JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Albania

Jamhuri ya Albania ni nchi ya Ulaya Kusini Mashariki. Imepakana na Montenegro, Kosovo, Masedonia Kaskazini na Ugiriki. Upande wa magharibi kuna pwani ya ghuba ya Adria ya bahari ya Mediteranea.

Albania ni kati ya nchi zinazoendelea na imeomba kujiunga na Umoja wa Ulaya.

Mji mkuu ni Tirana (wakazi 418,495).
Historia

Historia ya kale

Albania ilikaliwa na makabila mbalimbali ya Wailiriko, Wathraki na ya Wagiriki.

Katika karne ya 3 KK eneo lilitekwa na Dola la Roma na kufanywa sehemu ya majimbo ya Dalmatia, Masedonia na Iliriko.
Karne za Kati

Mwaka 1190 ndani ya Dola la Roma Mashariki ulitokea ufalme mdogo wa Arbër kwa juhudi za archon Progon huko Krujë.

Mwishoni mwa karne ya 13 Charles wa Anjou aliwanyang'anya Wabizanti eneo hilo na kuanzisha Ufalme wa Albania kutoka Durrës hadi Butrint.

Katikati ya karne ya 15 nchi ilitekwa na Waosmani.
Historia ya kisasa

Albania ya sasa ilitokea mwaka 1912, baada ya Waosmani kushindwa katika vita vya Balkani.

Ufalme wa Albania ulitekwa na Italia ya Benito Mussolini mwaka 1939 hadi 1943, ulipowekwa na Ujerumani wa Adolf Hitler chini yake.

Baada ya nchi hizo mbili kushindwa vitani, nchi ikaongozwa na Enver Hoxha ikijitenga zaidi na zaidi na dunia nzima.

Kati ya miaka 1945 na 1990 ilipotawaliwa na chama cha Kikomunisti Albania ilitangaza kuwa nchi ya kwanza ya kiatheisti na kupiga marufuku kila aina ya dini.

Kutokana na mapinduzi ya mwaka 1991 Jamhuri ya Kisoshalisti iliiachia nafasi jamhuri ya nne.

Kwa sasa Albania ni kati ya nchi maskini zaidi za Ulaya na wananchi wengi (walau 900,000) wamehamia Ugiriki, Italia, Marekani n.k.
Watu

Wamebaki wakazi 2,402,113 (sensa ya mwaka 2023). Zaidi ya 91% za wakazi hutumia lahaja za Kialbania ambacho ni lugha ya pekee kati ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Lakini wengi wanazungumza pia Kigiriki au lugha nyingine.

Kati ya miaka 1945 na 1990 ilitawaliwa na chama cha Kikomunisti iliyotangaza Albania kuwa nchi ya kwanza ya kiatheisti iliyopiga marufuku kila aina ya dini. Hata hivyo, baada ya uhuru kupatikana tena, 39% za wakazi anajali sana imani fulani. Katika sensa ya mwaka 2023, 50.7% walijitambulisha kama Waislamu (hasa Wasuni) na 16% Wakristo (wakiwemo 8.38% Wakatoliki na 7.22% Waorthodoksi). Wakanamungu walikuwa 3.55% tu.
Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje

Jamii:Albania
Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Balkani
Ugiriki

Ugiriki, pia Uyunani (kwa Kigiriki cha kisasa: Ελλάδα, Ellada, au Ελλάς, Ellas), rasmi kama Jamhuri ya Hellena, ni nchi iliyoko Kusini-Mashariki mwa Ulaya, ikipakana na Albania kaskazini-magharibi, Masedonia Kaskazini na Bulgaria kaskazini, na Uturuki mashariki. Kwa upande wa kusini na magharibi, imezungukwa na Bahari ya Mediterania, Bahari ya Aegean, na Bahari ya Ionia. Ina idadi ya watu takriban milioni 10.4, ikiwa ya 87 duniani. Mji wake mkuu na mkubwa zaidi ni Athens. Ugiriki imegawanyika katika majimbo 13 ya kiutawala. Inajulikana kwa historia yake ndefu ya ustaarabu wa kale, hasa Dola ya Kigiriki na michango yake katika demokrasia, falsafa, na sanaa. Pia ni mwanachama wa Umoja wa Ulaya na NATO.
Jiografia

