JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
सिमल

सिमल मध्य पहाडी भेकमा पाइने चाँडो बढ्ने एक प्रकारको पतझड समुहको रूख हो ।सिमललाई ‘बम्बाक्स सेइबा’ पनि भनिन्छ । यो वैज्ञानिक नाम हो । सन् १७५३ मा प्रकाशित स्पेसिस प्लान्टारम् पुस्तकमा उल्लेख भएअनुसार स्वीडेनका वनस्पतिविद् एवं जीवशास्त्री कार्ल लिन्नियसले यो नाम जुराएका थिए ।



औषधिजन्य वनस्पतिबारे लेखिएका पुस्तक तथा लेखअनुसार सिमलका विविध भाग विभिन्न शारीरिक समस्यामा लाभदायक हुन्छन् । यसको पात निचोरेर काटेको ठाउँमा दल्दा चाँडै निको हुन्छ । यस्तै टाउको दुख्दा यसको पातको रस एक/दुई चम्चा पिउँदा आराम मिल्छ । सन् २००२ मा प्रकाशित ‘प्लान्ट्स एण्ड पीपल अफ नेपाल’ पुस्तकमा नारायणप्रसाद मानन्धरले सिमलको बोक्रा पिसेर छानिएको झोल खोकी र अपचको समस्यामा उपयोगी हुने उल्लेख गरेका थिए ।



सिमलको जरा गुलियो हुन्छ । कलिलो जरा पिसेर बनाएको रसले बन्द पिसाब खुलाउँछ । ज्वरोमा पनि जराको रस सेवन गराइन्छ । अनुसन्धानात्मक लेखअनुसार सिमलको बोक्रा तथा काण्डको पाउडरलाई दमको उपचारमा पनि प्रयोग गर्ने गरिएको छ ।



आयुर्वेदिक चिकित्सक डा जीवन शर्मा आचार्यका अनुसार महिनावारी गडबडी भएका महिलालाई सिमलको बोक्रा र फूलको मुख्य भाग मिसाएर सेवन गराउँदा फाइदा हुन्छ । धेरैजसो अनुसन्धानात्मक लेखमा सिमललाई यौनसम्पर्कबाट सर्ने केही समस्या नियन्त्रण गर्न प्रयोग गरिने उल्लेख छ । यसलाई विशेषतः योनीबाट बग्ने सेतो चिपचिपे पदार्थ रोक्न प्रयोग गरिएको बताइन्छ ।

वन तथा वनस्पति विज्ञ नरहरि आचार्य र राजेश तामाङद्वारा लिखित ‘इथ्नोबोटानी अन चेपाङ कम्युनिटी इन नेपाल’ (सन् २०१७) शीर्षकको पुस्तकअनुसार चेपाङ समुदाय पेट दुख्ने र आउँको समस्यामा सिमलको फूल र खोटो प्रयोग गर्छन् ।



सिमलको विभिन्न भागलाई यो समुदायले औषधिका रूपमा प्रयोग गर्छ । उल्लेखित अध्ययन र उदाहरणले सिमल औषधिजन्य जडीबुटी रहेको देखाए पनि वनस्पति र जडीबुटी अनुसन्धानकर्ताले अक्सर फलानो समुदायले फलानो वनस्पति फलानो समस्या हटाउन प्रयोग गर्छन् भन्ने मात्र लेख्दै आएका छन् ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:रूख
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू

eo:Hinda bombako
es:Bombax ceiba
fr:Bombax ceiba
pt:Paineira-vermelha da Índia
te:బూరుగ
vi:Gạo (cây)
zh:木棉
बकाइनो

बकाइनो मध्य पहाडी भेकमा पाइने चाँडो बढ्ने एक प्रकारको पतझड समुहको रूख हो।
eating Melia azedarach fruit at Roorkee in Haridwar District of Uttarakhand, India.]]
औषधोपचार

*वाथ भएमा
:बकाइनोको गेडा रायो सस्र्युमा पिनेर लेप गर्नाले वाथ भएको बिस्तारै ठिक हुँदै जान्छ ।
*रगत जमेर गाँठो भएमा
:बकाइनोको पात पिनेर लेप बनाएर बाँध्नाले छिट्टै घाउ निको हुन्छ ।
*चिलाउने रोगमा
:बकाइनोको फूल पिनेर घाउ, खटिरा, चिलाउने ठाउँमा लगाउनाले ठीक हुन्छ ।
*सेतो दूबीमा
:१० पात निम, १० पात बकाइनो पिनेर लेदो बनाएर लगाएमा केही समयमा नै ठीक हुन्छ ।
*दाद रोगमा
:पाकेको बकाइनोको गेडाको धूलो कागतीमा फिटेर लगाउनाले दाद रोग निको हुन्छ ।
*पत्थरी रोगमा
:बकाईनोको १ चम्चा पातको रसमा आधा चम्चा जवाखार मिसाएर बिहान/बेलुका खाने गरेमा पित्त एंव मूत्राशयको पत्थर जान्छ ।
*जुका परेमा
:बकाइनोको ५० ग्राम बोक्रा ३०० ग्राम पानीमा उमाल्नुहोस् र चौथाइ भाग बाँकी भएपछि शिशीमा राख्नुहोस् र चिया चम्चाले १/१ बिहान/बेलुका खाने गरेमा केटा–केटी, बुढा बुढी जसको पेटमा जुका परेको छ भने पनि २/४ दिनमै ठीक हुन्छ ।
*स्त्रीको मासिक धर्म बढी भएमा
:बकाइनोको पातको रस एक चम्चा बिहान/बेलुका खाने गरेका रगत बढी हुने रोग ठीक हुन्छ ।
*स्त्रीको मासिक धर्म रोकिएमा
:बकाइनोको फूलको रस आधा चम्चामा मह आधा चम्चा मिसाएर बिहान/बेलुका खाने गरेका धर्म रोकिएको खुल्छ र नियमित हुन्छ ।
*गर्भाशय शुद्धिका लागि
:बकाइनोको पातको रस नित्य १/१ चम्चा बिहान/बेलुका दिने गरेमा गर्भाशय शुद्धि हुनेछ ।
चित्र दिर्घा


Image:Chinaberry1216.JPG
Image:Chinaberries1.jpg
File:Starr 070302-4984 Melia azedarach.jpg|Melia azedarach (leaves and fruit). Location: Maui, Pukalani
File:Melia azederach0.jpg
File:Chinaberry (1).jpg
File:Starr 070302-4988 Melia azedarach.jpg
File:Melia candollei Blanco2.420-cropped.jpg
File:Melia azedarach 'Floribunda' (Scott Zona) 001.jpg
File:Melia azederach4.jpg
File:Melia azederach2.jpg
File:Bakain (Melia Azadirachta) trunk at Kolkata I IMG 8041.jpg|
File:Chinaberry at fall bearing fruit with no leaves.jpg|
File:Melia azedarach trunk bark01.jpg|Melia azedarach in Kolkata, West Bengal, India.
File:Melia azedarack 01.JPG|
File:Melia azedarach fruits.JPG|
File:Melia azedarach MHNT.BOT.2007.40.34.jpg|Melia azedarach - Museum specimen

यो पनि हेर्नुहोस

*मरिच
*नीम
*दही
*हिङ
*आँप
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:रूख
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:डालेघाँस
श्रेणी:औषधोपचार
लाम्पाते

लाम्पाते मध्य पहाडी भेकमा पाइने ठूलठूला पात हुने एक प्रकारको पतझड समुहको रूख हो ।
तस्विरसंग्रह


File:Duabanga sonneratioides syn Duabanga grandiflora trunk at Jayanti, Duars, West Bengal W Picture 224.jpg|trunk at Jayanti in Buxa Tiger Reserve in Jalpaiguri district of West Bengal, India.
File:Duabanga sonneratioides syn Duabanga grandiflora middle story at Jayanti, Duars, West Bengal W Picture 221.jpg|middle story at Jayanti in Buxa Tiger Reserve in Jalpaiguri district of West Bengal, India.
File:Duabanga sonneratioides syn Duabanga grandiflora at Jayanti, Duars, West Bengal W Picture 218.jpg|at Jayanti in Buxa Tiger Reserve in Jalpaiguri district of West Bengal, India.
File:Duabanga sonneratioides syn Duabanga grandiflora leaves at Jayanti, Duars, West Bengal W Picture 220.jpg|leaves at Jayanti in Buxa Tiger Reserve in Jalpaiguri district of West Bengal, India.


[[th:ลำพูป่า]


श्रेणी:रूख
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
केरा

केरा विश्वको प्राय सबै ठाउँमा पाइने फल हो। साधारणतया केरा भनेर म्युजा Musa परिवारमा पर्ने पोथ्रा वनस्पती र यसको फललाई चिनिन्छ। केराको फल विभिन्न आकार र रंगहरूमा पाइन्छ। साधरणतया सुरूमा हरियो भएपनि पाकेपछि पहेंलो, वैजनी र रातो रंगको हुनेगर्दछ।
केराको प्राकृतिक रूपमा पाइने दुई जङ्गली जातिहरू Musa acuminata र Musa balbisianaबाट आएका विभिन्न प्रजातिका फलहरू मानिसहरूले खाद्यपदार्थको रूपमा उपयोग गर्दछन्। यिनीहरूमा पाइने जीनको आधारमा केराको वैज्ञानिक नामहरू राखिएको छ। जसअनुसार Musa acuminata, Musa balbisiana र यिनीहरूको वर्णसंकर हाइब्रिड Musa acuminata × balbisiana केराका वैज्ञानिक नामहरू हुन। कुनै समय Musa sapientum र Musa paradisiaca नामहरू प्रयोग गरिएपनि हाल यी नामहरू प्रयोगमा छैनन्।
इतिहास

फलको बयान

केराको फलको रङ भर्खर घरीबाट निस्केको बेलामा हरियो रङको हुन्छ र यसको स्वाद त्यस बेलामा टर्रो हुन्छ र पाकेपछि यसको रङमा बदलाब आउँछ र यसको स्वाद गलियो हुन्छ ।
खेती

