JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
මිනිස් ආහාර ජීරණ පද්ධතිය

ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිය ප්‍රධාන වශයෙන් ආමාශය සහ අන්ත්‍ර/ බඩවැල් වලින් සමන්විත වේ.වඩා පුළුල්ව සැළකීමේදී ඹුඛයේ සිට ගුදය දක්වා සියළුම ඉන්ද්‍රියයන් මෙහි ලා සැළකේ.
වැඩිහිටි පිරිමියෙකුගේ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිය සාමාන්‍යයෙන් මීටර් 5 පමණ දිගකින් යුක්ත වේ.එය මීටර් 9 දක්වාද දිගින් යුක්ත විය හැකිය.පද්ධතිය ප්‍රධාන වශයෙන් පුර්වාන්ත්‍රිකය හෙවත් පෙර බඩවැල,මැදි බඩවැල සහ අපරාන්ත්‍රිකය යන් ප්‍රධාන කොටස් 3කින් සමන්විත වේ.ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිය මගින් නිරන්තරයෙන් ජීර්ණය සඳහා අවශ්‍ය කරන හෝර්මෝන ශ්‍රාවය කිරීම සිදු කරනු ලබයි.ගැස්ට්‍රින්,සෙක්‍රටීන්,කොලෙසිස්ටොකිනින්,ග්‍රෙහිලින් යන හෝර්මෝන මේ යටතට ගැනේ.
ඉහළ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිය අන්නශෝතය,ආමාශය සහ ග්‍රහණිය හෙවත් කුඩා බඩවැලෙහි ඉහළ කොටස් යන ප්‍රධාන ඉන්ද්‍රියයන් 3කින් සමන්විත වේ.නමුත් ඉහළ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිය සහ පහළ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිය අතර මායිම් වෙනස් විය හැක.පහළ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිය සඳහා කුඩා බඩවැල් සහ මහා බඩවැල් අයත් වේ.සමහර අර්ථ දැක්වීම් වලට අනුව ගුදය ද මේ යටතෙහි ලා සැළකේ.කුඩා බඩවැල් ප්‍රධාන කොටස් 3කින් සමන්විත වන අතර මහා බඩවැල ද ප්‍රධාන කොටස් 3කින් සමන්විත වේ.
අතුණුබහන් හෙවත් බඩවැල්,දළ වශයෙන් කලලයේ 16 වන දිනයේ සිට මෙහි ව්‍යුහාත්මක වර්ධනය ඇරඹේ.භූණීය කාල පරාසයේදී මෙය ඉහත දක්වන ලද ප්‍රධාන කොටස් 3කට විභේදනය වීම සිදුවෙ.ආහාර ජීර්ණ ක්‍රියාවලියේදී ඒ සඳහ ගතවන කාලය ඉතාමත් වැදගත් සාධකයකි.එය ආහාර වර්ගයේ ස්වභාවය වැනි කරුණු ගණනාවක් මත රඳා පැවතුනද දල වශයෙන් පැය 2.5 සිට 3 දක්වා වු කාල පරාසයක් ආහාරයේ 50% ජීර්ණට වී අවශෝෂණය වීමට වැය වන අතර එය ආමාශය පුර්ණ වශයෙන් හිස් වීමට පැය 4 සිට 5 දක්ව කාලයක් වැය වේ.
ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිය ප්‍රතිශක්තිකරණ ක්‍රියාවලියේදී ඉතාමත් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉ‍ටු කරයි.ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියේ පෘෂ්ඨ වර්ගඵලය පාපන්දු පිටියක වර්ගඵලයට සමාන යයි සැළකේ.මෙවැනි විශාල පෘෂ්ඨ වර්ගඵලයක් පැවතිම නිසා ශරීර ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියට රෝග කාරක රුධිරයට හෝ වසා තරලයට ඇතුළු වීම වැළේක්වීමට විශාල කාර්ය භාරයක් සිදු කළ යුතු වේ.ආමාශයේ පවතින අඩු pH අගය (1 සිට 4 දක්වා)බොහෝමයක් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් (වෛරස්,බැක්ටීරියා) වලට මාරාන්තික වන අතර එමගින් විනාශයට පත්වේ.ශ්ලේශ්මල ස්‍රාවය මගින් ද විශාල වශයෙන් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් විනාශයට පත් වීම සිදුවේ.
ඉහළ ජීරණ ආන්ත්‍රික කාර්ෂය

thumb|right
|අමාශය,මහා බඩ්වැල සහ ගුද මාර්ගයේ දළ රූපසටහන

මුඛය‚ ග්‍රසනිකාව‚ අන්නස්‍රාතය සහ අමාශය ඉහළ ජීරණ ආන්ත්‍රික කාර්ෂයට ඇතුලත් වන්නේය.

*ඛේට ග්‍රන්ථීන්‚ දිව සහ දත් මුඛය තුල ඇති ග්‍රන්ථීන් වේ.
*මුඛයේ පිටුපස ඇති ග්‍රසනිකාව අන්නස්‍රාතය තුලට මාර්ගය දක්වන්නේය.
*ආහාර ආමාශය තුලට තල්ලු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය හැඳින්වෙන්නේ පරිනස්තනය යනුවෙන්ය
මුඛය

මිනිසාගේ ආහාර ජිර්ණය ආරම්භ වන්නේ මුඛයෙනි. මුඛය තුලදි ආහාර විකා, ඛේටය සමඟ මිශ්‍ර කිරිම සිදුකෙරේ.ඛේටයේ ඇති amylase නම් එන්සයමයෙන් අහාරයයේ ඇති පිෂ්ට ධාතුව (කබොහද්‍රටෙ)ජීරණය කිරීම ආරම්භ වේ.
ග්‍රසනිකාව

මුඛයට හා නාස් කුහරයට පසු පසින් අන්නසෝත්‍රයට පෙර පිහිටා ඇත. මෙම කොටස ජිර්ණ පද්ධතියට සහ ශ්වසන පද්ධතිය යන පද්ධතින් දෙකටම අයත් වේ. මේ හරහා ආහාර මෙන්ම වාතයද හුවමාරු වේ. මේ තුල වු යාන්ත්‍රනයක් මඟින් ආහාර සහ දියර වර්ග පෙනහළු තුලට ඇතුල්විම වලකයි.
අන්නසෝත්‍රය

මුඛයේ සිට ආමාශය දක්වා ආහාර ගමන් කරන්නේ මේ හරහාය.මුඛ කුහරයෙන් එන ආහාර ආමාශය වෙත තල්ලු කැරේ.
ආමාශය

ආහාරය තාවකාලිකව ගබඩා කරන ස්ථානයයි.එහිදී අහාර ආමාශික යුශ සමග මිශ්‍ර වී ජීරණයට ලක්වේ.
සටහන්

{|


|Digestive system
|-
{|
පරිසර ක්ෂුද්‍රජීවි විද්‍යාව

පරිසර ක්ෂුද්‍ර ජීවි විද්‍යාව යනු පරිසරයේ ඇති ක්ෂුද්‍රජීවීන් පිළිබඳව කෙරෙන අධ්‍යනයන්ය. එම අවස්ථාවන්හීදි පරිසරය යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පස්‚ ජලය සහ වාතය ඇතුලු සත්වයන් සහ පැළෑටිය. තවද ජෛව විද්‍යාව ප්‍රතික්‍රියාකාරක සම්බන්ධයෙන් කෙරෙන අධ්‍යනයන් පවා පරිසර ක්ෂුද්‍ර ජීව විද්‍යාව තුලට ඇතුලත් වේ.

ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ගේ පැවැත්මන් බොහෝ විවිධත්වයෙන් යුක්තවේ. මුලු පෘතුවියම ක්ෂුද්‍රජීවීන් ගේ වාසස්ථානයක් බවත් ඔවුන්ගේ වර්ගයන් මනුෂ්‍යයන් විසින් හඳුනාගෙන ඇත්තේ අල්ප වශයෙන් බවත් සඳහන් වේ.

මෙම ජීවීන් ඕනෑම පරිසර විපර්යාසයකට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවන් පෙන්නුම් කෙරෙන්නේය.

පස් සාමාන්‍ය ප්‍රමානයක් ගත් විට එහි බිලියනයකටත් වඩා සංඛ්‍යාවක ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සිටින බව සොයා ගෙන ඇත. ජෛව ගෝලයට කුඩා ජීවීන් ගෙන් ඇති වන බපෑම ඉතා විශාලය. ඔවුන් පරිසර පද්ධතියේ කෂේරුව ලෙස පිහිටන්නේය. විශේෂයෙන්ම ආලෝකය පතිත නොවන ප්‍රදේශයන් තුල. මෙම ප්‍රදේශයන් තුල රසායනික සංශ්ලේෂණයන් ලෙස ක්‍රියා කරන බැක්ටීරියා කාබොනික ශක්තීන් සපයන්නේය. ක්ෂුද්‍ර ජීවින් , ජෛව භූරසායන චක්‍රය තුල විශේෂ භූමිකාවක් ඇත්තේය.

කුඩා ජීවීන් සිටින ස්ථාන තුල ඇති අනවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය එම ජීවීන්ම විනාශ කරනු ලැබේ. අපවිත්‍ර කාරකයක ස්වභාවයට අනුකූලව ක්ෂුද්‍ර ජීවින් විසින් විෂ අපද්‍රව්‍ය විනාශ කිරීමේ හැකියාව වෙනස් වන්නේය. මෙම ක්‍රියා වලින් විනිශ්චය කිරීමට බැක්ටීරියාවන් ගේ සංයෝජනය මන්තු කිරීම වැදගත් වන්නේය.
සටහන්

| Environmental Microbiology
|}
{|
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
සමස්ථිතිය

සමස්ථිතිය (ග්‍රීක: ὅμοιος, hómoios, "සමාන", සහ στάσις, stásis, "නොවෙනස්ව පවතින" වෙතින්) යනු පද්ධතියක අභ්‍යන්තර පරිසරය නියාමනය කරමින් උෂ්ණත්වය හෝ pH අගය වැනි ගුණාංගයන්හී ස්ථායි, නියත තත්ත්වයක් නඩත්තු කෙරෙන පද්ධති ගුණාංගයකි. විවෘත හෝ සංවෘත පද්ධතියක් විෂයයෙහි මෙම ගුණාංගය පැවතිය හැක.
අනෙකුත් ක්ෂේත්‍රයන්

මෙම පදය අනෙකුත් ක්ෂේත්‍රයන්හීද භාවිතා කිරීම ඇරඹි ඇති අතර, නිදසුන් වශයෙන්:
අවදානම

ආයු ගණකයක් විසින් අවදානම් සමස්ථිතිය වෙත සඳහනක් සිදු කල හැකි අතර, මෙහිදී (නිදසුනක් වශයෙන්) අගුලු වැටුම සිදු නොවන තිරිංග භාවිතා කරනුවුන්ගේ සුරක්ෂිතභාවය පිළිබඳ වාර්තාව අගුලු වැටුම සිදු නොවන තිරිංග භාවිතා නොකරනුවුන්ගේ එම වාර්තාවට වඩා හොඳ නොවන්නේ, මුලින් සඳහන් කල අයවලුන් සුරක්ෂිත වාහන භාවිතා කිරීම නිසාවෙන් අවිඥානිකව සුරක්ෂිතභාවය මද රිද පැදවීම් පරිචයන්හී නියැලෙන බැවිනි.
ආශ්‍රිත
බාහිර සබැඳි

*Homeostasis

*
ප්‍රවර්ගය:සත්‍යාන්ත්‍රික විද්‍යාව
ප්‍රවර්ගය:කායික විද්‍යාව
ප්‍රවර්ගය:ජීවවිද්‍යාව නාමකරණය
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීක ප්‍රතිදේයවදන්
මනුෂ්‍ය කායික විද්‍යාව

මානුෂ්‍ය කායික විද්‍යාව යනු මනුෂ්‍යා ගේ ශරීරයේ සිදු වෙන ක්‍රියාවලීන් යුක්ත වූ විද්‍යාවයි. ව්‍යුහ විද්‍යාව සහ කායික විද්‍යාව බොහෝ සම්බන්ධයක් පෙන්නුම් කරයි. ව්‍යුහ විද්‍යාවෙන් මනුෂ්‍ය ගේ ආකෘතිය පිළිබඳවත් කායික විද්‍යාවෙන් මනුෂ්‍ය ගේ ක්‍රියාවලීන් පිළිබඳවත් අධ්‍යයනය වේ.
ඉතිහාසය

ග්‍රීසියේ සහ ඉන්දියාවෙහි වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක ඉතිහාසය ඉතා පැරණිය. ග්‍රිසියේ කායික විද්‍යාත්මක ඉතිහාසයෙ පිළිබද අවධාරණය කිරිම ඇරිස්ටෝටල් විසින් ආරම්භ කරන ලද අතර ඔහු කාර්යෙහි ව්‍යුහයේ සහ කෘත්‍යය අර ඇති සම්බන්ධතාවය පිලිබද පරිච්චනාත්මක චින්තන ඉදිරිපත් කරන ලදි. ඉන්පසු ක්ලෝසියස් ගැලනසි ක්‍රි.පු. 126-199 දක්වා කාලය කුලදි ශරිරියේ කාර්යයන් පිලිබදව පරියේෂණ පවත්වන ලදි. ශරීරයෙහි කාර්යයන් පිලිබදව පරියේෂණ පැවැත්වු පළමු විද්‍යාඥය ඔහුය. ඉන්දියාවේ ආයුර්වේදයට සම්බන්ධ පැරණි ග්‍රන්ථවල මනුෂ්‍ය ව්‍යුහය විද්‍යාව සහ කායික විදයාව පිලිබද තොරතුරු සටහන්ව පවති.

