JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ

ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਇਕ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ ਨਾਲ ਇਕੱਠਿਆਂ ਲਗਭਗ 35 ਸਾਲ ਗਾਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੇ ਗਾਏ ਦੋਗਾਣੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਕੁੱਝ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਣੋ (1982), ਗੁੱਡੋ (1985), ਪਟੋਲਾ (1987) ਤੇ ਪੁੰਨਿਆ ਦੀ ਰਾਤ (2009) ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਸੰਨ 2002 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕਾ ਦੁੱਕਾ ਗੀਤ ਹੀ ਗਾਏ ਹਨ।
ਜੀਵਨ

ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਗਿਆਨੀ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੋਪੜ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਆਨੀ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਲੁਧਿਆਣਾ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਏ। 1966 ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੋੜੀ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਪੁਰੀ ਬਣੀ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਵਾਏ ;ਉਹ ਦੋ ਗੀਤ ਸਨ 'ਮਾਹੀ ਵੇ ਮਾਹੀ ਮੈਨੂੰ ਭੰਗ ਚੜ ਗਈ' ਦੂਸਰਾ 'ਗਾਲ ਬਿਨਾ ਨਾ ਬੋਲੇ ਨੀ ਜੱਟ ਜਿਹਾ'। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੀਤ ਉਸ ਸਮੇ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ। 1967 ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ ਨਾਲ ਬਣ ਗਈ ਤੇ ਲਗਭਗ 35 ਸਾਲ ਇਕੱਠਿਆਂ ਗਾਇਆ। ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਜਨਾਬ ਬਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਧਾਰਿਆ।
ਗਾਇਕੀ

ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ ਨਾਲ਼ ਕਰੀਬ 250 ਦੋਗਾਣੇ ਅਤੇ 39 ਸੋਲੋ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਵਾਏ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਨ ਮਰਾੜਾਂ ਵਾਲ਼ਾ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ (ਪਿੱਥੋ), ਗਾਮੀ ਸੰਗਤਪੁਰੀਆ, ਬਿੱਕਰ ਮਹਿਰਾਜ, ਮਰਹੂਮ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ (ਭੁੱਖਿਆਂਵਾਲੀ ਵਾਲਾ), ਦੇਵ ਸੰਗਤਪੁਰਾ, ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ, ਬਾਂਸਲ ਬਾਪਲੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਨਕ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ:
ਸੋਲੋ

*ਅੱਜ ਤੈਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਪੁਆਈ ਨਣਦੇ
*ਤੇਰਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰੀ ਵਾਲਾ ਕੁੜਤਾ ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਕਿੱਲੀ ਟੰਗਾਂ ਵੀਰਨਾ
*ਖ਼ਾਲੀ ਘੋੜੀ ਹਿਣਕਦੀ ਉੱਤੇ ਨ੍ਹੀਂ ਦੀਂਹਦਾ ਵੀਰ
*ਲੈ ਖ਼ਬਰ ਨਿਆਣੀ ਦੀ ਬਾਬਲਾ ਦਰਦ ਵੰਡਾ ਲੈ ਧੀ ਦੇ (ਗੀਤਕਾਰ ਬਾਬੂ ਰਜਬ ਅਲੀ)
*ਮਾਏ ਨੀ ਮਾਏ ਮੇਰੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀਏ ਮਹਿਰਮੇ, ਬੁੱਝ ਮੇਰੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕੀ
*ਲਾਹ ਲਈ ਮੁੰਦਰੀ ਮੇਰੀ, ਚਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਈ ਵਈ
*ਘੜਿਆ ਝਨਾਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਲਾ ਦੇ ਪਾਰ ਵੇ
*ਡੂੰਘੇ ਡੁੱਬ ਗੇ ਜਿਗਰੀਆ ਯਾਰਾ ,ਮੈਂ ਪੱਤਣਾਂ ਤੇ ਭਾਲਦੀ ਫਿਰਾਂ
*ਗੁੱਡੀ ਵਾਂਗੂੰ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਸੱਜਣਾ , ਉਡਾਈ ਜਾ ਉਡਾਈ ਜਾ
*ਗੱਲਾਂ ਮੁੱਕੀਆਂ ਨਾ ਮਾਹੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀਆਂ ਰੱਬਾ ਵੇ ਤੇਰੀ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਗਈ
ਦੋਗਾਣੇ

*ਤੇਰਾ ਲੈਣ ਮੁਕਲਾਵਾ ਨੀ ਮੈਂ ਆਇਆ ਬੱਲੀਏ
* ਮੁੰਡਾ ਤੇਰਾ ਮੈਂ ਚੱਕ ਲੂੰ, ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ, ਚੜਿੱਕ ਦੇ ਮੇਲੇ
* ਆਪੇ ਭੌਰ ਨੇ ਥੱਪੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ, ਆਪੇ ਦਾਲ ਬਣਾਈ ਨੀ
* ਮਲਕੀ ਖੂਹ ਦੇ ਉੱਤੇ ਭਰਦੀ ਪਈ ਸੀ ਪਾਣੀ
* ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ,ਮੈਂ ਨੀ ਜਾਣਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੇ
* ਅਸੀਂ ਅੱਲੜ੍ਹਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਐਵੇਂ ਅੱਖੀਆਂ ਲਾ ਬੈਠੇ
* ਛਟੀਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾ ਬਲੇ, ਫੂਕਾਂ ਮਾਰੇ ਨੀ ਲਿਆਓ
ਛੜਾ ਫੜਕੇ
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ
* ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ
* ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਲੁੰਬਿਨੀ

ਲੁੰਬਿਨੀ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਵਰਤਮਾਨ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਯੁਨੈਸਕੋ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੋਧੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ (ਮਹਾਯਾਨ, ਬਜਰਯਾਨ, ਥੇਰਵਾਦ ਆਦਿ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਥਾਨ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕਪਿਲਬਸਤੂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਯੁਨੈਸਕੋ ਨੇ 1997 ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਾਈਟ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਤਮਾਮ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਦਰ, ਗੁੰਬਾ, ਬਿਹਾਰ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਅਸ਼ੋਕ ਸਤੰਭ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿੱਪੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਸ਼ਿਲਾਪਤਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਗੈਲਰੀ


File:Lumbinibodhi.jpg|ਲੁੰਬਿਨੀ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਤਲਾ
File:Birthplacebuddha.jpg|ਬੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ
File:Asokalumbini.jpg|ਅਸ਼ੋਕ ਸਤੰਭ
File:Lumbini pillar old.jpg|ਅਸ਼ੋਕ ਸਤੰਭ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ
File:Paderia Pillar.png|ਅਸ਼ੋਕ ਸਤੰਭ ਆਦੇਸ਼
File:LumbiniGarden2.JPG|ਲੁੰਬਿਨੀ ਬਾਗ
File:Eternal_peace_flame_Lumbini.jpg|ਸਦੀਵੀ ਅਮਨ ਲਾਟ
File:LumbiniFlags.JPG | ਪਵਿਤਰ ਪੂਲ (ਪੁਸਕਰਨੀ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਿੱਬਤੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਝੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੋਰੀਆਈ ਲਾਲਟੇਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਣ

ਹਵਾਲੇ
ਵਡਾਲੀ ਭਰਾ

thumb|ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਡਾਲੀ
ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਵਡਾਲੀ ਭਰਾ ਭਾਰਤੀ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ ਜੋੜੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਹੈ। ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਪਹਿਲਵਾਨੀ ਲਈ ਅਖਾੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਦੀ 9 ਮਾਰਚ 2018 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਡਾਲੀ ਭਰਾ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੂਰਨਚੰਦ ਵਡਾਲੀ ਜੋ ਕਿ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ, 25 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਖਾੜੇ (ਰੈਸਲਿੰਗ ਰਿੰਗ) ਵਿਚ ਨਿਯਮਿਤ ਸੀ, ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਰਸ ਲੀਲਾ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਛੋਟੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਠਾਕੁਰ ਦਾਸ ਵਡਾਲੀ ਨੇ ਪੂਰਨਚੰਦ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਪੂਰਨਚੰਦ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਸਟਰਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਹਰਬਲਭ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਹੋਈ। 1975 ਵਿਚ, ਇਹ ਜੋੜੀ ਹਰਬਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਲੰਧਰ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਇਕੱਠੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਬੱਲਭ ਮੰਦਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਇਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।

ਵਡਾਲੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਕਾਫ਼ੀ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਭਜਨ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿਚ ਗਾਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਘਰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਖਰਚਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਧਾਰਣ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

ਉਹ ਸੂਫੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਮਾਧਿਅਮ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਲਝਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸਿਰਫ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਹਨ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲਾਈਵ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਤੋਂ)। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਫ਼ਿਲਮਾਂ

*ਪਿੰਜਰ (2003)
*ਧੂਪ (2003)
*ਚਿਕੂ ਬੁਕੂ (2010, ਤਮਿਲ) ਗੀਤ: "Thooral Nindralum"
*Tanu Weds Manu (2011)
*ਮੌਸਮ (2011)
ਹਵਾਲੇ

श्रेणी:२०१८ में निधन

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸਰਦਾਰ ਅੰਜੁਮ

ਸਰਦਾਰ ਅੰਜੁਮ(1941-2015) ਊਰਦੂ ਅਦਬ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਕੱਢ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 25 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨੇੜਤਾ ਲਿਆਓਣ ਵਿੱਚ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪੰਚਕੂਲਾਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਸਨਮਾਨ

*ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਇਨਾਮ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।
*ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਇਨਾਮ (1991)
*ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਪੀਸ ਅਵਾਰਡ 2000
*ਪੰਜਾਬ ਰਤਨ ਇਨਾਮ 2001
*ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਦੂਤ ਇਨਾਮ - ਛਤੀਸਗੜ ਸਰਕਾਰ - 2002
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ


ਗਮੇ ਹਯਾਤ ਕਾ ਝਗੜਾ ਮਿਟਾ ਰਹਾ ਹੈ ਕੋਈ
ਚਲੇ ਭੀ ਆਓ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਸੇ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ਕੋਈ।

ਕਹੋ ਅਜਲ ਸੇ ਜ਼ਰਾ ਦੋ ਘੜੀ ਠਹਿਰ ਜਾਏ
ਸੁਨਾ ਹੈ ਆਨੇ ਕਾ ਵਾਦਾ ਨਿਭਾ ਰਹਾ ਹੈ ਕੋਈ।

ਵੋ ਆਜ ਲਿਪਟੇਂ ਹੈਂ ਕਿਸ ਨਾਜ਼ੁਕੀ ਸੇ ਲਾਸ਼ੇ ਕੋ
ਕਿ ਜੈਸੇ ਰੂਠੋਂ ਕੋ ਮਨਾ ਰਹਾ ਹੈ ਕੋਈ।

ਕਹੀਂ ਪਲਟ ਕੇ ਨਾ ਆ ਜਾਏਂ ਸਾਂਸ ਨਬਜੋਂ ਮੇਂ
ਹਸੀਨ ਹਾਥੋਂ ਸੇ ਮਈਯੱਤ ਸਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ਕੋਈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* Visit Dr Sardar Anjum
* Poetry by Dr Sardar Anjum
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨਤ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼
ਗਾਈਡ (ਨਾਵਲ)

ਗਾਈਡ (The Guide), ਆਰ.ਕੇ. ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਲਿਖਿਆ 1958 ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਉਹਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਅਨੇਕ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਪਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਮਾਲਗੁਡੀ ਹੈ।
ਸਾਰ

ਰਾਜੂ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਟੂਰ ਗਾਇਡ ਹੈ ਜੋ ਰੋਜੀ ਦਾ ਦੀਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਜੀ, ਮਾਰਕੋ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮਾਨਵਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਬੇਕਦਰ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਰੋਜੀ ਨੂੰ ਨਾਚ ਨਾਲ ਬੇਹੱਦ ਲਗਾਉ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਮਾਰਕੋ ਉਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਰਾਜੂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਰੋਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਰਕੋ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਰਾਜੂ, ਰੋਜੀ ਦਾ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜੂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਫਲ ਨਾਚੀ ਬਣ ਗਈ। ਲੇਕਿਨ ਰਾਜੂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰੋਜੀ ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਰਾਜੂ ਅਤੇ ਰੋਜੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਮਾਰਕੋ ਇੱਕ ਬਾਰ ਫਿਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਧਰ ਰਾਜੂ ਜਾਹਲਸਾਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤ ਕੇ ਜਦੋਂ ਰਾਜੂ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਸਾਧੁ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਾਲਗੁੜੀ ਅਤੇ ਰੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਉਜਾੜ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਾਮੀ ਸਾਧੁ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਾਰ ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰਖਾ ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਰਾਜੂ ਉਪਵਾਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਜਦੋਂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਰਾਜੂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਕਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਕੰਮ
ਦੁਵਿਧਾ

ਦੁਵਿਧਾ 1973 ਦੀ ਬਾੱਲੀਵੁਡ ਦੀ ਮਨੀ ਕੌਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਮੈਨਨ ਅਤੇ ਰਾਇਸਾ ਪਦਮਸੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਦੁਵਿਧਾ ਵੀ ਪੇਂਡੂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਨਹੀਂ ਚੱਲੀ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਸਿਨੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਖੂਬ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ 1974 ਦੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਸਮੇਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਮੂਵੀ ਲਈ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਦੇਸ ਰਾਜ ਕਾਲੀ

thumb|ਦੇਸ ਰਾਜ ਕਾਲੀ
thumb|ਦੇਸ ਰਾਜ ਕਾਲੀ
ਦੇਸ ਰਾਜ ਕਾਲੀ (16 ਮਾਰਚ 1971 - 27 ਅਗਸਤ 2023) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ। ਪਰਣੇਸ਼ਵਰੀ ਉਸ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਨਾਵਲ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

*ਚਾਨਣ ਦੀ ਲੀਕ
* ਕਥ-ਕਾਲੀ
*ਫ਼ਕੀਰੀ (2005)
*ਚੁੱਪ ਕੀਤੇ
*ਯਹਾਂ ਚਾਏ ਅੱਛੀ ਨਹੀਂ ਬਨਤੀ (2015)
ਨਾਵਲ

* ਪਰਣੇਸ਼ਵਰੀ (2008)
*ਅੰਤਹੀਣ (2008)
*ਪ੍ਰਥਮ ਪੌਰਾਣ: [ਨਰ-ਨਾਟਕ/ਭਾਗ-1] (2009)
*ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਰਵ: [ਨਰ-ਨਾਟਕ/ਭਾਗ-2] (2009)
*ਠੁਮਰੀ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼

ਬਾਬੂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼ (1898 - 11 ਮਾਰਚ 1955)
ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨ

ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਤੋਲਾ ਨੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੀਰ ਵੀਰੂ ਖਾਨ ਦੇ ਘਰ 1898 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਤੰਗੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਲਹੌਰ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਰਸਮੀ ਵਿਦਿਆ ਦੋ ਕੁ ਜਮਾਤਾਂ ਤੋ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਲਹੌਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਚੇਤਕ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਅਜ਼ਾਨ (ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਉਸਤਾਦ ਹਮਦਮ) ਦਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਸਟੇਜੀ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਕਵਿਤਾ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ ਦੇ ਗੁਰ ਸਿੱਖੇ। 1924 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੀਰਨੇ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ, ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਖ਼ਿਲਾਵਤ ਲਹਿਰ ਨਾਲ, ਗੱਲ ਕੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ

*ਸ਼ਰਫ਼ ਰਚਨਾਵਲੀ, 2 ਅਡੀਸ਼ਨ - ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 1972
*ਜੋਗਣ 2 ਅਡੀਸ਼ਨ - ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 1943
*ਲਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, 2 ਅਡੀਸ਼ਨ - ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 1978
*ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਲੀਆਂ, 1 ਅਡੀਸ਼ਨ - ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 1965
*ਸ਼ਰਫ਼ ਉਡਾਰੀ, 1 ਅਡੀਸ਼ਨ
*ਸ਼ਰਫ਼ ਹੁਲਾਰੇ, 1 ਅਡੀਸ਼ਨ
*ਹੀਰ ਸਿਆਲ, 1 ਅਡੀਸ਼ਨ
*ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਰਥਾਤ, ਪ੍ਰਸਿਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਬਾਬੂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਜੀ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਰਚਿਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਇਨਾਮ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1 ਅਡੀਸ਼ਨ - ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 1934
*ਸ਼ਰਫ਼ ਸੁਨੇਹੇ, 1 ਅਡੀਸ਼ਨ
*ਸ਼ਰਫ਼ ਨਿਸ਼ਾਨੀ, 1 ਅਡੀਸ਼ਨ - ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 1954
*ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ, 1 ਅਡੀਸ਼ਨ - ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 1930
*ਲਾਡਲਾ ਪੁੱਤਰ
*ਸੀਹਰਫ਼ੀ ਮਜ਼ਦੂਰ
*ਦਿਲ ਦੇ ਟੁਕੜੇ
*ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੀਰਨੇ 1923
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1898
ਵਾਰਿਸ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ

ਵਾਰਿਸ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ (ਅੰਗਰੇਜੀ: Waris Ahluwalia; ਜਨਮ: 1974) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਡਿਜਾਈਨਕਾਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਉਦੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਆ ਵਸਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੰਪਨੀ ਹਾਊਸ ਆਫ ਵਾਰਿਸ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਸੂਤਰ

* ਵਾਰਿਸ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੀ
* ਵਾਰਿਸ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੇ ਪੋਸਟਰ ਦੀ ਬੇਹੁਰਮਤੀ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਨੋਟਿਸ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਉਸਤਾਦ ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ

ਉਸਤਾਦ ਰਾਸ਼ਿਦ ਖਾਨ (ਉਰਦੂ : رشید خان‎) (ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1966) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਮਪੁਰ-ਸਹਿਸਵਾਨ ਘਰਾਣੇ ਤੋਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਕਈ ਵਰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਡਿਤ ਭੀਮਸੇਨ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਿਦ ਖਾਨ ਨੂੰ "ਭਾਰਤੀ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਜਾਮਨੀ" ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1968 ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਹਿਸਵਾਨ, ਬਦਾਯੂੰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਉਸਤਾਦ ਨਿਸਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਖਾਨ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਵੀ ਸੀ।

ਬਚਪਨ ਵਿੱਚਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਖਾਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦੁਆਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਦਾਯੂੰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸਖਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ, ਨਿਸਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਸਵੇਰੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਤੋਂ ਅਵਾਜ਼ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ (ਸਵਰ ਸਾਧਨਾ) 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਸ਼ੀਦ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਰਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਸੁਰ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਵਿਗਲ ਵੇਲ

ਬਿਗਲ ਵੇਲ(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ 'ਟਰੱਮਪਟ ਕਲਾਈਮਬਰ') ਕਿਉਂਕੇ ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਗਲ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਵੇਲ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਂਅ ਕੈਂਪਸਿਜ਼ ਗ੍ਰੈਂਡੀਫਲੋਰਾ
ਹੈ | ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨੀਂ ਇਹ ਵੇਲ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀ ਹੋਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਨੂੰ ਕਲਮ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
ਹੋਰ ਦੇਖੋ

*Campsis radicans images at bioimages.vanderbilt.edu
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਗੁਲਬਰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ

ਗੁਲਬਰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ, 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ 28 ਫਰਵਰੀ 2002 ਨੂੰ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਜਨੂੰਨੀ ਹਿਦੂ ਭੀੜ ਨੇ ਗੁਲਬਰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੁਲਬਰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੇਧਨੀ ਨਗਰ ਇਲਾਕੇ ’ਚ ਸਥਿਤ ਮੁਸਲਿਮ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਘਰ ਫੂਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਹਿਸਾਨ ਜਾਫ਼ਰੀ ਸਮੇਤ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 35 ਜਣੇ ਜਿੰਦਾ ਜਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਜਦਕਿ 31 ਹੋਰ ਲਾਪਤਾ ਸਨ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਮਰੇ ਸਮਝ ਲਏ ਗਏ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 69 ਹੋ ਗਈ।

ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕੌਮੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਅਮਨ ਲਈ ਨਾਗਰਿਕ, ਵਲੋਂ ਦਾਇਰ ਪਟੀਸ਼ਨ ਤੇ ਗੌਰ ਫਰਮਾਉਂਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਗੁਜਰਾਤ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਕਰਕੇ ਸੈਂਟਰਲ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। 26 ਮਾਰਚ 2008 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ, ਆਰ.ਕੇ. ਰਾਘਵਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਟੀਮ (ਐਸ ਆਈ ਟੀ), ਦੇ ਗਠਨ ਕਰਨ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2002 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ
ਅਹਿਸਾਨ ਜਾਫ਼ਰੀ

ਅਹਿਸਾਨ ਜਾਫ਼ਰੀ (1929 – 28 ਫਰਵਰੀ 2002) ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਰਜਨਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਸਮੇਤ 2002 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਨੂੰਨੀ ਹਿੰਦੂ ਭੀੜ ਨੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਿੰਦਾ ਜਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।8 ਫਰਵਰੀ 2002 ਨੂੰ ਜਦ ਫਸਾਦੀਆਂ ਨੇ ਗੁਲਬਰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਅਹਿਸਾਨ ਜਾਫਰੀ ਦੇ ਘਰ ਲੁਕ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ ਅਹਿਸਾਨ ਜਾਫਰੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਨੂੰ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਇਥੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਮਦਦ ਵੀ ਮਿਲੇਗੀ ਪਰ ਅਹਿਸਾਨ ਜਾਫਰੀ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਫੋਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ ਇਨੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕਲੋਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤੇ ਜਿਨੇ ਵੀ ਲੋਕ ਫਸਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਸਾਈਆਂ ਵਾਂਗ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੋਈ ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਨਾ ਸਕੇ ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ਤੋਂ ਸਪਲਾਈ ਕਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਹਿਸਾਨ ਜਾਫਰੀ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਹ-ਕੋਹ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਅਹਿਸਾਨ ਜਾਫ਼ਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1929 ਵਿੱਚ ਬੁੜਹਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਡਾ. ਅੱਲਾਹਬਖ਼ਸ਼ ਜਾਫ਼ਰੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1935 ਵਿੱਚ ਅਹਿਸਾਨ ਉੱਚ ਮਿਡਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਆ ਗਏ।
ਅਹਿਸਾਨ ਜਾਫ਼ਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ


ਗੀਤੋਂ ਸੇ ਤੇਰੀ ਜੁਲਫ਼ ਕੋ ਮੀਰਾ ਨੇ ਸੰਵਾਰਾ
ਗੌਤਮ ਨੇ ਸਦਾ ਦੀ
ਤੁਝੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਪੁਕਾਰਾ
ਖੁਸਰੋ ਨੇ ਰੰਗੋਂ ਸੇ ਦਾਮਨ ਕੋ ਨਿਖਾਰਾ
ਹਰ ਦਿਲ ਮੇਂ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀ
ਅਕੂਅਤ ਕੀ ਲਗਨ ਕੀ
ਯਹ ਮੇਰਾ ਵਤਨ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਵਤਨ, ਮੇਰਾ ਵਤਨ ਹੈ

ਹਵਾਲੇ

*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2002 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ
ਫ਼ਾਰੂਖ਼ ਸ਼ੇਖ਼

ਫਾਰੂਖ਼ ਸ਼ੇਖ (25 ਮਾਰਚ 1948 - 27 ਦਸੰਬਰ 2013) ਦਾ ਜਨਮ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਸ਼ੇਖ ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਵਕੀਲ ਸਨ, ਦੇ ਘਰ ਫਰੀਦਾ ਸ਼ੇਖ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 'ਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਬੜੌਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਮਰੇਲੀ 'ਚ ਹੋਇਆ | ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਰੂਪਾ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਤੇ ਸਨਾਅ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਐਕਟਰ, ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਪ੍ਰਸਤੁਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ 70 ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਲਾ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਮਾਂਤਰ ਸਿਨੇਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ, ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ, ਮੁਜ਼ਫਰ ਅਲੀ, ਹਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਕੇਤਨ ਮਹਿਤਾ ਵਰਗੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਥਿਏਟਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ

ਫਾਰੂਖ਼ ਸ਼ੇਖ਼ ਨੇ ਵਕਾਲਤ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਲੀਹ ਉੱਤੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੀਏਟਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਾਰੂਖ਼ ਸ਼ੇਖ਼ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਥਿਏਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਟਕ ‘ਤੁਮਹਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ’ ਬੜਾ ਹਿੱਟ ਹੋਇਆ। 1973 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਐਮ.ਐਸ. ਸੱਥਿਊ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਫਿਲਮ ‘ਗਰਮ ਹਵਾ’ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਆਰਟ ਸਿਨਮਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦੀ ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।
ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮਾਂ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਫਾਰੂਖ਼ ਸ਼ੇਖ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਪੀਡਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੰਜ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ (ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ), ਨੂਰੀ, ਚਸ਼ਮੇ ਬੱਦੂਰ, ਕਿਸੀ ਸੇ ਨਾ ਕਹਿਨਾ, ਕਥਾ, ਫਾਸਲੇ ਤੇ ਸਾਗਰ ਸਰਹੱਦੀ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ ਨਾਲ ਜੋੜੀ

ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬ ਜੋੜੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਚਸ਼ਮੇ ਬੱਦੂਰ’, ‘ਕਿਸੀ ਸੇ ਨਾ ਕਹਿਨਾ’, ‘ਕਥਾ’ ਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ’ਚ ਲਿਸਨ ਆਮਿਆ’ ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।
ਸਾਰਥਿਕ ਸਿਨਮਾ

ਥੀਏਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਚਰਚਿਤ ਅਦਾਕਾਰ ਫਾਰੂਖ਼ ਸ਼ੇਖ ਜਦੋਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵੱਲ ਆਏ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਸਾਰਥਿਕ ਸਿਨਮਾ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਜਲਵਾ ਦਿਖਾਇਆ। ਸਾਰਥਿਕ ਸਿਨੇਮੇ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ, ਓਮ ਪੁਰੀ, ਨਸੀਰੁਦੀਨ ਸ਼ਾਹ, ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ ਵਰਗੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਡਾਹ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੇ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਪੈਸੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਭੱਜੇ ਬਲਕਿ ਸਦਾ ਸਾਰਥਿਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ‘ਸਾਸ ਬਹੂ ਔਰ ਸੈਂਸੈਕਸ’, ‘ਟੈੱਲ ਮੀ ਓ ਖੁਦਾ’ ਅਤੇ ‘ਲਾਹੌਰ’ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ‘ਲਾਹੌਰ’ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਕਸਿੰਗ ਕੋਚ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਕੌਮੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਸ੍ਰੀਕਾਂਤ’, ‘ਚਮਤਕਾਰ’, ‘ਜੀ ਮੰਤਰੀ ਜੀ’ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜ਼ੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪਾਪੂਲਰ ਚੈਟ ਸ਼ੋਅ 'ਜੀਨਾ ਇਸੀ ਕਾ ਨਾਮ ਹੈ' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮੰਨੀਆਂ-ਪ੍ਰਮੰਨੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮ 'ਕਥਾ' ਤੇ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਫ਼ਾਸਲੇ' 'ਚ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ | ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸਾਸ ਬਹੂ ਔਰ ਸੈਂਸੈਕਸ' (2008) ਅਤੇ 'ਲਾਹੌਰ' (2009) 'ਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2010 'ਚ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ |
ਸਨਮਾਨ

2010 ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਮੌਤ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 27 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਦੁਬਈ 'ਚ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ 65 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013
ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕਾਦਾਰੀ

ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇਦਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤਾ-ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਸਾਰ ਹਨ। ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕਾਦਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤਾ-ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਇਹ ਦੋ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਆਧਾਰ ਹੀ ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਲਹੂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਉਮਰ ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਵੱਖਰਤਾ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਰੀਕੇਦਾਰੀ ਦੋ ਭਾਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵੰਡ ਰਾਂਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਵਿਆਹ ਸਬੰਧਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁੜੀ ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਸਾਕ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸ਼ਰੀਕੇਦਾਰੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਇਕੋ ਖੂਨ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੋਂ ਵੰਡ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰੀਕੇਦਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੰਮ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਧਿਰ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਰੀਕੇਦਾਰੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪਰਸਪਰ ਈਰਖਾ ਤੇ ਵੈਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਗਮੀ ਦਿਆਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਖਸ਼ੀ ਜਾਂ ਗਮੀ ਦਿਆਂ ਮੌਕਿਆਂ ਸਮੇਂ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਰਾਂ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਦਵੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਨੀਮਾਰ ਵੀ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਿਆਹ ਉੱਤੇ ਨਿਉਂਦਾ ਵੀ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਹੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਿਚੋਂ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਪੀੜੀਆਂ ਜਾਂ ਵਸੇਬੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ਦਾ ਫਰਕ ਪੈਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਪਣੱਤ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਾਕ ਦੂਜ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝ ਕਮਜੋਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਡ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜਤਾ ਹੋਵੇਗੀ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕਾਦਾਰੀ ਹੋਵੇਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤਾ-ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਹੋ ਨਿਬੜਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕਾਦਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਸਾਂਝ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਾਂਝਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ।
ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ:-
1. ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ- ਡਾ. ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ
2. ਸਭਿਆਚਾਰ :ਪਛਾਣ ਚਿਨ੍ਹ -ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
3.ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ -(ਸਰੋਤ ਤੇ ਸਰੂਪ) ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ
ਸ਼ੈਸ਼ਨ:-2013-14
ਰੋਲ ਨੰ:-120162226
ਕਲਾਸ:-ਐਮ.ਏ (ਪੰਜਾਬੀ) ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਸਮੈਸਟਰ ਤੀਜਾ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਖਿੰਡਾਅ

ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਢ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸਮਾਜ ਅਪਣਾ ਲੈਣ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਕਾਈ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਵਭਿੰਨ ਜੁਗਤਾਂ, ਸੰਦ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੂਜੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਅ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ- ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਭੋਤਿਕ ਸਮਾਂ, ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸੁੰਤਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਜਦੋਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੇਣ ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਦੋ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਨ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਖਿੰਡਾਉ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ:-ਪੱਗ ਬੰਨਣ ਦਾ ਸਟਾਇਲ ਅਫ਼ਗਾਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਪਰ ਪੱਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਹਾਰਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡਾਅ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅੰਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਲੋਂ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਇਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਤਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਏਨਾ ਮਹੱਤਵ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪਰਿਵਤਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਤਾਂ ਇਕੋਂ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ

ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ ਅਨੁਸਾਰ," ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਢ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸਮਾਜ ਆਪਣਾ ਲੈਣ ਤਾਂ ਇਸ ਅਮਲ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।"
ਇਤਿਹਾਸ

ਮਗਰਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਅਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਢਾਂ (ਲਿਪੀ, ਧਾਤਸਾਜ਼ੀ, ਇਮਾਰਤੀ ਕਲਾ ਆਦਿ) ਅਤੇ ਲੱਭਤਾਂ ਇਕੋਂ ਹੀ ਥਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਥੋ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਕੀ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਥਾਂ ਮਿਸਰ ਸੀ, ਜਿਥੋਂ ਇਹ ਫ਼ਨੀਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਸਰ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਚਲਦਾ ਸੀ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਤਕ ਪੁੱਜੀਆਂ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮਧ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਾਯਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣੀਆਂ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਾਢ ਦੀ ਸਮੱਰਥਾ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਕੀ ਤੋਂ ਨਿੱਕੀ ਨਵੀਂ ਕਾਢ ਦਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੁਚੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਉਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਆਏ ਹਾਂ।
ਮਹੱਤਤਾ

ਖਿੰਡਾਅ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੱਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਅੰਸ਼ ਬੜੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਨਿਰੋਲ ਉਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣ ਬਹੁਤੇ ਅੰਸ਼ (90 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ) ਦੂਜੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿੱਟ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਨਿੱਕੇ ਵੱਡੇ ਵਿਕਸਤ ਅਵਿਕਸਤ ਸਭ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਲਈ ਇਕੋਂ ਜਿੰਨੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਗਲਫ਼ ਲਿੰਟਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਦੀ ਸਟੱਡੀ ਆਫ਼ ਮੈਨ’ ਵਿੱਚ ਕਈ ਔਸਤ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ, ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਤ ਸੌਣ ਤਕ, ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ-ਕ੍ਰਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਦਾ ਜਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਤੇ ਚਾਨਣ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਢ ਕਿਥੋਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤਕ ਪੁੱਜਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਸਤ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ‘ਸੋ ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਲਗਭਗ ਸੋ ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਦੂਜੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਖਿੰਡਾਅ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆ, ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉੱਚਿਤ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇ ਤੱਥ ਨੂੰ ਕਿ ਇੱਕੋ ਹੀ ਕਾਢ ਇਕੋ ਵੇਲੇ (ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਲੇ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਇੱਕੋ ਹੀ ਕਾਢ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਕੋਮਾਂ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਕਾਢਕਾਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੌਮੀ ਹੈਂਕੜ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਢ ਪ੍ਰੈਧੀਨ ਤੌਰ ਉਤੇ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ। ਦੂਜੀ ਗਲ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿ ਦੂਜੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਲਾਏ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਛਾਣਨੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਾਕੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਿਤਾ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਆਚਾਰ
ਦਾਸਤਾਨਗੋਈ

ਦਾਸਤਾਨਗੋਈ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਕਲਾ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ 2005 ਵਿੱਚ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਹਦੇ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਦਾਸਤਾਨਗੋਈ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 19ਵੀਂ-ਸਦੀ ਦੀ ਇੱਕ 46 ਜਿਲਦਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਦਾਸਤਾਨ ਏ ਅਮੀਰ ਹਮਜ਼ਾ ਹੈ।
ਕਲਾ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ 19ਵੀਂ-ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ 1928 ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਬਕਰ ਅਲੀ ਦੇ ਨਿਧਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਆਲੋਚਕ ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫਾਰੂਕੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਤੀਜੇ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਹਿਮੂਦ ਫਾਰੂਕੀ, ਨੇ 21ਵੀਂ-ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

ਦਾਸਤਾਨਗੋਈ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਸਤਾਨਗੋ ਜਾਂ ਕਥਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਵਾਜ ਜ਼ਬਾਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਸਤਾਨ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸਿਰਜਨਣਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਲਾਤਮਕ ਔਜਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 19ਵੀਂ-ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਾਸਤਾਨਗੋਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰਾਸਾ, ਮੀਰ ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ ਰਾਮਪੁਰੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਆਮਿਰ ਖਾਨ, ਸੈਯਦ ਹੁਸੈਨ ਜਹ, ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਰਜਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿੱਸਾਗੋਈ