JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
රෝමානු දිය මග

thumb|right|300px| රෝමානු ගෝල් දේශය|රෝමානු ගෝල් දේශයෙහි (වර්තමානයෙහි දකුණු ප්‍රංශය) [[පොන්ඩු ගෙයා නිර්මානයෙහි බහුවිධ ආරුක්කු දිස්වූ අයුරු. රෝමානු කාලයෙහිදී නිම් වෙත ජලය රැගෙන ගිය දිය මගක් ඉහළ තට්ටුවෙහි අඩංගු විය; 1740ගණන් වලදී එහි පහළ තට්ටුව පුළුල් කෙරුණේ ගංගාව හරහා පළල් මාර්ගයක් තැනීමටය.]]

thumb| මෝරියා (ලෙස්බොස්) හී රෝමානු ප්‍රාදේශීය දිය මගෙහි අහස් රූගත කිරීමක්


ඔවුන්ගේ ජනරජය සහ පසුව අධිරාජ්‍යය පුරාවටම නගර සහ සුළුනගර වෙත පිටස්තර මූලාශ්‍ර වෙතින් ජලය රැගෙන ඒමට රෝමානුවෝ දිය මං තැනූහ. රෝම නගරය වෙත දිය මං විශාල සංඛ්‍යාවක් සංකේන්ද්‍රණය වී තිබූ අතර, වසර 500 ක පමණ කාලයක් තුල නිමැවුනු දිය මං එකලොසක් මගින් එය වෙත ජලය සැපයුනි. පානීය ජලය මෙන්ම නගරයෙහි බාහුල්‍යව පැවති නාන ස්ථානයන් සහ දිය බුබුළු වෙතද සැපයුම ඒවා මගින් සිදුකෙරුනු අතර, අවසානයෙහිදී පල්දෝරු වෙත මුදාහරිනු ලැබූ වරක් භාවිතා කෙරුනු මලින ජලය විසින් එහි අවසන් කෘත්‍යය වන අපද්‍රව්‍යයන් ඉවත් කිරීම සිදු කරනු ලදි.

රෝමානු දිය මං අතරින් පළමුවැන්න වූයේ, රෝමානු ජනරජය සමයයෙහිදී ක්‍රිපූ 312දී ඉදිකෙරුණු අක්වා අප්පියා යන්නයි. විට්‍රෑවියස් විසින් ක්‍රිපූ පළමුවන සියවසේහි ලියැවුනු ඔහුගේ ඩි ආකිටෙක්ටුරා නමැති කෘතියෙහි ඉදිකිරීම් ක්‍රමවේදයන් ‍විස්තර කර තිබුණි. රෝමයෙහි බාහුල්‍යවූ දිය මං පරිපාලනය කෙරුමට ක්‍රිව පළමුවන සියවසෙහි අග භාගයෙහිදී පත්කෙරුණු ජනරාල් වරයෙකු වූ ෆ්‍රොන්ටිනස් හට මොහුගේ මෙම කෘතිය මහත් අනුග්‍රහයක් වන්නට ඇත.
ආශ්‍රිත ලිපි

* රෝමානු දිය මං සහිත පාලම් ලැයිස්තුව
* රෝමානු වාස්තුවිද්‍යා විප්ලවය
* පුරාතන රෝමානු වාස්තුවිද්‍යාව
* පුරාතන රෝමානු ඉංජිනේරුශිල්පය
* පුරාතන රෝමානු තාක්ෂණය
* රෝමානු කොන්ක්‍රීට්
මූලාශ්‍ර
භාහිර සබැඳි

*Sextus Julius Frontinus. De Aquaeductu Urbis Romae (රෝම නගරයේ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳව). R. H. Rodgers විසින් කළ පරිවර්තනය. University of Vermont. 2003.
*Lacus Curtius – රෝමානු ජල පද්ධති පිළිබඳව වන යොමුව, uchicago.edu
*රෝමානු දිය මං කර්තෘ Wilke D. Schram (Univ. of Utrecht, NL), Cees Passchier (Univ. of Mainz, DEU), Driek van Opstal (ret.)
*රෝමානු දිය මං සිතියම් ව්‍යාපෘතිය



ප්‍රවර්ගය:පුරාතන රෝමානු වාස්තුවිද්‍යාව
ප්‍රවර්ගය:ජලය
ප්‍රවර්ගය:තැනීම් පිළිබඳ ඉතිහාසය
දවුල

දේශීය වාද්‍ය භාණ්ඩ අතර, දීර්ඝ ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියන භාණ්ඩයක් වශයෙන් දවුල හඳුන්වා දිය හැකි ය. පංචතූර්ය භාණ්ඩ වර්ගීකරණයට අනුව 'විතතාත' ගණයට අයත් වන සංගීත භාණ්ඩයකි. එසේම බෙර වර්ග අතර ඉතාමත් ඈත ඉතිහාසයක් උරුම ‍‍වන දවුල චිරාත් කාලයක් තිස්සේ ලංකාවේ (සිංහලේ) භාවිතා වූ සුවිශේෂී වූ බෙර විශේෂයක් වන අතර හේවිසි වාදනය සඳහා යොදා ගන්නා බෙරය ලෙස සැලකේ. එසේම සබරගමු නර්තන සම්ප්‍රදායයේ ප්‍රධාන වාද්‍ය භාණ්ඩය වන දවුල ව්‍යවහාරික සංගීතයේදී ද යොදා ගැනේ.

