JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ඉරාක යුද්ධය-සදාම් හුසේන් අල්වා ගන්නා ලදී

අල්වා ගැනීමෙන් පසුව සදාම් හුසේන්

“රතු අරුණෝදය” මෙහෙයුමේදී ටික්රිට් නගරය ආසන්න ගොවිපලකදී 2003.12.13 දින සදාම් හුසේන් අල්වා ගන්නා ලදී. කැරැල්ලට සම්බන්ධ ඉතිරි බාත් පාක්ෂිකයන් වැටලීමේ දී පෝෂණය වුණු බුද්ධි තොරතුරුමත පදනම්ව එය සිදු කෙරිණි. මෙම මෙහෙයුම මෙහෙයවූයේ එක්සත් ජනපද හමුදාවේ 04 වන අනුකණ්ඩය හා 121 වන කාර්ය සාධක බලකායේ සාමාජිකයන් විසිනි.

කාමර දෙකක කුඩා කුටියක් යට කුරුබිලියකදී සදාම් හුසේන් අල්‍ලා ගන්නා ලදී. ඔහු අල්ලා ගන්නා විට එක්සත් ජනපද හමුදාව හා සදාම් අතර සුළු අරගලයක් පමණක් ඇති විය. මේජර් ජෙනරාල් රේමන් ඕල්ඩ්‍රිනෝ විසින් විචාරය කළ පරිදි “අපි ඔහු මීයෙක් මෙන් අල්ලා ගතිමු” ඔහුගේ පවුලේ සාමාජිකයන් හා හිටපු ආරක්ෂක නිලධාරීන් මගින් සදාම් අල්ලා ගැනීමට බුද්ධි තොරතුරු ලබා ගැණුනි.

සදාම් අල්ලා ගැනීම හා කැරලි ප්‍රහාරයන් අඩු වීම සමග ඇතැම් අය බහු ජාතික බලකායන් කැරලිවලට එරෙහි මෙහෙයුමේ යෙදී සිටින බව හුවා දැක්වීය. ප්‍රාදේශීය රජය රට ආරක්ෂා කිරීමට අරමුණු කොට ගත් නව ඉරාක ආරක්ෂක බලකායන් පුහුණු කිරීම ආරම්භ කළේය. එක්සත් ජනපදය ඩොලර් බිලියන 20 ට වඩා ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රතිපාදන ඉරාකයේ අනාගත තෙල් ආදායම් මගින් අය කර ගැනීමේ පදනම මත ලබාදෙන ලදී. තෙල් ආදායම පාසල් යලිත් ගොඩනැංවීමට හා විද්‍යුත් හා කර්මාන්තශාලා යටිතල පහසුකම් සම්පාදනයට යොදා ගන්නා ලදී.

සදාම් අල්ලා ගැනීමෙන් කෙටි කලකට පසුව ප්‍රාදේශීය අධිකාරී සංගමය ඉරාක අන්තර්වාර රජයක් ගොඩනැංවීමට හා මැතිවරණ සූදානමක් ඇති කිරීමට කටයුතු කළේය. මේ අතුරින් ප්‍රධානතම වන්නේ ෂියා පූජක අයතුල්ලා අලි අල් - සිස්ථානි ය. මේ වකවානුවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණ පැවැත්වීමට එරෙහිව ප්‍රාදේශීය අධිකාරී සංගමය ක්‍රියාකළ අතර ඒ වෙනුවට ඔවුන් කැමැත්ත දැක්වූයේ අවසානයේ ඉරාක අන්තර්වාර රජයකට බලය පැවරීමටයි. නව ඉරාක අන්තර් වාර රජයේ බලය සඳහා අභ්‍යන්තර ගැටුම් හේතුවෙන් කැරලිකරුවන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් කුළු ගැන්විණි. මේ අතරින් වඩාත් නොහික්මුණු ප්‍රදේශ වන්නේ ෆලූජා සහ බැග්ඩෑඩ් නගරයේ සිට බස්රා දක්වා දුප්පත් ෂියා නගර ප්‍රදේශවලිනි.


thumb|
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Iraq_war#Post-invasion_phase
කාල් රෝජර්ස්

කාල් රොජර්ස් යනු මනෝ විද්‍යාවේ මානුෂීය ප්‍රවේශණය පිළිබඳ අධ්‍යනයේ අඩිතාලම් දැමූ ඇමරිකානු ජාතික මනෝ විද්‍යාඥයෙකි. ඔහුගේ මූලික පර්යේෂණ කටයුතු නිසා 1956 වර්ෂයේදී ඇමරිකානු මනෝ විද්‍යා සංගමයේ විද්‍යාත්මක දායකත්වය පිළිබඳව විශිෂ්ට සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබීය. ඔහුගේ අද්විතීය ප්‍රවේශණයක් වන පුද්ගල කේන්ද්‍රගත ප්‍රවේශණය මඟින් පෞරුෂත්ව අධ්‍යනය සහ පුද්ගල බැඳීම් පිළිබඳව හදාරා ඇත. එම ප්‍රවේශණය මානසික ප්‍රතිකාර සහ උපදේශනයේ දී (රෝගියා කේන්ද්‍රගත ප්‍රවේශණය) අධ්‍යාපනය (ශිෂ්‍ය කේන්ද්‍රගත ඉගෙනුම) ආයතනය සහ අනෙකුත් කණ්ඩායම් තුළ දී බහුලව යොදා ගෙන ඇත. ඔහුගේ වෘත්තීය දායකත්වය වෙනුවෙන් ඇමරිකානු මනෝ විද්‍යා සංගමය විසින් 1972 වර්ෂයේදී වෘත්තිකයන්ගේ අද්විතීය දායකත්ව සම්මානය පිරිනමන ලදී. ඔහුගේ ජීවිතයේ අවසාන භාගය තුළ දී ඔහු විසින් දකුණු ඇමරිකාව සහ උතුරු අයර්ලන්ත අර්බුදයේ දී පුළුල් දායකත්වය ලබාදීම නිසා නොබෙල් සාම ත්‍යාගයට පවා නම් කෙරිණි. වසර 2002 දී Haggbloom විසින් සඳහන් කිරීම සහ පිළි ගැනීම වැනි සාධක හයක් උපයෝගී කර ගනිමින් කරන ලද නිරීක්ෂණාත්මක අධ්‍යයනයේ දී 20 වැනි සියවසේ කීර්මත් මනෝ විද්‍යාඥයින් අතර හයවැනි තැනට පත්විය. තවද චිකිත්සකයින් අතර ඔහු දෙවැනි වූයේ සිග්මන්ඩ් ප්‍රොයිඩ්ට පමණි.
ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාඥයෝ
සායනික විශාදය

]]
විශාදය යනු දෛනික ක්‍රියාකාරකම් සඳහා උද්යෝගය අඩුවීම සහ සතුට ලබා ගැනීමට හැකියාව අඩුවීම යන රෝග ලක්ෂණවලින් යුක්ත වන මානසික ආබාධයකි.

