JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਰਾਜ ਸਭਾ

ਰਾਜ ਸਭਾ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਉੱਪਰੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਸਭਾ ਹੈ। ਲੋਕਸਭਾ ਹੇਠਲੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਸਭਾ ਹੈ। ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ ਸਟੇਟਸ, ਜਿਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸਭਾਪੀਠ ਦੁਆਰਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 23 ਅਗਸਤ, 1954 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰਾ ਸਦਨ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ 1918 ਦੇ ਮੋਂਟੇਗ - ਚੇੰਸਫੋਰਡ ਪ੍ਰਤੀਵੇਦਨ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਧਿਨਿਯਮ, 1919 ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਵਿਧਾਨਮੰਡਲ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸਦਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ ਸਟੇਟਸ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਕਰਣ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰ ਸੀਮਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਵਾਕਈ: 1921 ਵਿੱਚ ਅਸਤੀਤਵ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗਵਰਨਰ - ਜਨਰਲ ਤਤਕਾਲੀਨ ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ ਸਟੇਟਸ ਦਾ ਪਦੇਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਧਿਨਿਯਮ, 1935 ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਜਿਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ 9 ਦਸੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਵੀ 1950 ਤੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨਮੰਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਆਰਜੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨਮੰਡਲ ਜਿਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਵਿਧਾਈ) ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਆਰਜੀ ਸੰਸਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, 1952 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਚੋਣ ਕਰਾਏ ਜਾਣ ਤੱਕ, ਇੱਕ - ਸਦਨੀ ਰਿਹਾ।

ਆਜਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰਾ ਸਦਨ ਦੀ ਉਪਯੋਗਿਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਪਯੋਗਿਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਬਹਿਸ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅੰਤਤ: ਆਜਾਦ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਦਵਿਸਦਨੀ ਵਿਧਾਨਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇਸਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਸੰਘੀਏ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦਵਿਵਿਧਤਾਵਾਂਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਹਿਜ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਵਾਕਈ:, ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਏਕਲ ਸਭਾ ਨੂੰ ਆਜਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੁਨੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਣ ਲਈ ਥੋੜਾ ਸੱਮਝਿਆ ਗਿਆ। ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ ਸਟੇਟਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦੂਸਰਾ ਸਦਨ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਚਨ ਪੱਧਤੀ ਪ੍ਰਤਿਅਕਸ਼ਤ: ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਲੋਂ ਪੂਰਣਤ: ਭਿੰਨ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੋਰ ਸਦਨ ਸੱਮਝਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਮੈਂਬਰ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਸਭਾ (ਹਾਉਸ ਆਫ ਪੀਪੁਲ) ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਸ਼ਏ ਪਰਿਸੰਘੀਏ ਸਦਨ ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਭਾ ਵਲੋਂ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਵਾਚਨ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਸੰਘ ਰਾਜ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਤਰਜਮਾਨੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਬਰਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਭਾ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਮੈਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦਾ ਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰੀ ਹੇਤੁ ਹੇਠਲਾ ਉਮਰ ਤੀਹ ਸਾਲ ਨਿਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਲਈ ਇਹ ਪੰਝੀ ਸਾਲ ਹੈ। ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ ਸਟੇਟਸ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਰਿਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਸੰਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਅਜਿਹਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਪਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਪਦੇਨ ਸਭਾਪਤੀ ਬਣਾਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਬੈਠਕਾਂ ਦਾ ਸਦਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਲੋਂ ਸਬੰਧਤ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸੰਰਚਨਾ / ਗਿਣਤੀ
ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁੱਛੇਦ 80 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭੇ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਗਿਣਤੀ 250 ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 12 ਮੈਂਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ 238 ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਸੰਘ ਰਾਜ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਤਦ ਵੀ, ਰਾਜ ਸਭੇ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਗਿਣਤੀ 245 ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 233 ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘ ਰਾਜਕਸ਼ੇਤਰ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਪੁਡੁਚੇਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਹਨ ਅਤੇ 12 ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹਾਂ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੈਂਬਰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣਗੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ, ਵਿਗਿਆਨ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਜਿਵੇਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਵਿਵਹਾਰਕ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ
MLA by party memberships

Members of Legislative Assembly by their political party ()
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ
ਕੁੱਲੂ

ਕੁੱਲੂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਲੰਥਪੀਠ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੁਲੰਥਪੀਠ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਮਤਲਬ ਹੈ ਰਹਿਣ ਯੋਗ‍ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅੰਤ। ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦੀ ਘਾਟੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਸਿਆ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਰਯਟਨ ਸ‍ਥਲ ਹੈ ਕੁਲ‍ਲੁ। ਵਰ੍ਹੀਆਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਲੀ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਵਿਜ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਬਸਿਆ ਇਹ ਸ‍ਥਾਨ ਆਪਣੇ ਇੱਥੇ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਦਸੁਹਿਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ 17ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬ‍ਦਿੱਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੁਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਸ‍ਥਾਨ ਹੈ। ਸਿਲ‍ਵਰ ਵੈਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਕੇਵਲ ਸਾਂਸ‍ਕ੍ਰਿਤੀਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀ-ਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਏਡਵੇਂਚਰ ਸ‍ਪੋਰਟ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਬਿਆਸ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੁੱਲੂ ਹੈ। ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਅਖਾੜਾ ਬਜ਼ਾਰ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਅਤੇ ਢਾਲਪੁਰ ਮੈਦਾਨ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।
ਦੁਸਹਿਰਾ

ਕੁੱਲੂ ਦਾ ਦੁਸਹਿਰਾ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਸਾਲ 1660 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲੂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੁਸਹਿਰਾ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁੱਲੂ ਵਿੱਚ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਆਨ, ਬਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਸਲਾਮਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਵਣ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਮੇਘਨਾਥ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਨਹੀਂ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੇ ਰਘੂਨਾਥ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਪੂਜਾ ਅਰਚਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਹਜ ਤੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਸਣ 'ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਰਘੂਨਾਥ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਨੂੰ ਲੰਮੇ-ਲੰਮੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਢਾਲਪੁਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਹੀ ਲਿਬਾਸ ਵਿੱਚ ਰੱਥ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਦਿਨ ਖ਼ੂਬ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਡਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲੀ ਆਰਟ ਅਤੇ ਹਸਤ-ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੋਜ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁੰਦਰ ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਰਾਂ ਤੋਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਪਾਲਕੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਰੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜੇ ਦੇਵਤੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਰਘੂਨਾਥ ਦੀ ਦੁਸਹਿਰੇ ਮੌਕੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਲਈ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜੇ ਸੰਵਰੇ 365 ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੇਵਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ ਵੱਜ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਢੋਲ, ਰਣਸਿੰਘੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਨਾਈਆਂ, ਪਿੱਤਲ, ਤਾਂਬੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਮਾਹੌਲ਼ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਮਈ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ, ਚਵਰ ਛਤਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਪੁਜਾਰੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਘਾਹ-ਫੂਸ ਦੀ ਸੰਕੇਤਕ ਲੰਕਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਰਘੂਨਾਥ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਲੰਕਾ ਸਾੜ ਕੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਦੇਵੀ ਵੀ ਸੱਤੇ ਦਿਨ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਰਘੂਨਾਥ ਤੇ ਦੇਵੀ ਹਡਿੰਬਾ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਏ ਕਲਾਕਾਰ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਰੁੱਪ ਰੰਗਾ-ਰੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਨਾਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਗੈਲਰੀ


File:Roadside Hindu temple, near Kullu, Himachal Pradesh. 2004.jpg|thumb|Roadside Hindu temple, near Kullu, Himachal Pradesh. 2004
Image:Shiva shrine.jpg|Shiva shrine, Kullu
File:Himalayas from Kullu Valley, Himachal Pradesh.jpg|Himalayas from the Kullu Valley
File:Family Roerich.JPG|Roerich's family, Kullu valley
Image:Raja Rupi Kulu Palace.jpg|Raja Rupi Kulu Palace
File:Kais Dhar.jpg|Kais Dhar
File:Kais Dhar Medows.jpg|Kais Dhar Medows
File:Tourists in traditional Kullu attire.jpg|Tourists posing in traditional Kullu attire, at Solang valley

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁੱਲੂ
ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ

ਕੂਚਬਿਹਾਰ (ਬਾਂਗਲਾ: কোচবিহার জেলা, ਰਾਜਬੋਂਗਸ਼ੀ / ਕਾਮਤਾਪੁਰੀ: কোচবিহার) ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬੇਹਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਆਪਣੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸੈਲ ਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸੈਲ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਦਿਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੁਹਣੇ ਸੈਲ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭੱਜ - ਦੋੜ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਗੁਜ਼ਾਰਨਾ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਚੁਸਤੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੋਚ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨੇਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਪਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੇਂਦੁਝਰ

ਕੇਂਦੁਝਰ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਕੇਂਦੁਝਰ ਜਿਲਾ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ। ਉੜੀਸਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਂਦੁਝਰ ਇੱਕ ਆਜਾਦ ਰਜਵਾਡਾ ਸੀ । ਓਡਿਸ਼ਾ ਰਾਜ ਦੀ ਤਮਾਮਵਿਵਿਧਤਾਵਾਂਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਵਲੋਂ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਇਹ ਹਰਾ - ਭਰਿਆ ਜਿਲਾ 8337 ਵਰਗ ਕਿਮੀ . ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਜਗੰਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਦੇ ਖਿੱਚ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਗਰ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਜਗੰਨਾਥ , ਸਿੱਧ ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵਟੀ ਜਿਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਥਾਂ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਚੱਟਾਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਚੱਟਾਨ ਨੂੰ 38000 ਮਿਲਿਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਕਾਲ ਦੇ ਅਭਿਲੇਖੋਂ ਦੀਆਂ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰੂਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘਟਗਾਂ , ਮੁਰਗਾਮਹਾਦੇਵ , ਗੋਨਾਸਿਕਾ ਅਤੇ ਸੀਤਾਬਿੰਜ ਆਦਿ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਪਰਯਟਨ ਥਾਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੋਡਗੁ

ਕੋਡਗੁ ਜਾਂ ਕੁਰਗ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਮਦਿਕੇਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਘਾਟੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕੁਰਗ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਯਟਨ ਸ‍ਥਲ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਇਹ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਹਾੜ ਸਬੰਧੀ ਸ‍ਥਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਵਲੋਂ 1525 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਭੂਲਨੇ ਵਾਲਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਕੁਰਗ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਹਰੇ -ਭਰੇ ਜੰਗਲ, ਚਾਹ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇ ਬਾਗਾਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਮਨ ਨੂੰ ਲੁਭਾਤੇ ਹਨ। ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ ਦਾ ਉਦਗਮ ਸ‍ਥਾਨ ਕੁਰਗ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹਾਇਕਿੰਗ, ਕਰਾਸ ਕੰਟਰੀ ਅਤੇ ਟਰੇਲ‍ਸ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਦਿਕੇਰੀ

ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ1525 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਮਦਿਕੇਰੀ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਕੋਡਗੁ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ। ਮਦਿਕੇਰੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦਾ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਹਰੇ ਜੰਗਲ, ਕਾਫ਼ੀ ਦੇ ਬਗਾਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਦਿਕੇਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੈਰਗਾਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਦਿਕੇਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਮੈਸੂਰ ਤੋਂ 125 ਕਿਮੀ . ਦੂਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇ ਬਗਾਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

1600 ਈਸਵੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਿੰਗਾਇਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਕੁਰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਦਿਕੇਰੀ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਮਦਿਕੇਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕਿਲਾ ਵੀ ਬਣਵਾਇਆ। 1785 ਵਿੱਚ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਕਬ‍ਜਾ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾ ਲਿਆ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕੁਰਗ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੀਰ ਰਾਜੇਂਦਰ ਨੇ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। 1834 ਈ . ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸ਼ਾਸਕ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੋਰਾਪੁਟ

ਕੋਰਾਪੁਟ ( ਉੜਿਆ : କୋରାପୁଟ ) ਉੜੀਸਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਦੱਖਣ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਕੋਰਾਪੁਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਜੱਮਕੇ ਬਿਖੇਰੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਹਰੇ - ਭਰੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ , ਜੰਗਲ , ਝਰਨੇ , ਤੰਗ ਘਾਟੀਆਂ ਆਦਿ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 8534 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇਹ ਜਿਲਾ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ। ਦੇਵਮਾਲੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉਚਾਈ 5484 ਫੁੱਟ ਹੈ। ਦੁਗੁਮਾ , ਬਾਗਰਾ ਅਤੇ ਖਾਂਡਾਹਾਟੀ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਜਿਲਾ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਹੋ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਕੋਰਾਪੁਟ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮੰਦਿਰ, ਮੱਠ, ਮੱਧ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮਾਰਕ , ਆਦਿ ਅਤੀਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਇੱਥੇ ਨੇਮੀ ਆਣਾ - ਜਾਣਾ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੋਲਕਾਤਾ

ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤਟ ਤੋਂ 180 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਕੋਲਕਾਤਾ () (ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਕਲਕੱਤਾ) ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

ਕੋਲਕਾਤਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 2 ਕਰੋੜ 29 ਲੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਰੂਪ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਅਜੋਕਾ ਕੋਲਕਾਤਾ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਕਈ ਗਾਥਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਤੁਸੀ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਣ ਮਿਲੀ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਮਵਾਦ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਗੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਟੀ ਆਫ ਜਾਵੇ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਰਵੇਸ਼ ਦਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲਮਾਰਗਾਂ, ਹਵਾਮਾਰਗ ਅਤੇ ਸੜਕ ਮਾਰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਭੱਜਿਆ ਵਲੋਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਕੇਂਦਰ, ਫੈਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੰਡ ਕੇਂਦਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ, ਉਦਯੋਗਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਅਜਾਇਬਘਰ, ਚਿੜੀਆ ਘਰ, ਇੱਕਾ ਦੁੱਕਾ ਤਾਰਮੰਡਲ, ਹਾਵਡ਼ਾ ਪੁੱਲ, ਕਾਲੀਘਾਟ, ਫੋਰਟ ਵਿਲਿਅਮ, ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਮੇਮੋਰਿਅਲ, ਵਿਗਿਆਨ ਨਗਰੀ ਆਦਿ ਮੁੱਖ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਅਕਸਰ ਸਾਰਾ ਜੂਟ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮੋਟਰਗੱਡੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ, ਸੂਤੀ - ਬਸਤਰ ਉਦਯੋਗ, ਕਾਗਜ - ਉਦਯੋਗ, ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਉਦਯੋਗ, ਜੁੱਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਣ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ, ਹੋਜ਼ਰੀ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਚਾਹ ਵਿਕਰੀ ਕੇਂਦਰ ਆਦਿ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪੂਰਵਾਂਚਲ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਣ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਣਿਜਿਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਜਿਆਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਉੱਤਪਤੀ

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕੋਲੀਕਾਤਾ (ਬੰਗਾਲੀ কলিকাতা) [ˈkɔlikat̪a] ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਇਆ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਦੋ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਤਾਨੁਤੀ ਅਤੇ ਗੋਬਿੰਦਾਪੁਰ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਨਾਂ ਸਬੰਧੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ-

* ਕੋਲਕਾਤਾ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਕਾਲੀਖੇਤਰੋ ([ˈkalikʰːet̪rɔ] (ਬੰਗਾਲੀ: কালীক্ষেত্র) ਦਾ ਬਦਲ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਕਾਲੀ (ਕਾਲੀ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ) ਦਾ ਖੇਤਰ।
*ਕੋਲਕਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬੰਗਾਲੀ ਸ਼ਬਦ "ਕੀਕਿਲਾ" (ਬੰਗਾਲੀ: কিলকিলা) ਜਾਂ ਪੱਧਰ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
*ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬੰਗਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਖਾਲ (ਬੰਗਾਲੀ: খাল) ਅਤੇ ਕਾਟਾ (ਬੰਗਾਲੀ: কাটা) ਭਾਵ ਖੋਦਨਾ।
*ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਖੇਤਰ ਚੂਨੇ ਜਾਂ ਕੋਲੀ ਚੁਨ (ਬੰਗਾਲੀ: কলি চুন) ਅਤੇ ਕੌਇਰ ਜਾਂ ਕਾਤਾ (ਬੰਗਾਲੀ:কাতা) ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਕੋਲੀਕਾਤਾ (ਬੰਗਾਲੀ: কলিকাতা) ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਇਆ।

ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਜਾਂ ਕੋਲਿਕਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 2001 ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਨਾਂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲਕੱਤਾ ਸੀ। ਜਿਸਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਉਚਾਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਕੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਇਆ।
ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ


File:Second Howrah bridge in Kolkata.jpg|ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਹਾਵੜਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਹਾਵੜਾ ਪੁਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਕੋਹਿਮਾ

ਕੋਹਿਮਾ ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ 1261 ਮੀਟਰ(4137 ਫੁੱਟ) ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਜੋ ਅੰਗਾਮੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕੋਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਬਹੁਤ ਰੰਗ - ਬਿਰੰਗੀ ਹੈ ਜੋ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਝਲਕ ਵੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪਰਯਟਨ ਇੱਥੇ ਕਈ ਚੰਗੇਰੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਰਯਟਨ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸੰਗਰਾਹਲਏ, ਏੰਪੋਰਿਅਮ, ਨਾਗਾ ਹੇਰਿਟੇਜ ਕਾੰਪਲੈਕਸ, ਕੋਹਿਮਾ ਪਿੰਡ, ਦਜੁਕੋਉ ਘਾਟੀ, ਜੱਫੁ ਸਿੱਖਰ, ਤਸੇਮਿਨਿਉ, ਖੋਨੋਮਾ ਪਿੰਡ, ਦਜੁਲੇਕੀ ਅਤੇ ਤਯੋਫੇਮਾ ਟੂਰਿਸਟ ਪਿੰਡ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰਮੁਗਧ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

2001 ਦੀ ਜਨਗਨਣਾ ਸਮੇਂ ਕੋਹਿਮਾ 'ਚ 78,584 ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ 'ਚ ਮਰਦਾਂ 53% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 47% ਸਨ। ਕੋਹਿਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ75% ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ 79% ਮਰਦ ਅਤੇ 70% ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ 16 ਕਬੀਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਅੰਗਾਮੀਸ ਕਬੀਲੇ ਅਤੇ ਅੋਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਵਿਜੈਨਗਰ

ਵਿਜੈਨਗਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਬਾਹ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਖੰਡਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਹੰਪੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬੱਲਾਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਥਾਨ

ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਤੁੰਗਭਦਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹੰਪੀ ਵਿੱਚ ਵਿਰੂਪਕਸ਼ ਮੰਦਿਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਜ਼ਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਦਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦਾ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਪਾਸਰੋਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗ੍ਰੰਥ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਗੁਫਾ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਥੇ ਦੱਸ਼ੇ ਗਏ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਵੇਰਵਾ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, 40 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਹੰਪੀ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਿੰਡ, ਕਮਾਲਪੁਰਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੰਡਰ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੋਸਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੜਕ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਹੋਸਪੇਟ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੰਪੀ ਤੋਂ ਕਮਾਲਪੁਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰ ਕੇ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਹਿਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਧਰਾਤਲ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਰੇਨਾਈਟ ਦੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੁੰਗਭਦਰਾ ਨਦੀ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਉੱਤਰ ਵਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਤੋ ਪਾਰ, ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਮੈਦਾਨ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਗਰੇਨਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ।
ਸ਼ਹਿਰ

ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਜੇ ਅਰਥਾਤ ਜਿੱਤ, ਨਗਰ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ "ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ" ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ

ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ (ਮੌਤ 31 ਅਗਸਤ 1404) ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੰਗਮ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਬੁੱਕ ਰਾਏ ਪਹਿਲਾ ਦੀ ਮੋਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1377 ਈ. ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ (1404) ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਕੰਨੜ ਕਵੀ ਮਧੁਰਾ, ਇੱਕ ਜੈਨ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕੀਤੀ। ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਦਿਕਮਾਰਗ ਸਥਾਪਨਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਵੇਦਮਾਰਗ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਦੀਆਂ ਉਪਾਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਜੀਵਨ

ਉਹ 1377 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬੁੱਕਾ ਰਾਏ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਅਤੇ 1404 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼ ਰਾਏ ਉਸਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ।

ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ ਨੇ ਨੇਲੋਰ ਅਤੇ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਂਧਰਾ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਕੋਂਡਾਵਿਡੂ ਦੇ ਰੈੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਕੋਂਡਾਵਿਡੂ ਦੇ ਰੈੱਡੀਆਂ ਤੋਂ, ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ ਨੇ ਅਡਾਂਕੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਸੈਲਮ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਰਚਕੋਂਡਾ ਦੇ ਵੇਲਾਮਾ ਨਾਲ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ ਨੇ 1378 ਵਿੱਚ ਮੁਜਾਹਿਦ ਬਾਹਮਣੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਗੋਆ, ਚੌਲ ਅਤੇ ਦਾਭੋਲ ਵਰਗੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਧਾ ਲਿਆ।

ਹਰੀਹਰ ਦੂਜੇ ਨੇ ਵਿਜੇਨਗਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਖੰਡਰ ਹੁਣ ਹੰਪੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀਹਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਖੰਡਰ ਹੰਪੀ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹਨ।

ਉਸ ਦਾ ਸੇਨਾਪਤੀ ਇਰੁਗੁੱਪਾ ਇੱਕ ਜੈਨ ਗੁਰੂ, ਸਿੰਹਨੰਦੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਜੇਨਗਰ ਵਿੱਚ ਗੋਮੱਤੇਸ਼ਵਰ (ਬਾਹੂਬਲੀ) ਲਈ ਇੱਕ ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਕੁਮਥੂ-ਜੀਨਨਾਥ ਦਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ।

ਕੋਂਡਾਵਿਡੂ ਦੇ ਰੈੱਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਡਾਲਵੋਇਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਯਦੁਰਾਇਆ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਵਿੱਖੀ ਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸਰੋਤ

*
* Dr. Suryanath U. Kamat, Concise history of Karnataka, MCC, Bangalore, 2001 (Reprinted 2002)
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* Andhra Pradesh Online


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਰਾਏ

ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਰਾਏ (ਜਾਂ ਦੇਵਾ ਰਾਏ III) ਸੰਗਮਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ (1446-1465) ਸਮਰਾਟ ਸੀ।

ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਰਾਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇਵ ਰਾਏ ਦੂਜਾ ਦਾ ਵਾਰਸ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗਮਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਲਈ ਇਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿਐਪਰ, ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਰਾਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਾਜਾ ਸੀ।

ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਬਹਾਮਾਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਿੰਗ-ਉਤੱਕਲ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਗਜਪਤੀ ਸਮਰਾਟ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਕਾਵੇਰੀ ਤਕ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀਆਂ ਹਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਗਜ਼ਪਤੀਆਂ ਨੇ 1454 ਵਿਚ ਰਾਜਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ 1463 ਵਿਚ ਉਦੇਗਿਰੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਾਗਿਰੀ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਹਾਮਾਨੀ ਰਾਜਾਂ ਨੇ 1450 ਤਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਤੇ ਕਈ ਪੋਰਟਾਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਸਮੇਂ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਸੀ।

ਇਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸੰਗਮਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋਇਆ; ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਰਾਏ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਵਿਰਪਕਸ਼ ਰਾਏ ਦੂਜਾ ਨੇ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਮੌਕਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਵਧੀਆ ਸ਼ਾਸਕ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ

ਗੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਜਾਂ ਗ਼ੁਲਾਮ ਵੰਸ਼ ਜਾਂ ਮਮਲੂਕ ਵੰਸ਼ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ। ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਕ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ 1206 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 1290 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਗੁਲਾਮ ਵੰਸ਼ ਇਸ ਕਾਰਣ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਤੇ ਬਲਬਨ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮ ਭਾਵ ਦਾਸ ਸਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋਏ। ਕੁਤੁਬਦੀਨ (1206 - 1210 ਈਸਵੀ) ਮੂਲ: ਸ਼ਹਾਬੁਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਦਾ ਤੁਰਕੀ ਦਾਸ ਸੀ ਤੇ 1192 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਤਰਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਤੇ ਬੰਗਾਲ ਤੱਕ, 1206 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਕੁਤਬਦੀਨ ਐਬਕ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਦਾ ਤੁਰਕੀ ਦਾਸ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇਖਕੇ ਗੌਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਾਸਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1211 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 1236 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਤੱਕ ਤੇ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਸਿੰਧੂ ਤੱਕ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਗੁਲਾਮ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆ ਗਿਆ। ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੜੇ ਹੀ ਬਿਲਾਸੀ ਸਨ। ਅੰਤ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ 1236 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਰਜ਼ੀਆ ਬੇਗਮ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠੀ। ਰਜ਼ੀਆ ਬੜੀ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਿਲਾ ਸੀ ਉਹ ਮਰਦਾਨੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੀ ਸੀ ਪਰ ਸਾਜ਼ਿਸਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਅ ਨਾ ਸਕੀ ਤੇ 1240 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਹੋਇਆ - ਸੁਲਤਾਨ ਗਿਆਸੁਦੀਨ ਬਲਬਨ ਵੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਸੀ, ਇਸਨੇ 1266 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 1287 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਗੁਲਾਮ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਹੀ ਵਰੋਸਾਏ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗ਼ੁਲਾਮ (ਦਾਸ) ਸਨ ਨਾ ਕਿ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਰਫ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸਕ ਸੂਚੀ

*ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ (1206-1210)
*ਆਰਾਮਸ਼ਾਹ (1210-1211)
*ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ (1211-1236)
*ਰੁਕਨ-ਉਦ-ਦੀਨ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ (1236)
*ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ (1236-1240)
*ਮੁਈਜੁੱਦੀਨ ਬਹਿਰਾਮਸ਼ਾਹ (1240-1242)
*ਅਲਾਉ ਦੀਨ ਮਸੂਦ (1242-1246)
*ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਮਹਿਮੂਦ (1246-1266)
*ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਬਲਬਨ (1266-1286)
*ਮੁਈਜ਼ ਉਦ-ਦੀਨ ਕਾਇਕਾਬਾਦ (1287-1290)
*ਸ਼ਮਸੁਦੀਨ ਕਯੂਮਰਸ (1290)
ਰਾਜਕਾਲ

ਇਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਰੀਬ 84 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੰਗੇਜ ਖਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਵਾਬ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦਾ ਹਮਲਾ ਵੀ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਗਰ


ਤਸਵੀਰ:Quwwat-al-Islam Mosque, Delhi.jpg|alt=|ਕੁੱਵਤ ਉੱਲ ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਿਦ
ਤਸਵੀਰ:Intricate stone carvings in the cloister of Quwwat ul-Islam mosque, near Qutub Minar.jpg|alt=|ਕੁੱਵਤ ਉੱਲ ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਿਦ
ਤਸਵੀਰ:Adhai Din-ka-Jhonpra Screen wall (6133975257).jpg|alt=|ਅਜਮੇਰ ਵਿੱਚ ਅਢਾਈ ਦਿਨ ਕਾ ਝੋਪੜਾ ਮਸਜਿਦ
ਤਸਵੀਰ:Inside the Marble Mehrab at Sultan Ghari.jpg|ਸੁਲਤਾਨ ਘੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਤਸਵੀਰ:Tomb of Altamash.jpg|ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
ਤਸਵੀਰ:Qutb Minar 2011.jpg|ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ
ਤਸਵੀਰ:Qutub Minar Inscriptions 2022.jpg|ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਦਾ ਨੀਚੇ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼

ਸ੍ਰੋਤ

*
*
* Dynastic Chart The Imperial Gazetteer of India, v. 2, p. 368.
*
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ
ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼

ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਐਬਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਐਬਕ ਦਾ ਜੁਆਈ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1211 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 1236 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ ਤਿਲਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨੇਕ ਤੁਰਕ ਅਮੀਰ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਵਿਰੋਧੀ

ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ - ਤਾਜੁਦਦੀਨ ਯਲਦੌਜ ਅਤੇ ਨਾਸੀਰੁੱਦੀਨ ਕੁਬਾਚਾ। ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਗੌਰੀ ਦੇ ਦਾਸ ਸਨ। ਯਲਦੌਜ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਗਜਨੀ ਦਾ ਅੰਗ ਭਰ ਮਾਨਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗਜਨੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਐਬਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਯਲਦੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਤਰਾਇਨ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯਲਦੌਜ ਹਾਰਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗਜਨੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦਾਅਵਾ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਕੁਬਾਚਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਸੰਨ 1217 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੁਬਾਚਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਕੁਬਾਚਾ ਬਿਨਾਂ ਲੜਾਈ ਕੀਤੇ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੰਸੂਰਾ ਨਾਮਕ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਅੱਪੜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਕੁਬਾਚਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਤੇ ਸਿੰਧ, ਮੁਲਤਾਨ, ਉੱਛ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਦੁਆਬ ਉੱਤੇ ਕੁਬਾਚਾ ਦਾ ਕਾਬੂ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।

ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੁਬਾਚਾ ਤੋਂ ਹੱਟ ਗਿਆ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੁਬਾਚਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਰਾਇਆ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੁਬਾਚਾ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕਰ ਮਰ ਗਿਆ। ਚੰਗੇਜ਼ ਖਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਲੋਂ ਕਰ ਲਿਆ।
ਉਹ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਮੁਈਜੁੱਦੀਨ ਬਹਿਰਾਮਸ਼ਾਹ

ਮੁਇਜ਼ ਉੱਦੀਨ ਬਹਿਰਾਮ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੁਰਕੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਬਹਿਰਾਮ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਮਤਰੇਆ ਭਰਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਜ਼ੀਆ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਬਹਿਰਾਮ ਨੇ ਚਾਲੀ ਅਮੀਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਜ਼ੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਹਰ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਮਲਿਕ ਅਲਤੂਨੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਖ਼ਤ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਬਹਿਰਾਮ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਦੋ ਸਾਲਾ ਦੌਰ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਦੌਰ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਚਾਲੀ ਅਮੀਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਰੂਫ ਰਹੇ। ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਵੀ ਤਸਲੀਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਅਹਿਮ ਵਾਕਿਆ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਹੈ। ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਓਗੇਦੀ ਖਾਨ ਨੇ ਗਜ਼ਨੀ ਦਾ ਦਾਇਰ ਕਮਾਂਡਰ ਅਤੇ ਕੁੰਦੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਂਗਗੇਟੂ ਕਮਾਂਡਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। 1241ਦੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਡੇਇਰ ਦੀ ਮੌਤ 30 ਦਸੰਬਰ 1241 ਨੂੰ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੰਗੋਲਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੁਲਤਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ। "ਚਾਲੀ ਸਰਦਾਰਾਂ" ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।। ਇਸ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੁਲਤਾਨ ਰੁਕਨ-ਉਦ-ਦੀਨ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਬੇਟੇ ਅਲਾਉ ਦੀਨ ਮਸੂਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲ ਲਈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