JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
डाइमस

सौर्यमण्डलमा सबभन्दा सानो चन्द्रमा डाइमस हो। त्यसको औसत लम्बाई १२ कि.मी. हो।

मङ्गलग्रहको वरिपरि घुम्नलाई १.२६२४४ दिन लाग्छ।

डाइमस मङ्गलग्रहले कब्जा भएको क्षुद्रग्रह भएको विश्वास छ।

डाइमस ढुङ्गा र बरफबाट बन्छ। त्यसको तौल झण्डै २ पद्म (१.८ x १० १५) कि.ग्रा. हो।

अगस्ट १८, १८७७ अमेरिकाली खगोलशस्त्री एसफ हलले डाइमस पत्ता लगाए।

प्रचीन युनानी धर्ममा युद्धको देउताको दुइजना छोरा थिए :- डर र आतङ्क। युरोपेली भाषामा मङ्गलग्रहलाई युद्धको देउताको नाम दिइएकोले, त्यसको उपग्रह छोराको नाम दिइए। डाइमस भन्ने नामको मतलब "आतङ्क" हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सौर्यमण्डल
श्रेणी:अन्तरिक्ष विज्ञान
वासु शशी

वासु शशी (वि. सं. १९९३ साल चैत १३ - २०३९) नेपाली कवि थिए ।
सुरुवाती जीवन

उनका बाबुको नाम भूमिमानन्द र आमाको नाम हितकुमारी हो । उनको न्वारनको नाम वासुदेव वैद्य थियो । वासु शशीले सानै उमेरमा घरैमा अक्षर चिनेका थिए। अलि ठूला भएपछि बम भोलासँग केही समय पढेपछि उनी पद्मोदय हाई स्कूलमा पढ्न थाले । त्यहाँ पढ्दापढ्दै नौ वर्षको उमेरमा उनले 'विद्यार्थी' शीर्षकको कविता लेखे। त्यो कविता 'विद्यार्थी' नामक पत्रिकामा छापियो । १४ वर्षको उमेरमा उनले एस.एल.सी. पास गरे । १६ वर्षमा उनले आई.ए. पास गरे। त्यसपछि उनी बी.एड्. पढ्नका लागि भर्ना भए।
साहित्यिक यात्रा

वि.सं. २०१४मा नन्दीरात्रि हाई स्कूलबाट आयोजित प्रतियोगितात्मक कविसम्मेलनमा 'वसन्त-कोकिल' शीर्षकको कविता पाठ गरेर उनले स्वर्णपदक प्राप्त गरे । २०१३ सालमा उनले 'नवनिर्माण' नामको साहित्यिक त्रैमासिक
पत्रिका निकाले । २०१४ सालमा 'गोरेटो ' र 'लोकदूत' पत्रिकाको सम्पादन पनि गरे । बी.एड. प्रथम वर्षमा पढ्दा-पढ्दै साहित्यिक प्रतिभाका आधारमा उनले भारतको भ्रमण गर्ने अवसर पाए । उनकी आमा सितार बजाउँथिन् । उनले आमाकै।प्रेरणाले तबला बजाउन सिके। उनले कविता लेख्ने प्रेरणा युगकवि सिद्धिचरण श्रेष्ठबाट पाएका थिए।
अन्य

वि.सं. २००४ मा स्थानीय परोपकार संस्थाको कार्यकर्ताका रूपमा उनले समाजसेवी कार्य गरे । २००८ सालमा उनले जयवागेश्वरी पुस्तकालयको स्थापना गरे । यसै पुस्तकालयको
आयोजनामा उनले साहित्यिक कार्यक्रम गर्न थाले । उनको कार्यक्रममा महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, नाटककार बालकृष्ण सम, कवि केदारमान व्यथित, इतिहासकार बालचन्द्र शर्मा आदि आउने गर्थे। २००९ सालमा उनले महाकवि देवकोटाको सभापतित्वमा विराट् साहित्य सम्मेलनको आयोजना गरे । वि. सं. २००८ मा स्थापना भएको शारदा मिडिल स्कूलमा उनले २००९ सालदेखि
प्रधानाध्यापक भएर सेवा गरे। नेवारी भाषामा नाटक-लेखन र मञ्चन पनि उनले त्यसै बेलादेखि थाले। २०१५ सालदेखि २०१६ सालसम्म उनले फर्पिङ बोर्डिङ हाई स्कूलमा पढाए । त्यस बेलाचाहिँ उनले नेपाली भाषामा नाटक लेखे। उनले
नेवारी भाषामा चारवटा नाटक लेखे ।

वि.सं. २०१६ मा भूपी शेरचन, कृष्णभक्त श्रेष्ठ आदि साथीहरूसित मिलेर उनले 'रोदीघर' साहित्यिक संस्था खोले। त्यो संस्थाबाट साहित्यक कार्यक्रमहरूको आयोजना गरेर उनले साहित्यकारहरूका लागि नयाँ वातावरणको
सिर्जना गराए। त्यसै वर्षदेखि उनी नेपाल राजकीय प्रज्ञा-पतिष्ठानमा जागीर खान थाले। २०१७ सालमा उनकी आमाको मृत्यु भयो ।
साहित्यिक रचना

२०१९ सालदेखि नेपाली शब्दकोश छाप्ने सिलसिलामा उनी तीन वर्षसम्म भारतको बनारसमा बसे । २०३८ सालमा उनले 'सञ्चय प्रेस' कोस्थापना गरे । उनका प्रकाशित कृतिहरू 'मेरी उषा', 'वासु शशिका कविता', 'यौटा नदी छ म आफैँभित्र', 'बाँसुरीमा
नअटाएका धुनहरू', 'विश्वका श्रेष्ठ कथा' आदि हुन् ।
मृत्यु

