JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
සංයුජ බන්ධනය

සහසංයුජ බන්ධන රසායනික බන්ධන විශේෂයක් වන අතර , පරමාණු අතර හෝ පරමාණු හා වෙනත් සහසංයුජ බන්ධන අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ තබාගැනීම මගින් බන්ධන නිර්මාණය කිරීම සහසංයුජ බන්ධනවලට ලාක්ෂණික වේ. එනම් පරමාණු ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ තබාගන්නා විට ඒවා අතර ඇතිවන ආකර්ෂණ හා විකර්ශන බලවල ස්ථායීතාව සහසංයුජ බන්ධනයක් හෝ සැලකිය හැක.

ඇගොස්ටික බන්ධන , ලෝහක බන්ධන ත්‍රිකේන්ද්‍රීය ද්වී ඉලෙක්ට්‍රෝනික බන්ධන , සිග්ම බන්ධන හා පයි බන්ධන යනාදී බන්ධන වර්ග රැසක් සහසංයුජ බන්ධන ලෙස වර්ග කළ හැක. සහසංයුජ බන්ධනයේ සදහා වූ ඉංග්‍රීසි නාමය 1939 වසරේදී නිර්මාණය කරන ලද්දකි. “සහසංයුජ” නම් වදනෙහි “සහ” යන උපසර්ගයන් “එක්ව ක්‍රියාවේ යෙදෙන” නැතහොත් “එක්තරා දුරකට යුගලමය ලෙස ක්‍රියා කරන” වැනි අරුතක් ගෙන දේ. ඒ අනුව “සහසංයුජ” යන්නෙන් අදහස් වනුයේ සංයුජතාවත් හවුල් කරගන්නා යන අරුත වේ. මෙම අර්ථය සංයුජතා කවච බන්ධන සිද්ධාන්තය හා ගැලපීමක් පෙන්වයි. H2 අණුවක හයිඩ්‍රජන් පරමාණු යුගල සහසංයුජ බන්ධනයක් හරහා ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගලක් හවුලේ තබාගැනීම මේ සදහා උදාහරණයක් වේ.

බන්ධනයක සහසංයුජ ලක්ෂණ ඉතා ඉහළ වන්නේ බන්ධනය වූ පරමාණුවල විද්‍යුත් සෘණතා ආසන්න වශයෙන් වත් ‍සමාන වන විටයි. එබැවින් එකම මූලද්‍රව්‍යයේ පරමාණු දෙකක් නොවුන ද ආසන්න වශයෙන් සංසන්දනය කළ හැකි තරමේ විද්‍යුත් සෘණතාවක් දරණ පරමාණු දෙකක් අතර සහසංයුජ බන්ධනයක් ඇති විය හැක. සහ සංයුජ බන්ධනයකදී ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ තබා ගැනීමක් සිදුවන බැවින් ඉලෙක්ට්‍රෝන විස්ථානගත තත්වයක පවතී යයි කියමු. තවද අයනික බන්ධන වෙන් කොට , සහසංයුජ බන්ධනවල ශක්තිය රදා පවතින්නේ බහු පරමාණුක අණුවල පරමාණු අතර ඇති කෝණික සම්බන්ධතාවය මතයි.
බන්ධන පෙළ

සහසංයුජ බන්ධනයක් ඇති කිරීමට සහභාගී වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල ගණන ප්‍රකාශ කෙරෙන මිණුමක් ලෙස බන්ධනයක පෙළ සැලකිය හැක. මෙය ද්වි අණුක සංයෝග අණු අතර බන්ධන විස්තර කිරීමට හදුන්වා දී ඇතත් බහු පරමාණුක අණුවල පවතින බන්ධන විස්තර කිරීමට ද යොදා ගනු දැකිය හැක.

#වඩාත් බහුලතම සහසංයුජ බන්ධන වර්ගය වන්නේ ඒක බන්ධන වේ. ඒක බන්ධනයක් ඇතිවීමට එක් ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගලක් හවුලේ තබාගැනීම සිදුවිය යුතුය. බොහෝ විට මෙය එක් සිග්මා බන්ධනයන් ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගලකට වඩා සහභාගී වීමෙන් සියලු සහ සංයුජ බන්ධන බහු බන්ධන නම් වේ.
#ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල් 2ක් හවුලේ තබා ගැනීමෙන් ද්විත්ව බන්ධන ඇති‍වේ. මෙහිදී බොහෝ විට එක් බන්ධනයක් සිග්මා බන්ධනයක් ද අනෙක පයි බන්ධනයක් ද වේ. මෙවැනි බන්ධන සදහා උදාහරණය එතිලීන්හි කාබන් පරමාණු අතර දැකිය හැක.
#ත්‍රිත්ව බන්ධනයක් සෑදීමට ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල් 3ක් සහභාගී වන අතර බොහෝ විට ත්‍රිත්ව බන්ධනය එක් බන්ධනයක් සිග්මා බන්ධනයක් වන අතර අනෙක් බන්ධන යුගල පයි බන්ධන වේ. හයිඩ්‍රජන් සයනයිඩ් අණුවෙහි කාබන් හා නයිට්‍රජන් පරමාණු අතර ඇත්තේ ත්‍රිත්ව බන්ධනයකි.
#මොලිබ්ඩිනම් හා රීතියම් වැනි ආන්තරික මූලද්‍රව්‍ය පරමාණු අතර චතුර් බන්ධන දැකිය හැක. මේ සදහා තවත් උදාහරණයක් ලෙස ද්විත්ව ටන්ග්ස්ටන් චාතුර්ත (hpp) පෙන්වාදිය හැක.
#පංච බන්ධන ඇතැම් ඩයික්‍රෝමියම් සංයෝගවල පවතින බව අනාවරණය කරගෙන තිබේ.
#ද්වි පරමාණුක මොලිබ්ඩනම් හා ටන්ග්ස්ටන් පරමාණු අතර පෘෂ්ඨ බන්ධන පවතී.

ඉහත වර්ගීකරණය ශක්තිමත් හා ව්‍යාප්ත එකක් වන නමුදු බොහෝ බන්ධන ව්‍යුහ විස්ථානගත තත්වයක ඉලෙක්ට්‍රෝනවලින් යුතු බැවින් , එහි වලංගුභාවය සීමා සහිත වේ. ත්‍රිකේන්ද්‍රීය බන්ධන ඉහත සම්මුතීන්වලට එකගව නොහැසිරීම මේ සදහා උදාහරණයකි.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Covalent_bond
සහසංයුජ බන්ධනය

සහසංයුජ බන්ධන රසායනික බන්ධන විශේෂයක් වන අතර , පරමාණු අතර හෝ පරමාණු හා වෙනත් සහසංයුජ බන්ධන අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ තබාගැනීම මගින් බන්ධන නිර්මාණය කිරීම සහසංයුජ බන්ධනවලට ලාක්ෂණික වේ. එනම් පරමාණු ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ තබාගන්නා විට ඒවා අතර ඇතිවන ආකර්ෂණ හා විකර්ශන බලවල ස්ථායීතාව සහසංයුජ බන්ධනයක් හෝ සැලකිය හැක.

