JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Laos

Laos (kwa Kilao: ລາວ), rasmi kama Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Laos, ni nchi isiyo na pwani iliyoko katika eneo la Kusini-Mashariki mwa Asia. Inapakana na Uchina upande wa kaskazini, Vietnam upande wa mashariki, Kambodia upande wa kusini, Uthai upande wa magharibi, na Myanmar upande wa kaskazini-magharibi. Kwa idadi ya watu, ambao ni takriban milioni 8, Laos ni nchi ya 103 duniani, na ya 23 barani Asia. Mji mkuu wake ambao pia ni jiji kubwa zaidi ni Vientiane. Laos inajulikana kwa mandhari yake ya milima na misitu, historia ya kifalme, utamaduni tajiri wa Kibuddha, na Mto Mekong unaopita katikati ya nchi.
Watu

Wakazi wengi (53.2%) ni Walao, 11% ni Wakhmu, 9% Wahmong n.k.

Lugha rasmi ni Kilao pamoja na Kifaransa.

Upande wa dini, 66% ni Wabuddha wa madhehebu ya Theravada. 30.7% wanafuata dini za jadi (Satsana Phi) na 1.5% ni Wakristo, wakiwemo kwanza Waprotestanti, halafu Wakatoliki.
Tazama pia

* Mto Mekong
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje

*
*
* Chief of State and Cabinet Members
*
* Country Profile at BBC News
* Laos at UCB Libraries GovPubs
* Laos at Encyclopædia Britannica
* Laos at Tageo
;Specialist
* Laos National Tourism Administration
* Key Development Forecasts for Laos from International Futures



Jamii:Nchi za Asia
Jamii:Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa
Amerika ya Kaskazini

thumbnail|250px|Mahali pa Amerika ya Kaskazini duniani.
thumbnail|250px|Amerika ya Kaskazini inavyoonekana kutoka Anga|angani. http://www.earth-puzzle.com/NAmerica.html
Amerika ya Kaskazini ni bara upande wa Kaskazini mwa Ikweta. Inapakana na Bahari ya Pasifiki upande wa Magharibi, na Bahari ya Atlantiki upande wa Mashariki.

Kisiwa cha Greenland ni sehemu ya Amerika Kaskazini kijiografia maana kipo juu ya bamba la gandunia lileile, lakini si nchi huru, bali kipo chini ya Denmark.

Nchi za Amerika ya Kati zinahesabiwa kuwa sehemu za bara hilo katika hesabu ya kawaida ya mabara saba. Kijiolojia ziko juu ya bamba la gandunia tofauti na Amerika Kaskazini: ni bamba la Karibi pia kihistoria na kiutamaduni ziko tofauti na nchi mbili kubwa katika kaskazini.
Jina "Amerika"

Neno "Amerika" limetokana na jina la kwanza la Mwitalia Amerigo Vespucci (1451-1512). Vespucci alikuwa baharia na mfanyabiashara katika utumishi wa familia ya Medici kutoka Firenze (Italia). Tangu mwaka 1499 alisafiri kwenye pwani za Amerika ya Kusini na Amerika ya Kati akaandika kitabu juu ya safari zake. Humo aliandika ya kwamba hakukubaliana na Kristoforo Kolumbus ya kwamba visiwa na nchi zilizofikiwa na Kolumbus zilikuwa sehemu ya Uhindi. Amerigo alipendekeza ya kwamba zilikuwa sehemu za "dunia mpya" au bara jipya akiwa mtu wa kwanza kuandika hivyo.

Mwanajiografia Mjerumani Martin Waldseemüller alitumia jina la "Amerika" kwa heshima ya Amerigo alipochora ramani yake ya dunia ya mwaka 1507.

Jamii:Bara
Jamii:Amerika
Amerika ya Kati

thumb|300px|Mahali pa Amerika ya Kati duniani

Amerika ya Kati ni eneo upande wa kusini ya Marekani au Meksiko (taz. chini) na upande wa kaskazini ya Kolombia.