දොම්නස යන්න පුද්ගලයෙකුගේ තාවකාලික පීඩිත මනෝභාවය හැඳින්වීමට යොදාගත්ත ද සායනික විශාදය යනු පුද්ගලයෙකුගේ ක්‍රියාකාරකම් ,පවුල් කටයුතු ,අධ්‍යාපනික කටයුතු, නින්ද, ආහාර ගැනීම, කායික සෞඛ්‍යය සහ ජීවිතයේ සතුටු වීමට ඇති හැකියාව අඩපණ කරන මානසික රෝගී තත්වයකි. විශාදයේ සායනික මාර්ගය පුළුල් ලෙස වෙනස්විය හැකිය. එනම් විශාදය ජීවිතයේ එක් වරක් පමණක් ඇතිවිය හැකි අතර ඇතැම් අයෙකු කිහිපවාරයක් මෙම රෝගයට ගොදුරු විය හැකිය. තවද එය ක්‍රම ක්‍රමයෙන් හෝ හදිසියේම ඇති විය හැකිය.

මෙම රෝගයට ගොදුරු වූ පුද්ගලයා මාස කිහිපයකින් සුව විය හැකි අතර ඇතැම් රෝගීහු ජීවිත කාලය පුරාම නිරතුරුවම රෝගයෙන් පීඩා විඳිති. විශාදයට ගොදුරු වී සිටින රෝගීන් තම ජීවිත හානිකර ගැනීමට වැඩි නැඹුරුතාවයක් දක්වන අතර වෙනත් ක්‍රම මගින් ජීවිත හානි සිදු වීමට ඇති හැකියාවද වැඩි වේ.

විශාදය තනිව ඇතිවිය හැකි රෝගයක් ලෙසද ඇතැම් විට ද්විධ්‍රැව රෝගයක හෝ නිද්‍රාගත වේදනාවක අතුරුඵලයක් ලෙසද ඇතිවිය හැකිය. මනෝචිකිත්සාව සහ විශාද නාශක ඖෂධ භාවිතය විශාදයට උචිත ප්‍රතිකාර ක්‍රම ලෙස පෙන්වා දිය හැකිය.


ආශ්‍රිත ලිපි

# Section F33 of ICD 10 classification https://www.who.int/classifications/icd/en/bluebook.pdf
# විශාදය (online doctor sri lanka)

ප්‍රවර්ගය:මනෝ වෛද්‍යවේදය
ප්‍රවර්ගය:මානසික ආබාධ
සිහිනය

සිහින යනු පුද්ගලයකු අත්විඳින හැඟීම්, දර්ශනය සහ සිතුවිලි වෙයි. නින්දේදී සිදුවන ඉක්මන් අක්ෂි චලන සමග ප්‍රබලව බැඳී පවතී. සිහිනයක අන්තර්ගතයන් සහ එහි අදහස මුළුමනින්ම වටහා ගෙන නැත. එහෙත් ඉතිහාසය පුරාවටම සිහිනය යනු විමර්ෂණයට ලක්වූ මාතෘකාවකි.


නින්දේ සහ සිහිනයේ අදාල ස්නායු විද්‍යාව

සිහිනයට විශ්වයේ පිළිගත් ජීව විද්‍යාත්මක අර්ථ දැක්වීමක් නොමැති පොදු නිරීක්ෂණ මගින් සිහිනය හා නින්දේ ඇතිවන ඉක්මන් අක්ෂි වලන ප්‍රබලව බැඳී පවතින බව සොයා ගෙන ඇත. මෙම සිහින අතරතුර, මොළයේ ඇති වන විද්‍යුත්ධාරා සටහන් මිනිසා අවදිවී සිටින විට ඇති වන විද්‍යුත් ධාරාවලට බොහෝ දුරට සමානය. ඉක්මන් අක්ෂි චලන නොමැති අවස්ථාවේ දක්නා ලද සිහින බොහෝ දුරට ලෞකික ඒවා විය. සාමාන්‍ය මිනිස් ජීවිත කාලයක් තුළ මිනිසා අවුරුදු 6 ක් පමණ සිහින දකියි. (දවසකට පැය දෙක බැගින්) මෙම සිහින හටගන්නේ මොළයේ එක් ස්ථානයකදී ද නැතහොත් මොළයේ විවිධ ප්‍රදේශවලින්ද යන්න අපැහැදිලිය. එමෙන්ම සිහින මගින් සිරුරට හා සිතට ඇති ඵලදායීතාවය තවදුරටත් අපැහැදිලි කරුණක්ව පවතී.
සටහන්

අනේ මන්ද.හිතාගන්න බෑ

|Dream
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
lucid dreaming=

සිහිනයක් තුල සිටින විට ඒසිටින්නේ සිහිනයක බව දැනගතහොත් කුමක් සිදු වේ ද?
අධ්‍යාපන මනෝවේදය

අධ්‍යාපන මනෝවේදය යනු මිනිසා අධ්‍යාපන පසුබිමක ඉගෙන ගන්නා ආකාරය, අධ්‍යාපනික වෙනස්කම්වල ඵලදායීතාව ඉගැන්වීමේ මනෝ විද්‍යාත්මක පසුබිම සහ පාසල් සමාජ මනෝ විද්‍යාත්මක පසුබිම ගැන කරන විග්‍රහයකි. නමුත් අධ්‍යාපනික මනෝවිද්‍යාව සහ පාඨශාලීය මනෝවිද්‍යාව එකිනෙකට බැඳුණ ද ගවේශකයින් සහ මතවාදීන් අධ්‍යාපනික මනෝ විද්‍යාඥයින් ලෙසද පාසල් හා ඒවා ආශ්‍රීත මනෝ විද්‍යාඥයින් පාඨශාලීය මනෝවිද්‍යාඥයින් ලෙස ද හැඳින්විය හැක. අධ්‍යාපනික මනෝ විද්‍යාව මගින් ශිෂ්‍යයා ඉගෙනීම සහ තම බුද්ධිය වැඩි දියුණු කරන ආකාරය ගැන අවධානය යොමු කර ඇති අතර විශේෂයෙන්ම මෙහිදී අධිමානසිකත්වයක් ඇති සිසුන් සහ අබාධිත සිසුන් ගැන වැඩි අවධානයක් යොමු කරයි.

