JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਦਿਨ

ਦਿਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਪ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਰੋਜ਼ ਵੀ ਖਾਸਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਧਰਤੀ ਆਪਣੀ ਧੁਰੀ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਗੇੜਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜੀ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਮੁਕਾਮੀ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਮੁਕਾਮੀ ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ। ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦਾ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਗਰਲੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਿਸੇ ਨਿਸਚਿਤ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਹੈ।
ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ

24 ਘੰਟੇ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਉਲਟ ਦਿਨ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਚ, ਦਿਨ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਤੁਲਨਾ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸਿਰੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ:

} || день
|-
| ਹਿਬਰੂ || יממה || יום
|-
| ਬਲਗਾਰੀ || денонощие ("day-night") || ден
|-
| ਬੰਗਾਲੀ || দিবারাত্রি, দিনরাত || দিন
|-
| ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ || अहोरात्र || दिन
|-
| ਤਮਿਲ || நாள் || பகல்
|-
| ਪੋਲੈਂਡੀ || doba || dzień
|-
| ਯੂਕਰੇਨੀ || доба || день
|}
ਆਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

ਰਾਤ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਂ
ਮਿੰਟ

ਮਿੰਟ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਕੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਿੰਟ, ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦਾ (ਪਹਿਲਾ ਸੈਕਸਾਜੈਸੀਮਲ ਅਨੁੁਪਾਤ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ 60 ਸਕਿੰਟਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸੰਯੋਜਤ ਵਿਆਪਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਮਾਪ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 61 ਸਕਿੰਟ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਲੀਪ ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੈਗੇਟਿਵ ਲੀਪ ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਮਿੰਟ 59 ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਛਲੇ ਚਾਲ੍ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ)। ਕੋਂਣ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਚਾਪ ਦਾ ਮਿੰਟ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਕੋਣ ਦਾ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ 60 ਚਾਪ ਸਕਿੰਟਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੰਟ ਅਤੇ ਮਿੰਟਾਂ ਦਾ ਐਸ. ਆਈ. ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਲਈ min ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਣ ਦੇ ਮਾਪ ਲਈ ਅੰਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੂਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 5′। ਮੂਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਘੰਟੇ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਿੰਟ ਅਤੇ ਸਕਿੰਟ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘੜੀਆਂ (ਯੰਤਰਿਕ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਹੀ ਵੰਡ ਮਿੰਟ ਘੰਟੇ ਦਾ 1⁄60r ਹਿੱਸਾ (ਅਤੇ ਸਕਿੰਟ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਦਾ 1⁄60 ਹਿੱਸਾ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਤਰਕਸੰਗਤ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਮਿੰਟ" ਸ਼ਬਦ ਲੈਟਿਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ 'pars minuta prima ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ "ਪਹਿਲਾ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ" ਹੈ। ਘੰਟੇ ਦੀ ਇਸ ਵੰਡ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਕੇ ਸਕਿੰਟ ਸ਼ਬਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਲੈਟਿਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ pars minuta secunda ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ "ਥਰਡ" (ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਵੀ ਹੋਂਦ ਵੀ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਕੁਝ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪੋਲਿਸ਼ (tercja) and ਤੁਰਕ (salise)।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਰੀ ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿੰਟਾਂ ਨੂੰ ਦਸ਼ਮਲਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਮੂਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਸਕਿੰਟਾਂ ਲਈ ਦੋਹਰੇ ਮੂਲ ਚਿਨ੍ਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੰਟੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੁੱਟ ਯਾਰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਇੰਚ ਉਸਦਾ ਅੱਗੇ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਸੰਨ 1267 ਵਿੱਚ, ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਾਜਰ ਬੇਕਨ ਨੇ, ਲੈਟਿਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਿਆਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਘੰਟਿਆਂ, ਮਿੰਟਾਂ, ਸਕਿੰਟਾਂ, ਥਰਡਸ ਅਤੇ ਫੋਰਥਸ (horae, minuta, secunda, tertia, and quarta) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਪੁਸਤਕਾਂ

* Henry Campbell Black, Black's Law Dictionary, 6th Edition, entry on Minute. West Publishing Company, St. Paul, Minnesota, 1991.
* Eric W. Weisstein. "Arc Minute." From MathWorld—A Wolfram
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਕਾਈ ਢਾਂਚਾ
* ਭੂਗੋਲੀ ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਆਧਾਰ
ਥੇਲਜ਼