२०३९ साल चैतमा उनको निधन भयो।
सन्दर्भ सामग्री
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
शुक्रराज शास्त्री

अङ्गुठाकार|‘शुक्रराज शास्त्री जसको शव दुई दिनसम्म रुखमा झुण्ड्याइएको थियो’ -Har Samaya
शुक्रराज शास्त्री (जन्मनामःशुक्रराज जोशी) नेपालका शहीद तथा नेपालभाषाका प्रमुख साहित्यकार थिए। उनी आर्य समाजका एक सक्रिय सदस्य थिए। भारतकै देहरादुनस्थित अच्युतानन्दको गुरुकुलबाट प्रारम्भिक शिक्षा शुरू गरेका शास्त्रीले इलाहवादकै आर्य समाज विद्यालयमा केही समय प्रधानाध्यापकका रूपमा काम गरेका थिए । १९९७ माघ ७ गते सिंहदरबारमा राजा त्रिभुवन र प्रधानमन्त्री जुद्धशमसेरसहितको इजलासले शुक्रराज शास्त्री, धर्मभक्त माथेमा, गंगालाल श्रेष्ठ, दशरथ चन्द र पूर्णनारायण प्रधान गरी ५ जनालाई सर्वस्वसहित ज्यान सजायको फैसला सुनाइएको थियो । उनलाई राणाहरूले वि.सं. १९९७ साल माघ १० गते (नेपाल सम्बत १०६१) मा टेकुमा रुखमा झुण्ड्याएर मारेको थियो।
व्यक्तिगत जीवन

उनको जन्म नेपाल सम्बत १०१३ गुंलाथ्व गुंपुन्हि (वि.सं. १९५०) मा माधवराज जोशी र रत्नमाया जोशीका छोराको रूपमा काठमाडौँको खिउँलँ, थाय्‌मदुमा भएको थियो। नेवार समुदाय अन्तर्गत को क्षत्रीय (छथरी) जात भित्र पर्ने जोशी कूल मा जन्मिएका भएर उनले पिताले जस्तै संस्कृत पढनुभएको थियो। उनका पिता आर्य समाजका नेता थिए। उनको विवाह मेनका देवी माथेमा (धर्मभक्त माथेमाको बहिनी)सँग भएको थियो। उनले पछि उच्च श्रेणीमा संस्कृत भाषामा शास्त्री उत्तीर्ण गरेकाले उनलाई 'शास्त्री' भनिएको हो। शास्त्रीले भारतको इलाहाबाद स्थित दयानन्द आर्य समाजी विद्यालयका प्रधानाध्यापक भई काम गर्नुका साथै सामाजिक सुधारका क्षेत्रमा भारतका मदनमोहन मालवीयसँग काम गर्नु भएको थियो। पञ्जाब विश्वविद्यालयबाट अङ्ग्रेजी विषयमा स्नातक गरेपछि उनी नेपालमा पस्नुभयो।
साहित्यिक योगदान

नेपाल भाषा, नेपाली, हिन्दी, संस्कृत र अङ्ग्रेजी भाषाका ज्ञाता स्व. शास्त्रीका ६ वटाभन्दा बढी पुस्तकहरू प्रकाशित छन्। ब्रह्मसूत्र शाङ्कर भाष्य,स्वर्गको दरबार, नेपाल भाषा व्याकरण, संस्कृत प्रदीपलगायत उनका थुप्रै पुस्तक प्रकाशित छन्।
नेपालभाषा

उनलाई नेपाल भाषाको पुनर्जागरणकालका एक महान् लेखकका रूपमा लिने गरिन्छ। उनले नेपालभाषाको व्याकरण प्रथम पटक प्रकाशित गरे/गरिन्।
नेपाल भाषामा वैज्ञानिक रूपले लेखिएको यो पहिलो व्याकरण थियो। यो बाहेक उनले नेपाल भाषा रिडर नामक एक रिडर पुस्तक पनि प्रकाशित गरे/गरिन्। उनका नेपाल भाषाका अन्य कार्यहरू उनको शहादत्त्वले गर्दा प्रकाशित गर्न सकिएन।
राजनीति

काठमाडौँ आएपछि क्रान्तिकारीहरूसँग उनको सम्पर्क भयो। वि.सं. १९९३ मा 'नागरिक अधिकार समिति'मा बसी राणा शासन विरोधी अभियानमा लाग्नुभयो। शहीद शास्त्रीले भारतका महात्मा गान्धीसँग भेट गरी नेपालका बारेमा कुरा गरेका कारण काठमाडौँ फर्केपछि उनलाई राणा सरकारले नजरबन्द गर्‍यो। नजरबन्द तोडेर आफ्ना मातापिताका माहिला छोरा शुक्रराजले वि.सं. १९९५ मार्ग १३ गते काठमाडौँ इन्द्रचोकमा राणा शासकहरूको विरुद्धमा उनको सबैभन्दा पहिलो आमसभामा एकजुट हुन आह्वान गरेका थिए। त्यसपछि राजद्रोहको अभियोग लगाई उनलाई पक्राउ गरी तीनवर्षे कैद सुनाइयो। आठवटा मुद्दामा फसाई वि.सं. १९९७ साल माघ ६ गते दिउँसो १०-११ बजे सर्वस्वहरणसहित फाँसीको सजाय सुनाइयो र वि.सं. १९९७ साल माघ १० गते राती झुण्ड्याएर मारियो।
शालिक