අධ්‍යාපන මනෝවිද්‍යාව යන්න එය අනිත් අංගයන් හා ඇති සබඳතාවයන් මගින් බොහෝ දුරට අවබෝධ කර ගත හැකිය. මෙය මනෝවිද්‍යාව හා අතර ඇති සම්බන්ධතාවය ද වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ ජීව විද්‍යාව අතර සහ භෞතික විද්‍යාව හා ඉංජිනේරු විද්‍යාව අතර ඇති බැඳීමට සමාන වෙයි. එමෙන්ම අධ්‍යාපනික මනෝවිද්‍යාව මගින් පුහුණු සැලසුම් අධ්‍යාපනික තාක්ෂණවේදය, විෂය මාලා සැකසුම , සංවිධානාත්මකතා අධ්‍යාපනය, විශේෂ අධ්‍යාපනය, පන්ති පාලනය වැනි උප කොටස් මනාව පහදා දෙයි. මෙය ඥානාත්මක විද්‍යාව සහ ඉගෙනීම් විද්‍යාව යන දෙඅංශයටම දායක වෙයි. විශ්ව විද්‍යාලයන්හි අධ්‍යාපනික මනෝවිද්‍යා පරිශ්‍රය පිහිටා ඇත්තේ ශාස්ත්‍ර පීඨය තුළයි. මෙම නිසා මූලික මනෝවිද්‍යා පාඨග්‍රන්ථයන්හි අධ්‍යාපනික මනෝවිද්‍යාව සඳහා යොදවා ඇති (හඳුන්වාදීම) ඉඩ ප්‍රමාණය අල්ප වේ.




ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
ප්‍රවර්ගය:මනෝවේදය
මෝහනයේ බලපෑම

ඉලක්කගත අවධානය

ඇමරිකානු මෝහන විද්‍යා සංගමයේ වෙබ් අඩවිය පවසන පරිදි මෝහනය යනු අන්තර් අවශෝෂණය, ඒකාග්‍රතාවය සහ ඉලක්කගත අවධානය පවත්වා ගැනීමකි.

බොහෝ මෝහන විද්‍යාඥයන් විසින් මෝහනයට ලක් වූවන්ගේ අත්දැකීම් තම පාලනයට නතු කර ගනු ලබයි. මෝහන කාල පරිච්ඡේදයකට පසුව සහභාගී වූවන්ගෙන් අවසාන නිගමනය ඇසූ විට ඔවුන් පැවසුයේ එම අවස්ථාව අමතක බවයි. තවද ඇතැමෙක් පැවසුවේ මෝහන විද්‍යාඥයා වැරදි බව හැඟී ගියද එම අවස්ථාවේ දී මනෝ විද්‍යාඥයකුගේ උපදෙස් පිළිපැදීම පහසු ලෙස හැඟී ගිය බවයි.

(Richard Feynman ඔහුගේ “Surely You’re Joking Mr. Feynman” කෘතියේදී තම මෝහනගත අත්දැකීම් විස්තර කරයි)
මෝහනයේ ගැඹුරු බව

කළු ඉංගිරියා ප්‍රතිකය

නෙදර්ලන්ත ජාතික මෝහන විද්‍යාඥ කාල් සෙප්ටස්ගේ මෝහනය පිළිබඳ ගුප්ත රහස් ප්‍රකාශනයේ කළු ඉංගිරියාවේ ප්‍රතික ක්‍රියාව මෝහනයේ දී සිදු නොවන බව සඳහන් වෙයි. විශේෂයෙන්ම මෝහනයට පත් පුද්ගලයාගේ ඇස් ඇරීමට උපදෙස් දී දීප්තිමත් ආලෝකයක් ඇසට යොමු කළ විට කළු ඉංගිරියාව සංකෝචනයට පත් නොවේ. මෝහන විද්‍යාඥයින් පුද්ගලයින් මෝහනයට පත් කිරීමට ඇතැම් ඉඟියන් යොදා ගත්ත ද ඇස් සම්බන්ධ ඉඟි , දෘෂ්ටි ඉලක්කයන්, ආලෝකය , සහ කළු ඉංගිරියාවේ සංකෝචන හා ප්‍රසාරණය සම්බන්ධ වන ඉඟියන් යොදා ගැනීම නොකළ යුතුමය.
සටහන්

{|


|Hypnosis General_effects
දිගු කාලීන මතක ධාරිතාවය

ධාරිතාව

මොළය නියුරෝන අතර අමතර සන්ධි ගොඩ නඟා ගැනීමෙන් දිගු කාලීන තොරතුරු ගබඩා කර ගනියි. මොළයේ ආසන්න ලෙස සන්ධි 105 පවතින නිසා කෙනෙකුට මතක ධාරිතාව ටෙරා බයිට් 100 ලෙස විවාද කළ හැකිය. තවද සන්ධියකට බයිට් එකකට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ගබඩා කළ හැකි නම් ධාරිතාව තවත් වැඩි වේ. නමුත් මිනිසාට මොනම අයුරකින්වත් මේ තරම් තොරතුරු ගබඩා කළ නොහැකිය. 1980 මැද කාලයේ කරන ලද පර්යේෂණවලට අනුව මිනිසාගේ දිගු කාලීන මතකයේ තොරතුරු ගබඩා කළ හැක්කේ තත්පරයකට බයිට් 1-2 අතර ප්‍රමාණයක් බව සොයාගන්නා ලදී. එනම් අවුරුදු 70 ක් වන ජීවිත කාලය තුළ මොළයේ ගබඩා කළ හැක්කේ මෙගා බයිට් 125ක තොරතුරු පමණි.


කාලය

Bahrick ගේ අධ්‍යයන කටයුතුවලට අනුව දිගු කාලීන මතකයේ ඇති ඇතැම් තොරතුරු ජීවිත කාලයටම මතක තබා ගත හැකි බව අනුමාන කරන ලදී. නමුත් ඇතැම් හේතු සාධක මගින් එම මතකයන් අඩු කිරීම හෝ සම්පූර්ණයෙන් නැති කිරීම කළ හැකිය. ළමා කාලයේ අමතක වීම දිගු කාලීන මතක කාලයට බලපාන එක් හේතු සාධකයකි. එනම් අවුරුදු 3,4 පෙර තම ජීවිතයේ තොරතුරු නැවත සිහි ගැන්විය හැකි පුද්ගලයින් සිටින්නේ අතලොස්සක් පමණි.

තොරතුරු සැකසීම සහ දත්ත ගත කිරීම

බැඩ්ලිගේ පර්යේෂණ අනුව දිගු කාලීන මතකය තොරතුරු ගබඩා කිරීම සඳහා පිළිවෙලට සකසා ගනියි.


නින්ද

මනා සංවිධානාත්මක දිගු කාලීන මතකයක් සඳහා නින්ද වැදගත් සාධකයක් ලෙස ඇතැම් සිද්ධාන්ත මඟින් පෙන්වාදී ඇත.

