JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Pọ́rtúgàl

Pọ́rtúgàl ( ), lonibise bi Orileominira Portugal (), je orile-ede to budo si apaguusuiwoorun Europe lori Penisula Iberia. Portugal ni orile-ede to sunmo apa iwoorun julo ni Europe, be sini o ni bode mo Okun Atlantiki ni iwoorun ati ni guusu, bode mo Spain ni ariwa ati ilaorun. Awon isujo erekusu inu Atlantiki, eyun Azores ati Madeira je ara Portugal. Orile-ede yi gba oruko re lati ibi oruko ilu re totobijulo keji, Porto, ti oruko Latini re je Portus Cale.

Ori ile to wa ninu bode Orileominira Portugal loni ti je titedo leralera lati awon igba iwaju itanakole: latowo awon Gallaeci ati awon Lusitanians, o bo si inu Ileobaluaye Romu be sini awon eniyan elede Jemani bi Suevi ati awon Visigoths na tedo sibe, ni orundun 8k awon Mauri bori ibe. Nigba Reconquista awon Elesin Kristi, Portugal seda ara re bi ileoba alominira, tori ni won se unpe bi orile-ede-ajoba togbojulo ni Europe.

Ni orudnun 15k ati 16k, ntoripe o lewaju Igba Iwari, Portugal di ileobaluaye to nile kakiri Afrika, Asia, Oseania, ati Gusu Amerika, lati di ikan ninu awon alagbara itokowo, oloselu ati ologun lagbaye. Ileobaluaye Portugal ni ileobaluaye akariaye akoko ninu itan, ati eyi to pejulo ninu gbogbo awon obaluaye alamusin Europe. Sibesibe, ipo orile-ede ti je riresile gan titi to fi di orundun 19k, agaga leyin ilominira ile Brasil, to je imusin totobijulo re.
Àwọn ìtokasi

Portugal
Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè elédè Pọtogí
Muhammad Ali

Muhammad Ali (orúko àbíso Cassius Marcellus Clay, Jr.; January 17, 1942 - June 3, 2016) jẹ́ ajẹ̀sẹ ará Amẹ́ríkà tó ti fẹ̀yị̀ntì àti onídárayá àkọ́kọ́ ágbáyé fún wúwotówúwo ní ẹ̀ẹ̀mẹta.

A bi Ali si Louisville, Kentucky osi dagba si be pelu. O bẹrẹ ikẹkọ bi afẹṣẹja amateur ni ọjọ -ori 12. Ni ọdun 18, o ṣẹgun goolu kan ni pipin iwuwo iwuwo ina ni Awọn Olimpiiki Igba Irẹdanu Ewe 1960 ati pe o di alamọdaju nigbamii ni ọdun yẹn. O di Musulumi lẹyin ọdun 1961. O bori ni aṣaju iwuwo iwuwo agbaye lati ọdọ Sonny Liston ni ibinu nla ni ọjọ Kínní 25, 1964, ni ọjọ -ori 22. Ni Oṣu Kẹta ọjọ 6, 1964, o kede pe oun ko ni mọ mọ Cassius Clay ṣugbọn bi Muhammad Ali. Ni 1966, Ali kọ lati jẹ ki o wa sinu ologun, ni sisọ awọn igbagbọ ẹsin rẹ ati atako ihuwa si Ogun Vietnam. O jẹbi pe o yago fun kikọ silẹ nitorina o dojuko ọdun marun ninu tubu ati pe o gba awọn akọle Boxing rẹ. O duro kuro ninu tubu bi o ti bẹbẹ fun ipinnu si Ile -ẹjọ Adajọ, eyiti o yi idajọ rẹ pada ni ọdun 1971, ṣugbọn ko ti ja fun o fẹrẹ to ọdun mẹrin o padanu akoko iṣẹ ṣiṣe giga bi elere idaraya. Awọn iṣe Ali gẹgẹ bi alatako-ọkan si Ogun Vietnam jẹ ki o jẹ aami fun iran counterculture ti o tobi, ati pe o jẹ eeyan ti o ga pupọ ti igberaga ẹlẹyamẹya fun awọn ara Amẹrika Amẹrika lakoko gbigbe awọn ẹtọ ara ilu ati jakejado iṣẹ rẹ. Gẹgẹbi Musulumi, Ali ni ajọṣepọ lakoko pẹlu Elijah Muhammad's Nation of Islam (NOI). Nigbamii o kọwọ si NOI, ti o faramọ Islam Sunni, ati atilẹyin iṣọpọ ẹya bi onimọran iṣaaju rẹ Malcolm X. O kopa ninu ọpọlọpọ awọn ere -idije boxing ni pataki julọ awọn ija rẹ pẹlu Joe Frazier, pẹlu Ija ti Ọdun (iṣẹlẹ afẹṣẹja ti o tobi julọ titi di igba naa), Thrilla ni Manila, ati ija rẹ pẹlu George Foreman ti a mọ si The Rumble ninu Jungle, eyiti o jẹ wiwo nipasẹ igbasilẹ ti a fojusi awọn olugbohunsafefe tẹlifisiọnu ti awọn oluwo bilionu 1 ni kariaye, di igbohunsafefe tẹlifisiọnu laaye julọ julọ ni agbaye ni akoko yẹn. Ali ṣe rere ni iranran ni akoko kan nigbati ọpọlọpọ awọn onija jẹ ki awọn alakoso wọn sọrọ, ati pe o jẹ igbagbogbo ni imunibinu ati ajeji. O jẹ olokiki fun sisọ ọrọ idọti, ati igbagbogbo ni aṣa-ara pẹlu awọn eto orin ati ọrọ ewi ọrọ, ifojusọna awọn eroja ti hip hop. Ni ode oruka, Ali ti ṣaṣeyọri bi oṣere olorin ọrọ, nibiti o ti gba awọn yiyan Grammy meji. O tun ṣe ifihan bi oṣere ati onkọwe, dasile awọn itan -akọọlẹ ara ẹni meji. Ali ti fẹyìntì lati afẹṣẹja ni ọdun 1981 ati idojukọ lori ẹsin, alanu ati ijajagbara. Ni ọdun 1984, o ṣe agbekalẹ iwadii aisan ti Parkinson's syndrome, eyiti diẹ ninu awọn ijabọ ṣe ikawe si awọn ipalara ti o ni ibatan Boxing, botilẹjẹpe oun ati awọn dokita alamọja rẹ tako eyi. O jẹ eniyan ti n ṣiṣẹ lọwọ ni kariaye, ṣugbọn ni awọn ọdun igbẹhin rẹ ṣe awọn ifarahan gbangba diẹ bi ipo rẹ ti buru si, ati pe idile rẹ tọju rẹ. Ali ku ni Oṣu Karun ọjọ 3, ọdun 2016.
Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Ẹ̀ka:Àwọn tó gba ẹ̀ṣọ́ wúrà Òlímpíkì fún Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà


ẹ̀ka:Àwọn ajẹ̀sẹ́ ará Amẹ́ríkà
Samuel Ajayi Crowther

thumb|Alufaa Samuel Ajayi Crowther
Tani Samuel Àjàyi Crowther?

Samuel Àjàyí Crowther (c. 1809 - December 31, 1891) jẹ́ onímọ̀ èdè Yorùbá àti Bíṣọ́ọ́bù akọ́kó fún ìjọ Anglican lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Òṣoògùn(ibi ti a pada mò si ìlú Ado-Awaye) ní ìjọba Ìbílẹ̀ Ìsẹ́yìn ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Àwọn olówò ẹrú Fúlàní kó ohun àti ìdíle rè mẹ́rú nígbà tí ó wà lọ́mọ ọdún méjìlá.
Eléyí selè nígbà ogun abele èyà Yoruba, papaa jùlo àwon ogun ìlú Owo(1821-1829), won si padà taa fawon olówó eru Portuguese. níbi ti wòn ti gbe lo sínú okòjú omi ni odò Atlantic ti o ún lo si iwo oòrùn àgbáyé.

Awon Royal Navy's West Africa Squadron ti won un sise fun British láti fo pin sí ikonileru tú Crowther sílè. Wón ko àwon eniyan ti won tú sílè si orílè-èdè Sierra Leone.
Ni Sierra lone, Ajayi fi Samuel Crowther se orúko ara rè. O si tún bèrè èkó Òyìnbó..

Ajayi di Christeni o si tún bere si ún pe Ara rè ní omo èyà Krio ni orílè-èdè Sierra Leone. O kó ìmò èdè, won si tun padà só minisita ní England, nibi TiVo pada gba àmì-èye dókítá ní Yunifásitì ìlú Oxford. O se ogbufo Ìwé adura Anglican si èdè Yoruba, o si tún sísé lórí ogbufo Bibeli láti èdè Oyinbo sí Yorùbá.
Ìdílé rè

Samuel Crowther je omo-omo Oba Abiodun, eni ti o jé baba ìyá rè. Ajayi je omo odun mejila nigba ti àwon akonileru fulani ko ohun, ìdíle rè àti àwon ara abúlé rè ni March 1821 ti wón si ta wón fún àwon olowo-eru Portuguese.
Ìyá rè, Afale, eni ti a padà fún ni oruko Hannah nigba ti a se itebomi fun, aburo rè okunrin, àti awon ìdíle re wa lára awon ti wón kó. O si da wipé wón pa bàbá rè. Ayemi nigba ri wón kogun ja abúlé rè tabi léyìn ìgbà díè ti isile náà se.

Àwon British fofinde ikonileru gba okun Atlantic ni odún 180u, won si fi àwon omo ogun ojú omi won mu kí òfin náà wa sí imúse. Ni igbayen, orílè-èdè Spain àti Portugal si fi àyè gba kíkó ni lérú lo sí orílè-èdè Amerika. Ki okò ojú-omi náà to fi etí odò sílè lo sí orílè-èdè Amerika, àwon omo ologun odo ti Britain wo okò náà pèlú won, labé ase Captain Henry Leeke. Won tun àwon eru náà kalè, won si ko Ajayi àti ìdíle rè lo si Sierra Leone, nibi ti awon olori ibè ti fi wón si ìbi ti won o bugbe sí.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1809
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1891
Ẹ̀ka:àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀rọ Ìbánisọ̀rọ̀

Ẹ̀rọ Ìléwọ́ Ìbánisọ̀rọ̀ jẹ́ ohun èlò ẹ̀rọ ìgbàlódé tí ẹni méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ lè fi bá ara wọn sọ̀rọ̀, yálà nípa ohùn tàbí ìkọ̀wé ránṣẹ́ sí ara wọn, bí wọ́n bá tilẹ̀ wà lọ́nà jíjìnnà réré sí ara wọn. Ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ tí ẹ̀rọ yìí wà fún ìbánisọ̀rọ̀ nìkan, ṣùgbọ́n ìmọ̀ tí gorí ìmọ̀, Ẹ̀rọ Ìléwọ́ Ìbánisọ̀rọ̀ tí wà fún oríṣiríṣi nǹkan ju ìbánisọ̀rọ̀ lásán lọ.
Ìtàn ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀

Ìgbàgbọ́ lóri ìwáríì ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ dúró sí àríyànjìyàn. Pẹ̀lú òmíràn ìwári n lá irú bí Tẹlefisan, ínà gílóbù àti kọmuputa. OríṣiríṣI àwọn oludàsìlẹ́ tó ṣe aṣájú iṣẹ́ idánwò lóri àtagbà ohùn lóri okùn-irin àti àtún-ṣe lóri ìrò ọ̀kọ̀ọ̀kan míiràn. Antonio Meucci, Johann Philipp Reis, Elisha Gray, Alexander Graham Bell àti Thomas Edison, nínú àwọn omìíran, gbogbo wọ́n tí gbá iyin pẹ̀lú iṣẹ́ aṣájú lóri Ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀.

Ìtan ìbẹ̀rẹ̀ Ẹ̀rọ ìbánisọ̀rò jẹ́ èyí tí ó ní àńyànjìyàn, tí o dàbarú ira ti ẹ̀tọ́. Ìpasẹ àkópọ̀ àwọn ẹ̀jọ́ ni wọ́n fí pinnu àwọn ère silẹ̀ nígbangba fún àwọn ènìyàn. Àwọn Bell àti Edison ní wọ́n dá púpọ̀ nínu ìtàn ẹ̀ro ìbánisọ̀rọ̀.
Ìwúlò rẹ̀

Ó wúlò nígbà tí nńkan àìbámọ̀ bá ń ṣẹ lẹ̀

Ó n gbà ènìyàn là nínù ewu.

Ó dín kùn ìgbà tí ènìyàn fí ń kọ lẹ́tà sí ẹnìkejì

Ó dara làtí fí kan sárá sí ènìyàn.
Ìṣòro rẹ̀

Ó le láti mó jú tó

Ó maa ń tètè bà jẹ́ ó ní owo lórí

IPARI: Ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ dára fún gbogbo iṣẹ́ láti fig be gòkẹ̀, ó sì dára fún ọ rọ̀ ajẹ́ ilẹ̀ waa.
Àwọn Ìtọ́kasí
Tíátà

thumb|Tíátà
thumb|right|Gbangan Tiata
Tíátà jẹ́ ọ̀rọ̀ tí ó wáyé lati inú èdè Gíríìkì tí o túmọ̀ sí ibì ìwòran ó sì tún ní ẹ̀ka bí eré ìtàgé tí ó túnmọ̀ sí pé, nígbàtí ènìyàn kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ bá kó ara wọn jọ ní àkókò kan tábì sí ìbìkan láti dá àwọn ènìyàn lárayá. Nípa ìtúmọ̀ tí ó gbòòrò yí, lati ìgbà tí ènìyàn ti wà láyé ni tíátà ti wà to bẹ́ẹ̀ gẹ ti ó se sajejuwe ìgbé ayé ènìyàn nítorí Ìfé àwọn ènìyàn si ìtàn sísọ. Lati ipinlẹ̀ṣẹ̀ tíátà, ni ó ti ń mú orísiirísi àrà dání. A sì máa ń ló àwọn èròjà bi ọ̀rọ̀, ìṣesí, orin, ijọ́ àti ìwòran papọ̀ mọ́ eré ìtàgé sínú tíátà. Tíátà ayé ìsinsìnyí ni ó tún kún fún òtítọ bí ó tilẹ́ jẹ́ pé ó pín sí oríṣiiríṣi ọ̀nà.

Tíátà àkọ́kọ́ ní a se ní ẹ̀gbẹrún ọdún méjì sájú ikú Olúwa wa sẹ́yìn, ni ó jẹ́ eré ìtara nípa ilẹ̀ Ígíbítì ìgbanì. Ìtàn nípa Ọlọ́run órísírì ni wọ́n fi ń se tíátà ni ọdọdún lati sin Ọlọ́run ósírísì wọn yi títi di ìgbà yé ọ̀làjú, èyí wá fi hàn nípa ìbásepọ̀ tí ó wa láàrín tíátà àti ẹ̀sin.

Àwọn ará Gíríkì ìgbanì ni ó kókó ṣe àgbékalẹ̀ tíátà gẹ́gẹ́ bí ìṣe, wọ́n sì túnmọ̀ tíátà sí oríṣirí ọ̀nà bí eré ti adùn kẹ́yìn rẹ̀, eré ti ìbànújẹ́ kẹ́yìn rẹ̀ àti eré tí ó se àpèjúwe àwùjọ.

Ṣùgbọ́n láyé òde òní, tíátà ṣíṣe ti gba ìgbà ọ̀tun, tí à ń se sínú fánrán fún àgbéléwò àwọn ènìyàn fún ìgbádùn. Tíátà ṣíṣe ti wá da iṣẹ́ òòjọ́ àwọn kan lóde òní. Tíátà àṣà àti iṣe tí àwọn òsèrè máa ń lò latí ṣe ìgbélékè àṣà àti ìṣe tí ó ti dòkú, pàápàá ní ilẹ̀ Áfíríkà. Nípa tíátà ni a ti mọ̀ pàápàá ni ilẹ̀ Yorùbá àwọn àṣà ati iṣe wa, tí ó ti sọnù nítorí àṣà àti ìwà àwọn òyìnbó ti gba àṣà àti ìṣe wa lọ́wọ́ wa.

Ọ̀kan nínú ìṣọ̀rí tíátà ni, tíátà nípa àwùjọ àti òsèlú. Tíátà nípa àwùjọ nì àwọn eléré ìtàgé fi ń se ọ̀pọ̀lópọ̀ àyípadà sí àwọn àlébù àti kùdìẹ̀-kudiẹ tó kù nínú àwùjọ wa lónìí. Nípà tíátà ṣíṣe yálà nípa eré ìtàgé tàbí ti àgbéléwò ni àtúnṣe ti ń bá ọ̀pọ̀lọpọ̀ ayé tí ó wà ní ìkòríta ìríjú, tí wọn kó si mọ ohun tó yẹ lati ṣe. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ olósèlú ni bá tí sọ ayé di tàwọn nìkan, bí kò bá sí ti àwọn aléré ìtàgé tábì ti àgbéléwò tí óun pi ìwà ìbàjẹ́ wọn léde.

Tíátà tí ó ti wà lati bí ọ̀pọ̀ ọdún ṣẹ́yìn, ló ti gbá àtúnṣe nípa ìdàgbàsókè tí ó ti dé báa ní ayé òde òní. Tíátà ṣ̣iṣe yálà ti eré ìtàgé tàbí ti àgbéléwò ló wà fún ẹ̀kọ́, ìtọ́sọ́nà ati fún ìṣàtúnṣe àwùjọ tí a wà lónìí.
Àwọn Ìtọ́kasí
Iṣẹ́ Àgbẹ̀

Iṣẹ́ àgbẹ̀ jẹ́ iṣẹ́ kan tí a ń ṣe láti fi gbin ohun ọ̀gbìn tàbí irè oko tàbí sísìn ohun ọ̀sìn láti fi bọ́ ènìyàn àti ẹranko.

Yorùbá gbágbọ̀ pé, iṣẹ́ àgbẹ̀ jẹ́ iṣẹ́ ilẹ̀ wa, ṣùgbọ́n ju èyí lọ, iṣẹ́ àgbé ti wà láti ìgbà tí ayé ti wà. Bí a bá sì ń sọ nípa ọ̀rọ̀ àgbẹ̀, kìí ṣe iṣẹ́ oko nìkan là ń sọ. Iṣẹ́ àgbẹ̀ pín sí oríṣirísi ọ̀nà bíi: àgbẹ̀ aroko bọ́dúndé, àgbẹ̀ ọlọ́sìn, àgbẹ̀ ẹlẹ́ja, àgbẹ̀ Olóyin, àgbẹ̀ oní-fúláwà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Kò sì sí ọ̀kan nínú ìsọ̀rí iṣẹ́ àgbẹ̀ yí tí kò ní èrè tàbí àǹfààní fún Olórí-kò-jorí, fún àwùjọ, fún àwọn ilé-iṣẹ́ àti fún orílẹ̀-èdè lápapọ̀. Kí a kúkú sọ pé, láìsí iṣẹ́ àgbẹ̀, kò lé sí ènìyàn nítorí pé oúnjẹ ni ọ̀rẹ́ àwọ̀. Ilẹ̀ Yorùbá ló dára jù lọ l'afrika.
Àwọn ọ̀nà tí a ń gbà ṣiṣẹ́ àgbẹ̀

Ní ayé àtijọ́ àwọn àgbẹ̀ aláròojẹ nìkan ni ó wà, ṣùgbọ́n láyé òde òní iṣẹ́ àgbẹ̀ ti gbounjẹ fẹ́gbẹ́ ó sì ti gbàwò bọ̀. Lónìí ati rí àgbẹ̀ aládà-ńlá, alápapò se, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ
Pàtàkì àti ìwúlò iṣẹ́ àgbẹ̀

Ní ilẹ̀ Aláwọ̀-dúdú àti ní àgbáyé lápapọ̀, ára àwọn pàtàkì iṣẹ́ àgbẹ̀ ni pé, nípa iṣẹ́ àgbẹ̀ ni ati máa ń mú oúnjẹ jade fún gbogbo ènìyàn àti fún àwọn ẹranko pẹ̀lú. Yorúbà a máa pòwe pe: bí óunjẹ bá ti kúrò nínú ìṣẹ́, ìṣẹ́ bùṣe. Láìsí óunjẹ yoo ṣòro fún ènìyàn lati máa gbé ní àlàáfíà, nítorí pé okun tinú la fi ń gbé tìta. Iṣẹ́ àgbẹ̀ ni ń mú oúnjẹ wá; óunjẹ ní sì ń mú ìlera wá, ara-líle sì ni ogùn ọrọ̀. Ó túnmọ̀ sí pé, láìsí iṣẹ́ àgbẹ̀ tó jẹ́ orísun ìpèsè fún ohun àmúlò ilé-iṣẹ́ ńlá àti kékeré, láìsí àwọn ohun àmúlò wọ̀nyí kò le ṣe é ṣe fún ilé iṣẹ́ lati máa ṣiṣẹ́. Bí kò bá sí ilé iṣẹ́, kò ní sí iṣẹ́ fún àwọn ènìyàn lati se. Èyí tí ó tún túmọ̀ sí pé, iṣẹ́ àgbẹ̀ jẹ́ ọ̀nà sí ìpèsè iṣẹ́ fún àwọn ènìyàn. Nínú àbájádèe àwọn aláyẹ̀wò nípa iṣẹ́ àgbẹ̀, wọ́n sọ pé, ó tó ìpín bi ọgọ́ọ̀rin ènìyàn tí wọ́n n ṣiṣẹ ni ọ̀nà kan tàbí òmíran nípa iṣẹ́ àgbẹ̀. Ṣùgbọ́n pẹ̀lú àwọn ànfàní tí ó kóra jọpọ̀ sínú iṣẹ̀ àgbẹ̀ yí, àwọn ènìyàn sì kóòríra iṣẹ́ àgbẹ̀ síbẹ̀.
Kí ni ìdí tí àwọn ènìyàn fi yan iṣẹ́ àgbẹ̀ ní pọ̀sìn

Lára àwọn ìdí ti àwọn ènìyàn fi ní ikóòrírà si iṣẹ́ àgbẹ̀ nipé, ó jẹ́ iṣẹ́ tí o nira láti se. Láì fi igbá bọ̀ kan nínú rárá, iṣẹ́ àgbẹ̀ jẹ́ iṣẹ́ tí ó nira, ìdí nìyí tí àwọn ènìyàn fi ń sá fún iṣẹ́ yi nítorí pé kò sẹ́ni tí ó fẹ́ ṣiṣẹ́ tó nira rárá, a fi iṣẹ́ ìrọ̀rùn nìkan, bí iṣẹ́ ófíìsì. Àwọn ohun èlò tí wọ́n ń lò, bíi àdá àti ọkọ́ tún ń ba àwọn ènìyàn lẹ́rù lati fi ṣiṣẹ́ àgbẹ̀. Ṣúgbọ̀n nígbà tí ọ̀làjú dé, ni àwọn onímọ̀ ìjinlẹ̀ ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ohun èlò amáyédẹrùn fún iṣẹ́ àgbẹ̀. Èyí ló wá mú kí iṣẹ́ àgbẹ̀ wá wu ọ̀pọ̀lọpọ̀ lati ṣẹ, nítorí pé kò wá sí àṣekú ni iṣẹ́ àgbẹ̀ nítorí ìrànlọ́wọ̀ kẹ́míkà tí a fi ń pa oko àti àwọn ohun èlò ìgbàlódè míràn bí èyí tí wọ́n fi ń kọko, èyí tí wọ́n fi ń kórè àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Pẹ̀lú ìdàgbàsókè tí ó ti bá iṣẹ́ àgbẹ̀ ni àwùjọ wa lónìí yìí, ó yẹ kí ẹni kọ̀ọ̀kan wa mú iṣẹ́ àgbẹ̀ yi lọ́kùnkúndún-ùn nítorí nípa iṣẹ́ àgbẹ̀ ni óunjẹ fi lè pọ̀ yanturu ni àwùjọ wa. Kìí ṣe bẹ́ẹ̀ nìkan ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ ọ̀ná láti tán òṣì àti ìṣẹ́ nípa pípèsè iṣẹ́ fún àwọn tí kò rí iṣẹ́, yó sì tún mú ìdàgbàsókè ba ọrọ̀ ajẹ́ wa ni orílẹ̀-èdè wa, Nàíjíríà àti àgáyé lápapọ̀.
Àwọn Itọ́kasí
Edgar Adrian

Edgar Douglas Adrian nịọgbọ́njo osu kọkànlá Ọdún 1889 (11-30-1889). A bi I ni ilú Hampstead, London, England. O kú ní ọjọ́ kẹ̣rin oṣú kẹjọ ọdún 1977 (ní ìgbà naa o jẹ́ ọmọ dun mẹ́ta-di-ni-aadọrun-un).

O jẹ́ ará ìlu British tí o jẹ́ onímọ ifero mo-ise-ohun-ẹlẹ́mi ati ólùgbà ebùn íyibíye ọlọ́lá ni ọdún 1932 fún ìmọ ìse ohun ẹlẹmi ti oun àti Sir Charles Sherrigbon jùmọ̀ jẹ́ fún ìmúlò oun kan nínú ara tí o má gbé ìròyin làtí ibi opolo de ibi-ti-o kú lárá.

Ọmọ Alfred Douglas Adrian, onimọran ofin fún igbimọ ijọba ibíle tí BriitiṣI (British) ni ojogbon Edgar je. Ọ̀jọ̀gbọ́n Edger Adrian lo si ile-ìwe West Minister, o si ká sáyẹ́ǹsì adándá ni ilé-ìwé gíga ti Kémíbiriijì. O si wa ni ibè fún opolopo odun.
O parí kí kọ́ ìmọ̀ egbógi ni ọdun 1915. Iṣé aseparí fun eko wọn ti ile-wosan ni o se ni ile-Iwosan ti St. Bartholemew’s ni London nigba ogun agbaye kiini, O se ìtọ́jú àwọn ológun. Ọ̀jọgbọ́n Edger pada si Kémíbirììji ní ọdun 1919, ni igba ti o di ọdun 1925.
Ọ̀jọ̀gbọ́n Adrian Baron fẹ́ Arabirin HESTER AGNES PINSENT ni ọjọ́ ḳẹrin-la osu kẹta ọdun 1923 (14-6-1923). Won bi ọmọ mẹ̣́ta (ọmọ obinrin kan àti awọn Ibejí miiran). Ọ̀jọ̀gbọ́n Adrian se awárì elétirìiki nínú ẹ̀yá ara níbí isan.
Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1889
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1977
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Ìwòsàn
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Brítánì
Atiku Abubakar

Atiku Abubakar GCON (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 1946) jẹ́ gbajúgbajà olóṣèlú ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Adamawa lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni Igbákejì Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà nígbà ìṣèjọba Ààrẹ Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ láti ọdun 1999 sí ọdun 2007. Lọ́dún 2019, ó díje dupó Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú Peoples Democratic Party tako Ààrẹ Muhammadu Buhari tí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress, ṣùgbọ́n ìbò àti orí kò ṣe é lóore, ó fìdí remi.

Ni osu kaarun odún 2022,ni won yan Atiku Abubakar gege bi oludije fun aare orílẹ̀ èdè Naijiria ti odun 2023 lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú Peoples Democratic Party .

Láti ìgbà tí o ti wo òsèlù ní 1989, Atiku Abubakar ti díje fún ipò ààre orílè-èdè Nàìjíríà ní emarun(odun 1993, 2007, 2011, 2015 àti 2019) tí o sì fìdíremi. Ni odun 1993, o fidiremi ní idibo primari fun Moshood Abiola àti Baba Gana Kanibe.
Ìdílé rẹ̀

A bí Abubakar ní 25 November 1946 sí ìlú Jẹ́daà, Ìpínlẹ̀ Adamawa. Orúkọ bàbá rẹ̀ ni Garba Abubakar, ẹni tí o jẹ́ oǹtajà àti àgbẹ́ Fulani, orúkọ Ìyá Atiku sì ni Aisha Kande. A sọ Atiku Abubakar lórúkọ Bàbá-àgbà rẹ̀, ẹni tí ó ń jẹ́ Atiku Abdulqadir, o sì jẹ́ ọmọbíbí ìlú Wurno, ìpinlè Sokoto, kó tó dipé o lọ sí ìlú Jẹ́dà.
Èkó rè

Baba Atiku Abubakar lòdì sí èkó, o si gbiyanju láti mó jé kí Atiku kàwé sugbon ní ìgbà ijoba gbó nipa oro yìí, wón ti baba Atiku mon ewon fún ojo díè kí o to dipe ìyá-ìyàwó rè san owo lati gba léè. Atiku Abubakar bèrè ìwé nígbanígbà tí o jé omo odún méjo.

Abubakar lo ilé iwe Jada Primary School ni ìpínlè Adamawa. Léyìn ìgbà tí o parí èkó rè ní odún 1960, o wolé si ilé èkó Sekondiri ti Adamawa ní odun kana, pèlú omo ilé-ìwé okandinlogota(59) bi ti rè. Ni odun 1965, o keko jade ni ilé-ìwé naa, o si ni "grade three ni idanwo abajade WAEC rè.
Leyin ìwé sekondiri, Abubakar tèsíwájú ìwé ní Nigeria Police College ni Kaduna, sugbon o kuro léyìn ìgbà díè nitori ko fi èrí esi idanwo Mathematics rè han. Léyìn náà, o sisé agbowo ode koto dipé o wolé sí ilé-ìwé School of Hygiene ní Ìpínlè Kano ni 1966, o kó èkó jáde pèlù àmì-èye Diploma ni odun 1967.
Atiku tún tesiwaju ìwé léyìn èyí.
Ìdílé rè

Atiku ní ìyàwó merin àti omo mejidinlogbon. Atiku so wipe: "Mo fé ní idile tí o tóbi, mo wa ni eminikan lopolopo nígbà ti mo wà lomode, mi o ní egbon tàbí àbúrò okunrin tàbí obinrin. Mi o fé kí àwon omo mi wa ní àwon nikan bi o ti jé nígbà ti mo wa lomode, óún ni mo se fé ju ìyàwó kan lo, an ìyàwó mi jé aburobinrin mi, òré mi ati olubadamoran mi, won si ún ran arawon lówó.

Ni odun 1971, Atiku fé Titilayo Albert ní ikoko, ni ìlú èkó, o fe ni ikoko nitoripe idile rè kókó tako ìfé won.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Igbákejì Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Spéìn

Spéìn tabi Ilẹ̀oba Spéìn (, tabi ni èdè Gẹ̀ẹ́sì) je orile-ede ni Europe.


Aranjuez-04-Schloss-1983-gje.jpg|Aranjuez
Avila-16-Mauer-Wehrtuerme-1983-gje.jpg|Avila
Toledo-34-romanischer Turm-1983-gje.jpg|Toledo
Granada-104-Alhambra-1983-gje.jpg|Granada
Sevilla-16-Palast-Hof-1983-gje.jpg|Sevilla
Segovia-140-Karmeliter-Kloster-1983-gje.jpg|Segovia
Ronda-04-Santa Maria la Mayor-1983-gje.jpg|Ronda
Sierra Nevada-04-Auto-1983-gje.jpg|Sierra Nevada

Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe
Końskowola

thumb|80px|right|Coat of Końskowola
Abule kan ni ila-oorun gusu ile Polandi ni o n je Końskowola (IPA [kɔɲskɔ'vɔla]). O wa laarin Pulawi ati Kuro.

Itumo ti a le fun Konskowola ni Ife Esin (Horse's Will) sugbon oruko re gan-an wa lati ara Wola - orisii abule kan, oruko eni ti o si ni in ni Jan z Konina (Jan Koninski, Joonu ti Koni). Odun 1442 ni won se akiyesi oruko ti a n pe ni Koninskawola yii.

Ni nnkan bii senturi kerinla (XIV) ni won da abule yii sile ni abe Witowska Wola. Won wa yi oruko re pada si Koniiskawola ni senturi kokandinlogun (XIX).


Ẹ̀ka:Europe
Díámọ̀ndì

In mineralogy, díámọ̀ndì (from the ancient Greek αδάμας – adámas "unbreakable") is an allotrope of carbon, where the carbon atoms are arranged in a variation of the face-centered cubic crystal structure called a diamond lattice. Diamond is less stable than graphite, but the conversion rate from diamond to graphite is negligible at ambient conditions. Diamond is renowned as a material with superlative physical qualities, most of which originate from the strong covalent bonding between its atoms. In particular, diamond has the highest hardness and thermal conductivity of any bulk material. Those properties determine the major industrial application of diamond in cutting and polishing tools and the scientific applications in diamond knives and diamond anvil cells.
Itokasi

Ẹ̀ka:Kárbọ̀nù
Pólándì

Pólàndì (), fun ibise gege bi orile-ede Olominira ile Poland (Rzeczpospolita Polska), je orile-ede ni Aarin Europe to ni bode mo Jẹ́mánì si iwoorun; Tsek Olominira ati Slofakia si guusu; Ukraine, Belarus ati Lituéníà si ilaorun; ati Okun Baltiki pelu Kaliningrad Oblast, to wa ni Rosia, ni ariwa. Gbogbo ifesi agbegbe ile Poland je , to so di orile-ede 69th titobijulo ni aye ati ikesan titobijulo ni Europe. Poland ni iye awon eniyan to ju 38 legbegberun lo, eyi so di orile-ede 34th toleniyanjulo ni aye ati ikan ninu awon toleniyanjulo ni Isokan Europe.

Idasile orile-ede Poland bere pelu Esin Kristi latowo Mieszko I olori ibe, ni odun 966, nigbati orile-ede yi gba gbogbo aye ti Poland gba loni. Ile-Oba Poland je didasile ni 1025, ni odun 1569 o bere long ajosepo pipe pelu Grand Duchy of Lithuania nipa titowobo Isokan ilu Lublin, to sedasile Ajoni Polandi ati Lithuania.

Ajoni yi wo ni 1795, be sini Poland je pipin larin Ile-Oba Prussia, Ile-Oluoba Rosia, ati Austria. Poland pada gba ilominira ni Igba Oselu Keji Poland ni 1918, leyin Ogun Agbaye Akoko, sugbon o je didurolori latowo Jẹ́mánì Nazi ati Isokan Sofieti nigba Ogun Agbaye Keji. Poland pofo emin awon eniyan toju egbegberun 6 lo ninu Ogun Agbaye Keji, o bere lekansi gege bi orile-ede Olominira awon Ara ile Poland larin Blok Ilaorun labe olori Sofieti.

Nigba awon Ijidide odun 1989, ijoba komunisti wolule leyin re Poland di "Oselu Keta Poland" pelu ofin ibagbepo. Poland je orile-ede onisokan, to je idipo awon ipinle merindilogun (). Poland je ikan ninu Isokan Europe, NATO, Agbajo awo Orile-ede, Agbajo Idunadura Agbaye, ati Agbajo fun Ifowosowopo Okowo ati Idagbasoke (OECD).
Itokasi

Polandi
Harriet Tubman

Harriet Tubman (abiso Araminta Ross; c. 1820 or 1821 – March 10, 1913) je omo Afrika Amerika to je olutudekun, aseteyan, ati oluwona nigba Ogun Abele Amerika. Leyin igba to sa kuro ni oko eru, nibi ti won bi si, o se iranlose metala lati se itusile awon eru bi 70 nipa lilo awon eto ati ile abo awon alakitiyan alodioko eru ti a mo si Underground Railroad. Lojo waju o ran John Brown lowo lati wa awon eniyan ti won rolu Harpers Ferry ni, o si tun sakitiyan fun eto ibo awon obinrin.
Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1820
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1913
Ẹ̀ka:àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:àwọn alákitiyan ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn apokoẹrúrẹ́ ará Amẹ́ríkà
Guinea

Guinea (, lonibise bi Orile-ede Olominira ile Guinea ), je orile-ede kan ni Iwoorun Afrika. Mimo teletele bi Guinea Faranse (Guinée française), nigba miran loni bi Guinea-Conakry lati seyato re si Guinea-Bissau to wa legbe re. Conakry ni oluilu, ibujoko ijoba olomoorile-ede ati ilu ttobijulo.
Galerie


File:Guinea_sat.png|atlas Guinea
File:Dame_de_Mali_Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute_de_Tabouna_à_Kindia_01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
File:Chute_de_Saala_vue_à_360°_Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé_de_Bossou_33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage_de_Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos

Itokasi