JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ

ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਮਾਸਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਆਰਪਾਰ ਫੈਲੀ ਪੌਣੀ ਤੋਂ ਵਧ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਤੰਗ ਜਿਹੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਵਾਹਵਾ ਮੋਕਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਪੁੰਗਰਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਸੂਝਬੂਝ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਨਵੇਂ ਵਸਾਏ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਤੋਂ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਛਪਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਲਦ ਹੀ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਚੇ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਗਏ। ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਫੇ ‘ਤੇ ਅੰਕਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ,

ਕਿਸੇ ਦਿਲ ਸਾਂਝੇ ਦੀ ਧੜਕਣ
ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੀਤ ਗੀਤ ਦੀ ਲੈਅ।
ਪਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ ਦੇ ਦੱਸਣ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰੋਤੀ ਸਭੇ ਸ਼ੈਅ।

ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਪਰਚਾ ਏਨਾ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਗਿਆ ਕੀ ਦੋਨੋਂ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਜੁੜ ਗਿਆ।

ਸੰਪਾਦਕ

ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ (ਬਾਨੀ ਸੰਪਾਦਕ)

ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ

ਸੁਮੀਤ ਸਿੰਘ

ਪੂਨਮ ਸਿੰਘ

ਸਮੀਆ ਸਿੰਘ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ
ਕਾਹਿਰਾ

ਕੈਰੋ ਜਾਂ ਕਾਇਰੋ ਜਾਂ ਅਲ ਕਾਹਿਰਾ, ਮਿਸਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਜਗਤ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਇਹ ਨੀਲ ਨਦੀ ਦੇ ਡੈਲਟਾ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 969 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਇਮਾਰਤ-ਕਲਾ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਕਰ ਕੇ "ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੁਰਜੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ ਇਲਾਕਾ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਤੀਮੀਦ ਰਾਜਕੁਲ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ ਜਦਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਇਲਾਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੈਰੋ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸਫ਼ਿੰਕਸ ਅਤੇ ਗੀਜ਼ਾ ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਕੋਲ ਵਸਦੇ ਮੇਂਫ਼ਿਸ, ਗੀਜ਼ਾ ਅਤੇ ਫ਼ੁਸਤਤ ਆਦਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਲਾਗੇ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ

ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ (ਅਰਬੀ: ) ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਮਇਅਦ ਖਿਲਾਫ਼ਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਬ ਸਿਪਹਸਾਲਾਰ ਸੀ।ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ
ਉਸਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਅਭਿਆਨ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਘਟਨਾ-ਕ੍ਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ

ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ ਦਾ ਜਨਮ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤਾਇਫ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਅਲ-ਸਕੀਫ਼ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਅਲ-ਥਕੀਫ਼ ਉੱਚਾਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਾਸਿਮ ਬਿਨ ਯੁਸੁਫ਼ ਦਾ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਾਇਆ ਹੱਜਾਜ ਬਿਨ ਯੁਸੁਫ਼ ਨੇ (ਜੋ ਉਮਇਅਦਾਂ ਲਈ ਇਰਾਕ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਸਨ) ਉਸਨੂੰ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਹੱਜਾਜ ਦੀ ਧੀ (ਯਾਨੀ ਆਪਣੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ) ਜੁਬੈਦਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਉਸਨੂੰ ਸਿੰਧ ਉੱਤੇ ਮਕਰਾਨ ਤਟ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜੰਗੀ ਮੁਹਿੰਮ

ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰਣਨੀਤੀ

ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ

ਮੌਤ

ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ

ਵਿਵਾਦ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 695
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 715
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ

ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ (1648–1718), ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਖਾਟ ਵਾਰੋ ਬਾਓ ਅਤੇ ਖਾਟਵਾਲਾ ਬਾਬਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਪਿੰਡ ਸੌਦਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸੇਵਾਪੰਥੀ ਜਾਂ ਅਦਾਨਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਖਮੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਪਿਆਉਣ ਤੇ ਮਲਮ ਪੱਟੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸੰਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਿੱਖ ਸਨ ਜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸੇਵਾ ਦੇ ਪੁੰਜ

ਆਪ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਰਸਦ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਏ। ਅਨਿੰਨ ਸੇਵਕ ਭਾਈ ਨੰਨੂਆ ਜੀ ਤੋਂ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣੀ ਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਆਪ ਆਪਣੇ ਚਿੱਟੇ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਈ ਜਾਂਦੇ। ਜਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਸਾਡੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ

:ਇਸ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਲ੍ਹਮ ਦੀ ਡੱਬੀ ਤੇ ਪੱਟੀ ਵੀ ਨਾਲ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਅੱਜ ਤੋਂ ਮਲ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਲਓ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੇ ਮਲ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਵੀ ਕਰ ਦਿਆ ਕਰੋ।
ਨਿਯਮ

#ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕਰੋ।
#ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।
#ਮਿਲਵਰਤਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੋ।
#ਵੰਡ ਛਕੋ
ਅੰਤਮ ਸਮਾਂ

ਸੰਨ 1704 ਈ: ਵਿੱਚ ਜਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਫਿਰ ਉਰਾਂ ਕਵ੍ਹੇ ਪਿੰਡ ਆ ਗਏ। ਆਪ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਪ ਸੱਚਖੰਡ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

*ਸੇਵਾ
*ਸੇਵਾਪੰਥੀ
*ਨਨੂਆ ਬੈਰਾਗੀ
ਹਵਾਲੇ
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ

*
*


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸੰਤ
ਓਮ ਜੈ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ

thumb|ਓਮ ਜੈ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ ਦਾ ਲੇਖਕ, ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫ਼ਿਲੌਰੀ
ਓਮ ਜੈ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ (ਦੇਵਨਾਗਰੀ: ॐ जय जगदीश हरे) ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫ਼ਿਲੌਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਆਰਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਿਆਪੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਇਹ ਆਰਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਗੀਤਾ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੇ ਦਸਾਵਤਾਰ ਭਾਗ (दशावतार कीर्ति धवलम्) ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ ਹੈ:


ਪ੍ਰਲਯਪਯੋਧਿਜਲੇ ਧ੍ਰਿਤਵਾਨਸਿ ਵੇਦਮ੍ ॥
ਵਿਗਿਤਵਹਿਤ੍ਰਚਰਿਤ੍ਰਮਖੇਦਮ॥
ਕੇਸ਼ਵਾਧ੍ਰਿਤਮੀਨਸਰੀਰ ਜਯਜਗਦੀਸ਼ਹਰੇ॥

ਆਰਤੀ

ਆਰਤੀ ਗੁਰਮੁੱਖੀ ਵਿੱਚ:


ਆਰਤੀ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿੱਚ:
ਅਹਿਮ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ

;ਓਮ: ਇੱਕ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ
;ਜਗਦੀਸ਼: ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਸੁਆਮੀ
;ਜੈ: ਜਿੱਤ, ਜ਼ਫ਼ਰ
;ਹਰੇ: ਹੇ ਹਰੀ! (ਵਿਸ਼ਨੂੰ/ਨਰਾਇਣ/ਨਿਰਗੁਣ)
;ਠਾਕੁਰ: ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ 'ਸੁਆਮੀ' ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸਮਾਨ-ਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ
;ਸ਼ਰਧਾ: ਭਗਤੀ, ਨਿਸ਼ਠਾ, (ਕਵੀ ਦਾ ਹਸਤਾਖਰ ਵੀ)
;ਪੂਰਣ ਪਰਮਾਤਮਾ: ਸੰਪੂਰਨ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਸ਼ਕਤੀ
ਸੰਦਰਭ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਆਰਤੀਆਂ
ਮਸਕ਼ਤ