Tarnow’s ගේ සිද්ධාන්තයන්ට අනුව දිගු කාලීන මතකයන් ගබඩා කර ඇත්තේ සිහින ආකාරයන් ලෙසය. Penfield සහ Rasmussen’s ගේ හඳුනාගැනීම් අනුව මොළයේ විද්‍යුත් උද්දීපනයන් මඟින් සිහිනවලට සමාන අත්දැකීම් ඇති වන බව පෙන්වා දී ඇත.මෙහිදී මිනිසෙකු නොනිදා සිටින කාලය තුළ විධායක කාර්යයන් මඟින් දිගු කාලීන මතකය යථාර්ථය හා ගැළපේ ද යන්න සොයා බලයි.
සටහන්

{|

|Long_term_memory
මානසික සෞඛ්‍යය

මානසික සෞඛ්‍යය මගින් චිත්ත හැඟීම් හෝ ගුණාත්මක යහ පැවැත්ම හෝ මානසික රෝග හෝ නොමැති බව විස්තර කරයි. ධනාත්මක මනෝවිද්‍යාව හා ස්ථිර මානසික සෞඛ්‍යය අන්‍යෝන්‍යව සිතා බලන කල පුද්ගලයෙකුගේ ජීවිතය විඳීමට ඇති හැකියාව, ජීවිතයේ ක්‍රියාකාරකම් අතර සමබලතාවයක් පවත්වා ගැනීම සහ මනෝ විද්‍යාත්මක මත ප්‍රකෘති භාවයක් ලබා ගැනීම ලෙස හැඳින්විය හැකිය.

ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයට අනුව මානසික සෞඛ්‍යය යන්නට ගැලපෙන එක් පොදු අර්ථ දැක්වීමක් නොමැත. එහි අර්ථ දැක්වීමට සංස්කෘතික වෙනස්කම් , පුද්ගල ඇගයීම් , වෘත්තිකයින්ගේ සිද්ධාන්ත යන සියල්ල බලපායි.
ඉතිහාසය

මානසික රෝග සඳහා ප්‍රතිකාරයන්හි ඉතිහාසය 8 වැනි සියවසේ සිට 15 වැනි සියවස දක්වා වූ මුස්ලිම් ජාතික වෛද්‍යවරුන් දක්වා දිවෙයි. මුස්ලිම් ජාතික වෛද්‍යවරයෙක් වන අබු සයිඩ් අල් බකී විසින් මානසික සෞඛ්‍යයේ ආධ්‍යාත්මික නිරෝගීතාවයට සම්බන්ධ කරමින් ආරම්භක සංකල්පයක් ඉදිරිපත් කොට ඇත.

19 වැනි සියවස මැද භාගයේ දී මානසික සෞඛ්‍යය පැහැදිලිව නිර්වචනය කිරීමට විලියම් ස්වීට්සර් සමත් විය. ඇමරිකානු මනෝවිද්‍යාඥ සංගමයේ ආරම්භකයෙක් වන අයිසැක් රේ විසින් තවදුරටත් සිතේ ශක්තිය ගුණාත්මකභාවය , වර්ධනය විනාශ කරන බලපෑම් සහ ක්‍රියාකාරකම්වලින් සිත ආරක්ෂා කරන කලාවක් ලෙස හඳුන්වා දුනි.

20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ දී මානසික සෞඛ්‍ය සඳහා වන ජාතික සංගමයට ආරම්භයට උරදුන් ක්ලිෆඩ් විටින්හම් බියර්ස් විසින් ප්‍රථම බාහිර මානසික රෝගී සායනය ආරම්භ කරන ලදී.
අමතර අවධානයට

* Abnormal psychology
* Emotional resilience
* Ethnopsychopharmacology
* Lifestyle and Mental Health
* Mental environment
* Mental health day
* Mental health during the COVID-19 pandemic
* Mental health first aid
* Mental health in education
* Mental health in the workplace
* Mental health of Asian Americans
* Self-help groups for mental health
* Social determinants of mental health
* Social stigma
* Suicide awareness
* Telemental health
* World Mental Health Day
* Well-being
මූලාශ්‍ර
භාහිර සබැඳි

*
*
* Mental Health by WHO
* The Public Health Agency of Canada
*
* National Institute of Mental Health (United States)
* Health-EU Portal Mental Health in the EU
* Mental Health Department of Health (United Kingdom)



ප්‍රවර්ගය:ආබාධිත තත්ත්ව


ප්‍රවර්ගය:සෞඛ්‍යය
ස්නායු මනෝවේදය

ස්නායු මනෝවිද්‍යාව යනු මනෝවිද්‍යාවේ සහ ස්නායු විද්‍යාවේ සම්බන්ධ කරන අන්තර් ක්ෂේත්‍රයකි. එමගින් මානසික ක්‍රියාවන් සහ ඊට අදාළ හැසිරීම්, මොළයේ ව්‍යුහය සහ ක්‍රියාකාරිත්වය මගින් හඳුනාගැනීමට උත්සාහ දරයි. ස්නායු මනෝවිද්‍යාව මිනිසා සහ සත්වයින්ගේ රෝග අධ්‍යයනයට සහ උසස් ප්‍රයිමාටාවන්ගේ සෛල හෝ සෛල කාණ්ඩවල විද්‍යුත් ක්‍රියාකාරිත්වය සටහන් කිරීමේ ප්‍රයත්නය යන දෙකටම ව්‍යවහාර කළ හැකිය. මෙය විද්‍යාත්මක ප්‍රවේශනයක් වන අතර සිතේ තොරතුරු සැකසීම ඥානාත්මක මනෝවිද්‍යාව සහ ඥානාත්මක විද්‍යාව යන දෙඅංශයකටම බෙදා ගනී. මෙය මනෝවිද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍ර අතරින් වඩා සාරවත් ක්ෂේත්‍රයකි. එනම් ඇතැම් කාලයන්හි ස්නායුක මනෝ විද්‍යාව, දර්ශනවාදය (විශේෂයෙන්ම චිත්ත දර්ශනය) ස්නායු අධ්‍යයනය, මනෝවිද්‍යාව, පරිගණක විද්‍යාව (කෘත්‍රීම ස්නායුක පද්ධති බිහි කිරීම) වැනි ක්ෂේත්‍ර සමග අති පිහිත වේ. පුහුණුවේ දී ස්නායුක මනෝවිද්‍යාඥයින් අධ්‍යයන කටයුතුවල (පර්යේෂණ කටයුතු) , සායනික ස්ථානවල (ස්නායුක මනෝවිද්‍යාත්මක රෝග සඳහා ප්‍රතිකාර කරමින්) , අධිකරණයන්හි (විශේෂඥ සාක්ෂිකරුවන් ලෙස ඉදිරිපත් වීම/ විත්තිකරුවන්ගේ විශ්වසනීයත්වය ඇගයීම) කර්මාන්තශාලාවල (ස්නායුක් මනෝවිද්‍යාඥයින්ගේ දැනුම මධ්‍ය ස්නායුක පද්ධතියට බලපෑ හැකි ඹෟෂධ පිළිබඳව පර්යේෂණවලදී වැදගත් වේ) වැනි අවස්ථාවල කර්යයන් සඳහා යොදවා ගනී.
සටහන්

{|


|Neuropsychology

|-
ප්‍රවර්ගය:මනෝවේදය
පාර්කින්සන් රෝගය

පාර්කින්සන් රෝගය, යනු එයට ගොදුරු වූ පුද්ගලයාගේ චාලක ක්‍රියාවන් , කථනය සහ අනෙකුත් ක්‍රියාවන් අඩපණ කරන ප්‍රධාන ස්නායු පද්ධතියේ පිරිහීම් තත්වයකි.