Kijiografia huwa na sehemu za Ugiriki bara, rasi ya Peloponesi upande wa kusini inayounganishwa kwa shingo ya nchi nyembamba, halafu visiwa vingi upande wa Bahari ya Aegean, Bahari ya Adria na kwenye Mediteranea yenyewe. Visiwa vikubwa zaidi ni Kreta, Euboea, Lesbo na Rhodos.
Historia

, katika Akropoli ya Athens, ni kielelezo cha Ugiriki wa Kale.]]
Ugiriki ni nchi yenye historia ndefu na maarufu sana, hata inaitwa "nchi mama ya Ulaya" na kitovu cha Ustaarabu wa magharibi, kwa sababu ndipo vilipoanza demokrasia, falsafa ya magharibi, fasihi ya magharibi, historiografia, sayansi ya siasa, tafiti za sayansi na hisabati, tamthilia na michezo ya Olimpiki.

Ugiriki ni nchi mwanachama wa Umoja wa Ulaya tangu 1981.
Watu

Lugha ya Kigiriki inaendelea kuandikwa kwa Alfabeti ya Kigiriki inayotumiwa tangu miaka 3000 iliyopita, lakini lugha yenyewe imebadilika. Wagiriki wa leo hawaelewi tena Kigiriki cha Kale moja kwa moja.

Wakazi wengi wanafuata dini ya Ukristo (93%), hasa katika Kanisa la Kiorthodoksi la Kigiriki (90%), halafu Waprotestanti na Wakatoliki. 2% ni Waislamu.
Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Marejeo

* "Minorities in Greece – Historical Issues and New Perspectives". History and Culture of South Eastern Europe. An Annual Journal. München (Slavica) 2003.
*
*, 257 pp.
*.
*
*, 376 pp.
*
*, 219 pp. The impact of European Union membership on Greek politics, economics, and society.
*
*
*
*
*
*
*
*
*.
*.
*
*
Viungo vya nje

* (Kigiriki) Rais wa Ugiriki


*
Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Mkataba wa Schengen
Jamii:Umoja wa Forodha wa Ulaya
Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Balkani
Jamii:Maeneo ya Biblia
Alfabeti ya Kigiriki

Alfabeti ya Kigiriki ni mwandiko maalumu wa lugha ya Kigiriki. Herufi zake zilitumika pia kama tarakimu na sasa hutumiwa kimataifa kama alama za kisayansi.
Historia

Alfabeti ya Kigiriki ilianzishwa wakati wa ustaarabu wa Ugiriki wa Kale na imeendelea kutumiwa hadi katika Ugiriki ya leo.

Ni alfabeti mama ya lugha za Ulaya, kwa sababu ni asili ya Alfabeti ya Kilatini ambayo ni mwandiko unaotumiwa leo duniani kushinda miandiko mingine. Ni pia asili ya alfabeti za Kisirili na Kikopti. Kuna miandiko mingine ya kihistoria iliyotokana na Kigiriki.

Asili ya mwandiko huo ulikuwa alfabeti ya Kifinisia inayoaminiwa kuwa alfabeti ya kwanza kabisa duniani. Wagiriki waliongeza alama za vokali (kama a-e-i-o) na kubadilisha mwendo wa mwandiko kutoka kushoto kwenda kulia, tofauti na Kifinisia iliyoandikwa kutoka kulia kwenda kushoto jinsi ilivyo hadi sasa katika mwandiko wa Kiarabu na wa Kiebrania ambazo ni lugha za Kisemiti jinsi ilivyokuwa Kifinisia.

Sehemu ya herufi zilizopokewa kutoka Kifinisia ziliachwa baadaye kwa sababu lugha haikuwa na sauti za kulingana nazo. Tangu mwaka 300 KK sehemu ya juu ya alfabeti inayoonyeshwa kwenye sanduku ilikuwa herufi za kawaida na alama za chini hazikutumiwa isipokuwa kama alama za namba.

