JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Lituanya

Lituanya (au Lituania) ni nchi huru iliyoko Kaskazini Mashariki mwa Ulaya. Inajulikana rasmi kama Jamhuri ya Lituania.

Inapakana na Latvia, Belarus, Polandi na Russia.

Ni mwanachama wa Umoja wa Ulaya.

Mji mkuu wa Lituania ni Vilnius.
Jiografia

Lituanya iko kwenye mwambao wa Bahari ya Baltiki.
Miji mikubwa

200px|thumb|left|Vilnius
* Kaunas
* Vilnius
Historia

Lituania kuanzia karne ya 13 ilikuwa nchi huru na imara iliyoteka maeneo mengi; kufikia karne ya 15, ikiwa pamoja na Polandi, ilikuwa kubwa kuliko nchi zote za Ulaya.

Mwaka 1795 nchi hizo mbili zilifutwa, na Lituania ikawa sehemu ya Dola la Urusi.

Mwaka 1918, ikawa tena nchi huru, lakini mwaka 1940 Warusi waliiteka tena.

Miaka 1940 - 1990 nchi ilikuwa jamhuri mwanachama wa Umoja wa Kisovyeti.

Baada ya umoja huo wa majimbo 15 kusambaratika, Lituania ilijitangaza nchi huru.

Lituania imekuwa nchi mwanachama ya Umoja wa Ulaya tangu tarehe 1 Mei 2004.
Wakazi

Wananchi kwa asilimia 84 wanaongea Kilituania ambacho pamoja na Kilatvia ndizo lugha hai pekee za jamii ya lugha za Kibaltiki kati ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Ndiyo lugha rasmi.

Mbali na Walituania asili (86.7%), kuna Wapolandi (5.6%), Warusi (4.8%) na wengineo.

Dini ya wananchi ni Ukristo wa Kanisa Katoliki (77.2%), mbali ya Waorthodoksi (4.9%) na Waprotestanti (0.8%). Wasio na dini yoyote ni 6.1%.
Tazama pia

* Wilaya za Lituanya
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje

; Serikali
* The Lithuanian President – Official site of the President of the Republic of Lithuania
* The Lithuanian Parliament – Official site of the Parliament of the Republic of Lithuania
* The Lithuanian Government – Official site of the Government of the Republic of Lithuania
* Chief of State and Cabinet Members
* Statistics Lithuania – Official site of Department of Statistics to the Government of Lithuania

; Taarifa za jumla

*
* Lithuania from UCB Libraries GovPubs
*
* Lithuania from the BBC News
*
* Lietuva.lt/en – Lithuanian internet gates
* Key Development Forecasts for Lithuania from International Futures
* Heraldry of Lithuania

; Safari
* Lithuanian State Department of Tourism
* Travel Channel movie about Lithuanian – "Essential Lithuania 2010"
* www.travel.lt – The Official Lithuanian Travel Guide



Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Mkataba wa Schengen
Jamii:Umoja wa Forodha wa Ulaya
Jamii:Nchi za Ulaya
Europa

Europa ni neno katika lugha mbalimbali lenye asili ya Kigiriki "Ευρώπη" la kutaja

* bara la Ulaya
* Europa (mitholojia), binti wa mfalme katika masimulizi ya dini ya Wagiriki wa Kale aliyekuwa mpenzi wa mungu mkuu Zeus
* Europa (mwezi), mwezi wa pili kati ya miezi ya Mshtarii
* 52 Europa, asteroidi katika mfumo wa jua
* Europa (kisiwa), kisiwa ndogo cha Kifaransa katika Bahari Hindi ni sehemu ya Îles Éparses
* Europa (kombora) ilikuwa kombora la Kiulaya la kurusha vyombo angani kabla ya kupatikaka kwa makombora ya Ariane

Kuna pia nyimbo, vitabu, meli, gari na michezo ya kompyuta na makampuni zinazoitwa "Europa"


Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Dodoma

humbnail|right|100px|Sehemu mojawapo katika mji wa Dodoma

thumb|Picha ya ramani ya ikionesha eneo la Jiji la Dodoma
thumb|Chuo kikuu cha Dodoma (UDOM)


Dodoma ni jina la

* Mji wa Dodoma ambao ni Mji Mkuu wa Tanzania
* Mkoa wa Dodoma
* na Wilaya ya Dodoma (mjini na kijijini).
* Pia ni makao makuu ya chama tawala Tanzania, Chama Cha Mapinduzi (CCM).


Jamii:Tanzania
Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Mbege

thumb|Mgomba (Ndizi) unaotumika kutengeneza mbege
Mbege ni kileo asili cha Wachagga, wakazi wa mkoa wa Kilimanjaro.

Mbege hutengenezwa kwa ndizi mbivu, kimea cha ulezi, na maji.

Mara nyingi mbege hutengenezwa na wanawake na hutumika katika sherehe na matukio mbalimbali kama vile harusi, misiba, kipaimara, kuzaliwa kwa mtoto, n.k. Mbege hutumiwa pia kama faini kwenye mahakama za jadi. Utengenezaji wa mbege hufanywa pia kwa biashara. Hapo huuzwa katika vilabu vya pombe na pia nyumbani.
Utengenezaji na unywaji

Kinywaji hicho hutengenezwa kwa kuchemsha ndizi mbivu kama vile ndizi songea, ndizi uganda, kibungara, kisukari (kama zinapatikana sana) n.k. Ndizi hizo zikishachemshwa huachwa kwa kipindi cha kama tatu au zaidi ili zichache.

Baada ya hapo unga wa ulezi hupikwa na kuachwa upoe. Ndizi zilizochemshwa na kuchacha huchanganywa na maji, kisha kukamuliwa ili kupata juisi yake. Juisi hiyo huchanganywa na unga wa ulezi uliopikwa na tunapata (kivuo, kifue, togwa) na kuachwa usiku mzima. Kesho yake mbege huwa tayari kunywewa.

Kinywaji hicho kama haitanyewa na kumalizika siku hiyo basi ikilala tunapata kitu kinachooitwa ngera, ambayo ni chachu sana, ila ngera pia huweza kuzimuliwa na kuwa kinywaji kifaacho tena kwa kuchanganya na unga uliopikwa na unga kidogo usiopikwa, ila ngera ikilala tena humwagwa kwani haitafaa kunywea tena.

Watengenezaji wengi wa mbege huwa wanaweka gamba la mti wa msesewe (Rauvolfia Caffra), hasa maeneo ya Kibosho, Machame na Rombo ili kuongeza ladha ya uchachu na kupunguza kasi ya mbege kuchacha.

Chombo maalum kiitwacho kata hutumiwa kunywea mbege, ila mara nyingi sehemu za mijini hutumia vyombo vya plastiki, vikiwa na ujazo tofauti, navyo huitwa chubuku na kitochi. Katika maeneo ya vijijini mbege hunywewa kijamaa kwa kupokezana kata. Mtu mmoja anakunywa kisha anampatia mwingine anayekunywa na kumpa mwingine.

Jamii:Vinywaji
Jamii:Utamaduni wa Wachagga
Kilimanjaro

thumbnail|right|280px|Mlima Kilimanjaro
Kilimanjaro ni jina la Kiswahili linalomaanisha :
* Mlima wa Kilimanjaro katika Tanzania ambao ni mlima kubwa kabisa katika bara la Afrika
* Hifadhi ya Kilimanjaro inayozunguka kilele cha mlima
* Mkoa wa Kilimanjaro ni mkoa wa Tanzania katika sehemu ya Mlima wa Kilimanjaro
* Kilimanjaro (Moshi Mjini), kata ya Moshi Mjini
* Uwanja wa Kimataifa wa Ndege wa Kilimanjaro kati ya Arusha na Moshi
* Jina la bidhaa mbalimbali zilizopewa jina la mlima kama vile bia ya aina ya Kilimanjaro Lager au maji ya kunywea katika Tanzania, karatasi za Kilimanjaro (Marekani), au keki ya Kilimandscharo (Ujerumani)
Nchi za Maziwa Makuu

thumb|279px|right|Maziwa Makuu kutoka Anga|angani.
Nchi za Maziwa Makuu ni nchi zinazopakana na maziwa makubwa ya Afrika ya Mashariki ambazo ni Burundi, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Kenya, Rwanda, Tanzania, Uganda.
.
Kati ya maziwa makubwa yaliyoko katika eneo hili kuna
*Ziwa Nyanza (Viktoria)
*Ziwa Tanganyika
*Ziwa Nyasa (Malawi)
*Ziwa Mwitanzige (Albert)
*Ziwa Rutanzige (Edward)
*Ziwa Kivu
*Ziwa Turkana

Eneo hili ni muhimu kimataifa kutokana na bioanwai kubwa: asilimia 10 ya spishi za samaki wote duniani zinapatikana katika maziwa yake.

Maziwa ya Viktoria, Tanganyika na Nyasa hushika robo moja ya maji matamu (yasiyo maji ya chumvi) yaliyopo duniani kote.
Marejeo

*Jean-Pierre Chrétien. The Great Lakes of Africa: Two Thousand Years of History trans Scott Straus
Viungo vya nje

Jamii:Afrika
Jamii:Tanzania
Jamii:Rwanda
Jamii:Burundi
Jamii:Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Kenya
Jamii:Uganda
Jamii:Maeneo ya Afrika
Blogu

alt=Uandishi wa Blogu|thumb|Uandishi wa Blogu
Blogu ni teknolojia mpya inayowezesha watu binafsi kuchapa maoni na fikra zao katika mtandao wa tarakilishi maarufu kama wavuti au intaneti. Blogu inaweza kuchukuliwa kama ni shajara pepe.

Neno la Kiswahili "blogu" linatokana na neno la Kiingereza, "blog", ambalo limetokana na neno lingine, "weblog".

Kimsingi, blogu ni aina ya tovuti ambayo huandikwa mara kwa mara na kwa mpangilio wa mambo mapya kutokea ukurasa wa mbele kuendana na tarehe na mwezi.
Aina za blogu

Katika blogu za binafsi, waandishi hutoa mawazo yao kuhusu masuala ibuka katika jamii na kwa njia hii kuanzia mazungumzo katika intaneti. Wasomaji wanaweza kuchangia na kuendeleza katika mawazo haya kwa kupeana maoni yao yanayoweza kukubaliana na yale ya mwenye blogu au hata kutofautiana. Mawazo haya ya wasomaji huwekwa kwa komenti ambazo huwa pale chini ya blogu.

Wanablogu wanaweza kuchochea hisia nzito katika jamii kama zile za uanaharakati au siasa.

Ili kuwa na blogu yako binafsi, wafaa kuwa unajua kutumia intaneti na pia uwe na jambo la kuwafahamisha watu au kuwafunza ili upate wasomaji. Wafaa pia uwe na mtindo.

Blogu za kampuni huwa na lengo maalumu ya kuwafahamisha wasomaji kuhusu bidhaa mbali mbali za kampuni. Wenye kampuni huzitumia pia kuwafahamisha wateja na wasomaji kuhusu mambo mapya katika kampuni.

Zipo blogu za aina mbalimbali. Kwa mfano, blogu za maandishi, blogu za mkononi, blogu za picha, blogu za sauti, na blogu za video.

