JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਅਲਾਉ ਦੀਨ ਮਸੂਦ

ਅਲਾਉ ਦੀਨ ਮਸੂਦ ਸ਼ਾਹ ਤੁਰਕ ਸੀ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।
ਸ਼ਾਸ਼ਕ

ਇਹ ਰੁਕਨ-ਉਦ-ਦੀਨ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਚਾਚੇ ਮੁਈਜੁੱਦੀਨ ਬਹਿਰਾਮਸ਼ਾਹ ਨੂੰ 1242 ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਤਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅਗਲਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਅਮੀਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਵਾਂਗ, ਉਸਨੂੰ "ਅਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿਕੰਮੇ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1246 ਤੱਕ, ਸਰਦਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਉਸਦੀ ਵੱਧਦੀ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਮਹਿਮੂਦ (ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਬਲਬਨ

ਗਿਆਸੁੱਦੀਨ ਬਲਬਨ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ । ਉਸਨੇ ਸੰਨ 1266 ਤੋਂ 1286 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਲਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਤਾਕਤਵਰ ਸ਼ਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਬਹਾਉਦ ਦੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਇਲਬਾਰੀ ਤੁਰਕ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਵਾਨ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮੰਗੋਲਾਂ ਨੇ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਗਜ਼ਨੀ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਸਰਾ ਦੇ ਖਵਾਜਾ ਜਮਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਗੁਲਾਮਾਂ ਸਮੇਤ 1232 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਨੇ ਖਰੀਦ ਲਏ।
ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਾਲ

ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਲਤਾਨ ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲਬਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਲਬਨ ਨੇ 1266 ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨ ਗਿਆਸ-ਉਦ-ਦੀਨ-ਬਲਬਨ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ।

ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਲਬਨ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਚਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਈਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ 'ਚਹਿਲਗਨੀ' ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਬਲਬਨ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਤਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹੋਵੇ। ਸੁਲਤਾਨ ਬਲਬਨ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗਠਿਤ ਖੁਫੀਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੀ। ਬਲਬਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਸੂਸਾਂ, ਬੈਰੀਡਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਗੁਪਤ ਰਿਪੋਰਟਰਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ। ਜਾਸੂਸਾਂ ਕੋਲ ਸੁਤੰਤਰ ਅਧਿਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਸਨ।

"ਬਲਬਨ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਸਭਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਹਾਸਾ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਜੂਏ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਸੀ।" ਉਸਨੇ "ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਚੁੰਮਣ ਵਰਗਾ ਕਠੋਰ ਅਦਾਲਤੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਅਤੇ ਪਾਈਬੋਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਵੀ, ਗਿਆਸੂਦੀਨ ਬਲਬਨ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮੁਹਿੰਮਾਂ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋਇਆ। ਬਲਬਨ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਨਵਰੋਜ਼ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਬਲਬਨ ਨੇ 1266 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1287 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਬਲਬਨ ਦਾ ਵਾਰਸ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ 9 ਮਾਰਚ 1285 ਨੂੰ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਬੁਗਾਰਾ ਖਾਨ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਬਲਬਨ ਦੇ ਪੋਤੇ ਮੁਈਜ਼ ਉਦ-ਦੀਨ ਕਾਇਕਾਬਾਦ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਾਰਸ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ

ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ 12ਵੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦਾ ਅਫਗਾਨ ਯੋਧਾ ਸੀ ਜੋ ਗਜਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗੌਰ ਨਾਮਕ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਉਹ 1173 ਈ. ਵਿੱਚ ਗੌਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਿਆ ਅਤੇ
ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਦੀਪ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾ ਹਮਲਾ ਮੁਲਤਾਨ (1175 ਈ.) ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ। ਪਾਟਨ (ਗੁਜਰਾਤ) ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਭੀਮ ਦੂਸਰੇ ਉੱਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਨੇ 1178 ਈ. ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿੰਤੂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਗਿਆ।

ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਰਾਈਨ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ। 1191 ਈ. ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਤਰਾਈਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਫਤਹਿ ਹੋਈ ਪਰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਸਾਲ 1192 ਈ . ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਤਰਾਈਨ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾਇਆ।

ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਨੇ ਚੰਦਾਵਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1194 ਈ.) ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਗਹੜਵਾਲ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਜੈਚੰਦ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਸਾਮਰਾਜ ਆਪਣੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਗਜਨੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। 15 ਮਾਰਚ 1206 ਈ . ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਦੀ ਗਜਨੀ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੋਰੀ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਖ਼ਿਲਜੀ ਵੰਸ਼

ਖ਼ਿਲਜੀ ਵੰਸ਼ ਜਾਂ ਖ਼ਲਜੀ ਸਲਤਨਤ ਮੱਧ ਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਉੱਤੇ 1290-1320 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਜਲਾਲ ਉੱਦ-ਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਨੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਗੁਲਾਮੀ

ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੱਧੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ, ਅਮੀਰਾਂ, ਦਰਬਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਲਈ ਨੌਕਰਾਂ, ਰਖੇਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਲਾਮ ਸਨ। ਖ਼ਿਲਜੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ - ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਏ ਸਨ। ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਖ਼ਲਜੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ; ਮਰਦ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦਾ, ਕਾਇਦ, ਗੁਲਾਮ ਜਾਂ ਬੁਰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਜਾਂ ਕਨੀਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸ਼ਾਸ਼ਕ

* ਜਲਾਲ ਉੱਦ-ਦੀਨ ਖਿਲਜੀ (1290–1296)
* ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ (1296–1316)
* ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਓਮਾਰ ਖ਼ਿਲਜੀ (1316)
* ਕੁਤੁਬ ਉੱਦ-ਦੀਨ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਖ਼ਿਲਜੀ (1316–1320)
* ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ (1320)
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਗ੍ਹਾ

ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇੰਡੋ-ਮੁਹੰਮਦਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਧਿਆ ਸੀ। ਖਲਜੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਲਾਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ - ਕੁਤਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀਵਾਰ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਗੇਟਵੇ, ਰਾਪੜੀ ਵਿਖੇ ਈਦਗਾਹ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਮਾਤ ਖਾਨਾ ਮਸਜਿਦ ਹਨ। ਅਲਾਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਜੋ ਕਿ 1311 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ 1993 ਵਿੱਚ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤਸਵੀਰ:Alai Darwaza.JPG|ਅਲਾਈ ਦਰਵਾਜਾ
ਤਸਵੀਰ:Courts outside Quwwat ul-Islam mosque, Qutb complex.jpg|ਕੁੱਵਤ ਉਲ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ
ਤਸਵੀਰ:Qutub Minar with unfinished one.jpg|ਅਧੂਰਾ ਬਣਿਆ ਅਲਾਈ ਮੀਨਾਰ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ਿਲਜੀ ਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ
ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ

ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ (ਸ਼ਾਸਨ 28 ਮਈ 1414 – 20 ਮਈ 1421) ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਯਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।

ਖ਼ਾਨ ਤੁਗਲਕ ਸ਼ਾਸਕ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੋਗ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਮੀਰ ਤੈਮੂਰ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਮਰਲੇਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਸ਼ਾਹੀ ਉਪਾਧੀ ਨਹੀਂ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਿਆਤ-ਏ-ਆਲਾ (ਉੱਚਤਾਮਈ ਬੈਨਰ) ਅਤੇ ਮਸਨਾਦ-ਏ-ਆਲੀ ਜਾਂ (ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਪਿਛਲੇ ਤੁਗਲਕ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਸਿੱਕੇ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। 20 ਮਈ 1421 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਬਾਰਕ ਖਾਨ, ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਈਜ਼-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਲਿਆ ਸੀ।
ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ

ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਕ ਯਾਹੀਆ ਸਰਹਿੰਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਮੁਬਾਰਕਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਇੱਕ ਸੱਯਦ ਦਾ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਯਾਹੀਆ ਸਰਹਿੰਦੀ ਨੇ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਸੱਯਦ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਉਚ ਸ਼ਰੀਫ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਤ ਸੱਯਦ ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਬੁਖਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਮ ਮਾਨਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਉੱਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਵਜੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ। ਰਿਚਰਡ ਈਟਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਖੋਖਰ ਜੱਟ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਦਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਲਿਕ ਮਰਦਾਨ ਦੌਲਤ ਨੇ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਲਿਕ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੇ ਮਲਿਕ ਮਰਦਾਨ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਮਲਿਕ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ 1395 ਵਿਚ ਮੱਲੂ ਇਕਬਾਲ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਭਰਾ ਸਾਰੰਗ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮੇਵਾਤ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੈਮੂਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਮੁਲਤਾਨ, ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਾਇਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੱਲੂ ਇਕਬਾਲ ਖਾਨ ਲੋਦੀ ਨੂੰ 1405 ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ।
ਸ਼ਾਸਨ

ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੇ ਮਲਿਕ-ਉਸ-ਸ਼ਰਕ ਤੁਹਫਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਜ਼ੀਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਜ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ 1421 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ ਅਤੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਸੱਯਦ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਫਤਿਹਪੁਰ ਦੀਆਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 1414 ਵਿੱਚ, ਤਾਜ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜ ਕਤੇਹਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਿਆ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੁਲਾਈ, 1416 ਵਿੱਚ ਤਾਜ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬਯਾਨਾ ਅਤੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਰਕਮ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ। 1417 ਵਿੱਚ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ। 1418 ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁੜ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਤਾਜ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। 28 ਮਈ, 1414 ਨੂੰ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੇ ਦਿੱਲੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਦੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼
ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ

ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ (ਫਾਰਸੀ: ابراهیم خان لودی), (1480 - 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1526) ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1517 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਲੋਧੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1526 ਤੱਕ ਨੌਂ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਬਰ ਦੀ ਹਮਲਾਵਰ ਫ਼ੌਜ ਦੁਆਰਾ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦਾ ਰਾਹ ਪਿਆ।
ਜੀਵਨ

ਇਬਰਾਹਿਮ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਗੱਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਸ਼ਾਸਕ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਨੇ ਵੀ ਰਈਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਛੋਟੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਅਫਗਾਨ ਰਈਸ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।

1526 ਵਿੱਚ, ਕਾਬੁਲਿਸਤਾਨ (ਕਾਬੁਲ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 12,000-25,000 ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ 20 ਤੋਂ 24 ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਸਨ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 50,000 ਤੋਂ 120,000 ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 400 ਤੋਂ 1000 ਜੰਗੀ ਹਾਥੀ ਸਨ। ਅਗਲੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੋਧੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫੜੇ ਗਏ। ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਲੇ 331 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਕਬਰ

ਉਸਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਲੋਧੀ ਗਾਰਡਨ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਗੁੰਬਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਪਤ ਵਿੱਚ ਤਹਿਸੀਲ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਬੂ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਕਲੰਦਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਆਇਤਾਕਾਰ ਬਣਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਉਡਾਣ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1866 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1522 ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਪਤ ਵਿੱਚ ਖਵਾਜਾ ਖਿਜ਼ਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਵੀ ਬਣਵਾਇਆ।
ਗੈਲਰੀ


ਤਸਵੀਰ:Delhi-Topra Nagari inscription of 1524 CE.jpg|alt=|1524 ਈਸਵੀ ਦਾ ਦਿੱਲੀ-ਟੋਪਰਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ, ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:An awards ceremony in the Sultan Ibrāhīm’s court before being sent on an expedition to Sambhal.jpg|alt=|ਸੰਭਲ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ 'ਤੇ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ
ਤਸਵੀਰ:1526-First Battle of Panipat-Ibrahim Lodhi and Babur.jpg|alt=|1526-ਪਾਣੀਪਤ-ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ
ਤਸਵੀਰ:Babur introduced field guns at panipat, 1526.jpg|alt=|ਬਾਬਰ ਨੇ ਪਾਣੀਪਤ, 1526 ਵਿਚ ਫੀਲਡ ਗਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ
ਤਸਵੀਰ:Kabuli Bagh Mosque.JPG|alt=|ਕਾਬੁਲੀ ਬਾਗ ਮਸਜਿਦ

ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

*ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

*Abundance and low prices during the reign of Sultan Ibrahim Lodi
*Lodī dynasty - Encyclopædia Britannica

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼
ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ

ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਨਾ ਯੁੱਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀਰਘਕਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਏਕਤਾ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੁਸ਼ਾਣ ਅਤੇ ਸਾਤਵਾਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਏਕਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਮੌਰੀਆ ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਉਦੈ ਹੋਇਆ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਸ਼ਕ‍ਤੀ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਾਕਾਟਕ ਅਤੇ ਪੂਰਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਪੁਨਰਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਚੌਥੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਰਾਜ ਆਧੁਨਿਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਸ਼ਾਸਕ ਸੂਚੀ

* ਕੁਮਾਰਗੁਪਤ ਪਹਿਲਾਂ
* ਕੁਮਾਰਗੁਪਤ ਦੂਜਾ
* ਘਟੋਟਕਚ ਗੁਪਤ
* ਨਰਸਿੰਹਗੁਪਤ ਬਾਲਾਦਿਤਿਅ
* ਬੁੱਧਗੁਪਤ
* ਰਾਮਗੁਪਤ
* ਸ਼ਰੀਗੁਪਤ
* ਸਕੰਦਗੁਪਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਪਤ ਰਜੇਗਹਰਾਜਵੰਸ਼
ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼

ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ। ਚੌਥੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਕਾਞਚੀਪੁਰੰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 600 ਸਾਲ ਤਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲੁਗੁ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਬੋਧਿਧਰਮ ਇਸ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹੇ ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਨੂੰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ। ਇਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ - ਕਸ਼ਤਰਿਅ ਮੰਣਦੇ ਸਨ।
ਕੁਰਸੀਨਾਮਾ

* ਸਿੰਹਵਰਮੰਨ 1 275 - 300 CE
* ਸਕੰਦਵਰਮੰਨ
* ਵਿਸ਼ਣੁਗੋਪ 350 - 355 CE
* ਕੁਮਾਰਵਿਸ਼ਣੁ 1 350 - 370 CE
* ਸਕੰਦਵਰਮੰਨ 2 370 - 385 CE
* ਵੀਰਵਰਮੰਨ 385 - 400 CE
* ਸਕੰਦਵਰਮੰਨ 3 400 - 436 CE
* ਸਿੰਹਵਰਮੰਨ 2 436 - 460 CE
* ਸਕੰਦਵਰਮੰਨ 4 460 - 480 CE
* ਨੰਦਿਵਰਮੰਨ 1 480 - 510 CE
* ਕੁਮਾਰਵਿਸ਼ਣੁ 2 510 - 530 CE
* ਬੁੱਧਵਰਮੰਨ 530 - 540 CE
* ਕੁਮਾਰਵਿਸ਼ਣੁ 3 540 - 550 CE
* ਸਿੰਹਵਰਮੰਨ 3 550 - 560 CE
ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਪੱਲਵ

* ਸਿੰਹਵਿਸ਼ਣੁ 555 - 590 CE
* ਮਹੇਂਦਰਵਰਮੰਨ 1 590 - 630 CE
* ਨਰਸਿੰਹਵਰਮੰਨ 1 (ਮਮੱਲ) 630 - 668 CE ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ
* ਮਹੇਂਦਰਵਰਮੰਨ 2 668 - 672 CE
* ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਮਰਮੰਨ 1 672 - 700 CE ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ
* ਨਰਸਿੰਹਵਰਮੰਨ 2 (ਰਾਜਸਿੰਹ) 700 - 728 CE
* ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਵਰਮਨ 2 705 - 710 CE
* ਨੰਦਿਵਰਮੰਨ 2 (ਪੱਲਵਮੱਲ) 732 - 796 CE
* ਤੰਦਿਵਰਮੰਨ 775 - 825 CE
* ਨੰਦਿਵਰਮਨ 3 825 - 869 CE
* ਅਪਰਾਜਿਤਵਰਮੰਨ 882 - 901 CE


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ ਰਾਜੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਵਿਸ਼ਨੂੰਗੋਪ