Katika historia ndefu ya alfabeti hii matamshi ya alama yamebadilika pamoja na mabadiliko ya lugha yenyewe. Mwanafunzi wa Kigiriki cha Kale anayesoma maandiko ya Plato au vitabu vya Agano Jipya katika lugha asilia ataona shida akifika Ugiriki na kuwasikia Wagiriki wa leo: hata kama anaweza kusoma maandishi yote, hataelewa mengi.
Matumizi ya herufi kama namba

Kila herufi ilikuwa pia na matumizi kama tarakimu ya namba kwa sababu Wagiriki wa Kale hawakuwa na alama za pekee kwa namba. Herufi tatu za kihistoria ambazo hazikutumiwa tena kwa maandishi ziliendelea kama alama za namba, yaani Digamma au Stigma = 6 (alama ϝ au ς), Koppa = 90 (alama ϙ au ϟ) na Sampi = 900 (alama ͳ au ϡ au kama kwenye sanduku).

Kwa kutofautisha herufi na namba alama yake ilipewa mstari mdogo juu yake kama αʹ = 1, βʹ = 2, γʹ = 3. Kwa namba kuanzia 1,000 mstari upande wa kushoto uliongezwa, kwa mfano ͵α = 1,000, ͵β = 2000, ͵βηʹ = 2008.
Matumizi ya kisayansi

Herufi za Kigiriki zinatumiwa sana katika hesabu na sayansi. Mifano inayojulikana zaidi ni matumizi ya α, β na γ kama majina ya pembe za pembetatu.

Katika mahesabu ya duara namba π (pai) ni muhimu sana.

Kuna matumizi mengine mengi: karibu kila herufi ina maana fulani kisayansi.
Marejeo
Viungo vya nje

* Unicode ya Kigiriki (unicode.org)
* Unicode ya Kigiriki (opoudjis.net)
* Digamma Wau
* Digamma Pamphylia
* Stigma
* Heta
* Yot
* San
* Koppa herufi
* Koppa namba
* Sampi herufi
* Sampi namba
* Sho


G
Jamii:Ugiriki ya Kale
Jamii:Lugha
Jamii:Alfabeti
Biblia

, Biblia ya kwanza iliyochapishwa]]
Biblia ni jina la jumla kwa ajili ya vitabu vitakatifu vya dini ya Uyahudi na hasa ya Ukristo.

Neno limetokana na lugha ya Kigiriki ambayo ndani yake βιβλία (biblia) ina maana ya "vitabu" ikiwa ni wingi wa βιβλος (biblos). Hii ni kwa sababu Biblia ni mkusanyo wa maandiko mbalimbali yaliyoweza kutungwa kwa muda wa miaka 1000 hivi.

Hivyo Biblia ni tofauti na vitabu vingine kwa sababu iliandikwa na watu mbalimbali ambao hawakuwa pamoja wala hawakuandika kwa wakati mmoja, lakini vitabu vyote vimekusanywa na kuunda kitabu kimoja cha Biblia. Inasadikiwa na Wayahudi na Wakristo kwamba "Biblia ni kitabu kilichoandikwa na watu kwa uwezo wa Mungu".

Tunaweza kutofautisha:
*Biblia ya Kiebrania au Tanakh inavyotumiwa na Wayahudi. Vitabu hivyo 39 kwa Kanisa Katoliki na wengineo ni sehemu kuu ya vile 46 vinavyoitwa "Agano la Kale" (wakati Wakristo wengine, hasa Waprotestanti, wanakubali hivyo 39 tu). Ndilo sehemu ya kwanza ya
*Biblia ya Kikristo inavyotumiwa na Wakristo yenye vitabu vya Agano la Kale pamoja na Agano Jipya.
Viungo vya nje

*Biblia ya Kiswahili Union version
*Toleo la Kiswahili la Biblica Translation 2006
*Agano Jipya pekee (tafsiri kwa Kiswahili chepesi)
*Biblia


Jamii:Misahafu
Jamii:Uyahudi
Jamii:Ukristo
*
Romania

thumb|300px|Ramani ya Romania leo.
(Mihai Viteazul) mwaka 1600 hivi.]]
, mrefu kuliko yote ya Romania.]]
, Wilaya ya Maramureș.]]
ya mto Danube.]]
Romania (kwa Kiromania: România) ni nchi ya Ulaya ya kusini-mashariki.