Blogu ya mradi wa Global Voices inaandika muhtasari wa majadiliano na habari zinazojitokeza katika blogu mbalimbali duniani, hasa nje ya Marekani. Mradi huu una wanablogu katika nchi mbalimbali duniani ambao wanaandika juu ya masuala muhimu yanayojitokeza katika blogu za nchini mwao au katika bara lao.
Blogu za sauti

Tofauti na blogu za maandishi ambapo mwenye blogu huwa na mtindo wa kuandikaandika katika shajara hiyo yake, blogu za sauti huwa na sauti za mwenyewe akiongea au akihoji watu. Wanaomfuata huja na kusikiza sauti zile.
Blogu za video au vlogu

Kando na blogu ambayo huwa na maandishi na picha pekee, pia kuna vlogu ambayo huwa na video. Mwenye vlogu huchukua video akifanya mambo kama mafunzo, kuoka mikate, kupika, kutengeneza simu na watu hufuata vlogu yake ili waweze kusoma.Unapokuwa na blogu ya aina hii, lazima uwe na kamera nzuri ya kuchukua video zako na pia uwe na uwezo wa kurekebisha video.
Viungo vya nje

* Tovuti ya kuanzisha blogu bure
* Historia ya blogu toka 1994-2018
* Mwongozo wa kisheria kwa wanablogu toka Electronic Frontier Foundation
* Mradi wa Global Voices
* Masomo kwa wanablogu wapya
* Azimio la Dodoma
* Jumuiya ya Wanablogu Tanzania
* Maadili ya wanablogu yaliyoandikwa na Tim O'Reilly
* Mtandao wa Wanablogu wa Afrika
* Mchango wa blogu katika demokrasia
* Computer Law and Security Report Volume 22 Issue 2, Pages 127-136 blogs, Lies and the Doocing by Sylvia Kierkegaard (2006)
* Law Library Legal Blawgs Web Archive from the U.S. Library of Congress


Jamii:Teknolojia
Jamii:Blogu
Jamii:Uandishi wa Raia
Djibril Diallo

thumb|Dakta Djibril Diallo mwaka 2012
Dakta Djibril Diallo ni mzaliwa wa Senegal. Amewahi kuwa mkurugenzi wa mawasiliano wa Shirika la Maendeleo ya Viwanda la Umoja wa Mataifa, mshauri maalum wa Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa kuhusiana na mkutano wa kimataifa wa haki za binadamu. Tena alikuwa waziri nchini Mali.

Hivi sasa anahudumia ofisi ya Umoja ya Mataifa inayojihusisha na miradi ya kuleta amani kwa kutumia michezo. Diallo pia ni msemaji wa Rais wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa.


Jamii:Wanasiasa wa Senegal
Jamii:Wanasiasa wa Mali
Jamii:Viongozi wa Afrika
Abedi Amani Karume

Sheikh Abeid Amani Karume alikuwa Rais wa kwanza wa Zanzibar. Alizaliwa mwaka 1905 na kufariki tarehe 7 Aprili 1972 kwa kupigwa risasi.

Karume aliongoza nchi baada ya mapinduzi yaliyomwangusha Sultani aliyekuwa akitawala Zanzibar hadi mwanzoni mwa mwaka 1964.

Baada ya miezi mitatu Zanzibar iliungana na Tanganyika iliyokuwa ikiongozwa na Mwalimu Nyerere. Baada ya muungano wa nchi hizi mbili uliozaa Tanzania, Karume alikuwa makamu wa rais wa kwanza wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

Amani Abeid Karume, ambaye ni mtoto wa Sheikh Karume, alikuwa rais wa Zanzibar tangu mwaka 2000 hadi 2010.
Orodha ya vyama vya siasa Tanzania

Mfumo wa vyama vingi ni hali ya kuwa na chama zaidi ya kimoja,katika nchi moja.Madhumuni ya kuwa na vyama vingi vya siasa ni kuleta ushindani wa kisiasa,ili kuleta maendeleo ya nchi,upinzani wa kisiasa sio uadui kama watu wengi kwenye nchi zinazoendelea wanavyodhani,kuwa na vyama vingi ni kuongeza wigo wa demokrasia katika jamii huska.

Tanzania ni nchi yenye mfumo wa vyama vingi vya siasa uliorejeshwa katika katiba ya Tanzania mwaka 1992.

Chama tawala ni
*Chama cha Mapinduzi (CCM) ambacho kimetokana na muungano kati ya
**Tanganyika African National Union (TANU) na
**Afro Shiraz Party (ASP) ya Zanzibar.
Vyama vingine vya siasa Tanzania ni
*Civic United Front (CUF)
*Tanzania Labour Party (TLP)
*Chama cha Demokrasia na Maendeleo (Chadema)
*National Convention for Constitution and Reconstruction-Mageuzi (NCCR-Mageuzi),
*National League of Democracy (NLD)
*Democratic Party (DP)
*Demokrasia Makini
*Alliance for Change and Transparency (ACT-Wazalendo)
*Chama cha Ukombozi wa Umma (CHAUMMA)
Orodha kamili ya vyama vya siasa nchini Tanzania]

Vyama
Vyama
Rosa Parks

Rosa Louise McCauley Parks (4 Februari 1913 – 24 Oktoba 2005) anakumbukwa kwa uamuzi wake wa kukataa kumpisha kiti Mmarekani Mweupe kama alivyodaiwa na dereva wa basi. Uamuzi wake huo hapo mwaka 1955 ulipelekea mzozo uliosababisha Mgomo wa Mabasi wa Montgomery na kuchangia katika Vuguvugu la Haki za Kiraia Marekani. Baada ya kitendo chake cha kukataa kumpa mtu mweupe kiti ndani ya basi na Mgomo wa Montgomery uliodumu kwa mwaka, Mahakama ya Marekani ilitamka kuwa sheria za ubaguzi ndani ya mabasi huko Alabama na Montgomery zilikiuka katiba.
Viungo vya nje

* Makumbusho na Maktaba ya Rosa Parks
* Taasisi ya Maendeleo Binafsi ya Rosa Raymond Parks
* Picha na mahojian ya Rosa Parks

Jamii:Waliozaliwa 1913
Jamii:Waliofariki 2005
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:Wamarekani Weusi
Jamii:Wanawake wa Marekani
Carola Kinasha

Carola Daniela Amri Kinasha (alizaliwa Longido, Mkoa wa Arusha, Tanzania, mnamo Machi mwaka 1962) ni mwanamuziki wa kike wa Kitanzania.

Baada ya kumaliza masomo ya elimu ya msingi huko Longido, alihamia jijini Dar Es Salaam ambapo alipata elimu ya sekondari na ya chuo kikuu katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Carola amekuwa akijihusisha na masuala ya muziki tangu mwaka wa 1988.

Ameshiriki katika miradi na matamasha mbalimbali ya kimuziki, ndani na nje ya Tanzania. Pia amekuwa mtetezi wa haki za binadamu kwa ujumla akiweka msisitizo zaidi kwenye haki za wasanii wa Tanzania. Anaamini kuwa ili tasnia ya sanaa ya Tanzania iweze kukua na kujulikana kimataifa ni muhimu kurejesha elimu ya sanaa kwenye shule zetu. Pia kuwa na sehemu za kufanyia shughuli za sanaa kwenye kila kitongoji.
Viungo vya nje

* Tovuti ya Women's Voice
Marejeo
Wikipedia

thumb|WIKIPEDIA
Wikipedia ni kamusi elezo huru ya lugha nyingi katika mtandao wa wavuti. Inalenga kukusanya elimu nyingi iwezekanavyo na kuisambaza kwa njia ya intaneti.Inatumia taratibu za wikiwiki. Ni bure kabisa, na inaweza kusomwa, kuandikwa, na kuhaririwa na mtu yeyote, popote pale. Yaani kila mtu anaweza kuchangia makala akiwa na uhuru wa kuboresha makala zilizopo kwa kuzihariri.

Kamusi hii inajengwa kwa utaratibu huria ambao unategemea falsafa ya ushirikiano ambako watu wengi hushirikiana kwa kujitolea bila kupokea malipo yoyote.

Falsafa hii inaonekana katika vuguvugu la programu huria ya tarakilishi, mikutano huria, demokrasia huria, n.k.

