JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
अर्घाखाँची जिल्ला

अर्घाखाँची नेपालको लुम्बिनी प्रदेशमा पर्ने एउटा पहाडी जिल्ला हो। यसको सदरमुकाम सन्धिखर्क हो। पाणिनि तपोभूमि,दुर्वाशेश्वर गुफा, मालिका मन्दिर, खिदीम, आलम देवीको मन्दिर, सुपा देउराली, सिद्धेश्वर शिवालय, छत्र महाराज मन्दिर, नर्तनाचल पर्वत, परशुरामेश्वर, ऐतिहासिक पौवा अर्घाकोट, पाली पन्थीटोलको लाकुरीरूखमा अबस्थित "देविस्थान मन्दिर लाकुरीकोरूख" यहाका प्रमुख पर्यटकिय स्थलहरू हुन। अर्घाखाँची जिल्लाको पूर्वमा पाल्पा, उत्तरमा गुल्मी, पश्चिममा प्युठान तथा दाङ र दक्षिणमा कपिलवस्तु तथा रूपन्देही जिल्लासँग जोडिएको छ। अर्घाखाँची जिल्लाका सबै गाविसहरूमा सडक सुविधा उपलब्ध छ।
अर्घाखाँचीमा जम्मा ६ वटा स्थानीय तह छन्;
- सन्धिखर्क नगरपालिका
- शितगंगा नगरपालिका
- भूमिकास्थान नगरपालिका
- छत्रदेव गाउँपालिका
- पाणिनी गाउँपालिका
- मालारानी गाउँपालिका
नामाकरण

अर्घाखाँची नामाकरणका सम्बन्धमा प्राप्त जनविश्वास अनुसार यस जिल्लाको अर्घा भन्ने स्थानमा रहेको भगवती मन्दिरमा अर्घको रूपमा दहि चढाउँदा देवी निस्किएकीले सो नामबाट अर्घा शब्दको उत्पत्ति भएको हो भन्ने बुझिन्छ। खाँची शब्दको उत्पत्ति भने सरकारले कर असुल गर्ने ठाउँ वा व्यक्तिलाई खजाञ्चि भन्ने प्रचलन भएकोले त्यसैबाट अपभ्रंश भई हुन गएको हो भन्ने बुझिन्छ। यसरी यस जिल्लाको नाम अर्घाखाँची रहन गएको भन्ने जनविश्वास पाइन्छ।
इतिहास

नेपाल एकिकरण पूर्व वाइसे राज्यहरूको रूपमा रहेका अर्घा र खाँची दुई राज्य यस क्षेत्रमा रहेको र एकीकरणको शिलशिलामा ती दुई राज्यलाई तत्कालिन पाल्पा राज्यमा गाभिएको थियो। एकिकरण पछि अर्घा र खाँची मिलेर अर्घाखाँचीको नामाकरण भएको हो। २०१८ सालसम्म यो जिल्ला गुल्मी जिल्ला अन्तरगत पर्दथ्यो भने नेपाललाई ७५ जिल्लामा विभाजन गरे पश्चात यो छुट्टै जिल्लाको रूपमा स्थापित भयो।
प्रशासनिक विभाजन

जिल्लामा ३ नगरपालिका र ३ गाउँपालिकाहरू गरि ६ वटा स्थानीय तहहरू रहेका छन्।


अङ्गुठाकार|अर्घाखाँची जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका जिल्लाहरू
पणेना

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, अर्घाखाँची जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २३६३ रहेको थियो जसमध्ये ९७९ पुरुष र १३८४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५५७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल पाणिनी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो पाणिनी गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो।

पणेना गाउँको सिरानमा एउटा ठूलो चौर र दह छ, जहाँ पाणिनि ॠषिले तपस्या गरेका थिए र महादेव प्रसन्न भई १४ वटा सुत्रहरू (अइउण्, ऋलृक्, ...) पाणिनिलाई सुनाएका थिए, जसको आधारमा पाणिनिले विश्वकै सबैभन्दा वैज्ञानिक मानिएको संस्कृत व्याकरण, अष्टाध्यायी, लेखेका थिए भन्नेविश्वास छ। त्यसैले यसलाई पाणिनि तपोभूमि पनि भनिन्छ। यसकै नामबाट सन्धिखर्कमा पाणिनि क्याम्पस पनि स्थापना भै सञ्चालनमा रहेको छा

उपल्लाखर्क, बासारुख, माझगाँऊ, चौर, ठान, निगाली, आमडाँडा, सिम्ले, कोप्चा, देऊराली, हरिआँप, टारी, पुस्वा, बतासे, दह आदिलाई जोडेर पणेना गाविस बनाईएको छ। यसको पूर्वमा पाल्पाको छहरा, उत्तरमा पाल्पाकै भुवनपोखरी, पश्चिमको केही भाग खिदीम, अधिकतम पश्चिम र दक्षिणमा पोखराथोक छ भने दक्षिणको केही भाग पाल्पाको जुठापौवासित जोडिएको छ। गाउँको फेँदबाट वाग्ले खोलो बगेको छ, जुन प्रसिद्ध रिडी खोलाको एक उद्गम खोला हो।

यहाँका बासिन्दाहरू धेरैजसो खेतिपातीमै निर्भर भएपनि नोकरी र ब्यापार गर्नेहरूको संख्या बढ्दो छ। यहाँ विशेष गरी मकै, गहुँ र धानको खेति भएपनि, कोदो, फापर, जौ आदिको खेति पनि गरिन्छ। प्राय सबै घरमा भैँसी पालिएको हुन्छ भने केहींले गोरु, बाख्रा तथा गाई पनि पाल्छन्।

यहाँ फलफुलमा सुन्तला, नासपाती, आरु,आप,केरा, अमिलो आदि पाइन्छ। तर सुन्तलाको(केहि ब्यापार समेत हुने भएकोले) बाहेक अरु फलफुलको चाँहि त्यति धेरै उत्पादन हुँदैन।
भाषा संस्कृति

पणेनाको पूर्वि भेगमा केही ढकाल र पाण्डे तथा भुसाल बाहेक मुख्यतया पोखरेलहरूको बाहुल्यता छ भने पश्चिममा गौतम, भट्टराई तथा पौडेलहरू पनि छन्। आमडाँडामा मगर जातिहरूको बस्ती धेरै छ भने केही विश्वकर्मा र परियारहरू पनि छन्। यहाँका सबैजसो नेपाली भाषा नै बोल्छन तर यहाँको भाषा अरुतिरको भन्दा अलि फरक छ, जस्तै: "जान्छु" लाई "जान्चु", "गएको थिएँ" लाई "गओथेँ"कति सार्है ल।इ "कै जाद्रो" आदि

पणेनामा गोरखनाथको मन्दिर/कुटी(उपल्लाखर्क), शिव मन्दिर(चौर), कृष्ण मन्दिर(ठान), हनुमान मन्दिर(दह),बरजुको मन्दिर(दह), सिद्धाश्रम(दह, तुलेडाँडा) आदि मन्दिरहरू छन्। नया कुरा पणेना २ओटा डोजरले बातो खन्दै छन

Panena.jpg|Daha


सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:अर्घाखाँची जिल्लाका ठाउँहरू
शिक्षा

शिक्षालाई समान्री भाषामा ज्ञान प्राप्त गर्नु वा सिक्नु भन्ने हुन्छ ।
शिक्षा संस्कृत भाषाको शिक्ष् धातूबाट उधृत गरिएको हो , जसको अर्थ सिक्नु वा सिकाउनु हुन्छ ।
त्यस्तै शिक्षालाई अङ्ग्रेजीमा Education भनिन्छ। Education शब्द Latin भाषाको Edu र Catum मिलेर बनेको हो । Edu को अर्थ आन्तरिक र Catum को अर्थ बाहिर निकाल्नु हुन्छ। Educationबाट Educere,Educare,हुँदै Education भ‍‍एको हो ।

शिक्षा अदान प्रदान गर्ने प्रक्रिया प्राचीन काल देखि चलिदै आएको छ । "विद्यालयको चौघेराभित्र रहेर दिइने औपचारिक शिक्षालाई मात्र शिक्षा हो" भन्नुलाई शिक्षाको संकुचित अर्थका रूपमा लिईन्छ

भने मानिस जन्मिएदेखि मृत्युपर्यन्त प्राप्त गरिने सम्पुर्ण अनुभवलाई शिक्षा भनिन्छ भन्नु शिक्षाको ब्यापक अर्थ हो।

यसरी हेर्दा शिक्षा भनेको जिवनपर्यन्त चलिरहने प्रक्रिया हो । जसअन्तर्गत ब्यक्तिको बौद्दिक,शारीरिक,सामाजिक,आर्थिक,भौतिक,नैतिक आदि सम्पुर्ण पक्षको वा ब्यक्तिको सर्वाङ्गीण विकास गराउनु नै शिक्षा हो भनिनु शिक्षाको बास्तबिक अर्थ हो।

शिक्षाका केही बहुचर्चित परिभाषाहरू निम्नानुसार छन

पृथ्बीमा ज्ञानभन्दा शुद्द अरु केही छैन ‍‍‍-भागवत गीता

आत्मानुभुती नै शिक्षा हो - शंकराचार्य

प्रत्येक मानिसको मष्तिष्कमा अदृष्य रूपले बिद्यमान संसारको त्यो सर्वमान्य विचारलाई प्रकाशमा ल्याउनु नै शिक्षा हो -सुकरात

शिक्षा भनेको मानिसको आन्तरीक शक्तिको स्बभाविक, सर्वाङ्गीण र प्रगतिशिल विकास हो -पेस्तालोजी

"शिक्षा सबैभन्दा शाक्तिशाली हतियार हो, जसलाई चलाई तिमी संसार बदल्न सक्छौ।"-नेल्सन मण्डेला

ज्ञान तथा सिप सिक्ने तथा सिकाउने पद्धति हो। शिक्षाले मानिसालाई अन्धकारबाट उज्यालो तर्फ लम्काउँछ। शिक्षा निरन्तर चलीरहने प्रक्रिया हो। यो जन्मे देखि नमरुन्जेलसम्म कुनै न कुनै रूपमा चलिरहेको हुन्छ। ज्ञान सिकाउने तथा विद्यार्थीलाई पढ्न सघाउने काम शिक्षक, गुरु तथा अध्यापकले गर्दछन्। शिक्षा धेरै किसिमको हुन्छ।


शिक्षाका प्रकार

* साधारण शिक्षा
* विशिष्ट शिक्षा
* प्रत्यक्ष शिक्षा
* अप्रत्यक्ष शिक्षा
* ब्यक्तिगत शिक्षा
* सामुहिक शिक्षा
साधारण शिक्षा
कुनै पनि व्यक्तिले आफ्नो जीवनको बारेमा प्राप्त गरेको आधारभुत शिक्षा लाइ साधारण शिक्षा भनिन्छ। यस्तो शिक्षाले व्यक्तिलाई साधारण जिवन जिउने आधार दिन्छ।तर विशिष्ट सीप दिदैन।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:शिक्षा
शिक्षा नै मानवको तेस्रो अँखा हो।तर आधुनिक ब्याक्तित्व हरूले यसलाई पहिलो आखा नै भन्न रुचाउँछन् किनभने दृश्टिबिहिन ब्यक्तिहरु पनि यसैको कारणले गर्दा नै चर्चामा आइरहेका छन।
त्यस्तै गरी शिक्षालाई मुख्य तया तीन प्रकारका छन जुन देहाय बमोजिम छन:
१)औपचारिक शिक्षा (formal education)
२)अनौपचारिक शिक्षा ( non-formal education )
३)अनियमित शिक्षा (informal education )

# औपचारिक शिक्षा : औपचारिक शिक्षा भनाले कक्षाकोठामा आधारित शिक्षा बुझिन्छ, जुन हामी गुरु वा शिक्षित व्यक्तिबाट हासिल गर्छौ‌‌‍‌। हामी औपचारिक शिक्षा बिध्यालयबाट प्राप्त गर्छौ।
# अनियमित शिक्षा: अनियमित शिक्षा भनाले त्यों शिक्षा बुझिन्छ , जुन शिक्षा हामी संरचित पाठ्यक्रम भन्दा बाहिर हासिल गर्छौं।
# अनौपचारिक शिक्षा:औपचारिक र अनियमित शिक्षा को कमिलाई पुरागर्न नयाँ शिक्षाको विकास गरियो जसलाई अनौपचारिक शिक्षा भनिन्छ। यस किसिमको शिक्षा दुवै औपचारिक शिक्षा र अनियमित शिक्षाको मिश्रणबाट बनेको हुन्छ ।
यो पनि हेर्नुहोस्

• A+ वा सर्वोत्कृष्ट जिपिए ल्याउने २०८१ विद्यार्थी
लुम्बिनी अञ्चल

नेपालको चौध अञ्चलहरू मध्ये एक थियो। अर्घाखाँची, गुल्मी, कपिलवस्तु, पाल्पा, रुपन्देही र नवलपरासी गरी छ जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। यसको सदरमुकाम बुटवल हो। गौतम बुद्धको जन्म स्थल लुम्बिनीको नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यो नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रमा पर्दछ।
प्रशासनिक उपविभाजन

लुम्बिनी अञ्चललाई छ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो। वि.सं २०७२ देखि सबै पाँच जिल्लाहरू (नवलपरासी जिल्लाको पश्चिमी आधा भाग)लाई लुम्बिनी प्रदेशको भागको रूपमा पुन: नामकरण गरिएको थियो, भने नवलपरासी जिल्लाको पूर्वी आधा भागलाई गण्डकी प्रदेशको भागको रूपमा पुन: नामकरण गरिएको थियो।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालका विकास क्षेत्रहरू (साविकको)
* नेपालका अञ्चलहरू (साविकको)
* नेपालका जिल्लाहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू
श्रेणी:गण्डकी प्रदेश
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेश
नेपालको प्रशासनिक विभाजन

नेपालको प्रशासनिक विभाजन नेपालका उपराष्ट्रिय प्रशासनिक एकाइहरू हुन्। नेपालको पहिलो तहका विभाजन भनेको प्रदेशहरू हुन् । प्रत्येक प्रदेशलाई जिल्ला, प्रत्येक जिल्लालाई नगरपालिका वा गाउँपालिका र ती प्रत्येक गाउँपालिका वा नगरपालिकालाई वडामा विभाजन गरिएको छ। वि.सं २०७२ अघि प्रदेशहरूको सट्टा नेपाललाई विकासक्षेत्र र प्रशासनिक क्षेत्रमा (अञ्चल) मा विभाजन गरिएको थियो।

वि.सं २०७२ मा नेपालको नयाँ संविधानको आवश्यकता पूरा गर्दै सबै पुराना नगरपालिका र गाउँ विकास समितिहरू (३९०० भन्दा बढी) लाई ७५३ नयाँ नगरपालिका र गाउँपालिकामा पुनर्संरचना गरिएको थियो। पूर्व ७५ जिल्ला विकास समितिहरूलाई पनि ७७ नयाँ जिल्ला समन्वय समितिहरूले प्रतिस्थापन गरेका थिए जसमा जिल्ला विकास समितिको तुलनामा धेरै कम शक्ति छ। हाल ६ महानगर, ११ उपमहानगरपालिका, २७६ नगरपालिका र ४६० गाउँपालिका रहेका छन् ।
प्रदेश