දවුල් බෙර වාදකයෙකුගේ සිතුවමක්
බෞද්ධ වෙහෙර විහාර සහ බෞද්ධාගමික චාරිත්‍ර ආශ්‍රිත තේවා කටයුතු සඳහා වාදන සම්ප්‍රදායක් වශයෙන් ද, දේවාල හා බැඳි, පුද පූජා වතාවත් උදෙසා නාදිමත් කාලයක සිට භාවිත වූ දවුල මංගල හා අවමංගල අවස්ථාවන්හිදී වයන වාද්‍ය භාණ්ඩයක් වශයෙන් ප්‍රචලිත ය. සබරගමු නර්තන සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන වාද්‍ය භාණ්ඩය ලෙස දවුල හැඳින්වේ. බෞද්ධ සන්නිවේදන අවස්ථාවක් ලෙස සැලකෙන වෙසක් අඬබෙරය හැටියට ගන්නා වූ දවුල වටා වෙසක් කොඩියක් හෝ අඩුම තරමේ නිල් - කහ – රතු වැනි වර්ණ රෙදි දවටා දවුල වටා දවටා ගෙන සිදු කරයි. මෙම වෙසක් අණබෙරය වෙසක් සතියේ පන්සල මුල්කරගෙන සිදු කරන ආගමික වතාවත් පිළිබඳව දැනුම්දීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු කර ගනියි.
දවුලේ සැකැස්ම

මෑත කාලීන මුදල් නෝට්ටුවක් සටහන් වන මල් පදය නැ‍ටුම නැ‍ටුම් කරු සමග දවුල බෙර වාදකයෙක්
අසල, කොහොඹ, ගංසූරිය, වරකා, කිතුල් වැනි වටිනා දැව වර්ග වලින් දවුල් කඳ සකස් කර ගන්නා අතර කඳ ලියවා පිත්තල පටි අල්ලා අලංකාර කර ගැනීම පැරණි ක්‍රමයයි. දවුල් ක‍ඳෙහි දිග ප්‍රමාණය අඟල් 15ක් වේ. වාදනය සඳහා කඩිප්පුවක් යොදා ගනියි. ව්‍යවහාරික සංගීතයේ දී ද අවශ්‍ය අවස්ථාවල දවුල භාවිත කරනු ලැබේ.
දවුලේ කොටස්

* දවුලේ හඬ නිපදවීම සඳහා යොදාගෙන ඇති හම දවුල් තට්ටුව නමින් හැඳින් වේ
* දවුල් තට්ටුව වටේට යොදා ඇත්තේ ගැටියයි
* දවුල වාදනය කරන උපරකණය දවුල් කඩිප්පුවයි
* ලීයෙන් කළ කොටස දවුල් කඳ නමින් හැඳින්‍ වේ
* ඉනේ බැඳ ගන්නා ලණුව දවුල් ලණුවයි
* දවුල් ලණුව සම්බන්ධවන ස්ථානයේ ඇති පිත්තලවලින් සාදන ලද ගිගිරි වලල්ල කයිපුඩිවළල්ල වේ
* දවුල වටේට ඇද ඇති නූල දවුල් වරය වේ
* දවුල් ලණුව තද කරන පිත්තල මුදුව ඉල්ලම් නම් වේ
ශාස්ත්‍රීය හා සාම්ප්‍රධායික භාවිතය

දවුල පිළිබඳව ඉතිහාසයේ පළමුව සඳහන් වන්නේ ලංකාවේ ප්‍රථම රජු ලෙස සැලකෙන මහා සම්මත මනු රජ සමයයි. රටට රජෙකු අවශ්‍ය බව තීරණ‍ය කිරීමෙන් පසුව ‍මෙරට දේව මණ්ඩලය මගින් දවුල වාදනය කරමින් යක්ෂ ගෝත්‍රික භාෂාවෙන් අණබෙරයක් යැවූ බවත් එයට සවන් දෙන දකුණේ මනු නැමැත්තා මන්නාරමට පැමිණි එම අණබෙරයට පැමිණි ‍අනෙකුත් සටන් කරුවන් 16 දෙනෙකු සමඟ සටන් කොට ජය ලබා ගත් බවත් ඉන් පසු ඔහු මහා සම්මත මනු රජතුමා ලෙස මෙරට රජ වූ බවත් වර්ගපූර්ණිකාවවේ සඳහන් වේ.

එසේම රාජසභාව මගින් ජනතාව වෙත පණිවිඩ ගෙන යෑමේදී අණබෙරයක් ලෙස අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම භාවිත වූ දවුල් වාදනය සන්නිවේදන මාධ්‍යයක් ‍වශයෙන් පිළිගැනෙයි. දවුල වාදනයේදී තියුණු හඬ විහිදෙන පැත්තට කඩිප්පුව උපයෝගී කර ගැනේ. ගැඹුරු ලෙස හඬ විහිදෙන පැත්ත අතින් වාදනය කෙරේ. මහනුවර දළදා පෙ‍රහැරේ උඩරට දවුල් වාදනයට විශේෂ තැනක් හිමි වේ.
දවුල් පද

* ජෙන්ගත්, ජෙන්ගත්, ජෙං ජෙං තා
* කුකුඳ ගතිත ගත තරිකිට කුංදත් දිරිකිට කුං දත්
* කිටිතක දොමිකිට ජෙං තක දොමිකිට
ආශ්‍රිත ලිපි

* ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික සංගීතය
* ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රාස්ත්‍රීය නැටුම්
* ජන නාට්‍ය
බාහිර යොමු

* ශ්‍රී ලංකීය බෙර - පින්තූර හා ශබ්ද
* පියසර ශිල්ප දීප්තිගෙ බෙර
*නිවැරදි ව බෙර වැයීමට උගනිමු ද?
*Sri Lanka's Traditional Musical Instruments
මූලාශ්‍ර

ප්‍රවර්ගය:සාම්පදායික සිංහල දැණුම
වින්ඩෝස් ෆයර්වෝල්

වින්ඩෝස් ෆයර්වෝල් යනු ෆයර්වෝලින් සහ පැකැට්ටු පෙරීමේ කාර්යයන් සලසාදෙන මයික්‍රොසොෆ්ට් වින්ඩෝස්වල මෘදුකාංග සංරචකයකි. මෙය ප්‍රථම වරට වින්ඩෝස් එක්ස්පී සහ වින්ඩෝස් සර්වර් 2003 සමග අඩංගු වුණි. 2004 වසරේදී, වින්ඩෝස් එක්ස්පී සේවා අහුරුම 2 නිකුත් වීමට පෙර අන්තර්ජාල සම්බන්ධතා ෆයර්වෝල් යන නමින් මෙය හැදින්වුණි.
දළ විශ්ලේෂණය

