JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
දේශපාලන සංස්කෘතිය

දේශපාලන සංස්කෘතිය යනු රටවැසියන්ගේ දේශපාලන හැඩ ගැස්ම,දේශපාලන ‍නෛතික භාවය පිළිබදව ඔවුන්ගේ හැඩ ගැස්ම,දේශපාලන ක්‍රියාවලියේ සම්ප්‍රදායන් සහ දේශපාලන සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා තෝරා පත් කරගත් පුද්ගලයන්ගේ අදහස් ය.

දේශපාලන සංස්කෘතිය යනු කුමක්ද? එය රාජ්‍යය, දේශපාලන හා ආර්ථික කටයුතු කර ගෙන යාම පිළිබද විශ්වාස පද්ධතයකින් සමන්විත වූ විශේෂ රටාගත දේශපාලන දර්ශනයකි.දේශපාලන සංස්කෘතිය,ජාතීන්ට,රාජ්‍යයන්ට සහ වෙනත් කණ්ඩායම්වලට අනන්‍ය දේශපාලන වෙනසකට රාමුවක් සකසයි. දේශපාලන සංස්කෘතිය දේශපාලන මත වාදයෙන් වෙනස් වේ. පුද්ගලයන්ට මතවාදයකට විරුද්ධ වීමෙන් දේශපාලන සංස්කෘතියක් බෙදා හදා ගැනීමට හැක.එහෙත් සමහර මතවාදයන්ගෙන් පවත්නා තත්ත්වයන්ට අභියෝග කර රජය කටයුතු කරන ආකාරයේ විශාල වෙනසක් බලාපොරොත්තුවේ. එවන් විටක ඔවුන් දේශපාලන සංස්කෘතියේ ද වෙනසක් අපේක්ෂා කරයි.

දේශපාලන සංස්කෘතිය යන යෙදුම දේශපාලන විද්‍යාවට රැගෙන ආවේ ඇමරිකානු දේශපාලන ක්‍රමය ප්‍රචලිත කිරීමටය. 50 දශකයේදී ගේබ්‍රියල් ආමන් මෙය භාවිත කල අතර එය “ ද සිවික් කල්චර් ” 1963 ආමන්ඩ් සහ වර්බා ” කෘතියේද සඳහන් විය. එහෙත් ගර්හාඩ් ලෙම්බෲක් සහ අරෙන්ඩ් ලයිපාට් යන යුරෝපීය දේශපාලන විද්‍යාඥයන් දෙදෙනා මෙම සංකල්පයට විරුද්ධ වූහ. ලෙම්බෲක් ස්විට්සර්ලන්තය සහ ඔස්ට්‍රියාව ඇසුරින්ද,ලයිපාට් නෙදර්ලන්තය ඇසුරින්ද විශ්ලේෂණය කොට පවසා සිටියේ ඇමරිකානු දේශපාලන ක්‍රමයට වඩා ප්‍රබල ක්‍රම ලොව පවතින බවය.
සටහන්

| Political culture
|}
{|
දේශපාලන පක්ෂ

දේශපාලන පක්ෂයක් () යනු මැතිවරණ ව්‍යාපාරයන්හී යෙදෙමින් රජයක් තුල දේශපාලන බලතල ලබාගැනිම ට උත්සාහ කරන දේශපාලන සංවිධානයකි. මොවුන් සාමාන්‍යයෙන් මත වාදයක් සහ දෘෂ්ටියක් දරන අතර සමහර විට විවිධ මත දරන කණ්ඩායම් ගණනක එකතුවක්ද විය හැක. සිය දේශපාලන අදහස් හසුරවමින් සහ ප්‍රචාරකරමින් ඡන්දය ලබාගැනිම මේවා සිදූ කරයි.
නිර්වචන

දේශපාලන විද්‍යව තුල පක්ෂ සදහා නිර්වචන ගණනාවක් පවති. මුල් නිර්වචන අවධානය යොමුකලේ පක්ෂවල ආයතනික ස්වභාවය,කාර්යයන් සහ පාර්ශවගතිය පළිබද වයි. ‘ තෝටිස් ඔන් ද කෝස් ඔෆ් ප්‍රසන්ට් ඩිස්කන්ටෙන්ට් ’ නම් 1770 වේ මුද්‍රිත කෘතියේ එඩ්මන් බර්ක් විසින් පහත නිර්වචනය සදහන් කරනු ලැබ ඇත. දේශපාලන පක්ෂයක් යනු එකගවූ ප්‍රතිපත්ති මත එකමුතුව ජාතික අභිලාෂය වෙනුවෙන් කටයුතුකරන පුද්ගල සමූහයකි. 1816 දී බෙන්ජමින් කොන්ස්ටන්ට් මතවාදාත්මක නිර්වචනයක් ඉදිරිපත් කල නමුත් එය මෙතෙක් කල අදළව පැවතියේ අවස්ථාවාදී හෝ ප්‍රයෝජ්‍ය පක්ෂ සදහා නොව මතවාදාත්මක පවුල් වලට අයත් පක්ෂ සඳහා පමණ. ඔහුට අනුව දේශපාලන පක්ෂයක් යනු එකම දේශපාලන මතය දරන මිනසුන් ගේ එක්වීමකි. මාක්ස්වාදීන් සිය මතවාදයේ ප්‍රධාන අදහස වන සිය ගැටුම ආශ්‍රිතව දේශපාලන පක්ෂයක් නිර්වචන කරනුයේ සමාජ පන්තියක සවිඥනක මූලාංග වල එකතුවක් ලෙසනි.

මැක්ස් වේබර් බර්ක්ගේ අදහස පිළිගනිමින් එය වඩාත් සංවර්ධනය කළේ භෟතික ආශාවන් උදෙසා ක්‍රියාකරන පිරිස්ද නිර්වචනට ඇතුලු කරමින් ඔහුට අනුව පක්ෂයක් යනු නොමිලේ බඳවා ගැනිම මත පදනම් වූ නෑ කමකි. එහි අරමුණ වනුයේ සිය පරමාදර්ශය උදාකර ගැනිම සදහා භෞතික ආශාවන් සපුරා ගැනිම සදහා නායකයන්ට බලය ලබා ගැනිමය. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු දේශපාලන විද්‍යාඥයෝ වැඩි අවදානය යොමු කලේ පක්ෂවල තාක්ෂණික ස්වරූප සහ මැතවරණ කාර්යයන් පළිබදවය. ඇන්තනි ඩවුන්ස්ට අනුව දේශපාලන පක්ෂයක් යනු මැතිවරණයක දී ජන ජය ලබා රාජ්‍ය පාලනය කිරීමේ චේතනාව සහත පුද්ගල කණ්ඩායමක. සාම්ප්‍රධායික දේශපාලන විද්‍යාඥයෝ අවධානය යොමු කළේ දේශපාලන පක්ෂ මැතිවරණ අපේක්ෂත්වය ප්‍රචාරනය කරන ක්‍රමවේදයන් ලෙසය. ක්‍රොටීට අනුව දේශපාලන පක්ෂයක් යනු ප්‍රතිපත්ති හා පද්ධතින් පළිබදව ජනතාව දැනුවත් කරන, මහජනපාලනය සදහා පුද්ගලයන් බඳවාගන්නා සහ පොදුජනතාව සහ රාජ්‍ය තින්දු ගන්නා පුද්ගලයන් අතර සම්බන්ධතාවක් ගොඩ නංවන විධිමත් සංවිධානයකි.

එසේම කෝල්මන්ට අනුව දේශපාලන පක්ෂයක් යනු තවත් ඒ හා සමාන සංවිධාන සමග කාලානුරූප මැතිවරණ වලදී තරග වදිමින් විධිමත් රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණයට සහභාගි වී රාඡ්‍යයේ පිරිස් සහ ප්‍රතිපත්ති වලට බලපෑම් කිරීමේ අරමුණක් ඇති සංවිධානයකි.

එහෙත් සහභාගි කම දේශපාලන පක්ෂයක අතවශ්‍ය අංගයක් ලෙස සමහර දේශපාලන විද්‍යාඥයෝ වඩා පුළුල් අර්ථයක් ගෙන දෙමින් පවසන්නේ දේශපාලන පක්ෂයක් යනු රාජ්‍ය බලය පාලන කිරීම සහ ජනතා සහ යෝග සදහා වෙනත් මත දරන කණ්ඩායම් සමග තරග කරන සමාජයේ ක්‍රයාකාරී දේශපාලාන කාරකයන්ගේ එකමුතු බවය.

තවද, බොහෝ රටවල සර්වජන ඡන්ද බලය මැතිවරන පැවැත්වීමට ප්‍රතම දේශපාලන පක්ෂ බිහිවිය හැක.

සූර්යාදිනාත පවසන ආකාරයට බටහිර සමාජ වල බිහිවී ඇති නිර්වචන වලට බටහිර නොවන සමාජවල ඇත්තේ සිමිත භාවිතාවකි. ඔහු පවසන්නේ සංවිධානයේ කාර්යයන් ඉතා වැදගත් වන බැවින්,එම සංවිධානයට තමන්ව දේශපාලන පක්ෂයක් ලෙස හඳුනාගැනිමට වඩා වැදගත් වන්නේ දේශපාලන කාර්යයන් මුල් කර ගනිමින් ගොඩනැගිම බවය.
අමතර අවධානයට

* List of largest political parties
* රට අනුව පාලක දේශපාලන පක්ෂ ලැයිස්තුව
* Lists of political parties by country
මූලාශ්‍ර

ප්‍රවර්ගය:ඡන්ද විමසීම්
දේශපාලනික දර්ශනය

දේශපාලනික දර්ශනය යනු රාජ්‍ය,දේශපාලනය,නිදහස,සාධාරණත්වය,දේපල,අයිතිවාසිකම්, නීතිය,අධිකාරිය මගින් ස්ථාපනය කෙරුණු නීති මාලාව ආදියට අදාළ මූලික ගැටළු පිළිබද අධ්‍යනයයි. ආණ්ඩුවක් නෛතික වන්නේ කෙසේද, එය කුමන ආකාරයකට විය යුතුද,නීතිය යනු කුමක්ද, පුරවැසියන් රජයට ඉටු කලයුතු යුතුකම් මොනවාද ,රජයක් පලවා හැරිය හැකිද,ඒ කෙසේද ආදී ගැටලු වලට පිළිතුරු මෙහිදී සොයාබැලේ. සාමාන්‍ය ජන වහරට අනුව දේශපාලනික දර්ශනය යනු දර්ශනයට සෘජුවම අදාළ නොවන දේශපාලන සදාචාරය,විශ්වාස ආදිය පිළිබද විශ්වාසයකි.


දේශපාලන දර්ශනයේ අවධානය යොමු කෙරෙන ප්‍රධාන කේෂ්ත්‍ර තුන නම්,

*දේශපාලන ආර්ථිකය - දේශපාලන අයිතවාසිකම් නිර්වචනය සහ වත්කම් පරිශීලනය.
*සාධාරණත්වය- ව්‍යාප්තිය සහ දඬුවම් කරීමේ දී.
*සත්‍යය සහ සාක්ෂි පිළිබද රීති - නීතිමය තීන්දු යන ඒවාය.
සටහන්

ප්‍රවර්ගය:දේශපාලන විද්‍යාව
දේශපාලන පද්ධති - දළ විශ්ලේෂණය Political systems-overview

දේශපාලන පද්ධති යනු දේශපාලන හා රාජ්‍ය පද්ධතියයි. මෙය නීති පද්ධතිය,ආර්ථික පද්ධතිය,සංස්කෘතික පද්ධතිය සහ වෙනත් සමාජ පද්ධතිය සමග සංසන්දනය කළ හැක.දේශපාලන පද්ධතිය ඒවායෙන් වෙනස් වන අතර එය අවකාශීය වමේ කොමියුනස්ට් වාදයේ සිට දකුණේ ෆැසිස්ට් වාදය දක්වා පෙල ගැස්සවිය හැකිය.කෙසේ වෙතත් මේ එකක් හෝ ශුද්ධ ස්වභාවයෙන් නොවන බැවින් බොහෝ දේශපාලන ක්‍රම පවතින්නේ මෙහි මධ්‍යයේ ධන වාදයට ආසන්නවය.

දේශපාලන පද්ධතියට නිර්වචන ගණනාවකි.



* ආයතන,බලපෑම් කණ්ඩායම් (දේශපාලන පක්ෂ වෘත්තිය සමිති) සහ ඒවා අතර සම්බන්ධතා මෙන්ම ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවන් පාලනය කරන දේශපාලන විදි සහ නීති දේශපාලන පද්ධතියට අයත්වේ.

* එය බලයේ රැදී සිටින සමාජ සංවිධානයේ සාමාජිකයන්ගෙන් සමන්විතය.

* එයට ප්‍රධාන ලක්ෂණ දෙකකි.එනම් එය ප්‍රතික්‍රියා කරන පරිසරයට අදාළව අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් පරායත්ත සංරචක සහ සීමාවන්ගෙන් යුතුය .

* රජය විසින් ප්‍රතිපත්ති සාධනයේ දී උපයෝගි කර ගන්නා සහ ඔවුන්ගේ පරිපාලනය වඩා සංවිධානාත්මක කරන න්‍යායත්මක සංකල්පයකි.

* සමාජයේ පාලනය සහ යුක්තිසහගත බව ස්ථාපනය කරමින් ආයතනවල දුග්ගැනවිලි ඉදිරිපත් කරමින් සමාජ පැවැත්ම සහතික කරන පද්ධතියකි.


දේශපාලන පද්ධතීන් අතර සමාන කම්,

අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් පරායත්ත කොටස් දෙකකි.

* පුරවැසියන්
* රජය

සීමාවන්

* පුරවැසිභාවය
* භූමිය
* දේපල
සටහන්
අප්‍රිකානු දේශපාලනය -African Politics

අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුව යනු මොරොක්කෝව හැර ඉතිරි අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්හි එකතුවකි. 2001 ජූනි මස 26 වන දින අඩිස් අබාබා කේන්ද්‍රි කර ගනිමින් මෙය පිහිටුවනු ලැබීය. 2004 ජූලි මස පෑන්හි අප්‍රිකානු පාර්ලමේන්තුව දකුණු අප්‍රිකානු මිඩ්‍රන්ඩ් වෙත ගෙන යනු ලැබූවද,මානව අයිතීන් සඳහා වූ අප්‍රිකානු කොමිසම අඩිස් අබාබා හිම රැදවුණි. අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුවේ ආයතන විමධ්‍යගත කොට සෑම රාජ්‍යයකටම ඒවා බෙදා හදාගැනීමට අවස්ථා ලබාදීමේ ප්‍රතිපත්තියක් පවතියි.



අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුව සමූහාණ්ඩු පනතකින් නිර්මාණය කෙරුනේ පොඳු මණ්ඩලයක් ලෙස කටයුතු කල අප්‍රිකානු ආර්ථික ප්‍රජාව ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම් ප්‍රකාර රාජ්‍යයක් බවට හැරවීම සඳහාය.අප්‍රිකානු සමූහ ආණ්ඩු රජය නමින් හැදින්වෙන පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමයක් මෙහි පවතින අතර එහ ව්‍යවස්ථාදායකයක් , විධායකයක් සහ අධිකරණයක් ඇත. රාජ්‍ය නායකයා අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුවේ ජනපති වන අතර පෑන් අප්‍රිකානු පාර්ලමේන්තුවේ සභාහපතිද වේ.ඔහු සමූහාණ්ඩුවේ ජනාධිපති වන්නේ පෑන් අප්‍රිකානු පාර්ලිමේන්තුවට පත් වී එහි බහුතර කැමැත්ත ලබා ගැනීමෙනි.


වර්තමානයේ රාජ්‍යයේ හා ආණ්ඩුවේ නායකයා සහ පෑන් අප්‍රිකානු පාර්ලමේන්තු සභාපති ධුරය දරනුයේ ගර්ට්‍රෑඩ් ඉබේ වේ මොංගෙල්ලා මහත්මියයි. 2004 මාර්තු මාසයේදී වසර 5 ක් සඳහා පාර්ලිමේන්තුව මගින් ඇයව පත් කෙරිණි. පෑන් අප්‍රිකානු පාර්ලිමේන්තුවේ සාමාජිකයන් 265 දෙනෙකි. ඒ අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුවේ සෑම රාජ්‍යයකින්ම 5 දෙනා බැගින් වු නියෝජනයකින් යුතුය.ඔවුන්ගෙන් 21% ට වැඩි ගණනක් ස්ත්‍රීන්ය.

පාර්ලිමේන්තුවේ සභාහපතිගේ බලතල සමූහාණ්ඩු පනතේ සහ මූල ලේඛණයේ දක්වා ඇත. අප්‍රිකානු සහ ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම්වලින් උරුමවන බලතල ආදියද මෙයට ඇතුළු වේ. අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුවේ රජයට සියළුම රටවල,කලාපීය,සහ නාගරික ආයතන මෙන්ම ආයතන සිය ගණනක් ඇතුලත්වේ.


අකර්මන්‍ය වූ රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති,අයුක්ති සහගත ලෝක වෙළද කටයුතු සහ දේශගුණික තත්ව නිසා මෙම කලාපය දැඩි දුර්භීක්ෂයන්ට ලක්වී ඇත්තේ ජනතාවට අවශ්‍ය ජලය හෝ ආහාර බෙදා දීමට නොහැක බැවිනි. යටත් විජිතකරණයට පෙර ලොව රත්තරන් 90% නිපද වූ මෙම භූමිය අද ලොව දුප්පත්ම මහද්වීපය බවට පත්ව ඇති අතර එහි සම්පත් වෙනත් මහද්වීප භුක්ති විදියි.රෝග පැතිරීමද විශාල වශයෙන් සිදුවන අතර විශේෂයෙන් HIV සහ AIDS වසංගතයක් වී ඇත.


අප්‍රිකානු සංවිධාන සහ රාජ්‍යයන් අතර දැඩි එකමුතුවක පැහැදිලි ලකුණු දක්නට ලැබේ. කොංග්‍රස් ජනරජ සිවිල් යුද්ධයේ දී ධනවත් අප්‍රිකානු නොවන රටවල් නොව අප්‍රිකානු රටවල්ම මැදිහත් වූහ. 1998 ගැටුම ඇරඹුමෙහිදීම සිදුවු මරණ ගණන මිලයන හතරකට ආසන්නය. අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුව වැනි දේශපාලන එකමුතුවන් මහද්වීපයේ රටවල් අතර සහයෝගය සහ සාමය සදහා බලාපොරොත්තු නංවයි. එහෙත් තවමත් රාඡ්‍යය අනුග්‍රහය සහිතව දැඩි ලෙස මානව හිමිකම් කඩකරීමේ බොහෝ අප්‍රිකානු රටවල සිදුවේ.එවන් බොහෝමයක් දේ සිදුවන්නේ දේශපාලන හේතු එසේත් නැත්නම් සිවිල් යුද්ධයක අතුරු ඵලයක් ලෙසනි. කොංගෝ ජන රජය,ස‍යෙරෝ ලයෝන්,ලයිබීරියාව,සූඩානය, සම්බාබ්වේ වැනි රටවල මෙවන් කඩකිරීම් වැඩි වශයෙන් වාර්තාවේ.
සටහන්
ඡන්දවේදය - ඡන්ද විද්‍යාව

ඡන්දවේදය - ඡන්ද විද්‍යාව


ඡන්ද විද්‍යාව යන- මැතිවරණ පළිබද සංඛ්‍යානමය විශ්ලේෂණයයි. වරස කිහිපයක ඡන්ද ප්‍රතිඵල,මහජන මත විමිසුම්, ප්‍රචාරාත්මක වියදම් ආදී තොරතුරු සහ සංඛ්‍යානමය දත්ත මෙහදී ප්‍රයෝජන ගැනේ. පැරණි මැතිවරණ පළිබද විද්‍්‍යාත්මක විශ්ලේෂණය යන අදහසින් මෞ යෙදුම නර්මාණය කලේ එක්සත් රාජධානිය ඉතිහාසඥයෙකු වූ R.B මැකලම් විසින් 1952 දීය. බ්්‍රතාන්්‍ය විද්වත් සාහිත්‍යයේ මෙම යෙදුම භාවිතා වේ.

ඡන්ද වේදයේ විවිධ ප්‍රභේද පවතියි. විශේෂයෙන් අනාවැකි සදහා නොව වර්තමානය සදහා මැතිවරණ ප්‍රතිඵල විශ්ලේෂණයේ දී මෙම ප්‍රභේද අදාල වේ. උදාහරණයක් ලෙස ගැලගර් දර්ශකය මැතිවරණයක අසාමානුපාතිකබව මනියි.
ශ්‍රී ලංකාවේ අසම්භාව්‍ය ජනාධිපතිවරණ ක්‍රමය

අසම්භාව්‍ය මැතිවරණ ක්‍රමය යනු ඡන්ද දායකයන් අපේක්ෂකයන් සිය කැමැත්තේ අනුපිළිවලට ලකුණු කල පසු ඉන් එක් ජයග්‍රහකයෙකු තෝරාගන්නා මැතිවරණ ක්‍රමයකි. ප්‍රථම මනාප ගණනයෙන් පසුව එක් අපේක්ෂකයෙකුටවත් බහුතර මනාප ලබාගත නොහැක ( 50% ) වී නම් ඉහළ මනාප ලබාගත් දෙදෙනා හැර ඉතිරි අපේක්ෂයන් තරගයෙන් ඉවත් කරනු ලැබේ. පසුව එසේ ඉවත් කෙරුනු අපේක්ෂකයන්ට ලැබී තිබුණු ඡන්දවල දෙවන මනාප ගණන්කර තරගයේ රැදී සිටින අපේක්ෂකයන් දෙදෙනා අතර බෙදා හැරේ. මෙමගින් අවසානයේ එක් අපේක්ෂකයෙකු බහුතරයක් ඡන්ද ලබා ජයග්‍රහනය කරයි.මෙය විකල්ප මැතිවරණ ක්‍රමයකට සමාන නමුත් එක් වෙනසක් ඇත. එනම් විකල්ප මැතිවරණ ක්‍රමයකදී ඡන්ද ගණන්කිරීම වට කිහපයකදී සිදුවිය හැකි නමුත් මෙහි දී පැවතිය හැක්කේ වට දෙකක් පමණි. එක්සත් ජනපදයේ මෙම මැතිවරණ ක්‍රම දෙකම instant run off sysstem ප්‍රභේදන ලෙස සලකනු ලැබේ. අසම්භාව්‍ය මැතිවරණ ක්‍රමය Two Round system හි සංයුත්ත අවස්ථාවක් ලෙසද සැලකිය හැකිය. ඡන්දදායකයින් දෙවරක් ඡන්ද පොළ වෙත යෑමකින් තොරව ඡන්දවට දෙකම සිදුවේ.


අසම්භාව්‍ය මැතිවරණ ක්‍රමයේ විශේෂ ප්‍රභේදනයක් ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරණයේ දී යොදාගැනේ. තවත් ප්‍රභේදනයක් වන Supemetary vote එන්ගලන්තයේ නගරාධිපතිවරුන් පත් කිරීම සදහා යොදාගැනේ. අතීතයේදී එනම් 1892 - 1942 දක්වා ක්වීන්ස්ලන්ඩ් ව්‍යවස්ථාදායක සභාව පත් කර ගැනීම සඳහාද මෙම ක්‍රමය යොදා ගැනුණි. අද දක්වා අඛණ්ඩව දීර්ඝතම කාලයක් ලොව භාවිතා කෙරුණු මැතිවරණ ක්‍රමය මෙය වේ. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ඇලබාමා ප්‍රාන්තයේද 1920 දශකයේදී මෙම ක්‍රමය භාවිතාවිය.
සටහන්

ප්‍රවර්ගය:දේශපාලන විද්‍යාව
වීර කැප්පෙටිපොළ මධ්‍ය විද්‍යාලය, අකුරම්බොඩ

කි‍්‍ර.ව. 1880 වන විටත් අකුරම්බොඩ ස්වභාෂා පාසලක් පැවති බව, A Gazatteer Of The Central Provinvce Of Ceylon න ම් ග‍්‍රන්ථයේ 05 වෙනි පිටුවෙහි සදහන් වේ. ඒ අනුව මෙම විද්‍යාලයේ ඉතිහාසය අවුරුදු 113 කට වැඩි බවත්, ශත වර්ෂයකට අධික කාලයක්, මාතලේ ප‍්‍රදේශයේ දස දහස් ගණනක් ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවනගේ නැණ නුවන පෑදීමට මුලස්ථානය වු බවත් කිව හැකිය.

නිදහස් අධ්‍යාපනයේ පියා ලෙස හදුන්වන ආචාර්ය සී.ඩබ්ලිව්.ඩබ්ලිව්. කන්නන්ගර මැතිතුමා විසින් මෙම පාසල 1941.01.06 වන දින මධ්‍ය විද්‍යාලයක් බවට පත් කොට අකුරම්බොඩ පමණක් නොව අවට ගම්වල දරුවන්ටත් නිදහස් අධ්‍යාපනය ලබන්නට අවස්ථාව ලබාදුනි. ශ්‍රී ලංකාවේ බිහිවු මධ්‍ය විද්‍යාලයන් අතර ප්‍රථම මධ්‍ය විද්‍යාලය ලෙස සලකනු ලබන්නේද මෙම විද්‍යාලයයි.
එහෙත් මෙම ඉතිහාසය පිළිබදව අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සතුව නිසි වැටහීමක් නොමැති කමින් ලංකාවේ ප්‍රථම මධ්‍ය විද්‍යාලය ලෙස මතුගම සී.ඩබි.ඩබි කන්නන්ගර මධ්‍ය විද්‍යාලය බවට වැරදි අවබෝධයක් ජනතාව අතර පවති. එය නිවැරදි කිරීම බලධාරින් සතු යුතුකමකි.
ඵෙතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති මෙම මැදි විදුහල 1985 වර්ෂයේදී රජයේ අවශ්‍යතාවයක් මත විද්‍යාලයීය සියලූම සම්පත් යොදාගෙන යුධ හමුදා අභ්‍යාස මධ්‍යස්ථානයක් ආරම්භ කරන ලදී. යුධ හමුදාවට පවරා ගැනීම නිසා ලැබුණු සම්පත් වලට වඩා අහිමි වුනු සම්පත් වල වටිනාකම කිහිප ගුණයක් වන්නේය. මාතලේ දිස්ති‍්‍රක්කයේ ජන නායකයින් සහ ප‍්‍රදේශවාසීන් විසින් කරන ලද බලවත් ඉල්ලීම පරිදි 1991 වර්ෂයේ අගෝස්තු මස විද්‍යාලයීය ගොඩනැගිලි ආපසු ලබා ගැනීමට හැකිවිනි. අපහසුතා රාශියක් මධ්‍යයේ 1991 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දා ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන් 520 දෙනෙකුගෙන් මෙම විද්‍යාලය නැවත ආරම්භ කරන ලදී.

එමෙන්ම මාතලේ දිස්ත‍්‍රික්කයේ බාලක බාලිකා නේවාසිකාගාර සහිත එකම පාසල වන්නේ ද මෙම විද්‍යාලයයි. මෙම මධ්‍ය විද්‍යාලය මාතලේ දිස්ති‍්‍රක්කයේ කී‍්‍රඩා පාසලද වන්නේ ය. මෙය විද්‍යාලයට ලැබුණු මහගු දායාදයකි.
හිටපු විදුහල්පතිවරුන්

*එස්.එම්. ප‍්‍රඥාරත්න - 1941-1942
*ඒ.ඡී.ඡී. පෙරේරා - 1942-1944
*සී. ගොඩගේ - 1944-1949
*ඒ.කේ. ජයසේකර - 1949-1951
*එල්. අබේසේකර - 1951-1954
*එල්. එල් .පී. කබ්රාල් - 1954 - 1957
* ඒ. තිලකරත්න - 1957 - 1960
*ඡී.ජේ.ඞී. සිල්වා - 1960 - 1961
*පී.පී. මන්තිලක - 1961 - 1966
*ඞී.බී.තෙවරප්පෙරුම - 1966 - 1967
*වයි.එම්. කරුණාරත්න - 1967 - 1968
*වී.ඩබ්ලිව්.ජේ.ලොකුබණ්ඩා - 1968 - 1971
*ඒ.බෝපිටිය - 1971 - 1972
*බී.එන්.බස්නායක - 1972 - 1973
*එන්.ජී.පියසේන - 1973 - 1974
*සී.ඒ.සී.බී.සිල්වා - 1974 - 1976
*පුජ්‍ය පෙනලබොඩ චන්ද්‍රනන්ද හිමි - 1976.01 - 1976.09
*සී. බස්නායක - 1976.10 - 1976.12
*ඒ.ඩබ්ලිව්.බී. තෙන්නකෝන් - 1977 - 1981
*එස්.සී.සී.විජේසිංහ - 1981 - 1985
* යුධ හමුදා කදවුර - 1985 -1989
* පී.ඩබ්ලිව්.කරුණාතිලක - 1991 - 2007
*බී.ඒ.සුනිල් බටුවන්ගල - 2007 - 2009}
* ඩී.එම්.වයි.එම්.දිසානායක මිය 2009 - 2012
* ඩී.ජී සරත් ජයසිංහ 2012 සිට මේ දක්වා
බාහිර සබැදි

*පාසල් වෙබ් පිටුව

ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්
සිංහල මිණුම් ඒකක

සිංහල මිණුම් ඒකක පිළිබඳව පැහැදිලි කිරීමක් පහත දැක්වෙයි.
කාලය

* තප්පර 60 = විනාඩි 1 (minute/මිනිත්තු නොවේ)
* විනාඩි 60 = පැය 1 (hour/හෝරා නොවේ)
* පැය 60 = දවස
* දවස් 30 = මාස 1
* මාස 12 = අවුරුද්ද
* මාස 3 = කාර්තු 1
* කාර්තු 4 = අවුරුදු 1
පරිමාව

* හුන්ඩු/පත 2 = මනා 1
* මනා 2 = නැලිය/සේරුව
* නැලි/සේරු 4 = ලාහ/කුරුණිය
* ලාස්/කුරුණි 4 = තිඹ 1
* ලාස්/කුරුණි 5 = බෙරය
* බෙර 2 = පෑල/මළු 1
* පෑල/මළු 4 = අමුණ
* නැලි/සේරු 32 = බුසල් 1
බර

රාත්තල් 26 1/4 = තුලම් 1
බෙහෙත් බර

* තල ඇට 3 = අමු ඇට 1
* අමු ඇට 3 = වී ඇට 1
* වී ඇට 3 = මදටිය 1
* මදටිය 20 = කලං 1
* කලං 12 = පලම් 1
* පලම් 8 = රාත්තල් 1
* පලම් 100 = තුලම් 1
* මදටිය 16 = (ලොකු) සත 1
කොප්පරා හා ලුණු බර

* රාත්තල් 56 = තුක්කු 1
* * රාත්තල් 28 = කාර්තු 1
* * කාර්තු 2 = තුක්කු 1
* * තුක්කු 2 = හොන්ඩරය (රාත්තල් 112)
* * හොන්ඩර 5 = පාරම 1
* * පාරම් 4 = ටොන් 1
රත්තරං බර

* මංචාඩි 12 = පගෝදි 1
* මංචාඩි 42 = රුපියල් බර 1
* මංචාඩි 28 = රන් පවුම් බර 1
වර්ග ඵලය

මඩ ඉඩම්
ගොඩ ඉඩම්
දිග

* පරමාණු 36 = අණු 1
* අණු 36 = තජ්ජාරි 1
* තජ්ජාරි 36 = රථරේණු 1
* රථරේණු 36 = ලික්ඛ 1
* ලික්ඛ 7 = උක්ඛ 1
* උක්ඛ 7 = ධණ්ණමාස 1
* උක්ඛ 7 = ධණ්ණමාස 1
* ධණ්ණමාස 7 = ආංගුල 1
* ආංගුල 12 = වියත් 1

* අගල් 9 = වියත් 1
* වියත් 2 = රියන් 1
* රියන් 4 = බඹ 1
* රියන් 7 = යෂ්ට් 1
* යෂ්ටි 20 = ඉසුබු (උසබ) 1
* ඉසුබු (උසබ) 20 = සැතපුම් 1
* සැතපුම් 4 = ගව් 1
* ගව් 4 = යොදුන් 1
අමතර අවධානයට

* ඒකක සහ මාන
* Historical weights and measures
* SI
සටහන්
මූලාශ්‍ර
ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ

* පනාගොඩ, DFE (1947). ජ්‍යෙෂ්‍ඨ පාඨශාලා අඞක ගණිතය II. ලංකාවේ සීමාසහිත එක්සත් ප්‍රවෘත්‍ති පත්‍ර සමාගම
අප්‍රිකාව

අප්‍රිකාව ලොව දෙවැනියට විශාලත ම (විශාලත්වය අනූව ආසියාවට පමණක් දෙවන වේ.) සහ දෙවැනියට ජනාකීර්ණම මහාද්වීපය යි. තදාසන්න දූපත් ද සමග අප්‍රිකාවේ මුළු වර්ග ප්‍රමාණය වර්ග කිමී මිලියන 30.2ක් පමණ වන අතර මෙය පෘථිවියේ මුළු වර්ග ප්‍රමාණයෙන් 6%ක් ද මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 20.4%ක් ද වෙයි. රටවල් 61කින් සමන්විත අප්‍රිකාවේ ජනගහණය බිලියනයක් පමණ වේ.

උතුරින් මධ්‍යධරණී මුහුදින් ද, ඊසානදිගින් සූවස් ඇළෙන් සහ සිනායි අර්ධද්වීපය හරහා රතු මුහුදින් ද, ගිනිකොණින් ඉන්දියන් සාගරයෙන් ද, බටහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් ද මෙම මහාද්වීපය වට වී ඇත. එයට අයිති ස්වතන්ත්‍ර රාජ්‍ය සංඛ්‍යාව 54කි.

අප්‍රිකාව, විශේෂයෙන්ම නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ මැද කොටස, මිනිසාගේ නිජබිම වන්නට ඇතැයි යන්න විද්‍යාත්මක ප්‍රජාවේ පිළිගැනීමයි. දැනට සොයා ගෙන ඇති ආදිතම හෝමෝ සේපියන්ස් (වත්මන් මිනිසා) හමුවී ඇත්තේ ඉතියෝපියාවෙනි.
මූලාශ්‍ර

thumb|240px|අප්‍රිකාවේ සිතියම


ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව
ප්‍රවර්ගය:මහාද්වීප
දෙවි-දේවතා නාමාවලිය

මෙම දේවතා නාමාවලිය ('list of deities) බුදු දහම, බහුදේවවාදී ආගම් සහ ආගමකට ඍජු සම්බන්ධයක් නැති දෙවිවරුන්ගේ සුචියකි.වව
ගෝඩ්, අල්ලාහ් වැනි ඒකදේවවාදී ආගම් මෙයට අදාල නැත.. For deified individuals see List of people who have been considered deities, Apotheosis, Imperial cult. For deities whose cult is fictional see List of deities in fiction.
දේවතාවන් වර්ගය අනුව

Lists of deities by type:
අහස සම්බන්ධ

*ඉර දෙයියෝ
*Sun
*sky, day
*weather, rain, thunder, lightning
*creator
Chthonic

*earth
*ocean, water
*underworld, night
Human sphere

*oath
*justice
*knowledge or wisdom
*household, hearth
*health, healing, medicine
*mother
*father
*love
*death
*war
*hunting
Demigods, Deified Heroes

*culture heroes
*sacred king
*imperial cult
ප්‍රදේශය අනුව
අප්‍රිකාව

*Ancient Egyptian deities
*African deities
**Yoruba
**Guanche deities
*Afro-American religion
**Loa
**Orisha
ඇමරිකාව

*North America
**Native American deities
**Inuit deities
*Mesoamerica
**Aztec deities
**Maya deities
*South America
**Incan deities
**Guarani
**Mapuche
ආසියාව
දකුණු ආසියාව

**දෙවිවරු - ශ්‍රී ලංකා
**හිංදු දෙවිවරු
***Rigvedic deities (see also Proto-Indo-Iranian religion)
Ancient Near East / Caucasus

**Mesopotamian deities
**Semitic gods
***Assyro-Babylonian pantheon (see also Family tree of the Babylonian gods)
***Canaanite deities
***Abrahamic religion
**Armenian gods
**Persia
***Yazata (Persian, see also Proto-Indo-Iranian religion)
***Zoroastrian
**Anatolia
***Hittite deities
***Hurrian deities
***Lydian gods
**Caucasus
***Ossetian deities
Central / Northern Asia

**Raven God of Kamchatka and Chukotka
**Mongol deities
**Siberian deities
**Tengri
**Turkic deities
East Asia

**Chinese deities
**Japanese deities
**Korean deities
**List of bodhisattvas
Southeast Asia

**Deities of Philippine Mythology
**Malaysian Chinese Gods
ඕස්ට්‍රේලියාව-Oceania

*ඕස්ට්‍රේලියානු Aboriginal deities
*Polynesian Mythology
*Maori deities
*Rapa Nui deities (Easter Island)
යුරෝපය

*Baltic deities
*Celtic deities
*Paleo-Balkanic deities (Thracian/Dacian/Illyrian)
*Etruscan deities
*Finnic deities
*Germanic deities
**Anglo-Saxon deities
**List of Norse gods and goddesses
*Greek pantheon (see also List of Greek mythological figures, Twelve Olympians, Greek hero cult, Family tree of the Greek gods)
*Hungarian deities
*Lusitani deities
*List of Roman deities
*Sami deities
*Slavic deities
See also

* Names of God
* List of deities in fiction
* List of people considered to be deities
* List of mythologies
* List of legendary creatures by type
* List of folklores
* Demigod
* Divinity
* God (male deity)
* Goddess
* Pantheon (gods)
සූනන් ඇඟ වැටීමේ ඵලාඵල

හූනු සාස්තරේ, හූනු සාත්තරේ එසේත් නැත්නම් සූනන් ඇඟ වැටීමේ ඵලාඵල යනුවෙන් සිංහල සමාජය තුළ සළකා බැලෙන කාරණයක් පවතියි.

විශ්වාසයන්, මතයන්, ඇදිහිලි යනු ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතියේ මෙන්ම සම්ප්‍රදායිකව ඉතා කැපී පෙනෙන අංගයකි. පොරොන්දම්, ලග්ණ, ඇස්වහ කටවහ, කැප අකැප, ඵල අඵල, කෙම් ක්‍රම වැනි දෑ උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැක. මෙවා පාරම්පරිකව පැවතන් එන දෑ වන අතර මේවායේ සත්‍ය අස්ත්‍ය බාවය නිශ්චිතවම කිව නොහැකිවන්නේ ඒවායින් බොහෝමයක් අහම්බයක් ලෙස සිදුවිය හැකි දෑ බැවිනි. නමුත් අතීතයේ මෙන්ම වර්තමානයේද මේවා තදින් විශ්වාස කරන, මේ මත පදනම්ව තම එදිනෙදා කටයුතු කරන ජන කොට්ඨාසද ශ්‍රී ලංකාව තුල ජීවත් වේ.
හූනන් වැටීමේ ශාස්ත්‍රය සියයට පනහකි ් ශාස්ත්‍රයක සියයට පනහක් යනු වී හෝ නොවෙයි එය සාමාන්‍ය ජීවිතයේදීත් අපට සිදුවන දෙයකි.
සූනන්/හූනන් ඇඟට වැටීම

#හිස - කලහ (රන්ඩු සරුවල්)
#මුහුණ - බන්ධු දර්ශන (ඥාති/මිතුරු හමුවක්)
#බැම මැද - බන්දු නාශ (සමීපතමයන්ට විපත්)
#බැම - රජුන්ගෙන් ගෞරව
#ඇස - සිර භය
#නාසය - ව්‍යාධි (රෝග/අසනීප)
#උඩුතොල - වස්තු හානි
#මුඛය - භය
#යටිතොල - වස්තු ලැබීම
#නිකට - රාජ දඬුවම්
#දකුණු කණ - දීර්ඝායු
#පපුව - ධන ලාභ /වාසි
#තනය - උතුම් ගෞරවයන්
#නළල - මරණ
#බඩ - ධන ලාභ
#දකුණු ඇල - දියුණු වීම
#වම් ඇල - මරණය
#පිට කොන්ද - ද්‍රව්‍යය ලාභ
#පිට - සුභ සම්පත්
#මුඛය - භය
#ලිඟුව - දරිද්‍ර (ආර්ථික හානි)
#යටිතොල - වස්තු ලැබීම
#යෝනිය - පුරුෂයාට මරණය
#නිකට - රාජ දඩුවම්
#වම් අත ඇඟිලි - මිත්‍රයන් කළහ
#දකුණු කණ - දීර්ඝායු
#ගුදය - වස්තු ලාභ
#වම් කණ - වෙළඳ ලාභ
#කලව - දියුණුව
#හිසකෙස් - මරණය
#දකුණු කෙන්ඩ - බොහෝ පාඩු
#බෙල්ල - සතුරු හානි
#වම් කෙන්ඩ - කලහ
#දකුණු උර - නිරෝගි
#ඇස්ව‍ට - සැප
#වම් උර - ස්ත්‍රී සැප
#වම් අතේ අල්ල-පෙම්වතිය වෙන්වීම
#වම් වළලුකර - කීර්ති
#දකුණු පාදයේ ඇඟිලි - රාජ භය
#දකුණු අත - පෙම්වතියට
#වම් පාදයේ ඇගිලි - රුදු සහිත‍ රෝග
#වම් අත - ස්ත්‍රී සැප
#නියපොතු- ධන හානි
#දකුණු අත ඇගිලි - රාජ සම්මාන
#ශරීරයේ දිව්වේ නම් - දීර්ඝායුෂ
සටහන්
මූලාශ්‍ර

*
භාහිර සබැඳි

ප්‍රවර්ගය:බිත්ති ලිත
DHIS2

District Health Information System (DHIS) යනු සුනම්‍ය (highly flexible), නිදහස් කේත (open-source) සෞඛ්‍ය කලමනාකණ තොරතුරු පද්ධතියක් (health management information system) සහ data warehouseකි. It is developed by the Health Information Systems Programme (HISP) project.

The solution covers aggregated routine data, semi-permanent data (staffing, equipment, infrastructure, population estimates), survey/audit data, and certain types of case-based on patient-based data (for instance disease notification or patient satisfaction surveys). The system supports the capture of data linked to any level in an organisational hierarchy, any data collection frequency, a high degree of customisation at both the input and output side. It has been translated into a number of languages.

The DHIS was originally developed for three health districts in Cape Town in 1998-99, but has since spread via the HISP network to nearly half of sub-Saharan Africa, where its use covers a population of 300-400 million people, and to a number of countries in Asia. The initial scope - routine monthly Primary Health Center data – has systematically been expanded to cover nearly all aspects of health data and information (excluding electronic health records). Available aggregated data for South Africa from 1998-2007, for instance, represent close to one billion patient encounters.

For electronic health records, DHIS is collaborating with the WHO-backed OpenMRS system.
Releases

DHIS
DHIS 1.3 and 1.4

DHIS 1.3 was developed on a platform of Microsoft products consisting of VBA for program logic, Access as a database, Excel for reporting and Windows as the OS. DHIS 1.4 is a significant overhaul of database structure, using various output formats for reporting. It bridges the gap between DHIS 1.3 and 2.0.
DHIS 2

DHIS 2 is an open source alternative to the earlier releases. The software development process is a global collaboration between students, researchers and experienced developers in Norway, India, South Africa, ඉතියෝපියාව and Vietnam. The first release, version 2.0, came in February 2008 after three years of development releases. Release 2.0.3 is expected in December 2009

DHIS 2 is developed using open-source Java frameworks and tools, such as the Spring Framework, Hibernate, Struts2, Maven, and JUnit.
බාහිර සබැඳි

* DHIS 2 site
* DHIS 2 on Launchpad
* Wiki for DHIS 2 development
කුඩාපොළ හිමි

කුඩා පොළ ස්වාමීන්

වහන්සේට විරුද්ධව යුද්ධාධිකරණයේදී නගන ලද චෝදනාව නම් උන්වහන්සේ මාතලේ කැරැල්ලට ආධාර දීමත්, පුරන් අප්පු රජු වශයෙන් පිළිගෙන ඔටුණු පැළඳවීමත්, වික්‌ටෝරියා අග රැජිනට විරුද්ධව කැරලි ගැසීමත්ය. මේ චෝදනාවලට වැරැදිකරු ලෙස පිළිගත් යුද්ධාධිකරණය විසින් කුඩාපොල ස්‌වාමීන් වහන්සේ වෙඩි තබා මරා දමන ලෙස නියම කළේය. ඒ නිසා වර්ෂ 1848 අගෝස්‌තු 26 වැනිදා බෝගම්බර වැව අසලට ගෙන ගොස්‌ සිවුරු පිටින්ම ආගම් විරෝධී ලෙස වෙඩි තබා මරණ ලදී.ඉංග්‍රීසි පාලන කාලය තුළ ඉංග්‍රීසින්ගේ තුවක්කුවට එරෙහිව සිංහල රණ ගී ගැයුණු අවස්ථා දෙකකි. 1818 දී සහ 1848 දී එම කැරළි දෙක පැන නැංගේය. 1848 නිදහස් සටනේදී ඉංග්‍රීසි හමුදාව ගොංගාලේ ගොඩ බණ්ඩා සැඟවී සිටි තැන සෙවීමට යෑමේදී කඩහපොල හිමි ද අත්අඩංගුවට පත් විය. සිංහලයින්ගේ සටනට කඩහපොල හිමි දායක වූ බව සත්‍යයකි. එහෙත් කඩහපොල හිමි යුද්ධාධිකරණයෙන් වැරදිකරු කොට ඝාතනය කළේ නිසි පරිදි සාක්ෂි විමසීමකින්ද තොරවය. එවකට ලක් ආණ්ඩුකාර වූ ටොරින්ටන් සාමිවරයා අතින් කඩහපොල හිමිගේ මරණ දඬුවම ස්ථිර විය. 1848 අගෝස්තු 26 වැනිදා ඉංග්‍රීසින්ගේ නීත්‍යානුකූල වෙඩිපහරින් කඩහපොල හිමි ජීවිතක්ෂයට පත් විය. චීවරය පිටින්ම සිටි කඩහපොල හෙවත් කුඩාපොල හිමිගේ චීවරයට වෙඩි තැබීම එකල මහත් ආන්දෝලනයක් ඇතිකළ සිද්ධියක් විය.




ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
තාවකාලික ලිපිය සිංහල ආහාර නාමාවලිය

මෙය සිංහල ආහාර නාමාවලියකි.
ප්‍රධාන ආහාර

බත් වර්ග
අල සහ ගෙඩි
අනෙකුත්
අනෙකුත් ආහාර

ව්‍යංජන
කැඳ
සලාද, සම්බෝල සහ මැල්ලුම්s
තෙල් දැමූ ආහාර (Fried and stir-fried)
ගැඹුරු තෙලේ බැදුම් (Deep-fried dishes)
පිලිස්සූ ආහාර (Grilled dishes)
Steamed dishes
Dipping sauces and pastes
කට ගැස්ම (Savoury snacks)
පැණි රස ආහාර
පාන (Drinks)
තවද බලන්න

* සිංහල ආහාර
* List of Thai ingredients
References

* Bhumichitr, Vatcharin. The Essential Thai Cookbook, 192 pages, New York: Clarkson N. Potter Inc., 1994
External links

*