ਮਸਕਟ (ਅਰਬੀ: مسقط, ਮਸਕਤ) ਓਮਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਸਕਟ ਦੀ ਰਾਜਪਾਲੀ (ਗਵਰਨਰੇਟ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। 2010 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਮਸਕਟ ਮਹਾਂਨਗਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 734,697 ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 1500 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਅਤੇ ਛੇ ਸੂਬਿਆਂ (ਵਿਲਾਇਤ) ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਗੇਤਰੀ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਜਗਤ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਾਕਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜ, ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਅਠ੍ਹਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਨਿਕ ਤਾਕਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦਕਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਲੋਚੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਆਦਿ, ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। 1970 ਕਬੂਸ ਬਿਨ ਸਈਦ ਦੇ ਓਮਾਨ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਤਰੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਅਰਥਚਾਰੇ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਨਸਲੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।


ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਚਟਾਨੀ ਪੱਛਮੀ ਅਲ ਹਜਰ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹੋਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਜਲਸੰਧੀ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੀਵੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਮੁਤਰਾਹ ਦਾ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇਸ ਦੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹੱਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਪਾਰ, ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਕਾਰਜਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਮਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਚੰਡੀਦਾਸ

ਚੰਡੀਦਾਸ (ਬੰਗਾਲੀ: চণ্ডীদাস; ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਜੀਵਨਕਾਲ:1339-1399 ) ਰਾਧਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲੀਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮਧਕਾਲੀ ਕਵੀ (ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧ ਕਵੀ ਸਨ) ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਰਾਧਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ 1250 ਤੋਂ ਵਧ ਪ੍ਰੇਮਗੀਤ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿੰਨੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਮਾਨ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਚੰਡੀਦਾਸ ਨੂੰ ਦਵਿਜ ਚੰਡੀਦਾਸ, ਦੀਨ ਚੰਡੀਦਾਸ, ਬਡੁ ਚੰਡੀਦਾਸ, ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਰਤਨੀਆਂ ਲੋਕ ਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਕਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਡੁ ਚੰਡੀਦਾਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਪਦਾਂ ਦਾ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਜਗਦਬੰਧੁ ਭੱਦਰ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਜਨ ਪਦਾਵਲੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਿਹ 1874 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1916 ਈ ਤੱਕ ਚੰਡੀਦਾਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਚੰਡੀਦਾਸ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਜਾਂ ਅਨੇਕ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਸੰਤਰੰਜਨ ਰਾਏ ਨੇ ਆਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸ਼ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਕੀਰਤਨ ਨਾਮ ਦੀ ਹਥਲਿਖਿਤ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਤ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਲੀਲਾ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਪਦਾਵਲੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੱਖੋਂ ਸ਼ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਕੀਰਤਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪਤਾ ਲੱਗੀ ਕਿ ਚੰਡੀਦਾਸ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧ ਵਿਅਕਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਛਾਨਬੀਨ ਦੇ ਉੱਪਰੰਤ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਚੰਡੀਦਾਸ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸਨ।

ਚੈਤੰਨਯਦੇਵ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਇੱਕ ਚੰਡੀਦਾਸ ਸਨ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਚੈਤੰਨਯਚਰਿਤਾਮ੍ਰਤ ਅਤੇ ਚੈਤੰਨਯਮੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੈਤੰਨਯਚਰਿਤਾਮ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੈਤੰਨਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੁ ਚੰਡੀਦਾਸ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਪਤੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੁਣਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜੀਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਟੀਕਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਤੋਸ਼ਿਨੀ ਵਿੱਚ ਜੈ ਦੇਵ ਦੇ ਨਾਲ ਚੰਡੀਦਾਸ ਦਾ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਰਹਰੀਦਾਸ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵਦਾਸ ਦੇ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਚੰਡੀਦਾਸ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ ਅਤੇ ਵੀਰਭੂਮ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਨੂਰ ਗਰਾਮ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉਥੇ ਕਾਲਜ ਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀ ਹਨ। ਤਾਰਾ, ਰਾਮਤਾਰਾ ਅਤੇ ਰਾਮੀ ਨਾਮ ਦੀ ਧੋਬਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਦੰਤਕਥਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਬਾਂਕੁੜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛਾਤਨਾ ਗਰਾਮ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ। ਇਹ ਵਾਸ਼ੁਲੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਗਰੰਥ ਸ਼ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਾਤਮਕਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯਾਤਰਾਨਾਟਯ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਰਲਿਆ-ਮਿਲਿਆ ਰੂਪ ਹੈ।

ਦੀਨ ਚੰਡੀਦਾਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਚੈਤੰਨਯਦੇਵ ਦੇ ਪਰਵਰਤੀ ਸਨ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਦੀਨ ਚੰਡੀਦਾਸ ਦੇ ਨਾਮ ਪਰ ਨਰੋਤਮਦਾਸ ਦਾ ਵੰਦਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਹ ਨਰੋਤਮਦਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਦੀਨ ਚੰਡੀਦਾਸ ਨਾਮ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਤ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਸ਼੍ਰੀ ਮਣੀਂਦਰਮੋਹਨ ਬਾਸੂ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ
ਢਾਕਾ

ਢਾਕਾ (, ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਜਹਾਂਗੀਰਨਗਰ) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਢਾਕਾ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ ਜੋ ਬੁਰੀਗੰਗਾ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 2008 ਵਿੱਚ 1.2 ਕਰੋੜ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਣੇਪਣ ਪੱਖੋਂ 28ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਸਜਿਦਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚਾਰ ਲੱਖ ਰਿਕਸ਼ੇ ਚੱਲਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਰਿਕਸ਼ਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਬੋਗੋਤਾ

ਬੋਗੋਤਾ (Distrito Capital ਜਾਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ), 1991 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ ਸਾਂਤਾਫ਼ੇ ਦੇ ਬੋਗੋਤਾ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੰਦੀਨਾਮਾਰਕਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਮਿੱਥੀ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਬੋਗੋਤਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ 2005 ਵਿੱਚ 9,000,000 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਬੋਗੋਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਆ, ਕੋਤਾ, ਸੋਆਚਾ, ਕਾਹੀਕਾ ਅਤੇ ਲਾ ਕਾਲੇਰਾ ਆਦਿ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2005 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ "ਮੂਸੀਕਾ" ਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। 1538 ਵਿੱਚ ਗੋਨਸਾਲੋ ਖੀਮੀਨੇਸ ਦੇ ਕੇਸਾਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਸਪੇਨੀ ਨੇ ਬੋਗੋਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਗੋਤਾ ਵਪਾਰ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਬੋਗੋਤਾ ਵਿਖੇ ਹਨ। 1819 ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਗੋਤਾ ਗਰਾਨ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।
ਭੂਗੋਲ

ਬੋਗੋਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬੋਗੋਤਾ ਸਵਾਨਾਹ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਟ ਤੋਂ 2640 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ

ਬੋਗੋਤਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 58 ਅਜਾਇਬਘਰ, 62 ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ, 33 ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ, 45 ਡਰਾਮਾ ਮੰਚ, 75 ਖੇਡ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਪਾਰਕ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 150 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਧਰਮ

ਬੋਗੋਤਾ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਬੂਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹਨ।


File:Iglesia de Nuestra Señora de Lourdes - Chapinero.JPG|ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ
File:LDS Bogota Temple by Matt Lemmon.jpeg|ਬੋਗੋਤਾ ਕੋਲੰਬੀਆ ਮੰਦਰ
File:View from the local Transmilenio of the Abou Bakr Alsiddiq Mosque 2013.jpg|ਅਬੂ ਬਕਰ ਅਲਸੀਦੀਕ ਮਸੀਤ