* ललितपुर कुपन्डोल
* शहिद गेट
* टेकु चोक
यो पनि हेर्नुहोस्

* धर्मभक्त माथेमा
* दशरथ चन्द
* गङ्गालाल श्रेष्ठ
* शहिद गेट
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपाली सहिदहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:मृत्युदण्ड पाएका नेपाली मानिसहरू
दशरथ चन्द

दशरथ चन्दको जन्म वि.सं. १९६० असार १७ गते बैतडी जिल्लाको बस्कोटमा पिता शेरबहादुर चन्द र आमा ओजकुमारी चन्दको कोखमा माहिला छोराका रूपमा भयो। शहीद माइला भन्नाले दशरथ चन्द बुझिन्छ। उहाँमा पितालाई सुर्खेतमा टुँडिखेल बनाउने लेफि्टनेन्ट शेरबहादुर चन्दका नामले चिनिन्छ। राणाशासनका विरोधीहरूमा सबैभन्दा सशक्त व्यक्तित्व स्व. चन्दले मानविकी तथा समाजशास्त्र विषयमा बनारसबाट प्रमाणपत्र तह उत्तीर्ण गर्नुभएको थियो। त्यसअघि उहाँले नेपालगञ्ज, अल्मोडा, कुमाउँ, नैनीताल जस्ता ठाउँमा पढनुभयो।
राजनैतिक विकास

त्यहीबेला उहाँ काशी नागरिक प्रचारिणी सभामा रहेर राजनीति गर्न थाल्नुभयो। महात्मा गान्धीले भारतमा प्रारम्भ गर्नुभएको सत्याग्रहमा उहाँले सक्रियरूपमा भाग लिनुभएको थियो। वि.सं. १९९० साल बारा जिल्लाको मौवादहमा टंकप्रसाद आचार्यसँग दशरथको पहिलो पटक भेट भयो। वि.सं. १९९१ मा उहाँ सहयोगी शिवदत्त भट्टका साथ बर्मा पुग्नुभयो। त्यसपछि थाइल्याण्ड पुगेर नेपालमा सशस्त्र क्रान्ति गर्ने योजना बनाउनु भयो। उहाँ नेपाल प्रजापरिषद्को कार्यकर्ता हुनुहुन्थ्यो। उहाँ सेवासिंह भन्ने छद्मनामबाट राणा विरोधी लेख छाप्नुहुन्थ्यो। दशरथ चन्द र गङ्गालाल श्रेष्ठ एउटै जेलको कोठामा पर्नुभएको थियो। तत्कालीन राणा सरकारले वि.सं. १९९७ माघ १५ गते दशरथ चन्दलाई शोभा भगवतीमा गोली हानी मृत्युदण्ड दियो।
व्यक्तिगत जीवन

उहाँ अविवाहित नै शहीद हुनुभयो। दशरथका जेठा बुबा रबी चन्द र कान्छा बुबा सुबेदार दलबहादुर चन्द थिए भने माइलाका दाइ गोकर्ण चन्द थिए। भाइ ललित चन्द पनि २०५१ सालमा बिते। चश्मा लगाउने दशरथ चन्द गाउँमा प्रत्येक घरमा जानुहुन्थ्यो। दिदी, बहिनी, भाउजूहरूसँग ख्याल-ठट्टा गर्नुहुन्थ्यो। उहाँलाई भोक लागेमा जुन घरकी भाउजूसँग पनि मागेर खान हिच्किचाउनु हुन्थ्यो। मोही दशरथलाई खुब मनपर्थ्यो।

बनारसमा स्नातक सकेर आउनु भएका युवा दशरथको विवाह काठमाडौंको राणा खानदानकी जुलिया मैयासँग गर्न भनेर दुईपटक जन्ती गए तर केटीको परिवारमा 'जुठो सुत्केरो' परेकाले विवाह हुन सकेन, जन्ती रित्तै फर्क्यो।
यो पनि हेर्नुहोस्

* धर्मभक्त माथेमा
* गङ्गालाल श्रेष्ठ
* शुक्रराज शास्त्री
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाली सहिदहरू
श्रेणी:मृत्युदण्ड पाएका नेपाली मानिसहरू
श्रेणी:बैतडी जिल्लाका मानिसहरू
गङ्गालाल श्रेष्ठ

गङ्गालाल श्रेष्ठ(वि.सं. १९७५-१९९७) नेपालका शहीद हुन् जसले राणा शासन विरुद्धको आन्दोलनमा ज्यान गुमाएका थिए।

स्व. भक्तलाल श्रेष्ठ र माता तुलसीमाया श्रेष्ठका छोरा गङ्गालालको जन्म वि.सं. १९७५ सालमा रामेछाप जिल्लाको भँगेरी गाउँमा भएको थियो। आफ्ना काकासँगै भारतको कोलकातामा बसी २-३ वर्ष पढेपछि उहाँ काठमाडौँ फर्किए। वि.सं. १९९४मा उहाँले दरबार हाई स्कूलबाट पहिलो श्रेणीमा एस्.एल्.सी. उत्तीर्ण गर्नुभयो र त्रि-चन्द्र कलेजमा आई.एस्सी.पढ्दै हुनुहुन्थ्यो। गङ्गालाल कलाकार तथा महावीर संस्थाका कार्यकर्ता हुनुहुन्थ्यो। महावीर संस्थामा राणाविरोधी प्रवचन र क्रियाकलापहरू हुन्थे। राणा सरकारले गङ्गालाललाई शुक्रराजको सभामा (वि.सं.१९९५ सालमा असन र इन्द्रचोकमा) राणा शासन विरुद्ध बोले बापत पक्राउ परि छुट्नुभयो। दशरथ चन्दको संगतबाट प्रजापरिषदको सदस्यता लिनुभई राणा शासन विरोधी गतिविधिमा सक्रिय हुनुभयो। प्रजापरिषद्को गतिविधिमा लागे बापत १९९७ साल कात्तिक २ गते पक्राउ गर्‍यो। उहाँलाई १९९७ साल माघ १५ गते दशरथ चन्दसँगै सेन्ट्रल जेलबाट घरछेउको बाटोबाटै लगी बिष्णुमतीको बगरमा रहेको शोभा भगवतीमा गोली हानी मृत्युदण्ड दिइयो। उहाँ विवाहित हुनुहुन्थ्यो। पत्नीको नाम हसिनादेवी हो।
thumb|शोभा भगवतीमा रहेको दशरथ चन्द र गङ्गालाल श्रेष्ठका प्रतिमा
चित्र दिर्घा


File:Shahid Gangalal National Heart Centre3.jpg|thumb|शहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय हृदय रोग केन्द्र
File:Statue of Gangalal Shrestha.jpg|thumb|शहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय हृदय रोग केन्द्रमा रहेको गङ्गालाल श्रेष्ठको अर्धकदको शालिक
File:Statue of Gangalal Shrestha1.jpg|thumb|शहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय हृदय रोग केन्द्रमा रहेको गङ्गालाल श्रेष्ठको अर्धकदको शालिक
File:Shahid Gangalal National Heart Centre1.jpg|thumb|शहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय हृदय रोग केन्द्र

यो पनि हेर्नुहोस्

* धर्मभक्त माथेमा
* दशरथ चन्द
* शुक्रराज शास्त्री
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपाली सहिदहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:राणाबिरोधी अभियान
श्रेणी:मृत्युदण्ड पाएका नेपाली मानिसहरू
श्रेणी:रामेछाप जिल्लाका मानिसहरू
गोपालदास श्रेष्ठ

वरिष्ठ पत्रकार गोपालदास श्रेष्ठको जन्म वि.सं. १९८७ जेठ ८ गते कलकत्तामा भएको हो। आफ्ना पिता चन्द्रदास श्रेष्ठको व्यापारिक हैसियतका कारण भारतमै साक्षर बनेका गोपालदास श्रेष्ठ विश्वयुद्धबाट भारत पनि प्रभावित भएपछि नेपाल आउनुभयो। नेपालमा आएपछि अध्ययन गर्न थाल्नु त भयो। तर २००५ सालमा प्रमाण-पत्र तहमा अध्ययन गर्दागर्दै राणाविरोधी भएकै कारण श्रेष्ठले २ वर्ष ८ महिना जेलमा बिताउनुपर्‍यो। त्यसअघि नै काठमाडौँ, पाटन र भक्तपुरमा नेपाल प्रज्ञा पञ्चायतद्वारा आयोजित जनसभाका प्रखरवक्ताका रूपमा उहाँ चर्चित भइसक्नुभएको थियो। राणाकालदेखि नै बहुदलीय व्यवस्थाको पक्षमा रहेका उहाँलगायत पक्राउ परेकालाई त्यो बेला बिनापुर्जी जेलमा राखिएको थियो। जहानिया राणाशासनले देशभक्त सपुतहरूको हत्या गरेको यथार्थतामा उहाँलाई पनि मार्ने हल्ला त्यो बेला नचलेको होइन। तर संयोगवश २००७ सालको क्रान्तिले सफलता प्राप्त गर्‍यो। उहाँलगायत उहाँसँगै जेल परेकाहरू बाँचे। जेलजीवनबाट बाहिर आएपछि उहाँका सहयोगीहरूले ने.का.मा प्रवेश गरे। नेकाका नेताहरूबीच विवादले मातृकाप्रसाद कोइरालाद्वारा स्थापित राष्ट्रिय प्रजापार्टीमा श्रेष्ठ सहभागी बन्नुभयो। तर त्यहाँ पनि पार्टीभित्रको राजनीतिले उहाँमा खिन्नता बढ्न गयो। त्यसपछि दुई वर्ष चुपचाप बस्नुभएका श्रेष्ठ २०१३ सालदेखि 'द कमनर' नामको अङ्ग्रेजी दैनिकको प्रकाशन/सम्पादन सुरू गरी सार्वजनिक हुनुभयो। उहाँको सम्पादकत्वमा प्रकाशित सो दैनिक निजीस्तरका पत्र-पत्रिकामा जेठोमध्ये एक र स्थापित कहलिन्छ।
औपचारिक शिक्षाका रूपमा नेपालमा आई.ए.सम्म अध्ययन गरेका श्रेष्ठ २०१४ सालमा डा.के.आई.सिंहको प्रधानमन्त्रीत्वकालमा गठित नेपालको पहिलो प्रेस कमिसन आयोगको सदस्य रहनुभएको थियो। २०१४ सालमा अमेरिकाको नर्थ वेस्टर्न युनिभर्सिटीअन्तर्गत 'मेडिल स्कूल अफ जर्नालिज्म'मा पत्रकारिताबारे अध्ययन गर्न जानुभयो। अध्ययनपछि २०१५ सालको निर्वाचनको बेला उहाँ स्वदेश र्फकनुभयो। नेपालबाट अमेरिका जाने पहिलो पत्रकार श्रेष्ठले स्वदेश फर्केपछि 'विज्ञापन पत्रिकाको नैसर्गिक अधिकार हो' भन्ने आवाज उठाउनुभयो। आफ्ना सहकर्मीहरूले सहयोग गरेको भए पनि यो आवाज तत्कालीन सत्तासीनलाई पाच्य भएन। २०२३ सालमा पहिलोपटक २५ बुँदे आचारसंहिता निर्माण गर्नुभयो। २०२८ सालमा दुई वर्षका लागि निर्वाचित सभापति बनेका श्रेष्ठलाई तत्कालीन काठमाडौँ नगर पञ्चायतको हलमा पत्रकार संघको अधिवेशन गर्दागर्दै सो संघबाट निष्काशित गरियो। सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूबाट गलत सूचना प्रचार गरियो। त्यहि बेलादेखि वस्तुतः अवैध हाँगाका रूपमा अर्को पत्रकार सङ्घ देखिन्छ। तत्कालीन सरकारको अन्यायपूर्ण कार्यले गर्दा त्यतिबेला पेशागत मर्यादाका लागि लड्नेहरूलाई पत्रकार संघमा स्थान दिइएन। फलतः पत्रकार संघको नेतृत्व लथालिङ्ग बन्न पुग्यो। त्रि.वि.वि. काउन्सिलका सदस्यसमेत रहिसक्नुभएका श्रेष्ठ नेपालमा पत्रकारहरूको मर्यादित विकासका लागि निरन्तर लागिपरेको संस्था 'नेपाल प्रेस इन्स्टीच्युट' का संस्थापक अध्यक्ष हुनुहुन्छ। २०३७ सालको जनमतसंग्रहको घोषणा भएपछि उहाँले बहुदलको पक्षमा आफ्नो कलम प्रयोग गर्नुभयो। आफ्नो पहुँच पुगेका ठाउँमा बहुदलको पक्षमा वकालत गर्न पछि पर्नुभएन। 'गोपाल दाइ'का नामले प्रख्यात श्रेष्ठले नेपाल टाइम्स (दैनिक), युगदूत (साप्ताहिक), जनता (दैनिक) र प्रजातन्त्र (साप्ताहिक) का प्रकाशक तथा सम्पादकका रूपमा काम गर्नुभयो। उहाँले नेपाल प्रेस काउन्सिलको सदस्य-सचिवका साथै धेरैपटक सदस्यका रूपमा काम गर्नुभयो। काठमाडौँ प्रेस क्लब र प्रेस इन्स्टीच्युट मिडिया विकास कोषको स्थापनाका साथै सञ्चारग्रामको अवधारणालाई समेत अघि बढाउनुभएको थियो। उहाँको निधन २०५५ साल कात्तिक १८ गते भयो। उहाँका गोरखादक्षिणबाहुद्वारा विभूषित हुनुहुन्थ्यो।