Imepakana na Hungaria, Serbia, Ukraine, Moldova na Bulgaria.

Ina pwani kwenye Bahari Nyeusi ambako unaishia mto Danube.

Mji mkuu na mji mkubwa zaidi ni Bukarest.
Historia

Homo sapiens aliishi katika eneo hilo walau kuanzia miaka 40,000 iliyopita.

Kabla ya kutekwa na Warumi mwanzoni mwa karne ya 2, walikuwepo makabila ya Wathraki, hasa Wadacha na Wagete.

Chini ya Dola la Roma kwa miaka 165 kulikuwa na wahamiaji wengi walioingiza lugha ya Kilatini.

Baadaye nchi ilitekwa na makabila mengine mbalimbali.

Katika karne za kati kulikuwa na falme ndogo tatu: Wallachia, Moldavia na Transilvania, nazo ziliendelea kuwa na madaraka fulani hata chini ya Dola la Osmani hadi karne ya 18 au 19.

Romania ilianzishwa mwaka 1859 kwa kuunganisha Moldavia na Wallachia ikapewa jina hilo mwaka 1866, ikajikomboa kutoka dola la Osmani mwaka 1877.

Kutokana na vita vikuu vya kwanza, Transilvania, Bukovina na Besarabia viliungana na Ufalme wa Romania.

Katika vita vikuu vya pili, Romania iliunga mkono Ujerumani dhidi ya Muungano wa Kisovieti hadi mwaka 1944.

Wakomunisti waliteka nchi na baada ya vita kwisha, Romania ilipoteza maeneo mbalimbali na kulazimishwa kujiunga na Mapatano ya Warshawa kama jamhuri ya kisoshalisti.

Baada ya mapinduzi ya mwaka 1989, Romania ilielekea demokrasia na uchumi wa soko huria.

Baada ya kujiunga na Umoja wa Ulaya mwaka 2007, Romania imeanza kustawi na kwa sasa inaongoza pamoja na Malta zikiwa na ongezeko la 5% kwa mwaka.
Watu

Romania ina wakazi 19,679,306 katika eneo la km² 238.391. Idadi yao inazidi kupungua.

Lugha rasmi ya nchi nzima ni Kiromania ambayo ni lugha ya Kirumi kama Kiitalia, Kifaransa na Kihispania, lakini lugha nyingine kadhaa zinatambuliwa na sheria, kuanzia Kihungaria.

Wakazi wengi ni Wakristo, hasa Waorthodoksi (81%), wakifuatwa na Waprotestanti (6.2%) na Wakatoliki (5.1%).
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Romania
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Tanbihi

Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Nchi za Ulaya
Balkani

thumb|250px|Rasi ya Balkani hadi mstari wa mito ya Isonzo-Krka-[[Sava-Danubi]]
thumb|250px|Ramani ya kisiasa 2004
Balkani ni sehemu ya kusini-mashariki ya Ulaya.

Jina limetokana na safu ya milima ya Balkani inayopatikana katika Bulgaria na Serbia.
Nchi za Balkani

Hakuna mapatano kamili ni nchi zipi zinazohesabiwa kuwa sehemu za Balkani lakini mara nyingi hutajwa zifuatazo:

* Albania
* Bosnia-Herzegovina
* Bulgaria
* Kosovo
* Montenegro
* Makedonia
* Serbia
* Ugiriki
* Uturuki (upande wa Ulaya hadi Istanbul)

Pengine hata nchi zifuatazo huhesabiwa humo:
* Kroatia
* Romania
* Slovenia
Historia

Nchi za Balkani ziko tofauti lakini zinachanga historia ya pekee ya pamoja:
* zote zilikuwa sehemu za Dola la Roma
* baadaye zilikuwa kwa vipindi tofauti sehemu za Dola la Uturuki
* zilikuwa eneo la mpakani kati ya
** Ukristo wa Mashariki na Ukristo wa Magharibi
** Ukristo na Uislamu

Jamii:Balkani
Jamii:Jiografia ya Ulaya
Bahari Nyeusi

thumb|Ramani ya Bahari Nyeusi
right|thumb|Bahari Nyeusi inavyoonekana kutoka angani (NASA)
Bahari Nyeusi ni bahari ya pembeni ya Mediteranea inayozungukwa na nchi kavu pande zote iliyoko kati ya Ulaya ya Mashariki na Asia ya Magharibi. Imeunganishwa na Bahari ya Mediteranea kwa njia ya Bahari ya Marmara pamoja na milango ya bahari ya Bosporus na Dardaneli. Ina eneo la takriban 424,000 km² na kina hadi 2,244 m.