2001 ඔක්තොම්බර් මස වින්ඩෝස් එක්ස්පී මෙහෙයුම් පද්ධතිය මුලින්ම නිකුත් වූ අවස්ථාවේ, එයත් සමග "අන්තර්ජාල සම්බන්ධතා ෆයර්වෝල්" නමින් හැදින්වූ සීමාසහිත ෆයර්වෝලයක් අඩංගු වුණි.
අනුවාද

වින්ඩෝස් එක්ස්පී

වින්ඩෝස් එක්ස්පී සේවා අහුරුම 2 හි අංගයක් වශයෙන් වින්ඩෝස් ෆයර්වෝල් ප්‍රථම වරට හදුන්වාදුණි.
වින්ඩෝස් විස්ටා
වින්ඩෝස් සර්වර් 2008
තම්මැට්ටම

ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික පදු පූජාවලදී, වැයෙන අනිවාර්ය අංගයක් වන හේවිසි වාදනය දී තම්මැට්ටම ප්‍රධාන වෙයි. විශේෂයෙන් විහාර, දේවාල ආශ්‍රිත ආගමික අවස්ථාවන් හි දී දවුල හා එක්ව වාදනය වූ භාණ්ඩය ලෙස තම්මැට්ටම හඳුන්වා දිය හැකි ය. බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයන්හි පොහොය දින හේවිසි මුර වාදනයේ දීත්, ගමන් හේවිසි සඳහාත්, අවමංගල බෙර වානදයේදීත්, දවුල සමඟ තම්මැට්ටම එකට බැඳ හේවිසි වාදනය කරයි.
හැඳින්වීම

බෙර දෙකකින් සැදුම්ලත් තම්මැට්ටම වාදනය කිරිම සඳහා කෝටු දෙකක් යොදාගැනේ. මෙය බොන්ගෝ වාද්‍යය භාණ්ඩය ආකාරය ගනී. බෞද්ධ වෙහෙර විහාර සහ බෞද්ධාගමික චාරිත්‍ර ආශ්‍රිත තේවා කටයුතු සඳහා වාදන සම්ප්‍රදායක් වශයෙන් මෙන්ම දේවාල හා බැඳි, පුද පූජා වතාවත් උදෙසා අනාදිමත් කාලයක සිට භාවිත වූ තම්මැට්ටම එදා පැවැති නමින් ම අද ද භාවිත වෙයි. තම්මැට්‌ටම ලෝකයේ අත් බෙර අතර දිගු ඉතිහාසයකට බැඳී පවතී. තම්මැට්‌ටම වාදනය කිරීමට "කඩිප්පු" නමින් කෝටු දෙකක්‌ යොදා ගනී. මේ සඳහා භාවිතා කරන කඩිප්පුව අගින් වක්‌ වී ඇත. බෞද්ධ විහාරස්‌ථානවල හේවිසි වාදනයේදී තම්මැට්‌ටම අනිවාර්යෙන් ම තිබිය යුතුය.

‍තම්මැට්ටමේ වම් ඇසෙහි ශබ්ද ධ්වනිය ඉතා පහත්ව නැගෙන සේ ඝනවූ සමෙන් නිමවා ඇති අතර දකුණු ඇසෙහි ශබ්දය ඉතා උස්ව නැගෙන සේ තුනී හමින් නිපදවා ඇත. වම් ඇසට වඩා දකුණු ඇසෙහි මුහුණත කුඩා කොට ඇත්තේ හඬෙහි උස් ධ්වනිය ලබා ගැනිම සඳහා ය.නර්තන සම්ප්‍රදාය
තම්මැට්‌ටම සැකැස්ම

ඇසල, කොහොඹ, කොස් වැනි දැව වර්ගවලින් තම්මැට්ටම් කඳ සකස් කර ඇත. දකුණු වා වම් ඇස් සඳහා ගව හමක් හෝ මුව හමක් යොදා ගනියි. වාදනය සඳහා කඩිප්පු දෙකක් දෑතට යොදා ගනියි.
තම්මැට්ටමේ කොටස්

:*තම්මැට්ටමේ මුහුණත කුඩ කොටස් ඇතළත ඇති පළමු රවුම අඬ බෑයයි
:*එහි දෙවන රවුම කැපුම් හමයි
:*මුහුණත ලොකු කොටස මණ්ඩම නමින් හඳුන්වියි
:*තම්මැට්ටම් කඳන් දෙක එකට සවිකර ඇති තහඩුව කුන්දිරම්පල්ල නම් වේ
:*තම්මැට්ටම කඳවටා යොදා ඇති පටිය වෙනිවර කැරැල්ල
:*වාදනය සඳහා ඉනේ බැඳ ගනු ලබන්නේ ඉන ලණුවයි
:*ලීයෙන් සකස් කර ඇත්තේ කඳ කොටසයි

මේ ආකාරයේ කොටස් වලින් යුක්ත වන තම්මැට්ටම වාදනය කරනුයේ කඩිප්පු යුගලයක් භාවිතයෙනි. මෙය කඩිප්පුවෙන් පමණක් වයන බැවින් විතත වර්ගයට අයත් භාණ්ඩයක් ලෙස සැලකේ.
මේවාද බලන්න

*ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික සංගීතය
*නර්තනය
*ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රාස්ත්‍රීය නැටුම්
*ජන නාට්‍ය
බාහිර යොමු

* ශ්‍රී ලංකීය බෙර - පින්තූර හා ශබ්ද
* පියසර ශිල්ප දීප්තිගෙ බෙර
*නිවැරදි ව බෙර වැයීමට උගනිමු ද?
*Sri Lanka's Traditional Musical Instruments
ආශ්‍රිත
වින්ඩෝස් 2.0

වින්ඩෝස් 2.0 යනු 1987 දෙසැම්බර් මස 9 වැනි දින නිකුත් වූ 16-බිටු GUI-මත පදනම් වූ මයික්‍රොසොෆ්ට් වින්ඩෝස් මෙහෙයුම් වටපිටාවක් වන අතර වින්ඩෝස් 1.0 ට අනුගාමී වේ.
උපයෝගී සහය

මයික්‍රොසොෆ්ට් වර්ඩ් සහ මයික්‍රොසොෆ්ට් එක්සෙල් වල ප්‍රථම අනුවාදයන් වින්ඩෝස් 2.0 මත ධාවනය වේ.

වින්ඩෝස් 2.0 සමග අඩංගු වූ සමහරක් වැඩසටහන් තිබුණි. ඒවා මෙසේය:
*CALC.EXE
*CALENDAR.EXE
*CARDFILE.EXE
*CLIPBRD.EXE
*CLOCK.EXE
*CONTROL.EXE
*CVTPAINT.EXE
*MSDOS.EXE
*NOTEPAD.EXE
*PAINT.EXE
*PIFEDIT.EXE
*REVERSI.EXE
*SPOOLER.EXE
*TERMINAL.EXE
*WRITE.EXE
NTFS

FAT32 සහ NTFS අතර වෙනස

FAT (File Allocation Table) යනු 1977 දී Bill Gates සහ Mark McDonald විසින් දත්ත ගබඩා කිරීම සඳහා හඳුන්වාදුන් ක්‍රමවේදයකි. මෙය මුලින්ම FAT16 ලෙස යොදා ගැනුණු අතර පසුව එය FAT32 දක්වා වැඩි දියුණු කෙරිණි. මෙම තාක්ෂනය මඟින් කෙරෙන්නේ දෘඩ තැටියක (Hard Disk) හෝ මෙමරි චිපයක (Memory Chip) කිසියම් ෆයිල් එකක් පවතින ස්ථානය සටහන් කර තබා ගැනීමයි. 32 යනුවෙන් දැක්වෙන්නේ එම සටහන සඳහා වැය වන බිටු (Bits) ගණනයි. උදාහරණයක් ලෙස ඔබ අලුතින් ෆෝල්ඩර් එකක් සෑදු විට මෙම තාක්ෂනය මගින් එය හාඩ් ඩිස්කය තුල පිහිටා ඇත්තේ කුමන ස්ථානයේද යන්න පිලිබඳ සටහනක් තබා ගනී.

@ MP3 Players, Flash Drives(Pen Drive), Memory Chip වැනි බොහෝ පෝටබල් උපාංගයන් සඳහා සුදුසු වන්නේ FAT32 වේ.

@ FAT32 යොදා ගන්න උපාංගයක 4GB ට වඩා විශාල ෆයිල් ගබඩා කල නොහැක. FAT16 හීදී නම් 2GB ට වඩා විශාල ෆයිල් ගබඩා කල නොහැක.

@ FAT32 මතක උපාංගයක් NTFS මාදිලියට පහසුවෙන් පරිවර්තනය කිරීමේ හැකියාව පවතිනවා.

@ Windows 2000 මෙහෙයුම් පද්ධතිය දක්වා මෙම තාක්ෂනය යොදා ගැනිණි.

NTFS (New Technology File System) යනු Microsoft සහ IBM යන සමාගම් දෙකෙහි සාමුහිකත්වයෙන් දියුණු කෙරුණු තාක්ෂණයකි. මුල් වරට Windows NT මෙහෙයුම් පද්ධතිය සමඟ යොදා ගැනිණි. FAT32 මාදිලියට වඩා ඉතා දියුණු, වේගවත්, සංකීර්ණ සහ ආරක්‍ෂිත ක්‍රමවේදයක් ලෙස NTFS හැඳින්වේ. නමුත් මෙමගින් හාඩ් ඩිස්කය තුල ෆයිල් වල තොරතුරු ගබඩා කර ගැනීම සඳහා වැඩි ඉඩක් වෙන් කර ගනී. ඊට හේතුව වන්නේ NTFS මගින් ෆයිල් පිහිටි ස්ථාන වල තොරතුරු මෙන්ම එම තොරතුරු වල අමතර පිටපතක් (Backup Copy) ද රඳවා ගනී. මේ නිසා හාඩ් ඩිස්කයේ ඇති තොරතුරු වලට ඇති ආරක්ෂාව වැඩිය.

ඔබගේ පරිගණකය තුල ඇති හාඩ් ඩිස්කයේ පාටිෂන් 2ක් හෝ ඊට වැඩි ගණනක් ඇත්නම් මෙහෙයුම් පද්ධතිය පිහිටා ඇති පාටිෂන් එක NTFS ලෙසත් අනෙක් පාටිෂන් FAT32 ලෙසත් යොදාගැනීම වඩාත් උචිතය. එවිට වරින් වර ඔබ වෙනස් මෙහෙයුම් පද්ධති භාවිතා කලත් අනෙක් පාටිෂන් තුල ඇති ෆයිල් කිසිදු ගැටලුවකින් තොරව භාවිතා කල හැකිය.
මයික්‍රොසොෆ්ට් වින්ඩෝස් සංරචක ලැයිස්තුව

පහත දැක්වෙනුයේ මයික්‍රොසොෆ්ට් වින්ඩෝස් සංරචක ලැයිස්තුවකි.
වින්‍යාසය සහ නඩත්තු
User interface
Applications and utilities
Windows Server components
File systems
Core components
Services

This list is not all-inclusive (see also: Windows Services).
Games
DirectX

* Direct3D
* DirectDraw
* DirectInput
* DirectMusic
* DirectPlay
* DirectShow
* DirectSound
* DirectX Media Objects
* DirectX plugin
* DirectX Video Acceleration
Networking

* Administrative share
* Distributed File System
* My Network Places (formerly Network Neighborhood)
* Network Access Protection
* Remote Installation Services
* Server Message Block
* Windows Rights Management Services
Scripting and command-line

* Batch file
* CHKDSK
* Cmd.exe
* ComSpec
* Ipconfig
* Net
* Net Send
* Netdom.exe: Windows Domain Manager
* Netsh
* Netstat
* QBasic
* Regsvr32
* Robocopy
* Win32 console
* Windows Script Host
* Windows PowerShell
* XCOPY
Kernel

* Commit charge
* Kernel Transaction Manager
* Win32 Thread Information Block
.NET Framework

* .NET assembly
* .NET Languages
* .NET metadata
* .NET Remoting
* ADO.NET
* ASP.NET
* Base Class Library
* Common Intermediate Language
* Common Language Infrastructure
* Common Language Runtime
* Common Type System
* Virtual Execution System
* Windows CardSpace
* Windows Communication Foundation
* Windows Forms
* Windows Presentation Foundation
* Windows Workflow Foundation
Security
Deprecated components and programs
රුහුණු රාජධානිය

රුහුණු රාජධානිය (කෙටියෙන් රුහුණු රට) මහවැලි ගඟට දකුණින් පිහිටි භූමි ප්‍රදේශය අතීතයේ හැඳින්වූ නාමයයි. එහි බොහෝ විට ස්වදේශීය ජනයා වාසය කළේය. නමුත් මහානාග රජ විසින් රුහුණේ මාගම රාජ්‍යය ආරම්භ කළේය. පසුකාලීනව කතරගම ප්‍රදේශයද මාගම, කාවන්තිස්ස රජගේ පියා වූ ගෝඨාභය රජ මාගම රාජ්‍යය වෙත ඈදා ගත්තේය. ඒ වනවිට රුහුණ තුළ මාගම රාජ්‍යය හැර කැළණි රාජ්‍යය (කැළණිය), ගිරි රාජ්‍යය (මහියංගනය අසල), සේරු රාජ්‍යය (සේරුවාවිල) ලෙස තවත් ප්‍රාදේශීය රාජ්‍ය තුනක්ද විය. නමුත් කාවන්තිස්ස රජ විසින් ආවාහ, විවාහ, ආගමික යන උපක්‍රම මගින් වෙන්ව තිබු මෙම රාජ්‍ය එක්කොට රුහුණ එක්සත් කළේය.
ආශ්‍රිත ලිපි

* තුන් සිංහලේ

ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
ප්‍රවර්ගය:රුහුණ
ගති විද්‍යාව

භෞතික විද්‍යාවෙහි දී වස්තූන්හි චලිතය හෝ චලිතයේ සිදු වන වෙනස් වීම් පිළිබඳ හැදෑරීම ගති විද්‍යාව ලෙස හැඳින්වේ. වෙනත් ආකාරයෙකින් කිව හොත් ගති විද්‍යාවෙහි දී වස්තූන් කෙරෙහි යෙදෙන බල සහ ඒවායේ චලිතය අතර සහසම්බන්ධතාවය හැදෑරෙයි. ගති විද්‍යාව, වස්තූන්ගේ චලිතය පමණක් හදාරන (ඒවාට යෙදෙන බලය ගැන නො සලකන) සම්භාව්‍ය යාන්ත්‍ර විද්‍යාවෙහි කොටසක් වන චාලක විද්‍යාව වෙතින් වෙනස් ය.

ගති විද්‍යාවෙහි මූලික සිද්ධාන්තයන්හි පදනම වන චලිතය පිළිබඳ නිව්ටන් නියම එළි දක්වන ලද්දේ අයිසැක් නිව්ටන් විසිනි. ගති විද්‍යාව වඩාත්ම තදින් බැඳී ඇත්තේ නිව්ටන්ගේ දෙවැනි නියමය සමඟ ය. කෙසේ වෙතත් මෙම නියම සියල්ල සහසම්බන්ධිත ය.
බලය

නිව්ටන් ට අනුව බලය යනු ස්කන්ධයක් ඇති වස්තුවක ප්‍රවේගය වෙනස් කළ හැකි ඇදීමක් හෝ තෙරපීමකි. නිදහස් වස්තූන්ගේ ත්වරණය ඇති කරවන කාරකයක් ලෙස බලය විස්තර වේ. (බලය යෙදීම හේතුවෙන් වස්තූන්ගේ තාවකාලික හෝ ස්ථිර විතති ද ඇති විය හැකි ය‍).
චලිතය පිළිබඳ නිව්ටන් නියම

චලිතය පිළිබඳ නිව්ටන් නියම ත්‍රිත්වයකි.

* බාහිර අසමතුලිත බලයක් නොයෙදෙන තාක් කල් එම වස්තුව නිශ්චලතාවයේ හෝ ඒකාකාර ප්‍රවේගයෙන් චලනය වෙමින් පවතී.
* යම් වස්තුවක ගම්‍යතාවය වෙනස් වීමේ සීග්‍රතාව ඒ මත යෙදෙන බලයට අනුලෝම ව සමානුපාතික වේ.
* සෑම ක්‍රියාවකට සමාන එහෙත් ප්‍රතිවිරුද්ධ ප්‍රතික්‍රියාවක් පවතී.
භ්‍රමණ චලිතය

සුරත් නීතියෙන් නිරූපණය වන පරිදි කෝණික ප්‍රවේග දෛශික වාමාවර්ත භ්‍රමණයක් සඳහා ඉහළටත් දක්ෂිණාවර්ත භ්‍රමණයක් සඳහා පහළටත් යොමු වේ.

භ්‍රමණ ප්‍රගති විද්‍යාව - භ්‍රමණ‍ය වන වස්තුවක් හා සම්බන්ධ අර්ථකතනයන් විග්‍රහ කිරීමක් වන අතර පහත සදහන් රාශීන් භාවිතා කරයි.