श्रेणी:नेपालका कलाकारहरू
बराल

बराल नेपालमा बाहुन-क्षेत्री तथा बाहुन (ब्राम्हण) जातीमा पाइने थर हो। खास गरी नेपाली बाहुन बरालहरू विश्वामित्र ऋषिका सन्तान भएको विश्वास गर्दछन। विश्वमित्र ऋषी जातको क्षेत्री भएपनि पछि अध्ययन, तप र कर्मका आधारमा ब्राम्हण भएको मानिन्छ। बरालहरू घृतकौशिक गोत्र भित्र पर्दछन। यिनी हरूसंगै नेपालको जुम्लाबाट छुट्टीएका खनाल, नेपाल र सुतार कार्की समेत घृतकौशिक गोत्रमै रहेका हुन्छन्।
मुख्य बसोवास तथा उद्गम

सबै भन्दा पहिला बराल नामको शुरूवात जयभद्र बराल (कतै कतै जयन्त बराल पनि भनिएका )बाट पाइन्छ । यिनी अछाम जिल्लाको बारला गाउँका निवासी थिए। यसैले अछामको बारलालाई बरालहरूको उद्गम स्थल मानिएको छ। कतै कतै बरालहरूको उद्गम दैलेखको बड गाउँबाट भएको भन्ने पनि छ । बडबाट उद्गम भएका बडालहरूलाई पछि बराल भनिएको हो भन्ने पनि छ । कुरा जे सुकै भएपनि बरालहरूको उद्गम प्राचिन खस प्रदेसबाट नै भएको मानिन्छ । तर नेपालमा बराल हरूको मुख्य थलो भनेको कास्की र लमजुङ हुन मादी नदी र सेती नदीका किनारका फांट तथा गराहरूमा अन्य जाती हरू सँग मिली खेती गर्नु पशुपालन गर्नु यिनीहरूको मुख्य पेशा थियो। कास्कीमा हांसु बरालको इतिहासमा समेत चर्चा पाइन्छ। हाल बरालकोहरू नेपालमा एक लाखको हाराहारी संख्यामा रहेको अनुमान गरिएको छ र नेपालका झण्डै पैतिस जिल्लामा बसोबास गरिरहेका भेटीन्छन् भने नेपाल बाहेक बृहत नेपालको अंगका रूपमा रहेका तर हाल भारतमा रहेका कुमाउँ, गढवाल, देहरादुन, सिमला, (भारतका उत्तराञ्चल तथा हिमाञ्चल प्रदेस) दार्जलिङ, खर्साङ, कालीम्पोङ, सिक्किमका साथै भारतका अन्य ठाउँ लगायत भुटान तथा म्यानमारमा बर्मा पनि ऐतिहासिक रूपमै बसोबास गरिरहेको पनि पाइएको छ। हालको विश्वव्यापीकरणले बरालहरू पनि संसारका धेरै जसो देशहरूमा छरीएर रहेका छन। बरालहरूले बन्धुत्वको जानकारी र पहिचानका खातिर हालै "बराल वंश प्रतिस्ठान" नामक संस्था पनि खोलिएको छ।
बरालका सगोत्री, प्रवर शाखा ,धर्म सुत्र
“सुतार्कार्कि बराल पण्डित खनाल् नेपाल नेमी अनी -
काशीया र कुशे विंडाल र जिरे पाण्डे कुशौला पनि -
घृतकौशिक गोत्र तीन् प्रवर हो सन्तान गाधेयको
शाखा वाजसेन सूत्र यिनको ता आपस्तम्वेय हो “
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:थरहरू
रत्ननगर नगरपालिका

रत्ननगर नगरपालिका नेपालको बागमती प्रदेशमा पर्ने चितवन जिल्लाको एक नगरपालिका हो। चितवन जिल्लाका तत्कालिन रत्ननगर र पञ्चकन्या गाउँ विकास समितिलाई वि.सं. २०५३ माघ ११ गते मिलाएर रत्ननगर नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो। चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको प्रवेशद्वारा भनेर चिनिने यो नगरपालिकाभित्र नेपालको तेस्रो सबैभन्दा बढी पर्यटकहरूद्वारा भ्रमण गरिने सौराहा रहेको छ। वि.सं. २०७१ मङ्सिर १६ मा नेपाल सरकारको निर्णय र वि.सं. २०७१ पुस २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित भएअनुसार पिठुवा र बछ्यौली गाविसहरू समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो। कुल १६ वडामा विभाजित यो नगरपालिकाको राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना यहाँको जनसङ्ख्या ८९,९०५ रहेको छ भने यहाँ २२,४०३ घरधुरी रहेका छन्।
नामकरण

टाँडीको नामले परिचित यस क्षेत्रमा तत्कालिन महारानी रत्न राज्यलक्ष्मी शाहको भ्रमण पछि तत्कालिन देवौली गाउँ पञ्चायतको नाम रत्ननगर गाउँ पञ्चायतमा नाम परिवर्तन गरिएको थियो।
इतिहास

चितवन जिल्लामा रहेका नगरपालिकाहरू मध्ये रत्ननगर घोषणा क्रम अनुसार दोस्रो नगरपालिका हो।
भूगोल

रत्ननगर नगरपालिकाको पूर्वमा खैरहनी नगरपालिका, पश्चिममा भरतपुर महानगरपालिका, उत्तरमा कालिका नगरपालिका र दक्षिणमा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज रहेको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

माघ
श्रेणी:चितवन जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपालका राजारानीहरूको नामबाट नामकरण गरिएका ठाउँहरू
श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू
हेटौँडा उपमहानगरपालिका

हेटौँडा उपमहानगरपालिका मकवानपुर जिल्लाको सदरमुकाम तथा बागमती प्रदेशको राजधानी हो।
यो नगर भौगोलिक रूपमा भित्री मधेस भनिने चितवन उपत्यका (नारायणी पूर्वी राप्ती उपत्यका पनि भनिने)को पूर्वी छेउ चुरे पहाडी श्रृङखलासँग जोडएर रहेको छ। यो मध्य नेपालको प्रमुख वाणिज्य तथा यातायात केन्द्र हो। यो महेन्द्र राजमार्ग तथा त्रिभुवन राजपथको मिलन विन्दुमा अवस्थित छ। यहाँ हिन्दु, बौद्ध, मुसलमान, इसाई धर्मावलम्बीको बसोवास रहेको छ। नेपालको मन्त्रिपरिषद् अन्तर्गतको सामाजिक समितिले ६१ वटा नगरपालिका थप गर्ने र ७ वटा नगरपालिकालाई उपमहानगरपालिका बनाउने निर्णय गरेकोमा हेटौँडालाई पनि नगरपालिकाबाट उपमहानगरपालिकामा विस्तार गरेको थियो। २०७१ वैशाख १५ मा, साविकका पदमपोखरी, चुरियामाई, हटिया र हर्नामाडी गाविसहरूलाई गाभेर तात्कालीन हेटौँडा नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गरिएको थियो। हेटौँडालाई उपमहानगरपालिका घोषणा गर्दा यसमा वसामाडी गाविसलाई समावेश गरिएको थियो।
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या १,९३,५७६ रहेको छ भने यहाँ ४६,५६६ घरधुरी रहेका छन्।
इतिहास

महाभारतमा आधारित किंवदन्ती अनुसार पाँच पाण्डव वनबासको क्रममा यस स्थानमा आइपुगेका र हेडम्बा राक्षससँग युद्ध हुँदा भीमसेनले हेडम्बालाई तत्कालै मारेकाले हेडम्बाबाट अपभ्रंस भई हेटौँडा भएको हो। हेडम्बाकी बहिनी भूटनदेवीको नामबाट स्थापित देवास राई जातिको पुजारी रहने भूटनदेवी मन्दिर यस नगरपालिकाको वडा नं. १० मा अस्थित छ, जहाँ दैनिक पूजाआजा गरिनुका साथै यससँग सम्बन्धित पर्व पनि मनाइन्छ।

नेपाल सरकारले वि.सं. २०२६ वैशाखमा हेटौँडालाई तत्कालीन नगरपञ्चायतका रूपमा घोषणा गरेको थियो।
सिमाना

पूर्व: बकैया गाउँपालिका
पश्चिमः मनहरी र राक्सिराङ्ग गाउँपालिका
उत्तरः मकवानपुर गढी, भिमफेदी र कैलाश गाउँपालिका
दक्षिणः पर्सा जिल्ला र बारा जिल्ला
साँस्कृतिक तथा ऐतिहासिक स्थलहरू

हेटौँडा नगरपालिकामा शहीद स्मारक, मकवानपुरगढी, पशुपति मन्दिर, ऐतिहासिक भूटनदेवी मन्दिर, मनकामना मन्दिर, गोरक्षेश्वर मन्दिर, कुसमाण्ड सरोवर, गुम्बा डाँडा, भैरव डाँडा र पुण्यक्षेत्रका साथै पुष्पलाल पार्क विशेषताका रूपमा छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस

* बागमती प्रदेश
* भरतपुर
* निजगढ


श्रेणी:नेपालका प्रमुख स्थानहरू
श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू
श्रेणी:नेपालका उपमहानगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू
कमलामाई नगरपालिका

कमलामाई नेपालको बागमती प्रदेशमा पर्ने सिन्धुली जिल्लाको एक नगरपालिका हो। सिन्धुली जिल्लाको सदरमुकाम सिन्धुलीमाढी यस नगरपालिका भित्रको एक केन्द्रीय स्थल हो। सिन्धुली जिल्लामा रहेका तत्कालिन सिद्धेश्वर र भिमान गाउँ विकास समिति मिलाएर वि.सं. २०५३ चैत्र १४ गते यो नगरपालिकाको गठन गरिएको थियो। कमला उपत्यकाभित्र पर्ने यो नगरपालिकामा सबै जिल्ला स्तरीय कार्यलयहरूका साथै क्याम्पस, विद्यालय तथा अस्पतालहरू समेत रहेका छन्। कुल १४ वडामा विभाजित यो नगरपालिकाको जनसङ्ख्या वि.सं. २०६८ सालको जनगणना अनुसार ६५,०६४ रहेको छ।कमलामाई नगरपालिकाको पूर्वमा तीनपाटन गाउँपालिका, गोलञ्जोर गाउँपालिका र दुधौली नगरपालिका त्यसतै यसको पश्चिममा मरिण गाउँपालिका र सर्लाही जिल्ला, उतरमा सुनकोशी गाउँपालिका र गोलञ्जोर गाउँपालिका तथा दक्षिणमा धनुषा जिल्ला र महोत्तरी जिल्ला रहेका छन्।
नामकरण

प्रसिद्ध कमला नदीको तटमा रहेको कमलामाई मन्दिरको नामबाट यो नगरपालिकाको नामाकरण कमलामाई गरिएको छ। कमलामाई मन्दिर कमलामाई न.पा. वडा न. ८ माइस्थान करकरेमा पर्दछ ।
क्षेत्रगत फैलावट

नेपाल राजपत्रमा वि.सं. २०५३ चैत्र १४ गते प्रकाशित सूचना अनुसार तत्कालिन सिद्धेश्वर र भिमान गाविसहरूलाई मिलाएर यो नगरपालिकाको स्थापना भएको हो। वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२ गते नेपाल सरकारको मन्त्रिपरिषदको निर्णय बमोजिम यस नगरपालिकामा १४ वडा रहेका छन्।

स्थानीय तह पुनर्संरचना आयोगले वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२ गते गरेको सिफारिसलाई नेपाल सरकारले अनुमोदन गरि नेपाल राजपत्रमा वि.सं. २०७३ फाल्गुन २७ गते प्रकाशित गरेपछि यस नगरपालिकामा सिन्धुली जिल्लाका तत्कालिन डाँडिगुराँसे, भद्रकाली, जलकन्या, रानिबास र रानिचुरी गाउँ विकास समितिलाई सम्मिलित गरिएको थियो। वर्तमान समयमा यो नगरपालिकाको कुल क्षेत्रफल ४८२.५७ वर्ग किलोमिटर भएको छ।
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ७१,०१६ रहेको छ भने यहाँ १८,१३५ घरधुरी रहेका छन्।
प्रमुख स्थानहरू

नगरपालिकाको मुख्य वस्तीहरूमा करकरे , माईस्थान , सिस्नेरी बाघमारा,माझीटार, लुङ्गेलिटार,मधुटार,चियाबारी, ज्यामिरे, वेसारे, खैरेनी, लामिडाँडा, कुडुले, बोगटी, गैयाँटार, रातमाटा, राम्माढी, दोभानटार, माझगाउँ, पाखाटोल, कुलो खोला गाउँ, सरकारी टोल, राजमहल, चिलाउने टोल, तरुल वन, मजुरे गाउँ, ताप्के गाउँ, भिमान, ढुङ्ग्रेवास, ढकाल गाउँ आदि हुन्। भिमान बजार, सिन्धुली बजार (१ नं. बजार, २ नं. बजार), धुरा बजार र ढुङ्ग्रेवास बजार नगरपालिकाका प्रमुख बजारहरू हुन्। सिन्धुली तथा भिमान बजारमा साप्ताहिक हाटबजार पनि लाग्ने गर्दछ। शिद्धबाबा, कालीमाई तथा कमलामाई यहाँका मुख्य मन्दिरहरू हुन्। रानीचुरी डाँडो नगरपालिकाको ऐतिहासिक स्थल हो ।
इतिहास

कमलामाई नगरपालिका कमला उपत्यकाभित्र पर्दछ। यस उपत्यका तथा नगरपालिकाको मथिल्लो डाँडामा ऐतिहासिक सिन्धुलीगढी दरवार छ। नगरको मुख्य बजार सिन्धुली माढीमा बसेको छ। यहाँ पृथ्वी नारायण शाहका गोर्खाली सेनाले कप्तान किनलोकका अङ्ग्रेजी सेनालाई नेपाल एकीकरण ताका पराजित गरेको थियो। राणाकालमा दरवार बनेपछि सो क्षेत्रको प्रशासनिक केन्द्र बनाइएको थियो। यस नगरपालिकाको सिन्धुलीमाढी क्षेत्रमा लगभग नौ हजार मानिस बसोबास गर्दछन्।
नगर निर्वाचन इतिहास

