરકમરક, આનંદલોક, અર્વાચીન ગુજરાતી હાસ્ય રચનાઓ નામે હાસ્ય લેખ, સંભવામિ યુગે યુગે નામે લઘુનવલ તથા બાલ વન્દના નામે બાલસાહિત્ય આપી છે.
સન્માન

૨૦૧૯માં તેમને નિબંધસંગ્રહ મોજમાં રેવું રે! માટે સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર (૨૦૧૯) પ્રાપ્ત થયો હતો.
સંદર્ભો
બાહ્ય કડીઓ

*
* ‘એન્જોય’ગ્રાફર રતિલાલ બોરીસાગર દિવ્ય ભાસ્કર સમાચારપત્ર
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:હાસ્ય સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૩૮માં જન્મ