කෝණික පිහිටීම - භ්‍රමණ අක්ෂයේ සිට වස්තුවක් මත පිහිටි ලක්ෂ්‍යයකට ඇති දිශානති පරතරය ලෙස දෛශකයක් අර්ථ දක්වයි නම් එම ලක්ෂ්‍යයේ කෝණික පිහිටීම යනු සමුද්දේශ අක්ෂයක (උදා - ධන අර්ධ x අක්ෂය) සිට එම දෛශිකයට වූ දිශානති කෝණය 'q'ය.

දිශානති කෝණය - දන්නා භ්‍රමණ අක්ෂයක් වටා සහ දන්නා භ්‍රමණ අභිදිශාවක් මත පිරිසැරුණු කෝණයකි. ද්විමාන ප්‍රගති විද්‍යවේ දී ( තලීය චලිතය විග්‍රහ කරන) භ්‍රමණ අක්ෂය , සමුද්දේශ රාමුවට අභිලම්භ වන අතර භ්‍රමණ ලක්ෂයකින් (කේන්ද්‍රය) නිරූපණය කළ හැකිය. භ්‍රමණ අභිදිශාව කෝණයේ ලකුණින් ( ධන ලකුණ යනු වාමාවර්ත අභිදිශාවය) නිරූපණය කලහැක. කෝණික විස්ථාපනය සාපේක්ෂ පිහිටීම ලෙස සැලකිය හැක. එය එක් කෝණික පිහිටීමක සිට වෙනත් කෝණික පිහිටීමකට ඉහත සඳහන් කළ ලක්ෂ්‍යය (හෝ දෛශිකය) මගින් පිරිසැරුණු දිශානති කෝණය මගින් නිරූපණය කරයි.

කෝණික ප්‍රවේගය - කෝණික ප්‍රවේගය (w) හි විශාලත්වය යනු කාලයට සාපේක්ෂව කෝණික පිහිටීම q වෙනස් වීමේ සීඝ්‍රතාවයයි.


කෝණික ත්වරණය - කෝණික ත්වරණය a හි විශාලත්වය යනු කාලයට (t) සාපේක්ෂව කෝණික ප්‍රවේගය (w) වෙනස් වන සීඝ්‍රතාවයයි.

උත්තාරණ ප්‍රගති විද්‍යාවේ සමීකරණ විචල්‍යයන් වෙනස් කිරීමෙන් පහසුවෙන් තලීය භ්‍රමණ ප්‍රගති විද්‍යාවට විස්තීරණය කරයි.

මෙහි qi හා q යනු පිළිවෙලින් ආරම්භක හා අවසාන කෝණික පිහිටුම්ය. wi හා w‍f යනු පිළිවෙලින් ආරම්භක හා අවසාන කෝණික ප්‍රවේගයන්ය. a යනු නියත කෝණික ත්වරණයයි. අවකාශයේ පිහිටීම් හා අවකාශයේ ප්‍රවේගය යන‍දෙකම සැබෑ දෛශික වන අතර භ්‍රමණයට අදාල ගතිගුණ අනුව කෝණයක් තනිව ගත්කළ සැබෑ දෛශිකයක් නොවේ. එහෙත් කෝණික ප්‍රවේගය සැබෑ දෛශිකයක් වේ.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Kinematics#Rotational_motion
ආශ්‍රිත

* ප්‍රගති විද්‍යාව
මූලාශ්‍ර


ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව
ආලෝකයේ වේගය

සාමාන්‍ය ලෙසින් c යන්නෙන් දැක්වෙන, ආලෝකයේ වේගය (අර්ථය වන්නේ රික්තයක් තුල ආලෝකයේ වේගය), යනු භෞතික විද්‍යාවෙහි බොහෝ අංශයන්හී වැදගත් වන්නාවූ භෞතික නියතයකි. එහි අගය තත්පරයට මීටර 299,792,458 වන අතර, මෙම අගය නියතයක් වන්නේ මෙම නියතය හා කාලය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතිය අනුසාරයෙන් මීටරයක දිග අර්ථදැක්වෙන නිසාය.
අමතර අවධානයට

* Light-second
* Speed of electricity
* Speed of gravity
* ශබ්දයේ වේගය
* Velocity factor
* Warp factor (fictional)
Notes
මූලාශ්‍ර
භාහිර සබැඳි

* "Test Light Speed in Mile Long Vacuum Tube." Popular Science Monthly, September 1930, pp. 17–18.
* Definition of the metre (International Bureau of Weights and Measures, BIPM)
* Speed of light in vacuum (National Institute of Standards and Technology, NIST)
* Data Gallery: Michelson Speed of Light (Univariate Location Estimation) (download data gathered by Albert A. Michelson)
* Subluminal (Java applet by Greg Egan demonstrating group velocity information limits)
* Light discussion on adding velocities
* Speed of Light (Sixty Symbols, University of Nottingham Department of Physics [video])
* Speed of Light, BBC Radio4 discussion (In Our Time, 30 November 2006)
* Speed of Light (Live-Counter – Illustrations)

* Speed of Light – animated demonstrations
* "The Velocity of Light", Albert A. Nicholson, Scientific American, 28 September 1878, p. 193


ප්‍රවර්ගය:විද්‍යුත් චුම්බක තරංග


ප්‍රවර්ගය:විශේෂ සාපේක්ෂතාවාදය
සූර්යකේන්ද්‍රීය වාදය

thumb|250px|සූර්ය කේන්ද්‍රවාදය (ඉහළ) සහ පෘථිවි කේන්ද්‍රවාදය (පහල) අතර වෙනස

පෘථිවිය සහ සෙසු ආකාශ වස්තූන් සූර්යයා වටා පරිභ්‍රමණය වන බව උපකල්පනය කරමින් සාදන ලද නක්ෂත්‍ර ආකෘතිය සූර්යකේන්ද්‍රීය වාදය නම් වේ. පෘථිවිය වටා සෙසු ග්‍රහයින් ආසන්න වෘත්තාකාර කක්ෂවල ගමන් කරන බව උපකල්පනය කැරෙන පෘථිවි කේන්ද්‍රවාදයෙන් මෙය වෙනස් ය.