ਵਿਸ਼ਨੂੰਗੋਪ (IAST: ਵਿਸਣੁਗੋਪ) ਕਾਂਚੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਲਵ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਬੁੱਧਵਰਮਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਜੀਵਨ

ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤਾ ਸਮਰਾਟ ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੱਖਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਮਯੂਰਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਪੱਲਵ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਦੰਬ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਦੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਪੱਥਰ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਤੋਂ ਇੱਕ ਆਇਤ (19-20 ਲਾਈਨਾਂ) ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰਗੋਪ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ::

"ਜਿਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੱਖਣੀਪੱਥ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਸਲ ਦੇ ਮਹਿੰਦਰ, ਮਹਾਕਾਂਤਰਾ ਦੇ ਵਿਆਘਰਾਜ, ਕੁਰਾਲ ਦੇ ਮੰਤਰਰਾਜ, ਪਿਸ਼ਟਪੁਰ ਦੇ ਮਹਿੰਦਰਗਿਰੀ, ਕੋਟਤੂਰਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀਦੱਤ, ਏਰੰਡਪੱਲ ਦੇ ਦਮਨ, ਕਾਂਚੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰਗੋਪ, ਅਵਮੁਕਤ ਦੇ ਨੀਲਾਰਾਜ, ਵੇਂਗੀ ਦੇ ਹਸਤੀਵਰਮਨ, ਪਾਲੱਕ ਦੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਦੇਵਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਟਲਪੁਰ ਦੇ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਫੜਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਿਖਾਉਣ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।"
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਵਰਮਨ ਦੂਜਾ

ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਵਰਮਨ ਦੂਜਾ ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 725 ਤੋਂ 731 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਗ ਵੰਸ਼ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੱਲਵ ਸਿੰਘਾਸਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ।
ਰਾਜ

ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਵਰਮਨ ਨੇ 725 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਰਸਿੰਹਵਰਮਨ ਦੂਜਾ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ 731 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਪੱਲਵ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਂਚੀ 'ਤੇ ਚਾਲੁਕੀਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੰਗਾ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਵਰਮਨ ਨੂੰ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਇਸ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਵਰਮਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੰਗ ਵੰਸ਼ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਹ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਗਰੋਧਯ (ਗਰਦਨ ਦਾ ਗਹਿਣਾ) ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਰਮਾਨਦੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। 731 ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਵਰਮਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੱਲਵਾਂ ਦੀ ਸਿੰਹਵਿਸ਼ਣੂ ਵੰਸ਼ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ।

ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇੱਕ ਨਾਇਕ-ਪੱਥਰ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 6 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਨੰਦੀਵਰਮਨ ਦੂਜਾ

ਨੰਦਿਵਰਮੰਨ ਦੂਜਾ(ਤਮਿਲ:இரண்டாம் நந்திவர்மன் ਇਰਂਡਾਮ ਨਂਦੀਵਰਮਨ) ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ।
thumb|ਪਲਵ ਰਾਜ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ
ਪਰੀਚੈ

ਨਂਦੀਵਰਮਨ ਦੂਜਾ(730-800) ਪੱਲਵ ਰਾਜਵਂਸ਼ ਦੀ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸ਼ਾਖਾ ਅਰਥਾਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਾ ਸਿਂਘਵਿਸ਼ਨੂਂ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਵਂਸ਼ਜ ਚੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
thumb|ਵੈਕੁਂਠ ਪੇਰੂਮਲ ਮਂਦਰ,ਕਾਂਚੀਪੁਰਮ,ਤਮਿਲਨਾਡੂ,ਜਿਸਨੂਂ ਤਿਰੂਪਰਮੇਸ਼ਰ ਵਿਨਂਗਰਮ ਮਂਦਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਦਿਵਿਅ ਪ੍ਰਬਿਧ ਵਿੱਚ ਇਹਦੀਆਂ ਸਿਫਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ
ਉਸਾਰੀ ਕਾਰਜ

*1 ਕਾਂਚੀਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਵੈਕੁਂਠ ਪੇਰੂਮਲ ਮਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਨੂਂ ਮਂਦਰ ਹੈ।ਇਹ ਰਾਜਸਿਂਘ ਵਂਨਗੀ ਦਾ ਹੀ ਮਂਦਰ ਹੈ।
ਵੈਸ਼ਣੋ ਧਰਮ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ

ਨਂਦੀਵਰਮਨ ਆਪ ਵੈਣਨੋ ਜਾਂਨੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂਂ ਪੂਜਨ ਵਾਲਾ ਸੀ,ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਿਰੂਮਂਗਈ ਆਲਵਾਰ ਸਂਤਾਂ ਨੇ ਵੈਸ਼ਣੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਦਿਵਿਅ ਪ੍ਰਬਂਧ ਨਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰਂਥ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ 12 ਆਲਵਾਰ ਸਂਤ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਦੰਤੀਵਰਮਨ

ਦੰਤੀਵਰਮਨ ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 795 ਤੋਂ 846 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਪੱਲਵ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨੰਦੀਵਰਮਨ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਰਾਸ਼ਟਰਕੁਟ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਰੇਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਰਾਜ

ਦੰਤੀਵਰਮਨ ਨੇ ਪੱਲਵ ਰਾਜ ਉੱਤੇ 51 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਪੱਲਵਾਂ ਦਾ ਪਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਿਆ ਘੁਸਪੈਠਾਂ ਨੇ ਪੱਲਵ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਾਂਚੀਪੁਰਮ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। 803 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰਕੁਟ ਸਮਰਾਟ ਗੋਵਿੰਦ ਤੀਸਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ।

ਤੇਲਗੂ ਚੋਲ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਠ ਨੇ ਟੋਂਡਾਈਮੰਡਲਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੱਲਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਭਿਮਾਨਸਿਧੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਚੋਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਦੰਤੀਵਰਮਨ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਦੰਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਆਹੁਤਾ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ 21ਵੇਂ ਅਤੇ 49ਵੇਂ ਰਾਜਕਾਲ ਸਾਲਾਂ (ਭਾਵ ਲਗਭਗ 818 ਈਸਵੀ - 845 ਈਸਵੀ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੰਤੀਵਰਮਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਤੇਲਗੂ ਚੋਡਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਰਾਜ ਦੰਤੀਵਰਮਨ ਦੇ 49ਵੇਂ ਰਾਜਕਾਲ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉਸ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ ਨੰਦੀਵਰਮਨ ਤੀਸਰਾ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਦੰਬ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਗਲਾਨੀਮਾਦੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੁਆਚਿਆ ਹੋਇਆ ਖੇਤਰ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੱਲਵ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਪੰਡਿਆ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਨੋਟਸ

*


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਅਪਰਾਜਿਤ ਵਰਮਨ

ਅਪਰਾਜਿਤ ਵਰਮਨ (ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ 880-897) ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਖਰੀ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੰਪਾਵਰਮਨ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵਿਜਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਪੱਲਵ ਸ਼ਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਗਭਗ 897 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਿਆ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੋਂਡਾਈਮੰਡਲਮ ਉੱਤੇ ਪੱਲਵ ਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪੱਲਵ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। 880 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਨੇ ਪਾਂਡਿਆ ਸ਼ਾਸਕ ਵਰਗੁਣਵਰਮਨ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
ਰਾਜ

ਤਿਰੂਤਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਏ ਇੱਕ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੋਮਸਕੰਦ ਚਿੱਤਰਣ ਨੂੰ ਉਸ ਸ਼ੈਲੀਵਾਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਖਰੀ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਉਪਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 885 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਿਰੂਪੁਰੰਬੀਅਮ ਵਿਖੇ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਤੰਜਾਵੁਰ ਦਾ ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਆਦਿਤਿਆ ਪਹਿਲਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਆਦਿਤਿਆ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਲਵਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਪਰਾਜਿਤ ਵਰਮਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੱਲਵ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ

ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ(ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ-ਏ-ਹਿੰਦ) ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਤੁਰਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ ਜੋ 1526 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ , ਜਿਸ ਨੇ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਰਾਟ ਤੁਰਕ - ਮੰਗੋਲ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਤੈਮੂਰਵੰਸ਼ੀ ਸਨ , ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤਿ ਉੱਨਤ ਮਿਸ਼ਰਤ ਹਿੰਦ - ਫਾਰਸੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ । 1700 ਦੇ ਕੋਲ , ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਚੜਤ ਵੇਲੇ,ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਬਜਾ ਲਿਆ - ਇਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਲੋਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਬਲੂਚਿਸਤਾਨ ਤੱਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਵੇਰੀ ਘਾਟੀ ਤੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ 40 ਲੱਖ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ( 15 ਲੱਖ ਵਰਗ ਮੀਲ ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਫੈਲੇ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜਾ 11 ਅਤੇ 13 ਕਰੋੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1725 ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਵਲੋਂ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ।ਵਾਰਿਸਾਂ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਕਟ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਮਕਾਮੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ,ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਸੈਲਾਪਨ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਅ , ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਵਲੋਂ ਕਮਜੋਰ ਹੋਏ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਮਰਾਟ ਬਹਾਦੁਰ ਜਫਰ ਸ਼ਾਹ ਸੀ , ਜਿਸਦਾ ਰਾਜ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ । ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਆਨਮਾਰ ਵਤਨੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

1556 ਵਿੱਚ , ਜਲਾਲੁੱਦੀਨ ਮੋਹੰਮਦ ਅਕਬਰ , ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਕਬਰ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ , ਦੇ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ , ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ ਔਰੰਗਜੇਬ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ । ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ 150 ਸਾਲ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ , ਵੱਖਰਾ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਮਾਰਕ ,ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਰਾਸਤ , ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਹਨ ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ

ਮੁਗ਼ਲ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਹਨ:
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਗਰ

ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ

ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

* ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼

ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਪੂਤ ਸਨ।
ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਸ਼ਾਸਕ

* ਰਾਣਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ (1326 - 1364)
* ਰਾਣਾ ਕਸ਼ੇਤਰ ਸਿੰਘ (1364 - 1382)
* ਰਾਣਾ ਲਖਾ (1382 - 1421)
* ਰਾਣਾ ਮੋਕਲ (1421 - 1433)
* ਰਾਣਾ ਕੁੰਭ (1433 - 1468)
* ਰਾਣਾ ਉਦਏ ਸਿੰਘ (1468 - 1473)
* ਰਾਣਾ ਰੈਮਾਲ (1473 - 1509)
* ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ (ਸੰਗਰਾਮ ਸਿੰਘ) (1509 - 1527)
* ਰਾਣਾ ਰਤਨ ਸਿੰਘ (1527 - 1531)
* ਰਾਣਾ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਿਅ ਸਿੰਘ (1531 - 1537)
* ਰਾਣਾ ਉਦਏ ਸਿੰਘ ੨ (1537 - 1572)
* ਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ (1572 - 1596)
* ਰਾਣਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ (1596 - 1607)
* ਰਾਣਾ ਸੁਗਰ (1607 - 1615)
* ਰਾਣਾ ਕਰਣ (1620 - 1628)
* ਰਾਣਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ (1628 - 1652)
* ਰਾਣਾ ਰਾਜ ਸਿੰਘ (1652 - 1680)
* ਰਾਣਾ ਜੈ ਸਿੰਘ (1680 - 1699)
* ਰਾਣਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ੨ (1699 - 1711)
* ਰਾਣਾ ਸੰਗਰਾਮ ਸਿੰਘ ੨ (1711 - 1734)
* ਰਾਣਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ੨ (1734 - 1752)
* ਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ੨ (1752 - 1754)
* ਰਾਣਾ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ੨ (1754 - 1761)
* ਰਾਣਾ ਅਰਿ ਸਿੰਘ (1761 - 1771)
* ਰਾਣਾ ਹਮੀਰ ੨ (1771 - 1777)
* ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਭੀਮ ਸਿੰਘ (1777 - 1828)
* ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਜਵਾਨ ਸਿੰਘ (1828 - 1838)
* ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਸਰਦਾਰ ਸਿੰਘ (1838 - 1842)
* ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ (1842 - 1861)
* ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਸ਼ੰਭੂ (1861 - 1874)
* ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਸੁੱਜਨ ਸਿੰਘ (1874 - 1884)
* ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਫਤੇਹ ਸਿੰਘ (1884 - 1930)
* ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਭੂਪਾਲ ਸਿੰਘ (1930 - 1955) .
* ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਭਾਗਵਤ ਸਿੰਘ (1955 - 1985)
* ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਮਹੇਂਦਰ ਸਿੰਘ (1984)
* ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਅਰਵਿੰਦ ਸਿੰਘ (1985)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਰਾਣਾ ਜੈ ਸਿੰਘ

ਮਹਾਰਾਣਾ ਜੈ ਸਿੰਘ (5 ਦਸੰਬਰ 1653 - 23 ਸਤੰਬਰ 1698), ਮੇਵਾੜ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਰਾਜਪੂਤ ਮਹਾਰਾਣਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1680 ਤੋਂ 1698 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਣਾ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਜੈ ਸਿੰਘ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵਿਰੁੱਧ ਫ਼ੌਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਹ ਢੇਬਰ ਝੀਲ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੈਸਮੰਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ

ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਰਿਆਇਤਾਂ

ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1681 ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਧੀ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ, ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਧੜੇ ਵੱਲੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ।
ਫੌਜੀ ਰੁਝੇਵੇਂ

ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਦੁਆਰਾ 1679 ਵਿੱਚ ਹਮਲਾਵਰ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਰਵਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1680 ਵਿੱਚ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਮੇਵਾੜ ਛੱਡ ਕੇ ਉਦੈਪੁਰ, ਚਿਤੌੜ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਮੇਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਚਿਤੌੜ 'ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਛਾਪਿਆਂ ਨੇ ਮੁਗਲ ਚੌਕੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਸੰਧੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਮੇਵਾੜ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਝੜਪਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। 1681 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਤੋਂ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਮੰਡਲਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਧਿਰ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1653
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1698
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਰਾਣਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੂਜਾ

ਮਹਾਰਾਣਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੂਜਾ (3 ਅਕਤੂਬਰ 1672 - 10 ਦਸੰਬਰ 1710) ਮੇਵਾੜ ਰਾਜ ਦਾ ਮਹਾਰਾਣਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 1698 ਤੋਂ 1710 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਮਹਾਰਾਣਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਮੇਵਾੜ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਸਨ।
ਰਾਜ

ਮਹਾਰਾਣਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੂਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਣਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖਿੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਣਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੂਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮੇਵਾੜ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਕਈ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਅੰਬਰ ਅਤੇ ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਬਾਗ਼ੀ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਗਠਜੋੜ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਕਈ ਬਗਾਵਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਸ਼ਕਤੀ ਪਤਨ ਵੱਲ ਸੀ। ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੂਜਾ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਅੰਬਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹੁਤਾ ਗਠਜੋੜ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਸਵਾਈ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਦੋਸਤੀ 'ਤੇ ਮੋਹਰ ਲਗਾਈ। ਉਦੈਪੁਰ, ਅੰਬਰ ਅਤੇ ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਤੀਹਰੀ ਲੀਗ ਬਣਾਈ।

ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੂਜੇ ਨੇ ਮੇਵਾੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਜ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ; ਹਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਟੈਕਸ।

ਪਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਬਹਾਦਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਯਤਨ ਵੀ ਮਰ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭੂਮੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਮਹਾਰਾਣਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ

ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਮਹਾਰਾਣਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਿੱਤਰ।]]
ਮਹਾਰਾਣਾ ਸਰ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ (16 ਦਸੰਬਰ 1849 – 24 ਮਈ 1930) ਮੇਵਾੜ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1884 ਤੋਂ 1930 ਤੱਕ 46 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉਦੇਪੁਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦੇਪੁਰ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ

ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਦਸੰਬਰ 1849 ਨੂੰ ਮੇਵਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਗੱਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੋਦ ਲਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਦੇਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। 1884 ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਦੇਪੁਰ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1887 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਸਟਾਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