नेपालका सात प्रदेशहरू रहेका छन्।
प्रदेशहरूलाई नेपालको संविधान २०७२ को अनुसूची ४ अनुसार परिभाषित गरिएको छ। विद्यमान जिल्लाहरूलाई एकसाथ मिलाएर प्रदेश गठन गरिएको थियो। नेपालका दुई जिल्लाहरूलाई टुक्राएर दुई जिल्ला थप गरिएको थियो।
जिल्ला

नेपालका सात प्रदेशहरूलाई २०७४ सालमा ७७ बनाइएको थियो। प्रत्येक जिल्लालाई जिल्ला समन्वय समितिद्वारा प्रशासित गरिएको छ।
नगरपालिका
नगरपालिका

नगरपालिका जनसङ्ख्या र पूर्वाधारको कम्तीमा केही न्यूनतम मापदण्ड भएका र सरकारद्वारा नगरपालिकाको रूपमा घोषणा गरिएका ठाउँहरू हुन्। नेपालमा २९३ वटा नगरपालिकाहरू रहेका छन् ।

सहरी नगरपालिकालाई ३ तहमा विभाजन गरिन्छ:
*महानगरपालिका
*उपमहानगरपालिका
*नगरपालिका

नेपालमा ६ वटा महानगरपालिकाहरू रहेका छन् जसमा राजधानी सहर अर्थात् काठमाडौँ, भरतपुर, विराटनगर, ललितपुर, वीरगञ्ज, पोखरा रहेका छन्। नेपालमा ११ उपमहानगरपालिका र २७६ नगरपालिका रहेका छन्।
गाउँपालिका

गाउँपालिका नेपालमा २०७३ सालमा स्थापना गरिएका थिए जसले गाउँ विकास समितिलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो।

गाउँपालिकाको मुख्य उदेश्य गाउँ विकास समितिको जस्तो छ तर राजश्व सङ्कलन र कर सङ्कलनमा यसको बढी अधिकार रहेको छ र यसको वार्षिक बजेट गाउँ विकास समितिको भन्दा उच्च रहेको छ। थुप्रै गाउँ विकास समितिलाई प्रायः प्रत्येक नयाँ गाउपालिकामा गाभिएको थियो। नेपालमा ४६० गाउँपालिकाहरु छन्।
पूर्व विकास क्षेत्र र अञ्चल

२०७२ भदौ २४ अघि नेपाललाई पाँच विकास क्षेत्र र चौध वटा प्रशासनिक क्षेत्र अर्थात् अञ्चलमा विभाजन गरिएको थियो। २०६८ को जनगणनाको समयमा यसलाई अझ पचहत्तर जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो। जिल्लालाई गाउँ विकास समिति र नगरपालिकामा विभाजन गरिएको थियो। २०५८ को जनगणनामा नेपालमा ३,९१५ वटा गाउँ विकास समिति र २८ वटा नगरपालिकाहरू रहेका थिए।

विकास क्षेत्र:
*सुदूरपश्चिमाञ्चल
**महाकाली अञ्चल
**सेती अञ्चल
*मध्यपश्चिमाञ्चल
**कर्णाली अञ्चल
**भेरी अञ्चल
**राप्ती अञ्चल
*पश्चिमाञ्चल
**धौलागिरी अञ्चल
**गण्डकी अञ्चल
**लुम्बिनी अञ्चल
*मध्यमाञ्चल
**जनकपुर अञ्चल
**बागमती अञ्चल
**नारायणी अञ्चल
*पूर्वाञ्चल
**मेची अञ्चल
**कोशी अञ्चल
**सगरमाथा अञ्चल
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालको भूगोल
मेची अञ्चल

मेची अञ्चल नेपालको चौध अञ्चलहरू मध्ये एक थियो। इलाम, झापा, पाँचथर र ताप्लेजुङ गरी चार जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। यसको सदरमुकाम इलाममा रहेको छ। यो नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत पर्दछ। यस अञ्चलको दक्षिणमा बिहार, पूर्वमा पश्चिम बङ्गाल र सिक्किम तथा उत्तरमा तिब्बत रहेको छ। यहाँको सबैभन्दा ठूलो सहर दमक हो। यहाँ राई, लिम्बू, क्षेत्री, ब्राह्मण, मैथिल र मेचेको बाहुल्यता रहेको छ।
प्रशासनिक उपविभाजन

मेची अञ्चललाई चारवटा जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको थियो र वि.सं २०७२ मा, नयाँ संविधान जारी भएपछी यसलाई कोशी प्रदेशमा समावेश गरिएको थियो।


चार जिल्लामध्ये झापा तराईमा पर्छ र अन्य तीन जिल्लाभन्दा बढी विकसित छ। इलाम र पाँचथर पहाडी क्षेत्रमा पर्दछन् । इलाम पनि विकासको चरणमा छ, जहाँ बर्सेनि धेरै पर्यटक आउने गरेका छन्। कन्याम आफ्नो चिया बगानको लागि लोकप्रिय छ। अन्तुमा उदाउँदो सूर्यलाई देख्न सकिन्छ। चार जिल्लामध्ये ताप्लेजुङ सबैभन्दा कम विकसित जिल्ला हो। ताप्लेजुङ हिमाली क्षेत्रमा पर्छ।

