JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
සාබායියන්වරු

සාබායියන්වරු


මාරිබ්හි බාර්යන් දේවස්ථානය - ක්‍රි.පූ. 8වන ශත වර්ෂයේ දී ඉදි කළ අතර වසර දහසකට ආසන්න කාලයක් භාවිතයට ගැණුනි.


thumb|
අල්මාන් සඳ දෙවියා අමතා කළ සාබායියයන් සෙල් ලිපිය. මෙහි දකුණු අරාබිය දෙවිවරු පස්දෙනා, අධිරාජ්‍යවරු දෙදෙනා හා පාලකවරු දෙදෙනා ගැන සඳහන්ය. (ක්‍රි.පූ. 7වන ශත වර්ෂය)


thumb|
අල් බයිඩා හි දී හමු වූ “ලෝකඩ මිනිසා” (අල් බයිඩා යනු පුරාණ ෂේබා රාජධානියේ නෂ්ම්ය) ක්‍රි.පූ. 5-6 සියවස - ලූර් කෞතුකාගාරය

සාබායියන්වරු යනු දැනට නිරිත දිග අරාබියානු අර්ධද්වීපයේ යේමනය ලෙස හැඳින්වෙන ප්‍රදේශයේ විසූ පුරාණ දක්ෂිණ අරාබි භාෂාව කතා කළ පුරාණ මානව කොට්ඨාශයකි. ක්‍රි.පූ. 2000 සිට ක්‍රි.පූ. 8 වන සියවස දක්වා සමහර සාබායියන්වරු රතු මුහුදෙන් ඔබ්බෙන් වූ තම ආධිපත්‍ය හේතු කොට ගෙන උතුරු ඉතියෝපියාවේ ඩර්ම්ට් හි හා ඒරිට්‍රියාවෙහි ද වාසය කළහ.

ඉතිහාසය

පුරාතන සාබායියානු රාජධානිය 2වන සහස්‍රයේ මුල් භාගයේ සිට ක්‍රි.පූ 1වන සියවස දක්වා පැවතිණි. ක්‍රි.පු. 1 වන සියවසේ දී එය හිම්යාරයිට්වරු අතින් පරාජයට පත් විය. නමුත් සබා සහ දූ - රයිදන් හි පළමු හිම්යාරයිට් අධිරාජ්‍යයේ කැඩී බිඳී යාමත් සමගම ක්‍රි.පූ 2 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගයේදී මධ්‍ය - සබායියානු රාජධානිය නැවත ඇති විය. එය අවසාන වරට නැවත 3 වන ශතවර්ෂය අග භාගයේදී හිම්යාට්වරු අතට පත් විය. එහි අග නගරය වූයේ මාරිබ්ය. රාජධානිය පිහිටා තිබුණේ මධ්‍ය කාලීන අරාබි භූගෝල ශාස්ත්‍රඥයින් සයිහාඩ් ලෙස නම් කළ (වර්තමානයේ රුම්ලට් - අල් - සබාටයන් ) කාන්තාරය දිගේය.

සාබායියන්වරු දකුණු අරාබි ජනතාව වූහ. පුරාණ යේමනයේ ප්‍රාදේශීය අරාබි රාජධානි තිබිණි. රතු මුහුද දිගේ උතුරින් මයිනානියන් වරුද නිරිත දිග ප්‍රදේශයෙන්ද සාබායියන් වරුද ඊට නැගෙනහිරින් ක්වාටාබනියන්වරු ද ඊටත් නැගෙනහිරින් හයිදුමයිට්වරුද සිටියහ.

අනෙකුත් අරාබි සහ යේමන රාජධානි සේම සාබායියන් වරුද බොහෝලාභ ඉපදවිය හැකි කුළුබඩු ව්‍යාපාරයේ (විශේෂයෙන් කට්ට කුමංචල් සහ සුවඳ ලාටු ) යෙදී සිටියහ‍. ෂේබාහි බිබ්ලිකල් රාජධානියේ ජාතියටම මොවුන්ද අයත් වූ බව බොහෝ විද්‍යාඥයින් දැනට විශ්වාස කරන දෙයකි. මුස්නාඩ් අක්ෂර මාලාව (පුරාණ දකුණු අරාබියානු) පිළිබඳ බොහෝ ශිලා ලේඛන වගේම වැල් අකුරින් ලියවුණු සාබුර් ලියවිලිද බොහෝ ගණනක් හමු වී ඇත.

මොවුන් බහු දේව වාදික වූහ. මොවුන් කුරානයේ සඳහන් සාබියන්වරු සමග පටලවා නොගත යුතුය. (සාබියන්වරු ගැන, කුරානයේ අරාබි භාෂාවෙන් හොඳ දේට වඩා ලියවුණේ නරක දේ ගැනය.)

රතු මුහුදේ වූ තම ආදිපත්‍යය හේතුවෙන් සබායින්වරු උතුරු ඉතියෝපියාවේ සහ එරිට්‍රියාවේද ජීවත් වූහ. එකළ ඩර්මට් රාජධානිය බල පැවැත්වුණි. බොහෝ නවීන ඉතිහාසඥයින් ප්‍රකාශ කරන පරිදි මෙම ශිෂ්ටාචාරය ඒක දේශික එකකි. සමහරු අතීතයේ ප්‍රකාශ කළ පරිදිම , ඩර්මටය ස්වදේශික ජනතාවගේ සහ උසස් සම්භවයේ සාබායියන් වරුන්ගේ මිශ්‍රණයක ප්‍රතිඵලයක් යැයි කියති. ඉතා සුළුතරයක් ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ සාබායියානුවරු හෝ එට්‍රියන් හා ඉතියෝපියන්වරු , පුරාණ සාබායියන් සංක්‍රමණිකයන්ගෙන් නැවත එන්නන් බවයි. ඒ ඉතා අල්ප සාක්ෂි ප්‍රමාණයක් පදනම් කොට තැණුනු කල්පිතයකි.

“ දිව්‍යයමය ඔගස්ටස්ගේ ක්‍රියා” හි ඔගස්ටස් ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ හමුදාව සාබායියානු බල ප්‍රදේශය වන මාරිබාවට පැමිණිනු බවයි.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Sabaeans
ස්කාරා බරායි

thumb|220px|right|ස්කාරා බරායි හි කණින ලද වාසස්ථාන.

thumb|220px|right|ගෘහ භාණ්ඩ පිලිබඳ සාක්ෂ්‍ය.

thumb|220px|right|අංක 7 නිවාසයට වසුන හා වත්මන් මුහුදු වෙරළට සමීපත්වය පෙන්වන ජනාවසයෙහි ඉහළින් පෙනෙන අයුරු දසුනක්.


thumb|220px|right|ස්කාරා බ්රෙයිහි හා අනෙකුත් නවශිලායුගීය අඩවි වලදී හමුවූ සංකේත.

ස්කාරා බරායි () යනු, ස්කොට්ලන්තයේ, ඕක්නෙයි මහා භූමිප්‍රදේශයේ බටහිර වෙරළ තීරයෙහි, ස්කායිල් බොක්කෙහි පිහිටි විශාල ගලින්-නිමැවූ‍ නව ශිලා යුගයට අයත් ජනාවාසයකි. එහි නිවාස 10ක් පවතින අතර ක්‍රි.පූ. 3100-2500 කාලයේ දී ජනාවාස වී ඇත. යුරෝපයේ වඩාත්ම සම්පූර්ණ නව ශිලා ගම්මානය මෙය වන අතර යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමවලට අයත් වීමට ආරක්ෂා සහිතව මෙය පැවතුණි.
ස්කාරා බරායි සොයා ගැනීම හා එහි ලක්ෂණ

ස්කාර් බ්රේ් නම් වූ විශාල පස් ගොඩැලිවලින් තෘණ උදුරා දැමීමට තරම් විශාල කුණාටුවක් නිසා 1850 වන තෙක් ස්කාර් බ්රේ පැවතියේ පසට යට විය.

ස්කේල් හි ස්කොට්ලන්ත වාසියකු වන විලියම් වොට් විසින් ශෛලමය ගොඩනැඟිලි කීපයක් කටු සටහන් සොයා ගන්නා ලද අතර මූලික කැනීම් ද සිදු කරන ලදී. 1926 ඇති වූ තවත් කුණාටුවකට පසු 1928 ත් 1930 ත් අතර දී එය වීර් ගෝඩන් ඩයිල්ඩ් විසින් සම්පූර්ණයෙන් කැනීමට භාජනය කරන ලදී.

ස්කාරා බ්රේස පදිංචිකරුවන් පැහැදිලි ලෙසම ග්රූව්ච්වෙයා සාදන්නෝ සහ භාවිතා කරන්නෝ වූහ. නිවෙස් මැටියෙන් ඉදි කළ ඒවා විය. ඒවා පොළවට කිඳා බැස්සේය. ඒවා විශාල කුණු ගොඩවල් බවට පත් වූයේය. ඒවා සුළු වශයෙන් ස්ථිර නිවාස වූ අතර ඔක්නෙයි හි රළු ශීත දේශගුණයට ඔරොත්තු දෙන ආකාරයේ නිර්මාණයක් විය. නිවසක් වර්ග මීටර 40 ක වපසරියකින් යුක්ත වූ අතර එහි විශාල හතරැස් කාමරයක් ද උෂ්ණත්වය ලබා දීමට හා කෑම පිසීමට විශාල ලිපක් ද විය. දූපතේ එතරම් ගස් නොතිබූ නිසා එම නිවෙස්වල වහළ සෙවිලි කිරීම සිදු වූයේ ලී දඬු හා තල්මස් ඇටකටු තණ පිඩැලි සමඟ ඇල්ලීමෙනි. නිවෙස්වල ගලින් කරන ලද ගෘහ භාණ්ඩ විශාල සංඛ්යා්වක් විය. ඊට කබඩ්, මේස, පුටු හා ඇසුරුම් පෙට්ටි අන්තර්ගත විය. කාණු පද්ධතියක් පවා ග්රාමම නිර්මාණයේ සම්පාදනය කොට තිබිණි. සෑම නිවසකම ප්රාුථමික මට්ටමේ වැසිකිලියක් තිබිණි.

සොයා ගත් නිවාස දහයෙන් හතකම ඇඳවල් හා මේස සහිත එක හා සමාන ගෘහ භාණ්ඩ විය. ඒවා වූයේ ද සමාන ස්ථානවලය. මේසය තිබුණේ නිවසට ඇතුළු වන විටම පෙනෙන ලෙස දොරට මුහුණ දා බිත්තියට හේත්තු කරය. අටවනනිවසේ මේස හෝ ඇසුරුම් පෙට්ටි නොතිබිණි. නමුත් එය එක හා සමාන කුඩා කුටිවලට බෙදා තිබුණි. මෙම නිවසේ කැනීම්වලදී ගල් කැබලි, අස්ථීන් සහ සත්ව අං හමු විය. මෙම ගොඩනැඟිල්ලක ඇටකටු ඉදිකටු හෝ ගිනිගල් කෙටේරි වැනි සරල ආයුධ නිෂ්පාදනය කළ වැඩපළක් විය හැකිය.

යුරෝපයේ මිනිස් මැක්කා පියුලෙක්ස් ඉරිටන්ස් පිළිබඳ ප්ර ථම වාර්තාව මෙම බිමෙන් සොයා ගන්නා ලදී.

විකිරණ කාබන් පරීක්ෂාවෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ ස්කාරා බ්රේො හි ජනාවාස ඇතිවීම ක්රිග.පූ. 3100 සිට වසර 600ක් පුරා පමණ පැවති බවයි. ක්රි‍.පූ. 2500 දී පමණ කාළගුණ විපර්යාසය සිදු වීමෙන් පසු එනම් බොහෝ ශීතල තෙත් කාළගුණයක් පැවතීමට පටන් ගත් පසු පදිංචිකරුවන් විසින් මෙය අත්හැර දමන්නට ඇත. ස්කාරා බ්රේීහි මිනිසුන් එහි පදිංචිය හදිසියේ අත්හැරීමට හේතු පිළිබඳ නොයෙකුත් සිද්ධාන්ත ඇතත් මෙය සිදු වූ ආකාරයට අදාල ශක්තිමත් සාක්ෂි තවම හමු වී නැත.

මෙම දෘශ්යයමාන ගොඩනැඟිලි මෙහි ජීවී සම්භවයක් තිබූ බවට හැඟීමක් ඇති කරනවන නමුත් මෙම භූමිය නැවත සොයා ගැනීමට පෙර සමුද්රී ඛාදනය නිසා මීට අදාල සාක්ෂි බොහෝ ලෙස විනාශ වී ඇත. අනාවරණය වූ ශේෂයන් පුරාණ ස්මාරකවලට යාබදව තිබෙන්නට ඇත. කොටු කරන ලද ප්රතදේශයේ දකුණට වන්නට වූ පර්වතයේ සෝදා යාමක් දක්නට ලැබී ඇත. විශාල ශෛලමය පවුර විසින් වූ ශේෂ සෝදා යාමෙන් ආරක්ෂා කෙරෙයි.


ප්‍රවර්ගය:යුරෝපයේ ලෝක උරුම අඩවි
පශ්චාත් යුද කැළඹිලි තත්වය

ජර්මනිය සමග යුද්ධය අවසාන වීමෙන් පසු රඳවා ගෙන සිටින අය නිදහස් කරන ලෙස ඉල්ලමින් පැන නැගුණු මහජන මතය දැඩි විය. 1945 මැයි 30 දින ඒ.පී.ජයසූරිය රඳවා ගෙන සිටින නිදහස් අරගලයේ උද්ඝෝෂකයින් කොන්දේසි රහිතව නිදහස් කළ යුතු යැයි රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවට විසඳුමක් ඉදිරිපත් කළේය. එම ඉල්ලීමට අනුමැතිය ලැබුණි. විරුද්ධ වූයේ බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් නම් කළ දෙදෙනකු පමණි. එහෙත් ඔවුන් නිදහස් කරන ලද්දේ උපවාසයකින් පසු තවත් දින දෙකක් ගත වීමෙන් අනතුරුවයි. නිදහස් කරන ලද අය වීරයින් සේ පිළිගෙන රටපුරා උපහාර පවත්වන ලදී. වාමාංශිකයියෝ යුද්ධයට පෙර තිබූ තත්වයට වඩා බලවත් වූහ.

යුද්ධය පැවති කාලය තුළ ඇති වූ කලබලකාරී තත්වයන් මර්දනය කිරීමෙන් පාලනය කළ නමුත් එකල පනවන ලද නියමයන් ලිහිල් කිරීමත් සමග මහජනතාවගේ කෝපය උත්සන්න විය. සැප්තැම්බර් මාසයේ සිට කොළඹ ට්‍රෑම් රථ සේවය, වරාය, ආදී ස්ථානවල වර්ජන රැල්ලක් ඇති විය.

නොවැම්බරයේදී ලංකා සම සමාජ පක්ෂයේ මූලිකත්වයේන් 'ඕල් සිලොන් යුනයිටඩ් මෝටර් වර්කර්ස් යුනියන්' (All ceylon united motor workers union) විසින් දිවයින පුරා වර්ජනයක් දියත් කරන ලදී. එන්.එම්.පෙරේරා, පිලිප් ගුණවර්ධන සහ තවත් නායකයින් අත්තඩංගුවට ගත් නමුත් වර්ජනය සාර්ථක විය.

වී බූසලයකට රු 8/- ක් ගෙවීමේ පදනම මත රජය විසින් වී එකතු කිරීමට එරෙහිව සමස්ත ලංකා ගොවි සම්මේලනය (All Ceylon Peasant Congress) ක්‍රියාත්මක විය. ඇතැම් පළාත්වල ගොවීහු රජයට වී දීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ. මේ නිසා සිය ගණනකට එරෙහිව නඩු පවරන ලදී. 1946 දී සම්මේලනය රාජ්‍ය මණ්ත්‍රණ සභාව දක්වා පා ගමනක් සංවිධානය ක‍ෙළ්ය. ඔවුහු සහල් එකතු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය නීතිය ඉවත් කරන ලෙස ඇමතිවරුන්ට බලකර සිටියහ.


1946 දී රජයේ සේවකයන් (දුම්රිය සේවය ද ඇතුළුව) ආරම්භ කළ වර්ජනය වරාය ගෑස් කොම්පැනිය ආදී ආයතන දක්වා විහිදී ගොස් මහා වැඩ වර්ජනයක් බවට පත් විය. පාලකයෝ මුලදී සාකච්ඡා සඳහා අවස්ථාවක් නොදුන්හ. එහෙත් අන්තිමට වැඩ බැලූ ආණ්ඩුකාරවරයා රාජ්‍ය සේවා වෘත්තීය සමිති සම්මේලනයේ නියෝජිතයින් හමුවීමට එකඟ විය. මෙම නියෝජිතයින්ට උපදෙස් සැපයූ එන්.එම්.පෙරේරා පොලීසිය විසින් අත් අඩංගුවට ගන්නා ලදී. එහෙත් වැඩ වර්ජකයෝ ඔහු නැතිව අවසාන තීරණයකට පැමිණීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ. අවසානයේ පෙරේරා නිදහස් කළ අතර විසඳුමක්ද ඇති විය.

කෙසේ වෙතත් වැඩ බැලූ ආණ්ඩුකාරවරයා දුන් පොරොන්දු ඒ ආකාරයෙන් ඉටු නොකළේය. දෙවැනි මහා වැඩ වර්ජනය 1947 මැයි - ජුනිවලදී ආරම්භ විය. මෙම නැගී සිටීම මර්දනය කිරීමට පොලීසියට සහය වීම සඳහා ලංකා ආරක්ෂක බලකාය (Ceyion Defence -Force) කැඳවන ලදී. කොළඹ හයිඩ් පාක් හි පැවති වර්ජකයන්ගේ රැස්වීමකින් පසු කොළොන්නාව බලා යන ගමනේදී, දෙමටගොඩදී පොලීසිය විසින් පිරිසට පිට පිට තබන ලද වෙඩි පහරකින් රජයේ ලිපිකරු සේවා සංගමයේ වී.කන්දසාමි ජීවිතක්ෂයට පත් විය. වැඩවර්ජනය මැඩ පැවැත්වීමට ගත් ක්‍රියාමාර්ගය සාර්ථක විය. කෙසේ වෙතත් බිත්තිවල ලියැවුණු ප්‍රකාශවලින් බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයන්ට දන්වා සිටියේ "ඔවුන් ඉක්මනට නොගියහොත් එලවා දමනු ඇත." යනුවෙනි. බොම්බේ මියුටිනි (Bombay Mutiny) නොහොත් බොම්බේ හමුදා කැරැල්ල සහ ඉන්දියන් හමුදාව තුළ ඇති වුණු එවැනි තවත් කලබලකාරී තත්වයන් හේතුකොට ගෙන බ්‍රිතාන්‍යයන් ඉන්දියාවෙන් පසු බැසීම ආරම්භ කළහ. ශ්‍රී ලංකාවේදී ඔවුන්ගේ තත්වය අස්ථිර විය හැක.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka_independence_struggle#Post-war_unrest
සුමරියානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය

සුමරියානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය

thumb|

දකුණු ඉරාකයේ ඌර්හි මහා සිගුරුටය

සුමරියානුවරු ක්‍රි.පූ. 4 වන සහස්‍රයේ සිට ක්‍රි.පු. 3 වන සහස්‍රය දක්වා මෙසපොටේමියාවේ (වර්තමානයේ ඉරාකයේ) ජීවත් වූ මිනිසුන් ‍කොට්ඨාශයකි. ඔවුන්ගේ නිපුණත්වය පෙන්වන නිර්මාණ අතර සිගුරුට් ගොඩනැඟිල්ල, උසස් මැටි ‍ගඩොල්වලින් කළ ගොඩනැඟිලි ‍වේ.

අමුද්‍රව්‍ය

ටයිග්‍රීස් - යුප්‍රටීස් තැනිතලාව ශාක හා ඛනිජවලින් හිඟය. සුමරියානු ගොඩනැංවීම් සිදු කළේ හුණු බදාම හෝ සිමෙන්ති මිශ්‍ර නැති මැද උස්ව පිටින් වක් වූ මැටි ගඩො‍ල් වලිනි. එම ගඩොල් රවුම් වීම නිසා ගොඩනැංවීම්වල අස්ථිර බවක් ඇති විය හැකි නිසා ඒවා තැන්පත් කළේ හරි කෙළින් රේඛාවකට ඒවායේ ඇති වන හිඩැස් ගල් කීල, පිදුරු, ඉපියා සහ වල් පැලෑටි වලින් පිරවීමෙනි.

මැටි ගඩොල් ගොඩනැඟිලි ටික කලක් යන විට දිරාපත් වේ. එම නිසා ඒවා කලින් කලට ඉවත් කර මට්ටම් කර නැවත එම ස්ථානයේම ගොඩනැංවීම සිදු වුණි. මෙම නිත්‍ය නැවත ගොඩනැංවීම නිසා නඟරවල තත්වය උසස් විය. එම නඟර අවට නඟරවලට වඩා උසස්ව පෙණුනි. ටෙල්ස් ලෙස හැඳින්වෙන මේවා පුරාණ පෙරදිගින් සොයා ගැනීමට ඇත. සුමරියානු සිලින්ඩර සන්නස්වල ද ඉපියාවලින් සාදන ලද නිවාස ගැන විස්තර වේ. ඒවා මෑතක් වන තෙක් දකුණු ඉරාකයේ මාෂ් අරබ්ස් විසින් සාදන ලද නිවාස වැනිය.

සුමරියානු දේවස්ථාන හා මාළිගා තැනීමට මුක්කු ගැසීම්, බිත්තියේ ඇතුළට නෙරීම්, අර්ධ කුළුණු හා මැටියෙන් කළ ඇණ වැනි උසස් අමුද්‍රව්‍ය හා තාක්ෂණ යොදා ගන්නා ලදී.

ලේඛකයෝ ද සුමරියානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ වැදගත් කාර්ය භාරයක් ඉෂ්ට කළහ. ඒ ආණ්ඩුව, උච්චත්වය හෝ රාජකීයභාවය වෙනුවෙන් කළ නිර්මාණ පිළිබඳ වාර්තා තැබීමෙනි.

සිගුරුට්ස්

වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ සුමරියානු ගොඩනැඟිලි වර්ගය වන්නේ සිගුරුට්ය. ඒවා මුදුනතෙහි ඉදිකළ දේවස්ථාන සහිත විශාල තට්ටු සහිත වේදිකාය. එවැනි සිගුරුට්ස් ශුද්ධ වූ බාබෙල් කුළුණු සඳහා ද හේතු පාදක වන්නට ඇත. (එටමනන්ති)

උබායිඩ් කාලයේ ඉදි වූ සිගුරුට්ස් ඉදි කරන ලද්දේ මැටි ගඩොල්වලින් තනන ලද වේදිකාවක් මත ඉතා උස් වන ලෙසය. මෙම විශාල වේදිකා මත ක්‍රමයෙන් කුඩා වන සම කේන්ද්‍රික වේදිකා ගොඩනැංවිණි. ප්‍රොටෝ ලිටරේට් යුගයට අයත් ආකාරයේ බිම් මට්ට‍මේ තැනූ දේවස්ථාන ද ඒ අතර තිබිණි. ඒවා සිගුරුට් හැඩයට ඉදි කෙරුණු නවීන ගොඩනැඟිලිවලට සමාන විය. බොහෝ දේවස්ථානවල එහි කැටයම් කළ ශිලා ලේඛන තිබී ඇත. උඩායර් හි ද එවන් ශිලා ලේඛනයක් ඇත.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Sumerian_architecture
මහනුවර-මහජන සේවාවන්

සෙංකඩගල නම් පැරණි නාමයෙන්ද හැඳින්වෙන මහනුවර, ශ්‍රී ලාංකීය සංස්කෘතිය ආරක්ෂා කරන අධ්‍යාත්මික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙසින් ශත වර්ෂ ගණනාවක් පැවතුණේය. එහි තිබෙන මාළිගා සංකීර්ණයෙහි ලක්වාසී ජනතාවගේ මහත් ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වන පූජ්‍යස්ථානය හෙවත් දළදා මාළිගාව පිහිටියේය.

රජමහ විහාරය නොහොත් ගංගාරාමය කරවන ලද්දේ දෙවෙනි නායක්කර් රජු වූ කීර්ති ශ්‍රී ‍රාජසිංහයි. ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ ශ්‍රී රාජාධිරාජසිංහ බුද්ධාගමට නොමසුරුව අනුග්‍රහය දැක් වූ රජ කෙනෙකි. රාජධානිය පුරා නොයෙක් ආකාරයට බුද්ධ ප්‍රතිමා තැනවීම සම්බන්ධයෙන් පළමු නායක්කර් රජු වූ ශ්‍රී විජය රාජසිංහ රජතුමා සිහිපත් කරනු ලැබේ. මහනුවර සිට බැලූ කළ පහළින් පෙනෙන නුවර වැව කරවන ලද්දේ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජුය.

වෙළඳාම

මහනුවරට ආනයන ද්‍රව්‍ය

අල්පේච්ඡ රළු ජීවන ක්‍රමයකට හුරු වි සිටි උඩරට ජනතාවට මූලික අවශ්‍යතා හැරුණු විට වෙනත් විසිතුරු භාණ්ඩ අවශ්‍ය වූයේ ඉතා සුළු ප්‍රමාණයකි. එසේ වුවත් ආනයනය කළ ද්‍රව්‍ය අතර සේද, තේ, සීනි, රසකැවිලි, පිඟන් බඩු සහ බතාවියාවෙන් ජපන් තඹ, තුවක්කු බට, සහ හෙල්ල, උදලු පිහියා ආදිය සෑදීම සඳහා යකඩ සහ වානේ ආදිය ආනයනය කරන ලදී. බෙංගාලයෙන් ආනයනය කරන කරනු ලැබූ රෙදි ආදිය ලන්දේසීහු 18% ක ආනයන බද්දක් පැනවූහ.

අපනයන

යුරෝපීය වෙළඳුන්ගේ ප්‍රියතම භාණ්ඩය වූයේ කුරුඳු, ගම්මිරිස් සහ පුවක් වැනි දේවල්ය. මහනුවර රාජධානියේ ප්‍රධාන අපනයන ද්‍රව්‍ය වූයේ අලි ඇතුන්ය. වෙළඳ කටයුතු ප්‍රධාන වශයෙන් කෙරුණේ ලන්දේසීන් හරහාය. නිල් මැණික්, පුෂ්පරාග, පද්මරාග වැනි අගනා මැණික් කැට මතු කර ගැනීම සඳහා මාතර සහ කොළඹ පතල් කැනීම් හැරුණු විට ත්‍රීකුණාමලය බොක්කේ මුතු කිමිදීම කෙරුණේ ලන්දේසීන් අතිනි. ජෝන් පයිබස්ට අනුව ලන්දේසීන් අරක්කුද විකුණනු ලැබුවේ මෙම සුන්දර දිවයිනේ විනාශය ක්‍රමානුකූල ලෙස සම්පූර්ණ කිරීම අරඹමිණි. ඒ වන විට තේ මෙම කලාපයට හඳුන්වා දී තිබුණේ නැත.

හමුදාව

උඩරට හමුදාව යුද්ධ කටයුතු සඳහා බෙහෙවින් යොදා ගත්තේ ගරිල්ලා සටන් ක්‍රමෝපායන්ය. ඒවා බොහෝ දුරට සාර්ථක විය. සෙබළුන් දුනු හී කඩු හෙල්ල සහ තුවක්කුවලින් සන්නද්ධ වූහ. නුවර රජවරුන් සතුව කිහිප ආකාරයක කාල තුවක්කු තිබුණේය. ඒවායින් අවුන්ස 4 සිට 8 දක්වා උණ්ඩ යොදා වෙඩි තැබිය හැකි විය. රජතුමාට රථයක සවිකරන ලද කාල තුවක්කු දෙකක් රජ මාළිගයේ තිබුණේය. ඔවුහු මාතලේ අසල ප්‍රදේශයක වෙඩි බෙහෙත් නිෂ්පාදනය කළහ. මුහුදේදී කෙරෙන සටන් වලදී මහනුවර රජවරු බොහෝ අවස්ථාවලදී ලන්දේසීන්ගේ උදව් ලබා ගත්හ.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Nayaks_of_Kandy#Public_Works
පුරාණ පෙ‍ාළොන්නරුව නගරය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයට අයත් බිම

ශ්‍රී ලංකාවේ රාජධානිවල දෙවැනි පුරාණ රාජධානිය වූ පොළොන්නරුව, පළමුවැනි විජයබාහු රජතුමා තම අගනුවර ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළේය. චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරාජය කොට දේශීය රජෙකු යටතේ 1070 දී රට නැවත එක්සත් කළේ විජයබාහු රජතුමාය. විජයබාහු රජුගේ ජයග්‍රහණය සහ රාජධානිය යුද්ධෝපාය වශයෙන් වඩාත් වැදගත් වූ පොළොන්නරුවට ගෙනයාම සුවිශේෂ කරුණක් විය. එහෙත් ඉතිහාස පොත්වල සඳහන් වන පරිදි පොළොන්නරුවේ සැබෑ වීරයා වශයෙන් සැළකෙන්නේ පළමු වැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමාය. චෝල පාලනය යටතේ පැවති සුළු කාලය තුළ පොළොන්නරුව 'ජනනාථමංගලම්' වශයෙන්ද හඳුන්වා ඇත.

රජතුමාගේ අනුග්‍රහනය ලැබ කෘෂි කර්මාන්තය සහ වෙළඳාම ඉතා දියුණු වීම නිසා පොළොන්නරුවේ ස්වර්ණමය යුගය ලෙස පරාක්‍රමබාහු රජ සමය සළකනු ලැබේ. "අහසින් වැටෙන සෑම වැසි බිඳුවක්ම භූමියේ සංවර්ධනය සඳහා යොදා ගැනීමෙන් තොරව නාස්ති නොවිය යුතුය" යන්න රජුගේ පරම අභිලාෂය විය. පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ කාලයේ ඉදි කරනු ලැබූ වාරි කර්මාන්ත අනුරාධපුරයේ ඒවාට වඩා අතිශයින් උසස් වූයේය. මෙම වාරි ක්‍රමයන් මගින් දරුණු නියං කාලයකදී පවා නැගෙනහිර පෙදෙසේ කුඹුරුවලට අදද ජලය සැපයේ. මෙම වාරි කර්මාන්තවලින් විශාලතම එක වන්නේ සම‍හරෙකු මුහුද ලෙස වරදවා තේරුම් ගන්නා පරාක්‍රම සමුද්‍රය නම් අති විශාල ජලාශයයි. එය කෙතරම් විශාලදැයි කිවහොත් ජලාශයේ මේ ඉවුරේ සිටින කෙනෙකුට විරුද්ධ පැත්තේ ඉවුර නොපෙනෙයි. එය ප්‍රධාන නගරය වට කොට සිටින්නේ පීත්ත පටියක් පරිද්දෙනි. එය නගරයේ ආරක්ෂක වැටක් ලෙසට මෙන්ම සාමකාමි කාලය තුළ ජනතාවගේ ජල අවශ්‍යතා සපුරන ජීවන මාර්ගයක්ද වශයෙන් එක විට ප්‍රයෝජනවත් කාර්යයන් දෙකක් ඉටු කළේය. පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ කාලයේ පොළොන්නරුව සම්පුර්ණයෙන්ම ස්වයං පෝෂිත තත්වයේ පැවතියේය.

ඔහුගෙන් පසු රජ වූ පළමු වැනි නිශ්ශංක මල්ල හැරුණු විට පොළොන්නරුවේ රජ වූ අනෙකුත් සියල්ලෝම දුර්වල පාලකයන් වූ අතර ආරවුල් ඇති කර ගැනීමේ නැඹුරුවක් ඇත්තේ වූහ. එපමණක් නොව ඔවුහු වඩා බලවත් දකුණු ඉන්දීය රාජ්‍යයන් සමග වෛවාහික සබඳතාවයන් වැඩි වශයෙන් පැවැත්වූහ. එහි ප්‍රතිඵලයක් වූයේ දේශීය රජ පරම්පරාව අභිබවමින් 1214 දී සිදුවූ කාලිංග මාඝගේ සහ ඉන් පසු 1284 දී සිදු වූ ආර්ය චක්‍රවර්තී නම් පාණ්‍ය රජුගේ ආක්‍රමණය වැනි ආක්‍රමණයන්ට අවස්ථාව ඇති වීමයි. ඉන් පසු අගනගරය දඹදෙණියට ගෙන යනු ලැබීය.

ඉතා හොඳින් සැලසුම් කළ නගරයක ස්වභාවයද, පොළොන්නරුවේ මුල්ම රජවරුන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය, ශික්ෂණයද පුරාණ පොළොන්නරුව නගරයේ නටබුන්වලින් පෙන්වා දෙයි. පුරාණ පොළොන්නරුව නගරය ලෝක උරුම බිමක් ලෙස යුනෙස්කෝව විසින් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.
බාහිර සබදතා

http://en.wikipedia.org/wiki/Polonnaruwa
සිහසුනට පත්වීම සහ මානාභරණ පරාජය කිරීම

සිහසුනට පත්වීම සහ මානාභරණ පරාජය කිරීම

පරාක්‍රමබාහුගේ පාලන සමය, පොළොන්නරුවෙහි සඳකඩ පහන වැනි කලා කෘති බිහි වුනු, කලා ශිල්ප ආදියෙහි විශාල දියුණුවක් දක්නට ලැබුණු යුගයක් විය.

පරාක්‍රමබාහු සැණෙකින් රජරට ඔටුනු පළන් රජු බවට පත් විය. එහෙත් යුද්ධය නිමා වීමේ ලකුණු බොහෝ දුරස් විය. මානාභරණ නැවතත් පහර දුන්නේ ඔහුගේ හමුදා මහවැලි ගඟ තෙක් ආපසු හරවා යවමිනි. ඔහු මහවැලි ග‍ඟේ ස්ථාන දෙකින් රජරටට කඩා වැදීමට උත්සාහ කළේය. මේ අතරවාරයේ අනුරාධපුරය මුල් කර ගත් නාරායන නම් ප්‍රධානියෙක් කැරැල්ලක් ආරම්භ කළේය. නැවත වරක් උතුරේ පරාක්‍රමබාහුගේ බලය තර්ජනයට ලක් විය.

මෙම අවස්ථාවේ මානාභරණ නැවත නැගී නොසිටින්නට පරාජය කළ යුතුයයි පරාක්‍රමබාහු තීරණය කළේය. යුද්ධය මගින් ඔහු පරාජය කොට රුහුණේ බලය ද ඔහු වෙතින් ඉවත් කළ යුතු යයි පරාක්‍රමබාහු සිතුවේය. මහවැලි ග‍ඟේ තොටුපලවල බලය අල්ලා ගැනීමට රක්ඛ නම් සෙන්පතියා යවා පරාක්‍රමබාහු තෙමේම දක්ඛිණදේශයෙන් රුහුණ ආක්‍රමණය කළේය. තවත් හමුදාවක් මගින් නාරායන්ගේ කැරැල්ල මැඩ පවත්වන ලද්දේ මහවැලි ග‍ඟෙහි තොටුපලවල බලය සාර්ථක ලෙස අල්ලා ගත් රක්ඛ සෙනෙවියාට උතුරු දිසාවෙන්ද ආක්‍රමණයකට ඉඩ ප්‍රස්ථාව ලබා දෙමිනි.

පරාක්‍රමබාහු ඉක්මන් ජයග්‍රහණයක් බලාපොරොත්තු වූයේවී නමුදු එය සිදු නොවීය. මානාභරණ රක්ඛ සෙනෙවියා පරදවා රජරට දක්වා ආපසු පළවා හැරියේය. ඔහුගේම හමුදාව තුළ අභ්‍යන්ත‍ර ආරාවුල්වලට ද, මලය දේශයේදී ඔහුගේ හමුදාවන්ගේ පරාජයට ද පරාක්‍රමබාහු රජු මුහුණ දෙමින් සිටියේය. මානාභරණ නැවතත් පෙ‍ාළොන්නරුව ද ඒ සමගම රජරටින් විශාල ප්‍රදේශයක් ද අල්ලා ගත්තේය. මෙම හේතු නිසා පරාක්‍රමබාහු කළේ දකුණු ප්‍රදේශයේ හමුදා ආපසු කැඳවා තම සම්පූර්ණ බලය කැටිකර උතුරට යෙදවීමයි. තමන් නැවතත් කොටු වී ඇති බව මානාභරණට වැටහුණි. එළඹුණු වසර කීපය තුළ නොකඩවා කෙරුණු සටන් හේතුවෙන් දෙපාර්ශවයම හෙම්බත් විය. මානාභරණ නගරය අතහැර රුහුණට පලා ගියේය. ඔහුගේ හමුදාවන් මහවැලි නදිය පෙදෙසෙහිදී පරාක්‍රමබාහුගේ හමුදා විසින් පරාජය කොට විනාශ කරනු ලැබිනි. රජු ලෙඩ රෝග සහ දැඩි වෙහෙස හේතු කොට ගෙන මිය යාමට ආසන්න මොහොතේ ආපසු දකුණට පැමිණියේය.

අවුරුදු පහක් පමණ කාලයක් මුළුල්ලේ අඛණ්ඩව යුද්ධයක නියැලුනා වුවද පරාක්‍රමබාහු අවිවාදයෙන්ම මුළු ශ්‍රී ලංකාවේම පාලකයා විය. මෙම යුද්ධය ඔහුගේ පාලන කාලය තුළ සිදුවූ සුවිශේෂ සිද්ධීන්වලින් එකක් ලෙස පෙනී යන්නේ 'දෙවනගල' අසලින් හමුවන ගල් පුවරුවක කොටා ඇති ආඥාවක් වැනි තවත් ඒ හා සමාන ලේඛන කිහිපයක ඒ බව දක්වා තිබීම නිසාය. මානාභරණගේ පුතා පොළොන්නරුවට කැඳවා ඔහු සමඟ සාමය ඇතිකර ගැනීමෙන් පසු අලංකාර උත්සවයක් පවත්වා ඔටුනු පැළඳවීම සිදු කළේය.


ප්‍රවර්ගය: ඉතිහාසය
සියුස් දේවස්ථානය

ක්‍රි.පූ. 470 – 456 දී ඉදි කරන ලද ඔලිම්පියා‍හි සියුස් දේවස්ථානය, නවීනතම ඩොරික් ආකාරයේ ශ්‍රේෂ්ට ග්‍රීක දේවස්ථානය වේ. දේශීය සහ පැන්හෙලනික් දෙවිවරුන්ට කැප කර තිබූ ප්‍රසිද්ධම දේවස්ථානය (ග්‍රීසියේ) මෙය විය. මෙය මයිසීනියානු කාලයේ අග දී පිහිටුවා තිබුණි. ඇට්ලස් එහි පූජ්‍ය උප වන තොටු පවුර, එළිමහන් අල්තාර හා පෙලොප් ස්තූපය සමඟ ක්‍රි.පූ. 9-10 ශත වර්ෂ අතර දී පිහිටුවන ලදී.

පුරාණ ලෝකයේ පුදුම හතෙන් එකක් වූ මෙය සියුස් ප්‍රතිමාවට නිවසක් විය. පිඩියස් නම් මූර්ති අඹන්නා විසින් ඔලිම්පියාහි තම වැඩ පළේ දී නිර්මාණය කරන ලද ක්‍රයිසෙලෙපන්ටයින් ප්‍රතිමාව ආසන්න වශයෙන් 13m ක් පමණ උසකින් යුක්ත විය.

ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පී ලිබන් විසින් මෙම දේවස්ථානය ඉදි කරන ලදී. ඔහු චාන් ලෙස කැටයම් කළ මෙටෝප්ස් හා ට්‍රයිගිල්ප් චිත්‍රපටි හා මූර්ති සහිතව එය නිම කළේය. දැන් ඔහු “ඔලිම්පියා මාස්ටර් හා ඔහුගේ කලාගාරය ලෙස හඳුන්වයි.

ගොඩනැඟිල්ලේ ප්‍රධාන ව්‍යුහය හිරිගල්වලින් නිම කිරීම සිදු වූ අතර එමඟින් අලංකාරයක් නැති, ප්‍රමිතියක් නැති බවක් දිස් වූ නිසා එය මත ස්ටකෝ නම් හුණු බදාම වර්ගය තුනී තට්ටුවක් අතුරා ඊට කිරිගරුඬවල පෙනුම දුනි. දේවස්ථානයේ සියළුම ප්‍රතිමාවෙන් කළ සැරසිලි කරන ලද්දේ පාරියන් කිරිගරුඬවලින් වූ අතර වහලේ උළු ද පාර්තේතන් (ඇතන්ස්හි) ගොඩ නැඟීමට භාවිතා කළ පෙන්ටෙලින් කිරිගරුඬ විය.

).]]


දේවස්ථානවල ප්‍රතිමා නෙලීමේ එක්සත් තේමාව වන්නේ ඩයික් හෙවත් චාරිත්‍ර පාදක කොටගත් සාමදානය යන්නයි. එය නියෝජනය කරන ලද්දේ සියුස් විසිනි.

දෙවන ශත වර්ෂයේ හි අගභාගයේ දී පෝසනියස් එම ප්‍රතිමා පිළිබඳ වාර්තා ලියා තැබුවේය. එහි පොලොප්ස් හා ඔයිනොමස් අතර වූ රථ තරඟය පිළිබඳ පුරාවෘත්තයෙහි සියුස් මධ්‍යයෙහි සිට ගෙන ද වීරවරුන් හා වීරවරියන් යුගල් වශයෙන් පසෙක සිටිමින් ද සිටින අතර රථ සේනා කෙළවරෙහි ද සිතුවම් කර ඇත. හිපෝඩමික හා ඇගේ සේවිකාව සියුස්ට වමෙන් ද පොලොප්ස් සියුස්ට දකුණෙන් ද හිට ගෙන සිටිති. වාර්තාගත කැනීම්වලින් එවන් රූප සම්පූර්ණ ලෙස 15ක් සොයා ගෙන ඇත. මෙම නිර්මාණයේ වාඩි වී හෝ දණ ගසා ගෙන සිටින අයවලුන්ගේ සම්බන්ධය හා ඔවුන් කවුරුන් ද යන වග ගැන උගත්තු තවම සාකච්ඡා කරති.

බටහිර පෙඩිමන්ට් හි විස්තර කර ඇත්තේ සෙන්චූරියෝමචිය. එනම් ආගන්තුක සත්කාරය පිළිබඳ පූජ්‍ය නීති (සෙනියා) කඩ කළ ලැපින්ස් හා සෙන්ටෝස් අතර පෙරිනොස්ගේ මංගල්‍යයේ දී ඇති වූ සටනයි. එහි ඇපලෝ මධ්‍යයෙහි සිටි අතර ඔහු පෙයිරිනෝස් හා තීසියස්ට පාර්ශ්විකව සිටියේය. ග්‍රීක්වරුන්ගේ ඔලිම්පියානු නීතියට අනුව ශිෂ්ට භාවයට පත් කිරීමට ලැපිත්වරු සූදානම්ව සිටි අතර සෙන්ටෝර්වරු ප්‍රාථමික ච්තොනික වර්ගයා ලෙසට ජීවත් වූහ. බිත්තියෙහි ඇඳ ඇති චිත්‍ර පවා සිහි ගන්වන්නේ 15වන සියවසේ ග්‍රීක්වරුන්ගේ පර්සියානු ජයග්‍රහණයකි.

ග්‍රීසියේ ඔලිම්පියාහි සියුස් දේවස්ථානයේ නටඹුන්


ඇන්ට්ස්හි ප්‍රෝනාස් සහ ඔපිස්තොඩොමස්, එහි පශ්චාත් භාගයේ ඇතුල් වීමේ පෝටිකාව හා වනජ පෝටිකෝව නිර්මාණය කර ඇත. නෙරකල්වරු තම යහපත් පාලනයට තර්ජන එල්ල කළ සත්වයින් හා රාක්ෂයින් සාර්ථක ලෙස පරාද කිරීම නියෝජනය කිරීමට හෙරකල් කම්කරුවන් 12 කැටයම් කර ඇත.

ක්‍රි.පූ. 146 දී රෝම සේනාධිපති මමියස් කොරින්ත් නඟරය පැහරූ පසු රත්රන් ආලේපිත පලිහවල් 21ක් කැප කළේය. ඒවා කණුවල එල්ලන ලදී. ක්‍රි.පූ. 426 දී තියෝඩෝසියස් II දේවස්ථානය විනාශ කිරීමට අණ දුන්නේය. 522 හා 551 ඇති වූ භූ චලන වලින් ද ඒවා තවදුරටත් විනාශ වී ගියේය.

නාය යෑම් හා ගංවතුරට මුහුණ දුන් පුරාණ දේවස්ථාන භූමිය 1766 දී හඳුනා ගන්නා ලදී. 1829 දී ප්‍රංශ කණ්ඩායමක් සියුස් දේවස්ථානය කණින්නට වූහ. එහි දී හමු වූ නටඹුන් මූසි ඩූ ලෝවර් වෙත ගෙන යන ලදී. විධිමත් කැනීම් 1875 දී ඇරඹූණු අතර එය සිදු වූයේ ජර්මන් පුරා විද්‍යාත්මක ආයතනය යටතේය. එය වර්තමානය දක්වා ද යම් යම් බාධාවන් මැද කෙරී ගෙන යයි.
පුරාතන ග්රීiසිය

පුරාතන ග්‍රීසිය

පුරාතන ග්‍රීසිය යනු ක්රිnස්තියානි ආගමේ නැගී සිටීම තෙක් සහස්රධකයකට ආසන්න කාලයක් පැවති ග්රීතක ඉතිහාසයේ යම් කාල පරිච්ඡේදයකි බොහොමයක් ඉතිහාසඥයින් එය සලකනු ලබන්නේ බටහිර ශිෂ්ටාචාරයට පදනම් වූ සංස්කෘතිය ලෙසය. ග්රී ක සංස්කෘතිය රෝමානු අධිරාජ්යායේ බලවත් බලපෑමක් වූ අතර එමගින් එය යුරෝපයේ බොහොමයක් කොටස් කරා රැගෙන ගියේය.

පුරාතන ග්රීකකයන්ගේ ශිෂ්ටාචාරය නූතන ලෝකයේ භාෂාව , දේශපාලනය , අධ්යාාපන පද්ධතිය , දර්ශනය, විද්යාිව , කලාව හා වාස්තු විද්යාේව මත අධික බලපෑමක් එල්ල කර ඇත. තවද එය බටහිර යුරෝපයේ පුනරුදයට අනුබල දුන් අතර නැවත 18 හා 19 වන සියවස් වල යුරෝපානු හා ඇමරිකානු නව සම්භාව්ය්ය පුනරුදය අතරතුරදී නැවත නැගී සිට ඇත.

පුරාතන ග්රීුසිය යන වදන යොදා ගැනෙන්නේ පුරාණික කාලයේදී ග්රීතක භාෂාව කතා කළ ලෝකය විස්තර කිරීමටය. එමගින් හැඳින් වෙන්නේ නූතන ග්රීීසියේ භූ විද්යාවත්මක ප්රකදේශය පමණක් නොවන අතර එයට පෞරාණික කාලයේදී ග්රී කයන් විසින් ස්ථාපනය කළ හෙළනික සංස්කෘතික ප්ර දේශයන් වන සයිප්රිස් හා ඊජියානු දූපත් , ඇනටෝලියාහි ඊජියානු වෙරළ තීරය (එවකට අයෝනියාව ලෙස හැඳින් වූ) සිසිලිය හා දකුණු දිග ඉතාලිය ( මැග්නා ග්රැවෂියා ලෙස හැඳින් වූ ) හා කොල්කිස් , ඉලිරියා , ත්රේ්ස් , ඊජිප්තුව , සිනෙරයිකා , දකුණු දිග ගෝල් දේශය, අයිබීරියානු වෙනුසියුලාවේ නැගෙනහිර හා ඊසාන දිග ප්රලදේශ , අයිබීරියාව හා ටවුරිකාවෙහි වෙරළවල තිබූ විසිරුණු ග්රීනක ජනාවාස ඇතුළත් වේ.

එහි 12 වන සියවසේ පැවතීම අතරතුරදී රෝමාණු ශිෂ්ටාචාරය රාජාණ්ඩුවක සිට රදල සමූහාණ්ඩුවකටද එතැන් සිට සුවිසල් අධිරාජ්ය යකටද වර්ධනය වීය. එය ආක්රකමණ කිරීම් හා සටන් හරහා බටහිර යුරෝපය හා මධ්යුධරණී මුහුද වටකර සිටින මුළු ප්රයදේශයම තම යටතට ගත්තේය. කෙසේ නමුත් රෝමාණු අධිරාජ්යදයේ බිඳ වැටීම සඳහා කරුණු කිහිපයක් හේතු විය. හිස්පේනියාව,ගෝල් දේශය හා ඉතාලිය ඇතුළත් අධිරාජ්යටයේ බ‍ටහිර කොටස පස්වන සියවසේදී ස්වාධීන රාජධානි බවට තිබුණු අතර කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ සිට පාලනය කළ නැගෙනහිර අධිරාජ්යරය කි පූ 476 න් පසුව බයිසන්ටයින් අධිරාජ්යටය ලෙස හැඳින්වුණි. මෙය රෝමයේ බිඳ වැටීම සඳහා වූ සාම්ප්රතදායිකව පිළිගන්නා දිනය විය.

http://en.wikipedia.org/wiki/Ancient_history#Ancient_Greece
මුල් හරප්පානු අවධිය

මුල් හරප්පානු රවි අවධිය (අසල පිහිටි රවි ගංගාව අනුව නම් තබන ලද) කි පූ3300 සිට කි පූ 2800 දක්වා පැවතුණි. එය බටහිර පිහිටි ගංඟාර් - හක්රා ගංඟා නිම්නයේදි හදුනාගත් හක්රා අවධියට සම්බන්ධ අතර මොහොන්දෝ ජාරෝ අසල පකිස්ථාන්, උතුරු සින්ද් හි ප්‍රදේශයක් අනුව නම් තබා ඇති කොට් ඩිජි අවධියට පෙර අවධියක්ය. “ඉන්දු ලිපියේ” මුල්ම උදාහරණ කි පූ3000 පමණ සිට දක්න‍ට ඇත.

මුල් කාලීන ගම් සංස්කෘතියේ මේරූ අවධිය පකිස්ථානය රේමන් ඩෙරි හා අම්රි මගින් නිරූපණය කරයි. කොට් ඩිජි මේරූ හරප්පානු අවධිය දක්වා වු අවධිය නිරූපණය කරන අතර බලකොටු මගින් කේන්ද්‍රගත කරන බලය හා ක්‍රමක් ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වන ජීවිතයේ නාගරික තත්ත්වය නිරූපණය කළ මෙම මට්ටමේ තවත් නගරයක් ඉන්දියාවේ හක්රා නදිය අසල කලිබන්ගන්හි සොයා ගෙන ඇත.

වෙළද ජාල විසින් මෙම සංස්කෘතිය අනෙක් සම්බන්ධ ප්‍රාදේශීය සංස්කෘතින් හා ලපිස් ලැසුලි හා කැටයම් නිර්මාණය සදහා වු අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය ඇතුළත් දුරස්ථ අමුද්‍රව්‍ය ප්‍රභව සමග සම්බන්ධ කළේය. මෙම කාලය වන විට ගම්මාන වැසියන්ට මුං, තල, රටඉදි හා කපු වැනි ගෘහස්ත වගාමෙන්ම මී හරකුන් ඇතුළත් විවිධ සතුන් ද අයත් විය.

පරිණත හරප්පානු අවධිය
කි පූ 2600 වන විට මුල් හරප්පානු ජනාවාස විශාල නාගරික මධ්‍යස්ථාන බවට පත්වී තිබුණි. එවැනි නාගරික මධ්‍යස්ථාන අතරට පකිස්ථානයේ හරප්පා හා මොහොන්දෝ ජාරෝ හා ඉන්දියාවේ ලොතාල් ඇතුළත් වෙයි. සම්පුර්ණයෙන්ම ඝාගර් හා ඉන්දු ගංඟා හා එය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ වල නගර හා ජනාවාස 1052 ක් සොයා ගෙන තිබිණි.

කි පූ 2500 වන විට වාරි මාර්ග විසින් ප්‍රදේශය පරිවර්තනයකට ලක් කළේය.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Indus_Valley_Civilization#Early_Harappan