පෘථිවිය සූර්යයා වටා පරිභ්‍රමණය වන බවට සාමොස් හි ඇරිස්ටාකස් විසින් ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවස තරම් ඈත කාලයේ අදහස් පළ කැරුණ ද, එම අදහසට සමකාලීන නක්ෂත්‍රවේදීන්ගේ සහයෝගයක් ලැබුණේ නැත. සූර්ය කේන්දුවාදය පිළිබඳ වඩා සම්පූර්ණ ගණිතමය ආකෘතියක් සාදන ලද්දේ 16 වැනි සියවසෙහි දී නිකලස් කොපර්නිකස් විසිනි. කොපර්නිකානු විප්ලවයට මුල් වූ මෙම ආකෘතිය 17 වැනි සියවසෙහි දී ජොහැන්නස් කෙප්ලර් විසින් වැඩිදියුණු කරන ලද අතර,ඔහු ප්‍රකාශ කරේ සුර්යා වටා අනෙකුත් ග්‍රහ වස්තුන් ඉලිප්සියාකාර කක්ෂක ගමන් කරන බවයි. ගැලී‍ලියෝ ගැලිලි සොයාගත් දුරේක්‍ෂය භාවිතයෙන් කළ නිරීක්ෂණ මඟින් තහවුරු කරනු ලැබිණි.

තව දුරටත් විලියම් හර්ෂෙල්ගේ නිරීක්ෂණ අනුව විශ්වයේ කේන්ද්‍රය සූර්යයා නොවන බව තාරකා විද්‍යාඥයින් විසින් පිලිගැණුනු අතර, එඩ්වින් හබ්ල් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය බිලියන ගණනක් වූ චක්‍රාවාට වලින් එකක කොටසක් බව පෙන්වා දුන්නේය.
මූලාශ්‍ර

ප්‍රවර්ගය:සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය
න්‍යෂ්ටික විලයනය

is a main-sequence star, and thus generates its energy by nuclear fusion of hydrogen nuclei into helium. In its core, the Sun fuses 620 million metric tons of hydrogen each second.]]

පරමාණුක න්‍යෂ්ටි දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් එකිනෙක එකතු වෙමින් නොහොත් විලයනය වෙමින් තනි, මුල් න්‍යෂ්ටීන් සියල්ලටම වඩා ඉහළ ස්කන්ධ ක්‍රමාංකයක් ඇති න්‍යෂ්ටියක් සෑදීමේ ක්‍රියාවලිය න්‍යෂ්ටික විලයනය () ලෙස න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාව, න්‍යෂ්ටික රසායන විද්‍යාව, සහ තාරකා භෞතික විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රයන්හි දී හැඳින්වේ. මෙම ප්‍රතික්‍රියා වලදී පදාර්ථයෙහි ස්කන්ධ වෙනසක් සිදු වන අතර, ඊට අනුරූපව විශාල ශක්තියක් මුක්ත වීම හෝ අවශෝෂණය වීම සිදු විය හැකි ය.

න්‍යෂ්ටික විලයනයේ ප්‍රතිපලය (නියුක්ලියෝනයකට ඇති විශාලම න්‍යෂ්ටික බන්ධන ශක්තියක් ඇති) යකඩ න්‍යෂ්ටියට වඩා කුඩා න්‍යෂ්ටියක් වූ විට ප්‍රතික්‍රියාවෙන් ශක්තිය මුක්ත වේ. ඊට වඩා විශාල න්‍යෂ්ටි සෑදීමේදී ශක්තිය අවශෝෂණය කරගනු ඇත. න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනයෙහි දී මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ අයුරින් ශක්ති වෙනස සිදු වේ.


ප්‍රවර්ගය:න්‍යෂ්ටික තාක්ෂණය
ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව
න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනය

ඉහළ ස්කන්ධ ක්‍රමාංකයක් සහිත පරමාණුක න්‍යෂ්ටියක් පහළ ස්කන්ධ ක්‍රමාංක සහිත පරමාණුක න්‍යෂ්ටි දෙකකට බිඳී යාමේ න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනය () ලෙස න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාව සහ න්‍යෂ්ටික රසායන විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍ර තුළ හැඳින්වේ. මෙම ප්‍රතික්‍රියා වලදී පදාර්ථයෙහි ස්කන්ධ වෙනසක් (බොහෝ විට අඩු වීමක්) සිදු වන අතර ඒ අනුව විශාල ශක්තියක් මුක්ත වේ. ඊට අමතරව න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩන ප්‍රතික්‍රියාවලදී බොහෝ විට නියුට්‍රෝන සහ ෆෝටෝන (බොහෝ විට ගැමා කිරණ ලෙස) මුක්ත කරයි.


ප්‍රවර්ගය:න්‍යෂ්ටික තාක්ෂණය
ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව
ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය

පරමාණුක ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය සහ නියුක්‍ලියෝන අංකය ලෙස ද හැඳින්වෙන ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය (සංකේතය A) යනු පරමාණුක න්‍යෂ්ටියක ප්‍රෝටෝන සහ නියුට්‍රෝන ගණනේ එකතුවයි (නැත හොත් න්‍යෂ්ටියක ඇති නියුක්ලියෝන ගණනයි). මූලද්‍රව්‍යයක සමස්ථානික අතර ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය වෙනස් වේ. ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය, න්‍යෂ්ටියක ඇති ප්‍රෝටෝන ප්‍රමාණය ලෙස අර්ථ දැක්වෙන පරමාණුක ක්‍රමාංකය (සංකේතය Z) නොවේ. ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය සහ පරමාණුක ක්‍රමාංකය අතර වෙනස න්‍යෂ්ටියක ඇති නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාව (N) වෙයි. එනම්: N=A−Z..
මූලාශ්‍ර
න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාව

පරමාණුක න්‍යෂ්ටි, නියුක්ලියෝන, හා/හෝ වෙනත් උප පරමාණුක අංශු දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් එකිනෙක සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් වෙනස් පරමාණුක න්‍යෂ්ටි, නියුක්ලියෝන හා/හෝ වෙනත් උප පරමාණුක අංශු එකක් හෝ වැඩි ගණනක් බිහි කිරීමේ ක්‍රියාවලිය න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාවක් නම් වේ. මෙහිදී ප්‍රතික්‍රියාවට සහභාගි වන පරමාණුක (උත්ප්‍රේරක නොවන) න්‍යෂ්ටි වල පරමාණුක ක්‍රමාංකය වෙනස් වීමකට ලක් වේ. මෙම ක්‍රියාවලිය පරමාණුවල ඉලේක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය පමණක් වෙනසට ලක් කැරෙන රසායනික ප්‍රතික්‍රියා වලින් වෙනස් ය.