वि.सं. २०५४ को निर्वाचनमा प्रमुख र उपप्रमुख पदमा क्रमशः वासुदेव श्रेष्ठ र रसबहादुर कार्की निर्वाचित भएका थिए। उनीहरूको कार्यकाल समाप्तिपछि तत्कालिन श्री ५ को सरकारले वासुदेव श्रेष्ठलाई प्रमुख र भीष्मराज श्रेष्ठलाई उपप्रमुखमा मनोनित गरेको थियो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सिन्धुली जिल्लाका नगरपालिकाहरू
चैत्र
श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू
भीमदत्त नगरपालिका

भीमदत्त (पुरानो नाम: धुसुडी बजार र महेन्द्रनगर) नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशको कञ्चनपुर जिल्लाको सदरमुकाम तथा एक नगरपालिका हो। नेपालका तत्कालीन राजा महेन्द्रको सम्मानमा सहर र नगरपालिकाको नाम महेन्द्रनगर राखिएको थियो। नेपालमा लोकतन्त्र स्थापनापछि वि.सं. २०६५ कार्तिक २० गते नेपाल सरकारको निर्णय बमोजिम यस नगरपालिकाको नाम महेन्द्रनगरलाई परिवर्तन गरेर क्रान्तिकारी किसान नेता भीमदत्त पन्तको सम्मानमा यसको नाम भीमदत्त नगरपालिका राखिएको थियो।

यस नगरपालिकाको पूर्वमा बेदकोट नगरपालिका, उत्तरमा डडेल्धुरा जिल्ला, दक्षिणमा शुक्लाफाँट राष्ट्रिय निकुञ्ज र पश्चिममा भारतको उत्तराखण्ड राज्य रहेको छ। यो नगरपालिकाको पुरानो नाम महेन्द्रनगर थियो। यो नगर सुदूरपश्चिम नेपालको एक मुख्य पैठारीकर्ता तथा यातायातको केन्द्र हो। नेपालको पूर्वबाट आएको पूर्व पश्चिम राजमार्ग यसै ठाउँमा आएर अन्त हुने तथा पश्चिमका दुर्गम स्थानहरूका लागि सहज यातायात उपलब्ध भएकाले यो स्थान पश्चिमको एक प्रमुख वाणिज्य केन्द्र पनि हो। जिल्ला सदरमुकाम समेत रहेकोले यस नगरपालिकाभित्र जिल्ला स्तरीय सरकारी कार्यालयहरू रहेका छन्।

नगर पञ्चायत ऐन २०१९ बमोजिम तत्कालीन सरकारले वि.सं. २०३४ साल फाल्गुन ९ गते तत्कालीन भुजेला, सिद्धनाथ र आदर्श गाँउ पञ्चायतका सम्पुर्ण भू-भाग तथा सुडा र ऐरी गाउँ पञ्चायतको आंशिक भू-भाग मिलाएर सो समयमा 'महेन्द्रनगर नगर पञ्चायत' गठन गरेको थियो। यो नगर कञ्चनपुर जिल्लाकै पहिलो नगरपालिका समेत हो। जनसङ्ख्याको आधारमा यो नेपालको २८औँ ठूलो सहर हो। यो नगरपालिकाको ५ किलोमिटर (३.१ माइल) पूर्वमा भारतीय सीमाना रहेको छ भने देशको राजधानी काठमाडौँबाट यो ७०० किलोमिटर (४३० माइल) पश्चिममा रहेको छ।
नामकरण

नेपाल अधिराज्यको तत्कालीन राजा महेन्द्र शाहको नाममा यो नगर क्षेत्रको नाम महेन्द्रनगर राखिएको हो। देशमा आएको राजनीतिक परिवर्तन र गणतन्त्र स्थापनापछि यसको नाम परिवर्तन गरेर भीमदत्त राखिएको हो। नेपालका सहिद तथा क्रान्तिकारी किसान नेता भीमदत्त पन्तको सम्मानमा यसको नाम भीमदत्त नगरपालिका राखिएको थियो।
नगर प्रशासनिक इतिहास

वि.सं. २०१९ मङ्सिर ५ गते तत्कालिन श्री ५ को सरकारको निर्णय र वि.सं. २०१९ पौष २ गते नेपाल गजेटमा प्रकाशित सूचना अनुसार नेपाल अधिराज्यलाई १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा विभाजन गरेपछि कञ्चनपुर जिल्ला बनेपछि सर्वप्रथम यसको सदरमुकाम वर्तमान श्रीपुर गाउँ विकास समितिको बेलौरी बजारमा रहेको थियो। वि.सं. २०२३ कार्तिक २३ गते तत्कालिन श्री ५ को सरकारको निर्णय र वि.सं. २०२३ पौष १८ गते नेपाल गजेटमा प्रकाशित सूचना अनुसार जिल्ला सदरमुकामहरू विवादास्पद देखिएकोले कञ्चनपुरको सदरमुकाम तत्कालिन महेन्द्रनगर सारिएको थियो।
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या १,२२,३२० रहेको छ भने यहाँ २७,५७० घरधुरी रहेका छन्।
भोगौलिक अवस्थिति

यो नगरपालिका २८°५२' देखि २९°०८' उत्तरी अक्षांश र ८०°०६' देखि ८०°१५.५' पूर्व देशान्तरमा अवस्थित रहेको छ। यो नगर क्षेत्र समुद्र सतहबाट १०० मिटर देखि १००० मिटरसम्मको उचाइमा रहेको छ। यस नगरपालिकाको जम्मा क्षेत्रफल १७१.८० वर्ग किलोमिटर रहेको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*जिल्ला विकास समिति, कञ्चनपुर



श्रेणी:वि.सं. २०३४ मा स्थापित नगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू
श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू
श्रेणी:नेपालका राजारानीहरूको नामबाट नामकरण गरिएका ठाउँहरू
श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू