කොලොම්බියාව

කොලොම්බියාව, නිල වශයෙන් කොලොම්බියා ජනරජය, යනු ප්‍රධාන වශයෙන් දකුණු ඇමරිකාවේ පිහිටා ඇති රටක් වන අතර උතුරු ඇමරිකාවේ දූපත් ප්‍රදේශ ඇත. කොලොම්බියානු ප්‍රධාන භූමිය උතුරින් කැරිබියන් මුහුද, නැගෙනහිරින් සහ ඊසාන දෙසින් වෙනිසියුලාව, ගිනිකොන දෙසින් බ්‍රසීලය, දකුණින් සහ නිරිත දෙසින් පේරු සහ ඉක්වදෝරය, බටහිරින් පැසිෆික් සාගරය සහ වයඹ දෙසින් පැනමාව යන රටවලින් මායිම් වේ. කොලොම්බියාව දෙපාර්තමේන්තු 32 කට බෙදා ඇත. බොගෝටා අගනුවර දිස්ත්‍රික්කය ප්‍රධාන මූල්‍ය හා සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයට සත්කාරකත්වය සපයන රටේ විශාලතම නගරය ද වේ. අනෙකුත් ප්‍රධාන නාගරික ප්‍රදේශ අතර මෙඩෙලින්, කැලි, බැරැන්කිල්ලා, කාටජිනා, සැන්ටා මාර්ටා, කුකුටා, ඉබාගු, විලාවිසෙන්සියෝ සහ බුකාරමන්ගා ඇතුළත් වේ. එය වර්ග කිලෝමීටර් 1,141,748 (වර්ග සැතපුම් 440,831) ක භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරන අතර ජනගහනය මිලියන 52 ක් පමණ වේ. එහි පොහොසත් සංස්කෘතික උරුමය - භාෂාව, ආගම, ආහාර සහ කලාව ඇතුළුව - යටත් විජිතයක් ලෙස එහි ඉතිහාසය පිළිබිඹු කරයි, යුරෝපයෙන් සංක්‍රමණය වීමෙන් ගෙන එන ලද සංස්කෘතික අංග සහ මැද පෙරදිග, අප්‍රිකානු ඩයස්පෝරාව විසින් ගෙන එන ලද ඒවා සමඟ මෙන්ම යටත් විජිතකරණයට පෙර පැවති විවිධ ස්වදේශික ශිෂ්ටාචාරවල ඒවා සමඟ ඒකාබද්ධ කරයි. ක්‍රියෝල්, ඉංග්‍රීසි සහ තවත් භාෂා 64 ක් කලාපීය වශයෙන් පිළිගනු ලැබුවද, ස්පාඤ්ඤ භාෂාව නිල භාෂාව වේ.

කොලොම්බියාව ක්‍රි.පූ. 12,000 සිට අවම වශයෙන් බොහෝ ආදිවාසී ජනයා සහ සංස්කෘතීන්ගේ නිවහන වී ඇත. ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් ප්‍රථම වරට ලා ගුජිරා වෙත ගොඩ බැස්සේ 1499 දී වන අතර, 16 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට, ඔවුන් වර්තමාන කොලොම්බියාවේ වැඩි කොටසක් යටත් විජිතයක් බවට පත් කර, ග්‍රැනඩා නව රාජධානිය ස්ථාපිත කළ අතර, සැන්ටා ෆේ ද බොගෝටා එහි අගනුවර විය. ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයෙන් නිදහස 1810 දී ප්‍රකාශයට පත් කළ බව සැලකේ, දැන් කොලොම්බියාව නිව් ග්‍රැනඩාවේ එක්සත් පළාත් ලෙස මතුවෙමින් තිබේ. කෙටි ස්පාඤ්ඤ ජයග්‍රහණයකින් පසුව, කොලොම්බියානු නිදහස සුරක්ෂිත කරන ලද අතර ග්‍රාන් කොලොම්බියාවේ කාලය 1819 දී ආරම්භ විය. නව දේශපාලනය ග්‍රැනඩින් සම්මේලනය (1858) සහ පසුව කොලොම්බියා එක්සත් ජනපදය (1863) ලෙස ෆෙඩරල්වාදය සමඟ අත්හදා බැලීම් කළ අතර 1886 දී මධ්‍යගත ජනරජයක් - වත්මන් කොලොම්බියා ජනරජය - බවට පත් විය. එක්සත් ජනපදයේ සහ ප්‍රංශයේ සහාය ඇතිව, පැනමාව 1903 දී කොලොම්බියාවෙන් වෙන් වූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කොලොම්බියාවේ වර්තමාන දේශසීමා ඇති විය. 1960 ගණන්වල සිට, රට අසමමිතික අඩු තීව්‍රතාවයකින් යුත් සන්නද්ධ ගැටුමකින් සහ දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් පීඩා විඳි අතර, ඒ දෙකම 1990 ගණන්වල උත්සන්න විය. 2005 සිට, ආරක්ෂාව, ස්ථාවරත්වය සහ නීතියේ ආධිපත්‍යයේ සැලකිය යුතු දියුණුවක් මෙන්ම පෙර නොවූ විරූ ආර්ථික වර්ධනයක් සහ සංවර්ධනයක් දක්නට ලැබේ. [25][26] කොලොම්බියාව එහි සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතිය සඳහා පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයට අනුව ලතින් ඇමරිකාවේ හොඳම සෞඛ්‍ය සේවා සහ ලෝකයේ 22 වන ස්ථානය වේ. එහි විවිධාංගීකරණය වූ ආර්ථිකය දකුණු ඇමරිකාවේ තුන්වන විශාලතම රට වන අතර, සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය සහ හිතකර දිගුකාලීන වර්ධන අපේක්ෂාවන් ඇත.

කොලොම්බියාව ලෝකයේ මහා විවිධත්වයෙන් යුත් රටවල් දාහතෙන් එකකි; එය ලෝකයේ වර්ග සැතපුමකට ඉහළම ජෛව විවිධත්වයේ මට්ටම සහ සමස්තයක් වශයෙන් දෙවන ඉහළම මට්ටම ඇත. එහි භූමි ප්‍රදේශය ඇමසන් වැසි වනාන්තර, උස්බිම්, තෘණ බිම් සහ කාන්තාර ආවරණය කරයි. අත්ලාන්තික් සහ පැසිෆික් සාගර දෙකෙහිම වෙරළ තීරයන් (සහ දූපත්) ඇති දකුණු ඇමරිකාවේ එකම රට එයයි. කොලොම්බියාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, WTO, OECD, OAS, පැසිෆික් සන්ධානය සහ ඇන්ඩියන් ප්‍රජාව ඇතුළු ප්‍රධාන ගෝලීය සහ කලාපීය සංවිධානවල ප්‍රධාන සාමාජිකයෙකි; එය නේටෝ ගෝලීය හවුල්කරුවෙකු සහ එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රධාන නේටෝ නොවන සගයෙකි.
නිරුක්තිය
ඉතිහාසය

පූර්ව-කොලොම්බියානු යුගය
යටත් විජිත සමය
නිදහස
20 වන සියවස
21 වන සියවස
භූගෝලය
දේශගුණය
ජෛව විවිධත්වය සහ සංරක්ෂණය
රජය සහ දේශපාලනය
විදේශ කටයුතු
හමුදාව
පරිපාලන අංශ
ආර්ථිකය
කෘෂිකර්මය සහ ස්වභාවික සම්පත්
බලශක්තිය සහ ප්‍රවාහනය
විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය
ජන විකාශනය
භාෂා
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්
ආගම
සෞඛ්‍යය
අධ්‍යාපනය
අපරාධ
නාගරිකකරණය
සංස්කෘතිය
සාහිත්‍යය
දෘශ්‍ය කලා
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය
සංගීතය
ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය
ආහාර පිසීම
ක්‍රීඩා
සටහන්
යොමු කිරීම්

ප්‍රවර්ගය:දකුණු ඇමෙරිකානු රටවල්


ප්‍රවර්ගය:දකුණු ඇමෙරිකාව