ਵਾਤਾਵਰਨ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰੰਗ ਭੇਦ

right|thumb|300px|ਇਸਨਾਨ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੇ ਕੇਵਲ ਗੋਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ: 1989 ਵਿੱਚ ਡਰਬਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਿੰਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਬੋਰਡ
ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਭੇਦ ਨੀਤੀ (ਉੱਚਾਰਨ: ɐpɑːrtɦɛit, Apartheid ਅਪਾਰਥੈਟ - ਅਫ਼ਰੀਕਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਅਰਥ "ਅਲਹਿਦਗੀ" ਹੈ) ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਨੀਤੀ ਸੰਨ 1994 ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਰੰਗਭੇਦ ਨੀਤੀ 1948 ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਜਦੋਂ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਡੀ ਐਫ ਮਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਲੈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਤੇ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਰੰਗਭੇਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਅਫਰੀਕਾਨੇਰ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਟਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗੱਠਜੋੜ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਨਸਲੀ ਸਰੇਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਦੰਭ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਸਲੀ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਪਰੋਗਰਾਮ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਮਲਨ ਦੁਆਰਾ ਚੋਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨਾਹਰੇ ਨੇ ਹੀ ਅਪਾਰਥਾਇਡ ਨੂੰ ਰੰਗਭੇਦੀ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਰੰਗਭੇਦ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਿਕ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਸੂਤਰੀਕਰਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬੋਅਰ (ਡਚ ਮੂਲ) ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਹੇਨਰਿਕ ਵਰਵੋਰਡ ਨੇ ਨਿਭਾਈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਰੰਗਭੇਦ ਅਗਲੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਾਮਾਜਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਨੱਥੇ ਦੇ ਦਹਕੇ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਕਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਸ਼ਾਸਨ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੰਗਭੇਦ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* The evolution of the white right
* A comprehensive timeline of the peace process negotiations during the 1980s and 90s.
* History of the freedom charter SAHO
* Full text of the UN convention on apartheid
* Apartheid Museum in Johannesburg
* The Effect of Sanctions on Constitutional Change in SA
* "Today it feels good to be an African" - Thabo Mbeki, Cape Town, 8 May 1996
* - South Africa: Overcoming Apartheid, Building Democracy: A curricular resource for schools and colleges on the struggle to overcome apartheid and build democracy in South Africa, with 45 streamed interviews with South Africans in the struggle, many historical documents and photographs, and educational activities for teachers & students.
* - African Activist Archive: An online archive of materials of the solidarity movement in the U.S.A. that supported the struggle against apartheid and for African freedom, including documents, posters, streamed interviews, t-shirts, photographs, campaign buttons, and remembrances.
ਹਵਾਲੇ
ਮਹਾਂਭਾਰਤ

ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਖੇ, 18ਵੀਂ-19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੇਟਿੰਗ]]
ਮਹਾਂਭਾਰਤ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: Mahābhārata,ਆਈ ਪੀ ਏ: [məɦaːˈbʱaːrət̪ə]) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮਹਾਕਾਵਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ - "ਰਮਾਇਣ"। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਨੂਪਮ ਧਾਰਮਿਕ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗਰੰਥ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੰਚਮ ਵੇਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੇਦਵਿਆਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਇਦ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਿੱਸੇ 400 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮੂਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਇਦ 9 ਵੀਂ ਅਤੇ 8 ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ

ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,10,000 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਯੂਨਾਨੀ ਕਵੀ ਹੋਮਰ ਦੇ ਇਲੀਅਡ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਦਸ ਗੁਣਾ। ਰਮਾਇਣ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਰਚਨਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਵੇਦਵਿਆਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਿਖਤ ਕਲਾ ਦਾ ਓਨਾ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੰਨਾ ਇਹ ਅੱਜ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ [[Oral#contact] ਬਣਾਉਣਾ| ਜ਼ੁਬਾਨੀ]] ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੀ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ-ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਬਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਵੈਦਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪਤਨ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ-ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ 'ਤੇ ਲਿਖ ਕੇ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਹਾਨਤਾ

ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕਾਲ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ,
ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯੁੱਧ ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼-ਦੇਸ਼ਾਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਸਾਰ ਤੱਤ

ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਅਠਾਰਾਂ ਦਿਨ ਚੱਲੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਅਧਿਆਏ ਹਨ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ "ਸ਼੍ਰੀਮਦਭਗਵਤ ਗੀਤਾ" ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
ਤਰਜੁਮਾ

ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਤਰਜੁਮਾ ਹੁਣ ਤਕ ਅੱਠ ਭਾਸ਼ਾਵਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ: ਤਮਿਲ, ਬੰਗਾਲੀ, ਮਲਯਾਲਮ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ, ਚੀਨੀ, ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ।
ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ

* ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ

* ਅਹਿਲਵਤੀ
* ਕਰਨ
* ਅੰਬਾ (ਮਹਾਭਾਰਤ)
* ਇਲਾ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ),
* ਇੰਦਰ
* ਈਰਾਵਨ
* ਉਗ੍ਰਸੇਨ
* ਉਰਵਸ਼ੀ
* ਉਲੂਪੀ
* ਉੱਤਰਾ (ਮਹਾਭਾਰਤ)
* ਕਾਲੀਆ

* ਗੰਧਾਰੀ (ਪਾਤਰ)
* ਘਟੋਤਕਚ
* ਚਿਤ੍ਰੰਗਦਾ
* ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
* ਅਰਜੁਨ
* ਨਕੁਲ,
* ਸਹਦੇਵ
* ਬਲਰਾਮ
* ਭੀਸ਼ਮ,
* ਪਾਂਡੂ
* ਦ੍ਰੋਪਦੀ
* ਕੁੰਤੀ
* ਭੀਮ
* ਦ੍ਰੋਣ
* ਦੁਰਯੋਧਨ
* ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ
* ਵਿਆਸ
* ਪਾਂਡਵ
* ਕੌਰਵ
* ਸ਼ਕੁਨੀ
* ਸ਼ਿਖੰਡੀ
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* ਕਿਸਾਰੀ ਮੋਹਨ ਗਾੰਗੂਲੀ ਦਾ ਤਰਜੁਮਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ)
* ਇਪੋਲੀਤ ਫੋਸ਼ ਦਾ ਤਰਜੁਮਾ (ਫ਼ਰਾਂਸਿਸੀ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਯੋਸਾ ਬੂਸੋਨ

ਬੂਸੋਨ ਜਾਂ ਯੋਸਾ ਬੂਸੋਨ (1716 – 17 ਜਨਵਰੀ 1784), ਐਡੋ ਕਾਲ (1603 ਤੋਂ 1868) ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਪਾਨੀ ਚਿਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਜਪਾਨ ਦੇ ਚਾਰ ਹਾਇਕੂ ਉਸਤਾਦਾਂ- ਬਾਸ਼ੋ, ਬੂਸੋਨ, ਈਸਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕੀ - ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੂਸੋਨ ਦਾ ਜਨਮ ਸੇਤਸੂ ਸੂਬੇ (ਹੁਣ ਓਸਾਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਰਡ) ਦੇ ਕੇਮਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮੂਲ ਪਰਵਾਰਕ ਨਾਮ ਤਾਨੀਗੂਚੀ ਸੀ।
ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਹਾਇਕੂ

ਪਤਝੜ ਦੀ ਸ਼ਾਮ
ਛਿਣ ਭਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ
ਘੰਟਾ ਭਰ ਆਰਾਮ

:隅々に残る寒さや梅の花

:ਸੁਮੀਜ਼ੁਮੀ ਨੀ ਨੋਕੁਰੂ ਸਾਮੁਸਾ ਯਾ ਉਮੇ ਨੋ ਹਾਨਾ

:ਖੱਲੀਂ ਖੂੰਜੀਂ
:ਦੁਬਕਿਆ ਪਾਲਾ:
:ਖਿੜਿਆ ਆਲੂਬੁਖਾਰਾ
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

*ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ
*ਮਾਸਾਓਕਾ ਸ਼ਿਕੀ
*ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਈਸਾ
*ਹਾਇਕੂ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ

ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ( ਸਿਊਦਾਦ ਦੇ ਮੇਹੀਕੋ, ਜਾਂ ਮੈਕਸੀਕੋ ਡੀ.ਐੱਫ਼.) ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਸੰਘੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੈਕਸੀਕੀ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਸੰਘ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਐਜ਼ਟੈਕ ਕਾਲ

ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅੱਜ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1325 ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕਾ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਜ਼ਟੈਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰਿਆਧ

ਰਿਆਧ ( ਲਿਪਾਂਤਰਨ ਅਰ ਰਿਆਧ ਭਾਵ ਬਾਗ਼) ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਆਧ ਸੂਬੇ ਦੀ ਵੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰਾਂ ਨਜਦ਼ ਅਤੇ ਅਲ-ਯਮਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਅਰਬ ਪਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਬਾਦੀ 5,254,560 ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਅਬਾਦੀ 70 ਲੱਖ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਨਗਰਪਾਲਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਿਆਧ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਵਿੱਚ ਰਿਆਧ ਦੇ ਮੇਅਰ ਹੇਠ ਅਤੇ ਰਿਆਧ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਰਿਆਧ ਸੂਬੇ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੱਤਮ ਬਿਨ ਅਬਦੁਲਾਜ਼ੀਜ਼ ਹੇਠ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਮੇਅਰ ਅਬਦੁੱਲਾ ਬਿਨ ਅਬਦੁਲ ਰਹਿਮਾਨ ਅਲ ਮੋਗਬਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਿਆਧ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੂਰਨ-ਇਸਤਰੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੋਰਾ ਬਿੰਤ ਅਬਦੁਲਰਹਿਮਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸਨਾ

ਸਨਾ () ਜਾਂ ਸਾਨਾ, ਯਮਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਨਾ ਰਾਜਪਾਲੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਖ਼ੁਦ ਰਾਜਪਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ "ਅਮਾਨਤ ਅਲ-ਅਸੀਮਾਹ" ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਬਾਦ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 2300 ਮੀਟਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ ਸਾਢੇ ਉੱਨੀ ਲੱਖ (2012 ਅੰਦਾਜ਼ਾ) ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਯਮਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਸਨਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਯੁਨੈਸਕੋ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਦਰਸ਼ਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਬੇਜੋੜ ਭਵਨ-ਨਿਰਮਾਣ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਜਿਆਮਿਤੀ ਨਮੂਨਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬਹੁ-ਮੰਜ਼ਲੀ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਮਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਨਿਸਿਮ ਇਜ਼ੇਕਿਲ

ਨਿਸਿਮ ਇਜ਼ੇਕਿਲ (ਮਰਾਠੀ: निस्सिम एझेकिएल, 16 ਦਸੰਬਰ 1924 – 9 ਜਨਵਰੀ 2004) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਯਹੂਦੀ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1983 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਜੀਵਨ ਝਲਕੀਆਂ

ਇਜ਼ੇਕਿਲ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਦਸੰਬਰ 1924 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬਾਟਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਬੇਨੇ-ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਯਹੂਦੀ ਸਨ, ਜੋ ਮੁੱਦਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸੇ ਸਨ। 1947 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਐਮਏ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।
ਇਜ਼ੇਕਿਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਦ ਬੈਡ ਡੇ, 1952 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਸਨੂੰ 1988 ਵਿੱਚ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਕੈਰੀਅਰ

ਇਜ਼ੇਕਿਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਏ ਟਾਈਮ ਟੂ ਚੇਂਜ, 1952 ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਉਸਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਦ ਡੈਡਲੀ ਮੈਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਿਲਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਯਹੂਦੀ
ਢੋਲਾ ਮਾਰੂ