* Kijiografia katika hesabu ya kawaida ya bara 7 ni sehemu ya Amerika ya Kaskazini.
* Kihistoria na kiutamaduni ni pekee.
* Kijiolojia iko kwenye bamba la Karibi ambalo ni bamba la gandunia la pekee na mabamba ya Amerika Kaskazini na Amerika Kusini.

Inajumisha nchi za shingo ya nchi kati ya Marekani na Kolombia pamoja na visiwa vya Karibi.
Kwenye shingo hiyo kuna nchi zifuatazo:

*Belize
*Guatemala
*Honduras
*El Salvador
*Nicaragua
*Costa Rica
*Panama

* Meksiko si sehemu ya shingo la nchi lakini kwa sababu za kihistoria na kiutamaduni mara nyingi huhesabiwa katika Amerika ya Kati

Pia kuna nchi za visiwani katika bahari ya Karibi:

* Antigua na Barbuda
* Aruba
* Bahamas
* Barbados
* Dominica
* Jamhuri ya Dominika
* Grenada
* Haiti
* Jamaika
* Korsou
* Kuba
* Saint Kitts na Nevis
* Saint Lucia
* Saint Vincent na Grenadini
* Sint Maarten


Jamii:Amerika
Jamii:Nchi za Amerika ya Kati
Jamii:Bara
Jamii:Karibi
Belize

Belize ni nchi ya Amerika ya Kati upande wa pwani ya mashariki.

Inapakana na nchi za Mexiko, Guatemala na Honduras.

Makao makuu yako Belmopan, lakini mji mkubwa zaidi ni Belize.
Historia

Hadi mwaka 1973 ilijulikana kama koloni la British Honduras (Honduras ya Kiingereza).

Tangu mwaka 1964 koloni lilikuwa na serikali yake na madaraka ya kujitawala katika mambo ya ndani.

Uhuru kamili ukafuata tarehe 21 Septemba 1981.

Uhusiano na nchi jirani ya Guatemala ulikuwa mgumu kwa miaka mingi kwa sababu serikali ya Guatemala ilidai kuwa Belize ni sehemu yake.
Watu

Ingawa wakazi si wengi, wana asili tofauti sana. Walio wengi ni machotara: kati yao, 52.9% wana damu ya Waindio zaidi, 32% damu ya Kiafrika zaidi. Wanafuata kwa wingi Waindio asili, Wahindi, Wazungu, Wachina n.k.

Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini kwa kawaida zinazungumzwa Krioli (62.6%) na Kihispania (30%).

Upande wa dini, 73.8% ni Wakristo (40.1% ni Wakatoliki na 31.8% Waprotestanti wa madhehebu mbalimbali). 15.5% hawana dini yoyote.
Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Belmopan

thumb|260px|Mahali pa Belmopan nchini Belize
Belmopan ni mji mkuu wa Belize. Idadi ya wakazi ni takriban watu 15,000. Jina la mji liliundwa na maneno mawili ya "Belize" (=nchi) na "Mopan" ambayo ni mto wa karibu.

Belmopan iko kando ya mto Belize kwenye 17°15′N 88°46′W takriban mita 76 juu ya UB. Ilichukua nafasi ya Belize City mji mkuu wa awali ulioharibika kabisa na dhoruba ya tufani mwaka 1961. Mji ulipangwa kwa ajili ya wakazi 40,000 lakini haikukua ipasavyo.

Pamoja na ofisi za serikali na bunge kuna pia Chuo Kikuu cha Belize.

Jamii:Miji Mikuu Amerika
Jamii:Miji ya Belize
Belize City

thumb|Belize City inavyoonekana kutoka baharini
thumb|Daraja la kufungulia bandarini

Belize City ni mji mkubwa kabisa wa Belize. Zamani ilikuwa pia mji mkuu lakini baada ya kuharibiwa na dhoruba ya tufani mwaka 1961 mji mkuu mpya uliundwa kwa jina la Belmopan.

Mji ulikua tena baada ya tufani kuwa na wakazi 50,000 hadi 60,000. Belize City ni kitovu cha uchumi na utamaduni na pia bandari kuu ya nchi kando la bahari ya Karibi.


Jamii:Miji ya Belize
Guatemala

Guatemala (pia Gwatemala; kutoka lugha ya Kinahuatl Cuauhtēmallān, "kwenye miti mingi") ni nchi ya Amerika ya Kati. Inapakana na Bahari ya Pasifiki upande wa Magharibi, na Atlantiki upande wa Mashariki, tena na nchi za Mexiko, Belize, Honduras na El Salvador.
thumb|300px|Kanisa la [[San Andrés Xecul.]]
Eneo lake ni km2 108,889 ambamo wanaishi watu 17,980,803 (2023).
Watu

thumb|300px
Wakazi wengi (56%) ni machotara waliotokana na Waindio na Wazungu au watu wenye asili ya Ulaya tu. Waindio wenyewe ni 43.4%.

Lugha rasmi na inayotumika zaidi (69.9%) ni Kihispania, lakini zipo pia nyingine 23 za wakazi asili.

Upande wa dini, wakazi wengi ni wafuasi wa Yesu katika Kanisa Katoliki (45%) na madhehebu mengine ya Ukristo, hasa ya Uprotestanti (42%). Asilimia 11 hawana dini.

thumb
thumb
thumb
thumb
thumb
thumb
thumb
thumb
Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Marejeo

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* Minster, Christofer. Biography of Rafael Carrera .
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Viungo vya nje

*Guatemala After the War 1996–2000, Photographs by Jorge Uzon
*Guatemala Map Search with Longitude and Latitude
*Guatemala – Country Article Encyclopædia Britannica
*Government of Guatemala
*Chief of State and Cabinet Members
*
*Guatemala at UCB Libraries GovPubs.
*
*Guatemala profile from the BBC News.
*
*Key Development Forecasts for Guatemala from International Futures.
*The National Security Archive: Guatemala Project
* Guatemala Tourism Commission
*World Bank Summary Trade Statistics Guatemala
* Photo Guatemala
Matajiri wakuu duniani

Matajiri wakuu duniani kulingana na jarida la Forbes mnamo Aprili 2006, wanaongozwa na mwanzilishi wa kampuni ya Microsoft, Bill Gates. Bill Gates ametangaza kuwa atastaafu baada ya miaka miwili toka sasa ili kuchukua muda wake kuongoza Taasisi ya Bill na Melinda Gates.

Mmarekani huyu, mwenye umri wa miaka hamsini (50) ana ameongoza orodha hii ya Forbes kwa miaka kumi iliyopita. Mwaka huu mali ya yake yamekadiriwa kuwa dola bilioni hamsini, kama ilivyo miaka yake. Kuna uwezekano kuwa utajiri huu utaongezeka katika miaka ya hivi karibuni kwa vile kampuni yake ya Microsoft inakua kwa kiwango kikubwa vile vile.
* Orodha ya Matajiri Wakuu Duniani
* Jarida la Forbes


Jamii:Matajiri
Jamii:Watu
Jay Rosen

Jay Rosen (amezaliwa Buffalo, New York, 5 Mei 1956) ni mwandishi na mwalimu wa uandishi wa habari katika Chuo Kikuu cha New York. Jay Rosen anajihusisha kwa karibu na masuala ya Uandishi wa Raia.

Kitabu chake kiitwacho What Are Journalists For? kilichotolewa mwaka 1996 kinazungumzia juu ya umuhimu wa kutumia zana mpya za habari kwa ajili ya mawasiliano na masikilizano.