මෙය චලන රෝගී තත්ත්වයන් ලෙස හඳුන්වන රෝග කාණ්ඩයේ එක් රෝගයකි. මාංශ පේශීවල තද බව, අනිච්ඡානුග සියුම් චලන, චාලක ක්‍රියාවන්හි වේගය අඩු වීම හෝ නැති වී යාම , මෙම කාණ්ඩයට පොදු අද්විතීය රෝග ලක්ෂණයන් වේ. ස්නායු පද්ධතියේ ඩොපැමින් ස්‍රාවය කරන නියුරෝනවල ඩොපැමින් රසායනිකය නිෂ්පාදනය අඩු වීම නිසා පාදස්ථ ගැංග්ලියන් මගින් මොළයේ කංකාල පද්ධතියේ උත්තේජන අඩු වීම මෙම ලක්ෂණ සඳහා හේතු වෙයි. ද්විතීයික රෝග ලක්ෂණ ලෙස සිහි කල්පනාව අඩු වීම සහ භාෂාවේ දුර්වලතාවයන් ඉස්මතු වෙයි. මෙම රෝගය නිධන්ගත සහ ක්‍රමයෙන් වැඩි වන රෝගයකි.

නිධන්ගත ක්‍රමයෙන් වැඩිවන පාර්කින්සෝනිය තත්ත්වය කෙරෙහි බලපාන ප්‍රධාන හේතුව පාර්කින්සන් රෝගයයි. වෙව්ලීම, මාංශවල ඝන බව, ක්‍රියාවන්වල වේගය අඩු වීම සහ ඉරියව්වල අස්ථායීභාවය ලෙස පාර්කින්සන් තත්ත්වය අර්ථ දැක්වේ. පාර්කින්ස රෝගය ප්‍රාථමික පාර්කින්සනත්වය ලෙස හැඳින්විය හැකිය. එනම් කිසිදු හේතුවක් නොමැති ජානමය විකෘතීන් නිසා ඇතිවන රෝගයකි. ද්විතීයික පාර්කින්සන් රෝගී තත්ත්වය ඇති වීමට හේතු කාරක ලෙස බෙහෙත් වර්ග , හිසට ඇති වූ පහර දීම්, සහ වෙනත් ඇතැම් රෝගී තත්ත්වයන් හඳුන්වාදිය හැකිය. ජේම්ස් පාකින්සන් විසින් ප්‍රකාශිත “වෙව්ලීම් සහිත පණ නැති වීමේ රෝග තත්වය ගැන විස්තරය” මගින් ඔහු විසින් කරන ලද සවිස්තරාත්මක හැඳින්වීම නිසා ඔහුට කරන ලද ගෞරවයක් ලෙස මෙම රෝගය පාර්කින්සන් රෝගය ලෙස නම් කරන ලදී.
මනෝ චලනය (Psychokinesis)

අසාමාන්‍ය මානසික තත්ත්වය

psychokinesis යන ග්‍රීක් වචනයේ "psyche", යන්නේ අර්ථය මනස, ආත්මය, හදවත හෝ හුස්ම යනුයි. "kinesis"යන්නේ අර්ථය දුරස්ථ චලනය යන්නය. එය කෙටි කළ විට PK හා TK යනුවෙන් හැඳින්වෙයි. එයින් හැඟවෙන්නේ භෞතික විද්‍යාවේ දැනට දන්නා නීතිවලට පරිබාහිරව ද්‍රව්‍යය, කාලය අවකාශය හා ශක්තිය කෙරේ බලපෑමක් ඇති කිරීමට මනසින් අපේක්ෂිත ශක්තියයි. එය ඉතා බලවත් චෛතසික ශක්තියට හැකි බවයි.දෙවියන්ගේ බලයක් මෙන් වූවකි. මනෝ චලනයට උදාහරණයක් ලෙස කිසියම් ද්‍රව්‍යයක් විකෘති කිරීමක් හෝ චලනය කිරීමත් සැලකිය හැකිය. නොහොත් අහඹු අංක ජෙනරේටරයක ප්‍රතිඵලය වෙනස් කිරීම ගණන් ගත හැකිය. එවැනි බලයක් පවතින බව කිසිදා විද්‍යාත්මකව ලේඛනගත කර නැත. මෙම සංසිද්ධියේ අධ්‍යයනය චෛතසික චලනයක් වන අතර එය අසාමාන්‍ය මනෝ විද්‍යාවේ එක් අංගයක් ලෙස සැළකේ. සමහර අසාමාන්‍ය මනෝ විද්‍යා පර්යේෂකයන් විශ්වාස කරන්නේ අහඹු අංක යන්ත්‍ර භාවිතා කරමින් ගන්නා ප්‍රතිඵල වැනි දේ පෙන්නමින් මනෝ චලනය විද්‍යාමාන වන බවත් ඒ පිළිබඳව සැක කරන්නන් තර්ක කරන්නේ සයිකොකිනෙසිස් (මනෝ චලනය) වැනි දෙයක් සැබැවින්ම නොපවතින බව පවසයි. එවැන්නක් පවතින්නේ යයි පළ කෙරෙන මතය, නොයෙකුත් ප්‍රකාශන, වංචාවල් මායාවල් හා විද්‍යාත්මක දත්ත ඇතැම්හු තම වාසියට පෙරළීම මත පදනම් වූ ඒවාය. නැතහොත් ස්වාභාවික සංසිද්ධි මත පදනම් වූ ඒවාය. මනෝ චලනය ජනප්‍රිය වී ඇත්තේ අද්භූත ආගමික ත්‍රාසජනක තේමාවල, ප්‍රබන්ධවල හා පරිගණක ක්‍රීඩාවලත්ය.
සටහන්