ਢੋਲਾ ਮਾਰੂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਢੋਲਾ ਤੇ ਮਾਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਲੋਕ-ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹੀ ਰੂਪ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ

ਇਹ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਅਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਗਾਇਕੀ ਤੇ ਕਥਾਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਰੀ ਆ ਰਹੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਕਥਾਸਾਰ

ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਰੂਪ

ਢੋਲਾ ਮਾਰੂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਢੋਲਾ ਨਰਵਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਲਹਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,। ਢੋਲਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਾਲਪਣ ਵਿੱਚ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਪੂਗਲ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਪਿੰਗਲ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਮਾਰਵਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਢੋਲਾ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਮਾਰਵਣੀ ਸਿਰਫ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਾਰਵਣੀ ਦਾ ਮੁਕਲਾਵਾ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਢੋਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਮਾਲਵਣੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬਾਰੇ ਨੂੰ ਢੋਲਾ ਭੁੱਲ ਚੂਕਿਆ ਸੀ। ਉੱਧਰ ਜਦੋਂ ਮਾਰਵਣੀ ਮੁਟਿਆਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮਾਂ ਬਾਪ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਢੋਲਾ ਨੂੰ ਨਰਵਰ ਕਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜੇ। ਢੋਲਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਾਣੀ ਮਾਲਵਣੀ ਨੂੰ ਢੋਲਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਮਾਰਵਣੀ ਵਰਗੀ ਖੁਬਸੂਰਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਸੋ ਉਸਨੇ ਡਾਹ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਪਿੰਗਲ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਢੋਲੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਢੋਲੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।
ਉੱਧਰ ਮਾਰਵਣੀ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਢੋਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਉਸ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਵੀ ਵਿਸਰ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਪਿੰਗਲ ਨੂੰ ਢੋਲੇ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਲਈ ਪਰੇਰਿਆ। ਇਸ ਵਾਰ ਰਾਜਾ ਪਿੰਗਲ ਨੇ ਕਿਸੇ ਚਤੁਰ ਢੋਲੀ/ਢਾਢੀ ਨੂੰ ਨਰਵਰ ਭੇਜਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਢੋਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਵਣੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੱਦਕੇ ਮਾਰੂ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਦੋਹੇ ਬਣਾਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਢੋਲਾ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਜਾਕੇ ਗਾਕੇ ਸੁਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਚਤੁਰ ਢਾਡੀ ਸਾਲਹਕੁਮਾਰ (ਧੋਲਾ) ਨੂੰ ਮਾਰੂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਕਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਢੋਲਾ ਪੂੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਆਤੁਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਾਲਵਣੀ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਘੜਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਵਣੀ ਦੀ ਈਰਖਾ, ਚਿੰਤਾ, ਬੇਈਮਾਨੀ, ਵਿਰਹ ਅਤੇ ਕਮਜੋਰ ਦਸ਼ਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਦੋਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਢੋਲਾ ਪੂੰਗਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਢੋਲਾ ਅਤੇ ਮਾਰਵਣੀ ਦਾ ਮਿਲਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ
ਜਕਾਰਤਾ

ਜਕਾਰਤਾ, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਕਾਰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ (), ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਇਹ ਜਾਵਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਰਥਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਨਵੰਬਰ 2011 ਤੱਕ ਅਬਾਦੀ 10,187,595 ਹੈ। ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਕ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਬੋਦੇਤਾਬੇਕ (ਜਕਾਰਤਾ, ਬੋਗੋਰ, ਦੇਪੋਕ, ਤਾਨਗੇਰਾਂਗ ਅਤੇ ਬੇਕਸੀ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਉੱਚਾਰ-ਖੰਡਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਨਾਂ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਫੇਰ ਵੀ ਅੱਗੋਂ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ 2008 ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ (GaWC) ਦੀ ਘੋਖ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 661 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