ਥੇਲਜ਼ (/ˈθeɪliːz/; ਯੂਨਾਨੀ: Θαλῆς, 624 ਈ ਪੂ – 546 ਈ ਪੂ) ਮਾਇਲੇੱਟਸ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੰਤਕ ਸੀ। ਯੂਨਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਾਰਸ਼ਨਕ (ਖਾਸਕਰ ਅਰਸਤੂ ਦੁਆਰਾ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਸੱਤ ਦਾਨਸ਼ਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਮਾਈਨਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਫਲਸਫੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਬਰਟਰਾਂਡ ਰਸਲ ਅਨੁਸਾਰ,"ਪੱਛਮੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਥੇਲਜ਼ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ​​ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮਿਥਹਾਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਬਗੈਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰਕ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਅਤੇ ਬੀਜਗਣਿਤ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਠੀਕ ਨਿਕਲੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਜਿਆਰਤ ਲਈ ਧੜਾ ਧੜ ਆਉਣ ਲੱਗੇ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੰਤਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:5ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈ.ਪੂ. ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ

ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਰਾਏ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ: ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ) ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤੀਸਰੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਲ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਾਲ ਦੇਵੀ ਜੀ ਸੀ। ਆਪ ਜਗਨਨਾਥਪੂਰੀ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਨ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਝਿਉਰ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੌਵੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ 1661 ਬਿ: ਜੇਠ 15 ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ 1705 ਬਿ: ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਭਾਈ ਮੁਹਕਮ ਸਿੰਘ

ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ (6 ਜੂਨ 1663 – 7 ਦਸੰਬਰ 1704 ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਤੀਰਥ ਚੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਵੀ ਬਾਈ ਸੀ। ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਆਪ 1704 ਬਿ: ਨੂੰ ਸਾਕਾ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।

ਮੁੱਢਲੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੂਜਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ

ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪਰਮ ਸੁੱਖ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਨੰਤ ਸੀ। ਉਹ ਜੱਟ ਜਾਤ ਦੇ ਹਸਤਿਨਾਪੂਰ(ਮੇਰਠ) ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸੇਫਪੂਰ ਕਰਮਚੰਦ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1727 (1727) ਬਿ: 13 (13) ਵਿਸਾਖ ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ ਪਹਿਰ ਰਾਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਏ। ਉਹ 1768ਈ. ਨੂੰ ਅਬਚਲ ਨਗਰ ਸ਼੍ਰੀ ਹਜੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ

ਦਇਆ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ ਦਇਆ ਰਾਮ; 1661–1708) ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਈਆ ਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੋਭਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਹੈ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ 1661 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਖੱਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਚ ਲਾਹੌਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ। 1765 (1765) ਬਿ: ਅੱਸੂ ਦੀ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਅਬਚਲ ਨਗਰ ਹਜੂਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।
ਜੀਵਨੀ

ਦਆ ਸਿੰਘ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋਬਤੀ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਯਾ ਰਾਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਭਾਈ ਸੁਧਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮਾਈ ਦਿਆਲੀ ਸੀ। ਭਾਈ ਸੁਧਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੱਖ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸੀਸ ਲੈਣ ਲਈ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1677 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਦਯਾ ਰਾਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਸ ਗਿ ਗਏ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਦਯਾ ਰਾਮ ਨੇ, ਕਲਾਸਿਕੀ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਗ੍ਰੰਥ ਸੂਚੀ

* Santokh Singh, Bhai, Sn Gur Pratap Sura/` Granth. Amritsar, 1926–37
* Kuir Singh, Gurbilas Patshahi 10. Patiala, 1968
* Chhibbar, Kesar Singh, Bansava/inama Dasari Patshahian Ka. Chandigarh, 1972
* Macauliffe, Max Arthur, The Sikh Religion. Oxford, 1909
* Khushwant Singh, A History of the Sikhs, vol. I. Princeton, 1963
* Harbans Singh, Guru Gobind Singh. Chandigarh, 1966