आधुनिक खेती

thumb|right|केराको घारी
रोग र कीट

यसको मुख्य रोग गबरा हो ।
पौष्टिक तत्व

केरा (केरा) डाइटरी फाइबर, भिटामिन र मिनरल्समा धनी हुन्छ र यसमा एन्थोसायनिन्स, क्यारोटीनोइड्स, ट्रिप्टोफान र डेल्फिनिडिन जस्ता विभिन्न फाइटोकेमिकल्स पनि पाइन्छ। केराका पोषक तत्वहरूलाई तलको तालिकामा उल्लेख गरिएको छ।[7]

पोषण मूल्य प्रति 100 ग्राम कार्बोहाइड्रेट 22.84 ग्राम, चिनी 12.23 ग्राम, आहार फाइबर 2.6 ग्राम, प्रोटीन 1.09 ग्राम, फ्याट 0.3 ग्राम, पोटासियम 358.0 ग्राम,म्याग्नेसियम 27.0 ग्राम, फोस्फोरस 27.0 ग्राम, नियासिन ०.६ मिलिग्राम।

हिन्दु धर्मालम्वीहरूको सामाजिक पूजा आजा कार्यक्रमका प्रसा द नैवेदको रूपमा प्रयोग हुन्छ ।
सन्दर्भ सामग्री

बाह्य सुत्र

श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:कृषि
काँस (वनस्पति)

काँस (वैज्ञानिक नाम: Saccharum spontaneum) नेपालमा पाइने एक किसिमको घाँस हो। यो घर छाउने खरको रूपमा पनि प्रयोग हुन्छ।
तस्विर सङ्ग्रह


Kash phul11.jpg
Saccharum spontaneum at the bank of rever Ganges 07102013 01.jpg
Sacchar sponta 140531-0532 tdp.JPG
Sacchar sponta 140531-0587 tdp.JPG
Sacchar sponta 140531-0600 tdp.JPG
Saccharum_spontaneum_at_the_bank_of_rever_Ganges_07102013_01.jpg

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:घाँसहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
उन्यू

उन्यू अर्थात् अङ्ग्रेजीमा फर्न (Fern) एक किसिमको झार हो। विश्वमा उन्यूका सयौं प्रजाति रहेका छन्।नेपालमा ५३४ प्रजातिका उन्यु पाइन्छ्न् ।
यसको वशं "Dryopteris" हो ।
चित्र दिर्घा


File:Adiantum lunulatum W IMG_2336.jpg|Adiantum lunulatum
Image:Fern.jpg|Fern leaf, probably Blechnum nudum
Image:Tree Fern.jpg|A tree fern unrolling a new frond
Image:Fern02.jpg|Tree fern, probably Dicksonia antarctica
Image:Ferns.jpg|Tree ferns, probably Dicksonia antarctica
Image:Haeckel Filicinae 92.jpg|"Filicinae" from Ernst Haeckel's Kunstformen der Natur, 1904
Image:Oaxaca fern.jpg|Unidentified tree fern in Oaxaca
Image:Tree Fern Spores.jpg|Tree Fern Spores San Diego, CA
Image:Fern-leaf-oliv.jpg|Leaf of fern
Image:Fern leaves.jpg|Unidentified fern with spores showing in Rotorua, NZ.
Image:CowellFerns.JPG|Ferns in one of many natural Coast Redwood undergrowth settings Santa Cruz, CA.
Image:Asplenium_marinum_Moore38.png|Nature prints in The Ferns of Great Britain and Ireland used fronds to produce the plates
Image:Spiraled fern.JPG|A young, newly formed fern frond
File:FernBedInForest.jpg|Fern bed under a forest canopy in woods near Franklin, Virginia
File:Pyrrosia piloselloides duit-duit.jpg|Pyrrosia piloselloides, Dragon's Scale, in Malaysia
File:Samambaia_fern.jpg|Fern growing on a wall
File:Fern Spores.jpg|Spores of Dryopteris filix-mas


श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
बल्ड्याङ्ग्रा

बल्ढ्याङ्ग्रा

बल्ढ्याङ्ग्रा (Guilandina bonduc-गुइल्यान्डिना बोन्डुक) जसलाई सामान्यतया(grey nicker-ग्रे निकर),(nicker bean-निकर बीन), (fever nut-फिभर नट) वा ( nicker nut-निकर नट)भनेर चिनिन्छ, सेन्ना (Senna) जनजाति, केसलपिनिया (Caesalpinieae) मा फूल फुल्ने बिरुवाको एक प्रजाति होजसको प्यान्ट्रोपिकल(pantropical) वितरण हुन्छ।

विवरण

यो ६ मिटर (२० फिट) वा सोभन्दा बढी लम्बाइको लहरा (लियाना‌ - liana) हो र अन्य वनस्पतिमाथि झर्छ। डाँठहरू घुमाउरो काँडाले ढाकिएका हुन्छन्।

बल्ढ्याङ्ग्रा पर्वतारोहीका रूपमा ८ मिटर (३० फिट) सम्म लामो वा ठूलो फराकिलो झाडी वा सानो झाडीदार रूखको रूपमा बढ्छ। डाँठहरू अनियमित रूपमा घुमाउरो काँडाले ढाकिएका हुन्छन्। पातहरू ठूला र दुई-पक्षिय हुन्छन्, ४० सेन्टिमिटर (१६ इन्च) सम्म लामो हुन्छन् र डाँठहरु र पातको धारहरूमा छरिएका काँडाहरू हुन्छन्। चार देखि एघार जोडी पक्षवत हुन्छन्, ५ देखि २० सेन्टिमिटर (२ देखि ८ इन्च) लामो र पाँच देखि दस जोडी पक्षवतहरू हुन्छन्। पक्षवतहरू १५ देखि ४० मिमी (०.६ देखि १.६ इन्च) लामो, अण्डाकार, आयताकार वा अण्डाकार हुन्छन् जसमा तीखो टुप्पो र सम्पूर्ण किनारहरू हुन्छन्।

पुष्पक्रम एक अक्षीय गुच्छा हो, प्रायः हाँगा भएको छोटो रौंले ढाकिएको र १५ सेन्टिमिटर (६ इन्च) सम्म लामो जोडिएको डण्डिहरू ६ मिमी (०.२ इन्च) सम्म लामो हुन्छन्। बाह्यदल लगभग १० मिमी (०.४ इन्च) लामो पंखुडीहरू भन्दा छोटो हुन्छन्, पंखुडीहरू पहेंलो हुन्छन्, कहिलेकाहीं उल्टोको आधार नजिकै सुन्तला रंगको धब्बा हुन्छ। एकलिङ्गी फूलहरू पछि ठूला, समतल, काँटेदार हरियो कोसाहरू हुन्छन् जुन पछि खैरो हुन्छन्, लगभग ९/४ सेमी (४/२ इन्च) जसमा एक वा सामान्यतया दुई, चमकदार, गोलाकार, खैरो बीउहरू हुन्छन्।

यसको २ सेन्टिमिटर (०.८ इन्च) खैरो बीउ, जसलाई हिलिने बदाम भनिन्छ,उफ्रिने र समुद्री धाराहरूद्वारा फैलिन सक्ने गरी टिकाउ हुन्छन् ।

वितरण र बासस्थान

बल्ढ्याङ्ग्राको उष्णकटिबंधीय वितरण हुन्छ । यो सामान्यतया तट नजिक, झाडीमा, बालुवाको ढिस्कोमा र माथिल्लो किनारमा बढ्छ।यो भित्री भागमा, तल्लो भूभागको माध्यमिक वन र गाउँहरू नजिकैको अशान्त क्षेत्रहरूमा पनि पाइन्छ, यो चिकित्सा उद्देश्यका लागि वा बोर्ड खेलहरूमा काउन्टरको रूपमा प्रयोगको लागि ढुवानी गरिसकेपछि बीउ गल्तिले खसालिएको परिणाम हुन सक्छ। बीउहरू उफ्रिन्छन् र ताजा र समुद्री पानी दुवैमा तिनीहरूको जीवन्तता कायम राख्छन्, जसले गर्दा तिनीहरूलाई नयाँ तटीय स्थानहरूमा फैलिन सक्षम बनाउँछ। किनारमा धोएपछि, तिनीहरूलाई कतैकतै समुद्री मोती भनेर चिनिन्छ।

प्रयोगहरू

बिरुवाको जरामा रहेका गाँठाहरूमा नाइट्रोजन फिक्स (मिलाउने ) गर्ने सहजीवी ब्याक्टेरिया हुन्छ। यसलाई लहराले पोषक तत्वको रूपमा प्रयोग गर्छ र नजिकै हुर्कने अन्य बिरुवाहरूलाई पनि फाइदा पुर्‍याउँछ। यो मलेसियाको एक लोकप्रिय स्थानीय सजावटी बोट हो।

यो बिरुवा परम्परागत औषधिमा प्रयोग हुँदै आएको छ । यसको बीउमा टनिक र एन्टिपाइरेटिक गुणहरू छन् र बोक्रा र पातहरू पनि त्यस्तै प्रयोग गरिएको छ। यसको जरालाई किराको टोकाइ निको पार्न पिट्न सकिन्छ, यसलाई उमालेर महिनावारी नियमित गर्न यसको रस पिउन सकिन्छ । बीउबाट निकालिएको तेल सौन्दर्य प्रसाधनहरूमा र कानबाट निस्कने स्रावको उपचारको लागि प्रयोग गरिएको छ।

टोङ्गा जातिका मानिसहरूले कडा बीउ ( तालाताला 'अमोआ ) लाई माला बनाउँछन् वा गुच्चा जस्तै खेल्छन्, यसको काँडेदार पात र डाँठहरू फलफूलको रुखमा चमेरोको पासो बनाउन प्रयोग गरिन्छ ।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:बुट्यान
आकाशबेली

आकाशबेली


आकाशबेली/पहेँले लहरा

आकाशबेली नेपालमा पाइने एक किसिमको लहरा हो। जरा नहुने भएकाले यसलाई बिनाजरी वा आकाशबेली भन्ने गरिन्छ। यो औषधिको रूपमा प्रयोग हुन्छ। बिहानको महिमा परिवार ( कन्भोल्भुलेसी ) को कुस्कुटा जातको लगभग २२० प्रजातिहरू मध्ये एक हो । यो भारतीय उपमहाद्वीप र ग्रेटर हिमालय र मलेसिया र इन्डोनेसियासम्म दक्षिणमा पाइन्छ । यो परजीवी बिरुवा प्रजाति पातविहीन झ्याल भएर फैलिएको पातलो लहरा हो जुन ठूला रूखहरू सहित पोथ्रा बिरुवामाथि बढ्छ। यसले रूखको क्यानोपीबाट १० मिटर (३३ फिट) सम्म लामो माला बनाउँछ। फूलहरू साना, घण्टी आकारका र पहेंलो फिलामेन्टहरू सहित सेतो हुन्छन्। फूलबाट फल र बीउ उत्पादन हुन्छ।

औषधीय गुण र महत्त्वहरू

कपाल सम्बन्धि समस्याहरूबाट छुटकारा पाउन यसको प्रयोग गर्ने गरिन्छ | साथै यसको प्रयोग पायल्स को उपचारमा पनि प्रयोग आयुर्वेद गर्ने गरिन्छ। जन्डिसको उपचारका लागि पनि यो औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
नि हेर्नुहोस्

श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
टिमुर

टिमुर नेपालमा पाइने एक किसिमको फल हो। मीठो स्वाद र बासना हुने टिमुर लोकप्रिय नेपाली मसलाको रूपमा परिचित छ।
परिचय

यो काँढै काँढा भएको बोट नेपालको महाभारत पर्वत श्रृंखलाको १२०० देखि २,५०० मि. सम्मको उचाईका खुला पाखोमा पाइन्छ।

अण्डवृत्त आकार भएका स–साना २ देखि ६ जोडीसम्म ( टुप्पोको पालबाहेक ) पातहरू एउटै डाँठमा दुवैतिर पल्हाएका हुन्छन्। पातहरूमा टुप्पा तिखा हुन्छन्। यसको बोटमा हरिया र केही पहेंला स–साना फूलहरू हुन्छन्। प्राय ःएक विरुवामा भाले तथा पोथी दुवै फुल पाईदैन। झुप्पाका फूलहरू फूलको मुख्य हाँगा छोडी अर्को हाँगामा निस्केका हुन्छन्।

यसका फलहरू स–साना , राता , ४ देखि ५ मिलिमिटर व्यासका हुन्छन्। फलको स्वाद तीतो , पिरो र जिब्रो पर्पराउने हुन्छ। यी फलहरूबाट वासना पनि आउँदछ। बीउ गोलो र सानो हुन्छ।
खेती

टिमुरको विरुवा बीउबाट उमारिन्छ। बोट ठूलो नै हुने भएकाले करीब १ देखि ३ मिटरको दुरीमा ठाउँ अनुसार लाईन मिलाएर ३० सेन्टिमिटरको खाल्डोमा गाई वस्तुको मल हाली यसलाई रोपिन्छ।
सङ्कलन

यसको गेडा अर्थात् फलहरू पाक्ने समयभन्दा केही अघि नै बोटबाट सङ्कलन गरिन्छ।
सुकाउने र संरक्षण

सङ्कलन गरिएका गेडाहरूलाई राम्ररी सुकाई बोरामा कसेर ओवानो गोदाममा राखिन्छ।
उपयोगिता

आयुर्वेदिक प्रणाली अनुसार यो वायुशमन गर्ने , दाँत दुखेको निको गर्ने , तागत दिने , जरो निको गर्ने , अजिर्ण र हैजा इत्यादि रोगहरूमा प्रयोग गरिन्छ। यो माछाको विषमा पनि प्रयोग गरिन्छ।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:मसलाहरू
श्रेणी:औषधि
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:बुट्यान
टाँकी

टाँकी नेपालमा पाइने एक प्रकारको रूख हो। यो पतझड वा decidious वर्गको वनस्पति हो। यसलाई डालेघाँसको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
चित्र दिर्घा


File:Bauhinia purpurea (Kaniar) in Hyderabad, AP W IMG 2579.jpg
File:Bauhinia purpurea (Kaniar) in Hyderabad, AP W IMG 2576.jpg
File:Bauhinia purpurea (Kaniar) in Hyderabad, AP W IMG 2574.jpg
File:Bauhinia purpurea (Kaniar) in Hyderabad, AP W IMG 2573.jpg
File:Bauhinia purpurea (Kaniar) in Hyderabad, AP W2 IMG 2574.jpg
Image:Tree I IMG 2812.jpg
Image:Trunk I IMG 2026.jpg
Image:Tree laden with Pods I IMG 2899.jpg
Image:Leaf I IMG 2138.jpg
Image:Leaves & Pods I IMG 2790.jpg‎
Image:Fruit I IMG 2137.jpg
Image:Buds-B.purpurea I IMG 2136.jpg


श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:डालेघाँस
पैयुँ

पैयुँ अथवा अङ्ग्रेजीमा चेरी (Wild Himalayn Cherry) नेपालमा पाइने एक प्रकारको रूख हो। यो पतझड वा decidious वर्गको वनस्पति हो। यसलाई डालेघाँसको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यसको फल पाकेपछि अलग्गै किसिमको तीतो मिसिएको गुलियो र मीठो हुन्छ।
Gallery