න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා වලදී අංශු මැවීම හෝ විනාශ වීම (හෝ දෙක ම) සිදු විය හැකි ය. ඒ අනුව ප්‍රතික්‍රියක සහ ඵල අතර ස්කන්ධ වෙනසක් ඇති වේ. එම ස්කන්ධ වෙනස අනුව න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා වලින් ශක්තිය මුක්ත වීම හෝ අවශෝෂණය වීම සිදු විය හැකි ය. ප්‍රතික්‍රියක වල ස්කන්ධය වඩා වැඩි නම් ශක්තිය මුක්ත වීම ද, නැත හොත් ශක්තිය අවශෝෂණය වීම ද සිදු විය හැකි ය. න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා වලදී මුක්ත වන/අවශෝෂණය වන ශක්ති ප්‍රමාණ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා වලදී මුක්ත වන/අවශෝෂණය වන ශක්තියට වඩා බෙහෙවින් විශාල වේ.

න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා වර්ග දෙකකට ගොනු කළ හැකි ය:

# න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනය
# න්‍යෂ්ටික විලයනය
න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාවනට උදාහරණ

* තාරකා මධ්‍යයේ සිදුවන විලයන ප්‍රතික්‍රියා: මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් අධික චාලක ශක්තීන් සහිත කුඩා න්‍යෂ්ටි දෙකක් (උදා: හයිඩ්‍රජන්) හෝ කීපයක් එකතු වී වඩා බර න්‍යෂ්ටි සාදයි.
* විඛණ්ඩන බෝම්බ/න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩන ප්‍රතික්‍රියාකාරක: මේවායේදී අධික චාලක ශක්ති සහිත නියුට්‍රෝනවලින්, යුරේනියම්/ප්ලූටෝනියම් වැනි න්‍යෂ්ටි වලට පහර දී එම න්‍යෂ්ටි බිඳ හෙලනු ලැබෙයි.
* අන්තරීක්ෂ කිරණ නිසා වායුගෝලයේ සිදුවන ප්‍රතික්‍රියා: අන්තරීක්ෂ කිරණ යනු අධික චාලක ශක්තියක් සහිතව අභ්‍යාවකාශයේ සිට වා‍යුගෝලයට ඇතුලු වන උප-පරමාණුක අංශූන් ය. මේවා වායුගෝලීය ඔක්සිජන්, නයිට්‍රජන්, කාබන් (කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වැනි වායු ලෙස පවතී) වැනි මූලද්‍රව්‍ය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට සමීප පරමාණුක ක්‍රමාංක සහිත වෙනත් මූලද්‍රව්‍ය සාදයි.


ප්‍රවර්ගය:න්‍යෂ්ටික තාක්ෂණය
චාලක ශක්තිය

චාලක 🍄ශක්තිය යනු යම් වස්තුවක් තම5 චලිතය හේතු කොට ගෙන සතු කර ගන්නා ශක්තියයි. යම් වස්තුවක් නිශ්චලතාවයේ සිට එම වස්තුව පවතින ප්‍රවේගය දක්වා ත්වරණය කිරීමේදී සිදු කැරෙන කාර්යය ලෙස චාලක ශක්තිය අර්ථ දැක්වේ. එබඳු ත්වරණයකදී ලැබෙන මෙම චාලක ශක්තිය වස්තුවේ වේගය වෙනස් නොවන තාක් කල් නොවෙනස් ව පවතී. වස්තුව පවතින ප්‍රවේගයේ සිට නිශ්චලතාවයට පත් කිරීමට සමාන ප්‍රමාණයක කාර්යයක් කළ යුතු වේ.

යම් වස්තුවක වේගය ද, එනයින් එහි චාලක ශක්තිය ද වස්තුව පවතින අවස්ථිතික රාමුවට සාපේක්ෂ වේ. ‍සුදුසු අවස්ථිතික රාමුවක් තෝරා ගැනීමෙන් ඍණ නොවන ඕනෑම අගයක චාලක ශක්තියක් යම් වස්තුවකට ඇති බව පෙන්‍විය හැක. උදාහරණයක් ලෙස, යම් නිරීක්ෂක‍යෙකු පසු කර යන වාහනයකට එම නිරීක්ෂකයාගේ දෘෂ්ටි කෝණය අනුව ශූන්‍ය නොවන චාලක ශක්තියක් ඇත. නමුත් වාහනය තුල සිටින (නොහොත් වාහනයේ ප්‍රවේගයෙන් ම ගමන් කරන) නිරීක්ෂකයෙකුට අනුව වාහනයේ චාලක ශක්තිය ශූන්‍ය වේ.

සම්භාව්‍ය යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ දී, භ්‍රමණය නොවන m ස්කන්ධයක් සහ v වේගයක් ඇති වස්තුවක චාලක ශක්තිය mv2/2 ලෙස ගණනය කැරේ. එහෙත් විශේෂ සාපේක්ෂතාවාදය අනුව මෙය ආලෝකයේ වේගයට වඩා ඉතා කුඩා වේගයන් ඇති වස්තූන් සඳහා හොඳ ආසන්න අගයක් පමණි.
මූලාශ්‍ර