{|


|Psychokinesis
චර්යාවාදයේ නැගුම

ප්‍රොයිඩ්ගේ මනෝගති විද්‍යාවේ පුද්ගලතා බද්ධ වීම සහ අන්තර්වලෝකන ස්වභාවය නිසා ද ළමා කාලයේ අත්දැකීම් නැවත එකතුකර ගැනීම නිසා ද 20 වැනි සියවසේ දී චර්යාවාදය ප්‍රධාන මග පෙන්වුම් මනෝවිද්‍යාත්මක න්‍යායක් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. ජෝන් වොට්සන්ගේ පුරෝගාමීත්වයෙන් එඩ්වඩ් තෝන්ඩික්, ක්ලාක් එල්හල්, එඩ්වඩ් සී. ටොමිලන් සහ පසුකාලීනව බී.එෆ්. ස්කිනර්ගේ උපකාරයෙන් චර්යාවාදය ගැන සතුන් ආශ්‍රිත පර්යේෂණ කිරීම ඇරඹිණි. චර්යාවාදීන්ගේ මතයට අනුව මනෝ විද්‍යාවේ විෂයානුබද්ධ ගැටලු සම්මත පාලන ක්‍රියාවන්ට අනුව ක්‍රියාකාරීවීමත් සමඟ මනෝ විද්‍යාව මනස හෝ විඥාණය නොව චර්යාව මූලික ලෙස ඉලක්ක කර ගති. ඔවුන් අභ්‍යන්තර මානසික තත්ත්වයන් හැඟීම්, දැනීම්, විශ්වාසයන්, ආශාවන් සහ අනෙකුත් නිරීක්ෂණ කළ නොහැකි සිතුවිලි අධ්‍යනයේ වලංගුතාවය පිළිබඳව ප්‍රශ්න නැගිය “චර්යාවාදීන්ට අනුව මනෝ විද්‍යාවට අදාළ අර්ථ කථන කිහිපයකි. ” Watson විසින් මනෝ විද්‍යාව යනු “ස්වභාවික විද්‍යාවේ විෂය මූලික පර්යේෂණයන්හි ශාඛාවක් ලෙසද” “අන්තර් අවලෝකනය එම ක්‍රමයන්හි වැදගත් කොටසක් නිරූපණ නොකරන බවද” පෙන්වා දුනි. චර්යාවාදීන් විසින් මිනිසා සහ තිරිසනුන් ද බෙදා කළ හැකි පැහැදිලි කඩ ඉමක් නොමැති බව නිරීක්ෂණය කරන ලදී. Skinner විසින් උපකල්පන පරීක්ෂා කිරීමට කරනු ලබන පර්යේෂණ ඵලදායී නොවන බව ප්‍රකාශ කරන ලදී. එනම් වඩා හේතු භූත වූ හෝ විචාරාත්මක සෛද්ධාන්ත මඟින් අර්ථ ශුන්‍ය පර්යේෂණ හා සාර්ථක පර්යේෂණ මැඩ පවත්වන බව පවසන ලදී.

20 වැනි සියවසේ පළමු භාගයේ දී චර්යාවාදය මනෝ විද්‍යාවේ ප්‍රධාන සුසමාදර්ශකයක් විය. නමුදු නූතන මනෝ විද්‍යාව විඥාණික මනෝ විද්‍යාව මඟින් අභිබවනය කරයි. භාෂාවේ දී Noam Chomsky මනෝ විද්‍යාවේ විඥානික විප්ලවය ඇති කිරීමට B. F. Skinner ගේ වාච්‍යචර්යාව පිළිබඳව කරන ලද සමාලෝචනය මඟින් හැකි විය. එමඟින් චර්යා අධ්‍යාපනය සහ‍ භාෂා ආධිපත්‍ය අධ්‍යාපනය සඳහා චර්යාවේදී ප්‍රවේශණය අභියෝගයට ලක් කරන ලදී. Chomsky විසින් Skinner විසින් සතුන් ආශ්‍රිත පර්යේෂණ ඇසුරින් ඉදිරිපත් කළ “සංවේදනය” “ප්‍රතිචාරය” “ප්‍රතියත්නය” වැනි මතයන් පුළුල් ලෙස විවේචනය කරන ලදී. තවද ඔහු විසින් Skinner ගේ මතයන් ආදේශ කළ හැක්කේ භාෂාව ලබා ගැනීම, වැනි සංකීර්ණ මිනිස් ක්‍රියා සඳහා මතුපිටින් පමණක් බවට වාද කරන ලදී. ඔහු පර්යේෂණ සහ විශ්ලේෂණ භාෂාව ග්‍රහණය කිරීමේ දී ළමයාගේ දායකත්වය සැලකිය යුතු බව ද මිනිසා භාෂාව ග්‍රහණය කිරීම සඳහා ස්වභාවික හැකියාවක් සහිතව උපත් ලබා ඇති බවද අවධාරණය කරන ලදී. මොහුගේ බොහෝ ක්‍රියාවන් මනෝ විද්‍යාඥ ඇල්බට් බන්ඩුරා හා එක්ව කරන ලද ඒවා වෙයි. ඇල්බට් බන්දුරා විසින් සමාජ ඉගෙනුම් න්‍යාය මඟින් කුඩා ළමුන් වෙනත් පුද්ගලයෙකුගේ ආකෘතියක් නිරීක්ෂණය මඟින් ඛණ්ඩශීලීත්වය (ආක්‍රමණශීලීත්වය) ඉගෙන ගන්නා බව පෙන්වා දෙන ලදී. තවද මෙම ක්‍රියාවේ දී පිටතට පෙනෙන චර්යාවේ කිසිදු වෙනසක් ඇති නොවන නිසා ආක්‍රමණශීලීත්වය කෙරෙහි හේතු වනුයේ දේහය අභ්‍යන්තර ක්‍රියාවලියක් බව ද පැවසීය.
සටහන්

{|

|-
|මෙම ලිපිය ඉංග්‍රීසි විකිපීඩීයාව ආශ්‍රයෙන් සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කරන ලද්දකි.
සැලකිය යුතුයි : මෙම පරිවර්තන කාලය තුල ඉංග්‍රීසි විකිපීඩීයාව වෙනස් වී තිබිය හැක.

|-
|Psychology Rise_of_behaviorism

|-
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Psychology#Rise_of_behaviorism
ප්‍රවර්ගය:මනෝවේදය
භිනෝන්මාදයේ ලකුණු හා රෝග ලක්ෂණ

හිනෝන්මාදයෙන් පෙළෙන පුද්ගලයා අසංවිධිත චින්තනය, ශ්‍රවණ භ්‍රාන්තිය හා මායාවල් ප්‍රදර්ශනය කරයි. උග්‍ර අවස්ථාවල බොහෝ කොටම ගොළුව සිටින අතර අශෝභන අවස්ථාවලදී නොසෙල්වී සිටින අතර නිරර්ථක කැටටෝනියාවක් ප්‍රදර්ශනය කරයි. වර්තමානයේ මනෝ විකාර වර්ගීකරණයට අනුව මෙවැනි රෝගියෙක් තුළ අඩුම වශයෙන් 6 මාසයකවත් බාධාකාරී ක්‍රියාකාරීත්වයක් තුළ යටත් පිරිසෙන් මාසයක්වත් මනෝ විකාර ලක්ෂණ තිබිය යුතුයි. කෙටි කාලීන හිනෝන්මාදය හැඳින්වෙන්නේ හිනෝන්මාද ක්‍රමයේ ආබාධයක් ලෙසිනි. එක් ලක්ෂණයකින් පමණක් හිනොන්මාදය හඳුනාගත නොහැකි වන අතර ඒ සියල්ලම අනෙක් මනෝ චිකිත්සක තත්වයන් යටතේ ද ඇති විය හැකිය.