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1661
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1708
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਲੋਕ
ਸਮਾਂ

thumb|200px| ਤਿੰਨ ਪਾਵਿਆਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਰੇਤ ਘੜੀ
thumb|right|300px
ਸਮਾਂ ਪੈਮਾਇਸ਼ੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਦਾ ਵਕਫ਼ਾ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਾੜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਸਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਚੌਥਾ ਪਾਸਾਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਇਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਵਕ਼ਤ ਦਰਅਸਲ ਗ਼ੈਰ ਸਥਾਨਗਤ (nonspatial) ਅਤੇ ਕਾਲਗਤ (temporal) ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਲਸਿਲਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਾਪਰਤਣਯੋਗ (irreversible) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਤੀਤ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਰਵਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਧਰਮ, ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਚਿਰਕਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਚੱਕਰਦਾਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਢੁੱਕਦੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੋਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਪੀਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਵਪਾਰ-ਕਾਰੋਬਾਰ, ਉਦਯੋਗ, ਖੇਡ, ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਪ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਧਰਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਰੱਖੀ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਹਾਸ

ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਟੀਫਨ ਹਾਕਿੰਸ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ:- ਬ੍ਰੀਫ਼ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਟਾਈਮ (a brief history of time, ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਹਾਸ)। ਉਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਕਦੋਂ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਇਕੱਠੇ ਅਰੰਭ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਿਗ ਬੈਂਗ (ਮਹਾਵਿਸਫੋਟ) ਤੋਂ ਹੋਈ। ਯਾਨੀ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਗਿਆਤ ਦਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਇਕੱਠੇ ਅਰੰਭ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ? ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਹੇਗੀ,ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲੋਪ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਸੀ? ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਹਾਕਿੰਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੱਜ ਅਗਿਆਤ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਤਾਰਾ ਜਦੋਂ ਮਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਬਾਲਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਉਹ ਸੁੰਗੜਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ। ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਨਾਰਦੀਏ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਪੂਰਵ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਤਦ ਨਾ ਸਤ ਸੀ ਨਾ ਅਸਤ ਸੀ, ਨਾ ਪਰਮਾਣੁ ਸੀ ਨਾ ਅਕਾਸ਼, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੀ ਸੀ ? ਤਦ ਨਾ ਮੌਤ ਸੀ, ਨਾ ਅਮਰਤਾ ਸੀ, ਨਾ ਦਿਨ ਸੀ, ਨਾ ਰਾਤ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਪੰਦਨ ਸ਼ਕਤੀ ਯੁਕਤ ਉਹ ਇੱਕ ਤੱਤ ਸੀ।
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਧਕਾਰ ਹੀ ਅੰਧਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇੱਕ ਤੱਤ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਾਲ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਕਲਇਤੀ ਸਰਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ। ਯਾਨੀ, ਕਾਲ ਸੰਪੂਰਣ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕਈ ਵਾਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਚੱਕਰ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਂ
ਵਾਯੂਮੰਡਲ

ਵਾਯੂਮੰਡਲ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: atmosphere ) ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਪਰਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਠੋਸ ਪੁੰਜ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗਾਰੂਤਾ ਨੇ ਉਥੇ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਗਪਗ 78 ਫੀਸਦੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਹੈ, ਲਗਪਗ 21 ਫੀਸਦੀ ਆਕਸੀਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਇੱਕ ਫੀਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲੱਭ ਗੈਸਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਰਗਨ, ਨੀਔਨ, ਹੀਲੀਅਮ, ਕ੍ਰਿਪਟਨ ਅਤੇ ਜ਼ੀਨਾਨ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿਸ ਹਵਾ ਨੇ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਰਚਨਾ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ 18 ਮੀਲ ਉੱਪਰ ਤੱਕ ਤੋਂ 44 ਮੀਲ ਉੱਪਰ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਇਹ ਟਰੋਪੋਸਫੀਅਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੀ ਪਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਤੋਂ 18 ਤੋਂ 31 ਮੀਲ ਉੱਪਰ ਤੱਕ ਗਰਮ ਹਵਾ ਦੀ ਪਰਤ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਲਗਪਗ 42 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੇਡ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਜ਼ੋਨ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪਰਤ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਤ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਈਨੋਸਫੀਅਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੀ ਸਤਹ ਤੋਂ 44 ਮੀਲ ਤੋਂ 310 ਮੀਲ ਉੱਪਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਣ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਭਰਪੂਰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚਾਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੇ ਕਣ ਨਿਰੰਤਰ ਗਤੀ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਭੱਜ ਨਾ ਜਾਣ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਹਵਾ ਪਤਲੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਣ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਿਥਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 400 ਤੋਂ 1500 ਮੀਲ ਉੱਪਰ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਕਣ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀ ਬਣਤਰ

* ਗੈਸਾਂ
** ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ(78.03%)
** ਆਕਸੀਜਨ(20.99%)
** ਆਰਗਨ(0.94%)
** ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ(0.03%)
** ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ(0.01%)
** ਨਿਓਨ(0.0018%)
** ਹੀਲੀਅਮ(0.0005%)
** ਕ੍ਰਿਪਟਾਨ(0.0001%)
** ਜ਼ੇਨਾਨ(0.000009%)
** ਓਜ਼ੋਨ(0.000001%)
* ਜਲਵਾਸ਼ਪ
* ਕਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ
* ਜ਼ਰਾਸ਼ੀਮ ਜਾਂ ਰੋਗਾਣੂ
ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦਾ ਢਾਂਚਾ

* ਪਰਿਵਰਤਨ ਮੰਡਲ ਜਾਂ ਅਸ਼ਾਤ ਮੰਡਲ
* ਸਮਤਾਪ ਮੰਡਲ
* ਮੱਧ ਮੰਡਲ
* ਤਾਪ ਮੰਡਲ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਯੂਮੰਡਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ
ਪਦਾਰਥ

ਪਦਰਥ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ "ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ" ਦੇ ਇੱਕ "ਕਦਮ" ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ, ਪਦਾਰਥ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੌਕਿਕ, ਨਾਲ ਹੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। "ਚਾਰਿ ਪਦਾਰਥ ਕਹੈ ਸਭੁ ਕੋਈ॥" ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਚਾਰ "ਆਤਮਿਕ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ" ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਦਰਥ (ਚਾਰਿ ਪਦਾਰਥੁ ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।:

# ਗਿਆਨੁ ਪਦਾਰਥੁ — ਗਿਆਨ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ
# ਮੁਕਤਿ ਪਦਾਰਥੁ — ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ
# ਨਾਮ ਪਦਾਰਥੁ - (ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਬੁੱਧ)
# ਜਨਮੁ ਪਦਾਰਥੁ — ਜੀਵਨ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਤਮਾ ਨਾਮ-ਪਦਾਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਜਨਮ-ਪਦਾਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, "ਹੇ ਨਾਨਕ, ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਨਾਮ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਤਨ ਅਤੇ ਮਨ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। " ਕੇਵਲ ਮੁਕਤ ਆਤਮਾ ਹੀ ਨਾਮ ਪਦਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ (ਮੁਕਤ ਪਦਾਰਥ) ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੱਤ (ਗਿਆਨ ਪਦਾਰਥ) ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਫ਼ੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, "ਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ, ਗੁਰਮੁਖਿ ਮੋਖਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।" ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਹਰਿ ਕੀ ਸੇਵਾ (ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ) ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।

ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਦਰਥ ਇੱਕ "ਨਾਮ" ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਰ ਪਦਰਥ ਹਨ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਟੈਕਸਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਉਮਾਨ

ਉਮਾਨ () ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਅਰਬ ਮੁਲਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਰਾਤ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਯਮਨ ਨਾਲ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹੱਦਾਂ ਹਨ।
ਤਸਵੀਰਾਂ


File:المزيد من الطعام الايراني !.jpg|ਫੋਟੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਆਦੀ ਈਰਾਨੀ ਭੋਜਨ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਓਮਾਨ ਦੀ ਸੁਲਤਾਨਾਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ
File:المهفوسة اطباق تقليدية عمانية.jpg|ਓਮਾਨ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤੀ ਭੋਜਨ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਕ੍ਰੀਪ ਆਟੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ,ਫਿਰ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ, ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਦ ਜਾਂ ਖਜੂਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨੂੰ ਮਿਲਾਓ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਜਾਂ ਨਾਸ਼ਤੇ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਕਾਓ। ਕਟੋਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਰ ਜੋੜ ਲਸਣ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਹੈ।
File:طفلة بزي تقليدي.jpg|ਫੋਟੋ ਵਿਚ ਇਕ ਸੋਸ਼ਲ ਈਵੈਂਟ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ
File:Workers Are Enjoying.jpg|ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਕਰ ਮੁਫਤ ਦਿਵਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ


ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਕ਼ਜ਼ਾਕ਼ਿਸਤਾਨ

ਕ਼ਜ਼ਾਕ਼ਿਸਤਾਨ (ਕ਼ਜ਼ਾਕ਼ : Қазақстан/Qazaqstan, ਰੂਸੀ : Казахстан/Kazaxstan) ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਲਕ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਗਿਣਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਲਮਾਤੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ : Almaty)। ਇੱਥੇ ਦੀ ਕ਼ਜ਼ਾਕ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੁੱਖ - ਅਤੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।
ਮਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਭੂਭਾਗ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਵਿਅਤ ਸੰਘ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵਿਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਘਟਨ ਦੇ ਉਪਰਾਂਤ ਇਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਜਾਦ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰਿਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸੰਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਕੇਟਾਂ ਦੇ ਪਰਖੇਪਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖ਼ਰੁਸ਼ਚੇਵ ਦਾ ਵਰਜਿਨ ਭੂਮੀ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਭੂਮੀ ਸਤੇਪੀ ਘਾਹ ਮੈਦਾਨ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਢਕੀ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ

ਕ਼ਜ਼ਾਕ਼ਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭੂਭਾਗ (ਵਰਗਾ ਕਿ ਉਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ) ਸਤੇਪੀ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੈ। ਮਾਰੂਥਲ ਤਾਂ ਗੁਆਂਢੀ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ - ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਰਲ ਸਾਗਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਲਕਾਸ਼ ਝੀਲ ਵਿਸ਼ਾਲਕਾਰ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਤੀਏਨ ਸ਼ਾਨ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕੋਲਸਾਈ ਝੀਲਾਂ ਪਹਾੜ ਸਬੰਧੀ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਦੀ ਕ਼ੁਦਰਤੀ ਸੰਪਦਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸੂ - ਜਬਾਗਲੀ, ਅਲਮਾਤੀ, ਬਰਸਾ - ਕੇਲਮੇਸ, ਬਿਆਨ - ਆਉਲ, ਮਾਰਕ਼ੋਕ਼ਲ ਉਸਤੀਰਤ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਅਲਤਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵਲੋਂ ਗਿਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਸੰਘ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਧਰੋਹਰੋਂ ਵਿੱਚ ਸਟੇਪੀ ਖੇਤਰ ਸਰਿਆਰਕਾ ਦਾ ਨਾਮ 2008 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਮ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬੀ ਫ਼ਲੈਮਿੰਗੋ, ਸਾਇਬੇਰਿਆਈ ਵਹਾਇਟ ਕ੍ਰੇਨ, ਡਲਮਾਟਿਅਨ ਪੇਲਿਕਨ ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ੀ ਫਿਸ਼ ਈਗਲ ਵਰਗੀ ਪੱਖੀਆਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਮਾਨਤ

ਤਰਜ, ਯਾਸਿਏ (ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ) ਅਤੇ ਓਟਰਾਰ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ (ਜਲ਼ਸਥਲ) ਨੂੰ ਰੇਸ਼ਮ ਰਸਤੇ ਦੇ ਮਹੱਤ੍ਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਟਰਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਤੀ ਵਲੋਂ ਚੀਨ ਅਤੇ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਲਾਵੇ ਓਟਰਾਰ ਵਿੱਚ ਚੌਦਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਮਸਜਦ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਜਨਵ੍ਰੱਤ

ਸਾਲ 2008 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ਼ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1, 53, 40, 533 ਸੀ।
ਭਾਸ਼ਾ

ਕ਼ਜ਼ਾਕ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਦਰਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਧਰਮ

ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪਾਰੰਪਰਕ ਧਰਮ ਮੁੱਖ ਹਨ।
# ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ # ਅਯੈਪਨਸਵਾਮੀ]]
ਖਾਣ-ਪੀਣ

ਕ਼ਜ਼ਾਕ਼ ਖਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰੇਡ (ਪਾਵਰੋਟੀ), ਤਰੀ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਨੂਡਲਸ ਅਕਸਰ ਘੋੜੇ ਦਾ ਮਾਸ ਦੇ ਸਾਸੇਜ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਬੱਕਰੇ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਦੇ ਅਲਾਵੇ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਲਾਫ਼ (ਜਾਂ ਪੁਲਾਉ) ਖੱਟਾ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਦੋਨਾਂ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸੁੱਕੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦਹੀ ਜਿਵੇਂ ਵਿਅੰਜਨ ਵੀ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗਾ ਹੀ ਲੋਕ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਨੀਂਬੂ ਮਿਲਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਚਾਹ ਬਿਨਾਂ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਕਾਮੀ ਸ਼ਰਾਬ ਵੋਦਕਾ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਵਿਭਾਗ

ਕ਼ਜ਼ਾਕ਼ਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 14 ਪ੍ਰਾਂਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੀਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ :

* ਅਸਤਾਨਾ
* ਅਕਤੋਬੇ
* ਅਲਮਾਟੀ
* ਅਸਤਾਨਾ
* ਅਤੀਰੌ
* ਬੈਕੋਨੁਰ
* ਪੂਰਵੀ ਕ਼ਜ਼ਾਕ਼ਿਸਤਾਨ
* ਕਾਰਾਗੰਡੀ
* ਕੋਸਤਾਨਏ
* ਕਿਜਿਲੋਰਡਾ
* ਮਾਂਗਿਸਤੌ
* ਉੱਤਰੀ ਕ਼ਜ਼ਾਕ਼ਿਸਤਾਨ
* ਪਾਵਲੋਦਰ
* ਦੱਖਣੀ ਕ਼ਜ਼ਾਕ਼ਿਸਤਾਨ
* ਪੱਛਮੀ ਕ਼ਜ਼ਾਕ਼ਿਸਤਾਨ
* ਜਹਾਂਬਿਲ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਜਾਖਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼
ਈਰਾਨ

ਈਰਾਨ (جمهوری اسلامی ايران, ਜਮਹੂਰੀ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ-ਏ-ਈਰਾਨ) ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੰਨ 1935 ਤੱਕ ਫਾਰਸ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤਹਿਰਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਅਜਰਬਾਈਜਾਨ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ( ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ ਸਰਜ਼ਮੀਨ) ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ ਇਸਲਾਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਸ਼ੀਆ ਬਹੁਲ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਡੇ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀਕ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਹਰਾਨ, ਇਸਫਹਾਨ, ਤਬਰੇਜ, ਮਸ਼ਹਦ ਆਦਿ ਹਨ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ 15 ਫ਼ੀਸਦੀ ਜਨਤਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਫਾਰਸੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ
ਕੁਵੈਤ

ਕੁਵੈਤ(; , or ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੁਵੈਤ ਦਾ ਰਾਜ ( ) ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਅਰਬ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਪਰ ਪਰਸ਼ੀਅਨ ਗਲਫ਼ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਹੱਦ ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। 2016 ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਕੁਵੈਤ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 4.2 ਕਰੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1.3 ਕਰੋੜ ਕੁਵੈਤੀ ਹਨ ਅਤੇ 2.9 ਕਰੋੜ ਪਰਵਾਸੀ ਹਨ। ਕੁਵੈਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੋਕ ਪਰਵਾਸੀ ਹਨ।

ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੇ ਭੰਡਾਰ 1938 ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਗਏ ਸਨ। 1946 ਤੋਂ 1982 ਤੱਕ, ਕੁਵੈਤ ਦਾ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਆਧੁਨਿਕਰਨ ਹੋਇਆ। 1980 ਵਿੱਚ, ਕੁਵੈਤ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਬਜ਼ਾਰ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। 1990 ਵਿੱਚ, ਕੁਵੈਤ ਉੱਪਰ ਇਰਾਕ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਰਾਕ ਦੁਆਰਾ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਪਿੱਛੋਂ 1991 ਵਿੱਚ ਗਠਜੋੜ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾੜੀ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਛੁਡਾਏ ਗਏ। ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਕੁਵੈਤ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਢਾਂਚਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉੱਚ-ਆਮਦਨੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਵੈਤ ਦਾ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੁਵੈਤੀ ਦਿਨਾਰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਵੈਤ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ (ਖਰੀਦਣ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਾਨਤਾ) ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਪਰੋਂ ਚੌਥਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਕੁਵੈਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ 1962 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਕੁਵੈਤ ਗਲੋਬਲ ਕਲਚਰਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਨੈਟਵਰਕ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਵੈਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼

{{Navbox
| name = ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
| state = {}
| title = ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
| imagestyle = padding: 0 0.5em;
| image =
| listclass = hlist

| group1 = ਸਿਰਮੌਰ ਰਾਜ
| list1 =
* ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ
* ਆਰਮੀਨੀਆ
* ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ
* ਬਹਿਰੀਨ
* ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼
* ਭੂਟਾਨ
* ਬਰੁਨੇਈ
* ਕੰਬੋਡੀਆ
* ਚੀਨ
* ਸਾਇਪ੍ਰਸ
* ਇਜੀਪਤ
* ਜੌਰਜੀਆ
* ਭਾਰਤ
* ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ
* ਇਰਾਨ
* ਇਰਾਕ
* ਇਜ਼ਰਾਇਲ
* ਜਪਾਨ
* ਜੌਰਡਨ
* ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ
* ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ
* ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ
* ਕੁਵੈਤ
* ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ
* ਲਾਓਸ
* ਲਿਬਨਾਨ
* ਮਲੇਸ਼ੀਆ
* ਮਾਲਦੀਵ
* ਮੰਗੋਲੀਆ
* ਮਿਆਂਮਾਰ
* ਨੇਪਾਲ
* ਓਮਾਨ
* ਫ਼ਲਸਤੀਨ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ
* ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼
* ਕਤਰ
* ਰੂਸ
* ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ
* ਸਿੰਗਾਪੁਰ
* ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ
* ਸੀਰੀਆ
* ਤਾਜੀਕੀਸਤਾਨ
* ਥਾਈਲੈਂਡ
* ਪੂਰਬੀ ਤਿਮੋਰ
* ਤੁਰਕੀ
* ਤੁਰਕਮੇਨੀਸਤਾਨ
* ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ
* ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ
* ਵੀਅਤਨਾਮ
* ਯਮਨ

| group2 = ਅਵੈਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
| list2 =
* ਅਬਖ਼ਾਜ਼ੀਆ
* ਨਾਗੋਰਨੋ-ਕਾਰਾਬਾਖ ਗਣਤੰਤਰ
* ਉੱਤਰੀ ਸਾਈਪ੍ਰਸ
* ਦੱਖਣੀ ਓਸੈਤੀਆ
* ਤਾਈਵਾਨ

| group3 =
| list3 =


}}
ਜਪਾਨ

ਜਪਾਨ (, ਨੀਪੋਨ ਜਾ ਨੀਹੋਨ) ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਤ ਮਾਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨ, ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਜਪਾਨ ਦੇ ਜਪਾਨੀ ਨਾਮ ਨੀਹੋਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਪਾਨ 6852 ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਹੋਨਸ਼ੂ, ਹੋਕਾਇਡੋ, ਕਿਉਸ਼ੂ ਅਤੇ ਸ਼ੀਕੋਕੂ ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡੇ 4 ਟਾਪੂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਥਲ ਭਾਗ ਦਾ 97% ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 12 ਕਰੋੜ 80 ਲੱਖ ਹੈ। ਟੋਕੀਓ ਜਪਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਜਪਾਨ ਜੰਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਅਤੇ ਜੀ.ਡੀ.ਪੀ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ


ਤਸਵੀਰ:Shuri Castle - Japan (11).jpg|ਜਪਾਨ
ਤਸਵੀਰ:Shinhodaka Onsen - Japan (126).jpg|ਜਪਾਨੀ ਖਾਣਾ
ਤਸਵੀਰ:Shuri Castle - Japan (14).jpg|ਜਪਾਨ
ਤਸਵੀਰ:Shuri Castle - Japan (16).jpg|ਜਪਾਨ
ਤਸਵੀਰ:2018京都祇園祭白樂天山鉾車隊伍.jpg
ਤਸਵੀਰ:2018京都祇園祭白樂天山鉾車上的地毯是外國傳進的珍貴寶物.jpg
ਤਸਵੀਰ:2018京都祇園祭螳螂山遊行.jpg
ਤਸਵੀਰ:2018京都祇園祭長刀鉾地方士紳隊伍.jpg
ਤਸਵੀਰ:2018京都祇園祭長刀鉾外國人也參與遊行.jpg
ਤਸਵੀਰ:2018京都祇園祭長刀鉾外國人也參與遊行.jpg
ਤਸਵੀਰ:2018京都祇園祭長刀鉾工作人員.jpg

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
*
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼

ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਗਣਤੰਤਰ (ਬੰਗਾਲੀ: গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ) ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਉੱਤਰ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਸੀਮਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪੂਰਵ ਸੀਮਾ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਹੈ। ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਇੱਕ ਬਾਂਗਲਾਭਾਸ਼ੀ ਅੰਚਲ, ਬੰਗਾਲ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਮ “বঙ্গ” ਬਾਙਗੋ ਜਾਂ “বাংলা” ਬਾਂਗਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਰੇਖਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ ਜਦੋਂ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਭਗ 1600 ਕਿ ਮੀ (1000 ਮੀਲ) ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਦੂਰੀ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਜਨਤਾ ਦਾ ਧਰਮ (ਇਸਲਾਮ) ਇੱਕ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਗਤ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰੀਆਂ ਸਨ। ਪੱਛਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 1971 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। ਵੱਖਰਾ ਦੇਸ਼ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਡੋਲਦੀ ਰਹੀ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 13 ਰਾਸ਼ਟਰਸ਼ਾਸਕ ਬਦਲੇ ਗਏ ਅਤੇ 4 ਫੌਜੀ ਬਗਾਵਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਨਬਹੁਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅੱਠਵਾਂ ਹੈ।
ਨਾਂਅ

ਇਤਿਹਾਸ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ

ਮੱਧ ਕਾਲ

ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ
ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ

ਧਰਾਤਲ

ਜਲਵਾਯੂ

ਸਰਹੱਦਾਂ

ਜਨਸੰਖਿਆ

ਭਾਸ਼ਾ
ਧਰਮ

ਸਿੱਖਿਆ

ਸੱਭਿਆਚਾਰ

ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ


ਤਸਵੀਰ:Bangladeshi Hindu Wedding Rituals Sindoor Daan.jpg|ਸਿੰਦੂਰ ਦਾਨ ਅਤੇ ਘੋਮਟਾ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਤਸਵੀਰ:Bengali Hindu Wedding Aashirvad.jpg|ਬੰਗਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਤਸਵੀਰ:Durgapuja - The Festival of Bengalies.jpg|ਦੁਰਗਾਪੂਜਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਬੀਜੋਆ ਦੁਸ਼ੋਮੀ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:Dance of Pagla Pir (a folk ritual dance of Bangladesh).jpg|ਪਗਲਾ ਪੀਰ ਦਾ ਡਾਂਸ (ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਲੋਕ ਨਾਚ)
ਤਸਵੀਰ:Goddess Durga Maa 2.jpg|ਦੁਰਗਾਪੂਜਾ

ਤਸਵੀਰ:Bangladesh-style noodle.jpg|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੀ ਨੂਡਲ
ਤਸਵੀਰ:Bangladesh 20200227 152652683.jpg
ਤਸਵੀਰ:Bengali Hindu Wedding Aashirvad.jpg|ਬੰਗਾਲੀ ￼ਹਿੰਦੂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸ਼ਾਦੀ
ਤਸਵੀਰ:Durgapuja - The Festival of Bengalies.jpg|￼ਬੰਗਾਲੀ ਤਿਉਹਾਰ
ਤਸਵੀਰ:Fishing boats in the Bay of Bengal.jpg|￼ਬੰਗਾਲੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿਚ ਕਿਸ਼ਤੀ
ਤਸਵੀਰ:Bangladesh-3543469.jpg|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼-3543469.jpg
ਤਸਵੀਰ:Foods in Dhaka Bangladesh.jpg|￼ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਭੋਜਨ
ਤਸਵੀਰ:Shan Papdi.jpg|￼ਸ਼ਾਨ ਪਾਪੜੀ
ਤਸਵੀਰ:Building Mosque in Bangladesh.jpg|ਮੋਸਕਿਊ ਇਮਾਰਤ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਚ
ਤਸਵੀਰ:All villager watching bangla cinema together in local tea shop.jpg|ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ

ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵੰਡ
ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ
ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦਰ

ਕਾਰੋਬਾਰ

ਯਾਤਾਯਾਤ
ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ

ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ

ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਸਲੇ

ਬਾਹਰੀ ਮਸਲੇ

ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

* ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ (ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼)
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼
ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ

thumb|300px|right|ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ
ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਜਾਂ ਕੰਗਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ(ਚੀਨੀ: 孔子; ਪਿਨ-ਯਿਨ: Kǒng Zǐ) (551-479 ਈਃ ਪੂਃ) ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਫ਼ੇ ਨੇ ਚੀਨੀ, ਕੋਰੀਆਈ, ਜਾਪਾਨੀ ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਬਧ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁਧਾਰਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਝੋਊ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ ਕਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਝੋਊ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸਨੂੰ ਝਗੜਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਚੀਨ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਹਿੱਤ ਮਹਾਤਮਾ ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ।
ਜੀਵਨੀ

ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ

ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਪਰਮਾਣਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਜ਼ੇਮਾਂ ਚਿਏਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ
ਦਾ ਜਨਮ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 551 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦੋਂਗ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਿਆਸ ਅਸੀਮ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ। ਕੁੱਝ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਕੇ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਤਹਾਸ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ, ਇਤਹਾਸ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨੀਤੀਸ਼ਾਸਤਰ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨ

53 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਪਦ ਉੱਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸਦਾਚਾਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਪਰੋਪਕਾਰੀ, ਗੁਣੀ ਅਤੇ ਚਰਿਤਰਵਾਨ ਬਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਓ ਨਾ ਕਰੋ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।

ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਇੱਕ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ, ਧਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਰੱਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 480 ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਕੰਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੀਨੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਿਰਤਾ ਆਈ। ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅੱਜ ਵੀ ਚੀਨੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਰਾਹ ਵਿਖਾਵਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਦਰਸ਼ਨ