मेचीभित्र भद्रपुरमा एउटा र ताप्लेजुङमा एउटा गरी दुई विमानस्थलहरू रहेका छन्।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालका विकास क्षेत्रहरू (साविकको)
* नेपालका अञ्चलहरू (साविकको)
* नेपालका जिल्लाहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू
श्रेणी:कोशी प्रदेश
कोशी अञ्चल

कोशी अञ्चल नेपालको चौध अञ्चलहरू मध्ये एक थियो। भोजपुर, धनकुटा, मोरङ र सङ्खुवासभा, सुनसरी, तेह्रथुम गरी छ जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। कोशी अञ्चलको सदरमुकाम विराटनगर थियो, जुन यसको सबैभन्दा ठूलो सहर पनि थियो। कोशी अञ्चलका अन्य सहरहरूमा इनरुवा, धरान, धनकुटा, दुहवी, रामधुनी र इटहरी थिए। यसका प्रमुख नदीहरू अरुण, तमोर र सप्तकोशी थिए।
प्रशासनिक उपविभाजन

मेची अञ्चललाई छवटा जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको थियो र वि.सं २०७२ मा, नयाँ संविधान जारी भएपछी यसलाई कोशी प्रदेशमा समावेश गरिएको थियो।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालका विकास क्षेत्रहरू (साविकको)
* नेपालका अञ्चलहरू (साविकको)
* नेपालका जिल्लाहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू
श्रेणी:कोशी प्रदेश
जनकपुर अञ्चल

नेपालको चौध अञ्चलहरू मध्ये एक थियो। धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही, दोलखा, रामेछाप र सिन्धुली गरी छ जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो।

जनकपुर अञ्चलको सदरमुकाम र यसको मुख्य सहर जनकपुर थियो। भारतीय सीमानजिक रहेको यो हिन्दू धर्मको ऐतिहासिक सहर हो। यो सहर अयोध्याका तत्कालीन राजा दशरथका छोरा भगवान रामका ससुरा राजा जनकको राजधानी भएको विश्वास गरिन्छ। त्यस समय यस सहरलाई 'मिथिला नगरी' भनिन्थ्यो। जनकपुर क्षेत्रको नाम ऐतिहासिक राजा गेडीगाड र उनको राजधानी जनकपुरसँग सम्बन्धित छ।

जनकपुर अञ्चलभित्र सहरहरूमा कमलामाई (भित्री तराई), मन्थली (पहाड र तराई), भीमेश्वर (हिमालय) र बर्दिवास, ढल्केबर, जलेश्वर, मलङ्गवा, हरिवन, लालबन्दी, गौशालाबजार र मटिहानी (बाहिरी तराई) रहेका छन्।
प्रशासनिक उपविभाजन

जनकपुर अञ्चललाई छवटा जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको थियो र वि.सं २०७२ मा, नयाँ संविधान जारी भएपछी यसका उत्तरी भागमा पर्ने जिल्लाहरूलाई बागमती प्रदेश र दक्षिणी भागमा पर्ने जिल्लाहरूलाई मधेश प्रदेश मा समावेश गरिएको थियो।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालका विकास क्षेत्रहरू (साविकको)
* नेपालका अञ्चलहरू (साविकको)
* नेपालका जिल्लाहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू
श्रेणी:मधेश प्रदेश
श्रेणी:बागमती प्रदेश
नारायणी अञ्चल

नेपालको चौध अञ्चलहरू मध्ये एक थियो। बारा, पर्सा, रौतहट, चितवन र मकवानपुर गरी पाँच जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। यसको सदरमुकाम हेटौँडा हो। नारायणी नदीको नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यो नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रमा पर्दछ।
प्रशासनिक उपविभाजन

नारायणी अञ्चललाई पाँचवटा जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको थियो र वि.सं २०७२ मा, नयाँ संविधान जारी भएपछी बारा, पर्सा र रौतहट जिल्लाहरूलाई मधेश प्रदेश र चितवन र मकवानपुरलाई बागमती प्रदेशमा समावेश गरिएको थियो।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालका विकास क्षेत्रहरू (साविकको)
* नेपालका अञ्चलहरू (साविकको)
* नेपालका जिल्लाहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू
श्रेणी:बागमती प्रदेश
श्रेणी:मधेश प्रदेश
बागमती अञ्चल

नेपालको चौध अञ्चलहरू मध्ये एक थियो। भक्तपुर, धादिङ, ललितपुर, काठमाडौँ, काभ्रेपलान्चोक, नुवाकोट, रसुवा र सिन्धुपाल्चोक गरी आठ जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। यसको सदरमुकाम काठमाडौँ हो। बागमती नदीको नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यो नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रमा पर्दछ। ती सबै जिल्ला अहिले बागमती प्रदेशमा पर्छन्।
प्रशासनिक उपविभाजन

जनकपुर अञ्चललाई आठवटा जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको थियो र वि.सं २०७२ मा, नयाँ संविधान जारी भएपछी यसका सबै जिल्लाहरूलाई बागमती प्रदेशमा समावेश गरिएको थियो।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालका विकास क्षेत्रहरू (साविकको)
* नेपालका अञ्चलहरू (साविकको)
* नेपालका जिल्लाहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू
श्रेणी:बागमती प्रदेश
गण्डकी अञ्चल

नेपालको चौध अञ्चलहरू मध्ये एक थियो। गोरखा, कास्की, लमजुङ, मनाङ, स्याङ्जा र तनहुँ गरी छ जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। यसको सदरमुकाम पोखरा हो। गण्डकी नदीको नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यो नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रमा पर्दछ।
प्रशासनिक उपविभाजन

गण्डकी अञ्चल छ जिल्लाहरूमा विभाजित थियो। यसका सबै जिल्लाहरू हाल गण्डकी प्रदेशमा पर्दछन्।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालका विकास क्षेत्रहरू (साविकको)
* नेपालका अञ्चलहरू (साविकको)
* नेपालका जिल्लाहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू
श्रेणी:गण्डकी प्रदेश
राप्ती अञ्चल

नेपालको चौध अञ्चलहरू मध्ये एक थियो। दाङ, प्युठान, रोल्पा, रुकुम र सल्यान गरी पाँच जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। राप्ती नदीको नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यसको सदरमुकाम तुल्सीपुर हो। यो नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रमा पर्दछ।
प्रशासनिक उपविभाजन

राप्ती अञ्चल पाँच जिल्लाहरूमा विभाजित थियो। यसका दाङ, प्युठान र रोल्पा जिल्लन लुम्बिनी प्रदेशमा पर्दछ। रुकुम जिल्ला विभाजित भई बनेको पश्चिम रुकुम जिल्ला र सल्यान जिल्ला कर्णाली प्रदेशमा पर्दछ भने अर्को पूर्वी रुकुम जिल्ला लुम्बिनी प्रदेशमा पर्दछ।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालका विकास क्षेत्रहरू (साविकको)
* नेपालका अञ्चलहरू (साविकको)
* नेपालका जिल्लाहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू
श्रेणी:कर्णाली प्रदेश
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेश
भेरी अञ्चल

नेपालको चौध अञ्चलहरू मध्ये एक थियो। बाँके, बर्दिया, दैलेख, जाजरकोट र सुर्खेत गरी पाँच जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। भेरी नदीको नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यसको सदरमुकाम नेपालगन्ज हो। यो नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रमा पर्दछ।
प्रशासनिक उपविभाजन

भेरी अञ्चल पाँच जिल्लाहरूमा विभाजित थियो। यसका बाँके र बर्दिया जिल्ला लुम्बिनी प्रदेशका साथै दैलेख, जाजरकोट र सुर्खेत कर्णाली प्रदेशमा पर्दछ।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालका विकास क्षेत्रहरू (साविकको)
* नेपालका अञ्चलहरू (साविकको)
* नेपालका जिल्लाहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू
श्रेणी:कर्णाली प्रदेश
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेश
कर्णाली अञ्चल

नेपालको चौध अञ्चलहरू मध्ये एक थियो। डोल्पा, हुम्ला, जुम्ला, कालिकोट र मुगु गरी पाँच जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। कर्णाली नदीको नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यसको सदरमुकाम जुम्ला खलङ्गा हो। यो नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रमा पर्दछ।
प्रशासनिक उपविभाजन

भेरी अञ्चल पाँच जिल्लाहरूमा विभाजित थियो। यसका सबै जिल्लाहरू हाल कर्णाली प्रदेशमा पर्दछ।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालका विकास क्षेत्रहरू (साविकको)
* नेपालका अञ्चलहरू (साविकको)
* नेपालका जिल्लाहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू
श्रेणी:कर्णाली प्रदेश
सेती अञ्चल

सेती अञ्चल नेपालको सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रमा अवस्थित चौध अञ्चलहरू मध्ये एक थियो। धनगढी सेती अञ्चलको प्रमुख सहर हो। यसको सदरमुकाम दिपायल सिलगढी थियो। वि.सं २०७२ मा, विकास क्षेत्र र अञ्चलहरू खारेज भएका थिए। पहिले सेती अञ्चल भनेर चिनिने यो क्षेत्र अहिले सुदूरपश्चिम प्रदेशमा पर्दछ।
नामाकरण

सेती नदीको नामबाट यो अञ्चलको नामाकरण गरिएको हो।
प्रशासनिक विभाजन

सेती अञ्चललाई ५ जिल्लाहरूमा विभाजित गरिएको थियो।
पो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालका विकास क्षेत्रहरू (साविकको)
* नेपालका अञ्चलहरू (साविकको)
* नेपालका जिल्लाहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सेती अञ्चल
श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेश
श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू
महाकाली अञ्चल

नेपालको चौध अञ्चलहरू मध्ये एक थियो। बैतडी, डडेल्धुरा, दार्चुला र कञ्चनपुर गरी चार जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। महाकाली नदीको नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यसको सदरमुकाम महेन्द्रनगर हो। यो नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रमा पर्दछ।
प्रशासनिक उपविभाजन

भेरी अञ्चल चार जिल्लाहरूमा विभाजित थियो। यसका सबै जिल्लाहरू हाल सुदूरपश्चिम प्रदेशमा पर्दछ।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालका विकास क्षेत्रहरू (साविकको)
* नेपालका अञ्चलहरू (साविकको)
* नेपालका जिल्लाहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू
श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेश
पर्सा जिल्ला

पर्सा नेपालको एक जिल्ला हो। यो जिल्ला मधेश प्रदेशमा पर्दछ। यो जिल्लामा वीरगन्ज सहर पर्दछ।
जिल्लाको नामाकरण

जिल्लाको महुवन गाउँमा रहेको पारसनाथको मठको नामबाट जिल्लाको नाम पर्सा नामाकरण गरिएको हो भन्ने इतिहासकारहरूको कथन छ।
प्रशासनिक विभाजन

जिल्लामा १ महानगरपालिका र ३ नगरपालिका र १० गाउँपालिकाहरू गरि १४ वटा स्थानीय तहहरू रहेका छन्।


अङ्गुठाकार|पर्सा जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा
भौगोलिक अवस्थिति

*अक्षांश:- २७ देखि २७.२६’ उत्तरसम्म
*देशान्तर:- ८४.८’ देखि ८४.२७’ पूर्वसम्म
*सिमाना:- पूर्वमा बारा जिल्ला, पश्चिममा चितवन जिल्ला र भारतको विहार राज्य, उत्तरमा मकवानपुर र चितवन जिल्लाहरू, दक्षिणमा भारतको विहार राज्य
*उचाइ:- समुद्र सतहबाट १२२ मिटरदेखि ९२५ मिटरसम्म
*क्षेत्रफल:- १३५३ वर्ग कि.मि.(१३८९४३ हेक्टर)
केही रमणीय स्थलहरू

* श्री गहवा माईको मन्दिर
* श्री वीरेन्द्र प्रभात घडी (घन्टाघर)
* श्री गिता मन्दिर, श्री शंकराचार्यद्धार
* श्री वीर्ता माईको मन्दिर
* श्री अलखिया मठ
* श्री महावीर स्थान
* मदिना जाम्मे मस्जिद
* रामगढ़वा जाम्मे मस्जिद
* महमदी मस्जिद
* बौद्ध चैत्य भिस्वा
* घडीअर्वा पोखरी
* श्री विन्ध्यवासिनीमाई को मन्दिर
* महुवन मठ, पर्सा वन्यजन्तु आरक्ष
* श्री विश्व हिन्दु पार्क लछमनवा
* श्री दुधेशवरनाथ मन्दिर(भठ्ठा मेला)
* वनशक्ती माईको मन्दिर ठोरी
* राइधारा ठोरी
* रानीवन ठोरी
* सेतो पहाड ठोरी
* रातो पहाड ठोरी
* सीता गुफा ठोरी
*
प्रमुख नदीनाला

उरिया (ओरिया) नदी, श्रीसिया नदी, गंगोल नदी, नौरङ्गीया नदी, तिलावे नदी, सिक्टा नदी आदि।
गाउँ विकास समिति र नगरपालिकाहरू

अलौ, अमरपट्टी, औराहा, बगही, वगवन्ना, बागेश्वरी, बहुअरी पिडारी, बहुअरबा भाठा, बसिडलवा, बसन्तपुर, बेलवा, बैरिया बिरता, बैरिया बिरता दा.पू., भवानीपुर, भेडिहारी, भिस्वा, बिजवनिया, विन्दवासनी, बिरन्चीबरवा, बीरगञ्ज उपमहानगरपालिका, बिरवागुठि, विश्रामपुर, चोर्नी, देउरवाना, धोविनी, धोरे, गादी, गम्हरीया, घोडादौडा पिपरा,गोविन्दपुर, हरिहरपुर, हरिहरपुर विर्ता, हरपतगंज, हरपुर, जगरनाथपुर, जैमङ्गलापुर, जानकिटोला, जितपुर, झौवा गुठी, कौवा बन कटैया, लाहावरथकरी, लखनपुर, लाल पर्सा, लंगडी, लिपनी विर्ता, मधुवन मथौल, महादेवपट्टी, महुवन, मैनपुर पकाहा, मनीयारी, मसियानी, भिखमपुर, मिर्जापुर, मुडली, नगरदाहा, निचुटा, निर्मलबस्ती, पाचरुखी, परसौनी विर्ता, परसौनी भाठा, पिडारीगुठी, पोखरीया, परशुरामपुर, रामगढवा, रामनगरी, सबैठावा, सभुवा पर्सौनी, समझौता, शंकरसरैया, सेढवा, सिवर्वा (पटवारीटोला), श्रीसिया खलवाटोला, सोनवर्षा, श्रीसिया दा. पु., सुवर्णपुर, सुगौली विर्ता, सुगौली पटेर्वा, सुपौली, सुर्जाहा, ठोरी, तुलसी बर्वा, उदयपुर घर्मी, भौराटार
यो पनि हेर्नुहोस

*नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू
श्रेणी:मधेश प्रदेशका जिल्लाहरू
मनाङ जिल्ला

मनाङ नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चलमा अवस्थित हिमालपारीको सुन्दर जिल्ला हो। नेपाल सरकारको मापदण्ड अनुसार अति दुर्गम जिल्ला अर्थात् "क" वर्गको जिल्लाको रूपमा मनाङ पर्दछ।
परिचय

कुल क्षेत्रफल २,२४६ वर्ग कि.मी. ओगटेको यस जिल्लाको सिमाना पूर्वमा गोरखा र लमजुङ, पश्चिममा मुस्ताङ र म्याग्दी, दक्षिणमा कास्की र लमजुङ तथा उत्तरमा चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बत पर्दछ। जिल्लाको भौगोलिक सुन्दरताको वयान गर्दा अति नै लोभ लाग्दा दृश्यहरू, अग्ला भिराला पहाडहरू र उच्च हिमश्रृखलाहरू जस्ता विषेशताहरू भएको यस जिल्लामा पूर्वमा मनास्लु, पश्चिममा दामोदर, दक्षिणमा अन्नपूर्ण र लमजुङ हिमाल पर्दछन् भने उत्तरमा तिब्बतको पेरी र चीन हिमाल पर्दछन्। मनाङ जिल्ला थुप्रै स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटक/पदयात्रीको गन्तव्य मार्ग, बहुमुल्य जडिबुटी, वन सम्पदा, अपार जलस्रोतको धनी, विश्वको सबभन्दा अग्लो स्थानमा रहेको तिलिचो ताल तथा कुण्डहरूको बेजोड संगम भएको जिल्ला हो।
प्रशासनिक विभाजन

जिल्लामा ४ गाउँपालिकाहरू रहेका छन्।


अङ्गुठाकार|मनाङ जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार मनाङ जिल्लाको कूल जनसङ्ख्या ६,५३८ जना मध्ये पुरुष ३,६६१ जना र महिला २,८७७ रहेका छन ।
नामाकरण

जिल्लाको सबैभन्दा ठूलो गाउँ मनाङबाट नै जिल्लाको नामाकरण भएको पाइन्छ। मनाङ् शब्द तिब्बती भाषाको "म्हनाङ्" शब्दबाट अपभ्रंश भएर आएको मानिन्छ। तिब्वती भाषामा "म्ह"को अर्थ सहायता र "नाङ"को अर्थ देउ भन्ने हुन्छ। बिकट भौगोलिक परीवेशमा रहेको र वाह्य साहयता बिना जनजीवन अतीकष्टकर रहेको भन्ने अर्थमा बुझ्नु पर्ने हुन्छ।
जिल्लाको इतिहास

सन १७८१मा रणबहादुर शाहको शासनकालमा नेपाल राज्यमा एकिकरण हुनु भन्दा आगाडी यो जिल्ला लमजुड राज्य कै एक अङ्गको रूपमा रहेको थियो। पछि यस जिल्लालाई पश्चिम ३ नं. गोश्वारा अन्तर्गत पोखरा स्थित बडाहाकिम मार्फत राखि प्रशासन सञ्चालन गरियो। वि.सं. २०१८ सालमा नेपाललाई १४ अञ्चल ७५ जिल्लामा बिभाजन गर्दा गण्डकी अञ्चल अन्तर्गत एउटा छुट्टै जिल्लाको रूपमा स्थापित भएको हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*जिल्ला विकास समिति, मनाङ
यो पनि हेर्नुहोस्

*नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण


श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका जिल्लाहरू
गुल्मी जिल्ला

गुल्मी जिल्ला नेपालको लुम्बिनी प्रदेशको एक जिल्ला हो। यो जिल्लाको सदरमुकाम तम्घास हो। यो जिल्लालाई पूर्वमा स्याङ्जा र पर्वत जिल्ला, दक्षिणमा पाल्पा र अर्घाखाँची, उत्तरमा बागलुङ र पश्चिममा प्युठान जिल्लाले घेरेको छ। यो जिल्ला कफी खेतीको लागि प्रख्यात छ। गुल्मी जिल्लामा उत्पादित कफी नेपाली तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा समेत लोकप्रिय रहेको छ। माघे सङ्क्रान्ति जस्ता चाडपर्वहरू पर्यटक र स्थानीय दुवैमा लोकप्रिय छन्।
नामाकरण

संस्कृतमा सैनिक वा पल्टन भएको ठाउँलाई गुल्म भनिने र सामरिक महत्त्व बोकेको हालको गुल्मी क्षेत्रमा पनि लिच्छवि काल र मध्य कालमा सैनिक छाउनी रहेकोले यस स्थानलाई गुल्मी भनी नामाकरण गरिएको हो भन्ने भनाई रहेको छ।लिच्छवि कालमा यो ठाउँ गढी गुल्म गण्डकी नदीको छेउको छाउनी भनिन्थ्यो। यहाँ गुल्मी चारपाला भन्ने ठाउँ पनि छ। जसलाई गुल्मीकोट पनि भनिन्थ्यो। यसैका आधारमा यस जिल्लाको नाम गुल्मी रहेको हो भन्ने भनाई पनि पाइन्छ।
प्रशासनिक विभाजन

जिल्लामा २ नगरपालिका र १० गाउँपालिकाहरू गरि १२ वटा स्थानीय तहहरू रहेका छन्।


अङ्गुठाकार|गुल्मी जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:गुल्मी जिल्ला
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका जिल्लाहरू