JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
වනාන්තර පිළිබඳ දත්ත එක්රැස් කිරීම

වනාන්තර පිළිබඳ දත්ත ලේඛනගත කිරීම යනු වනාන්තර පිළිබඳ විශ්ලේෂණය සහ තක්සේරුව සඳහා සමස්ථ දත්ත එකතු කිරීම සහ අදාල සියලු තොරතුරු ලබාගැනීමයි.මෙය දැව ලබා ගැනීමේ විභවතාව ලෙසද හඳුන්වයි. වනාන්තර හිමිකරුවන්ට ලබාගතහැකි දැව පරිමාවේ විභවතාවය දැන සිටීම දැව ප්‍රමාණය තක්සේරු කිරීමට සහ දැව වල ප්‍රයෝජන පිළිබඳ අදහසක් ලබා ගැනීමට වැදගත්ය. වනාන්තර පිළිබඳ දත්ත ලේඛනගත කිරීමේදී ශාක විශේෂය පපුවට සමාන උසකින් ගසෙහි විෂ්කම්භය ගසෙහි උස ,වනාන්තර බිමෙහි තත්වය, ගසෙහි වයස සහ වනාන්තරයේ දුර්වලතා සැලකිල්ලට ගනී. මෙම දත්ත මගින් අක්කරයක ඇති ශාක සංඛ්‍යාව , ශාක වල පාදස්ථයේ වර්ග ප්‍රමාණය, වනාන්තරයේ ශාක පරිමාව සහ දැව පරිමාව ගණනය කළ හැක. මෙම ගණනය කිරීම් වලට අමතරව වෙනත් හේතු සඳහාද ලේඛනගත කිරීම වැදගත්ය. මෙහිදී වනාන්තර වල ඇතිවන ගිනි වල අහිතකර තත්ව සහ ගිනි සඳහා හේතු සහ අවදානම පිළිබඳ දත්ත ලබා ගැනීමට මෙම දත්ත යොදා ගනී. මෙම ප්‍රතිඵල මගින් ගිනි වැලැක්වීම හෝ ඒ පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ. වන ජීවීන් පිළිබඳ දත්ත රුස්කිරීම මගින් වනය තුළ වනජීවී වර්ග සහ සංඛ්‍යාව පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැක.
ඉතිහාසය
වනාන්තර පිළිබඳව සමීක්ෂණ කිරීම හා ලේඛනගත කිරීම 18 වන සියවසේදී යුරෝපයේ දී ආරම්භ විය. මෙයට හේතු වූයේ ඉන්ධන සඳහා පරිභෝනය කරන දැව ප්‍රමාණය අඩුවීගෙන යාමයි. පළමුව දැව පරිභෝජනය පිළිබඳ දත්ත සිතියම්ගත කරන ලදී. 19 වන සියවසේ මුල් භාගයේ දී වගාකරුවන් දැව පරිමාව සහ කුඩා පරිමාණයේ වනාන්තර ප්‍රමාණය පිළිබඳ දත්ත සියැසින් දැක විශ්ලේෂණය කරන ලදී. ප්‍රමාණයෙන් විශාල වනාන්තරද මේ ආකාරයට විශ්ලේෂණය කිරීමට කුඩා කොටස් වලට බෙදා වෙන් කරන ලදී. මෙම කුඩා කොටස් වල දත්ත ඇස්තමේන්තු කර සම්පූර්ණ වනාන්තරය පිළිබඳ අදහසක් ලබා ගන්නා ලදී. ශාකයක ක‍ඳෙහි විෂ්කම්භය උස හා පරිමාව අතර නව සම්බන්ධතා සොයාගන්නා ලදී.මෙම සොයාගැනීම් විශාල වනාන්තර වල දත්ත විශ්ලේෂණය පහසු කරයි. 1891 සිට විශ්ලේෂණය සඳහා සාම්පල් නියැදි පදනම් කරගත් ක්‍රම සහ සංඛ්‍යානමය විශ්ලේෂණ ක්‍රම යොදාගන්නා ලදී. 20වන සියවසේදී සංඛ්‍යානමය ක්‍රම හොඳින් ස්ථාපනය වූ අතර බහුලව භාවිතා කිරීම ආරම්භ විය. තවද අසමාන සම්භාවිතා සාම්පල ක්‍රමය ආරම්භවිය. 20 වන සියවසේ නව තාක්ෂණික ක්‍රමයක් ලෙස පර්ගණකය හා පරිගණක දත්ත පදනම් කරගත් සාම්පල විශ්ලේෂණය වඩා කාර්යක්ෂමව වනාන්තර පිළිබඳ දත්ත ලේඛනගත කිරීමට යොදාගන්නා ලදී.
සම්මත පරීක්ෂණ ක්‍රම
වර්තමානයේ බහුලව භාවිතා කරන වනාන්තර පිළිබඳ දත්ත ලේඛනගත කිරීමේ ක්‍රමය වනුයේ වනාන්තරයේ ශාකවල වයස , ශාක විශේෂ සැකැස්ම සහ පිහිටීම පදනම් කරගෙන සමාන ලක්ෂණ සහිත වනාන්තර එකට වර්ගකර සිදුකරන අහඹු සාම්පල් කිරීමේ ක්‍රමයයි. මෙහි මීලඟ පියවර වනුයේ අහඹු ස්ථානයක් තෝරාගෙන වක්‍රකාර බිමි කැබලි සමාන දුරකින් වෙන්කර ගැනීමයි.දත්ත ලේඛනගත කිරීමේදී කුමන බිම් කොටසෙහි (plot) දත්ත ගන්නවාද යන්න තීරණය කළ යුතුය. මෙහිදී විවිධ බිම් කොටස් පවතී. එනම් ස්ථිර අරය සහිත (fixed radius) සහ වෙනස්වන අරය සහිත (variable radius) හෙවත් ප්‍රිස්මාකාර අරය සහිත (prism radius) බිම් කොටස් ලෙසයි. ස්ථිර අරය සහිත බිම් වල මිනුම් ගන්නා ස්ථානයේ සිට සමාන දුරකින් ශාක පිහිටයි. Variable radius බිම් කොටස් වනාන්තරයේ ශාක පරිමාව ලබා ගැනීමට යොදා ගනී. මෙහිදී කොණයක් තිබිය යුතුය. මෙහිදී (plot) හි ‍ක්ෂේත්‍රයේ සිට කෝණය ගෙන එයට වඩා විශාල ශාක මනී.
වනාන්තර වලින් ලැබෙන නිෂ්පාදන

thumb|වික්ටෝරිය මවුන්ටන් ඇෂ් ප්‍රදේශයෙන් කපන ලද දැව තොගයක්.

වනාන්තර වලින් ලැබෙන නිෂ්පාදන යනු වානිජ්යමය වශයෙන් වැදගත් වන වනාන්තරයෙන් ලබාගන්නා ද්‍රව්‍ය වේ. එනම් අනවශ්‍ය දැව කඩදාසි, ගොවිපල සතුන් සදහා ආහාර සහ දැය. මීට අමතරව ප්රධාන වාණිජමය නිෂ්පාදන කාර්මික අවශ්‍යතා සදහා යොදා ගැනී. එනම් ගොඩනැගිලි තැනීම සදහා දැව වලින් නිමවු නිස්පාදන භාණ්ඩ යොදා ගනී. එසේ නොමැති විට අමුද්‍රව්‍ය ලෙස යොදා ගනී. අමුද්‍රව්‍ය ලෙස දැව පල්ප එනම් කඩදාසි නිපදවීමට යොදා ගැනීම දැක්විය හැකිය. මීට අමතරව දැවමය නොවන නිෂ්පාදන වනානාත් මගින් ලබා ගනී. මෙහිදි ඉතා පුළුල් වු නිස්පාදන වර්ග පවති. ඒවා දැවමය නොවන නිෂ්පාදන ලෙස හදුන්වයි.
පියවර මැනීම (වන සංවර්ධන විද්යාපව)

පියවර මැනීම (වන සංවර්ධන විද්යා2ව) Pacing (Forestry)

පියවර මැනීම යනු ක්ෂේත්රසයේ දුර මැනීම, සඳහා භාවිතා කරන පහසු සහ වේගවත් ක්ර්මයකි. පියවර මැනීම යනු දුර මනින ක්රේමයකි. තවද, බොහෝ විට ප්රතදේශ මායිම් කිරීමට හෝ අත් කොම්පස සඳහා ද භාවිතා කරයි. බහුල වශයෙන් පියවර මැනීම කොටස්වලට වෙන් කර ඇත. උදාහරණයක් වශයෙන් දිග දන්නා දම්වැල්, තමන්ගේ “පියවර” දැන ගැනීම මගින් පහසුවෙන් දුර මැනීම කළ හැක.

ඔබ‍ගේ “පියවර” ක්රකමාංකනය කිරීම

ඔබගේ පියවර තක්සේරු කිරීම සඳහා දන්නා දුර ප්රකමාණයක් එනම් 66’ (එක් දම් වැලක්) හෝ 132’ (දම්වැල් 2 ක් ), තැනිතලා භූමියක් මත ඍජු රේඛාවක සළකුණු කළ යුතුය. එක් “පියවරක්” යනු පා පියවරවල් දෙකකි. කිහිප අවස්ථාවකදී දුර ප්රයමාණය පියවර තබමින් ඒ සෑම අවස්ථාවකම එම දුර ප්ර්මාණය ඇවිදීම සඳහා වැයවුණු පියවර ප්රණමාණය සටහන් කර ගන්න. පියවර තැබූ දුර ප්රනමාණය එක් දම් වැලකට වඩා දිග වැඩි නම්, පියවර ප්ර මාණය, දම්වැල් පියවර ප්රවමාණයෙන් බෙදිය යුතුය. එක් “පියවරක” සාමාන්යට දුර ප්ර මාණය තීරණය කිරීමට, ඇවිදින ලද මුළු දුර ප්රරමාණය, එම දුර සඳහා වැය වූ පියවර සංඛ්යා වෙන් බෙදිය යුතුය. එක් පියවරකට ඇති දම්වැල් ප්රරමාණය සහ එක් පියවරකට ඇති පා සටහන් ගණන සඳහා “පියවර පෝස්ටරය” බලන්න.

පියවර මැනීම යෙදෙන අවස්ථා

“පියවර මැනීම” වැඩි වශයෙන් යොදා ගන්නේ ශාකවල උස මැනීමට හෝ නියැදි අතර දුර මැනීමටයි. මෙමගින් කාලය ඉතිරි කරගත හැකි නමුත් මිණුම් පටියකින් මැනීම තරම් නිවැරදි නොවේ. ඊට හේතුව වන්නේ ස්වාභාවික භූම් ලක්ෂණ එනම් බෑවුම් සහිත පල්ලම්, ගල් සහිත ප්රේදේශ, දියපාරවල් සහ ඝණ පඳුරු ඊට බලපෑමයි. සාමාන්යමයෙන් “පියවර මැනීමේදී” අවහිරයක් හෝ බාධාවක් හමු වූ විට එය සමබර කිරීම හෝ එය පිටතින් මැනීම සිදු කරයි. කෙසේ නමුත් සමහර අවස්ථාවලදී අවහිරය පිටතින් පියවර මැනීම අනුමත නොකරයි. නිවැරදි පියවර මැනීම මැනීම සාර්ථකව කළ හැක්කේ අභ්යා ස කිරීමෙනි. තමන්ගේ පියව‍රෙහි දුර දැන ගැනීම, පියවර මගින් මනින ලද දුර ප්රිමාණයේ නිවැරදිතාවය සනාථකර ගැනීමට උදවු වේ.

අනෙකුත් ප්ර යෝජන

පියවර මැනීම සිතියම් සඳහා ද භාවිතා කරයි. ක්ෂේත්රනයේදී, සිතියම්වල සඳහන් කර ඇති නිවැරදි දුරවල් සනාථකර ගැනීම සඳහා පියවර මැනීම භාවිතා කළ හැක. දුර සහ දිග ඉතා වැදගත්වන, දේපල සීමා හෝ මායිම් හරස් කිරීම මගින් පියවර මැනීමේදී නිවැරදි දත්ත යෙදීම සඳහා අවස්ථාවක් සපයයි.


http://en.wikipedia.org/wiki/Pacing_%28forestry%29
නැවත වන වගා සදහා අැති විවේචන

ස්වභාවික නැවත වගා වන වනාන්තරවලට සාපේක්ෂව වතු වගාව වයස් දර්ශීයව සම වයස්වල වගා වුණු ඒක ජීවී වගාවකි. මූලිකව දැව ලබා ගැනීම සඳහාය.


1970 වසරවල දී බ්‍රසීලය ඵලදාව වැඩි, පරිශ්‍රමයකින් පාලනය කෙටි භ්‍රමණයන් සහිත වන වගාවන් ආරම්භ කරන ලදී. මෙවැනි වතු වගාවන් ඇතැම්විට වේගවත්ව දැව ලැබෙන වතු හෝ fiber farms ලෙස හඳුන්වයි. නිතරම කෙටි භ්‍රමණයන් පදනම් කරගෙන පාලනය වේ. අවු - 5-10 ලෙස හැකි තරම් කුඩා කාලයකි. ඒවා දකුණු ඇමරිකාව, ආසියාව සහ අනෙකුත් ප්‍රදේශ පුළුල් ලෙස පැතිර යමින් පවතී. මෙම වතු වගාවලින් ඇති වන පාරිසරික හා සමාජමය බලපෑම් වාදය කළ හැකි තත්වයට පත්ව ඇත. උදාහරණයක් ලෙස ඉන්දුනීසියාවේ විශාල බහුජාතික කල්ක නිපදවවන සමාගම් ස්වභාවික වනාන්තරයකින් විශාල ප්‍රදේශයක් නැවත වගා වීම කෙරෙහි නොසලකා නෙලාගෙන තිබේ. 1980 සිට 2000 වන විට ඉන්දුනීසියාවේ කල්ක දැව වතු වගා හෙක්ටයාර මිලියන 1.4කින් 50%ක් පමණ ස්ථාපිත කර තිබෙනුයේ පෙර පැවති ස්වභාවික වන බිමක් ලෙසය.
ස්වභාවික වනාන්තර වතු වගාවන්වලින් ආදේශ වීම සමාජීය ප්‍රශ්න ඇති වීමටත් හේතු වේ. ඇතැම් රටවල්වල විශේෂයෙන් ඉන්දුනීසියාවේ ස්වභාවික වනාන්තර වල මාරුවීම කරනුයේ දේශීය පුද්ගලයන් සඳහා සාධාරණකම් ගැන සුළු තැකීමකිනි. වතු වගාවන් හුදෙක්ම පිහිටුවා ඇත්තේ කෙඳි නිපදවීම සඳහා වන අතර ඒවායින් මූලික ස්වභාවික වනාන්තරවලින් දේශීය පුද්ගලයන්ට සැලසෙන සේවාවන්ට වඩා පටු පරාසයකින් සේවා සැලසේ. මෙම හානිය අවම කිරීම සඳහා ඉන්දියාව සොයාගෙන තිබෙන්නේ එක් පුද්ගලයෙකුට අයත් වන භූමි ප්‍රමාණය සීමා කිරීමෙනි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කුඩා වතු වගාවන් හිමි දේශීය ගොවීන් දැව විශාල සමාගම්වලට විකුණති. ඇතැම් විශාල පරිසර සංවිධාන මෙම වැඩි අස්වැන්නක් ලැබෙන වතු වගා සම්බන්ධයෙන් විවේචන ඉදිරිපත් කරන අතර වතු වගා විරෝධී විරෝධතා දියත් කරයි. විශේෂයෙන් Rain forest Action Network වැසි වනාන්තර ක්‍රියාකාරී ජාලය සහ Greenpeace.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Plantation#Criticism_of_industrial_plantations
උපත් අනුපාතිකය

thumb|350px|ලෝක උපත් අනුපාතිකය 2008
thumb|යුරෝපීය දළ උපත් අනුපාතිකය 2007

දළ උපත් අනුපාතික ස්‍රැතිය එසේත් නැත්නම් ළදරු උපත් සංඛ්‍යාව මිනිසුන් දහස් දෙනෙකුට වසරකදී සිදු වන ප්‍රමාණය ලෙසින් සැලකේ. සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාවය හා ආර්ථික භූ විද්‍යා ශබ්ද කෝෂය වොෂින්ටන් විශ්ව විද්‍යාලයේ යන පරිශීලනයන් වැඩි විස්තර සඳහා බලන්න.

එය දක්වන්නේ CDR = N/P x 1000 යන්නෙනි. මෙහි N එම වර්ෂයේ සිදුවුණු ළමා උපත් සංඛ්‍යාව පෙන්ණූම් කරයි. P පවතින ජනගහනය දක්වයි. මෙම ලක්ෂණය දළ මරණ අනුපාතිකය සමග සුසංයෝජනය කොට ස්වාභාවික ජනගහන වර්ධන සීඝ්‍රතාවය සෙවීමට යොදා ගනී. මෙහි ස්වභාවික යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ දළ විගමනය සැලකිල්ලට නොගත් බවයි.

2007 දී පරිදි ලෝකය සඳහා සමස්ත මධ්‍යන්‍ය උපත් අනුපාතිකය 20.3 ක් දහස් දෙනෙකුගේ සමස්ත ජනගහනයක් සඳහා ලෙසින් විය .එනම් බිලියන 6.6 ක් වූ ලෝක ජනගහනයට වසරක් පාසා ළදරුවන් මිලියන 134 ක් එකතු වේ.

සාපල්‍යතාවයේ තවත් දර්ශකයක් ලෙසින් භාවිතයට ගැනෙන්නේ මුළු සපල්‍යතා සීඝ්‍රතාවයයි. එනම් ගැහැණියකගේ ජීවිතය තුළ ඇයට උපදින මධ්‍යන්‍ය දරුවන් සංඛ්‍යාවයි. සමස්තයක් වශයෙන් මුළු සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාවය වඩා හොඳ දර්ශකයක් වන්නේ දළ උපත් අනුපාතිකය මෙන් නොව එය ජන ගහනයේ වයස් ව්‍යාප්තියෙන් බලපෑම් ඇති නොවූවක් බැවිණි.

ආර්ථිකව අඩු සංවර්ධනයක් සහිත රටවල්වල සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාවයන් ඉහළ නැඹුරුවක් දක්වයි. වඩාත් ආර්ථිකව සංවර්ධනය වූ රටවල්වල එය පහළ අගයක් ගනී.


*මුළු උපත් සංඛ්‍යාව - පොදු සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාව GFR මෙය වයස අවුරුදු 15 සිට 44 හෝ 15 සිට 49 දක්වා ගැහැණුන් දහසකට ඇති උපත් සංඛ්‍යාව මැනීමට යොදා ගනී.
*සම්මත උපත් සීඝ්‍රතාව - SBR මෙය උපකල්පිත සම්මත ජනගහනයක් සඳහා වයස් ව්‍යුහ ලිංග ව්‍යුහයන් සංසන්දනය කරනු ලබයි.
*මුළු සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාව - ගැහැණියකගේ දරුවන් ලැබිය හැකි වයස තුළ ඇය අපේක්ෂා කරන දරුවන්ගේ මධ්‍යන්‍ය මෙහි අදහසයි. මෙය ජනගහනයේ වයස් ලිංග ව්‍යුහයෙන් ස්වායත්ත වේ.
උපත් සීඝ්‍රතාවයට බලපාන කරුණු

රජයේ පූර්ව උත්පත්ති ප්‍රතිපත්ති සහ ප්‍රතිඋත්පත්ති ප්‍රතිපත්තීන් මෙන්ම ගබ්සා වීමේ සීඝ්‍රතාවය, පවතින වයස් ලිංග ව්‍යුහය, සාමාජීය හා ආගමික විශ්වාස, ගැබ් ගැනීම සම්බන්ධය වැදගත්වේ . කාන්තා සාක්ෂරතා මට්ටම.ආර්ථික සෞභාග්‍යතා (න්‍යායිකව ආර්ථිකය හොඳින් පවතින විට පවුලක් වැඩි ළමයින් සංඛ්‍යාවක් දැරිය හැකි වුවද ප්‍රායෝගිකව ඉහළ ආර්ථික සෞභාග්‍යක් ඇති විට උපත් සීඝ්‍රතාව අඩුවේ). දරිද්‍රතා මට්ටම් අනුව සංවර්ධනය වන රටවල්වල ළමුන් ආර්ථික සම්පතක් වශයෙන් යොදා ගනු දැකිය හැකි වන්නේ ඔවුන්ට මුදල් උපයා ගත හැකි නිසාය. රටක ළදරු මරණ අනුපාතිකය ඉහළ නම් පවුලක සිටින ළමයින් සංඛ්‍යාව ඉහළ වන්නේ ඔවුන් අතරින් කිසියම් පිරිසක් මියයන බැවිනි. නාගරීකරණය, විවාහය සඳහා යෝජිත වයස, විශ්‍රාම වැටුප් පැවතීම, අර්බුදකාරී තත්ත්වයන් ඊට බලපායි.
මූලාශ්‍ර
නූතන ලෝකයේ රෝග සම්බන්ධයෙන් ගෝලීය කරණයේ බලපෑම

ප්‍රවාහනය මඟින් වැඩි මිනිසුන් පිරිසකට සහ ලෝකය පුරා වැඩි ශීඝ්‍රතාවයකින් ගමන් කිරීමට ඉඩකඩ ලබාදේ.එමෙන්ම වැඩි නිෂ්පාදන ප්‍රමාණයක් ලෝකය පුරා ගෙනයාමට අවස්ථාව ළඟාකර දෙයි ඒ අතරතුරදීම ඒවා අන්තර් මහාද්වීපිකව ආසාදන රෝග වාහකයන් සඳහා ගුවන් පථ ලබාදේ. එක් උදාහරණයක් නම් බටහිර නයිල් වෛරසයයි. විශ්වාස කෙරෙන අන්දමට එම රෝගය එක්සත් ජනපදයට පැමිණියේ නිව්යෝර්ක් නගරයට 1999 දී ළඟා වූ ගුවන් යානයක් ඔස්සේය. ගුවන් ගමන් මඟින් මිනිසුන්ට පිටස්තර භූමීන් වෙත ගමන් කිරීමට මෙන්ම රෝග ඇති කරගෙන කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් නිවෙස්වලට පැමිණෙන තුරු නොපෙන්වමින් ඒ අතරතුර සෙස්සන් රෝගයට නිරාවරණය කිරීමද කළ හැකිය.


වෛද්‍ය විද්‍යාවේ ඉදිරිගමනත් සමගම ඉතාම භයානකම රෝග සඳහා වුවද (පෙළක් සිපිලිස්, ටයිපස්, කොළරා, මැලේරියා) බොහෝ එන්නත් සහ ඖෂධ වර්ධනය කොට ඇත. කෙසේ නමුත් රෝග කාරක ජීවීන්ගේ පරිණාමය ඉතා ශීඝ්‍රවන බැවින් මෙම රෝග සඳහා එන්නත් සහිතව වුවද සම්පූර්ණ ප්‍රතිශක්තියක් ලබාදීමේ අසීරුතාවයකින් අපි පෙළෙමින් සිටිමු. එමෙන්ම සමහර රෝග සඳහා තවමත් එන්නත් සොයා ගැනීම අසීරු වී ඇත. එන්නත් රහිතව අපගේ ගෝලීයකරණය වූ ලෝකය ආසාදන කාරක රෝගවල අනතුරට භාජනය වීමේ හැකියාව ඇත.
ගෝලීයකරණයෙන් රෝග පැතිරෙන ආකාරය

ගෝලීයකරණයෙන් තොරතුරු, නොයෙක් නිෂ්පාදන, මුදල් හා ප්‍රජාවට, දේශපාලනික හා භූගෝලීය බාධකවලට ඔබ්බෙහිවූ ගලායෑම්වලට ඉඩ සැලැස්වූ අතර මාරාන්තික ආසාදන කාරක මානවීය රෝග පැතිර වීමට ද උපකාරී වී ඇත. රෝග විශාල භූගෝලීය පරිමාණයන්ට සීමා වී පැතිරුණේ අතීතයේ දී පමණි. වර්තමාන ගෝලීයකරණ යුගය තුළ අන්කවරදාටත් වඩා ලෝකය අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් පරායත්ත වී ඇත. කාර්යක්ෂම හා වියදම් අඩු ප්‍රවාහනයට ළඟා විය නොහැකි ස්ථාන පවතින්නේ කිහිපයක් පමණි. එමෙන්ම කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනවල ගෝලීය වෙළඳාම තුළින් මිනිසුන් වඩාත් සත්ත්ව රෝගවලට ගොදුරුවීමේ අවධානමට ලක් කර ඇති අතර එය විශේෂ බාධක ද ඉක්මවා ඇත.

ගෝලීයකරණය ගවේෂණාත්මක යුගය තුළදී ආරම්භ කෙරුණු බවට විශ්වාස කෙරේ. පෙර නිරාවරණය නොවූ භූමිවල වාසය කරන දේශීය ජනතාවට රෝග පැතිර වීමට ගමනාගමනයේ දියුණුව උපකාරී වී ඇත. දේශීය ජනයා නව රෝගයකින් ආසාදනය ලක්වූ කළ ඊට එරෙහි ප්‍රතිදේහ වර්ධනය වී නොමැති නම් රෝගයේ මැඩපැවැත්වීම දුෂ්කර වේ.

ආසාදන රෝගවලට හේතූන් සොයා යන විද්‍යාවේ නව අංකුරය මඟින් රෝග පැතිරෙන ආකාර 5 ක් හඳුනාගෙන ඇත. එනම් ,
#වායුචර
# ජලචර
#රුධිරචර
#සෘජු ස්පර්ශය
#වාහකයෙක් හරහා (එක් විශේෂයක සිට තවත් විශේෂයකට විෂබීජ රැගෙන යන කෘමීන් හෝ වෙනත් ජීවීන්)

සමීක්ෂණ හුවා දක්වන අන්දමට මිනිසුන් පෙර හුදකලා වී පැවති භූමීන් හරහා මුහුදු ගමන් තුළින් ගමන් කිරීම නිසා රෝග ඉහත වාහක ආකාර පහටම පැතිර ඇත.
සටහන්

{|
භූමි සැකැස්ම

භූමි සැකැස්ම භූ රූප විද්‍යාත්මක ඒකකයක් ගණයට වැටේ. සිතියම් විද්‍යාවේ ඒකකයක් ලෙස, භෞම කොටසක් ලෙස , භූමි දර්ශනයේ මතුපිට සැකැස්ම හා ස්ථානගත වීම ලෙස පුළුල්ව එය අර්ථ දැක්වේ. උන්නතාංශය, ආනතිය, දිශානතිය, ස්තරීභවනය, පාෂාණ නිරාවරණය හා පස් වර්ගය යන ලක්ෂණ මත භූමි සැකැස්ම වර්ගීකරණය කෙරේ.


ඒවාට වැටි, ගොඩැලි, කඳු, අගාධ, නිම්න, ගංඟා හා තවත් මූලයන් රාශියක් අයත් වේ.

ඉහළ මට්ටමේ භූමි සැකැස්මවල් සඳහා සාගර හා මහාද්වීප උදාහරණ සපයයි. තවදුරටත් හඳුනාගත හැකි ඉහළ මට්ටමේ භූමි සැකැස්මවල් ලෙස කඳු මුදුන්, උරස් වැටි හා පසු ආනතීන් වැනි භූ සැකසුම් මූලයන් සැලකිය හැකිය.

ඇතැම් මව් භූ සැකසුම් මූලයන් වන්නේ වලවල්, කඳු මුදුන්, අගල්, හෙල්, දුර්ග, තටාක, තැනි ආදියයි. ස්වයංක්‍රීය තාක්ෂණයන් යොදා ගෙන මේවා බොහෝ දුරට අංකිත උන්නතාංශ ආකෘතියක් ඔස්සේ උකහා ගත හැකිය. ඒවායේ දී දත්ත එක් රැස් කර ගන්නේ නුතන චන්ද්‍රිකා, ස්ටීරියන් ඒරියල්, මිනින්දෝරු කැමරා ආදිය යොදා ගෙනයි. මෑතක් වන තුරුම ඒවැනි දත්ත කුලකයන්හි දත්ත සකස් කිරීමට මිනිස් පැය ගණනාවක් ගතවන “පොළව මත පා තැබීම” සිදු කළ යුතු විය. භූමි මතුපිටෙහි තුන්වන මානය භූ විෂමතාවයයි. ජලය යට භූ විෂමතාවයක් විස්තර කිරීමේ දී අගාධමිතිය යන පදය භාවිතා කෙරේ. භූ ලක්ෂණය ඒ තුළ සාර්ථයක් වන අතර සමෝච්ච සිතියම්වල දි භාවිතා කෙරේ.


මූලික භූමි සැකැස්මවල් ඛණ්ඩ, භූ විෂමතා ඒකක, දෙන ලද විශාලනයක දී,පරිමාණයක දී, කුඩාම සමප්‍රභව භූ මතුපිට බෙදීම් වේ. ඒවා රූප විද්‍යාත්මක වශයෙන් සාපේක්ෂව සම ප්‍රභව ගුණාංග සහිත ප්‍රදේශ වේ. එය විඛන්ඩතා රේඛා මඟින් වටවී ඇත. කඳු වැටියක සානුවක් මීටර් සිය ගණනක සිට කිලෝමීටර් ගණනක් දක්වා විචල්‍ය පරිමාණවලදී දැක ගත හැකිය. එබැවින් බිම් සැකසුම්වල අවකාශීය ව්‍යාප්ති පරිමාණය පරායත්ත වන අතර පස් හා භූ ස්ථර සඳහා ද එලෙසම වේ.

භූ සැකසුම් ජනනයේ දී භූ විෂමතාවල සිට ඛාදනය හා අවසාදනය දක්වා සාධක රාශියක් බලපායි. ජෛව විද්‍යාත්මක සාධක ද ඊට බලපායි. උදාහරණ ලෙස වැලි වැටි පද්ධති හා ලවණ වගුරු බිම් වර්ධනයේ දී ගහ කොළෙහි වැදගත්කම හා කොරල්පර සෑදීමේ දී කොරල් හා ඇල්ගීවල කාර්යභාරය සැලකිය යුතුය.

භූ සැකසුම්වල මිනිසා විසින් ඉදි කළ අගල්, ද්වාර, වරාය ආදියත් කාන්තාර, වනාන්තර තණ බිම් හා ගැටුම් ආගාධ ආදියත් අන්තර්ගත වේ.

බොහෝ ලක්ෂණ පෘථිවියට පමණක් සීමා නොවන අතර ග්‍රහ ලෝක හා එවැනි වෙනත් විශ්වීය වස්තූන්ගේ මතුපිට විස්තර කිරීමට පවා යොදා ගත හැකිය.
සටහන්
උත්තර ධ්‍රැවය

275px|thumb|right|ආක්ටික් සමුද්‍රය සහ උත්තර ධ්‍රැවය දක්වන උද්ධිගංශ ප්‍රක්ෂේපණයක්.
thumb|275px|උත්තර ධ්‍රැව භූමි දර්ශනයක්

උත්තර ධ්‍රැවය යනු පෘථිවියේ උතුරින්ම පිහිටි ලක්ෂ්‍යයයි. දක්ෂිණ ධ්‍රැවයට අත්‍යන්තයෙන්ම විරුද්ධව මෙම ධ්‍රැවය පිහිටා ඇත. උතුරු අක්ෂාංශ 90 සැබෑ උතුරු දිශාව ලෙස අර්ථ දැක්වේ. උත්තර ධ්‍රැවයේදී සියලු දිශාවන් දකුණට යොමු වී ඇත.එය උතුරු චුම්භක ධ්‍රැවය සමග පටලවා ගත යුතු නොවේ.

දක්ෂිණ ධ්‍රැවය (දක්ෂිණ ධෘවය) මහාද්වීපික භූමි ස්කන්ධයක පිහිටන අතර උත්තර ධ්‍රැවය ආක්ටික් සමුද්‍රය මධ්‍යයේ පිහිටා ඇත. එය මුහුදු අයිස් තැටිවලින් ස්ථිරව වට වූ ජලතටාක මධ්‍යයේ පිහිටා ඇත. එබැවින් දක්ෂිණ ධ්‍රැවය මෙන් නොව උත්තර ධ්‍රැවය සඳහා ස්ථිර පිහිටීමක් ඇති කිරීම අසීරුය. කෙසේ නමුත් සෝවියට් සමුහාණ්ඩුව හා පසුව රුසියාව උත්තර ධ්‍රැවයට ඉතා ආසන්නයෙන් ඇදී ගිය පිරිස් බල ප්ලවිත නැවතුම් රාශියක් ඉදිකරන ලදී.

උත්තර ධ්‍රැවය අසල මුහුදේ ගැඹුර මීටර 4261 ක් (අඩි 13980) ලෙස ගණන් බලා ඇත. ආසන්නතම භූමිය සාමාන්‍යයෙන් හැඳින්වෙන්නේ Kaffekluben දුපත ලෙසයි. එය ග්‍රීන්ලන්ත උතුරු මුහුදෙන් සැතපුම් 440 ක් (700 km) දුරින් පිහිටා ඇත. එසේ වුවද ඇතැම් අස්ථිර බොරලු ඉවුරුවලින් මදක් උතුරට වන්නට ඇත.
කාලය

පාථිවියේ බොහෝ ස්ථානවල ප්‍රාදේශීය වේලාවන් අහසේ හිරුගේ පිහිටීම සමග දළ වශයෙන් සමාවයවික වේ. එබැවින් දිනය මධ්‍යයේදී හිරු දළ වශයෙන් එහි උච්ඡයේ පවතී. හිරු නොකඩවා අහසේ සිටින මාස 6 ක් ඇති උත්තර ධ්‍රැවයේ මෙම ක්‍රමය වලංගු නොවේ. මෙහි මානව වාසයක් නැති නිසා කාල කලාපයක් නිර්ණය කොට නැත. ධ්‍රැව ගවේෂණයන්ට ඔවුන්ගේ රටේ හෝ GMT වැනි ඕනෑම ගැලපෙන කාලකලාපයක් යොදා ගත හැකිය.
භූ විද්‍යාව හා දේශගුණය

උත්තර ධ්‍රැවය දක්ෂිණ ධ්‍රැවයට වඩා ලාක්ෂණිකව උණුසුම් වේ. ශීත සෘතුවේ (ජනවාරි) උත්තර ධ්‍රැව උෂ්ණත්වය -430 සිට -260 දක්වා වෙනස් වේ. දල උෂ්ණත්වය සාමාන්‍යයෙන් -34 0 පමණ වේ. ගිම්හාන උෂ්ණත්වයන් (ජුනි, ජූලි, අගොස්තු) දළ වශයෙන් හිම මිදෙන ලක්ෂ්‍යය (00) පමණ වේ.
මීටර දෙකක හෝ තුනක ඝනකමට උත්තර ධ්‍රැවයේ මුහුදු අයිස් ඇත. එසේ නමුත් පාවෙන අයිස් හා පැහැදිලි ජලය චලනයන්ගේ සැලකිය යුතු වෙනසක් පවතී. ගෝලීය උණුසුම් වීම නිසා මධ්‍යන්‍ය අයිස් ඝනකම මෑත අවුරුදුවල අඩු වී ඇති බව විද්‍යාඥයින් පවසයි. නමුත් මෙය මතභේදාත්මකය. වාර්තා කරන අන්දමට දශක කිහිපයක් තුළදී ගිම්හාන මාසවල ආක්ටික් මුහුද මුළුමණින්ම අයිස් රහිත වනු ඇත. මෙය සුවිශේෂී වාණිජ භාවිතයක් සහිතය. ; “භෞමික හිමිකම” බලන්න.
අමතර

* දක්ෂිණ ධ්‍රැවය
ප්‍රවර්ගය:උත්තර ධ්‍රැවය
ප්‍රවර්ගය:පෘථිවියේ අන්ත
ප්‍රවර්ගය:පෘථිවීයේ ධ්‍රැව කලාප
උත්තර අර්ධ ගෝලය

thumb|right|උත්තර අර්ධ ගෝලය කහ පැහැයෙන් දීප්තිමත්ව වර්ණ ගන්වා ඇත.
thumb|right|උත්තර අර්ධ ගෝලය උත්තර ධ්‍රැවය ඉහලින් සිට පෙනෙන අයුරු.

සමකයට උතුරින් පිහිටි පෘථිවියේ භාගය උත්තර අර්ධ ගෝලයයි. එසේම මෙය කබෝල සමකයට උතුරින් පිහිටමින් කබෝල අර්ධ ගෝලය ද අයත් කරගනී. පෘථිවියේ උත්තර අර්ධ ගෝලයට අයත් භූමියේ පෘථිවිය මත වෙසෙන ජනගහනයෙන් බහුතරය එනම් 90% ක් පමණ දක්නට ඇත.
භූ විද්‍යාව හා දේශගුණය

පෘථිවි අක්ෂයේ ආනතිය නිසා ශීත සෘතුව ශීත සූර්යය නිවෘත්තියේ (දෙසැම්බර් 22) සිට වසන්ත විෂුවය (මාර්තු 20) දක්වා පවතින අතර ගිම්හානය ගිම්හාන සූර්යය නිවෘත්තිය (ජුනි 21) සිට සරත් විෂුවය (සැප්තැම්බර් 21) දක්වා පවතී.

ආක්ටික් වෘත්තයට උතුරින් පිහිටි ප්‍රදේශය ආක්ටික් ප්‍රදේශයයි. එහිදී දේශගුණය ලාක්ෂණික වන්නේ ශීත සෘතුවලින් හා ශීත ගිම්හාන සෘතු වලිනි. වර්ෂණය හිම ආකාරවලින් පමණක් සිදු වේ. හිරු කිසිදා නොබසින ගිම්හානයන් මෙන්ම හිරු කිසිදා නොපායන ශීත සෘතූන් ද ආක්ටික් ප්‍රදේශය අත්විදී මෙම කාලවලදී ආක්ටික් වෘත්තය මත පිහිටි ප්‍රදේශවලට එක් දිනක සිට උත්තර ධ්‍රැවයේ ප්‍රදේශවලට මාස කිහිපයක් දක්වා වශයෙන් විචලනය වේ.

ආක්ටික් වෘත්තය හා කර්කටක නිවර්තනය අතර උත්තර උෂ්ණත්ව කලාපය පවතී. මෙම කලාපවල ගිම්හානය හා ශීත සෘතුවේ වෙනස්වීම් සාමාන්‍යයෙන් සෞම්‍ය වේ. ආන්තික උෂ්ණ හෝ ශීත දේශගුණ නොමැත. නමුත් උෂ්ණත්ව දේශගුණයේදී ඉතා අවිනිශ්චිත කාලගුණයන් දැරිය හැකිය.

ඝර්මකලාපීය ප්‍රදේශවල (කර්කටක නිවර්තනයේ සිට සමකය දක්වා) වසර පුරා උණුසුමක් පවතින අතර ගිම්හාන මාස තුළදී වැසි සමයක් අත්වීඳීමට නැඹුරුවක් පවතී. එමෙන්ම ශීත කාලය තුළ දී වියළි කාලයක් අත්වීඳීමට ද නැඹුරුවක් ඇත.

Corilis ආචරණය නිසා උත්තර අර්ධ ගෝලය තුළදී කුණාටු සහ ඝර්ම කලාපීය චණ්ඩ මාරුත වාමාවර්තව භ්‍රමණය වේ. මීට පරස්පර ලෙස දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලය තුළදී කුණාටු සහ චණ්ඩමාරුත දක්ෂිණාවර්තව භ්‍රමණය වේ. භූ තැටියක සෙවනැල්ල උත්තර අර්ධ ගෝලයකදී දක්ෂිණාවර්තව චලනය වන අතර දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලය තුළදී ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධ වේ. දිවා කාලය තුළදී දකුණට බර පිහිටුමකට සිට උපරිම නැගීම දැක්වීමට හිරු නැඹුරු වේ. නමුත් දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලය තුළදී මෙහි පරස්පරය සිදු වේ. (එය සමකයේ දිශාවට නැඹුරු වේ.) අර්ධ ගෝල දෙකෙහිදීම හිරු නැගෙනහිරින් පායා බටහිරින් බැස යයි. දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලයේදී දර්ශනයට සාපේක්ෂව උත්තර අර්ධ ගෝලයේදී චන්ද්‍රයා උඩු යටිකුරු වී දිස්වේ. තාරකාවල දර්ශනය ද වෙනස්ය. උත්තර ධ්‍රැවය ක්ෂීරපථයේ මන්දාකිණි මධ්‍යයෙන් ඉවතට යොමු වී තිබේ. මේ අනුව උත්තර අර්ධ ගෝලයේ නිරීක්ෂකයෙකුට දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලයට සාපේක්ෂව දීප්තිමත් බවින් අඩු තාරකා දැක ගැනීමට සිදු වේ. ඒනිසා ගැඹුරු අවකාශීය ආකාශ නිරීක්ෂණයන්ට උත්තරාර්ධ ගෝලය වඩාත් උචිත වන්නේ ක්ෂීරපථයේ දීප්තිය නිසාවෙනි.
මහාද්වීප හා රටවල් ලැයිස්තුව

මහාද්වීප

* සමස්ත යුරෝපය
* සමස්ත උතුරු ඇමරිකාව
* ආසියාව මුළුමනින්ම පාහේ
* දකුණු ඇමරිකාවෙන් කුඩා කොටසක්, ඇමෙසන් නදියෙහි මෝයට උතුරෙන්
* අප්‍රිකාවෙන් 2/3 පමණ, කොන්ගෝ නදියේ චාපයට උතුරින්


සම්පූර්ණයෙන්ම උත්තර අර්ධ ගෝලයේ පිහිටන රටවල්

* ප්‍රංශ ගයනාව
* ගයනාව
* සුරිනාම්
* වෙනිසියුලාව
* කොලොම්බියාව

පාර්ශ්විකව උත්තර අර්ධ ගෝලයේ පිහිටන රටවල්
* බ්‍රසීලය
* ඉක්වදෝරය
* ඔසනියාව

ප්‍රාථමික වශයෙන් උත්තර අර්ධගෝලයේ පිහිටන රටවල්
* මාෂල් දිවයින්
* මයික්‍රොනීසියාව
* පලාවු
ආශ්‍රිත

ප්‍රවර්ගය:උත්තර අර්ධ ගෝලය
ප්‍රවර්ගය:පෘථිවියේ අර්ධගෝල
සාගරික කලාප

, the world (global) ocean is divided into a number of principal areas. Five oceanic divisions are usually recognized: Pacific, Atlantic, Indian, Arctic, and Southern; the last two listed are sometimes consolidated into the first three.|alt=Rotating series of maps showing alternate divisions of the oceans]]
භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක තත්ත්වයන්ට අනුව සාගරය නොයෙක් කලාප වලට වර්ග කෙරේ. සමුද්‍ර කලාපය (pelagic) තුළ සියලු විවෘත සාගර කලාප අඩංගු වන අතර ගැඹුර හා ලැබෙන ආලෝක ප්‍රමාණය අනුව එය තවදුරටත් උපකලාප වලට බෙදේ. මුහුදු මට්ටමේ සිට මිටර් 200 දක්වා ගැඹුරෙන් පවතින්නේ ප්‍රකාශ කලාපයයි.මෙම කලාප තුළ ප්‍රභාසංස්ලේෂණ ක්‍රියාවලිය බහුලව සිදුවන බැවින් සාගරයේ ජෛව විවිධත්වයෙන් පොහොසත්ම කලාපය මෙය වේ. පැළෑටියකට තම ජීවිතය පවත්වා ගත හැක්කේ ප්‍රභාසංස්ලේෂණ කාර්යයෙන් පමණක් නිසා මෙම කලාපයට පහතින් ජීවත් වන සියළු ජීවින් ඉහළින් පාවී පැමිණෙන ද්‍රව්‍ය කෙරෙහි හෝ තවත් ප්‍රාථමික නිෂ්පාදකයෙකු මත හෝ රඳා පැවතිය යුතුය. මීටර් 2000 ට වඩා වැඩි ගැඹුරෙන් පවතින නිරාලෝක (Aphetic) කලාපයේ පවතින ජලතාප වෙනට් මෙවැනි ජිවියෙකි. ප්‍රකාශ කලාපයේ, සාමුද්‍ර කලාපය, අභි සාමුද්‍ර කලාපය (epipelagic) ලෙස හැඳින්වේ. නිරාලෝක කලාපයේ සාමුද්‍ර කොටස විෂමතා එක පිහිටන තවත් උප කලාප කිහිපයකට බෙදිය හැක. එහි ඉහළින්ම පවතින්නේ මොසෝ සාමුද්‍ර (meso pelagic) කලාපයයි. එහි පහත් සීමාව සෙල්සියස් අංශක 12 තාපයක පවතින අතර නිවර්තන අනුව සැලකුවහොත් මීටර් 70-1000 අතර මට්ටමක මෙම කලාප පිහිටයි. ඉන්පසු හමුවන ආගාධ සාගරික/ අව්‍යාමුද්‍ර (bathypelagic )කලාප පවතින්නේ සෙල්සියස් අංශක හෙවත් මීටර් 700 හෝ 1000 සහ මීටර් 2000 හෝ මීටර් 400 අතර කලාපයේය. ආගාධ තලය මතින් පවතින්නේ ආගාධ සමුද්‍ර කලාපය (Ned pelagic) පහත් සීමාව 6000m පමණ ගැඹුරකින් පිහි‍ටයි. මෙහි ගැඹුර 6000m -10000m අතර පවතින අතර එය සාගරයේ ගැඹුරින්ම පිහිටි සාගර කලාපයයි.

සාමුද්‍ර, නිරා‍ලෝක කලාප මෙන්ම නිතල නිරාලෝක (benthic apnohc) කලාපද සාගරයේ පිහිටා ඇත. මෙම වර්ගයට ඉතා ගැඹුරින් පිහිටි කලාප 3 ක් අයත් වේ. (bathyal) කලාපයේ මහද්වීපික බෑවුම සහ නැග්ම 400m දක්වා ආවරණය කරයි. ආගාධ කලාපයට 4000m-600m අතර ඉතා ගැඹුරින් පිහිටි තලය අයත් වේ. අවසාන වශයෙන් හෙඩාල් (hedal) කලාපය යනු සාගරයේ පතුලේ පිහිටි හෙඩාල් සමුද්‍ර (dalpeagic) කලාපයයි. සාමුද්‍ර කලාපය නෙට්රික් (netric) හා සාගරික (oceanic) ලෙස තවත් උප කලාප 2 කට වෙන් කළ හැක. නෙට්රික් කලාපය සමන්විත වන්නේ මහද්වීපික තටාකයට ඉහළින් පිහිටි ජල ස්කන්ධය මඟින් වන අතර සාගරික කලාපයේ පවතින්නේ නිරාවරණය වු ජලය පමණි. වෙරළාසන්න (littanal) කලාපය වඩදිය හා බාදිය ඇතිවන ප්‍රදේශය ආවරණය කරන අතර නාවික හා භෞමික තත්ත්ව අතර සංක්‍රමණික තත්ත්වයක් පෙන්නුම් කරයි. අන්තර් උදම් (intertidal)කලාපය ලෙසද මෙය හැඳින්වෙන අතර එයට හේතුව වන්නේ වඩදිය බාදිය මට්ටම මෙම කලාපීය තත්ත්ව මත බලපෑම් ඇති කිරීමයි.
දේශගුණික ආචරණය

සාගරික කාලගුණයේ වඩාත් චමත්කාර ජනක ආකාරයක් නම් ඝර්ම කලාපීය වාසුලි වේ. (ටයිපූන් හෙවත් කුණාටු වශයෙන් ද ඇතිවන පද්ධතිය මත හැඳින්වේ) සමුද්‍ර තරංග පෘථිවි දේශගුණයට දැඩිව බලපෑම් කරන්නේ උණුසුම් හෝ ශීත සුළං සහ වර්ෂණය වෙරළ බඩ කලාපයට පරිණාමණයෙනි. ඒව‍ා භූමිය තුළ සුළං මගින් වහණය කෙරේ. ඇන්ටාටික් මහාද්වීපය වටා ඇති ඇන්ටාටිකා පරිධ්‍රැවක තරංග සමුද්‍ර කිහිපයක තරංග ගොණු කරන අතර ප්‍රදේශයේ දේශගුණයට බලපෑම් ඇති කරයි.

{|


|Oceans - Regions and depths
|-
{|
PBL හි ගැඹුර

PBL හි ගැඹුර

ඒකියන්නේ ඒ ගැඹුර පුළුල් වශයෙන් විචලනය වේ. දෙන ලද ප්රකවේගයක් තුල උදාහරණයක් වශයෙන් 8ms-1 ශීත කාලයේ ආක්ටික් ප්රමදේශයේදී එය මීටර් 50 ක් වැනි නොගැඹුරු අගයක් ගනී. නිසාචර PBM මධ්යක දේශාංශ වලදීත් සාමාන්යීයෙන් මීටර් 300 ක ඝනකමක් දක්වයි. ‍එමෙන්ම ඝර්මකලාපීය PBM වෙළද සුලං කලාපයේදීත් මුළු න්යා්යාත්මක උපරිම ගැඹුරවන මීටර 2000 දක්වා වර්ධනය විය හැක.

මතුපිට ස්ථරයට අතිරේඛව ර‍ාශිමා ස්ථරය PBL හරයක් (PBL 0.1 - 0.7 දක්වා ගැඹුර තුල) හා PBL මුදුනක් එසේත් නැත්නම් සහායෑම් ස්ථරයක් අපවර්තිත වැසීම් ස්ථරයක් (PBL 0.7 – 0.1 දක්වා සමන්විත ‍වේ. ප්ර්ධාන බාහිර සාධක හතර PBL හි ගැඹුර තිරණය කරන අතර එහි ජල තිරස් ව්යුදහය තීරණය කරයි.

1. නිදහස් වායුගෝල සුලං ප්රැවේග
2. මතුපිට උෂ්ණත්ව සමබරතාවය (වඩාත් නිවැරදිව උප්ලකතාව)
3. නිදහස් වායු ගෝලීය ඝනත්ව ස්ථරිභවය
4. නිදහස් වායු ගෝලිය සිරස් සුලං නිරූපණය නොඑසේනම් විශමසහතාව