JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Rhine Kaskazini-Westfalia

thumbnail|right|200px|Rhine Kaskazini-Westfalia, Germany
thumb|right|300px|Ramani ya jimbo la Rhine Kaskazini-Westfalia.
thumb|150px|bendera ya Rhine Kaskazini-Westfalia
Rhine Kaskazini-Westfalia (kwa Kijerumani: Nordrhein-Westfalen, NRW) ni moja kati ya majimbo makubwa ya shirikisho la Ujerumani. Lipo magharibi mwa Ujerumani na idadi ya wakazi ni takriban 18,033,000 waishio katika Jimbo hili: ndilo linaloongoza nchini kwa idadi ya watu.

Mji wake mkuu ni Düsseldorf, lakini mji mkubwa ni Köln (Cologne).
Wilaya za Rhine Kaskazini-Westfalia

Rhine Kaskazini - Westfalia imegawanyika katika sehemu tano (mikoa ya kiserikali):
* Arnsberg
* Cologne
* Detmold
* Düsseldorf
* Münster
Historia ya Rhine Kaskazini-Westfalia

Jimbo jinsi lilivyo lilianzishwa 1946/1947 na Waingereza walipotawala sehemu ya Ujerumani baada ya vita kuu ya pili ya dunia. Serikali ya kijeshi ya Kiingereza kwa Ujerumani iliunganisha 1946 mikoa miwili ya Prussia kuwa jimbo jipya baada ya kufutwa kwa Prussia yenyewe iliyowahi kuwa jimbo kubwa kabisa katika Ujerumani. Mikoa hiyo ya Kiprussia ya awali ilikuwa Westfalia na sehemu ya kaskazini ya mkoa wa Rhine. Washindi wa vita kuu waliwahi kugawa mkoa wa Rhine na kaskazini iliwekwa chini ya Uingereza lakini kusini chini ya utawala wa Ufaransa. Maungano ya Westfalia na Rhine-Kaskazini yalipanuliwa 1947 kwa kuingiza mle jimbo la awali la Lippe. Jimbo jipya kilichokuwa kiumbe cha Waingereza kilikuwa kati ya majimbo 10 yaliyoanzisha mwaka 1949 Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani.

* 1807-1813 — Westphalia ni ufalme.
* 1817 — Westphalia imekuwa mkoa wa Prussia.
* 1824 — Jülich, Kleve, Berg and Niederrhein imeungana na Mkoa wa Rhine.
* 1919 — Ubelgiji imeichukua Eupen na Malmedy.
* 1946 — Mkoa wa Rhine, Westphalia na Lippe-Detmold imeungana na kuwa North Rhine-Westphalia.
Miji ya Rhine Kaskazini-Westfalia
Viungo vya nje

* Nordrhein-Westfalen


Jamii:Rhine Kaskazini-Westfalia
Jamii:Majimbo ya Ujerumani
Jamii:Mto Rhine
Mbelewele

thumb|200px|Nzi anayekaa juu ya chavulio la ua; punje ya njano ni mbelewele.
thumb|200px|Punje za mbelewele za maua mbalimbali chini ya hadubini. Ukubwa halisi wa kichwa ni [[milimita 2.5.]]
Mbelewele (au chavua) ni punje zenye seli za kuzaa za kiume ndani ya maua. Zinapatikana kwenye chavulio juu ya stameni ya ua. Mbelewele ni lazima kwa mbegu wa mmea kujitokeza.

Mimea mingine huwa na mbelewele nyepesi inayosambazwa na upepo na kufikia kwenye kapeli ya ua.

Kuna aina nyingine zenye mbelewele nzitonzito inayonata ikiguswa. Aina hizo zina proteini na sukari, hivyo zinapendwa kama chakula cha wadudu.

Kama mdudu, kwa mfano nyuki au nzi, anafikia ua anaanza kula au kukusanya mbelewele. Wakati wa kazi hiyo punje nyingi zinanata mwilini na miguuni mwa mdudu anayezipeleka kwa maua mengine na kuzitungisha kwa njia hiy.

Nyuki hukusanya mbelewele na kuipeleka kwenye mzinga wa nyuki inapotunzwa katika vyumba vya sega. Hapa inageukia kuwa asali.


Jamii:Mimea
Jamii:Uzazi
Mzinga wa nyuki

Mzinga wa nyuki ni mahali au nafasi ambako kundi la nyuki inakaa pamoja na sega.

Porini nyuki wanatafuta tu shimo lolote au pango na kujenga sega ndani yake. Baada ya kujua faida za asali watu wameanza kutengeneza mizinga ya nyuki yaani nafasi zinazofaa ili kuvuta nyuki waingie.

Namna ya mzinga wa kidesturi katika Afrika ni nusu mbili za kipande cha mgogo kombe zinazofungwa kwa kamba na kuacha nafasi katikati. Nyuki wanaotafuta nafasi wanapenda kuingia na kuanzisha kundi jipya mle.

Tatizo ni mavuno ya asali maana yake ni lazima kufungua mzinga wote na tokeo lake pamoja na mavuno mara nyingi ni kuharibu kundi la nyuki ndani ya mzinga hasa kwa sababu malkia anauawa.

Mizinga ya kisasa inaepukana na tatizo hili kwa muundo tofauti wa mzinga.

Mzinga huwa sanduku lenye fremu kadhaa ndani yake. Nyuki hutumia fremu kujenga sega ndani ya fremu. Wakati wowote fremu inaweza kutolewa katika mzinga na kuangaliwa, kutolewa asali na kurudishwa bila kuua nyuki.

Jamii:Wanyama
Jamii:Ufugaji
Aachen

thumbnail|right|280px|Mji wa Aachen


thumb|right|350px|Kanisa Kuu la Aachen lilijengwa kwa agizo la Karolo Mkuu.
Aachen (tamka: akhen) ni jiji la nchini Ujerumani ambalo lipo katika jimbo la Rhine Kaskazini-Westfalia.

Mji huo una wakazi wapatao 260,000 wanaoishi huko na unajulikana kwa kuwa na chuo kikuu cha Rheinisch-Westfälisch Technische Hochschule (RWTH) na kuwa na historia nzuri ya kuanzia mwanzoni mwa Karne za Kati.
Historia

Chanzo cha Aachen kilikuwa chemchemi za maji moto zilizotumiwa na watu kama tiba ya maradhi mbalimbali.

Waroma wa Kale walijenga huko bafu kwa jina la Aquis-Granum maana yake maji ya mungu wa tiba aliyeitwa Granus.

Karolo Mkuu alipenda kuja huko akaagiza kujengwa kwa mji kamili akaufanya kuwa mji mkuu wake akaupamba kwa kanisa mashuhuri mnamo mwaka 786 BK. Kanisa hili leo hii limeshapokewa katika orodha ya urithi wa dunia.

Tangu mwaka 1972, Aachen imekuwa moja kati ya sehemu za Mkoa wa Kiserikali wa Cologne.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Ujerumani
Viungo vya Nje

* www.aachen.de


Jamii:Miji ya Rhine Kaskazini-Westfalia
Bergisch Gladbach

thumbnail|right|280px|Mji wa Bergisch Gladbach

Bergisch Gladbach ni mji uliopo nchini Ujerumani katika jimbo la Rhine Kaskazini-Westfalia. Mji upo karibu na mji wa Köln na una wakazi takriban 110,016 waishio katika mji huo.
Jiografia

Mji wa Bergisch Gladbach upo mjini mashariki mwa Mto Rhine, kilomita kumi mashariki kwa mji wa Köln.
Manispaa jirani za mji huu

Kwa kuanzia kaskazini mwa mji huu, miji ya jirani na mji huu ni: Odenthal, Kürten, Overath, Rösrath, Köln na Leverkusen.
Historia

Makazi ya awali yalianza tangu kunako karne ya 13, lakini mji ulitambuliwa rasmi mnamo mwaka wa 1856.

thumb|220px|left|Ngoma ya kale ya mjini Bensberg.
Neno “Bergisch” linatokana na asili ya eneo lake la Berg na ulipangwa kuondolewa katika Mönchengladbach. Mnamo mwaka wa 1975, mji huu ukishirikiana na mji wa jirani yake wa Bensberg na ulipofikia idadi ya watu 100,000 mnamo 1977 ukapewa heshima kuwa jiji.
Trafiki

Treni za mkoani (S-Bahn), mstari S11 inasafirishwa Bergisch Gladbach, pia Treni za mji Köln, mstari 1.
Viungo vya nje

* Bergisch Gladbach Official site
* Fire Department of Bergisch Gladbach


Jamii:Miji ya Rhine Kaskazini-Westfalia
Bielefeld

thumbnail|right|280px|Mji wa Bielefeld

Bielefeld ni jiji lililopo mjini kaskazini-magharibi mwa nchi ya Ujerumani. Jiji lipo katika jimbo la Rhine Kaskazini - Westfalia. Mji wa Bielefeld una wakazi wapatao 330,000 wanaoishi mji hapa. Mji pia una Chuo Kikuu cha Bielefeld.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Ujerumani
Viungo vya Nje

* Official Bielefeld homepage
* Live webcam of the central plaza Jahnplatz of Bielefeld
* Deutsche Welle - Conspiracy Theory: Bielefeld does not exist

; Picha
* Europe Pictures - Bielefeld


Jamii:Miji ya Rhine Kaskazini-Westfalia
John Edward Gray

thumb|John Edward Gray

John Edward Gray (2 Februari 1800 – 7 Machi 1875) alikuwa mtaalamu Mwingereza wa zoolojia wakati wa karne ya 19.

Alizaliwa mtoto wa baba mfarmasia aliyekusanya mimea. Mwenyewe alisoma tiba mjini London na mwaka 1824 aliajiriwa na idara ya zoolojia kwenye Makumbusho ya Kibritania. Akaendelea kuwa mkurugenzi wa idara hii tangu 1840 akaiongoza hadi 1874.

Wakati wake ilikuwa kipindi cha uenezaji wa Milki ya Britania kote duniani na hii ilimsaidia kuongeza sana sampuli za wanyama wa kila aina kutoka pande zote za dunia. Chini ya uongozi wake mkunsanyiko wa kisayansi wa sampuli za wanyama uliendelea kuwa bora duniani.

Kazi hii ilimleta kuainisha mamia ya spishi za wanyama na ndege na kwa hiyo jina lake linakumbukwa katika majina ya spishi alizotangulia kueleza kisayansi.

Alipenda pia stempu za posta alikuwa kati ya watu wa kwanza duniani waliokusanya stempu.

Mdogo wake George Robert Gray alimfuata kaka akaongoza idara ya ndege kwenye makumbusho na kuwa maarufu pia katika uainishaji wa ndege na vipepeo hasa.
Viungo vya Nje

* John Edward Gray, the Indian Pond Heron and Walsall


Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Biolojia
Mdudu

Mdudu (mkubwa dudu pia) kwa lugha ya mitaani ni aina ya mnyama mdogo asiye vertebrata, yaani mnyama bila uti wa mgongo. Wanyama waitwao “wadudu” wana miguu kwa kawaida (k.m. buibui, nge, jongoo au wadudu wa kweli).

Lakini hata wanyama wadogo bila miguu huitwa wadudu kwa lugha ya kawaida, wanyama wadogo sana hasa (chini ya sentimita moja). Hawa huitwa vidudu (k.m. kidudu-dubu) au hata vijidudu (kwa kawaida viumbe vinavyoonekana chini ya hadubini tu) pia.
Tazama pia

Wadudu wa kweli.
Yote "dudu"?


XN_AntMilkAphid.gif|Sisimizi ni mdudu wa kweli
Lycosa_tarantula.png|Bui-bweha ni buibui mwenye sumu; si mdudu wa kweli lakini angala buibui hawako mbali sana na wadudu katika uainishaji
Mikrofoto.de-Baertier18.jpg|Kidudu-dubu ni mdogo sana, hana uhusiano wa karibu na wadudu wa kweli


Jamii:Wadudu
Wadudu

Wadudu wa kweli (tazama mdudu) ni kundi la arithropodi wadogo kiasi ambalo lina spishi nyingi duniani. Kibiolojia wako katika ngeli ya Insecta.

Wadudu wanashirikiana kuwa na muundo wa mwili chenye pande tatu za kichwa mbele, kidari katikati na fumbatio nyuma, halafu jozi tatu za miguu na kwa kawaida jozi mbili za mabawa. Kwa nje kiwiliwili kinafunikwa kwa khitini yenye kazi ya kiunzi nje.

Hadi sasa wataalamu waliainisha zaidi ya spishi milioni 1 za wadudu na makadirio ni kwamba kuna spishi nyingi zaidi, labda hadi milioni 30.

Wadudu wanaishi takriban kila mahali duniani. Spishi nyingi zinapatikana katika sehemu za tropiki na idadi inapungua kwenye baridi. Lakini kuna hata spishi moja iliyopatikana Antaktika. Wadudu ni wachache sana baharini lakini hata humo kuna spishi chache.
Uainishaji

Uainishaji wa wadudu umebadilika sana tangu utumiaji wa uchanganuzi wa ADN umeanza. Mfano wa mwainisho wa hivi karibuni unafuata:

* Ngeli Insecta
** Nusungeli Monocondylia
*** Oda Archaeognatha
** Kladi (kundi bila tabaka) Dicondylia
*** Nusungeli Apterygota
**** Oda †Monura
**** Oda Thysanura (Wadudu mikia-mitatu)
*** Nusungeli Pterygota
**** Ngeli ya chini Palaeoptera
***** Oda †Palaeodictyoptera
***** Oda †Megasecoptera
***** Oda †Archodonata
***** Oda †Diaphanopterodea
***** Oda †Meganisoptera
***** Oda Ephemeroptera (Wadudu siku-moja)
***** Oda Odonata (Kereng'ende)
**** Ngeli ya chini Neoptera
***** Oda ya juu Exopterygota
****** Oda †Titanoptera
****** Oda †Protorthoptera
****** Oda Plecoptera (Wadudu mabawa-msuko)
****** Oda Embioptera (Wasokotaji-hariri)
****** Oda Zoraptera (Wadudu-malaika)
****** Oda Dermaptera (Wadudu-koleo)
****** Oda Orthoptera (Wadudu mabawa-manyofu: panzi, nzige, nyenje, chenene, senene n.k.)
****** Oda Phasmatodea (Wadudu-kijiti)
****** Oda Notoptera (Wadudu-barafu, watambaaji-miamba)
***** Oda ya juu Dictyoptera (imependekezwa)
****** Oda Blattodea (Mende na mchwa)
****** Oda Mantodea (Vivunjajungu)
***** Oda ya juu Paraneoptera (imependekezwa)
****** Oda Psocoptera (Nzi-gome, chawa-vitabu)
****** Oda Thysanoptera (Tiripsi)
****** Oda Phthiraptera (Chawa)
****** Oda Hemiptera (Wadudu mabawa-nusu: kunguni, vidukari, nzi weupe, wadudu-gamba, vidung'ata)
***** Oda ya juu Endopterygota
****** Oda Hymenoptera (Wadudu mabawa-viwambo: nyuki, nyigu, sisimizi n.k.)
****** Oda Coleoptera (Mende-kibyongo, bungo, fukusi, visaga)
****** Oda Strepsiptera (Wadudu mabawa-potwa)
****** Oda Raphidioptera (Wadudu shingo-ngamia)
****** Oda Megaloptera (Wadudu mabawa-makubwa)
****** Oda Neuroptera (Wadudu mabawa-vena)
***** Oda ya juu Mecopteroidea (imependekezwa)
****** Oda Mecoptera (Wadudu mabawa-marefu: wadudu-nge n.k.)
****** Oda Siphonaptera (Viroboto)
****** Oda †Protodiptera (Nzi wa kale)
****** Oda Diptera (Wadudu mabawa-mawili: nzi, mbu n.k.)
***** Oda ya juu Amphiesmenoptera (imependekezwa)
****** Oda Trichoptera (Wadudu mabawa-manyoya)
****** Oda Lepidoptera (Wadudu mabawa-vigamba: vipepeo, nondo)
Viungo vya nje

*
Titanic

Titanic ilikuwa meli kutoka Uingereza iliyojengwa kati ya 1909 na 1912 huko Belfast. Wakati ule ilikuwa meli kubwa duniani pamoja na mwenzake "Olympic".

Ilipangwa kuzunguka kwenye Atlantiki kati ya Uingereza na Marekani.

Kwenye safari yake ya kwanza iligongana na siwa barafu tar. 14 Aprili 1912 mnamo saa sita kasorobo usiku ikazama baada ya masaa 2 na dakika 40 katika usiku wa tar. 15. Aprili.

Watu 2200 walikuwepo kwenye meli. Katika maji baridi takriban 1500 walikufa ni 700 waliookolewa na meli zilizokimbia kuokoa watu.

Ajali ya Titani ilionyesha kasoro nyingi katika sheria kuhusu ujenzi wa meli na vifaa kama idadi maboti madogo ya dharura na sheria zilibadilishwa baadaye.

1997 filamu juu ya kuzama kwa Titanic ilitolewa ikapata sifa nyingi.
Tazama pia

* Titanic (filamu 1997)


Jamii:Meli
Titanic
Samaki

Kuhusu kundinyota la Pisces linaloitwa pia "Samaki" angalia hapa

thumb|Papa (samaki)|Papa [[buluu.]]
Samaki ni wanyama wenye damu baridi wanaoishi kwenye maji ya mito, mabwawa, maziwa au bahari.

Wote ni vertebrata, yaani huwa na uti wa mgongo.

Wanatumia oksijeni iliyomo ndani ya maji kwa kuyavuta kwenye mashavu yao.

Kuna aina nyingi za samaki wadogo wenye urefu wa sentimita moja na wakubwa wenye urefu hadi mita 15. Ila tu viumbehai wakubwa kwenye maji si samaki bali nyangumi ambao ni mamalia.
Samaki na watu

Samaki ni chakula bora kwa sababu nyama yake ina protini nyingi inayopokewa kwa urahisi na mwili wa binadamu. Leo hii ni zaidi ya watu bilioni moja wanaotegemea samaki hasa kama chanzo cha protini.

Tangu zamani samaki walivuliwa na watu. Wanaoishi karibu na bahari au mito mikubwa mara nyingi ni wavuvi. Mbali ya samaki ambao hutegwa na watu kwa lengo la kula, kuna uvuvi wa michezo ambayo huenea duniani kote. Kuna njia mbili:
*Njia ya jadi inajumuisha uwezo wa kukamata samaki kwa zana ambazo zinafanywa na mtu binafsi kama fimbo na ndoana
*Njia ya kisasa iko leo katika uchumi wa magharibi, ambapo vifaa huuzwa na maduka ya uvuvi.

Mbali na kuvua tu, watu wanafuga pia samaki. Ufugaji samaki hutokea hasa katika mabwawa madogo; samaki wanapewa lishe ili wale na baada ya kufikia ukubwa unaotakiwa maji yanaondolewa kwenye bwawa. Lakini miaka ya nyuma ufugaji samaki umeenea hadi baharini. Vizimbi vikubwa vinatengenezwa kwa seng'enge na kuzamishwa katika sehemu ya bahari pasipo hatari ya mawimbi makali, kwa mfano katika hori nyembamba kama fyord za Norwei.

Samaki wanafugwa pia kama mapambo na kwa burudani: watu wanajua wale wenye rangi za pekee na kuwafuga hasa.
Vyakula anavyokula samaki

*Samaki wenzake
*Majani
*Wadudu, mfano: nyungunyungu
Faida za samaki katika jamii

Hutusaidia kula hata kuondoa janga la njaa katika sehemu fulani.
Tanbihi
Viungo vya nje

Jamii:Chakula
Jamii:Uvuvi
Planktoni

thumb|150px|Uduvi wa Krill inakula planktoni mimea na mwenyewe ni chakula cha nyangumi (urefu 1-2 [[cm)]]
thumb|150px|Uduvi mdogo aina ya Hyperia ana urefu wa milimita 6
thumb|150px|Planktoni mimea (mwani) inaonekana kama kanda buluu mbele ya pwani la Argentina (picha kutoka angani)


Planktoni (Kigiriki πλαγκτος planktos "inayoelea kwenye maji") ni jina la kujumlisha viumbe vidogo sana ama mimea au wanyama wanaoishi baharini. Wadogo jinsi walivyo hawana nguvu kuogelea dhidi ya mikondo ya bahari kwa hiyo wanaelea tu baharini wakisukumwa na mwendo wa maji.

Planktoni ni chanzo cha maisha ya viumbe vingine kama samaki hadi wanadamu wanokula samaki au kulisha mifugo yao unga wa samaki.
Aina za planktoni

Wataalamu wanatofautiisha aina tatu:
* Phytoplanktoni au planktoni mimea ni hasa aina za mwani (algae) ndogondogo inayoelea karibu na uso wa maji. Inatumia nuru ya jua kwa njia ya usanisinuru pamoja na madini ndani ya maji.
* Zooplanktoni au planktoni wanyama ambayo ni uduvi wadogowadogo wenye ukubwa chini ya milimita hadi sentimita mbili na pia mayavuyavu.
* Bakterioplanktoni au planktoni bakteria ambayo ni bakteria na archaea zinazooishi pamoja na planktoni nyingine
Chanzo cha mtando chakula

Planktoni ni chanzo cha mtando chakula majini; planktoni mimea ni chanzo chake kabisa na aina nyingine za planktoni wanatumia mimea hii kama chakula chao.

Planktoni kwa ujumla ni lishe kwa viumbe vikubwa zaidi baharini kama samaki ambao wenyewe wanaliwa na viumbe vikubwa tena.

Kuna pia nyangumi na papa wanaokula planktoni moja kwa moja kwa kuichotea kwa midomo yao mikubwa pamoja na maji mengi na kusukuma maji nje kupitia meno yao ambayo ni mengi tena madogo kama chanuo au chujio na planktoni yenyewe inabaki ndani kama chakula.

Jamii:Biolojia
Jamii:Bahari
Usanisinuru

thumb|200px|Kila jani kina kiwanda cha kikemia ndani yake.
Usanisinuru (pia usanidimwanga, ing. photosynthesis) ni mchakato wa kibiolojia na kikemia ambako mimea ya kijani inageuza nguvu ya nuru ya jua kuwa nishati ya kikemia. Inatengeneza kabohidrati ikitumia nguvu ya nuru ya jua na dioksidi kabonia ya hewani pamoja na maji.

Nje ya mimea kuna pia aina kadhaa za bakteria na hasa mwani zinazofanya usanisinuru.

Fomula yake ni

:6 CO2 + 12 H2O + nuru → C6H12O6 + 6 O2 + 6 H2O
:dioksidi kabonia + maji + nishati nuru → glukosi + oksijeni + maji

Usanisinuru ni msingi wa maisha yote duniani. Unajenga mada ogania ambayo ni chanzo cha lishe katika mtando chakula kwa karibu viumbehai vingine vyote kwa njia moja au nyingine. Kwa njia hii ni chanzo cha mtando chakula wa uhai wote.
Mchakato wa usanisinuru

right|thumb|Picha ya kiwiti (chloroplast)
Usanisinuru unaanza kwenye sehemu za kijani za majani. Rangi ya kijani inatokana na punje ndogo sana za kiwiti ndani ya majani. Wakati nuru ya jua inafikia kiwiti inasababisha kemikali ndani yake kuvunja molekuli za maji. Molekuli ya maji ikivunjwa inatoa oksijeni, hidrojeni na nishati. Protini ndani ya seli inatumia dutu hizi pamoja na dioksidi kabinia ya hewani kujenga glukosi na ATP ambayo ni molekuli ya fosifati inayotunza nishati nyingi ndani ya muungo kemia wake.

Katika mchakato huu oksijeni inaachishwa na hivyo usanisinuru ni pia chanzo cha oksijeni katika angahewa ya dunia jinsi ilivyo.


Jamii:Biolojia
Jamii:Mimea
Sisimizi

Sisimizi ni familia ya wadudu wadogo wanaoishi katika jamii. Jamii hizi zinaweza kuwa na sisimizi makumi kadhaa tu au kuwa na mamilioni kulingana na spishi mbalimbali.

thumb|left|150px|Sisimizi jinsi anavyokamua vidukari
Makazi yao yapo mara nyingi chini ya ardhi au mahali pengine panapohifadhiwa kama chini ya jiwe kubwa au katika nafasi ndani ya miti. Wanatumia udongo na nyuzi za mimea kwa ujenzi.

Jenasi kadhaa kama vile siafu (Dorylus spp.) hawana makazi ya kudumu bali wanahamahama.

Mchwa hawako karibu na sisimizi hata kama wanafana nao katika mengi na kuitwa kwa Kiingereza "white ants" lakini wako katika nasaba nyingine pamoja na kombamwiko.
Majina ya aina za sisimizi kwa Kiswahili

* Chungu (aina inayouma)
* Nyenyerere (wadogo weusi)
* Majimoto (aina nyekundu inayouma vibaya sana)
* Samesame (aina nyekundu)
* Sangara (aina nyekundu)
* Siafu (jenasi Dorylus)
* Sungusungu (Megaponera analis)
Picha


Apomyrma stygia casent0000077 profile 1.jpg|Amblyoponinae (Apomyrma stygia)
Aneuretus simoni casent0102369 profile 1.jpg|Aneuretinae (Aneuretus simoni)
Axinidris luhya casent0172612 profile 1.jpg|Dolichoderinae (Axinidris luhya)
Army Ants (Dorylus sp.) (6927770850).jpg|Dorylinae (Siafu, Dorylus sp.)
Rhytidoponera metallica body shot.jpg|Ectatomminae (Rhytidoponera metallica)
Oecophylla longinoda.jpg|Formicinae (Sisimizi wafumaji, Oecophylla longinoda)
Heteroponera mayri casent0173543 profile 1.jpg|Heteroponerinae (Heteroponera mayri)
Leptanilla revelierii casent0006788 profile 1.jpg|Leptanillinae (Leptanilla revelierii)
Martialis heureka CASENT0106181 1.jpg|Martialinae (Martialis heureka)
CSIRO ScienceImage 347 Dinosaur or Fossil Ants INothomyrmecia macropsI.jpg|Myrmeciinae (Nothomyrmecia macrops)
Acacia drepanolobium and Crematogaster nigriceps @ Ngorongoro Aug2009.jpg|Myrmicinae (Crematogaster nigriceps)
Paraponera clavata (14336838450).jpg|Paraponerinae (Paraponera clavata)
Megaponera Major with termites, crop.jpg|Ponerinae (Sungusungu, Megaponera analis)
Probolomyrmex guineensis casent0178270 profile 1.jpg|Proceratiinae (Probolomyrmex guineensis)
Tetraponera parops casent0106133 profile 1.jpg|Pseudomyrmecinae (Tetraponera parops)

Viungo vya Nje

* Macro photos - images of ants


Jamii:Sisimizi na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia
Jenasi

right|thumb|150px|Ngazi za uainishaji katika biolojia; ngazi ndogo za kati hazionyeshwi
Jenasi (kutoka Kigiriki Γένος genos / Kilatini genus "nasaba, ukoo, familia, aina") ni ngazi katika uainishaji wa kisayansi unaopanga viumbehai (mimea, wanyama) katika vikundi kulingana na nasaba zao.

Jenasi moja huwa na spishi ndani yake. Jenasi kwa pamoja hupangwa katika familia.

Katika jina la Kisayansi la kiumbehai ni lazima kutaja jenasi. Kwa mfano paka anaitwa "Felis silvestris catus". Felis ni jina la jenasi. Jenasi huandikwa kwa herufi kubwa.
Maelezo


Jamii:Uainishaji
Uainishaji wa kisayansi

right|thumb|150px|Ngazi za uainishaji katika biolojia; ngazi ndogo za kati hazionyeshwi.
Uainishaji wa kisayansi (ing. biological classification, taxonomy) ni jinsi wataalamu wa biolojia wanavyopanga viumbehai kama mimea na wanyama kwa vikundi kwenye ngazi mbalimbali. Inaweza kuitwa pia taksonomia.

Tangu muda mrefu watu walitambua ya kwamba wanyama au mimea mbalimbali wanafanana kati yao kwa namna moja au nyingine. Wataalamu walijaribu kupanga aina hizo kwa vikundi vyenye tabia za pamoja. Carolus Linnaeus alianza kuzipanga kwa muundo ulioeleweka kulingana na tabia za maumbile yao.

Mfumo wa Linnaeus uliendelezwa baadaye kulingana na nadharia ya Charles Darwin inayoona ya kwamba spishi mbalimbali huwa na chanzo cha pamoja, kwa hiyo inawezekana kupanga uhai wote kama mti yenye matawi makubwa, tena madogo yanayotoka kwenye makubwa.

Ujuzi wa kisasa kutokana na utafiti wa DNA ndani ya seli za viumbehai unaendelea kuongeza ujuzi wetu kwa hiyo katika mengi uainishaji ni utaalamu unaozidi kubadilika.
Majina ya Kisayansi

, anayejulikana kama baba wa uainishaji wa kisayansi.]]
Kila spishi ya viumbehai inapewa jina la kisayansi lenye maneno mawili kufuatana na muundo wa uainishaji. Jina la Kisayansi linaanza kwa kutaja jenasi inayoandikwa kwa herufi kubwa, halafu neno la pili kama sehemu maalumu ya jina la spishi ile. Maneno hayo huandikwa kwa herufi za italiki. Kwa mabano hufuata jina la mtaalamu wa spishi pamoja na mwaka alioandika maelezo yake.

Kwa mfano paka anaitwa Felis silvestris (Linnaeus, 1758) na spishi hii inajumlisha paka wa porini na paka wa nyumbani.
* Felis ni jina la jenasi. Jenasi huandikwa kwa herufi kubwa.
* "silvestris" ni sehemu ya pili ya neno; linasema "wa msituni" kwa sababu inaaminiwa ya kwamba asili ya paka hizi zote ni aina ya paka wa porini wa Asia, Ulaya na Afrika Kaskazini.

Paka wa nyumbani anayefugwa na watu anatazamwa kama nususpishi, na nususpishi hii inaweza kutofautishwa kwa kuongeza neno la tatu "catus" kuwa "Felis silvestris catus". Hili ni jina la nususpishi ya paka wanaofugwa na watu. Nususpishi hii ina aina nyingi ndani yake, kutokana na ufugaji na uteuzi lakini zote zimo ndani ya nususpishi ileile.

Katika mabano lipo jina la mtaalamu aliyeeleza spishi hii mara ya kwanza kwa namna ya kisayansi pamoja na mwaka alipoandika. Katika mfano wa paka ni Carolus Linnaeus anayefupishwa mara nyingi kama "L.". Aliandika kitabu chake mwaka 1728.
Umbo la majina katika uinishaji

Katika uainishaji wataalamu wamepatana jinsi ya kutumia majina kwa ngazi mablimbali. Umbo la majina haya hufuata sarufi ya Kilatini.


Jamii:Uainishaji
Jamii:Biolojia