Nchi zinazopakana ni Uturuki, Bulgaria, Romania, Ukraine, Urusi na Georgia. Rasi ya Krim ni sehemu ya kujitawala ya Ukraine.

Miji muhimu mwambaoni ni:
Istanbul, Burgas, Varna, Constanţa, Yalta, Odessa, Sevastopol, Kerch, Novorossiysk, Sochi, Sukhumi, Poti, Batumi, Trabzon, Samsun na Zonguldak.
Jina

Katika lugha zote za kisasa bahari inaitwa "bahari nyeusi": Kigiriki Μαύρη θάλασσα, Kibulgaria cherno more (Черно море), Kigeorgia shavi zghva (შავი ზღვა), Kiromania Marea Neagră, Kirusi chyornoye more (Чёрное море), Kituruki Karadeniz, Kiukraine chorne more (Чорне море).
Jina hili limepatikana kwa hakika tangu karne ya 13 lakini asili yake haijulikani.

Wagiriki na Waroma wa Kale waliita Euxeinos Pontos (Εὔξεινος Πόντος) au "Bahari ya ukarimu".


Jamii:Bahari
Jamii:Mediteranea

Jamii:Bahari ya pembeni
Wabunge wa Tanzania 2005

thumbnail|right|200pax|Hamisi Kigwangala akizungumza katika bunge la Tanzania
Wabunge wa Tanzania ni wawakilishi wa taifa katika Bunge la Tanzania wakichaguliwa mara moja kila baada ya miaka mitano kuingia katika Bunge la Tanzania. Wananchi wanapiga kura katika majimbo yao. Pia, kuna viti maalum kwa wanawake na wabunge hadi 10 wanaochaguliwa na Rais na Bunge lenyewe.

Vyama vinavyofuata vina Wabunge waliochaguliwa katika uchaguzi wa 2005:
* CCM - Chama Cha Mapinduzi (the ruling party)
* CHADEMA - Chama Cha Demokrasia na Maendeleo
* CUF - Civic United Front
* TLP - Tanzania Labour Party
* UDP - United Democratic Party
Wabunge wa Tanzania, kupangwa kwa majina
Wabunge wa Tanzania, kupangwa kwa jimbo la uchaguzi
Chanzo

Tovuti ya Bunge la Tanzania
Belarus

thumb|left|300px|Ramani ya Belarus
Belarus (kwa Kibelarus: Беларусь (Kisirili) au Byelarus (Kilatini); kwa Kirusi: Белоруссия) ni nchi ya Ulaya ya Mashariki inayopakana na Urusi, Ukraini, Polandi, Lithuania na Latvia.

Mji mkuu ni Minsk na miji mingine ni pamoja na Brest, Hrodna, Homyel, Mahiylov na Vitsyebsk.

Idadi ya wakazi inazidi pungua: ni watu 9,109,280 (2025).
Historia

thumb|Azimio la Uhuru na Bendera ya mwaka 1918.
thumb|Msitu wa Karapatt huko Belarus, kaburi kubwa zaidi la wahathiriwa wa ukandamizaji wa kisiasa katika Umoja wa Kisovyeti, umefunua makaburi 250,000 ya wale waliouawa wakati wa Ugaidi Mkuu wa miaka 1937-1938 baada ya kuanguka kwake na kufunguliwa kwa kumbukumbu za Kisovyeti.
thumb|Gwaride kuu la jeshi la Kisovyeti na jeshi la Ujerumani katika jiji la Brest mnamo Septemba 22, 1939.
Belarus haikuwahi kuwa nchi ya pekee hadi karne ya 20. Maeneo yake yalikuwa chini ya himaya mbalimbali kama vile Polandi, Lithuania na Urusi.
Katika karne za hivi karibuni, nchi imeteseka sana kutokana na Urusishaji.

Belarus ilikuwa jimbo la Umoja wa Kisovyeti tangu 1919/1922 hadi 1991. Mnamo 1932-1933 Belarusi ilikumbwa kidogo na njaa kubwa iliyoandaliwa na serikali ya kiimla ya Kisovyeti, na kupoteza mamia ya maelfu ya watu, wakati Ukraine ilipoteza mamilioni. Mnamo 1937, wasomi wote wa sayansi na wasomi wa Belarusi waliharibiwa na huduma maalum za Kisovyeti. Mnamo 1942, mwandishi mkuu wa Belarusi, Yanka Kupala, aliuawa. Mnamo 1950-1980, urithi wa usanifu wa Belarusi ulibomolewa.

Baada ya umoja huo wa majimbo 15 kusambaratika, Belarus ilijitangaza nchi huru. Mnamo 1991, nchi ilipata uhuru, lakini mnamo 1995, udikteta wa Alexander Lukashenko ulianza: katika mwaka wa kwanza wa utawala wake, alibadilisha alama za watu kuwa zile za Kisovyeti zilizorudi na kutoka sera yake, watu wa Belarusi wako chini ya tishio la kutoweka.
Wakazi na utamaduni

Wakazi walio wengi ni Wabelarus (84.9%) ambao wanaongea ama Kibelarus au Kirusi ambavyo vyote viwili ni lugha rasmi. Lugha hizi mbili zina asili moja. Takriban 7.5% za wakazi ni Warusi, 3.1% ni Wapolandi, 1.7% ni Waukraini. Hivyo kuna vikundi vidogo vinavyotumia lugha za pekee kama vile Kipolandi, Kiukraini, Kilatvia, Kilituanya na nyingine.

Walio wengi ni wafuasi wa Ukristo (91%), hasa katika Makanisa ya Kiorthodoksi (83.3%) na katika Kanisa Katoliki (6.7%).
Tazama pia

* Orodha ya nchi kulingana na idadi ya watu
Tanbihi
Viungo vya Nje

* Tovuti rasmi ya mji wa Minsk


Jamii:Belarus
Jamii:Nchi za Ulaya
Kibelarus

Kibelarus (беларуская мова, "byelaruskaya mova" - lugha ya Kibelarus) ni lugha ya watu wa Belarus ikiwa moja kati ya lugha tatu za Kislavoni cha Mashariki pamoja na Kiukraine na Kirusi. Kibelarus inashirikiana maneno ya lugha hizi, pia imepokea sehemu ya msamiati wake kutoka Kipolandi kutokana na historia ndefu ya pamoja kati ya Polandi na Belarus. Lugha za Kislavoni ni sehemu ya jamii ya Lugha za Kihindi-Kiulaya.

Kibelarus huandikwa mara nyingi kwa mwandiko wa Kisirili lakini kuna pia namna ya kuiandika kwa mwandiko wa Kilatini.

Idadi ya wasemaji ni kati ya milioni 7 au 8. Kibelarus ni lugha rasmi katika nchi ya Belarus. Kuna pia wasemaji nchini Polandi katika eneo la Białystok) halafu kati ya vikundi vya wahamiaji waliotoka Belarus na kukaa Marekani, Kanada na Australia.

Katika karne ya 19, serikali ya Dola la Kirusi iliwatenda Wabelarusi kwa ukatili na kufuata sera ya Urusishaji - matumizi rasmi ya lugha ya Kibelarusi yalipigwa marufuku, na wakati wa Umoja wa Kisovyeti matumizi yake yalikuwa machache sana .
Tanbihi
Viungo vya nje

*makala za OLAC kuhusu Kibelarus
*lugha ya Kibelarus katika Glottolog
*lugha ya Kibelarus katika Ethnologue
*Калита И. В. Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. Ústí nad Labem, ISBN 978-80-7414-324-3, 2010, 300 s. s. 112-190.