ඇගොස්ටික බන්ධන , ලෝහක බන්ධන ත්‍රිකේන්ද්‍රීය ද්වී ඉලෙක්ට්‍රෝනික බන්ධන , සිග්ම බන්ධන හා පයි බන්ධන යනාදී බන්ධන වර්ග රැසක් සහසංයුජ බන්ධන ලෙස වර්ග කළ හැක. සහසංයුජ බන්ධනයේ සදහා වූ ඉංග්‍රීසි නාමය 1939 වසරේදී නිර්මාණය කරන ලද්දකි. “සහසංයුජ” නම් වදනෙහි “සහ” යන උපසර්ගයන් “එක්ව ක්‍රියාවේ යෙදෙන” නැතහොත් “එක්තරා දුරකට යුගලමය ලෙස ක්‍රියා කරන” වැනි අරුතක් ගෙන දේ. ඒ අනුව “සහසංයුජ” යන්නෙන් අදහස් වනුයේ සංයුජතාවත් හවුල් කරගන්නා යන අරුත වේ. මෙම අර්ථය සංයුජතා කවච බන්ධන සිද්ධාන්තය හා ගැලපීමක් පෙන්වයි. H2 අණුවක හයිඩ්‍රජන් පරමාණු යුගල සහසංයුජ බන්ධනයක් හරහා ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගලක් හවුලේ තබාගැනීම මේ සදහා උදාහරණයක් වේ.

බන්ධනයක සහසංයුජ ලක්ෂණ ඉතා ඉහළ වන්නේ බන්ධනය වූ පරමාණුවල විද්‍යුත් සෘණතා ආසන්න වශයෙන් වත් ‍සමාන වන විටයි. එබැවින් එකම මූලද්‍රව්‍යයේ පරමාණු දෙකක් නොවුන ද ආසන්න වශයෙන් සංසන්දනය කළ හැකි තරමේ විද්‍යුත් සෘණතාවක් දරණ පරමාණු දෙකක් අතර සහසංයුජ බන්ධනයක් ඇති විය හැක. සහ සංයුජ බන්ධනයකදී ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ තබා ගැනීමක් සිදුවන බැවින් ඉලෙක්ට්‍රෝන විස්ථානගත තත්වයක පවතී යයි කියමු. තවද අයනික බන්ධන වෙන් කොට , සහසංයුජ බන්ධනවල ශක්තිය රදා පවතින්නේ බහු පරමාණුක අණුවල පරමාණු අතර ඇති කෝණික සම්බන්ධතාවය මතයි.

බන්ධන පෙළ

සහසංයුජ බන්ධනයක් ඇති කිරීමට සහභාගී වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල ගණන ප්‍රකාශ කෙරෙන මිණුමක් ලෙස බන්ධනයක පෙළ සැලකිය හැක. මෙය ද්වි අණුක සංයෝග අණු අතර බන්ධන විස්තර කිරීමට හදුන්වා දී ඇතත් බහු පරමාණුක අණුවල පවතින බන්ධන විස්තර කිරීමට ද යොදා ගනු දැකිය හැක.

#වඩාත් බහුලතම සහසංයුජ බන්ධන වර්ගය වන්නේ ඒක බන්ධන වේ. ඒක බන්ධනයක් ඇතිවීමට එක් ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගලක් හවුලේ තබාගැනීම සිදුවිය යුතුය. බොහෝ විට මෙය එක් සිග්මා බන්ධනයන් ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගලකට වඩා සහභාගී වීමෙන් සියලු සහ සංයුජ බන්ධන බහු බන්ධන නම් වේ.
#ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල් 2ක් හවුලේ තබා ගැනීමෙන් ද්විත්ව බන්ධන ඇති‍වේ. මෙහිදී බොහෝ විට එක් බන්ධනයක් සිග්මා බන්ධනයක් ද අනෙක පයි බන්ධනයක් ද වේ. මෙවැනි බන්ධන සදහා උදාහරණය එතිලීන්හි කාබන් පරමාණු අතර දැකිය හැක.
#ත්‍රිත්ව බන්ධනයක් සෑදීමට ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල් 3ක් සහභාගී වන අතර බොහෝ විට ත්‍රිත්ව බන්ධනය එක් බන්ධනයක් සිග්මා බන්ධනයක් වන අතර අනෙක් බන්ධන යුගල පයි බන්ධන වේ. හයිඩ්‍රජන් සයනයිඩ් අණුවෙහි කාබන් හා නයිට්‍රජන් පරමාණු අතර ඇත්තේ ත්‍රිත්ව බන්ධනයකි.
#මොලිබ්ඩිනම් හා රීතියම් වැනි ආන්තරික මූලද්‍රව්‍ය පරමාණු අතර චතුර් බන්ධන දැකිය හැක. මේ සදහා තවත් උදාහරණයක් ලෙස ද්විත්ව ටන්ග්ස්ටන් චාතුර්ත (hpp) පෙන්වාදිය හැක.
#පංච බන්ධන ඇතැම් ඩයික්‍රෝමියම් සංයෝගවල පවතින බව අනාවරණය කරගෙන තිබේ.
#ද්වි පරමාණුක මොලිබ්ඩනම් හා ටන්ග්ස්ටන් පරමාණු අතර පෘෂ්ඨ බන්ධන පවතී.

ඉහත වර්ගීකරණය ශක්තිමත් හා ව්‍යාප්ත එකක් වන නමුදු බොහෝ බන්ධන ව්‍යුහ විස්ථානගත තත්වයක ඉලෙක්ට්‍රෝනවලින් යුතු බැවින් , එහි වලංගුභාවය සීමා සහිත වේ. ත්‍රිකේන්ද්‍රීය බන්ධන ඉහත සම්මුතීන්වලට එකගව නොහැසිරීම මේ සදහා උදාහරණයකි.
සත්ත්වයින්ගේ ප්‍රජනනය සහ වර්ධනය

ආසන්න වශයෙන් සියළුම සත්වයින් යම්කිසි ආකාරයක ලිංගික ප්‍රජනනයකට භාජනය වේ. පරිණත ජීවින් දුවිගුණ හෝ බහු ගුණ වේ. ඔවුන් සතුව යම් විශේෂණය වු ප්‍රජනක සෛල පිහිටා ඇති අතර ඒවා ඌණන විභාජනයට ලක්වී කුඩා චලනය විය හැකි ශුක්‍රාණු හෝ විශාල චලනය විය නොහැකි ඩිම්භ නිෂ්පාදනය කරයි. ඒවා එකිනෙක පෑහි යුක්තානුවක් සාදන අතර එය නව ජීවියෙකු බවට පරිවර්ථනය වේ.

thumb|පෙනහළු වල සෛල ෆුලුවෝරසන්ට් වර්ණක මගින් වර්ණ ගන්වා ඇති අතර ඒවා වියෝග කලාවේ මුල් අවධියේදී අණූනන විබාජනයට ලක්වන ආකාරය පෙන්නුම් කෙරේ

බොහෝසත්වයින් හට අලිංගික ප්‍රජනනයක් ද සිදු කල හැකිය. මෙය සිදුවනුයේ පාතනෝද්භවය මගිනි. මෙහිදී ලිංගික එක්වීමකින් තොරව සරු බීජ උපදවන අතර ඇතැම් අවස්ථා වලදී බෙදීම මගින් ද අලිංගික ප්‍රජනනය සිදුවේ.

යුක්තානුව මුල් අවස්ථ වලදී කුහර සහිත බ්ලස්ටුලාව නම් ගෝලයක් බවට පත් වේ. මෙය පසු කාලීනව නාවත සකස් වීම් වලට සහ විශේෂණය වීමට ලක්වේ. ඉස්සන්ගේ බ්ලස්ටුලා පිළවුන් අළුත් ස්ථානයකට පිහිනා ගොස් නව ආකාරයකට ගොඩ නැංවීමට හැකියාව ඇත. ඇතැම් බොහෝ ආකාර වලදී මේ බ්ලස්ටුලාවන් වඩාත් සංකිර්ණ නැවත සකස් වීම් වලට ලක්වේ. එය මුලින්ම ආහාර ජීර්ණ කුටීරයක් සහිත ගැස්ටෘලාවක් බවට පරිවර්තනය වේ. ඉන්පසු එය වෙන වෙනම පවත්නා ජනක ස්ථර දෙකකට වෙන්වේ. ඒවා නම් පිටතින් පවත්නා බහිෂ්චර්මය හා අන්තස්චර්ණයයි. බොහෝ අවස්ථා වලදී මේවා අතර මධ්‍යස්ථානයක්ද වර්ධනය වන අතර මෙම ප්‍රජනක ස්ථාර පසුකාලීනව සිරුරේ අවයව සහ පටක බවට විශේෂණය වේ.

බොහෝ සත්ත්වයින් සුර්යා ලෝකයෙන් ලබාගන්නා ශක්තිය වක්‍රාකාරව භාවිතා කර ගනිමින් වර්ධනය වේ. ශාක මෙම සුර්යයා ලෝකය ශක්තිය බවට පර්වර්ථනය කරමින් සරල සීනි නිෂ්පාදනය කරන ප්‍රභාසංස්ලේශණය නම් ක්‍රියා වලිය සිදු කරනු ලබයි. මෙය සිදු කිරීම ආරම්භ කරනුයේ කාබන් ඩයෝක්සයිට් අණුවක් සහ ජල අණුවක් භාවිතා කර ගිනිමිනි. ප්‍රභාසංස්ලේෂණය මගින් සුර්යයාගේ ඇති ශක්තිය රසා‍්‍යනික ශක්තිය ලෙසට ග්ලුකොස් අණු අතර ගබඩා කරන අතර ඔක්සිජන් මුදාහරිනු ලැබේ. මෙකි සීනි වර්ග ඉන්පසු ශාක වල වර්ධනය සදහා අවශ්‍ය ගොඩනැගීම් අණු ලෙසට භාවිතා කරනු ලබයි. සතුන් විසින් මෙම ශාක අනුභව කරන අවස්ථාවක දී හෝ වෙනත් සත්වයෙකු විසින් ශාක අණුභව කරන සත්ත්වයෙකු භක්ෂණය කිරීමේදී ශාක මගින් සංස්ලේශණය කරන ලද මෙම සීනි වර්ග සතුන් විසින් ද පරිභෝජනය වීමක් සිදුවේ. මේවා සෘජුවම සතුන්ගේ වර්ධනයට උපකාරි වන අතර ඒවා බිද හෙලිමෙන් එහි ගබඩා වු සුර්යය ශක්තිය මුදා හැරීමෙන් සත්ත්වයින් හට වර්ධනයට සහ සංචරණයට අවශ්‍ය ශක්තිය ලබාදේ. මෙම ක්‍රියාවලිය ග්ලයිකොලිසිය නම් වේ.

අධික ආර්ධතාවය සහිත සහ සිසිල් දේශගුණයක් සහිත සාගර පතුල වල ජීවත් වන ජීවින් සුර්යය ශක්තිය මත පදනම් නොවෙති. ඒ වෙනුවට රසායනික සංස්ලේෂක සහ ඉයු බැක්ටීරියාවන් ආහාර දාම වල පදනම සකසති.
ආශ්‍රිත

http://en.wikipedia.org/wiki/Animals#Reproduction_and_development
ලිපිඩ

thumb|structure of common lipids


ලිපිඩ යන වදනෙහි විවිධාකාර අණු පරාසයක් අඩංගු වන අතර බොහෝ දුරට ඉටි , මේද අම්ල , මේද අම්ලවලින් ව්‍යුත්පන්න වූ පොස්පොලිපිඩ , (Phospholipds) , ස්පින්ගොලිපිඩ (sphingolopids) , ග්ලයිකොලිපිඩ (glycolipids) හා ටර්ප නොයිඩ (terpenoids) ඇතුළත්ව ජීව විද්‍යාත්මක පසුබිමක් ඇති සාපේක්ෂව ජල අද්‍රාව්‍ය හෝ නිර්ධ්‍රැවීය සංයෝග සියල්ලම ලෙසද සැළකිය හැක. සමහරක් ලිපිඩ රේඛීය ඇලිෆැටික අණු වන අතර අනෙක් ඒවා චක්‍රීය ව්‍යුහ වෙයි. සමහරක් ඇරෝමැටික වන අතර සමහරක් එසේ නෙවේ. සමහරක් සුනම්‍ය වන අතර සමහරක් දෘඩ වේ.

‍බොහොමයක් ලිපිඩවලට විශාල ලෙස නිර්ධ්‍රැවීය වුවත් යම්තාක් දුරට ධ්‍රැවීය ගුණ ඇත. සාමාන්‍යයෙන් ඒවායේ ව්‍යුහයෙන් විශාල කොටසක් නිර්ධ්‍රැවීය හෝ ජලභීතික වන අතර ජලය වැනි ධ්‍රැවීය ද්‍රාවක සමග හොදින් අන්තර්ක්‍රියා නොකරයි. ඒවායේ ව්‍යුහයේ තවත් කොටසක් ධ්‍රැවීය හෝ ජලාකර්ශක වන අතර ජලය වැනි ධ්‍රැවීය ද්‍රාවක සමග හොදින් ක්‍රියාකාරී වේ. මෙම නිසා ඒවා උභයගුණික අණු බවට පත්වේ. (ජලකර්ශක හා ජලභීතික ගති ගුණ දෙකම ඇති) පොස්පොලිපිඩහි පහත විස්තර කළ ඇති පරිදි ධ්‍රැවීය කාණ්ඩ සැළකිය යුතු තරම් විශාල හා වඩා ධ්‍රැවීය වේ.

ලිපිඩ යනු අපගේ දෛනික ආහාර පරිභෝජනයේ අත්‍යවශ්‍යය කොටසකි. බටර් , චීස් , ගිතෙල් වැනි අප විසින් පිසීමට හා ආහාරයට ගන්නා බොහොමයක් තෙල් හා කිරි නිෂ්පාදන මේද වලින් යුක්ත වේ. ‍එළවළු තෙල් විවිධ බහු අසංතෘප්ත මේද අම්ලවලින් (PUFA) පොහොසත්ය. ලිපිඩ අඩංගු ආහාර ශරීරය තුළදී ජීර්ණය වී මේද හා ලිපිඩවල අවසාන ජීර්ණ ඵල වන මේද අම්ල හා ග්ලිසරෝල් බවට පත්වේ.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Biochemistry#Lipids
බොහෝ ලිපිඩ අාකාර පැව
තියද සත්‍ය ලිපිඩ ලෙස හැඳින්විය හැක්කේ මේද හා තෙල් පමණි. මේද හා තෙල් සෑදෙන්නේ මේද අම්ල අණු 3ක් එක් ග්ලිසරෝල් අණුවක් හා බැඳුනු විටය.මෙම බන්ඳන එස්ටර බන්ඳන යැයි හඳුන්වනු ලැබේ.
මෙය ට්‍රයිඒසයිල්ග්ලිසරයිඩ හෙවත් මේද අණුවක් ලෙස හඳුන්වයි.

* ට්‍රයිඒසයිල්ග්ලිසරයිඩ ආකාර 2 කි.

1.මේදය(ග්ලිසරෝල් හා සංතෘප්ත මේදය එකතු වී
2.තෙල්(ග්ලිසරෝල් හා අසංතෘප්ත මේදය එකත් වී
යාන්ත්‍රණික අකාබනික රසායනය

ප්‍රතික්‍රියා මාර්ග පිළිබද යොමු වූ රසායන විද්යාවේ වැදගත් හා ජනප්‍රියත්වය ඉහළ යන අංශයකි. විවිධ කාණ්ඩවල සංයෝගවල ප්‍රතික්‍රියාවල යාන්ත්‍රණ වෙන් වෙන්ව මෙහිදී සාකච්ඡා කරනු ලැබේ.
ප්‍රධාන කාණ්ඩ මූලද්‍රව්‍ය හා ලැන්තනයිඩ

13 – 18 කාණ්ඩවල ප්‍රධාන සංයෝගවල යාන්ත්‍රණ කාබනික රසායනය යටතේ සාකච්ඡා කරනු ලැබේ. (කාබනික සංයෝග ප්‍රධාන කාණ්ඩ සංයෝග වේ) C , N , O හා F ට වඩා බර මූලද්‍රව්‍ය බහුල ලෙස ඔක්ටේට් නීතියෙන් අනුමාන කළ ඉලෙක්ට්‍රෝන ගණනට වඩා වැඩි ඉලෙක්ට්‍රෝන ගණනක් ඇති සංයෝග සාදයි. මෙය අධි සංයුජ අණු පිළිබද විස්තරයේ විස්තර කර ඇත. මෙම හේතුව නිසා ඒවායේ ප්‍රතික්‍රියා යාන්ත්රණ කාබනික සංයෝගවලින් වෙනස් වේ. කාබන්වලට වඩා සැහැල්ලු මූලද්‍රව්‍යය (B , Be ,Li) මෙන්ම Al හා Mg විද්‍යුත් ව‍ශයෙන් කාබො කැටායනවලට සමාන ඉලෙක්ට්‍රෝන ඌන ව්‍යුහ බහුලව තනයි. එවැනි ඉලෙක්ට්‍රෝන ඌන සංයෝග සංඝටිත මාර්ග හරහා ප්‍රතික්‍රියා වීමට කැමැත්තක් දක්වයි. ලැන්තනයිඩ පිළිබද රසායනය ඇළුමිනියම් පිළිබද රසායනයේ දක්නට ඇති බොහෝ අංග පරාවර්තනය කරයි.
ආන්තරික ලෝහවල සංකීර්ණ

ආන්තරික ලෝහවල ප්‍රතික්‍රියා යාන්ත්රණ ප්‍රධාන කාණ්ඩ සංයෝගවලින් වෙනමම සාකච්ඡා කරනු ලැබේ. බන්ධන සෑදීමේ දී ඩී - කාක්ෂිකවල වැදගත් කාර්ය භාර්ය, ප්‍රතික්‍රියා මාර්ගවලට හා ලිගන ආදේශ හා විඝටනය වීමේ සීඝ්‍රතාවලට සෘජුවම බලපායි. මෙම මාතෘකා පිළිබද කරුණු දායක රසායනය හා ලිගන යන මාතෘකාව මගින් ආවරණය කර ඇත. සම්බන්ධ වීම හා විඝටනය වීම යන මාර්ග දෙකම අධ්‍යයනය කර ඇත.

යාන්ත්‍රික ආන්තරික ලෝහ රසායනයේ වැදගත් අංගයක් වන්නේ ප්‍රොටෝ දර්ශීය සංකීර්ණ [M(H2O)]+ වල නිදහස හා බන්ධන ජලය හුවමාරුව මගින් විදහා දැක්වෙන සංයෝගවල චාලක විස්ථායී බවයි.

[M(H2O)6]n+ + 6 H2O* → [M(H2O*)6]n+ + 6 H2O

මෙහි H2O+ යනු ජලයේ සමස්ථානිකය උදා H217O

ආවර්තිතා වගුව පුරා ජල හුවමාරු සීඝ්‍රතාවේ විශාලත්වය 20 ගුණයකින් පමණ වෙනස් වේ. ලැන්තනයිට් එක් අන්තයක ඇති අතර Ir(III) සංයෝගය වඩාත්ම මන්දගාමී වේ.
ඔක්සිකරණ - ඔක්සිහරණ ප්‍රතික්‍රියා

ඔක්සිකරණ - ඔක්සිහරණ ප්‍රතික්‍රියා ආන්තරික මූලද්‍රව්‍ය සදහා බහුලව පවතී. ඔක්සිකරණ ඔක්සිහරණ ප්‍රතික්‍රියා වර්ග දෙකක් සැලකිල්ලට ගනී. පරමාණු මාරු ප්‍රතික්‍රියා (ඔක්සිකාරක එකතුවීම / ඔක්සිහාරක ඉවත්වීම වැනි) හා ඉලෙක්ට්‍රෝන මාරු ප්‍රතික්‍රියා මූලික රෙඩොක්ස් ප්‍රතික්‍රියාවත්‘ස්වයං හුවමාරුවක්’ වේ. ඔක්සිකාරකයක් හා ඔක්සිහාරකයක් අතර පිරිහුණු ප්‍රතික්‍රියාවක් මෙයට ඇතුළත් වේ. උදාහරණ ලෙස

[MnO4]− + [Mn*O4]2− → [MnO4]2− + [Mn*O4]−
ලිගන ප්‍රතික්‍රියා

නිදහස් ලිගන හා බන්ධන වූ ලිගන ප්‍රතික්‍රියාකාරිත්වයේ වෙනස්කම් දක්වයි. උදාහරණ ලෙස [Co(NH3)6]3+ හි ඇමෝනියා ලිගනවල ආම්ලිකතාව ඇමෝනියාවලට සාපේක්ෂව වැඩිය. ලෝහ කැටායනවලට බැදුණු ඇල්කේන නියුක්ලියොපයිල කෙරෙහි සක්‍රීය වේ. විශාල හා කාර්මිකව වැදගත් අංශ ‍රදා පවතින්නේ කාබනික ලිගනවල ප්‍රතික්‍රියාකාරිත්වය වෙනස් කිරීමට ලෝහවලට ඇති හැකියාව නිසාය.

සමජාතීය උත්ප්‍රේරණය ද්‍රාවණවල දී ඇතිවන අතර ‍විෂම ජාතීය උත්ප්‍රේරණය වායුමය හෝ ද්‍රවණය වූ උපස්ථර ලෝහ පෘෂ්ඨ සමග අන්තර්ක්‍රියා කරන විට ඇතිවේ. සාම්ප්‍රදායිකව සමජාතීය උත්ප්‍රේරණය කාබනික ලෝහ රසායනයේ කොටසක් ලෙස සලකන අතර විෂම ජාතීය උත්ප්‍රේරක පෘෂ්ටීය විද්‍යාවේ දී (ඝන අවස්ථාව පිළිබද රසායනයේ උප අංශයකි) සාකච්ජා වේ. නමුත් මූලික රසායනික නීති සමාන වේ. ආන්තරික ලෝහ CO , H2 , O2 හා C2H4 වැනි කුඩා අණු සමග ඒවාට ආවේණික ක්‍රමයකට ප්‍රතික්‍රියාවේ. මේවායේ කාර්මික වැදගත්කම උත්ප්‍රේරණයේ ක්‍රියාකාරී අංශ පවත්වා ගැනීමට හේතුවේ.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Inorganic_chemistry#Mechanistic_inorganic_chemistry
ලෝහක බන්ධන

thumb

ලෝහක බන්ධන යනු ලෝහ තුළ සන්නායක ඉලෙක්ට්‍රෝන ලෙස හදුන්වන විස්ථාපිත වූ ඉලෙක්ට්‍රෝන හා ලෝහ අයන අතර ඇති වන ස්ථිති විද්‍යුත් ආකර්ෂණයයි. ධන ලෙස ආරෝපිත ලෝහ අයන දැලිසක් අතර නිදහස් ඉලෙක්ට්‍රෝන හුවමාරු වීමක් මෙහිදී සිදු වන නිසා ලවණ තුල ඇති බන්ධන සමග මෙම ලෝහක බන්දන සැසදිය හැක. ලෝහක බන්ධන ශක්තිය, ආහනයතාව, නම්‍යතාව, තාප සන්නයනය හා විද්‍යුත් සන්නයනය හා ප්‍රභාව වැනි ලෝහවල භෞතික ගුණ රැසකට හේතු පාදක වේ.

ලෝහ බන්ධන අධ්‍රැවීය වේ. මන්දයත් මිශ්‍ර ලෝහවල දී බන්ධනය වීමේ අන්තර් ක්‍රියාවට සහභාගී වන පරමාණුවල විද්‍යුත්සෘණතාවයන් අතර වෙනස ඉතා කුඩා අතර (සංශුද්ධ ලෝහවල දී සුළු වශයෙන් වත් නොමැත.) අන්තර් ක්‍රියාවේදී භාවිතා වන ඉලෙක්ට්‍රෝන අස්ථානගත වන්නේ ලෝහයේ ස්ඵටික දැලිස හරහාය.

ලෝහ පරමාණුවල ඒවායේ අවර්ණ හා ශක්ති මට්මටම්වලට සාපේක්ෂව ඒවායේ සංයුජතා කවචවල ඇත්තේ අඩු ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාවකි. එවැනි ඉලෙක්ට්‍රෝන පහසුවෙන් පරමාණුවලින් ඉතිරි වී අස්ථාන ගත වේ. එමගින් විශාල ධන අයන දැලිස පුරා ව්‍යාප්ත වූ ඉලෙක්ට්‍රෝන වල චලනයට ඇති නිදහස් නිසා පරමාණුවලට හෝ සතරවලට එකිනෙක මත ලිස්සා යාමේ හැකියාව ලබාදේ. ලෝහවල අහන්‍යතාව හා නන්‍යතාවයට හේතු වන්නේ එයයි.

ලෝහවල ඉලෙක්ට්‍රෝන හා ධන අයන අතර ප්‍රභල ආකර්ෂණ බල ඇත. එය බිද හෙලීමට විශාල ශක්තියක් අවශ්‍ය වේ. එමනිසා ලෝහවලට සමාන්‍යයෙන් විශාල ද්‍රවාංක හා තාපාංක අගයන් අයනික බන්ධන වල මූලධර්මයට සමාන වේ.

ලෝහයේ සන්නායක ඉලෙක්ට්‍රො‍්න සෘණ ලෙස අ‍ා‍රෝපිත වී සයුරේ ස්වාධීනව චලනය වන නිසා ලෝහ විද්‍යුත් සන්නායකතාවය දක්වයි. අලෝහ කිහිපයක් විද්‍යුතය සන්නයනය කරන අතර ග්‍රැෆයිට් විශේෂ වේ. (ලෝහවල මෙන් නිදහස් ඉලෙක්ට්‍රෝන ඇත.) තවද අයනික සංයෝගවල විලීන හා ජලීය ද්‍රාවණ ද නිදහස් අයන ඇති නිසා විද්‍යුතය සන්නයනය කරයි.

තාප සන්නයනය ද එම මූලධර්මය මතම පදනම්ව ක්‍රියා කරයි. අනෙකුත් ද්‍රව්‍යවල ඇති සවිවූ ඉලෙක්ට්‍රෝනවලට වඩා වැඩි සීඝ්‍රතාවයකින් නිදහස් ඉලෙක්ට්‍රෝනවලට ශක්තිය ගෙනයා හැක.

ලෝහ පරමාණුවල යාබද පරමාණුව සමග හවුලේ තබා නොගන්නා හෝ අයන සෑදීමට නිදහස් නොකරන එක් සංයුජ ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් හෝ ඇත. ඒ වෙනුවට ලෝහ පරමාණුවල බාහිර කවච අතිච්ඡාදනය වේ. ඒවා සහසංයුජ බන්ධනවලට සමාන වේ.
හින්දි භාෂාව

හින්දි (දේවනාගරී: हिन्दी, IAST: Hindī), හෙවත් නූතන සම්මත හින්දි (දේවනාගරී:(आधुनिक मानक हिन्दी, IAST:Ādhunik Mānak Hindī) යනු ඉන්දියානු ජනරජයේ නිල රාජ්‍ය භාෂාවයි. ඉන්දියාව මුල්කර ගනිමින් ලොව පුරා ජනයා 10,5000,000ක ගේ මව් බස හා දෙවන බසයි. ඉන්දියාවේ පමණක් ජනයාගෙන් 60%ක් පමණ මෙම බස දනිති.


හින්දි යනු ඉන්දියාවේ නිල භාෂා 22 අතරින් එකක් වන අතර එය ඉන්දියාවෙහි ප්‍රමුඛතම භාෂාවද වෙයි. හින්දි භාෂාව ලිවීම සඳහාද භාවිතා වනුයේ උතුරු ඉන්දියාවේ බොහෝ භාෂාවලට අක්ෂර සපයන දේවනාගරී අක්ෂර මාලාවයි. මෙය ඉන්දියාවෙහි ප්‍රාන්ත නවයක නිල භාෂාව ලෙස ප්‍රකාශයට පත්කර ඇත.
මූලාශ්‍ර

ප්‍රවර්ගය:යන්න
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව
ඝන

thumb|300px|Single crystalline form of solid Insulin.
ඝන යනු පදාර්ථයේ එක් අවස්ථාවක් වන අතර එය [පරිමාව|පරිමාවේ]] හා හැඩයේ වෙනස්වීම්වලට ප්‍රතිරෝධීතාවයක් දක්වයි. අන්වීක්ෂීය ලෙස නිරීක්ෂණය කළ විට ඝනයන්ට පහත දැක්වෙන ගුණ ඇත.

* අණුවේ පරමාණු එකට ළංව ඇසිරී ඇත.
* මෙම සංඝටක මූලද්‍රව්‍යවලට නියමිත ස්ථානයක් ඊට අදාලව ඇත. මෙය ඝනයේ දෘඪතාව ‍කෙරෙහි බලපායි. ඛනිජ විද්‍යාව හා ස්ඵටික විද්‍යාවේ ස්පටික දැලිසක් යනු එයමට ආවේණික පරමාණු දැලිසක ස්ථානගත වීමයි.ස්පටික ආකෘතිය ඒකක කෝෂවලින් තැනුනකි. පරමාණු කිහිපයක් සුවිශේෂී අයුරකට ස්ථානගනී. එය අයනිකව ත්‍රිමාණ දැලිස පැතිරෙමින් පවතින්නකි. ඒකකයක් අතර පවතින පරතරය දැලිස් පරාමිති ලෙස හදුන්වයි. ස්පටිකයේ සමමිතික ගුණ එහි අවකාශ කාණ්ඩයේ අන්තර්ගත ‍ෙ‍ව්. ස්පටික ආකෘතිය හා සමමිතිය එහි නිශ්චිත ගුණ කිහිපයක් කෙරෙහි ප්‍රධාන කාර්යක් ඉටු කරයි. ඒවා නම් බෙත්ම , ඉලෙක්ට්‍රොනික ආකෘතිය හා ප්‍රකාශ වේ.
* ප්‍රමාණවත් බලයක් යෙදුවහොත් මෙම ගුණවලට බාධා පැමිණිය හැක. එසේ වනුයේ ස්ථිර විදර්ශනයට ලක්වන බැවිනි.
* ඝනවලට තාප ශක්තියක් ඇති බැවින් එහි පරමාණු ඉතා සෙමින් කම්පනයට භාජනය වේ. එම නිසා මෙම පරමාණු තිබුණු තත්වයට පත් කිරීම සාමාන්‍ය තත්ව යටතේ සිදු කළ නොහැක.

ඝන සමග කටයුතු කරන භෞතික විද්‍යාවේ අංශය ඝන - අවස්ථා භෞතික ලෙස කියනු ලැබේ. එය solid state physics ද්‍රව්‍ය විද්‍යාව මූලික වශයෙන් ඝනවල ශක්තිය හා අවස්ථා විපර්යාස යන ගුණ පිළිබදව සලකා බලයි. එය ඝන - අවස්ථා භෞතික විද්‍යාව සමග බොහෝ සෙයින් එකට යයි. ඝන - අවස්ථා රසායන විද්‍යාවේ මෙම ක්ෂේත්‍ර 2 සමග එකට යයි. නමුත් එය නවීන සංයෝග සෑදීම අත්‍යාවශ්‍ය වේ.

සැහැල්ලුම ඝනය වනුයේ ‘එයරෝජෙල්’ නිෂ්පාදිත සැහැල්ලුතම එයරෝජෙල් හි ඝනත්වය 1.9mg/cm3 හෝ 1.9 kg/m3 ජලයේ ඝනත්වයෙන් 530න් 1කි. (1/530)

ප්‍රවර්ගය:පදාර්ථය
ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව
ප්‍රවර්ගය:රසායන විද්‍යාව
සම්මත භෞතික තත්වය

thumb|රසායන විද්‍යාවේ මෙසේ යම් මූලද්‍රව්‍යයක හෝ සං‍යෝගයක සම්මත භෞතික තත්වයන් සැලකීම නාවුක ගමනා ගමනයේදී ප්ලිම්සෝල් රේඛාවේ භාවිතයට සමාන වේ.

රසායන විද්‍යාවේදී කිසියම් ද්‍රව්‍යයක සම්මත භෞතික තත්වයන් සලකනු ලබන්නේ එම ද්‍රව්‍යය 1bar / 100 kpa පීඩනයක් යටතේ පවතින විටයි. (මෙය 1990 දී 1atm / 101.325kpa වල සිට සංශෝධනය කරන ලදී) මෙම සම්මත පීඩනය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද්දේ ශුද්ධ සහ ව්‍යවහාරික රසායනය සදහා වූ අන්තර්ජාතික එකමුතුව හෙවත් IUPAC මගිනි. කිසියම් ද්‍රව්‍යයක සම්මත භෞතික තත්වය ඕනෑම උෂ්ණත්වයක් සදහා ප්‍රකාශ කළ හැකි නමුත් වඩාත් බහුලව භාවිතා වන්නේ සෙල්සියස් අංශක 25 (298.15 K ) ක උෂ්ණත්වයයි. එහෙත් භෞතික විද්‍යාව සහ ඉංජිනේරු විද්‍යාව වැනි විෂයයන්ට අදාලව මතුවූ ගැටළුවලදී සම්මත උෂ්ණත්වය හා පීඩන තත්ත්ව (STP) සැලකීමේදී බහුලව සෙල්සියස් අංශක 0 (273.15 K) උෂ්ණත්වය ද යො‍දාගෙන තිබෙනු දැකිය හැක.

කිසියම් ද්‍රව්‍යයක සම්මත භෞතික තත්ව අභිමත පරිදි තෝරාගත් ශූන්‍ය නොවන අගයක් වන අතර එය ස්වාභාවිකව පවතින රාශියක් නොවේ.

කිසියම් ද්‍රව්‍යයක සම්මත භෞතික තත්ව යනු එම ද්‍රව්‍යයේ භෞතික තත්වය හා බැදී පවතින ගුණයක් වන තාප ගතික ලක්ෂණ එන්තැල්පි, එන්ට්‍රෝපිය හා නිදහස් ගිබ්ස් ශක්තිය වැනි පරාමිතීන් තීරණය කිරීම සදහා යොදා ගන්නා භෞතික තත්වයයි. උදා - සම්මත තත්වයන් යටතේ මූලද්‍රව්‍යයක උත්පාදන එන්තැල්පිය ශූන්‍ය වේ.

ද්‍රාවණයක් තුළ පද්ධති ද්‍රව්‍යයක් සදහා හෝ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවකට අදාලව සම්මත තත්වය සැළකීමේදී සියලු ද්‍රව්‍යයන්හි සාන්ද්‍රණය සලකනු ලබන ඒකක ක්‍රමය යටතේ ඒකීය අගයන් (හෝ වෙනත් නිශ්චිතව ප්‍රකාශ කළ අගයන්) දැරිය යුතු වේ. ද්‍රාවණයක් අපරිමිත තනුකකරණය නියමයට අනුව හැසිරෙන බව උපකල්පිත අවස්ථාවකදී නම් ඉහත ප්‍රකාශ අනුව පැහැදිලි වේ. මවුලික සාන්ද්‍රණයක් යටතේ 1 mol dm−3 අගය හෝ මවුලීය සාන්ද්‍රණයේ ඒකක අනුව 1 mol kg−1 අගය දැරිය යුතු වේ. මවුල භාගය ඇසුරින් සැලකීමේදී සම්මත තත්වය වන්නේ සලකන ලද ද්‍රව්‍යයේ ද්‍රව හෝ ඝාත තත්වයේ පවතින සංශුද්ධ සාම්පලයකි. එහි මවුල භාගය /X නමුත් ප්‍රතික්‍රියාවක් සැලකීමේ දී එක් එක් ප්‍රතික්‍රියක ප්‍රභේද මිනුම් කිරීමට භාවිතා කළ සම්මත තත්වයන් යටතේ පරීක්ෂණ කිරීම අතාත්වික වුවද එවැනි තත්වයන් පදනම් කරගනිමින් පොදු එකග තාවයක් යටතේ පරීක්ෂණ කිරීමෙන් ඒකාකාර නිරීක්ෂණ ලබාගත හැකි වේ.(1molL-1A හා සංශුද්ධ B අතර ප්‍රතික්‍රියාව වැනි තත්ව පරිපූර්ණයට ලබාගැනීම කළ නොහැකි බව සිහි කළ යුතුය) නමුත් මෙසේ එක්තරා නිරීක්ෂණ ලැබෙනුයේ යොදා ගන්නා සම්මත තත්වයන් එකම ඒවා වීම පමණි.

ද්‍රාවණ සම්බන්ධ රසායනයේ දී ඉහළ උෂ්ණත්ව හා පීඩන තත්ව යටතේදී සම්මත අගයයන් බොහෝ විට අදහස් වන්නේ ද්‍රවණයේ සාන්ද්‍රණය උපකල්පිත සම්මත අගයන් වන බවයි. මෙම සම්මත අගයන් බොහෝ විට 1 mol kg−1 හෝ ඒකීය මවුල භාගයක් වේ. තවද ද්‍රාවණයේ සංඝටක පරිපුර්ණව හැසිරෙන බවත් ද්‍රවණයක් ද පරිපුර්ණ හැසිරීමක් (අපරිමිත තනුකකරණයට අදාල වීම වැනි) දක්වන බවත් උපකල්පනය කෙරේ. නමුත් මෙසේ සම්මත තත්වයන් ප්‍රකාශ කිරීමේදී IUPAC මගින් ප්‍රකාශ කළ ආකාරයට සම්මත උෂ්ණත්වයක් හෝ පීඩනයක් ප්‍රකාශ නොකෙරේ. ඊට හේතුව ද්‍රාවණයක් විශාල පරාසයක් පැතිරුණු උෂ්ණත්ව හා පීඩන වෙනස්කම්වලට ලක්වන තත්ව යටතේ එසේ නොකිරීම වඩාත් පහසු බැවැනි.

ද්‍රව්‍යයක සම්මත භෞතික තත්වයක් වැනි අභිමත ශූන්‍ය නොවන ඒකක සලකුණු කිරීමට ෆ්ලිම්සෝල් සලකුණ (A) යොදා ගැනේ. මෙය 19 වැනි ශතවර්ෂයේ සිට පැවත එන ක්‍රමයක් වේ. නමුත් පසු කාලීන ග්‍රන්ථයන්හිදී මුද්‍රණකරුවන්ගේ අපහසුතාවයන් හේතුවෙන් ෆ්ලිම්ෆෝල් සලකුණ වෙනුවට ශූන්‍ය (0) යොදා තිබෙනු දැකිය හැකිය.
ආශ්‍රිත

http://en.wikipedia.org/wiki/Standard_state


ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව
අනුමාපනය

thumb|ජලය නියැදියක ද්‍රාව්‍ය ඔක්සිජන් සාන්ද්‍රණය නිර්ණය කිරීම සඳහා භාවිතා කෙරෙන ද්‍රාව්‍ය ඔක්සිජන් සඳහා වින්ක්ලා පරිපක්ෂාව|වින්ක්ලා අනුමාපනය

අනුමාපන විද්‍යාගාරයේ දී ප්‍රමාණාත්මක රසායනික විශ්ලේෂණයක් සිදු කරන පොදු ක්‍රමය වන අතර එමගින් දන්නා ප්‍රතික්‍රියකයක සාන්ද්‍රණය සොයා ගත හැකිය. පරිමා මිණුම් අනුමාපණයේ දී වැදගත් කාර්ය භාරයක් උසුලන නිසා මෙය පරිමාමිතික විශ්ලේෂණය ලෙසද හඳුන්වයි. අනුමාපකය ලෙස හඳුන්වන දන්නා සාන්ද්‍රණයකින් යුත් ප්‍රතිකාරකයක (සම්මත ද්‍රාවණයක්) දන්නා පරිමාවක් සාන්ද්‍රණය නොදන්නා විෂ්ලේෂණ ද්‍රවණය සමග ප්‍රතික්‍රියා කරවනු ලැබේ. අනුමාපකය එකතු කිරීමට ක්‍රමාංකිත බියුරෙට්ටුවක් භාවිතයෙන් අන්ත ලක්ෂයේ දී වැයවී ඇති ද්‍රාවණ ප්‍රමාණය නිවැරදිව කියවා ගත හැක. අන්ත ලක්ෂ්‍ය යනු අනුමාපනය අවසාන වන ලක්ෂ්‍ය වන අතර එය හඳුනා ගන්නේ දර්ශකය මගිනි. (පහත බලන්න) මෙය සමතුලිතතා ලක්ෂ්‍යයේ පරිමාවටම සමානය. එනම් අනුමාපනයේ මවුල ගණන විශ්ලේෂකයේ මවුල ගණනට සමාන වේ. නැතහොත් එහි ගුණාකාරයක් වෙයි. (බහු ප්‍රෝටීන අම්ලවල දී මෙන්) සාමාන්‍ය ප්‍රබල අම්ල ප්‍රභල භෂ්ම අනුමාපනයක දී අන්ත ලක්ෂ්‍යයේ දී ප්‍රතික්‍රියකයේ PH අගය 7 ට ආසන්න වන අතර එහිදී දර්ශකය මගින් ස්ථිර වර්ණ විපර්යාසයක් පෙන්නුම් කරයි. නමුත් වෙනත් අනුමාපන වර්ග බොහොමයක් ද ඇත. (පහත බලන්න)

ප්‍රතික්‍රියාවක අන්ත ලක්ෂ්‍ය හදුනාගැනීමට විවිධ ක්‍රම භාවිතා කළ හැකිය. බහුල ලෙස යොදා ගන්නේ දෘෂ්‍ය දර්ශකයි. (ප්‍රතික්‍රියා මිශ්‍රණයේ වර්ණය වෙනස් කරන) සරළ අම්ල භෂ්ම අනුමාපනවල දී පිනෝප්තලීන්, PH දර්ශකය යොදා ගත හැක. එය එක්තරා PH අගයකට (8.2 ක් පමණ) පත් වූ විට හෝ ඉක්ම ගිය විට රෝස පැහැ වේ. මෙතිල් ඔරේන්ජ් තවත් උදාහරණයක් වන අතර එය අම්ලවල දී රතු පැහැවන අතර ක්ෂාරීය ද්‍රාවණවල දී කහ පැහැති වේ.

සියලු අනුමාපන සදහා දර්ශක අවශ්‍ය නොවේ. ඇතැම් අවස්ථාවල දී ප්‍රතික්‍රියක හෝ ඵලවල ප්‍රභල වරණයකින් යුක්තවන අතර ඒවා දර්ශක ලෙස සැලකිය හැකි වේ. උදාහරණයක් ලෙස පොටෑසියම් පර්මැංගනේට් (රෝස/ දම්) අනුපාතයක් ලෙස යොදා ගෙන සිදු කරන ඔක්සිකරණ - ඔක්සිහරණ අනුමාපනවල දී දර්ශකයක් අවශ්‍ය නොවේ. අනුමාපනය ඔක්සිහරණය වන විට එය අවර්ණ වෙයි. සමතුලිත ලක්ෂ්‍යට පසුව වැඩි පුර අනුමාපක තිබේ. අන්තලක්ෂ්‍ය හදුනාගන්නේ අනුමාපන කරන ද්‍රවණයේ ප්‍රථමයෙන්ම ඇති වන ලා රෝස පැහැයෙනි.

PH වක්‍රයේ ගණිතමය ස්වභාවයට අනුව සංක්‍රමණය වීම ඉතාමත් තියුණුය. ඒ කෙසේ ද යත් අන්ත ලක්ෂ්‍යයට මොහොතකට පෙර එක්වන එක් අනුමාපන බිංදුවකින් දර්ශකයේ ක්ෂණික වර්ණ පරාසයක් ඇති වීමට තරම් සැලකිය යුතු PH වෙනසක් සිදුවීමයි. දර්ශකයේ වර්ණ වෙනස්වන ස්ථානය හා අනුමාපනයේ සත්‍ය සමතුලිත ලක්ෂ්‍යය අතර ඉතා සුළු වෙනසක් තිබේ. මෙය දර්ශක දෝෂය ලෙස හඳුන්වන අතර එය නිර්ණය කළ නොහැකි තරම් කුඩා වේ.