සාමාන්‍යයෙන් සමාජ හුදෙකලා වීම සාධක කීපයක් නිසා ඇති විය හැකිය. සමාජය විසින් ඔහු හඳුනා ගනු ලැබීම දුර්වල වූ විට එය හිනෝන්මාදය හා සම්බන්ධ වෙයි. එය මායාව නිසා ඇතිවෙන පීඩන උන්මාදයේ හා භ්‍රාන්තිකයේ ක්‍රියාකාරී ලක්ෂණයි. එසේම උදාසීනත්වයේ හා අපකර්ෂණයේ නිෂේධ ලක්ෂණයි.

නව යෞවන සමයේ පසු යුගය හා වැඩිහිටි සමයේ පෙර යුගය හිනෝන්මාදයේ උච්ච අවස්ථාවයි. මේවා තරුණ වැඩිහිටියකුගේ සාමාජික හා වෘත්තීය සංවර්ධනයේ තීරණාත්මක වකවානු වෙයි. මෙකල ඒ අය අසනීප වැළඳීමෙන් දැඩි ලෙස ව්‍යාකූල විය හැකිය. හිනෝන්මාදයේ පීඩාව අඩු කිරීමට ආබාධයේ මුල් පියවර හඳුනා ගැනීමට හා ප්‍රතිකාර කිරීමට දැනට බොහෝ දේ සිදු කර තිබේ. රෝග ලක්ෂණ පහළ වීමට මාස 30කට පෙර දී මෙය හඳුනාගත හැකිය. එහෙත් ආබාධය දිගු කලක් පැවතිය හැකිය. හිනෝන්මාදය වැළදෙන්නට යන අයට ඊට පෙර අවධියේදී සමාජයෙන් ඈත්වීම, කෝප වීම, හා කාංසිය ඇති වීමට ‍ඉඩ තිබේ. මනෝ විකාර ඇති වෙන්නට පෙර තමාටම සීමා වූ මනෝ විකාර මෙබඳු අයට ඇතිවේ.
සටහන්

{|

|Schizophrenia Signs_and_symptoms

|-
ආදී සම්භාව්‍යය යාන්ත්‍ර විද්‍යාව ( Classical mechanic) අර්ථ දැක්වීම

ආදී සම්භාව්‍යය යාන්ත්‍ර විද්‍යාව ( Classical mechanic) අර්ථ දැක්වීම



ආදි සම්භාව්යය යාන්ත්ර විද්යාව

නිව්ටන්ගේ දෙවන නියමය
ඉතිහාසය

[show] මූලික සංකල්ප


[show] සූත්ර


[show] අංශ


[show] විද්යාඥයන්


This box: view • talk • edit

ආදි සම්භාව්යය යාන්ත්ර විද්යාව ( බොහෝ විට එහි උප ක්ෂේත්රයක්වන නිව්ටෝනියානු යාන්ත්ර විද්යාව සමග පැටලේ) . ප්රක්ෂිප්තවල සිට යන්ත්ර කොටස් දක්වා මෙන්ම අභ්යවකාශයානා, ග්රහලෝක, තාරකා හා ගැලැක්සි වැනි තාරකා විද්යාත්මක වස්තු වැනි මහේක්ෂීය වස්තුවල චලිතය විස්තර කිරිමට යොදා ගනී. එය මෙම වසම් යටතේ ඉතා නිවැරදි ප්රතිඵල ලබා දෙන අතර විද්යාවේ හා තාක්ෂණයේ විශාලම හා පැරණිම විෂයයන්ගෙන් එකකි.

මෙය හැරුණු කොට වායු, තරල හා ඝන වැනි දේ සමග කටයුතු කරන අංග පවතී. ආදි සම්භාව්යය යාන්ත්ර විද්යාව, අධි ප්රවේගයෙන් ආලෝකයේ ප්රවේගයට ළඟා වෙමින් චලනයවන වස්තු සඳහා වූ විශේෂ සාපේක්ෂතාව මගින් වැඩි දියුණු කරනු ලබයි. තව දුරටත් සාමාන්යය සාපේක්ෂතාව වඩා ගැඹුරු මට්ටම්වලදී ගුරුත්වාකර්ෂණය සමග වැඩ කිරීමට යොදා ගනී. භෞතික විද්යාවේදී ආදි සම්භාව්යය යාන්ත්ර විද්යාව, යාන්ත්ර විද්යාව පිළිබඳව වූ අංශයේ ප්රධාන උපකොටස් දෙකෙන් එකක් වන අතර බලපැවැත්වෙන භෞතික නීති එකතුවක් හා වස්තු හා වස්තුවල එකතුවල චලිතය ගණිතමය වශයෙන් විස්තර කිරීමත් සමග සැලකිල්ලට ගනී. අනෙක් උපක්ෂේත්රය වන්නේ ක්වොන්ටම් යාන්ත්ර විද්යාවයි.