මධ්‍යකාලින යුගයේදි ඉන්දියානු සහ ග්‍රීක වෛද්‍ය විද්‍යව මුස්ලිම් වෛද්‍යවරැන්ගේ බලපෑමෙන් තවදුරටත් වර්ධනය විය. ඇවිලේනා 980-1037 දක්වා කාලවකවානුව තුළදි වෛද්‍ය විද්‍යාව අදාල පරික්ෂණ පැවැත්විම සහ ප්‍රමාණකරණය සිදු කර, ඉන්පසු ඉබින් අලි - නාෆස් විසින් 213-1288 කාල වකවනු තුළදි කායික විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයෙහි බොහෝ තොරතුරැ අනාවරණය කර ගන්නා ලදි. ඒ අනුව ඔහු හැදවතෙහි ව්‍යුහය ප්‍රථම වතාවකට නිවැරදි විස්තර කනර ලද අතර කිරිටයේ ක්‍රියාකාරිත්වය පෙණහල්ලේ ව්‍යුහය සහ සංසරණ කායකාර්මය පිලිබදව ද නිවැරදි ද විස්තර කරන ලදි.

පුනරැදය කාල සමයේදි බටහිර ලොව කුප කාය විද්‍යාව සහ ව්‍යුහය විද්‍යාව පිලිබද පර්යේෂළු පැවැත්විම අරඹන ලදි. මෙම සමයේදි වවච්ඡේකයා පිලියම් හාවි විසින් සිදුකළ පර්යේෂණ වලදි සංසරණ පද්ධතිය පිළිබද තොරතුරැ සොයා ගන්නා ලදි.

19 වන සියවසේදි කායික විද්‍යාත්මක දැනුම ඉතා සීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය විය. මැතියාස් ශිල්ඩන් සහ තියොඩොර් ශ්වෑන් විසින් සොයාගන්නා ලද සෛලීය න්‍යාය තුළින් අවයවයන් සෛල තුළින් නිර්මාණය වි ඇති බව ප්‍රථම වරට සොයා ගන්නා ලදි ක්ලෝඕ බර්නාඩ් 1813-1879 සහ වෝල්ටර් කැනෝන 1871-1945 මෙම සමයේ සිටි තවත් ඉතා ප්‍රසිද්ධ කාය වෛද්‍යවරයන් දෙනෙක් වේ.
සටහන්

| Human physiology
|}
{|
යාන්ත්‍රික කාර්ය

බලය සහ විස්ථාපනය

බලය සහ විස්ථාපනය යන දෙකම දෛශික රාශින් ව්. ඒව තිත් ගුණිතය මගින් සම්බනධ විමෙන් ආදිශ රාශියක් වු යන්ත්‍රික කාර්ය ගනනය කල හැක.
W=D.d=FDcos∅ (1)

මෙහි ∅ යනඅ බලය සහ වාස්ථාපන දෛශික අතර කෝණය වේ.
මෙම සුත්‍රය වලංගු විමට නම් බලය සහ කෝණය නියත විය යුතුය. වස්තුවේ මහ සැමවිටම ඒකිය සරල රේඛිය විය යුතු අතර රේඛාවේ දිගේ චලනය වන විට‍ දිශාව වෙනස් වේ.

කලය අනුව බලය වෙනස් වන විට ගමන් මග සරල රේඛාවකින් වෙනස් වු අවස්ථාවලදි (1) සමීකරණය සාමාන්‍යනේ යෙදිය නොහැකි වුවත් චලන කුඩා පිටර වලට බෙදිය හැකි වේත එහිදි බලය සහ චලනය එක් එක් පියවර යලදි නියතකයකට ආසන්න කල හැකි අතර මුලු කාර්ය එම පියවර වලදි කරන ලද කාර්වල එකතුවක් ලෙස ප්‍රකාශ කල හැක. යාන්ත්‍රික කාරය සදහා වන සාමන්‍ය අර්ථ දැක්විම පහත රේඛිය අනුකලයකින් ඉදිරිපත් කල හැක.
WccF ds (2)

මෙහි C - මග හෝ වස්තුව මගින් නිර්ක්ෂණයට කර වක්‍රය
F - බලය දෛශිතය
S - පිහිටුම් දෛශිකය

8W=F.ds යන ප්‍රකාශනය අවනිශ්චිල අවකලංක ජන එහි තේරැම Wc හි ගණනය කිරිමෙ ගමන් මග කෙරෙහි Fds අවචලනය කිරිම කල නොහැක

2 සමීකරණය මගින් ශුන්‍ය නොවන බලයක් මගින් ශුන්‍ය කාර්යයක් කල හැකි බව පැහැදිලි කරයි. සරලම අවස්ථාවදි බලය චලනය වන දිශාවට ලම්මබ වු විට අනුකලනය සැමවිටම ශුන්‍ය වේ. මෙය වෘත්තයක චලනයේදි තුලදි සිදුවේ.කෙසේ නමුත් අනුකලනය සමහර විට ශුන්‍ය නොවන් එය සමහර අවස්ථාවලදි ඝන හෝ ධන වුවත අනුකලනයේ දි ශුන්‍ය කර ගත හැක.

ශුන්‍ය නොවන බලයක් පැවතිම මගින් ශුන්‍ය කාර්යක් කිරීම සහ එයට සම්බන්ධ රාශියක් වන ආවේගය අතර වෙනස නිරෑපනය කරයි. අවේග යනු කාලයට අනුබද්ධ බලයෙන් අනුකලනයයි. ආවේගය වස්තුවේ ගම්‍යතා වෙනස මිනුම් කරන අතර එය දෛයික රාශියක් වන අතර දිශාවට සංවේදි වේ. කාර්යය ප්‍රවේගය‍පෙුමගෙයේ විශාලත්වය ලෙස සලකනු ලබේ. උදාහරණයක් ලෙස වස්තුවක් ඒකා රේඛිය චලිතය වෙදන විට කෙන්ද්‍රය දෙසට යොදන බල‍යෙන් කාර්යක් සිදු නොවන අතර ස්පර්ශිය සංරදක ශුන්‍ය නොවන ආවේගයක් වේ.
(සංස්කරණය) යාන්ත්‍රික ශක්තිය

ප්‍රධාන ලිපිය යාන්ත්‍රික ශක්තිය

වස්තුවක යාන්ත්‍රික ශත්කිය මුලු ශක්තියෙන් කොටසක් වන අතර එය යාන්ත්‍රික කාර්ය අනුව වෙනස් විය හැක. එයට චාලක ශක්තිය සහ විභව ශක්තිය ඇතුලත් වේ. මෙහි සදහන් නොවු වැදගත් ආකාරයශන්තිය ලෙස තාපශක්තිය (මෙය සර්පණය කාර්ය මගින් වැඩි කල හැකි අතර පහසුවෙන් අඩුකල නොහැක) සහ අනිකුත් ශක්තින් (මෙය නියාවන් වන අතර ඉතිරි ඒකන් නොවෙනස්ව පවති)

බාහිර F බලයක් වස්තුවක් මත ක්‍රියකර විට එහි චලක ශක්තිය Ek1 සිට Ek2 දක්වා වෙනස් ව්.