Jay anaandika katika blogu yake iitwayo Pressthink ambayo inazungumzia juu ya taaluma ya uandishi katika zama za Intaneti. Pia huwa anaandika katika blogu ya The Huffington Post. Pressthink ilishinda tuzo ya Freedom Blog Award inayotolewa na shirika lisilo la kiserikali la Reporters Withouth Borders mwaka 2005.
Viungo vya nje

* Wasifu wa Jay Rosen
* Jay Rosen akihojiwa na Richard Poynder


Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Marekani
Tumbusi

Tumbusi au tai mzoga ni ndege wakubwa wa nusufamilia Aegypiinae na Gypaetinae katika familia Accipitridae ambao hula mizoga. Wana mnasaba na tai. Huko Amerika kuna ndege wafananao na tumbusi, lakini wale hawana mnasaba sana na huwekwa katika familia Cathartidae. Tumbusi huvumbua mizoga kwa macho, lakini wale wa Marekani wananusa vizuri pia.

Spishi nyingi za tumbusi zina kichwa bila manyoya. Sifa bainifu hii imekua kuzuia manyoya ya kichwa yasichafuliwe kwa damu wakati tumbusi akiingiza kichwa chake ndani ya mzoga. Kichwa chenye upara kinaweza kusafishwa kwa urahisi ndani ya mto au ziwa.
Spishi za Afrika

* Aegypius monachus, Tumbusi Mweusi (Cinereous, Eurasian Black au Monk Vulture)
* Gypaetus barbatus, Tumbusi Mlakondoo (Lammergeier or Bearded Vulture)
** Gypaetus b. barbatus, Tumbusi Mlakondoo wa Eurasia (Eurasian Lammergeier or Bearded Vulture)
** Gypaetus b. meridionalis, Tumbusi Mlakondoo wa Afrika (African Lammergeier or Bearded Vulture)
* Gypohierax angolensis, Tumbusi-miwese (Palm-nut Vulture)
* Gyps africanus, Tumbusi Mgongo-mweupe (White-backed Vulture)
* Gyps coprotheres, Tumbusi Kusi (Cape Vulture)
* Gyps fulvus, Tumbusi wa Ulaya (Eurasian Griffon Vulture)
* Gyps rueppellii, Tumbusi-mbuga (Rüppell's Vulture)
* Necrosyrtes monachus, Tumbusi Kapuchini (Hooded Vulture)
* Neophron percnopterus, Tumbusi Uso-njano (Egyptian Vulture)
* Torgos tracheliotus, Tumbusi Ngusha (Nubian or Lappet-faced Vulture)
* Trigonoceps occipitalis, Tumbusi Kichwa-cheupe (White-headed Vulture)
Spishi za mabara mengine

* Gyps bengalensis (White-rumped Vulture)
* Gyps indicus (Indian Vulture)
* Gyps himalayensis (Himalayan Vulture)
* Gyps tenuirostris (Slender-billed Vulture)
* Sarcogyps calvus (Red-headed Vulture)
Picha


Image:Cinereous.vulture1.jpg|Tumbusi mweusi
Image:Bartgeier.jpg|Tumbusi mlakondoo
Picha:Flickr - Rainbirder - Palm-nut Vulture.jpg|Tumbusi-miwese
Image:Gyps africanus.jpg|Tumbusi mgongo-mweupe
Image:Gyps coprotheres1.jpg|Tumbusi kusi
Image:Fakókeselyű 1.jpg|Tumbusi wa Ulaya
Image:Vulture Griffon.jpg|Tumbusi-mbuga
Image:Hooded vulture.jpg|Tumbusi kapuchini
Image:Nubianvulture.jpeg|Tumbusi ngusha
File:Trigonoceps occipitalis -Las Aguilas Jungle Park, Tenerife, Spain-8a (4).jpg|Tumbusi kichwa-cheupe


Image:Bengalgeier.JPG|Indian white-rumped vulture
Image:Long billed vulture.jpg|Indian vulture
File:Himalayan Griffons. Gyps himalayensis - Flickr - gailhampshire.jpg|Himalayan griffon vulture
File:Red-headed-Vulture.jpg|Red-headed vulture


Jamii:Vipanga na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia
Kipondya

Vipondya ni ndege mbuai wa jenasi Circus, jenasi pekee ya nusufamilia Circinae katika familia Accipitridae, ambao hukamata wanyama na ndege wadogo. Wakitafuta mawindo vipondya huruka kwa mwinuko mfupi juu ya viwanja na vinamasi na huweka mabawa yao kwa V fupi. Rangi za manyoya ya dume na jike ni tofauti. Hulitengeneza tago lao ardhini au juu ya mti na jike huyataga mayai 1-8.
Spishi za Afrika

* Circus aeruginosus, Kipondya wa Ulaya (Western Marsh Harrier)
** Circus a. aeruginosus, Kipondya wa Ulaya (Western Marsh Harrier)
** Circus a. harterti, Kipondya wa Afrika Kaskazini-Magharibi (Northwest African Marsh Harrier)
* Circus cyaneus, Kipondya Kijivubuluu (Hen Harrier)
* Circus macrosceles, Kipondya wa Madagaska (Malagasy Harrier)
* Circus macrourus, Kipondya Kijivu (Pallid Harrier)
* Circus maillardi, Kipondya wa Reunion (Réunion Harrier)
* Circus maurus, Kipondya Mweusi (Black Harrier)
* Circus pygargus, Kipondya wa Montagu (Montagu's Harrier)
* Circus ranivorus, Kipondya wa Afrika (African Marsh Harrier)
Spishi za mabara mengine

* Circus approximans (Swamp Harrier)
* Circus assimilis (Spotted Harrier)
* Circus buffoni (Long-winged Harrier)
* Circus cinereus (Cinereous Harrier)
* Circus hudsonius (Northern Harrier)
* Circus melanoleucos (Pied Harrier)
* Circus spilonotus (Eastern Marsh Harrier)
* Circus spilothorax (Papuan Harrier)
Picha


Circus aeruginosus samiec2.jpg|Kipondya wa Ulaya
Hen Harrier.jpg|Kipondya kijivubuluu
Papangue-Muséum.png|Kipondya wa Madagaska
Circus macrourus roosting in little rann of kutch.JPG|Kipondya kijivu
Circus maillardi male flight crop.jpg|Kipondya wa Reunion
Circus maurus.jpg|Kipondya mweusi
Male monty01.jpg|Kipondya wa Montagu
Harrier African Marsh 2013 08 08.jpg|Kipondya wa Afrika


Circus approximans-Sideways-Glance.jpg|Swamp harrier
Spha 0022w.JPG|Spotted harrier
Kourou bird rapace fleuve.jpg|Long-winged harrier
Circus cinereus (8391094118).jpg|Cinereous harrier
Circus hudsonius fencepost.jpg|Northern harrier
Pied Harrier I2 IMG 9660 (crop).jpg|Pied harrier
Circus spilonotus.jpg|Eastern marsh harrier


Jamii:Vipanga na jamaa
Mike Tyson

thumbnail|right|100px|Mike Tyson (2017)
thumbnail|right|100px|Mike Tyson (2019)

Michael Gerard Tyson (amezaliwa 30 Juni 1966) ni mpiga ngumi wa uzito wa juu duniani unaotambuliwa na Shirikisho la Ngumi Duniani (WBC). Ni bondia wa kwanza kuwahi kutwaa taji hilo akiwa na umri mdogo. Mike alizaliwa katika mji wa Brooklyn New York. Alikuwa mtoto mtukutu akijihusisha na matukio ya uporaji mitaani. Alipelekwa katika shule ya kurekebisha tabia (Jela ya watoto) huko New York. Akiwa huko alionekana mwenye kipaji na mwalimu wa ngumi Mmarekani aitwaye Cus D'Amato ambaye matunda yake mengine ni mwanamasumbwi aitwaye Floyd Petterson na kutwaa taji la ngumi 1956.
Viungo vya Nje

* The Ultimate Mike Tyson Fan Website
* A Mike Tyson Fan Website
* Joyce Carol Oates on Mike Tyson, 1986-1997
*
* June 2005 SI Tyson Retrospective Photo Gallery


Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:Wapiga ngumi wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:New York City
Orodha ya makabila ya Tanzania

Orodha ya makabila ya Tanzania inayotolewa hapa inataja makabila zaidi ya mia moja na ishirini (120) ambayo hupatikana katika mikoa yote ya Tanzania. Ni orodha ya makabila ya watu ambao wamekuwa wanaishi tangu zamani katika eneo ambalo sasa linaitwa Tanzania, pamoja na makabila yaliyogawiwa na mipaka baina ya Tanzania na nchi za jirani. Orodha hii haizingatii makabila yanayoishi katika Tanzania kama wakimbizi tu, hasa kutokana na vita katika nchi za jirani. Vilevile ukurasa huu hauorodheshi vikundi vya wahamiaji kutoka nchi za kigeni, kama wahamiaji au wazao wao kutoka Uarabuni au Uhindi.

Juu ya hiyo, hakuna ufafanuzi wa wazi kusema kikundi fulani ni kabila au siyo. Vikundi kadhaa katika orodha hii vina wenyeji mamia tu, lakini vikundi vingine vina mamilioni ya watu; labda kila kikundi kinaitwa "kabila," lakini ni jamii za aina tofauti kabisa. Vikundi katika ukurasa huu vimeorodheshwa kuwa vikundi tofauti kutokana na ushahidi wa kutofautisha lugha zao unaotokana na orodha ya lugha za Tanzania inayopatikana katika Ethnologue pamoja na tovuti nyingine ; inaweza kuwa na matatizo kwenye majina kadhaa, kwa sababu mbalimbali. Kwa mfano, inawezekana kwamba baadhi ya majina ya makabila ni majina ya lugha au lahaja tu, badala ya makabila, na labda majina mengine yaliandikwa vibaya.
Orodha

*Waakie
*Waakiek
*Waalagwa (pia: Wasi)
*Waarusha
*Waassa
*Wabarabaig (pia: Wamang'ati)
*Wabembe
*Wabena
*Wabende
*Wabondei
*Wabungu (au Wawungu)
*Waburunge
*Wachagga
*Wadatoga
*Wadhaiso
*Wadigo
*Wadoe
*Wafipa
*Wagogo
*Wagoma
*Wagorowa (pia: Wafiome)
*Wagweno
*Waha
*Wahadzabe (pia: Wahadza na Watindiga)
*Wahangaza
*Wahaya
*Wahehe
*Wahinda
*Wahutu
*Waikizu
*Waikoma
*Wairaqw (pia: Wambulu)
*Waisanzu
*Waissenye
*Wajaluo
*Wajiji
*Wajita
*Wakabwa
*Wakaguru
*Wakahe
*Wakami
*Wakara (pia: Waregi)
*Wakerewe
*Wakimbu
*Wakinga
*Wakisankasa
*Wakisi
*Wakonongo
*Wakuria
*Wakutu
*Wakw'adza
*Wakwavi
*Wakwaya
*Wakwere (pia: Wanghwele)
*Wakwifa
*Walambya
*Walongo
*Waluguru
*Walungu
*Wamachinga
*Wamagoma
*Wamahanji
*Wamakonde
*Wamakua (au: Wamakhuwa)
*Wamakwe (pia: Wamaraba)
*Wamalila
*Wamambwe
*Wamanda
*Wamanyema
*Wamasai
*Wamatengo
*Wamatumbi
*Wamaviha
*Wambugwe
*Wambunga
*Wameru
*Wamosiro
*Wampoto
*Wamwera
*Wandali
*Wandamba
*Wandendeule
*Wandengereko
*Wandonde
*Wanena
*Wangasa
*Wangindo
*Wangoni
*Wangulu
*Wangurimi (au: Wangoreme)
*Wanilamba (au: Wanyiramba)
*Wanindi
*Wanyakyusa
*Wanyambo
*Wanyamwanga
*Wanyamwezi
*Wanyanyembe
*Wanyasa
*Wanyaturu (pia: Warimi)
*Wanyiha
*Waokiek
*Wapangwa
*Wapare (pia: Wasu)
*Wapimbwe
*Wapogolo
*Warangi (au: Walangi)
*Warufiji
*Warungi
*Warungu (au: Walungu)
*Warungwa
*Warwa
*Wasafwa
*Wasagara
*Wasandawe
*Wasangu (Tanzania)
*Wasegeju
*Washambaa
*Washirazi
*Washubi
*Wasizaki
*Wasuba
*Wasukuma
*Wasumbwa
*Waswahili
*Wataveta
*Watemi (pia: Wasonjo)
*Watongwe
*Watumbuka
*Wavidunda
*Wavinza
*Wawanda
*Wawanji
*Waware (lugha yao imekufa)
*Wayao
*Wazanaki
*Wazaramo
*Wazigula
*Wazinza
*Wazyoba
Marejeo

*
Makabila ya Tanzania
Wazinza

Wazinza ni kabila la watu kutoka eneo la kusini-magharibi kwa Ziwa Viktoria na visiwa vya jirani, nchini Tanzania. Lugha yao ni Kizinza.

Mwaka 1987 idadi ya Wazinza ilikadiriwa kuwa 138,000 . Wazinza ni kabila dogo lakini lina mambo makubwa liliyoyafanya hapo kale; baadhi ya hayo ni uhunzi na ususi.

Kazi yao ilikuwa uvuvi, ufugaji na uwindaji pamoja na kilimo. Kwa sasa wamejikita katika anga la wasomi maana wametapakaa kila taaluma na kila mahali.
Vyakula asilia wanavyovipenda

Wazinza walio wengi hupenda kula ugali wa mhogo, ndizi, samaki (hasa sato, sangara, mumi, kamongo, dagaa, mbete, nshonzi) na nyama.

Lakini pia kutokana na uhaba wa vyakula hivyo na mgawanyo wa makazi na kazi, Wazinza wamekuwa wakila vyakula vya aina nyingine nyingi. Mfano ni wali, ugali wa mtama, ugali wa mahindi, mboga za majani kama vile msusa, kisamvu, mchicha, n.k.

Vyakula asilia kama maboga, viazi vitamu, mihogo mitamu, kunde, maharage ni miongoni mwa vyakula muhimu sana kwa Wazinza.


Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Geita
Wazaramo

Wazaramo ni kabila la watu kutoka eneo la Dar es Salaam, baina ya Rufiji na Bagamoyo, nchini Tanzania. Mwaka 2000 idadi ya Wazaramo ilikadiriwa kuwa 656,730 . Lugha yao ni Kizaramo. Katika eneo la Rufiji wanajulikana pia kwa jina la Wamyagatwa.
Historia

Wazaramo ni sehemu ya Wabantu. Mababu wanaaminika waliingia katika eneo la Tanzania katika milenia ya kwanza BK. Historia yao ya kimdomo inasema ya kwamba walihamia pwani katika mazingira ya Dar es Salaam kutoka Uluguru (Morogoro) katika karne ya 18.

Walipokaa kwenye pwani walikuwa karibu na makazi ya Waswahili wakaanza kufahamiana na Waislamu. Taarifa za wakoloni Wajerumani mwanzoni mwa karne ya 20 zinaonyesha ya kwamba wakati ule Uislamu ulikuwa umeenea kati ya Wazaramo na waliendelea kujiunga nayo haraka. Siku hizi idadi kubwa wa Wazaramo ni Waislamu.

Jiji la Dar es Salaam lilikua haraka na kumeza vijiji vingi vya Wazaramo na wengine walihamia jijini wakitafuta kazi.
Mila na desturi

Taarifa za mwanzo wa karne ya 20 zasema ya kuwa Wazaramo walikuwa na desturi za pekee tofauti na wakazi wengine ya pwani:
* nyumba zao zilikuwa kubwa na za umbo la mraba.
* Mazishi yalikuwa ya kulaza maiti kaburini kichwa kuelekea magharibi, mwanamume akilazwa upande wa kulia na mwanamke akilazwa upande wa kushoto.
* Kaburi lilipambwa kwa kusimamisha ubao mguuni na sanamu ya ubao yenye kofia upande wa kichwa; kaburi lote lilifunikwa kwa paa la manyasi
* Mabinti walipewa "mwanang`iti" (mwanasesere wa kike wa ubao) waliotumia kuanzia kubalehe hadi kumzaa mtoto wa kwanza.

Jambo muhimu ni kwamba, kama Waluguru, Wakaguru, Wakutu na Wakwere, kabila hilo linafuata mfumojike, yaani ukoo wa mama ndio unaoongoza familia na watoto wote wanahesabiwa kuwa wa ukoo huo.
Tanbihi
Viungo vya nje

*en: Makala ya Wazaramo katika "ethnologue.com".
*en: Zaramo Information


Jamii:Makabila ya Tanzania
Wazanaki

thumbnail|right|200pax|Mwalimu Nyerere wa kabila la Kizanaki alopingana na dhana ubaguzi wa kikabila nchini Tanzania
Wazanaki ni kabila la watu kutoka eneo la kaskazini-magharibi mwa nchi ya Tanzania, jamii ya Wakurya.

Mwaka 1987 idadi ya Wazanaki ilikadiriwa kuwa 62,000. Lugha yao ni Kizanaki.

Hili ni kabila la Mwalimu Julius Kambarage Nyerere aliyezaliwa mwaka 1922 na alipata elimu ya kikoloni. Mkoa aliozaliwa Nyerere ni Mara, kata ya Butiama.

Mwaka 1961 aliipatia Tanganyika uhuru, halafu mwaka 1964 Tanganyika na Zanzibar ziliungana kuunda Tanzania. Mwalimu Julius Kambarage Nyerere alifariki mwaka 1999 na kifo chake kilihuzunisha watu wa taifa lote la Tanzania.

Vifaa alivyotumia katika kazi tofauti za utawala wake vilikuwa sehemu ya ukumbusho wa baba wa taifa la Tanzania. Vifaa hivyo ni kama vile fimbo aliyokuwa akitembea nayo kila aendapo. Kitu cha pili ni kiti alichopenda kukalia wakati wa kupumzika. Vitu hivyo vipo katika eneo aliloishi na vinawavutia watalii kwa kiasi kikubwa na kuongeza uchumi wa nchi.

Kaburi lake lipo karibu na nyumba iliyokuwa yake na makaburi ya ndugu zake wengi.
Marejeo

Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Mara
Waware

Waware walikuwa kabila la Tanzania walioongea lugha ya Kiware. Inaaminika kwamba lugha hiyo imekufa kabisa.

Takriban mwaka 1900 wasemaji wa Kiware waliishi kisiwani sehemu ya Mashariki ya Ziwa Viktoria.

Lugha yao labda ilifanana na lugha nyingine za Kibantu za majirani.

Haijulikani wanaongea lugha ipi siku hizi, wala kama wanaendelea kujiita Waware.
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinaeleza kwamba kitabu kifuatacho kinataja kifo cha lugha ya Kiware kwenye ukurasa 397:
*Sommer, Gabriele. 1992. "A survey on language death in Africa". Katika: Language death: factual and theoretical explorations with special reference to East Africa (Contributions to the sociology of language, vol 64), uk. 301-417. Kuhaririwa na Matthias Brenzinger. Berlin & New York: Mouton de Gruyter.


Jamii:Makabila ya Tanzania