Jamii:Lugha za Kislavoni
Jamii:Lugha za Belarus
Kislavoni cha Mashariki

thumb|275px|right|Nchi ambako lugha ya Kislavoni cha Magharibi ni lugha rasmi;
Nchi ambako lugha ya Kislavoni cha Mashariki ni lugha rasmi; Nchi ambako lugha ya [[Kislavoni cha Kusini ni lugha rasmi]]
Kislavoni cha Mashariki ni kundi la lugha za Kislavoni zinazozungumzwa katika Ulaya ya Mashariki. Ni lugha tatu za Kirusi, Kiukraine na Kibelarus. Idadi ya wasemaji wa lugha hizo ni kubwa kushinda idadi ya wasemaji wa lugha za Kislavoni za Kusini au za Magharibi.

Lugha zote tatu zilitokana katika lugha moja inayoaminiwa ilitumiwa katika Ulaya ya Mashariki mnamo mwaka 1000 / 1200 BK. Ziliachana baadaye na kukuza tabia za pekee.

Lugha zote tatu hutumia mwandiko wa Kisirili.

Jamii:Lugha za Kislavoni
Minsk

thumb|right|Kanisa la Roho Mtakatifu mjini Minsk
right|300px|thumb|Uwanja wa Ushindi katikati ya mji wa Minsk
Minsk au Miensk (Мінск (Kibelarus) ni mji mkuu na mji mkubwa nchini Belarus. Idadi ya wakazi ni watu milioni 1.8. Mji ulikua kando la mto Svislach.

Jina la mji wa Minsk lilitajwa mara ya kwanza mwaka 1067. Mwaka 1326 ulikuwa sehemu ya dola la Lithuania ukapata cheo cha mji mwaka 1499. Tangu 1793 Minsk ilikuwa sehemu ya Dola la Urusi.

Baada ya mapinduzi ya kikomunisti Minsk ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Kisoshalisti ya Kisovyeti ya Belorus ndani ya Umoja wa Kisovyeti.


Jamii:Miji Mikuu Ulaya
Jamii:Miji ya Belarus
Kamusi Hai ya Kiswahili Mtandaoni

Kamusi Hai ya Kiswahili Mtandaoni ilikuwa kamusi ya Kiswahili kwenye intaneti. Tangu kuhamishwa kwa mradi mnamo mwaka 2014 haipatikani tena kwa lugha ya Kiswahili ikionyesha lugha nyingine.

Ilijulikana kwa Kiingereza kama "Kamusi Global Online Living Dictionary". Zamani iliitwa "Internet Living Swahili Dictionary" (kifupi: ILSD) au pia "Kamusi Project".

Huu ni mradi ulioanzishwa kwenye Chuo Kikuu cha Yale (Marekani) hasa katika idara yake ya lugha za Kiafrika. Mradi huu unakusanya maneno ya Kiswahili pamoja na maana zake kwa Kiingereza. Unaongozwa na mwanzilishi na mhariri wake, Martin Benjamin.

Kamusi hiyo inapatikana kwa njia ya tovuti yake. Mtumiaji anaweza kuingiza neno lolote la Kiswahili au Kiingereza katika dirisha lake. Kama neno lipo tayari kwenye kamusi atapata tafsiri yake katika maana mbalimbali.

Mradi ulikuwa na matatizo ya kifedha tangu mwanzo wa mwaka 2006 lakini uliweza kuanza upya kwa muda tangu Julai 2006. Mtu yeyote aliyejiandikisha alikaribishwa kuchangia mle.
Matatizo ya Kamusi Hai mwaka 2007 na kuhamia anwani mpya

Mwezi Septemba 2007 tovuti ya Kamusi ilifungwa kwa sababu za matatizo ya ndani ya utawala wa chuo kikuu (tazama: Ukurasa wa majadiliano).

Tangu Novemba 2007 Kamusi Hai imepatikana kwenye anwani ya www.kamusi.org

Mwaka 2013 kamusi hii ilipanuliwa kupokea pia lugha nyingine. Inaeleza sasa shabaha yake kuwa: "Our goal is to provide every word in every language, for free to everyone, everywhere."

Hadi 2014 bado ilikuwa kimsingi kamusi ya Kiswahili yenye maneno zaidi ya 60,000 pamoja na tafsiri yake kwa Kiingereza au kinyume. Kando yake kulikuwa pia na vyanzo vya kamusi za lugha za Kiafrika (kama vile Gusii, Kinyarwanda, Luganda, Songhai), za Kiulaya (kama vile Kifaransa, Kiitalia, Kijerumani) na za Kiasia (Kichina) zenye maneno kati ya makumi na mamia machache.
Viungo vya Nje

* Kamusi Project - The Internet Living Swahili Dictionary
Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza

KKK/SED ni kifupi cha "Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza" (Swahili-English Dictionary) iliyoandaliwa na wataalamu wa TUKI kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na kutolewa mwaka 2001.

Kamusi hiyo inataja maana za Kiingereza kwa maneno zaidi ya 50,000 ya Kiswahili.
Marejeo

* Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza (KKK) (imetungwa TUKI, Dar es Salaam 2001)
Viungo vya nje

* Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza (TUKI) online
Kamusi ya manaa na matumizi

"Kamusi ya manaa na matumizi" (kifupi: KMM) imetungwa na profesa Salim K. Bakhressa wa chuo kikuu cha Nairobi mwaka 1992.

Kamusi hii inakusanya maneno ya Kiswahili cha kisasa na kuyaeleza katika lugha ya Kiswahili yenyewe.

Inafuata muundo ufuatao:

* kwanza kamusi inataja maana mbalimbali za kila neno
* pili inataja kila maana katika sentensi ya mfano
Marejeo

* Bakhressa, Salim K. Kamusi ya manaa na matumizi. Nairobi, Kenya: Oxford University Press, 1992
Standard English-Swahili Dictionary

Madan-Johnson's Standard English-Swahili Dictionary (kifupi: M-J SES) iliandaliwa na wataalamu wa "Inter-territorial Language (Swahili) committee to the East African Dependencies" baada ya Vita Kuu ya Kwanza kwa ajili ya maeneo chini ya utawala wa Uingereza katika Afrika ya Mashariki. Kamati iliandaa kamusi mbili za Kiingereza-Kiswahili na pia Kiswahili-Kiingereza (M-J SSE).

Mhariri Mkuu wa kamati alikuwa katibu yake Frederick Johnson. Msingi wa kamusi hizi ulikuwa kazi ya A. C. Madan. Hivyo kamusi hizi hutajwa kama "Madan-Johnson".

Mara nyingi lugha ya kamusi hizi si tena Kiswahili cha kisasa. Lakini zimeendelea kuchapishwa mara nyingi hadi wakati wa kisasa.
Marejeo

* Madan-Johnson, A Standard English-Swahili Dictionary (hutolewa na Oxford University Press, Nairobi & Dar es Salaam, 1939 na kuchapishwa upya mara nyingi)

*Online edition via google-books
Standard Swahili-English Dictionary

Madan-Johnson's Standard Swahili-English Dictionary (kifupi: M-J SSE) iliandaliwa na wataalamu wa "Inter-territorial Language (Swahili) committee to the East African Dependencies" baada ya Vita Kuu ya Kwanza kwa ajili ya maeneo chini ya utawala wa Uingereza katika Afrika ya Mashariki. Kamati hiyo iliandaa kamusi mbili za Kiingereza-Kiswahili (M-J SES) na pia Kiswahili-Kiingereza.

Mhariri Mkuu wa kamati alikuwa katibu yake Frederick Johnson. Msingi wa kamusi hizi ulikuwa kazi ya A. C. Madan. Hivyo kamusi hizo hutajwa kama "Madan-Johnson".

Mara nyingi lugha ya kamusi hizi si tena Kiswahili cha kisasa. Lakini zimeendelea kuchapishwa mara nyingi hadi wakati wa kisasa.

Sifa ya kamusi hii ni maelezo mazuri kuhusu asili ya maneno, hasa ya maneno yenye asili katika lugha za Kiarabu, Kiajemi na lugha mbalimbali za Kibantu.
Marejeo

* Madan-Johnson, A Standard Swahili-English Dictionary (hutolewa na Oxford University Press, Nairobi & Dar es Salaam, 1939 na kuchapishwa upya mara nyingi)