JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
මනෝ විද්‍යාවේ අසාමාන්‍යතා

අසාමාන්‍ය හැසිරීම් රටා විස්තර කිරීමට පෙරකීමට , සහ වෙනස් කිරීම සඳහා ඒවා ගැන කරන විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනය අසාමාන්‍ය මනෝවිද්‍යාව ලෙස හැඳින්විය හැක. මෙලෙස අසාමාන්‍ය ක්‍රියාදාමයන් සෑම විටම මානසික රෝගයක ප්‍රතිඵලයකි. DSM-IV මග පෙන්වුමට අනුව මානසික ආබාධයක් යනු පුද්ගලයෙකු ‍සැලකිය යුතු ලෙස පීඩනයට ලක් කරන හෝ මානසික රෝග ලක්ෂණ රටාවක් ලෙස නම් කළ හැක. සායනික මනෝවිද්‍යාවේ එන මනෝවිද්‍යාවේ අසමානතා අධ්‍යයන මගින් රෝග ව්‍යාධිකය, එයට හේතූන් සහ ප්‍රතිකාර සෙවිය හැක. නමුත් විවිධ සංස්කෘතීන් සහ කාලයට අනුව අසාමාන්‍ය යන්නේ අර්ථය වෙනස් වෙයි. පොදුවේ නිරන්තරයෙන් විවිධ අවස්ථාවන්ට හැඩ ගැසීමට හා ඵලදායී ලෙස ක්‍රියාකාරී විය නොහැකි පුද්ගලයින් පිළිබඳ කරන හැදෑරීම් මනෝවිද්‍යා අසමාන්‍යතා ලෙස හැඳින්වේ. මිනිසෙකුට කිසියම් අවස්ථාවකට හැඩ ගැස්ම සඳහා බලපාන ප්‍රධාන සාධක ලෙස , ජානමය සංයුතිය , කායික ස්වරූපය , ඉගෙනීම සහ තර්කනය, සමාජශීලී වීම හැඳින්විය හැක.
ඉතිහාසය

අසාමාන්‍ය මනෝවිද්‍යාවේ ඉතිහාසය 4වන සියවසේ ග්‍රීක දාර්ශනික ප්ලේටෝ ගේ යුගයේ දී ඇරඹිණි. මොහුගේ කාලයේ දී බොහෝ දෙනා මෙම අසාමාන්‍ය හැසිරීම් සහ ක්‍රියා දුෂ්ට ආත්මයන්ගේ ක්‍රියා නිසා ඇති වූ බව විශ්වාස කළේය. මෙම මතයට විරුද්ධ වූ ප්ලේටෝ එයට හේතුව ස්වාභාවික රෝග බවට විවාද කළේය. නමුත් එම මතය එම යුගයේ බොහෝ දෙනා විසින් ඉවත දැමූහ.ඉතිහාසඥයන් අන්ධකාර යුගය ලෙස හඳුන්වන කාලය තුළ දී මෙම හැසිරීම්වලට හේතුව ඇතැම් පුද්ගලයින් භූතාත්මවලට නතු වීම නිසා බව කියන ලදී. මෙලෙස හඳුනාගත් අසාමාන්‍ය හැසිරීම් ඇති බොහෝ දෙනා පල්ලිවලදී භූතාත්ම පලවා හැරීමට හෝ පුළුස්සා විනාශ කිරීමට පෙළඹෙන ලදී. මෙම හේතුව නිසා ආසන්න වශයෙන් අහිංසක මිනිසුන් 100000 පමණ විනාශ කර දමා ඇත. මෙලෙස මෙම හැසිරීම්වලට හේතුව භූතාත්ම හෝ දුෂ්ට ආත්මයන් නොව මනසේ ඇතිවන රෝගයක් නිසා බවට මුල් බැස ගත්තේ 19 වන සියවසේ මුල් භාගයේ දීය.

මනෝ විද්‍යාවේ ඉතිහාසය බුදුන් දවස දක්වාම දිවයයි.බුදු දහම යනු මූලිකවම මනස කේන්ද්‍ර කරගත් දර්ශනයකි.නූතන යැයි සලකන බටහිර සංකල්ප බුදු දහම තුළ මනාව භාවිතයේ යොදවා ඇත.නූතන මනෝ විද්‍යාවේ එන cognitive beheviour therapy තම එකම දරුවා මියයාම නිසා උමතු වූ කිසාගෝතමිය හට නොමල ගෙයකින් අබ මිටක් රැගෙන එන ලෙස පැවසීමෙන් කිසාගෝතමියට සත්‍ය අවබෝධ කරවීම සදහා යොදවා ඇත.


ප්‍රවර්ගය:මනෝවේදය
කාංසා අක්‍රමතාවය

කාංසා අක්‍රමතාවය () ආශ්‍රිත රෝග යනු විවිධාකාර අසාමාන්‍ය සහ ව්‍යාකූල සිතෙහි නොසන්සුන් බව , බිය, භීතිකාව හඳුන්වන පොදු යෙදුමකි. එය ස්නායු පද්ධතියේ තර්කාන්විත නොවන , සාක්ෂි මත පදනම් නොවන රෝගයක් ලෙස හැඳින්විය හැක.

කාංසාව සහ බිය පුදුමාකාර හැඟීම් වෙයි. මේවාට විශේෂිත විද්‍යාත්මක අර්ථ දැක්වීම් පැවතිය ද පොදු භාවිතය නිසා මෙහි අර්ථයන් එකිනෙක හුවමාරු වන සුළුය. උදාහරණ ලෙස DSM-IV මුද්‍රණයට අනුව හේතු විරහිත බිය යනු සිතෙහි ඇති වන එක් නොසන්සුන් බවකි. බිය යනු හඳුනාගත් බාහිර තර්ජනයන්ට චෛතසික ලෙස හා කායිකව දක්වන ප්‍රතිචාර ලෙස පෙන්වා දිය හැක. සිතෙහි ඇති වන භීතිකාව යනු බාහිර ප්‍රභවය හඳුනා ගැනීමට අපහසු වූ එමගින් සිතෙහි ඇතිවන ව්‍යාකූලතාවයයි. බොහෝ විට එය කායික විද්‍යාත්මක රෝග ලක්ෂණ සමඟ බැඳී පවතින අතර එමඟින් පුද්ගලයා විඩාවට පත්වීමට ද ඉඩ ඇත. හඳුනාගත් බාහිර තර්ජනකාරී ප්‍රභවයන් ද මෙයට සමාන මානසික ව්‍යාකූලතා සහ කායික වෙනස්කම් ඇති කරන නිසා රෝගීන් බිය සහ භීතිකාව සමාන ලෙස හැඳිනීමට පෙළඹේ. සිතෙහි නොසන්සුන්භාවයෙහි රෝග එකිනෙකට වෙන්කර හඳුනා ගැනීම වඩා හොඳ ප්‍රතිකාරයන්ට මුල පිරීමට හැක. ඇමරිකානු ජාතිකයින් 30% පමණ චිත්ත ව්‍යාකූලතා රෝගවලින් පෙළෙයි.
මූලාශ්‍ර
ආශ්‍රිත

*Anxiety disorder
භාහිර සබැඳි
ව්‍යවහාරික මනෝ විද්‍යාව

මානසික සෞඛ්‍යය , ව්‍යාපාර පාලනය, අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍යය, භාණ්ඩ නිර්මාණකරණය, නීතිය වැනි ක්ෂේත්‍රයන්හි පවතින ගැටළු නිරාකරණය සඳහා මනෝවිද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත සහ මූලධර්ම යොදවා ගැනීම ව්‍යවහාරික මනෝවිද්‍යා තුළ සායනික මනෝවිද්‍යාව, කාර්මික මනෝවිද්‍යාව, මිනිස් සාධක, අධිකරණ මනෝවිද්‍යාව, ඉංජිනේරු මනෝවිද්‍යාව, පාසැල් මනෝවිද්‍යාව, ව්‍යවහාරික සමාජ මනෝ විද්‍යාව, ව්‍යවහාරික ප්‍රජානන මනෝ විද්‍යාව, ක්‍රීඩා මනෝවිද්‍යාව, සහ ප්‍රජා මනෝවිද්‍යාව වැනි අංගයන් ඇතුළත් වේ. මීට අමතරව මනෝවිද්‍යාවේ පොදුවේ ගත් කළ එහි විශේෂිත ක්ෂේත්‍රවල ද ප්‍රායෝගික කොටසක් ඇතුළත් කර ඇත.

හ්‍යුගෝ මන්ස්ටර්බර්ග් ව්‍යවහාරික මනෝවිද්‍යාවේ එක් පුරෝගාමියෙක් වෙයි. මෙම ජර්මානු ජාතිකයා 1800 අග භාගයේ දී දර්ශනවාදය අධ්‍යයනය කරමින් (අන් බොහෝ මනෝවිද්‍යාඥයින්ට සමාන වන ලෙස) ඇමරිකාවට පැමිණි පුද්ගලයෙකි. මොහු සමාජ මනෝවිද්‍යාව, අධිකරණ මනෝවිද්‍යාව , purposive psychology යන දෑ කෙරේ වැඩි කැමැත්තක් දැක්විය. ඔහු විසින් 1907 වසරේ දී සාක්ෂිවල නීතිමයභාවය පාපොච්ඡාරණය සහ අධිකරණ සභාවේ ක්‍රියාකාරීන් යන දෑ පිළිබඳ ලිපි ගණනාවක් ලියා ඇත. ඊට පසු වසරේ දී ඔහු හාවර්ඩ් හි මනෝවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණාගාරයකට සම්බන්ධව කටයුතු කරන ලදී. ඉන් පසුව වසර 9ක් තුළ ඔහු ඉංග්‍රීසි අධ්‍යාපනය තුළ ප්‍රායෝගික මනෝවිද්‍යාව , කර්මාන්තකරණයේ කාර්යක්ෂමතාවය, ව්‍යාපාරකරණය, ඉගැන්වීම යන මාතෘකා ඔස්සේ ග්‍රන්ථ 8කට දායක වී ඇත. මෙලෙස හ්‍යුගෝ මස්ටන්බර්ගේ පුළුල් දායකත්වය නිසා අපට මොහු ප්‍රායෝගික මනෝවිද්‍යාවේ නිර්මාතෘ ලෙස හැඳින්විය හැක.


ප්‍රවර්ගය:මනෝවේදය
ළමා සහ යොවුන්වියේ මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව

ළමුන්ගේ යෞවනයන්ගේ සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වල මනෝ ව්‍යාධික රෝග ගැන කරන අධ්‍යයනය , රෝග නිර්ණය, ප්‍රතිකාරය සහ වැළැක්වීම ගැන කරන විශේෂ ඉගෙනීම ලෙස මෙය හැඳින්වේ. මෙම විෂය ක්ෂේත්‍රය තුළ සායනික පරීක්ෂණ, සමාජයීය මනෝවිද්‍යාත්මක කරුණු, ජීව විද්‍යාත්මක කරුණු , ජානමය කරුණු, සාමජයීය කරුණු, පාරිසරික සහ ඉතිහාසමය සිදු කරන ලද වෙනස්කම් නිසා ඇතිවන ප්‍රතිචාරය යන ඒවා අන්තර්ගතය.
ඉතිහාසය

ළමා ‍මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව වෙනම ක්ෂේත්‍රයන් හඳුනාගැනීම සඳහා ළමා විය යනු නවජ කළ සිට යෞවන අවධිය දක්වා දිවෙන ජීවිතයේ විශේෂ කාලයක් ලෙස හඳුනාගැනීම ඉවහල් විණි. 1899 දී ළමා ‍මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව වෙනම උප මාතෘකාවක් ලෙස Les Troubles Mentaux de L'Enfance Manheimer's යන ග්‍රන්ථයේ යොදා ඇත. නමුදු ළමා මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව රෝග නිර්ණය , ප්‍රතිකාර සහ ප්‍රවේක්ෂණ යන වෛද්‍ය විද්‍යාවේ කරුණු මත පහදා ‍දුන්නේ ස්විට්සර්ලන්ත ජාතික Moritz Tramer වෙයි. ඔහු විසින් අරඹන ලද ළමා මනෝ චිකිත්සක සඟරාව පසුව Acta Paedopsychiatria බවට පත්විය. ළමා මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව ප්‍රථම වරට ඉංග්‍රීසි ව්‍යවහාරණයේ යොදා 1935 දී Leo Kanner රචිත පාඪ ග්‍රන්ථයේය.

වසර 1930 සිට මෙම රෝග සඳහා ඹෟෂධ යොදා ගැනීම ඇරඹිණි. එනම් Charles Bradley විසින් ඇම්පෙටාමයින් නැමැති ඹෟෂධ මොළයේ දුර්වලතා සහ අධි ක්‍රියාකාරී ළමුන් වෙනුවෙන් භාවිතයට යොදා ගැනිණි.