W=∆Ek=Ek2-Ek1=∆Ek=12mv22-12mv12=12m∆(v2)

අප මෙම ප්‍රතිඵලය ව්‍යුත්පන්න කල විට වස්තුවක් වන බාහිර බලයක ක්‍රියකරමින් ව්‍යුත්පන්න කල විට වස්තුවක් මත බහිර බලයක් ක්‍රියාකරිමෙන් ඇතිවන යාන්ත්‍රික කාර්ය එම වස්තැවේ ප්‍රවේගය වනස් විම වර්ගයට සමානගති වේ. (ඉහත සමීකරණයේ අවසාන විය යුතු වේ)

යාන්ත්‍රික ශක්ති සංස්ථිතික මුලඡධර්මයේ අනුව ඕනෑම පද්ධතියක වන සංස්ථික බලය යෙදුවිට (ගුරැත්වාකර්ෂණය බලයක් පමනක් වේ) හෝ අනිකුත් බලය මගින් අති කරන කාර්ය වල එකතුවට ශුන්‍ය වන විට ඒවායේ සුලු යාන්ත්‍රික ශක්තිය නියතව පවති.

උදාහරණයක් ලෙස නියත ස්කන්ධයෙන් ඇති වස්තුවක් නිදහසේ වැටුන විට 1 අවස්ථාවේ මුලු ශක්තිය දෙයන අවස්ථාවේ ශක්තියට සමාන වේ.

(Ek + Ep )1=(Ek + Ep )2

Ek - චාලක ශක්තිය සහ

Ep - විභව ශක්තිය
සටහන්
පරිසර විද්‍යාත්මක සංස්ථිතිය

විවිධ වු පරිසර විද්‍යාත්මක තත්ත්යන් යටතේ උපරිම ජීව ප්‍රභේද සහිත උත්කර්ෂ ප්‍රජාවක් තුළ පරිසර විද්‍යාක්මක සමස්ථිතිය සොයා ගත හැකිය.

කැළඹුණු පරිසර පද්ධතියන් තුළ සහ අර්ධ වශනේ උත්කර්ෂ ප්‍රජාවන් සහිත ජෛව පරිසර තුළ පරිසර විද්‍යාත්මක සමස්ථිතියක් දක්නට නොලැබේ. උදාහරණයක් වශයෙන් 1883 දි ඇකි වු ගිණිකොණ පිපිරමෙන් ක්‍රකටෝ දුපතෙහි පරිසර පද්ධතිය කැළඹුණි. එම නිසා එහි වාසය කළ වනාන්තර පරිදර පද්ධතිය සම්පුර්ණයෙන්ම විනාශ වු අතර සියලු ජීවින් දුපතෙන් ඉවත් විය. පිපිරිමෙන් අනතුරුව ක්‍රකටෝ දුපතෙහි පරිසර පද්ධති බෝහෝ වෙනස්කම් වලට භාජනය වු අතර ක්‍රම ක්‍රමයෙන් ශාණ හා සත්ත්ව විශේෂ එහි වාසය කිරිම ඇරඹුණි. මෙම නිසා වසර ගණනාවකට පසුව එහි ජෛව විවිධත්වයක් සහිත පරිසර පද්ධතියක් නිර්මාණය විය. ක්‍රකටෝ දුපතෙහි මෙම පරිසර විද්‍යාත්මක අනුක්‍රමය අවධි කිහිපයක් ඔස්සේ සිදු වු අතර එම එක් ශ්‍රේණියක් පිලිවෙලින් අවධි කිහිපයක සිදුවන සිද්ධින් ලෙස අර්ථ කථනය කර ඇත. මෙසේ පිළවෙලින් අවධි කිහිපයක සිදුවන සිද්ධීන්හි එකතුවකදී උච්චතම අවස්ථාව ප්‍රිසෙර් ලෙසින් හදුන්වනු ලබයි. ක්‍රකටෝ දුපත එහි උච්වකම අවස්ථාවන එම දුපතෙහි පිපිරිම සිදු වි අවුරැදු සියයකට පසුව 1983 දි ලගා කරගත්තේය. එවිට දුපතේ විවිධ වු ජිව ප්‍රභේද අටසියක් වාසය කර ඇත. මෙම තත්ත්වය දිනෙන් දින පැමිණෙන සත්ත්ව ප්‍රභේදයන් නිසා වෙනස්වන බව සාක්ෂි මගින් තහවුරු වේ.
මෙවැනි කැළඹුණ හෝ විනාශ වු පරිසර පද්ධතියන් තුළ මුලින්ම කෘමි සතුන් සහ පළිබෝධ ඇතිවේ. ඉන්පසු පරිසර පද්ධතිය දියුණු විමත් සමග මෙම සත්ත්ව විශේෂ වෙනුවට ඊට දියුණු සත්ත්ව ප්‍රභේදයන් පරිසර නපද්ධති තුළ ඇතිවේ. මෙම දියුණු සත්ත්ව ප්‍රභේදයන් මුල සිටි පළිබෝධ සහ කෘමි විශේමෙන් ප්‍රජාව බෝ කිරිම බොහෝ සෙයින් නොකරන අතර ඔවුන් තම පරිසර පද්ධතිය හට අනුවර්තනය වෙමින් ජීවිතය පවත්වාගෙන යෑම සිදු කරයි.

මේ අනුව සෑම පරිසර පද්ධතියක්ම වේයන් වැනි ප්‍රරෝගාමි සත්ත්ව විශේෂයන් මගින් ඇරඹෙන අතර සත්ත්ව සමුහය උච්චිතම අවස්ඛාවට පැමිණන විට එය අවසන් වේ. සත්ත්ව සමුහය වෘකෂලතා ආදිය ස්වාභාවික පරිසරයත් සමග සමබරයවව ජීවත් විමට හැකි වු විට මෙම සමාජීය වශයෙන් සහ පාරිසරික වශයෙන් පරිසර පද්ධතීන් තුළ උච්චතම අවස්ථාව පැමිණේ.
ජීව විද්‍යාත්මක සමස්ථිතිය

ජීව පද්ධතිමය පරාමිතිට අනුව අවයවයන් අනුකූලවන්නේ හෝ නියාවකයෙන් වේ. නියාමකයන් තත්ත්ව විසුරුණු සහ පාරිසරික වෙනස්විම් වලට බඳුන් වන පරාමිතිය ස්ථිර මට්මටමක තබා ගැනිමට උත්සාහ දරයි. නමුත් අනුළවන්නා පරාමිතිය නිර්මාණය කිරිම සදහා පරිසරයට ඉඩ ප්‍රස්තාව ලබා දේ. උදාරණයක් වශයෙන් තාපවශෝක සත්වයන් ශරිරි උෂ්නත්වය ස්ථිර මට්ටමක පවත්වාගෙන යන අතර බහිෂ්තාපි සත්ත්වයන් විවිධ වු ශරීර උෂ්ණත්වයන් පෙන්නුම් කරයි.

අනුකූලවන්නන් හට පාරිසරික වෙනස්විම් අනුව තම පරාමිතිය පානය කිරිමේ යම් කිසි හැකියාවක් පවති. උදාහරණයක් වශයෙන් උරගයන් උදෑසන කාලයේදි රත්වු ගල්මත සිට අව්ව තපිමින් තම ශරිර උෂ්ණත්වය වැඩි කර ගනී. මෙලෙසට නියාමය පාරිසරික වෙනස්විම් වලට ප්‍රතිචාර දක්වයි. මේ අනුව තාපාවශෝක සත්ත්වයෙකු වන ලේනා රත් වු ගලක් මත සිටින විට ඔහුගේ ශරිර උෂෟණත්වය ස්ථිර මට්ටමක පවත්වාගෙන යෑම සදහා ශාරිර අභ්‍යන්තර අවයවයන් ගල මත ඇති උෂ්ණත්වය ප්‍රයෝජනයට ගනී.
මේ අයුරින් එකිනෙකාට වෙනස් වු පරාමිතිය රදවා ගැනිමේ ක්‍රම පිහිටා තිබිම තුඵින් සත්ත්වයන්හට විවිධ වු පරිසරික තත්ත්වයන්හි ජීවිත්වි මේ හැකියාව ලැබි ඇත. උදාහරණයක් වශෆයන් බහුපෝෂකයන් අඩු උෂ්ණත්ව මට්ටම් තුලදි උදාසින වන අතර තාපව ශෝකයන් අඩු උෂ්ණත්ව මට්ටස තුළදී ක්‍රියාශිලි වේ. ස්වයංක්‍රීය නියාමයක පද්ධති පවත්වාගෙන යාම සදහා තිපර්ක ශක්තිය අවශ්‍ය බැවින් මෙසේ ශරිරය තුළ උෂ්ණත්වය ස්ථිර පවත්වාගන යෑම යාම් වටිනාකමක් මත සිදුවේ. සර්පයන් හා සම්ස්ථිතිය පවත්වගෙන යෑම සදහා අවම ශක්ති ප්‍රමාණයන් අවශ්‍ය වන බැවින් එවුන් පතිකයකට වරක් පමණක් ආහාර ගනී.

හෝමෝන රුධිරයට නිකුත් කිරීම තුළින් සමස්ථිතික නියාමක පාලනය කරනු ලබවයි. නමුත් සමහර අවස්ථාවන්හිදි අනෙකුත් යාමක ක්‍රියාවලීන් සමබරතාව පවත්වාගෙන යෑම සදා සරළ විසරණයක් උපයෝගී කොට ගනී.

ශරීර උෂ්ණත්වය පාලනය කිරිමට අමතරව සමස්ථිතික නියාමයනය තුළින් තවත් බෙහෝ දේ සිදු කරයි. රුධිරයේ පවතින ග්ලුකෝස් ප්‍රමාණය සහ රුධිරයේ සාන්ද්‍රණය නියාමක කුළින් පාලනය කරනු ලබයි. ක්ෂීරපායින් ඉන්දියුලින් සහ ග්ලුකොජන් මගින් රුධිරයේ ග්ලුකෝස් ප්‍රමාණය පාලනය කරනු ලබයි. අගන්‍යාශය තුළින් හෝමෝනව නිපදවේ. මෙම හෝමොන නිපද විමට නොහැකි වු විට එය දියවැඩියාව ඇති කරයි. වකුගඩු රුධිරයෙන් අතිරේක ජලය සහ අයන ඉවත් කරයි. මෙම අතිරේක ජලය මුත්‍රා ලෙස පිටවේ. වකුගඩු ක්ෂිරපායින්ගේ සම්ස්ථිතික පද්ධතියෙමහි විශාල කර්තව්‍යයක් ඉටු කරයි. වකුගඩු තුළින් රුධිරය තුළ අන්තර්ගත අතිරේක ජලය ලුණු සහ යුරියා ඉවත් කරනු ලබයි. මේවා ශරිරියෙහි ප්‍රධාන අපද්‍රවයයන් වේ.
සටහන්
මාංශපේශි

විශේෂ මාංශපේශින් වර්ග තුනක් පවතී. ඒවා නම්
අස්ථි හා සම්බන්ධ මාංශපේශින්

අස්ථි හා සම්බන්ධ මාංශපේශින් සතුව පවතින තන්තු බහුන්‍යෂ්ටික වන අතර සෛලීය න්‍යෂ්ටික ප්ලාස්මා පටලය යටින් පිහිටා ඇත. මෙම සෛල ඉත සිතින් මයෝමිත තන්තු තුළින් නිර්මාණය වි ඇත. මෙම තන්තු ඉරි වැටුණු ආකාරයෙන් හෝ රේඛා සහිතව පිහිටා ඇත. මෙම සෑම තන්තුවක්ම ප්‍රෝටින් සුත්‍රිකාවක් සහිත වේ. එක් තන්තුවක් දිගු නුලක් ආකාරයෙන් සැකසි ඇත. අස්ථි හා සම්බන්ධ මාංශපේශියෙන් කුඩාම අංගය සැකෝටීර් ලෙසින් හදුන්වන අතර එය සෛලයක කෘත්‍යාත්මක අගංය වේ. ප්‍රෝටින් සුත්‍රිකා තන්තුවකට රදවා තබන Z රේඛාවක සිට තවත් සෛලයක පිහිටි Z රේඛාවක් දක්වා තන්තුවක්පවතී. සෑම සැකෝමීටර් මධ්‍යම M රේඛාව ලෙස නම් කරනු ලබයි.
හෘදය හ සම්බන්ධ මාංශපේශින්

හෘදය හා සම්බන්ධ මාංශපේශින් පාර්ශවිකව සම්බන්ධ වී ඇති නිසා ඒවා අවස්ථි සම්බන්ධ මාංශපේශින් වලට වඩා වෙනස් වේ. කෙසේ නමුදු එම මාංශපේශින් අපට රරැචි ආකාරයෙන් පාලනය කර නොහැක. අස්ථි කුහර තුළ ඇති ගැටයන් තුළින් මෙම මාංශපේශින් පාලනය කරන අතර, අස්ථි කුහර තුළ ඇති ගැටයන් ස්වතන්ත්‍ර ස්නායු පද්ධතියන් තුළින් පාලනය වේ.
මෘදු මාංශපේශින්

මෘදු මාංශපේශින් ස්වතන්ත්‍ර ස්නායු පද්ධතිය මගින් පාලනය වන අතර මෙම මාංශපේශින් ද අපට රැචි ආකාරයෙන් පාලනය කිරිමට නොහැක.
සටහන්
පෑලැටි වල රෝග කාරක බීජ සහ රෝග විනිශ්චය

පැලැටියක් රෝග කාරයක් තුළින් ආපාදනය විමට කරැණු තුනක් හේතු විය හැකිය. රෝග ත්‍රිකෝණය ලෙසින් මෙය හදුන්වයි.


දීලිරබොහොසයක් ශාඛා ව්‍යාධි විද්‍යාවට අයත් දීලිර අස්කොවස්ටේස් ඛණ්ඩය හෝ බයිඩියොම්සේටේස් ඛණ්ඩයට අයත් වේ.

ශෘඛ බීජානු නිස්පාදනය කරන අවස්ථාවේදි ලිංගිකව හෝ අලිංගිකව දිලිර ද නැවතනිපද වේ. මෙම දීලිර බොහෝ දුරක් වායුවෙන් ජලයෙන් හෝ පස තුලින් පැති යාම සිදු විය හැකිය. පස තුළින් ව්‍යාප්ක වන බොහෝ දිලිර තම ජිවින වක්‍රයේ මුල් අවධිය පස් තුළ ගත කරයි. දීලිර රෝග දීලිර නාශක යෙදිම තුලින් පානය කර ගත හැකිය නමුත් වර්තමානයේ බොහෝ දිලිර මෙම දිලිර නාශක වලටද ක්‍රමයෙන් විකසනය වී ඇත.
බැක්ටිරියා

ශාක අනුසාරයෙන් ඇති බොහෝ බැක්ටිරියාවන් මෘක්‍යවීයන් වන අතර එම බැක්ටිරියාවන් ශාක වලට හානි සිදු කරන්නේ නැත. නමුත් ඉතා අල්ප බැක්ටිරියා ප්‍රමාණයක් රෝග ඇති කිරිම සිදු කරනු ලබයි. බැක්ටිරියා ආසාදන නිර්වර්තන සහ අර්ධ නිර්වර්තන කලාබ වල පැතිරිම යාම බහුල වේ.
වෛරයිරසයන් සහ වෛරසන් වැනි වු ජීවින්

ශඹාක වෛරස බොහෝ ප්‍රමාණයක් පවතින අතර සමහර ශාක වෛරසයන් ස්පර්ශනේ ව්‍යාප්ත වේ. බොහෝ අවස්ථවන්හිදි ශාක වෛරසයන් අස්වැන්න ලබා ගැනිම අහිමි කරයි. ශාක වෛරසයන් රෝග වාහකයන් තුළින් ව්‍යාප්ත වේ. බොහෝ විට කෘමි සත්ත්වයන් මගින් මෙය ව්‍යාප්ත වුවුද සමහර අවස්ථාවන්හි දි දිලිර පණුවන් මගින් සහ මුල සත්ත්වයන් තුළින් රෝගය ව්‍යාප්ත වේ.
ශබ්දාර්ථ විද්‍යාව

ශබ්දාර්ථ විද්‍යාව යනු සන්නිවේදනයේ අර්ථය අධ්‍යයනය කිරිමයි. වාග් විද්‍යාවේදී එය කිසියම් විශේෂිත අවස්ථාවන්හිදි සහ සන්දර්භයන්හිදී නියෝජිතයින් හෝ ප්‍රජාවන් විසින් යොදා ගනු ලබන සංඥාවන්හි අර්ථ නිරූපණය අධ්‍යයනය කිරිමයි. වෙනත් විවිධ ක්ෂේත්‍රයන් කිහිපයක ඒ හා සම්බන්ධ අර්ථයක් ඇත.

ප්‍රකාශනයක තේරුම සංයුක්ත වන්නේ කුමකින් ද යන්න පිළිබඳව ශබ්දාර්ථ විද්‍යාඥයින් වෙනස් මත දරති. උදාහරණයක් ලෙස ‘ජෝන් බේගල් :ඉටැකවලට කැමතිය’’ යන වාක්‍යයෙහි බේගල් යන වචනය එහි වචනාර්ථය හෝ මුඛ්‍යාර්ථය නොව එම ද්‍රව්‍යය හැදින්වීමට යොදන වචනය විය හැකිය. නමුත් එයින් එය ‘ජෝන් ගේ බඩගින්න හඟවන්නේ කෙසේද වැනි ඉන් ඇතිවන ඇඟවිමක් ද විය හැකිය. උපමාලංකාර සම්බන්ධතාවයක් ද විය හැකිය. සාම්ප්‍රදායිකව විධිමත් ශබ්දාර්ථ විද්‍යා දෘෂ්ටි කෝණයට අනුව ශබ්දාර්ථ විද්‍යාව එහි වචනාර්ථ තේරුමට සීමා කරන අතර එහි සියලුම රූපාලංකාර සම්බන්ධතාවයන් ප්‍රායෝගිකවාදයට පවරයි. නමුත් මෙම වෙනස පවත්වාගැනීම වඩ වඩාත් දුෂ්කර වේ. යමෙක් විධිමත් ශබ්දාර්ථ විද්‍යාව, ලක්ෂණ වීමංසාව, යෝගිකතාව යනාදියෙන් ඥානාත්මක ශබ්දාර්ථ විද්‍යාව දෙසට ගමන් කිරිමේදී න්‍යායවාදියෙක් වචනාර්ථ සාලංකාර වෙනසට දායක වන ප්‍රමාණයෙහි අඩුවීමක් සිදු වේ.

ශබ්දාර්ථ විද්‍යාව යන වචනය එහි නුතන අර්ථයෙන් ප්‍රථමවරට දිස්වුයේ ‘මයිකල් බි‍ රියල්’ ගේ ක්‍රි.වර්ෂ 1897 ‘එසේ ඞී සෙමැන්ටික්’ නම් පොතෙහි ප්‍රංශ බසින් ‘සෙමැන්ටික් ප්බඑසුමැ යනුවෙනි. ජාත්‍යන්තර විද්‍යාත්මක ශබ්දාවලියෙහි ශබ්දාර්ථ විද්‍යාව. ශබ්දාර්ථ වේදය :ීැප්ිසදකදටහ_ යනුවෙන් ද හැඳින් වේ. ශබ්දාර්ථ විද්‍යා ශික්ෂාව ක්ෂිණ නොවන සාරාංශ අර්ථයන් දෙස බැලීම සඳහා යොදාගත් ක්‍රමයක් වන ‘ඇල්ෆ‍්‍රඞ් කෝසිබ්ස්කි’ ගේ සාමාන්‍ය ශබ්දාර්ථ විද්‍යාවෙන් වෙනස් වේ.
සටහන්
ස්වින්ග් නර්තන

thumb|alt=tiny globe|ස්වින්ග් නර්තනය,1939
ස්වින්ග් ඩාන්ස්' යනු 1920, 30 හා 40 දශකවලදී ජෑස් සංගීතයට අනුව රිද්මයානුකූල පැද්දිම නර්තනයක් කොට ගත් ජන කණ්ඩායමක් විසින් ගොඩනගනු ලැබුවකි. නමුත් මෙම නර්තන ආකාරය ජෑස් සංගීතයේ රිද්මය දක්වා දිවයයි. වඩාත් ප්‍රචලිත නර්තන කණ්ඩායමක් වන්නේ ලින්ඩා බෝච් නැමැති කණ්ඩායමයි.මෙය එදා පටන් අද දක්වා පැවත එන සහකාර නර්තනයකි. මෙම නර්තන වැඩි වශයෙන් දක්නට ලැබෙන්නේ අප්‍රිකානු ඇමරිකන් ජන සමුහ, අප්‍රිකානු ඇමරිකන් නර්තන ශීල්පින්, (වැල්බෝ ආ ඇන්ජලෝ) මෙන්ම ඇමරිකානු හා අනෙකුත් ජන සමාජ තුළය. මෙම පැද්දෙන නර්තනයේ මුල් ආකාරයන් ලෙස 'බ්ලැක් බොටම්',"චාල්ස්ටන්", "ටැබ්ඩාන්ස්", ඩික්සිලන්ඩ් ජෑස් හැඳින්විය හැකිය. දකුණු ඇමරිකන් හි නව සර්ලියන්ස් හි මෙම නර්තන සම්ප්‍රදාය ගොඩ නැගි ඇත. මෙම නර්තන උතුරු දිශාවේ පිහිටි නිව්යෝර්ක්, කැන්සාසිටි, හා චිකාගෝ යන නගර කරා 1920 දී ව්‍යාප්ත වුණි. ගම්බද කළු ජාතිකයන් ද පිඩාවලින් මිදිමට උතුරට සංක්‍රමණය වූහ. ජිම්ක්‍රෝලෝස්, ලින්චින් ප්‍රදේශවල හා පසුව දකුණේ පැවැති රැකියා වියුක්තිය එහි පැවැති අවනතිය ඊට හේතුවිය. ස්වින්ජෑස් බටහිර අප්‍රිකානු සහ ඇමරිකන් අප්‍රිකානු නර්තනය හා සංගීතයෙහි ස්වර සංයෝග විදහා පායි. මෙය 'ස්ව කාල' සහ 'අට වන ස්වර' නොහොත් තුන්පියවර වශයෙන්ද එහි නාද වන රිද්මයන්ගේ වෙනස් විම්ද කාලය අනුව පරතරයද වේ. වර්තමානයේ බොහෝ දියුණු රටවල මෙම ස්වින්ග් ඩාන්ස් ශෛලයන් දක්නට තිබේ. ලින්ට් හෝප් වඩාත් ප්‍රචලිත වුවත් ඒ ඒ රටවල නගරවල රග දැක්වෙන නර්තනයන් අනුව එකිනෙක වෙනස් වේ. සෑම ප්‍රාදේශිය ස්වින්ඩාන්ස් සමාජයක් තුළ ඊට ආවේණික සංස්කෘතියන් හා ස්වින්ග් ඩාන්ස් භාවිතා වන විවිධ ආකාරයන් ද වෙයි.
සටහන්
වර්ණ රූපවාහිනිය

right|thumb|250px||NBC ග්‍රන්ථනාම පත්‍රිකාව

බොහෝමයක් රූපවාහිනි පර්යේෂකයන් වර්ණ රූප සම්ප්‍රේශණය අගය පැසසීමට ලක් කරයි. 1889 දී රුසියාවේ දී යාන්ත්‍රිකව පරිලෝකනය වන වර්ණ පද්ධති සඳහා වූ පේටන්ට් යෙදුම වර්ණයේ වැදගත්කම කෙතරම් කාලයකට කලින් තේරුම් ගියේ ද යන්න පෙන්වයි. ජෝන් ලොගී බෙයාර්ඩ් 1928 ජූලි 3 වනදා ප්‍රථම වර්ණ සම්ප්‍රේශණය ප්‍රදර්ශණය කරන ලදී. මේ සඳහා ඔහු සම්ප්‍රේශණ හා ප්‍රතිග්‍රාහක කෙළවරවල පරිලෝකනය කිරීමේ තැටි දඟර ඇත. උපකරණ 3ක් සමඟ යොදා ගත් අතර එක් එක් දඟරය වෙනස් ප්‍රාථමික වර්ණවල පෙරහනක් සමඟ වූ අතර ප්‍රතිග්‍රාහක අන්තයෙහි ආලෝක ප්‍රභව තුනක් හා ඒවායේ දීප්තිය විචල්‍ය කිරීමට කොමියුටේටරයකින් ද යුක්ත විය. බෙයාර්ඩ් 1938 පෙබරවාරි 4 වන දා යාන්ත්‍රිකව පරිලෝකනය කරන ලද 120-line රූපයක් බෙයාර්ඩ්ගේ ක්‍රිස්ටල් පැලස් රූපාගාරයේ සිට ලන්ඩනයේ ඩොමීනියන් රංග ශාලාවේ ප්‍රක්ෂේපණ තිරයකට යැවීමෙන් ලොව ප්‍රථම වර්ණ විකාශනය සිදු කරන ලදී. 1938 දී වර්ණ රූපවාහිනී සඳහා වූ ෂැඩෝ මාස්ක් තාක්ෂණය සඳහා ජර්මනියේ වර්නර් ‍ෆ්ලෙෂිග් විසින් පේටන්ට් බලපත්‍රය ලබා ගන්නා ලදී. 1939 දී බර්ලින්හි වූ අන්තර් ජාතික රේඩියෝ ප්‍රද‍ර්ශනයේ දී වර්ණ රූපවාහිනි ප්‍රදර්ශනය කරන ලදී. 1944 අගෝස්තු 16 වනදා බෙයාර්ඩ් විසින් සම්පූර්ණයෙන් ඉලෙක්ට්‍රොනික වර්ණ රූපවාහිනි සංදර්ශකයක ප්‍රථම නිරූපනය ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඔහුගේ 600-line වර්ණ පද්ධතිය එක් එක් පින්තූරය සෑදීම සඳහා පරිලෝකන 6 ක් ‍යොදා ගන්නා අතර එය ත්‍රිත්ව අතුරු වියමන යොදා ගනී.

ඉතාමත් සරල අවස්ථාවේදී වර්ණ විකාශණය ඒක වර්ණ ඡායාරූප තුනක් විකාශණය මගින් ලඟා කර ගන්නා ලදි.රතු, නිල් සහ කොළ එකී වර්ණ තුන ලෙස භාවිතා කළ අතර මෙම ඡායාරූප ත්‍රිත්වය සම්බන්ධ වීම මගින් නරඹන්නාට පූර්ණ වර්ණ ඡායා රූපයක් නැරඹිමට සැළැස්විණි.මෙම තාක්ෂණයහදුන්වා දීමේ ප්‍රධානතම හා මුලිකම අභියෝගය වූයේ මෙහිදී භාවිතා වන සංඛ්‍යාය්හ පරාසය කළු සුදු විකාශණයේ මෙන් තුන් ගුණයක් තරම් වීමය.1970 මැඩ භාගය පමණ වන විට රූපවාහිනි විකාශණය තුල වර්ණ විකාශණය ප්‍රචලන වී තිබුණු අතර කළු සුදු විකාශණයන් සිදු කලේ කුඩා සහ සීමිත අයතන සංඛ්‍යාවක් පමනි.