File:Cherry by Gulmammad 1.jpg
image:Cherry by Gulmammad 6.jpg
image:Cherry Stella444.jpg|Stella, Prunus avium

image:Cherry-trees-in-autumn.jpg|Cherry trees in autumn

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:रूख
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
पाञ्चायन देवता

पाञ्चायन देवता हिन्दूहरूले पूजा गर्ने मुख्य पाँच देवता हुन् । पाञ्चायनको पूजा वैदिक सनातन धर्मावलम्बीहरूले गर्दछन् । पाञ्चायनलाई पञ्चायतन पनि भनिन्छ । पञ्चायतनमा पाँच देवता हुन्छन्, जस्तै - गणेश, विष्णु, सूर्य, दुर्गा र शिव । यी पाँच देवतामा गणेशलाई मुख्य देवता मानेर पूजा गर्नेले गणेश पाञ्चायन पूजा गर्दछन् । गणेश पाञ्चायनको पूजा गर्दा बिचमा गणेश, उत्तर-पश्चिममा विष्णु, उत्तर-पूर्वमा शिव, पूर्व-दक्षिणमा सूर्य र दक्षिण-पश्चिममा दुर्गाको स्थापना गरिन्छ । त्यस्तै अन्य पाञ्चायनमा निम्नानुसार स्थपना गरी पूजा गरिन्छ :
नेपाल देशको मुक्तिनाथ हुदै बग्ने कालिगण्डकी नदिमा पाइने सालिकग्रामलाई ५ देवता मानी दैनिक घर घरमा पुजा गर्ने प्रचलन हिन्दु संस्कारमा छ ।

:विष्णु पाञ्चायन - विष्णु (मध्य), शिव (उत्तर-पश्चिम), गणेश (उत्तर-पूर्व), सूर्य (पूर्व-दक्षिण), दुर्गा (दक्षिण-पश्चिम) ।
:सूर्य पाञ्चायन सूर्य (मध्य) शिव (उत्तर-पश्चिम), गणेश (उत्तर-पूर्व), विष्णु(पूर्व-दक्षिण), दुर्गा (दक्षिण-पश्चिम) ।
:दुर्गा पाञ्चायन दुर्गा (मध्य) विष्णु (उत्तर-पश्चिम), शिव (उत्तर-पूर्व), गणेश (पूर्व-दक्षिण), सूर्य (दक्षिण-पश्चिम) ।
:शिव पाञ्चायन शिव (मध्य) विष्णु (उत्तर-पश्चिम), सूर्य (उत्तर-पूर्व), गणेश (पूर्व-दक्षिण), दुर्गा (दक्षिण-पश्चिम) ।
प्रणामी

प्रणामी एक सम्प्रदाय हो जसले भगवान, श्रीकृष्णको पुजा नगरेर केवल वचनको मात्र पूजा गर्दछन्, जुन महामति प्राणनाथजी र सतगुरु श्री देवचन्द्रजीद्वारा उनीहरूको पवित्र ग्रन्थ, श्री तारतम सागरको रूपमा दिइएको थियो।
इतिहास

१७औँ शताब्दीमा पश्चिम भारतमा प्रणामी सम्प्रदायको उदय भक्ति सन्तहरू, श्री देवचन्द्रजी महाराज र उनका प्रमुख शिष्य श्री मेहराज ठाकुर (जसलाई महामति प्राणनाथजी वा प्राणनाथजी पनि भनिन्छ, जसले यस परम्परालाई नाम दिएका थिशग)को शिक्षामा आधारित थियो। प्रणामी सम्प्रदायलाई निजानन्द सम्प्रदाय पनि भनिन्छ। प्रणामी सम्प्रदायका शिक्षाहरूले पूर्वीय धर्महरू र पश्चिमी धर्महरू बीचको खाडललाई एकसाथ कम गर्ने प्रयास गर्दछ। यसले पूर्वीय र पश्चिमी दुवै धर्महरू एउटै सर्वशक्तिमान ईश्वरको बारेमा कुरा गर्दछ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*
*
*

श्रेणी:हिन्दु सम्प्रदाय
श्रेणी:भक्ति आन्दोलन
श्रेणी:शाकाहारको आवश्यकता पर्ने धर्महरू
तामाङ भाषा

तामाङ भाषा भनेको मुख्यतया नेपाल, सिक्किम, पश्चिम बङ्गाल (दार्जिलिङ) र उत्तर-पूर्वी भारतमा बोलिने बोली समूहलाई सामूहिक रूपमा बुझाउन प्रयोग गरिने शब्द हो। जसमा, उत्तरपश्चिम तामाङ, दक्षिण पश्चिम तामाङ, पूर्वी तामाङ र पश्चिम तामाङ रहेका छन्। पूर्वी तामाङ (जसलाई सबैभन्दा प्रख्यात मानिन्छ) र अन्य तामाङ भाषाहरू बीचको लेक्सिकल समानता ८१% देखि ६३% सम्म फरक हुन्छ।
भौगोलिक वितरण

पूर्वी तामाङ

* बागमती प्रदेश: भक्तपुर जिल्ला, चितवन जिल्ला, दोलखा जिल्ला, काठमाडौँ जिल्ला, काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला, ललितपुर जिल्ला, मकवानपुर जिल्ला, पूर्वी नुवाकोट जिल्ला, रामेछाप जिल्ला, सिन्धुली जिल्ला र पश्चिमी सिन्धुपाल्चोक जिल्ला
*कोशी प्रदेश: ओखलढुङ्गा जिल्ला, पश्चिमी खोटाङ जिल्ला, र उदयपुर जिल्ला
दक्षिण पश्चिम तामाङ

* बागमती प्रदेश: चितवन जिल्ला, दक्षिणी धादिङ जिल्ला, पश्चिमी र उत्तरपश्चिम काठमाडौँ जिल्ला क्षेत्र र उत्तरपश्चिम मकवानपुर जिल्ला
* मधेश प्रदेश: बारा जिल्ला, पर्सा जिल्ला र रौतहट जिल्ला

पश्चिमी तामाङ

* बागमती प्रदेश: पश्चिमी नुवाकोट जिल्ला, रसुवा जिल्ला, र धादिङ जिल्ला
* नुवाकोट जिल्लाको मध्य पहाडी क्षेत्र (उत्तरपश्चिम तामाङ)
* उत्तरपूर्वी सिन्धुपाल्चोक जिल्ला: भोटे नम्लान, र भोटे चौर, त्रिशूली नदीको पश्चिम किनारमा बुढीगण्डकी नदीतर्फ
* उत्तरपश्चिमी मकवानपुर जिल्ला: फाकेल, चाखेल, खुलेखानी, मर्खु, तिस्तुङ र पालुङ
* उत्तरी काठमाडौँ जिल्ला: ढोर, ठोका र गगल फेदी

पूर्वी तामाङ

* जगतको दक्षिण र पूर्व, उत्तरी गोरखा जिल्ला, गण्डकी प्रदेश
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सिक्किममा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:भुटानमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:तामाङ भाषाहरू
श्रेणी:बागमती प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:कोशी प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:मधेश प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:विषय–वस्तु–क्रिया भाषाहरू
श्रेणी:सम्भोट लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:नेपालमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
चखेवा

को पश्चिम बङ्गालमा पाइएको चखेवा]]


चखेवाचखेवी (वैज्ञानिक नाम: Tadorna ferruginea) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा रडी सेल्डक (Ruddy Shelduck) भनिन्छ ।
तस्विर सङ्ग्रह


Hunawihr-ruddy-shelduck.jpg
Ruddy.shelduck.arp.2.750pix.jpg
Ruddy Shelduck 489.jpg
Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea)- Female at Bharatpur I.jpg
Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea)- Female at Bharatpur I IMG 5344.jpg
Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea)- Female at Bharatpur I IMG 5336.jpg
Tadorna ferruginea MHNT.ZOO.2010.11.21.1.jpg |Museum specimen

सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाहिरी लिङ्कहरू

श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
माया

माया शाब्दिक रूपमा "भ्रम" वा "जादु" को सन्दर्भमा आधारित भारतीय दर्शनमा धेरै अर्थहरू छन्। पछिको वैदिक ग्रन्थहरूमा, मायाले "जादुई शो, एक भ्रम जहाँ चीजहरू उपस्थित देखिन्छन् तर तिनीहरू जस्तो देखिँदैनन्" लाई बुझाउँछ; सिद्धान्त जसले "विशेषतारहित निरपेक्ष" लाई "विशेषताहरू" भएको देखाउँछ। मायाले "निरन्तर परिवर्तन भइरहेको र यसरी आध्यात्मिक रूपमा अवास्तविक" (अपरिवर्तनीय परम, वा ब्रह्मको विरोधमा) लाई पनि बुझाउँछ, र त्यसैले "आध्यात्मिक वास्तविकताको वास्तविक चरित्र लुकाउँछ"।

माया हिन्दु देवी लक्ष्मी, विष्णुकी पत्नी, जसलाई कहिलेकाहीँ पूर्णको अवतारको रूपमा सम्मान गरिन्छ, को एक उपाधी, वा एक अभिव्यक्ति हो। गौतम बुद्धकी आमाको नाम पनि माया थियो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:हिन्दु दार्शनिक अवधारणाहरू
श्रेणी:दानव
जङ्गल

alt=जंगल|thumb|जंगल
जंगल भनेको भू-भागको एउटा ठूलो हिस्सा जसमा विभिन्न जातका हरियो वृक्षहरू पाइन्छन्। जंगललाई वनको नामले पनि चिनिन्छ । कुनै पनि स्थलको प्राकृतिक भू–वनोटको आधारमा यसलाई विभिन्न प्रकारमा विभाजन गरिएको छ । नेपालको लगभग ४० प्रतिशत भू–भाग वनले ओगटेको छ । जंगललाई विभिन्न वन्यजन्तु तथा चराचुरुङ्गीको वासस्थलको रूपमा पनि लिईन्छ । जंगलले वातावरणमा स्वच्छ हावा पानी समेत प्रदान गर्दछ ।

वनको प्रकारःमुख्य ६ प्रकार
* उष्ण वन: मुख्य प्रजातिहरूः साल, अस्ना, कर्मा, खयर, सिसौं, सिमल आदि ।
* उपोष्ण वन: मुख्य प्रजातिहरूः खोटे सल्ला, चिलाउने, कटुस, उत्तिस, टुनी, सिरिस आदि ।
* समशितोष: मुख्य प्रजातिहरूः सानो फलांट, ठूलो फलाँट, बांझ, गोब्रे सल्ला आदि ।
* शितोष्ण वन: मुख्य प्रजातिहरूः बांझ, गुरास, गोब्रे सल्ला, ठिंग्रे सल्ला, देवदार आदि ।
* सब अल्पाइनवन: मुख्य प्रजातिहरूः बुंगे सल्ला, गोब्रे सल्ला, भोजपत्र, गुराँस, धुपि आदि ।
* अल्पाइन: मुख्य प्रजातिहरूः झाडीदार धुपी रगुराँसहरु ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

*वन पैदावार


श्रेणी:भूगोल
धर्मराज थापा

धर्मराज थापा (वि.सं. १९८१ – २०७१) प्रसिद्ध लोकगायक, कवि तथा प्राज्ञ थिए । उनलाई 'जनकवि केशरी'का उपनामले चिनिन्छ । उनले वि.सं. २०१३ मा राजा महेन्द्रबाट 'जनकवि केशरी' उपाधि पाएका हुन् ।
जीवनी

धर्मराजको जन्म वि.सं. १९८१ साउन १ गते कास्की जिल्लाको बाटुलेचौरमा भएको हो। उनका पिता हर्कबहादुर र माता मनमाया थापा हुन्। उनको बाल्यकालको जन्म भुवनबहादुर हो। मध्यम परीक्षामा प्रथम गरेका थापाले लोकसाहित्यमा जीवन बिताएका छन्। उनको मृत्यु वि.सं. २०७१ असोज २८ गते काठमाडौ स्वम्भुस्थित आफ्नै निवासमा भएको हो ।
उनको हरियो डाँडामाथि हलो जोत्ने साथी प्रख्यात छ। प्रख्यात गायिका ज्ञानु राणा उनकै छोरी हुन्।
कृतिहरू

उनको कृतिहरू लाई मौलिक, लेखन र गायन गरी तीन प्रकारमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ। मौलिक लेखनमा गीतकार र कविका रूपमा विशेष गरी चिनिन्छन् भने सङ्कलन र सम्पादनको क्षेत्रमा चाहिँ उनको क्षेत्रको लोकभाका, लोकध्वनि र लोकसाहित्य हो। प्रारम्भिक चरणदेखि हालसम्म उनका कृतिगत रचनाहरू:
१. रत्न जुनेली
२. बनचरो
३. पहाडी सङ्गीत
४. कालीको लहर
५. विलौना
६. कोसेली
७. तिलोत्तमाको भेल
८. बत्तीमुनी अँधेरो
९. रानी पोखरी
१०. पृथ्वीको दिव्य अर्ती
११. निर्वाचन लहर
१२. मेरो नेपाल भ्रमण
१३. श्री ५ महेन्द्रको सवाई
१४. भेटघाट (अभिनन्दनको सँगालो)
१५. गोल सिमल
१६. गण्डकीका सुसेली
१७. दिव्य चौतारी
१८. मङ्गली कुसुम
१९. हाम्रो लोकगीत
२०. नेपाली लोक साहित्यको विवेचना (सहलेखन)
२१. हिमालको आँसु (शोक काव्य)
२२. मिर्मिरेको रन्को
२३. सगरमाथाको सेरोफेरो
२४. लोक साहित्यको घेरामा लमजुङ
२५. मुक्तिनाथ दर्शन
२६. चितौन दर्पण
२७. तनहुँ फूलबारी
२८. नीलकण्ठयात्रा (गोसाइँकुण्ड)
२९. मेरो नेपाल भ्रमण
पुरस्कार

उनले मङ्गली कुसुम नामक ग्रन्थको लागि पद्य विधामा मदन पुरस्कार २०२५ प्राप्त गरेका हुन् भने श्रव्य-पाठ्य विभिन्न माध्यमबाट आधा शताब्दीभन्दा लामो अवधिसम्म नेपाली भाषाको सेवा गरी नेपाली वाङ्गमयको श्रीवृद्धिमा बहुमुखी विशिष्ट योगदान गरेवापत वि.सं. २०५७ सालमा जगदम्बाश्री पुरस्कार प्राप्त गरेका हुन्।
त्यसबाहेक वि.सं. २०२५को इन्द्रराज्य लक्ष्मी पुरस्कार, वि.सं. २०१३ र वि.सं. २०३१मा शुभ राज्याभिषेक पदक, वि.सं. २०४१मा लोक साहित्य पुरस्कार, रत्नश्री स्वर्ण पदक आदि सम्मान पाएका छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू


बाह्य कडीहरू

* मदन पुरस्कार गुठी
* धर्मराज थापाद्वारा लेखिएका पुस्तकहरू


श्रेणी:गायक
श्रेणी:नेपाली गायकहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू
श्रेणी:नेपाली सङ्गीत
श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
श्रेणी:मदन पुरस्कार विजेताहरू
श्रेणी:जगदम्बाश्री पुरस्कार विजेताहरू
श्रेणी:सन् १९२४ मा जन्म
श्रेणी:सन् २०१४ मा मृत्यु