1930 සිට විශේෂයෙන්ම ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ළමා මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව අධ්‍යයන කොට්ඨාශ ඇරඹිණි. පළමු ළමා මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව සායනය 1930 බැල්ටිමෝර්හි දී Leo Kanner ගේ මූලිකත්වයේ ස්ථාපනය විණි. 1933 දී ලන්ඩනයේ Maudsley රෝහලේ Mildred Creak යටතේ වෙනම ළමා අංශයක් පිහිට වූ අතර ඒ සමඟ ළමා මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව පර්යේෂණ ද වැඩි වීමට පටන් ගති. මේ සමඟම අනෙක් බොහෝ රටවල ද මෙම විෂයේ දියුණුවක් ඇති විය. ඇමරිකාවේ පිළිගත් වෛද්‍ය විෂය පථයක් ලෙස 1953 දී ළමා හා යෞවන මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව ස්ථාපනය වුව ද එය නීත්‍යානුකූල සහ සහතික කළ විෂයක් බවට පත් වූයේ 1959 දීය.

1970 දශකයේ Michael Rutter ගේ පර්යේෂණ කටයුතු නිසා ළමා මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාවවේ විශාල වෙනසක් 1980 වකවානුවේ සිට විය. මේ සඳහා පළමු සමීක්ෂණය 1970 දී ලන්ඩන් සහ Isle of wight නගරවල වයස 9 සිට 11දක්වා වූ ළමුන් තුළ කෙරිණි. මේ මගින් ළමා මනෝවෛද්‍ය විද්‍යාව අදාල වැදගත් ප්‍රශ්න රාශියක් කේන්ද්‍රගත කර තිබිණි. උදාහරණ ලෙස ළමා මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාවට අදාල මානසික රෝග සීග්‍රතාවය , කායික දුර්වලතාවයන් සහ බුද්ධි වර්ධනයේ වැදගත්කම , ළමුන්ගේ හැඩ ගැසීම සඳහා සමාජයේ ඇති බලපෑම් වැන්න කිව හැක. මෙම පර්යේෂකයින් විසින් පර්යේෂණ කාණ්ඩය තුළ මානසික ව්‍යාධිකයන්ගේ කාලයක් සමග පැවතීමක නැවත ඇගයීමේ දී සොයාගන්නා ලදී. (ඔවුන්ගේ චිත්ත ආවේග සහ වර්ධන දුර්වලතා ඇති කරන පරිසරය වෙනස් නොවී පැවතීම මෙයට හේතු විය හැක) මෙය සමාන්තරව ඔටිසම් රෝගය ගැන කරන අධ්‍යයනයක දී එම රෝග‍යට ගොදුරු වූ ළමුන්ගේ විශාල වැඩිවීමක් කාලයත් සමග නිරීක්ෂණය විය. 1960 සහ 1970 දශක වලදී ළමා මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක රෝග වර්ගීකරණයට අවධානය යොමු වුව ද , එමෙන්ම ස්නායුගත සහ සන්නායක රෝග අතර වෙනස නිරූපණය කළ ද එම කාලයේ සායනික දැනුමට ගැලපෙන හොඳ නාමකරණය බිහි වූයේ නැත. මෙම තත්වය 1970 දශකයේ අග භාගයේ දී DSM-III වර්ගීකරණය පද්ධතිය බිහි වීමත් සමඟ වෙනස් විය. නමුත් පර්යේෂකයින් DSM-III හි විශ්වාසනීයත්වය සහ වටිනාකම පිළිබඳ ප්‍රශ්න මතු කළ නිසා DSM-IV හා DSM-IVR වර්ගීකරණ මගින් එම දෝෂ නිවැරදි කොට ළමා රෝග සහ වැඩිහිටි රෝග යන කාණ්ඩ 2කට ගොණු කරන ලදී. මේ අතරම ඇතැම් මානසික රෝග නිර්ණය කළ හැක්කේ වැඩිහිටි වියේ දී පමණක් වුව ද ඒවා ළමා සහ යෞවන කාලයේ දී ද පැවතිය හැකි බව අනාවරණය විය.
ආශ්‍රිත

*Child and adolescent psychiatry
ප්‍රවර්ගය:මනෝවේදය
සායනික මනෝවිද්‍යාව

සායනික මනෝවිද්‍යාවේදී විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයන් සහ මනෝවිද්‍යාවේ භාවිතයන් මනෝවිද්‍යාත්මක දොම්නස් සහ දුෂ්කෘතියන් හඳුනාගැනීම වැළකීම සහ පළවාහැරීමට යොදා ගැනීම අන්තර්ගතය එමගින් පුද්ගල නිරෝගීතාවය සහ අධාත්මික වර්ධනය වැඩි කිරීමට යොදා ගනී. සායනික මනෝවිද්‍යාව පර්යේෂණයන් , ඉගැන්වීම් , අධිකරණ වෛද්‍ය සාක්ෂීන් සහ වැඩසටහන් වර්ධනය සහ පාලනය සඳහා උපකාරී වුවද මෙහි මූලිකාංග ලෙස මනෝවිද්‍යාත්මක විශ්ලේෂණය සහ මනෝ රෝග චිකිත්සාව හැඳින්විය හැක. බොහෝ රටවල මෙය මානසික සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයන් මගින් පාලනය කෙරේ.

පෙන්සිල්වේනියා විශ්වවිද්‍යාලයේ Lightner Witmer විසින් 1896 දී ප්‍රථම මනෝ විද්‍යා සායනය ඇරඹීමත් සමග මෙම විෂය පථය සලකා බැලීමට ඇරඹිණ. විසිවන සියවසේ මුල් භාගයේදී ශායනික මනෝවිද්‍ය‍ාව, මනෝවිද්‍යාත්මක ඇගයීම කෙරෙහි ප්‍රධාන වශයෙන් යොමු වූ අතර ප්‍රතිකාර සඳහා අවධානය අල්ප වශයෙන් යොමු විය. නමුත්, වසර 1940 දී දෙවන ලෝක යුද්ධයට පසු පුහුණු සායනිකයින් වැඩිවීමත් සමග එම රටාව වෙනස් විණි. මෙම කාලයේදී ප්‍රධාන අධ්‍යාපන ආකෘතීන් දෙකක් බිහි විය. එනම්, Ph.D (පර්යේෂණ කේන්ද්‍ර කරගත්)
Ph.D ( පුහුණුව කේන්ද්‍ර කරගත් )

ශායනික මනෝ චිකිත්සකයින් අද මනෝ චිකිත්සාව සපයන විශේෂඥයින් ලෙස හැඳින්විය හැක. ඔවුන් ප්‍රධාන (මූලික) සෛද්ධාන්තික පථයන් හතරක් යටතේ පුහුණුව ලබති. එනම් මනෝවිශ්ලේෂන මානුෂවාදී ප්‍රජානන චර්යා සහ පවුල් ප්‍රතිකාරය යන විෂය පථයන්ය.

සාසනික මනෝ විද්‍යාව, මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව සමග පටලැවිය හැක. මෙම දෙඅංශයේම අරමුණූ සමාන වුවද නමුදු මනෝ චිකිත්සකයින් යනු වෛද්‍යය වෘත්තිකයන්ය. එනම් ඔවුන් ඖෂධ නියම කිරීම සඳහා ලියාපදිංචි වී ඇත‍. ඇතැම් විට සියුම් ලෙස බලන කළ මනෝ චිකිත්සකයින්ගේ පුහුණුව අනුව ඔවුන්ට මානසික රෝගයක් ජීව විද්‍යාත්මක , මනෝ විද්‍යාත්මක සහ සමාජීය දෘෂ්ටිකෝණයන්ගෙන් බැලීමට ඉඩ සලසා ඇත. පුහුණුවේදී මනෝ චිකිත්සකයින් සහ මනෝවිද්‍යාඤයින් බොහෝ විට සමීපව වැඩ කරති. ඔවුන් සමාජ සේවකයින්, වෘත්තීය චිකිත්සකයින් වැනි බහුක්ෂේත්‍ර කණ්ඩායම් සමග සහයෝගීව කටයුතු කරමින් රෝගීන්ගේ සංකීර්ණ ගැටළු සඳහා බහු ක්ෂේත්‍ර ප්‍රවේශයක් ලබා දෙති.
අමතර අවධානයට

* Anti-psychiatry
* Applied psychology
* Clinical Associate (Psychology)
* Clinical neuropsychology
* Clinical trial
* List of clinical psychologists
* List of credentials in psychology
* List of psychotherapies
* Outline of psychology
* Psychiatric and mental health nursing
* Psychoneuroimmunology
මූලාශ්‍ර
භාහිර සබැඳි

*American Academy of Clinical Psychology
*American Association for Marriage and Family Therapy
*American Board of Professional Psychology
*Annual Review of Clinical Psychology
*APA Society of Clinical Psychology (Division 12)
*Association of State and Provincial Psychology Boards (ASPPB)
*NAMI: National Alliance on Mental Illness
*National Institute of Mental Health




ප්‍රවර්ගය:චර්යා විද්‍යා
ප්‍රවර්ගය:මනෝවේදය
ප්‍රජානනය (ප්‍රජානනය පිළිබඳ හැඳින් වීමක් )

ප්‍රජානනය (ඥානය) යන්න ලිහිල්ව තොරතුරු සැකසුම, දැනුම යොදා ගැනීම, කැමැත්තක් වෙනස් කිරීම වැනි මිනිස් හැකියාවන් සඳහා යොදා ගනී. ප්‍රජානනය හෝ ප්‍රජානන ක්‍රියාවලීන් ස්වභාවික/ කෘත්‍රීම ලෙස විඥානක හෝ විඥානක බවින් තොරව විය හැක. එම නිසා නිර්වින්දන විද්‍යාව, ස්නායු විද්‍යාව , මනෝවිද්‍යාව , දර්ශනවාදය, පරිගණක විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රවල විවිධ අයුරින් අන්තර්ගත වෙයි. දැනුම යන සංකල්පය සිත, හේතු දැක්වීමට , අවබෝධය , බුද්ධිය, ඉගෙනීම වැනි බොහෝ මිනිස් සිතේ ක්‍රියාකාරකම්වලදී ද කෘත්‍රීම හෝ නිපද වූ බුද්ධිමතුන්ගේ ද සම්බන්ධ කළ හැක.ප්‍රජානනය යනු දියුණු ජීවී වර්ගයාගේ වස්තුවක් වෙයි. එමනිසා එය මොළයේ හෝ පරිගනකයේ සංකේතාත්මක වස්තුවක් ලෙස අධ්‍යයනය කළ හැක.

මනෝ විද්‍යාවේ දී කෘත්‍රීම බුද්ධියේ දී දැනුම යන්න මානසික ක්‍රියාකාරිත්වයන් , මානසික කාර්යයන් ,බුද්ධිමය වස්තුවක තත්වය යන්න සඳහා ව්‍යවහාර කෙරේ. විශේෂයෙන්ම මෙහි දී අව‍බෝධය, අනුමාණ කිරීම, තීරණ ගැනීම, සැකසුම, ඉගෙනීම වැනි මානසික ක්‍රියාවලින් අධ්‍යයනය සඳහා වැඩි අවධානයක් යොමු කර ඇත. මෑත කාලයේ දියුණු පර්යේෂකයන් විසින් සාරාංශගත කිරීම , සාමාන්‍යගත කිරීම, විශේෂායනය කිරීම සහ නිගමනයන් කිරීම (මතයන් දැනුම, අභිප්‍රායන් වැනි සංකල්ප ද, බුද්ධිමත් පුද්ගලයින්/ පද්ධතීන්ගේ කැමැත්තන් සහ බලාපොරොත්තු ද ඇතුළත්ය)

ප්‍රජානනය යන්න වඩා පුළුල් ලෙස දැනුම ලබා ගැනීම ලෙස කිව හැක. එනම් සාමාජීය හා සංස්කෘතික පරිසරයන් තුළ මතුවන දැනුම සහ සංකල්ප තුළින් එම කණ්ඩායම තුළ සිතුවිලි සහ ක්‍රියාකාරකම් ලෙස අපට පැහැදිලි කළ හැක.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Cognition
තුලනාත්මක මනෝ විද්‍යාවේ ඉතිහාසය

චාල්ස් ඩ‍‍ාවින් තුලනාත්මක මනෝ විද්‍යාවේ මූලික පුරුකක් වෙයි. ඔහුගෙන් ලද දායකත්වයක් නිසා මනෝවිද්‍යාව පූර්ව සහ පශ්චාත් ඩාවින් ලෙස හැඳින්විය යුතු බවට ද අදහස් විණි. ඩාවින්ගේ සිද්ධාන්ත මත උසස් මානසිකත්වය, ආචාර ධර්මයන්, අධ්‍යාත්මයන් වැනි මිනිසාගේ පැවැත්මට බලපාන සාධක ද පරිණාමයේ මූලධර්මවලට අනුකූල බවට උපකල්පන බිහි විණි. ඩාවින්වාදයට එරෙහිව නැගී බලගතු ප්‍රතිමතයක් වන්නේ ජෝර්ජ් රෝමාන්ස්ගේ anecdotal movment මතය වෙයි. ඔහු විසින් සත්වයින්ට අසංවර්ධිත මිනිස් මොළයක් ඇති බව ඔප්පු කර ඇත.

19 වන සියවසේ දී අගභාගයේ දී විවිධ විද්‍යාඥයින් විසින් මෙයට බලපෑම් කරන ලදී. පළමු ජීව විද්‍යාත්මක පර්යේෂකයා ලෙස හඳුන්වන ඩග්ලස් ඇලෙක්සැන්ඩර් කුරුල්ලන් ආශ්‍රීතව කෞශල්‍යය , ධාරණය සහ ශ්‍රවණය හා දෘශ්‍ය වර්ධනයට අදාල පර්යේෂණ කරන ලදී. ජැක්ස් ලියොබ් විසින් හැසිරීම වාස්තවිකව හැදෑරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කරන ලදී. සර් ජෝන් ලුබොක් සංකීර්ණ සහ ප්‍රහේළිකා උපයෝගී කර ගනිමින් ඉගෙනීම අධ්‍යයන සඳහා ගෞරවය ලබයි. ලුවිස් හෙන්රි මෝර්ගන් අප ලෝකයේ ජීවත්වන ආකාරය විග්‍රහ කළ ප්‍රථම මානව ධර්ම විද්‍යාඥයා වෙයි.

තුලනාත්මක මනෝවිද්‍යාවේ ඉතිහාසය පුරාවටම විවිධ සත්ව විශේෂ ඇසුරින් අධ්‍යයනය කරමින් ඒවා ඔවුන්ගේ මනෝ විද්‍යාත්මක හා පාරිසරික පසුබිම අනුව පහදා දීම මගින් මෙම ක්ෂේත්‍රයේ පුළුල් අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි. චර්යාත්ම පාරිසරික විද්‍යාවේ 1970 දී එහි මූලික දැනුම මත සැබෑ තුලනාත්මක මනෝ විද්‍යාවක් බිහි විය. තුලනාත්මක මනෝ විද්‍යාව සමාජයන් තුළ සහ අධ්‍යයන සඟරාවන් තුළ සුරක්ෂිතව යොදවා ගැනීම නිසා එම පදය ව්‍යවහාරයෙන් නැතිවී යාමට ඉඩක් නොමැති තරම්ය.

විවිධ සත්ව විශේෂවල බුද්ධියේ ඇති වෙනසට හේතුව තුලනාත්මක මනෝ විද්‍යාඥයින්ගේ දිගු කල් පවතින ප්‍රශ්නයකි. මෙය එතරම් හොඳ ප්‍රශ්නයක් ලෙස නොසැළකීමට ප්‍රයත්න දැරුව ද එය එතරම් පහසු නැත. විශේෂයෙන්ම තුලනාත්මක මනෝ විද්‍යාවේ මුල් කාලවලදී විවිධ සත්ව විශේෂ විවිධ කාර්යයන් ඉගෙන ගන්නා අයුරු අධ්‍යයනය කර ඇත. ආපසු හැරී බලන කල මෙම අධ්‍යයනයන් තුළ විවිධ කාර්යයන්වල ඇගයුමේ වෙනස සහ තෝරා ගත් සත්ව විශේෂය නිසා එතරම් සංකීර්ණ ලෙස ගිණිය නොහැක. නමුත් නූතන තුලනාත්මක අධ්‍යයනයන් වඩාත් සාර්ථක වී ඇත. එනම් චර්යා ධර්ම සහ චර්යා පාරිසරික විද්‍යාව , සන්සන්දන විද්‍යාව මත පදනම්ව සත්ව විශේෂ තෝරා ගැනීම සහ පර්යේෂණ සඳහා යොදා ගන්නා කාර්යයන් නිර්ණය කිරීමත් නිසාය.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Comparative_psychology#History

ප්‍රවර්ගය:විද්‍යා‍වේ ඉතිහාසය
ප්‍රවර්ගය:මනෝවේදය
සිංහල නාඩගම්

නඩගම් රග දක්වන තැන්
නාඩගම් ආරම්භයක්

නාඩගම් යනු‍වෙන් හැදින්වෙන ගැමි නාටක විශේෂය වඩාත්ම ප්‍රචලිතව පවතින්නේ බටහිර මුහුදු වෙරළෙහි
ගම්මාන වල එනම් උතුරෙහි පිහිටි හලාවත සිට දකුණේ වැලිගම , මාතර හා ඊටත් ඹබ්බෙහි පිහිටි තංගල්ල ආදි පෙදෙස් දක්වාය . මේවා ලක්දිව ‍මධ්‍ය ප්‍රදේශයට හෝ කදුකරයට හෝ ව්‍යප්ත වු බවක් නොපෙනේ.

නාඩගම් වු කලී අව‍ශේෂ ගැමි නාටක විශේෂය වඩා සම්පුර්ණ දෘශ්‍ය කාව්‍ය ලෙස සැළකිය හැකිය . මුළුමුනින්ම පාහේ ගීතය මාර්ගයෙන් අනාවරණය වන වස්තූ වලින් යුක්ත වු මේ නාට්‍ය "බටහිර ඔපෙරා" නමින් හැදින්වෙන ගීත නාටක වෙසෙසටත්"පීකිං ගීත" නාටකයටත් සමාන කළ හැකිය. නාඩගම් වල කිසියම් නිශ්චිත රංග ශෛලියක් ඇත. මේ ශෛලිය වනාහි කෝලම්, සොකරි ආදියෙහි මෙන් නොව නාට්‍යමය අවස්ථාවන් ඉදිරිපත් කිරිමට හා නාට්‍ය රසය ජනනය කිරිමට ප්‍රමාණවත්ය.

නාඩගම් පොදුවේ ඔපෙරා ගණයෙහි ලා සැළකිය හැකි වුවද රංග ශෛලිය අතින් සලකන විට ඵය වඩාත් සමාන යුරෝපීය ඔපෙරාවට නොව චීන ගීත නාටකයකට යැයි හැගේ . යුරෝපීය ඔපෙරාවෙහි නාට්‍ය රසය මුළුමනින්ම වාගේ ප්‍රකාශ වන්නේ සංගීතයෙනි. එහෙත් සිංහල නාඩගමෙහි ඒ ඒ අවස්ථාවන්ට උචිත ලෙස සංගීතය යොදා ගන්නා නමුත් නාට්‍ය ධර්මී ආංගික හා සාත්වික අභිනයද රස නිෂ්පත්තිය සඳහා බෙහෙවින් උපයෝගි කර ගනු ලබයි.
නාඩගම් සාහිත්‍යය

පැරණිම ග්‍රන්ථාරූඪ නාඩගම් රචනා කරන ලද්දේ "පිලිප්පු සිංඤ්ඤා" නැමැත්තෙකු විසිනැයි ජන ප්‍රවාදයෙහි ඇතත් මොහු ගැන වැඩි විස්තරයක් දැනගන්නට නොමැත. මෙකල ශේෂව පවත්නා නාඩගම් පොත් කිහිපයක කර්තෘ වශයෙන් මුඛ පරම්පරාගත සාක්ෂියෙන් පිළිගැනෙන පිලිප්පු සිංඤ්ඤො වු කලි කොළඹ උපන් කම්මල්කරුවෙකු බවද මුලදී ද්‍රවිඩ භාෂාවෙන් තිබුණු නාඩගම් පළමු වරට සිංහලයට පෙරලා ඉදිරිපත් කරනු ලැබුවේ ඔහු විසිනැයි පිළිගැනේ. මොහු 1870 උපන් බව තහවුරු වී තිබේ.


පැරණිම මුද්‍රිත නාඩගම් පෙළ "ස්ථාක්ති නාඩගම" යැයි පිළිගැනේ. මෙය වු කලී දෙමළ නාටකයක සිංහල අනුවාදයක් බව ප්‍රාරම්භ කවියෙහි කිය වේ. "බැලසත්ත නාඩගම" වු කලි ප්‍රංකර දේශයේ පෙපැයින් නම් වු රජුගේ සහෝදරිය වන බැලසත්ත කුමරිය පිළිබඳ කතා පුවත ඇසුරු කොට ගෙන රචනා කරන ලද්දකි. "බ්‍රම්පොර්ඩ්" නාඩගමෙහි ඇත්තේ වොලිලන්ඩ් නම් සිටු පුත්‍රයා‍ගේ කතා පුවතයි. "සෙලෙස්තිනා" නාඩගමද විදේශික කතාවක් ඇසුරින් රචිතය. කතෝලික නොවන නාඩගම් ලෙස "දිනතර" නාඩගම හා "කාපිරි" නාඩගම සැළ‍‍කේ.
නාඩගමේ රංග ශෛලිය

වෙනත් ගැමි නාට්‍ය මෙන් නාඩගම්ද රඟ දැක්වීමට පටන් ගන්නා ලද්දේ රාත්‍රියෙහිය. එක් නාඩගමක් පිට පිටම සත් දවසක් රඟ පෑමේ චාරිත්‍රය ආදිය තිබුණි. සෑම රාත්‍රියකම පූර්ව රංගයෙන් එනම් බහු භුතයා, සෙල්ලම් ළමා, බෙරකාරයින් ආදි ස්ථාවර පාත්‍රයන් ඉදිරිපත් කරන භාගයෙන් පටන් ගන්නා වු රැගුම නාට්‍ය කතාවට පැමිණි කල පුර්ව රාත්‍රියෙහි නතර කරන ලද ස්ථානය සිට රඟ දක්වනු ලබයි."කරලිය" යන නමින් හැදින්වෙන නාඩගම් රංඟ භුමිය වු කලි පස් ගොඩ ගැසීමෙන් පොළොවේ මට්ටමෙන් උස් කොට අර්ධකවාකාරයෙන් තනන ලද්දකි. කරලිය පිටතට නෙරා ඒමට සලස්වා ඊට යාබදව පොල් අතු මඩුවක් තනනු ලැබේ. මඩුවත් කරලියත් අතර සිතුවම් කරන ලද තිර දෙකක් එල්ලිමට සලස්වයි. මේ තිර කරලියත් මඩුවත් වෙන් කිරීමට යොදා ගනී. ප්‍රේක්ෂකාගාරය වශයෙන් පාවිච්චි කරනු ලැබුවේ එළිමහන් බිමයි. පොතේ ගුරුන්නාන්සෙ සිටින ඉදිරියෙහි අනෙක් පස වාදක කණ්ඩායම හා ගායකයෝ බිම හිදගෙන සිටිති. බෙර වාදකයෝ දෙදෙනෙක්ද හොරණෑකරුවෙක්ද කයිතාලම් ගසන්නෙක්ද වාදක කණ්ඩායමට අයත් වෙති. නාඩගම් වල භාවිතා වන බෙර "මත්තාලම්" කියාද "මද්දල" කියාද නැතහොත් "දෙමළ බෙර" කියාද හදුන්වනු ලබයි.

ඉහත සියලු දෙනාගේ සහභාගිත්වයෙන් ඇරඹු සිංහල නාඩගම සිංහල ජන සම්ප්‍රදායේ තවත් එක් සාහිත්‍යමය අංගයක් ලෙස හදුන්වා දිය හැකිය.
මෙම වෙබ් අඩවිත් බලන්න

Ictfromabc.com

සිංහල ගැමි නාටක - එදිරිවීර සරත්චන්ද්‍ර 1969
ලෂ්කාර්-ඊ-ටයිබා

ලෂ්කාර්-ඊ-ටයිබා ( laškar-ĕ ṯayyiba; වචනාර්ථයෙන් යහපත සඳහාවූ සේනාව, පරිවර්තනය වන්නේ ධර්මිෂ්ඨයන්ගේ සේනාව, හෝ පරිශුද්ධයන්ගේ සේනාව) — ලෂ්කාර්-අයි-ටයියාබා, ලෂ්කාර්-ඊ-ටයියාබා, ලෂ්කාර්-ඊ-ටයියිබා, ලෂ්කාර්-අයි-ටයිබා, හෝ එල්ඊටී ලෙසින්ද අක්ෂර පරිවර්තනය වේ— යනු දකුණු ආසියාවේ විශාලතම හා බෙහෙවින් සක්‍රීය සටන්කාමී සංවිධාන අතුරින් එකකි. එයට මූල්‍යාධාර සපයන ලද්දේ ඇෆ්ගනිස්තානයේ, කුනාර් ප්‍රාන්තයෙහි හෆීෆ් මුහාමද් සයීඩ් සහ සාෆාර් ඉක්බාල් විසින් වන අතර එය දැනට පාකිස්තානයේ, ලාහෝරයට කිට්ටුවෙන් පාදක වී, පාකිස්තාන-පරිපාලිත කාෂ්මීරය තුල පුහුණු කඳවුරු කිහිපයක් පවත්වා ගෙන යති.
ලෂ්කාර්-ඊ-ටයිබා සාමාජීකයන් ඉන්දියාවට එරෙහිව ප්‍රධාන පහරදීම් කිහිපයක් එල්ල කර ඇති අතර ඔවුන්ගේ ඉලක්කය වී ඇත්තේ දකුණු ආසියාවේ මුස්ලිම් රාජ්‍යයක් බිහිකිරීම සහ ඉන්දියානු පරිපාලිත කාෂ්මීරය තුල පදිංචිව සිටින මුස්ලිම් වරුන් "නිදහස් කරගැනීම" වේ‍. පකිස්තානයට විරුද්ධව, විශේෂයෙන් කරච්චිය තුල, හිටපු ජනාධිපති පර්වෙස් මුෂාරෆ්ගේ ප්‍රතිපත්තීන්ට විරුද්ධත්වය පල කෙරුමට, පහරදීම් එල්ල කල බවට සමහරක් කැඩී ගිය ලෂ්කාර් සාමාජීකයන්ට චෝදනා එල්ල වී ඇත. මෙම සංවිධානය ත්‍රස්තවාදී සංවිධානයක් ලෙසින් ඉන්දියාව, පකිස්තානය, එක්සත් ජනපද, the එක්සත් රාජධානිය, යුරෝපීය සංගමය, රුසියාව සහ ඕස්ට්‍රේලියාව විසින් තහනම් කර ඇත. එ.ජ. බුද්ධි තොරතුරු නිලධාරින් විශ්වාස කරනුයේ පකිස්තානයේ ප්‍රධාන රහස් ඔත්තු කාර්යාංශය වන, අන්තර්-සේවා රහස්ඔත්තු සංවිධානය (අයිඑස්අයි), දිගින්දිගටම එල්ඊටී වෙත බුද්ධිමය තොරතුරු සහ ආරක්ෂාව සපයන බවය.
ආශ්‍රිත
සංවර්ධනාත්මක මනෝවිද්‍යාව

. One of the many experiments used for children.]]

මිනිසාගේ ජීවිත කාලය තුළ ඇතිවන ක්‍රමානුකූල මනෝවිද්‍යාත්මක වෙනස්කම් පිළිබඳ කරන විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනය ලෙස අපට සංවර්ධනාත්මක මනෝවිද්‍යාව හඳුන්වා දිය හැක. මුල් කාලයේ මෙම විෂය අලුත උපන් ළමුන්ට සහ ළමයින්ට වැඩි අවධානයක් යොමු කළද ක්‍රම ක්‍රමයෙන් එය තරුණ විය දක්වා ද මෑතක දී වැඩිහිටි වර්ධනය, වියපත්වීම සහ මුළු ජීවිත කාලයම දක්වා අධ්‍යයනයක් ලෙස පැතිරිණි. මෙමගින් චාලක හැකියාව, මනෝකායික ක්‍රියාවන්, ගැටළු විසඳීමේ හැකියාවන් , සංකල්පිත අවබෝධයන් , අන්‍යන්‍යතාවය ගොඩනැඟීම වැනි මාතෘකා යටතේ විශ්ලේෂණය කරයි.

සංවර්ධනාත්මක මනෝවිද්‍යාඥයෝ ළමුන් ගුණාත්මක වැඩිහිටියන්ගෙන් වෙනස් වන්නේ ද නැතහොත් වැඩිහිටියන් ලබා ඇති අත්දැකීම් නොමැති වීම ද වැනි මූලික ගැටළු ගවේෂණය කරති. ඔවුන් වඩා කැමැත්තක් දක්වන වර්ධනයේ ස්වභාවය සම්බන්ධ ගැටළු වනුයේ,

*වර්ධනය ඇති වනුයේ ක්‍රම ක්‍රමයෙන් ගොඩනගා ගන්නා දැනුම නිසා ද නැතහොත් එක් සිතීමේ අවස්ථාවක සිට අනෙකකට මාරු වීම නිසා ද යන්න?
*ළදරුවා උපතින්ම දැනුම සමග උපන්නේ ද? නැතහොත් අත්දැකීම් අනුව දැනුම උකහා ගත්තේ ද යන්න?
*පරිසරයේ අන්තර්ගත දෑ වර්ධනය සඳහා බලපාන්නේ කෙසේ ද?

සංවර්ධනාත්මක මනෝවිද්‍යාව අධ්‍යාපනික මනෝවිද්‍යාව ළමා මනෝ ව්‍යාධිවේදය, අධිකරණ මනෝවිද්‍යාව වැනි විවිධ ප්‍රායෝගික විෂය ක්ෂේත්‍ර හා බැඳී පවතී. එමෙන්ම එය මනෝවිද්‍යාවේ මූලික පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍රවන අධ්‍යාපනික මනෝ විද්‍යාව,ළමා මනෝ ව්‍යාධිවේදය, සමාජ මනෝවිද්‍යාව,ඥානාත්මක මනෝවිද්‍යාව, ඥාණ වර්ධනය, පාරිසරික මනෝවිද්‍යාව , තුලනාත්මක මනෝවිද්‍යා වැනි ක්ෂේත්‍රවලට ආධාරකයක් ද වෙයි.
ආශ්‍රිත ලිපි
ජ'නල

* Autism Research
* Child Development
* Development and Psychopathology
* Developmental Neuropsychology
* Developmental Psychology
* Developmental Review
* Developmental Science
* Human Development (journal)
* Journal of Abnormal Child Psychology
* Journal of Adolescent Health
* Journal of Autism and Developmental Disorders
* Journal of Child Psychology and Psychiatry
* Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology
* Journal of Pediatric Psychology
* Journal of Research on Adolescence
* Journal of Youth and Adolescence
* Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry
* Psychology and Aging
* Research in Autism Spectrum Disorders
මූලාශ්‍ර
භාහිර සබැඳි

*
*The Society for Research in Child Development
*The British Psychological Society, Developmental Psychology Section
*Developmental Psychology: lessons for teaching and learning developmental psychology
*GMU's On-Line Resources for Developmental Psychology: a web directory of developmental psychology organizations
*Home Economics Archive: Research, Tradition, History (HEARTH)An e-book collection of over 1,000 books spanning 1850 to 1950, created by Cornell University's Mann Library. Includes several hundred works on human development, child raising, and family studies itemized in a specific bibliography.
*Developmental psychology Subject Area page at PLOS



ප්‍රවර්ගය:චර්යා විද්‍යා
ප්‍රවර්ගය:මනෝවේදය
ඊගෝ

ඉගෝ යන්න ඉඩ්වලින් පැහැදිලිව වෙන් නොවන අතර එහි පහළ කොටස ඉඩ් හා බැඳී පවතී. නමුත් මෙම යටපත් කළ සිතුවිලි ඉඩ් හා සම්බන්ධ වන අතර එහි කොටසක්ද වෙයි. එම යටපත් කළ මර්දන ඉගෝ (ego) සම්බන්ධ වනුයේ ඉඩ් හරහාය. (සිග්මන් ප්‍රොයිඩ් 1923)