ආදි සම්භාව්යය යාන්ත්ර විද්යාව (Classical mechanics) යන වදන සාපේක්ෂතාවාදය හා ක්වොන්ටම් භෞතිකය නිර්මාණය වීමට පෙර, ටයිකො බ්රා හා ගැලීලියෝගේ භූගෝලීය ප්රක්ෂිප්ත චලිතය මත පදනම් වූ ජොහැන්නස් කෙප්ලර්ගේ ආදී තාරකා විද්යාත්මක සිද්ධාන්ත මත ගොඩනැගුණු සර් අයිසැක් නිව්ටන් හා 17 වන සියවසේ බොහොමයක් සමකාලීන වැඩ කරන්නන් මගින් ආරම්භ කළ ගණිතමය භෞතික විද්යා පද්ධතියක් හැඳින්වීමට 20 වන සියවසේ දී නිර්මාණය විය.එම නිසා සමහරක් මූලාශ්ර “සාපේක්ෂ භෞතිකය” ලෙස හඳුන්වන දෙය එම ලයිස්තුවෙන් ඉවත් කරලීය. කෙසේ නමුත් නූතන මූලාශ්ර ගණනක අයින්ස්ටයින්ගේ යාන්ත්ර විද්යාව ඇතුළත් වන අතර ඔවුනට අනුව එය ආදී සම්භාව්යය යාන්ත්ර විද්යාවේ වඩාත් දියුණු හා නිවැරදි ආකාරයයි. ආදි සම්භාව්යය යාන්ත්ර විද්යාවේ වර්ධනයේ මූලික අවධිය නිව්ටෝනියානු යාන්ත්ර විද්යාව ලෙස හඳුන්වන අතර එය නිව්ටන් විසින් ලෙයිබනිස් හා අනෙක් අය සමග සමාන්තරව හඳුන්වා දෙන ලද ගණිත ක්රම හා ක්රියාවේ යොදවන ලද භෞතික සංකල්ප සමග සම්බන්ධ වේ. මෙය ඉදිරි කොටස්වලදී තව දුරටත් විස්තර කර ඇත. වඩා වියුක්ත හා සාමාන්යය ක්රම වලට ලැග්රන්ජියානු යාන්ත්ර විද්යාව (Lagrangian mechanics) හා හැමිල්ටෝනියානු යාන්ත්ර විද්යාව (Hamiltonian mechanics) ඇතුළත් වේ. ආදි සම්භාව්යය යාන්ත්ර විද්යාව හා නිව්ටෝනියානු යාන්ත්ර විද්යාව යන වදන් දෙකම සමාන ලෙස සලකන අතර (සාපේක්ෂතාව නොසලකා හැරේනම්) එහි අන්තර්ගතයෙන් වැඩි ප්රමාණයක් 18 හා 19 වන ශත වර්ෂවල නිර්මාණය විය. තවද නිව්ටන්ගේ කාර්යයන්ගෙන් සැලකිය යුතු තරම් දුරකට විහිදිනි. (බොහෝවිට එහි විශ්ලේෂණික ගණිතය භාවිතයේදී).
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Classical_mechanics
කෙටි කාලීන මතකය

ඇතැම්විට කෙටි කාලීන මතකය “ ප්‍රාථමික” “වැඩ කරන” “ක්‍රියාකාරී” මතකය ලෙස සඳහන් ව අතර තත්පර 20 ක පමණ කුඩා ප්‍රමාණයක තොරතුරු ඊට ඇතුළත් වෙයි.

කෙටි කාලීන මතකය ධාරිතාව කොටස් 3 හෝ 4 සිට (වචන, අංක, හෝ අකුරු) කොටස් 9 දක්වා වෙනස් වෙයි. පොදුවේ දැක්වෙන ධාරිතාව කොටස් 7±2 වෙයි. ඊට පටහැනිව දිගු කාලීන ස්මරණයට නියමයක් නැතිව අසීමිත තොරතුරු ප්‍රමාණයක් ඇතුළත් වේ.


කෙටි කාලීන මතකය මනසේ ක්‍රියාකාරීව ක්ෂණිකව භාවිතා කළ හැකි තත්ත්වයෙන් පවතින සුළු ප්‍රමාණයේ තොරතුරු ප්‍රමාණයක් අල්ලන ධාරිතාවක් ලෙස විස්තර කළ හැකිය. කෙටි කාලීන සංවේදකවල අඩංගු තොරතුරු මෙසේය.




කෙටිකාලීන මතකය ගබඩාව

වර්ෂ 1960 දී වර්ධනය වූ ස්මරණය පිළිබඳ සම්භාව්‍ය ආකෘතියකින් පිළිගත්තේ සියලු ස්මරණයන් කෙටිකාලීන ගබඩාවකින් දිගු කාලීන ගබඩාවකට මාරුවෙන බවයි. මේ මොඩලය ස්වරූප මොඩලයක්ය යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධියේ විස්තර කළේ ඇට්කින්සන් හා ශීෆීන් යන දෙදෙනාය.

මෙම ගබඩා දෙක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇත් ද යන්න, විශේෂඥයන් අතර විවාදයට තුඩු දුන් කරුණකි.



වෙන් වශයෙන් කෙටි කාලීන ගබඩාවක් පවතීය යන කාරණයට පක්ෂව සාක්ෂි ලැබෙන්නේ විස්මෘතියෙනි. අලුත් තොරතුරු හා සිදුවීම් දැන ගැනීමට ඇති නොහැකියාවෙනි. මොළයට හානි සිදුවීමෙන් ඇතිවෙන මෙබඳු විස්මෘතියක් සහිත ආබාධිතයන්ට ද (තත්පර 30) සුළු තොරතුරු ප්‍රමාණයක් මතකයේ රඳවා ගත හැකිය. එහෙත් දිගු කාලයක් මතකයේ රඳවා ගැනීමට ඇති හැකියාව විස්මිත ලෙස අඩු වෙයි. (HM නැමැති රෝගියා, මීට ප්‍රකට උදාහරණයකි)

අනෙක් සාක්ෂිය හමුවන්නේ පර්යේෂණාත්මක අධ්‍යයනවලිනි. ඇතැම් ඉලක්කම් මෙහෙයවීමෙන් (වික්ෂිප්ත කාර්යයක් - distractor task) ලොකු සංඛ්‍යාවකින් තනි ඉලක්කමක් යළි යළිත් අඩු කිරීම වැනි) ඉතා මෑතකදී ඉගෙන ගත් වචන ලැයිස්තුවෙකින් වචන 3 හෝ 5 ක් පිළිබඳ ස්මරණය දුර්වල විය හැකිය. මේ සියලු සොයා ගැනීම්වලින් පෙන්නුම් කරන්නේ කෙටි කාලීන ස්මරණය හා දිගු කාලීන ස්මරණය යන දෙකම එකිනෙකින් නිදහස්ව හා එකිනෙකට වෙනස්ව ක්‍රියා කරන බවයි.

සියලු පර්යේෂකයෝ කෙටි කාලීන ස්මරණය හා දිගු කාලීන ස්මරණය එකිනෙකට වෙනස් ක්‍රම බව නොපිළිගනිති. සමහර සෛද්ධාන්තිකයෝ ස්මරණය සියලු කාල පරිමාණවල ඒකීය ස්වරූපයෙන් මිලි තත්පරයේ සිට අවුරුද්ද දක්වා පවතින බව ප්‍රකාශ කරති. කෙටි කාලීන හා දිගු කාලීන ස්මරණ අතර සීමාවක් ලකුණු කිරීම දුෂ්කර වීමෙන් ඒකීය ස්මරණය පිළිබඳ මතයට සහායක් ලැබී ඇත.