JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ

ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ (ਜਨਮ ੨੩ ਸਤੰਬਰ ੧੯੪੫) ਉੱਤਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰੇਸ ਦਾ ਸਦੱਸ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਜੱਟ ਵੀ ਹਨ।
੧੯੮੪ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ

੧੯੮੪ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਰੋਪੀ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮੰਗਲਵਾਰ ੩ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਝੱਟਕਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਖਰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸੱਜਾਨ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਅਰੋਪ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਟਰਾਏਲ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਠਕਠਕਾਇਆ ਸੀ। ਮੰਗ ਖਾਰਜ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਰਾਏਲ ਦੌਰਾਨ ਗਵਾਹ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਕਰਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:੧੯੮੪ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ
ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੰਪਰਦਾ

ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੰਪਰਦਾ ( - Čištī) ( - ਸ਼ਿਸ਼ਤੀ) ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਸੂਫ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਆਰੰਭ ਹੇਰਾਤ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕਸਬੇ ਚਿਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 930 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਪਰਦਾ ਪ੍ਰੇਮ, ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਪਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ (ਚਿਸ਼ਤੀ, ਕਾਦਰੀ, ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ) ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਪਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਨੀ ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਪੁਸ਼ਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਬੂ ਇਸਹਾਕ ਸਨ। ਉਹ ਏਸ਼ੀਆ ਮਾਈਨਰ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਚਿਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਨਾ ਚਿਸ਼ਤੀ ਪਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਅਬੂ ਇਸਹਾਕ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਪਸ਼ਤ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ਵਾਜਾ ਮੁਈਨ-ਉਲ-ਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਨੇ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਖ਼ਵਾਜਾ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਵਾਰਸ ਸ਼ੇਖ-ਫ਼ਰੀਦ-ਉਦੀਨ ਮਸਊਦ ਸ਼ੱਕਰਗੰਜ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਜਾਮ-ਉਲ-ਦੀਨ ਔਲੀਆ ਨੇ ਇਸ ਸਿਲਸਲੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ। ਹੁਣ ਇਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸਾਖਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਅਹਿਮ ਬਰਾਦਰੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦਾ ਇਤਹਾਸ

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਏ ਰੂਪਾਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦਰਬਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਰੇਖ਼ਤੇ, ਜਾਂ "ਖਿਚੜੀ" ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ, ਹਿੰਦੀ, ਹਿੰਦਵੀ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਟਕਸਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਦੇ ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਰੇਖ਼ਤਾ

ਰੇਖ਼ਤਾ (, rextā), ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦਾ ਉਪਭਾਸ਼ਾਈ ਅਧਾਰ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਖੜੀਬੋਲੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰੇਖ਼ਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਬਿਖਰਿਆ", ਯਾਨੀ ਇਹ ਓਨੀ ਫ਼ਾਰਸੀਕ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਅਰਸੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹਦਾ ਖੂਬ ਬੋਲਬਾਲਾ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਇਹਦੀ ਥਾਂ ਹਿੰਦੀ/ਹਿੰਦਵੀ) ਨੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ, ਨੇ ਲੈ ਲਈ। ਵੈਸੇ ਇਹਦੀ ਖਿੰਡਰੀ ਖਿੰਡਰੀ ਵਰਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਰੇਖ਼ਤਾ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅੱਜ ਵੀ ਉਰਦੂ ਬੋਲਦੇ ਸੱਜਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਰੇਖ਼ਤਾ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਕੀ ਅਦਬੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਸਦ ਉੱਲ੍ਹਾ ਖ਼ਾਨ ਗ਼ਾਲਿਬ ਨੇ ਰੇਖ਼ਤਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ

ਰੇਖ਼ਤਾ ਕੇ ਤੁਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਸਤਾਦ ਗ਼ਾਲਿਬ ,
ਸੁਨਾ ਹੈ ਅਗਲੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੇਂ ਕੋਈ ਮੀਰ ਭੀ ਥਾ
ਹਵਾਲੇ
ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸੂਫੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ

*

*ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ
*ਨਿਰਅੰਜਨ ਅਵਤਾਰ ਕੌਰ
*ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤੂਫਾਨ
*ਅਮਰਜੀਤ ਟਾਂਡਾ
*ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ
*ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ
*ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ
*ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਵਿਰਕ
*ਅਮਿਤੋਜ
*ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ
*ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ
*ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
*ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ
*ਕਾਦਰਯਾਰ
*ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ
*ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਿਰ
*ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ
* ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ
* ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ
* ਚਮਨ ਲਾਲ ਚਮਨ
*ਜਗਤਾਰ
*ਜਸਵਿੰਦਰ (ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ)
*ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੁਪਾਲ
*ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ
*ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ
*ਜੱਲ੍ਹਣ ਜੱਟ
*ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ
*ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ
*ਦਮੋਦਰ ਦਾਸ ਅਰੋੜਾ
*ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ
*ਦੇਵਨੀਤ
*ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ
*ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ
*ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ
*ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ
*ਪਾਲ ਕੌਰ
*ਪਾਸ਼
*ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ
*ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ
*ਪਾਲੀ ਖ਼ਾਦਿਮ
*ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼
*ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ
*ਬਿਸਮਿਲ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟੀ
*ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ
*ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ
*ਮਜ਼ਹਰ ਤਿਰਮਜ਼ੀ
*
*ਮਦਨ ਲਾਲ ਦੀਦੀ
*ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼
*ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ
*ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ
*ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ
*ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ
*ਸਵਿਤੋਜ
*ਸ਼ਮੀਲ
*ਸ਼ਰੀਫ਼ ਕੁੰਜਾਹੀ
*ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ
*ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ
*ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ
*ਸੁਖਬੀਰ
*ਸੁਖਪਾਲ ਸੰਘੇੜਾ
*ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ
*ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ
*ਸੁਰਜੀਤ ਹਾਂਸ
*ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ
*ਸੁਲੱਖਣ ਮੀਤ
*ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਭਾਸ਼ੋ
*ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ
*ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ
*ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ
*ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)
*ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ
*ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ
*ਹਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘਜੀਤ ਸਿੰਘ
*ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ
*ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ
*ਸ਼ਬਦੀਸ਼
*ਮਨਦੀਪ ਸਨੇਹੀ
*ਭੁਪਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ
*ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ
*ਵਿਸ਼ਾਲ
*ਆਸੀ
*ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ
*ਦੇਵਨੀਤ
*ਗੁਰ ਪ੍ਰੀਤ
*ਦੇਵ
*ਮਨਮੋਹਨ
*ਸਵਰਾਜਬੀਰ
*ਰਾਜਵੰਤ ਰਾਜ
*ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ
*ਗੁਰਤੇਜ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ
*ਵਿਜੇ ਵਿਵੇਕ
*ਜਸਪਾਲ ਘਈ
*ਰਾਜਿੰਦਰਜੀਤ
*ਸੁਰਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਘਣੀਆਂ
*ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ
* ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ
*ਰਾਜ ਲਾਲੀ ਬਟਾਲਾ
* ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ ਕਮਲ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
* ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ/ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਕੈਡਮੀ (ਅਪਨਾ)
* Punjabi Poets Poetry[ punjabizone.net ਵੈਬਸਾਈਟ]
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ

* Sufi Poets of the Punjab Pakistan (Their Thought and Contribution) ਪ੍ਰੋ ਐਮ ਅਸ਼ਰਫ ਚੌਧਰੀ. ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ। ISBN 978-969-37-0313-9
* "Great Sufi Poets of The Punjab" by R. M. Chopra, (1999) ਇਰਾਨ ਸਮਾਜ, ਕਲਕੱਤਾ.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹਾਸੇ

* ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤੂਫਾਨ
* ਅਜੀਤ ਕੌਰ
* ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ
* ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ
*ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ
*ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ
*ਕਰਮਜੀਤ ਕੁੱਸਾ
*ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਲਾਲ
*ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ
*ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ
*ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ
*ਚੰਦਨ ਨੇਗੀ
*ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ
*ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ
*ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ
*ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ
*ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ
*ਦੇਸ ਰਾਜ ਕਾਲੀ
*ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ
*ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ
*ਫ਼ਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ
*ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ
*ਮਿਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ
*ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ
*ਰੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ (ਰੂਪ ਢਿੱਲੋਂ)
*ਸ਼ਾਹ ਚਮਨ
*ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ
*ਸੁਖਬੀਰ
*ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ
*ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ
*ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ
*ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ
*ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ
*ਹਰਨੇਕ ਹੇਅਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਖੜੀ ਬੋਲੀ

ਖੜੀ ਬੋਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਹਲਵੀ, ਕੌਰਵੀ,ਅਤੇ ਵਰਨੈਕੂਲਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ, ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਖੜੀ ਬੋਲੀ ਪੱਛਮ ਰੁਹੇਲਖੰਡ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਦੁਆਬ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਪੇਂਡੂ ਜਨਤਾ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਮਪੁਰ, ਬਿਜਨੌਰ, ਮੇਰਠ, ਮੁਜੱਫਰਨਗਰ, ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ, ਸਹਾਰਨਪੁਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦਾ ਮੈਦਾਨੀ ਭਾਗ, ਅੰਬਾਲਾ ਅਤੇ ਕਲਸੀਆ ਅਤੇ ਭੂਤਪੂਰਵ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਮੋਹਿਉੱਦੀਨ ਕਾਦਰੀ ਜ਼ੋਰ

ਸਯਦ ਮੋਹਿਉੱਦੀਨ ਕਾਦਰੀ ਜ਼ੋਰ (ਦਸੰਬਰ 1905 - ਸਤੰਬਰ 1962)
ਕਵੀ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਗਰਦੂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਪਾਠਕਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਾਇਬਰੇਰੀਆਂ ਦੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਾਲੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਉਹਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਦੱਖਿਨੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਦੱਖਿਨੀ, ਦੱਖਨੀ ਜਾਂ ਦੱਕਨੀ(ਹਿੰਦੀ: दक्खिनी, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Dakhini) ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬੋਲੀ ਤੇ ਜੁਗ਼ਰਾਫ਼ੀਏ ਦੇ ਲਿਹਾਜ, ਇਲਾਕਾਈ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, ਰਿਆਸਤ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਰਦੂ ਤੇ ਤੇਲਗੂ ਦਾ ਥੋੜਾ ਅਸਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਉਰਦੂ ਤੇ ਮਰਾਠੀ ਦਾ, ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਉਰਦੂ ਤੇ ਕੰਨੜਾ ਦਾ,ਅਤੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਉਰਦੂ ਤੇ ਤਮਿਲ ਦਾ। ਐਪਰ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦੱਕਨੀ ਇੱਕ ਨਿਰਾਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਉਰਦੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੀ, ਤੇਲਗੂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)

ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ (25 ਨਵੰਬਰ 1942 - 20 ਜਨਵਰੀ 1999) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਵੀ ਕੁਝ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਇਲ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਨਿਵਾਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚੁਬਾਰਾ ਲਿਖੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ

ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੰਗਰੂਰ) ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਕਾਹਨੇਕੇ ਚ (1942) ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਕਾਹਨੇਕੇ ਸਿਮਰਤੀ ਕਲੱਬ, ਬਰਨਾਲਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਤਜਿੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਰੇਸ਼ਮਾ ਤੇ ਮਨਜੀਤ ਹਨ।
ਲਿਖਤਾਂ

ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ 1964 ਵਿੱਚ ਕਰਕ ਕਲੇਜੇ ਮਾਹਿ ਨਾਮ ਹੇਠ ਛਪੀ। 1970 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਪੱਕੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਪੱਤਝੜ ਤੇ ਸੂਰਜ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪੀਆਂ। 1980 ਚ ਅਲਵਿਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਤੇ 1982 ਚ ਵਿਅਕਤੀ ਚਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥ ਕਿਤਾਬ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਛਪੀ। 1987 ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਉਹ ਵਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਛਪੀ। ਸਾਲ 2000 ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸਬੂਤੀ ਅਲਵਿਦਾ ਡਾ: ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰ ਜੀ ਨੇ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਦੇ 20 ਜਨਵਰੀ 1999 ਚ ਹੋਏ ਦੇਹਾਂਤ ਮਗਰੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਕੇ ਛਪਵਾਈ। ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਖ਼ੁਦਾ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਨਾਮ ਅਧੀਨ 2004 ਵਿੱਚ ਛਪੀ।
ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

*ਕਰਕ ਕਲੇਜੇ ਮਾਹਿ (1964)
*ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਪੱਕੀ ਮਿੱਟੀ (1970)
*ਅਲਵਿਦਾ-ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ
*ਨਾਇਕ, ਪੱਤਝੜ ਤੇ ਸੂਰਜ (1971)
*ਹੁਣ ਉਹ ਵਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ
*ਸਬੂਤੀ ਅਲਵਿਦਾ (2000, ਸੰਪਾਦਕ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ)
*ਖ਼ੁਦਾ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ (ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ, ਸੰਪਾਦਕ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, 2004)
ਹੋਰ

*ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ (1982) (1982, ਵਿਅਕਤੀ ਚਿਤਰ)

ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਲਿਖੇ, ਜੋ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਦਮਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹੀ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੌਂਅ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਤਰਾਸਦੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ


‘‘ਕਿੱਥੇ ਮੋਹ ਦੇ ਗਏ ਫਰਿਸ਼ਤੇ?
ਬੰਦਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਪੀਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇ?
ਜਿਹੜੇ ਮੇਲ ਤੇ ਮਾਣ ਬੜਾ ਸੀ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਧਰੋਂ ਆਈਆਂ ਵਿੱਥਾਂ!’’
- (ਕਵਿਤਾ ‘ਵਿੱਥਾਂ’ ਵਿੱਚੋਂ)
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਕਲਾਨੌਰ

ਕਲਾਨੌਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਬਟਾਲਾ ਤੋਂ 26 ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 51 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਸਬਾ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਇਥੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ ਕਲਾਨੌਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਦਾ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹਿਰਨੁਮਾ ਕਸਬਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ।
ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ

ਕਲਾਨੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਦੀ ਚਰਮ ਸੀਮਾ ’ਤੇ ਸੀ। ਕਿਰਨ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਕਲਾਨੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਕਈ ਵਾਰ ਉੱਜੜਿਆ ਤੇ ਵੱਸਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਅਕਬਰ ਨੇ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਉੱਪਰੰਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣ ਕੇ ਕਲਾਨੌਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰਨੁਮਾ ਕਸਬਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਕਲਾਨੌਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੋ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਨੌਰਾ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਹੋਈ। ਕਲਾਨੌਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਏ ਨੂਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਜਾਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਕਲਾਨੌਰ ਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਕਲਾਨੌਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਬਾਵਾ ਲਾਲ ਦਿਆਲ ਜੀ ਨੇ ਕਿਰਨ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 92 ਸਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹਪੁਰ

ਕਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹਪੁਰ ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਮਾਜਰੀ ਜੱਟਾਂ-ਪੁਰਖਾਲੀ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਫਤਿਹਪੁਰ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਫਤਿਹਪੁਰ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅੱਗੇ ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਨੀਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਸਰਹਿੰਦੀ ਇੱਟਾਂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ ’ਤੇ ਸਰਹਿੰਦੀ ਇੱਟਾਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਹੰਗ ਖਾਂ ਪਠਾਣ ਸ਼ਾਹ ਸੁਲੇਮਾਨ ਗਜ਼ਨਬੀ ਦੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਰੰਗ ਖਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜੈਨਾ ਬੇਗ਼ਮ, ਪੁੱਤਰ ਆਲਮ ਖਾਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰੀ ਮੁਮਤਾਜ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਨੌਰੰਗ ਖਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁਰੀਦ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ, ਲਗਨ ਤੇ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਨੌਰੰਗ ਖਾਂ ਤੇ ਨਿਹੰਗ ਖਾਂ ਪਿਉ-ਪੁੱਤਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਲਿਆ ਕੇ ਵੇਚਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਨਿਹੰਗ ਖਾਂ ਪਠਾਣ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1947 ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਹੰਗ ਖਾਂ ਪਠਾਣ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿਲ੍ਹਾ ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੀ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਠਾਣ ਨਿਹੰਗ ਖਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰੀਬ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹਪੁਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)

ਕਿਲ੍ਹਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਜੋ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਜੰਗੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੁਰਕ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਫ਼ੌਜੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ 1614 ਈ: ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ 1619 ਈ: ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਦੀਵਾਰ ਬਣਵਾਈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਸੰਨ 1629 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਗ਼ਲ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੇ ਪਾਲਤੂ ਚਿੱਟੇ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਫੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਬਾਜ਼ ਵਾਪਸ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਅਹਿਲਕਾਰ ਮੁਖਲਸ ਖ਼ਾਂ ਨੂੰ 7000 ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਲ੍ਹਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਤੁਰਕ ਫੌਜ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ| ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਤੁਰਕਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚਲੇ ਕੁਝ ਬੇਰੀਆਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੋਪਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਬੇਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਛੇਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਰੂਦ ਭਰ ਕੇ ਤੋਪ ਵਾਂਗੂ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਤੁਰਕ ਫੌਜ ਦੇ ਪੈਰ ਉਖੜਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਘੇਰਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਆਖਰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਚੱਬੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਉੱਤੇ ਮੁਖ਼ਲਸ ਖ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਨਾਲ ਇਸ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਬੇਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਤੋਪ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੋਅ-ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ

ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ (ਹਿਬਰੂ: מִשְלֵי,"ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਅਖਾਣ)"), ਹਿਬਰੂ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਸਿਆਣੀਆਂ ਅਖਾਣਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਅਖਾਣਾਂ ਹਜਰਤ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 3000 ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1005 ਹੈ। ਕਈ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਹਾਵਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਮਾਨੇ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸਨ ਅਤੇ ਹਜਰਤ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਮ ਦੋ ਅਧਿਆਏ ਆਜੂਰ ਅਤੇ ਲਿੰਮੋਐਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਜਿਆਦਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਭਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਵਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਲੇਮਾਨ
ਸੁਲੇਮਾਨ

﻿ਸੁਲੇਮਾਨ ਅੱਲ੍ਹਾ ਤਾਅਲਾ ਦੇ ਭੇਜੇ ਨਬੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਜ਼ਰਤ ਦਾਊਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਹਜ਼ਰਤ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੋਅਜ਼ਜ਼ੇ ਅਤਾ ਕਰ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਖ਼ਤ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੜਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਯਾਨੀ ਸੁਬ੍ਹਾ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਕ ਮਾਹ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਤੈਅ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਜ਼ਰਤ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬੜੀ ਖ਼ਸੂਸੀਅਤ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਇਨਸਾਨਾਂ ਪਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਜਿੰਨ ਭੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ।

ਸੁਲੇਮਾਨ ਇਸਰਾਇਲ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾਊਦ ਦੇ ਘਰ 970 ਈਪੂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਦਾਊਦ ਦੇ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਦਾਊਦ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਾਊਦ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਬਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੁਲੇਮਾਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ 12 ਸਾਲ ਦੇ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਲੇਮਾਨ
ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮਲਹੋਤਰਾ

ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮਲਹੋਤਰਾ (18 ਅਪਰੈਲ 1917 - 23 ਮਈ 2005) ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਧਰ ਦੇ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਇਕਾਈ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਫਿਰਕੂ ਇਕਸੁਰਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸੈਕੂਲਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਰਕ ਦੇ ਖੰਡਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਸਨ।
ਜੀਵਨੀ

ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦਾ ਜਨਮ, 18 ਅਪਰੈਲ 1917 ਨੂੰ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ, ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਹੋਇਆ। ​​ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਬੀਤਿਆ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਜੋ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਬੜੀ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਏ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1945 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ 'ਜੰਗ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣੇ।

ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣ ਗਏ। ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹੇਂਦਰਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਕਿਤਾਬਾਂ

ਮੂਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ।
*ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ (ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1984)
*ਪੰਜਾਬ ਬਚਾਓ, ਦੇਸ਼ ਬਚਾਓ (ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1984)
* ਪੰਜਾਬ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਹੱਲ (ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1985)
*ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਕੀ ਹੈ? (ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1986)
*ਪੰਜਾਬ: ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ: ਉਹ ਫਿਰਕੂ ਅਮਨ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਅਖੰਡਤਾ ਲਈ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਗਏ (ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1988)
*ਭਾਸ਼ਾਈ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ (ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1986)
*ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਖਾਸਾ (ਸੀ। ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਨਿਊ ਏਜ਼ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 1988)
*ਸਿਰਸਾ ਨਗਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ

ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ (12 ਮਾਰਚ 1906 - 1972) ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ

ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਮਾਰਚ 1906 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਿਲੇ ਦੇ ਗੰਡੀਵਿੰਡ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਸ. ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਂਜ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਲਾਹੌਰ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਘਵਿੰਡ ਸੀ। ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕੀਤੀ। ਜਲਦ ਹੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

* ਸਵਾਂਤ ਬੂੰਦਾਂ
* ਸਾਵਣ ਪੀਂਘਾਂ
*ਵਿਸ਼ਵ ਵੇਦਨਾ
*ਕਨਸੋਆਂ
*ਜੀਵਨ ਜੋਤ
*ਸੋਨ ਸਿਖਰਾਂ
ਮਹਾਕਾਵਿ

* ਮਰਦ ਅਗੰਮੜਾ
*ਵਿਸ਼ਵ ਨੂਰ
*ਮਹਾਬਲੀ
ਅਨੁਵਾਦ

* ਖਯਾਮ ਖੁਮਾਰੀ (ਉਮਰ ਖਯਾਮ ਦੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ)
* ਜ਼ਫਰਨਾਮਾ (ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ)
* ਮੇਘਦੂਤ (ਕਾਲੀਦਾਸ)
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ

ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ (ਜਾਂ ਵੈਦਿਕ ਯੁੱਗ), ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੌਰ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਦੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਲ ਦਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਦ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1700 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਅਤੇ 1100 ਈਸਵੀ ਪੂੂਰਵ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲਾ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦਾ ਅੰਤ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲਗਪਗ 500 ਈਸਵੀ ਪੂੂਰਵ ਅਤੇ 150 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੌਰਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲ

ਵੈਦਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਰੀਆ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਉਸ ਵਕਤ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਹਿਸਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ 40 ਨਹਿਰਾਂ, ਹਿਮਾਲਿਆ (ਹਿਮਵਤ) ਤਿਰਕੂਤਾ ਪਹਾੜ, ਮੋਜੋਤ (ਹਿੰਦੂ ਕਸ਼ ਪਹਾੜ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਮਨਾ ਦਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਵਿੰਧੀਆ ਪਰਬਤਮਾਲਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ 'ਦਾਸ਼ਰਾਜਨ ਜੰਗ' (ਸਦਾਸ ਅਤੇ ਦਵੋਦਾਸ) ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਕਾਲ ਨਿਰਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਕਸ ਮੂਲਰ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬੋਧੀ ਧਰਮ (550 ਈਸਵੀ ਪੂੂਰਵ) ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਮਨਮਾਨੇ ਢੰਗ ਵਲੋਂ 200-200 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਰਚਨਾ ਕਾਲ ਨੂੰ 1200 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਕਰੀਬ ਮੰਨ ਲਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਢਲੇ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ 2000 ਸਾਲ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਹੈ। ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਕਿ 1900 ਈਸਵੀ ਪੂੂਰਵ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ-ਆਰਯ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪਛਿਮੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਨਾਲ- ਨਾਲ ਆਰਯ ਲੋਕ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਲੋਹਾ ਲੈਕੇ ਆਏ ਜਿਸਤੋਂ ਕਿ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਅੰਜਾਨ ਸਨ। ਆਰਯ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਰਿਗਵੇਦ ਸਮਹਿਤਾ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੀ 1500-1200 ਈਸਵੀ ਪੂੂਰਵ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਰਯ ਲੋਕ ਆਪਨੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਸਮੋਂ ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਆਏ। ਆਰਯ ਲੋਕ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਦਕਿ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਤਿਨ ਮੰਜਲੀ ਮਕਾਨ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ।

।
ਨਾਮ

ਵੈਦਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਪਿਆ ਕਿ ਵੇਦ ਉਸ ਕਾਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਵੇਦ ਚਾਰ ਹਨ:- ਰਿਗਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ, ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਅਤੇ ਯਜੁਰਵੇਦ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਸਵਿਤਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਤਾਓ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ਿਕਸ

ਤਾਓ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ਿਕਸ, ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਫ਼ਰਿਟਜੋਫ਼ ਕਾਪਰਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1975 ਵਿੱਚ ਬਰਕਲੇ, ਕੈਲਿਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ੰਭਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਸਟਸੈਲਰ ਸੀ, ਅਤੇ 23 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 43 ਸੰਸਕਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸੰਸਕਰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਬੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਫਲਸਫੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬ ਹਨ।

ਕਾਪਰਾ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਵਰਨਰ ਹਾਇਜ਼ਨਬਰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਸਨੇ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ:

"ਮੈਂ ਹਾਇਜ਼ਨਬਰਗ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਕੀਤੇ. ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ [1972 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ] ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਕਈ ਵਾਰ ਮਿਊਨਿਖ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਖਰੜਾ ਦਿਖਾਇਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਓਪਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਉਹ ਕਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੁਆਂਟਮ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀਤਾਂ ਉਹ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਭਾਰਤ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਮਹਿਮਾਨ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਹਾਇਜ਼ਨਬਰਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਕੁਆਂਟਮ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਅਨੋਖੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਮੁੱਚਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸੀ ਜੋ ਐਨ ਸਮਾਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਸੀ। ਹਾਇਜ਼ਨਬਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਲਈ ਬੜੀ ਇਮਦਾਦੀ ਸੀ। ਨੀਲਸ ਬੋਹਰ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਤਜਰਬਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੀਨ ਗਿਆ ਸੀ।"
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਰੋਮੀਓ ਜੂਲੀਅਟ

thumb

ਰੋਮੀਓ ਜੂਲੀਅਟ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਦੁਖਾਂਤ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਵੈਰ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੰਤ ਦੋਨੋਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੇ ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂਕਿ ਕਥਾ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਉਹ ਜੋੜ ਸਕੇ। ਨਾਟਕ ਵਜੋਂ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਕੋਟੀ ਦਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਤਰ-ਚਿਤਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜੋ ਅੰਤਰ-ਵਿਅਥਾ ਆਪਣੇ ਹੈਮਲੇਟ, ਮੈਕਬੇਥ ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ ਲੀਅਰ ਨਾਮਕ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਖਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ

ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤਰੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਰੋਨਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਕਥਾ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਹੈ ਜੂਲੀਅਟ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਰਈਸ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਨਵਯੁਵਤੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰੋਮੀਓ ਵੀ ਅਮੀਰ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਦੋਨਾਂ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਨਦਾਨੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਰੋਮੀਓ ਨੂੰ ਜੂਲੀਅਟ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਯੁਵਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ, ਰੋਮੀਓ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜੂਲੀਅਟ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜੂਲੀਅਟ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰੋਮੀਓ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫਰਤ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੂਲੀਅਟ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪਾਦਰੀ ਮਿੱਤਰ ਭੱਜਣ ਦੀ ਚਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੂਲੀਅਟ ਇੱਕ ਦਵਾਈ ਖਾ ਕੇ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੂਲੀਅਟ ਮਰ ਗਈ। ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੌਂਟੈਗਿਊ ਪਰਵਾਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ ਰੋਮੀਓ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੂਲੀਅਟ ਮਰ ਗਈ, ਉਥੇ ਹੀ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੋਈ ਜੂਲੀਅਟ ਦੇ ਕੋਲ ਉਹ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਸਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਜੂਲੀਅਟ ਜਾਗਦੀ ਹੈ। ਮੋਏ ਰੋਮੀਓ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਪਾਤਰ

*ਏਸਕੈਲਸ: ਵੇਰੋਨਾ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ
*ਪੈਰਿਸ : ਇੱਕ ਤਰੁਣ ਅਭਿਜਾਤ, ਸ਼ਾਸਕ ਦਾ ਸੰਬੰਧੀ
*ਮੌਂਟੈਗਿਊ, ਕੈਪਿਊਲੈਟ: ਦੋ ਵੈਰੀ ਕੁਟੰਬਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ
*ਕੈਪਿਊਲੈਟ ਕੁਟੁੰਬ ਦਾ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ :
*ਰੋਮੀਓ: ਮੌਂਟੈਗਿਊ ਦਾ ਪੁਤਰ
*ਜੂਲੀਅਟ ਕੈਪਿਊਲੈਟ ਦੀ 13-ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਧੀ ਹੈ
*ਮਰਕਿਊਸ਼ਯੋ: ਸ਼ਾਸਕ ਦਾ ਸੰਬੰਧੀ, ਰੋਮੀਓ ਦਾ ਮਿੱਤਰ
*ਬੈਨਵੋਲੀਓ: ਮੌਂਟੈਗਿਊ ਦਾ ਭਤੀਜਾ, ਰੋਮੀਓ ਦਾ ਮਿੱਤਰ
*ਟਾਇਬਾਲਟ: ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕੈਪਿਊਲੈਟ ਦਾ ਭਤੀਜਾ
*ਫਰਾਇਰ ਲਾਰੇਂਸ: ਇੱਕ ਫਰਾਂਸਿਸਕਨ
*ਫਰਾਇਰ ਜਾਨ: ਉਸੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦਾ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ
*ਬਾਲਥੈਸਰ : ਰੋਮੀਓ ਦਾ ਨੌਕਰ
*ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮੌਂਟੈਗਿਊ: ਮੌਂਟੈਗਿਊ ਦੀ ਪਤਨੀ
*ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕੈਪਿਊਲੈਟ: ਕੈਪਿਊਲੈਟ ਦੀ ਪਤਨੀ
*ਸੈਮਪਸਨ, ਗ੍ਰਿਗਰੀ, ਪੀਟਰ: ਕੈਪਿਊਲੈਟ ਦੇ ਨੌਕਰ
*ਪੀਟਰ: ਜੂਲਿਅਟ ਦੀ ਕਜ਼ਨ ਦਾ ਨੌਕਰ
*ਅਬਰਾਹਮ: ਮੌਂਟੈਗਿਊ ਦਾ ਨੌਕਰ
*ਦਵਾਈਵਾਲਾ
*ਤਿੰਨ ਗਾਇਕ
*ਪੈਰਿਸ ਦਾ ਲੇਖਕ; ਹੋਰ ਸੇਵਕ; ਇੱਕ ਅਫਸਰ
*ਜੂਲੀਅਟ ਦੀ ਕਜ਼ਨ
*ਵੇਰੋਨਾ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ
*ਕੋਰਸ
*ਦੋਨਾਂ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ, ਨਕਾਬਪੋਸ਼, ਰਖਿਅਕ, ਚੌਂਕੀਦਾਰ, ਸੇਵਕ ਇਤਆਦਿ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