ප්‍රොයිඩ්ගේ න්‍යායන් අනුව id, Super – ego සහ බාහිර පරිසරය අතර මැදහත් කරුවෙකු ලෙස ego ක්‍රියා කරයි. එහි කාර්ය භාරය වනුයේ id සහ Super – ego තෘප්තිමත් කරමින් මූලික ආශාවන් සහ යථාර්තය අතර සමබරතාවය සොයා ගැනීමයි. (මෙම අවස්ථාවේදී Ego සදාචාරාත්මක බවින් තොර වේ) එහි මූලික අරමුණ පුද්ගල තෘප්තිමත් භාවය වන අතර id හි ආශාවන්හි ප්‍රතිඵල අතරමැදිව පිහිටි අවස්ථාවන්හි ඒවා එළි දැක්වීමටද ඉඩ ලබා දේ. නමුදු id හි ක්‍රියාවන් යථාර්තය සමග අර්බුදකාරී අවස්ථාවලදී ද සමාජයේ සදාචාර, ප්‍රතිමාණ චාරිත්‍ර හා නොගැළපෙන වටදී ද පුද්ගලයාගේ අපේක්ෂාවන් හා නොගැළපෙන විටදී Ego ආරක්ෂණ යාන්ත්‍ර මගින් එම ක්‍රියා මැඩපත් වේ.

Ego පදය ලතින් භාෂාවෙහි එන උත්තම පුරුෂ ඒක වචන සර්ව නාමයකි. එය පරිවර්තනය කළ විට මමත්වය යන්න අවධාරණය කරවයි. ප්‍රොයිඩ්ගේ Das ich යන ජර්මාණු පදය Ego ලෙසින් ඉංග්‍රීසි ව්‍යවහාරයේ පවතී. එනම් සාහිත්‍යයට අනුව මම යන්නයි.

නවීන නූතන සමාජයට අනුව Ego යන්නට අරුත් රාශියක් ඇත. එනම් අයෙකුගේ ආත්ම අභිමානය ලෙස ද දර්ශන වාදයට අනුව තමාගේ දෑ යන්නයි. නමුදු ප්‍රොයිඩ්ට අනුව Ego යනු මොළයේ විඤ්ඥාණය අඩංගු කොටසකි. ඇත්තවශයෙන්ම ප්‍රොයිඩ් විසින් Ego යන්න තමාගේ යන්න පිළිබඳ හැඟීමක් ලෙස ප්‍රකාශ කළද පසුව ඔහු විසින් විනිශ්චය කිරීම , ඉවසීම , යථාර්තය හඳුනාගැනීම , පාලනය, සැලසුම් කිරීම, ආරක්ෂාව , තොරතුරු නිපදවීම, බුද්ධිමත්ව ක්‍රියා කිරීම, මතකය වැනි චෙතසිකයන් රාශියකට සමාන කරන ලදී.

Eckhart tolle ගේ මතයට අනුව Ego යනු සමාජ ආචාර ධර්ම සහ හැඩතල අනුව හැඩගැසුණු සිතයි. (දේහය, සිතුවිලි, මතකයන්, සමාජ භූමිකාවන්,ජීවිත කතා, මතයන්, චිත්ත සිතුවිලි, ජාතිය, ආගම, කැමති අකමැති දෑ, ආශාවන්, බිය වැනි) තවද, එයට යටපත් කරන ලද සිතුවිලිවලින් සෑදුණු වේදනාකාරී දේහයද, වර්තමානයේ පවතින දෑ වලින් පිළිගත නොහැකි දේ නිසා ඇතිවන දොම්නස් සිතුවිලි ද අඩංගු වේ.

මනසේ ව්‍යුහාත්මක සහ භූ ලක්ෂණාත්මක ආකෘතියකට අනුව Ego හි අර්ධයක් විඤ්ඥාණයේ ද අනෙක් හතරෙන් කොටසක් පූර්ව විඤ්ඥාණයේ ද අනෙක් හතරෙන් එක අවිඤ්ඥාණයේද අන්තර්ගත වේ.

Ego යනු id සහ Super – ego යන දෙදෙනාම තෘප්තිමත් කිරීමට උත්සාහ කරමින් කටයුතු කරන මැදහත් කරුවකු ලෙස හැඳින්විය හැක. Ego යථාර්තවාදී මූලධර්මවලට අනුව ක්‍රියාකරයි.

එනම් Ego විසින් id සහ Super – ego ආශාවන්, අභිමථාර්තයන් සහ බලවේගයන් සමාජයට සහ යථාර්තයට ගැළපෙන පරිදි එළි දැක්වීමට කටයුතු කරයි. එය වයසත් සමග ඇතිවන හේතුව සහ අවධානම මැන බලා ක්‍රියා කරයි. සිග්මන්ඩ් ප්‍රොයිඩ් විසින් (Sigmund Freud) Ego අශ්වයා සහ අශ්වාරෝහකයාට සමාන කර ඇත. එනම් Ego අශ්වාරෝහකයා ලෙස ද id අශ්වයා ලෙස ද යන්නයි. අශ්වයා විසින් ශක්තිය ද තොරතුරු හා ශක්තිය ලබා තග හැකි මාර්ගයන් ද පෙන්වන අතර අශ්වාරෝහක යා යුතු ගමන් මාර්ගය පාලනය කරයි. නමුදු නොවැළැක්විය හැකි අවස්ථාවන්හිදී අශ්වයා තනි තීරණ ගැනීමට ද පෙළඹේ.

Ego යනු රළු ස්වාමිපුතුන් තිදෙනෙකුට සේවය සපයන සේවකයෙකු වැනිය. (id, Super – ego සහ බාහිර පරිසරය ) ඔහුට ස්වාමිපුතුන් තිදෙනාටම ගැළපෙන පරිදි ක්‍රියා කළ මුත් නිරන්තරයෙන්ම දෙපාර්ශවයක් අතෘප්තිමත් වී යැයි යන කරදරකාරී සිතුවිල්ලෙන් පෙළීමට සිදු වේ.කෙසේ නමුදු Ego යථාර්තයට ගැළපෙන ලෙස කටයුතු කරන ලෙස පෙන්වුවද එය id වලට පක්ෂපාතී වේ. නමුදු Super – ego නිරන්තරයෙන් Ego සියලුම ක්‍රියාවන් නිරීක්ෂණය කරමින් පහත්බව, වරදකාරීබව සහ නොසන්සුන්බව ඇති කරමින් දඬුවම් ලබා දේ. මේවායින් මිදීම සඳහා Ego විසින් ආරක්ෂණ යාන්ත්‍ර උපයෝගී කර ගනී.

en:Id, ego and super-ego#Ego