රූපවහිනී තාක්ෂණයේ අතිතය සළකා බැලීමේදි රුපවාහිනී විකාශණය පිළිබඳ පර්යේෂණ 19 වන ශත වර්ෂයෙහි ගුවන් විදුලි විකාශණ සමය දක්වා දිව යයි.20 වන ශත වර්ෂය පමණ වන විට ඉලෙක්ට්‍රොනික තක්ෂණයේ සහ ආලෝක අනවරත වල දියුණුවන් සමග එම පර්යේෂණයන් යථාර්තයන් බවට පත් විය. ආරම්භයේදීමුහුණ දුන් ප්‍රධානතම ප්‍රශ්නයක් වුයේ 2D වර්ණ ඡායාරූපයන් 1D ගුවන් විදුලි සංඥාවක් බවට පරිවර්තනය කිරීමයි.මෙලෙස මුලිකව දියුණු කරණ ලද වර්ණ රූපවාහින තාක්ෂණය ඇමරිකාව, යුරෝපය, දකුණු අප්‍රිකාව හරහා සීඝ්‍රයෙන් ව්‍යාප්ත විය.
මධ්‍යකාලීන යුගයෙහි දේවස්ථාන (800-1499)

මධ්‍යකාලින යුගය ලෙසින් හැදින්වන්නේ ක්‍රි.ව. 800 වන සියවසේදි වාර්ලේ මැග්නේ රජතුමාගේ අභිෂේකයන් සමග යුද්ධය අවසන් විම (1453) වසර 100 න් පැවති සහ 1515 දි ඇති වු රෙපරමාදු ප්‍රති‍ශශෝධනය සහිත කලවකවානුවයි.

ක්‍රි.ව. 800 වන සියවසේ දි බටහිර යුරෝපය සම්පුර්ණ වශයන්ම ක්‍රිස්තියානි රජවරැ මගින් පාලනය කෙරැණ ද පෙරදිග යු‍රෝපයෙහි මිෂනාරි ක්‍රියාකාිත්වය පමණක් පැවතිණි. උදාහරණයක් වශයෙන් 9 වන සයවසේදි පෙරදිග මිෂනාරි ක්‍රියාකාරිත්වයෙහි එස්.එස් සරිලි සහ මෙතොඩියස් සාර්ථකත්වයට ලබා ඇත. ඒ අනුව ඔවුන් බයිලය රැසියන් ආදි පෙරදිග යුරොපානු භාෂාවක පරිවර්තන කර යුකරේනය බෙලාරැසය සහ රැසියාවෙන් ක්‍රිස්තුධර්ය ප්‍රචලිත කරන ලදි.

ක්‍රි.ව. 9 වන සහ 10 වන සියවසේදි ක්‍රිස්තුධර්මය පෙරදිග යුරොපයෙහි ප්‍රචලිත විය. න්‍රිස්තු ධර්මය කියවැන් රැස් ඇතුළු බොහො පෙරදිග යුරෝපානු රටවල පැතිරැණි.

මෙතොඉයස් ඉන්පසුව සර්බියාවට යවන ලදි. 1345 දි සර්බියව පිතා ශාසට ලෙසින් පිළිගැණුනි ඉන්පසු බල්ගේරියාවේ සාර් බෝරිස් රජු යටතේ ක්‍රිස්තියානු ධර්මය පැතිර වු අතර 1589 දි රැසියාවද පීතා ශාසනය සහිත රාජයයන් ලෙසින් පිළිගැණුනි.

බයිබල මාතා භාෂාවට පරිවර්ථනය කර භාවිතයට ගැනිමෙට දිමෙන් පෙරදිග යරෝපය තුළ ක්‍රිස්තියානු ආගම ඉක්මනින් ප්‍රචලිත විය.
සටහන්
පැරණි තෙස්තමේන්තුව

පෙරදිග ක්‍රිස්තියානි මතයට අයිති දේවස්ථානය ක්‍රිස්තියාන් අයත් පළමුවන නිකාය නවුන්සලය Orthodoxy ලොවට පළවන කො න්ස්ත්නිනෝපරල් කවුන්සලය (First Council of Nacaea) සහ (Ephesys එසේය කවුන්සලය (First council of Consantiopal) යන කවුන්සල තැන පමණක් පිළිගැනේ. ඔවුන් චාල්සිඩොන් කවුස්සලය (Chalecadon Council) විසින් නම් එල්බගෙන සිට ඉදිරිපත් කරන අර්ථය විග්‍රහයන් ප්‍රතිෂේප කරයි. එමනිසා මෙම දේවස්ථාවය නව පැරණි පෙරදිග ක්‍රිස්තියානි මතයට අනුව ගොඩනැගුණු දේවස්ථාවය යන විරුදාවලිය ද ලැබිණි. නාමකරණයෙන් බොහෝ සමාන වුවද සමස්ථ පෙරදිග ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථානය වලට වඩා පෙරදිග ක්‍රිස්තියානි මත සහිත දේවස්ථාන එකිනෙකට වෙනස්ය. පෙරදිග ක්‍රිස්තියානි මත සහිත කොපිටික් ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන සිරියාවේ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන ප්‍රතියෝපියානු ක්‍රිස්තියානු දේවස්ථාන එරිටට්‍රියන් ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන මලන්තකාර ක්‍රිස්තියානි මත සහිත සිියානු දේවස්ථාන සහ ආරෝර්‍නියන් ධර්මය මත සහිත දේවස්ථාන ලසින් භාණ්ඩ යටතේ නිර්මාණය වී ඇත. මෙම දේවස්ථානය හය එකිනෙක අතර සුදහ සබදාතවයක් පැවැත් වු අතර රෝමයේ බිෂොප්වරයාට හෝ කොන්තන්තිනෝපලයේ ප්‍රධාන දේවමැදුර නතු නොවි ස්වාධිනව පවත්වාගෙන යන ලදි.

පෙරදිග ක්‍රිස්තියානි මත සහිත දේවස්ථාන සහ අනෙකුත් දේවස්ථාන ක්‍රිස්තුත්වහන්සේ ස්වභාවය පිලිබද ඇති මත පදනම් කොටගෙන හේතු විය. නිකයියා කවුන්සලයේ මතයට අනුව ක්‍රිස්වහන්සේ තම පියා වු දෙවියන් මෙන්ම දෙවි කෙනෙකි. නමුත් එසේ කවුන්සලයේ මතය වුයේ දෙවියන් උත්තරිතර වුවත් තවත් එක් මනුෂ්‍යයෙක් පමණක් බවයි. එසේ මතය ප්‍රකාශ කර වසර 20 කට පසුව චාල්සිඩොන් කවුන්සලය ප්‍රකාශ කර ජේසුස් වහන්සේ හට මනුශ්‍ය සහ දේව ලක්ෂණ දෙකම පිහිටා ඇති බවයි.