Wikipedia inaweza kusomwa pia nje ya mtandao kwa kutumia programu huria ya Kiwix.
Historia

Wikipedia ilianzishwa kwa Kiingereza mwezi Januari mwaka 2001.

Mwaka 2003 kamusi elezo hii ilianzishwa katika lugha ya Kiswahili.

Wikipedia imeshachukua nafasi za kamusi elezo mashuhuri kama Encyclopedia Britannica zilizotazamwa kuwa mkusanyo wa elimu ya Dunia kabla ya kutokea kwa intaneti. Kwa lugha za Kiafrika kama Kiswahili ni mara ya kwanza ya kwamba jaribio la kukusanya elimu za fani mbalimbali limeanzishwa.

Hadi mwaka 2018 wachangiaji wa Wikipedia walishirikiana kuunda zaidi ya makala milioni 47 kwa lugha 300.

Wikipedia kubwa zenye makala zaidi ya milioni mbili zilikuwa kwenye Novemba 2018: Wikipedia ya Kiingereza (makala 5,758,502), ya Kicebuano (makala 5,379,917), ya Kiswidi (makala 3,764,225), ya Kijerumani (2,243,097) na ya Kifaransa (makala 2,060,362). Kwa jumla kulikuwa na Wikipedia zenye zaidi ya makala milioni moja kwa lugha 15.
Taasisi ya Wikimedia Foundation

Kisheria maudhui yote ya Wikipedia si mali ya mtu yeyote kwa kuwa ni maudhui huria. Seva za wikipedia na programu zake zinatunzwa na taasisi ya Wikimedia Foundation ambayo ni shirika lisilo la kiserikali lililoandikishwa chini ya sheria za jimbo la Kalifornia, Marekani. Taasisi hii inapokea mapato yote kutoka kwa wafadhili wa kujitolea kote duniani.
Taasisi ya kitaifa na makundi ya watumiaji

Katika nchi mbalimbali kuna shirika za kitaifa zinazojumuisha wanawikipedia ama kwa umbo la taasisi au kwa umbo la makundi ya watumiaji (Wikimedia User Groups).

Nchini Tanzania kuna kundi la Wikimedia Community User Group Tanzania. Kundi la Jenga Wikipedia ya Kiswahili ni jumuiya ya wachangiaji kutoka nchi mbalimbali wanaoangalia maendeleo ya Wikipedia ya Kiswahili.
Tazama pia

* Wikipedia ya Kiafrikaansi
* Wikipedia ya Kifaransa
* Wikipedia ya Kihispania
* Wikipedia ya Kiingereza
* Wikipedia ya Kiingereza Rahisi
* Wikipedia ya Kijerumani
* Wikipedia ya Kiswahili
* Wikipedia ya Kiyoruba


Jamii:Wikimedia
Jamii:Kamusi elezo
Ubaguzi wa rangi

thumbnail|right|200px|Nelson Mandela na De Klerk
Ubaguzi wa rangi ni kitendo cha kuthamini au kutenga binadamu kwa misingi ya rangi za ngozi. Ubaguzi wa rangi ulikuwa maarufu sana katika nchi kama Afrika Kusini kwa jina la "apartheid" na Marekani kwa jina la "segregation" ambapo huko Waafrika walikandamizwa kutokana na rangi yao katika kupata huduma mbalimbali za kijamii na kimaendeleo.

Wakati wa ukoloni, rangi ilitumika kama msingi wa utoaji huduma muhimu mfano: shule, matibabu na haki nyingine za kibinadamu. Rangi nyeusi ilipewa hadhi ya chini zaidi.

Siku hizi katika karibu nchi zote, sheria zinapinga ubaguzi wa rangi. Lakini katika nchi nyingi bado kuna wabaguzi wachache ambao wanavunja sheria kwa kuendelea kubagua. Kwa mfano, kuna wabaguzi wanaobagua Watu weusi nchini Marekani, nchini China, nchini India na katika nchi za Ulaya.

Ubaguzi dhidi ya Waafrika, haswa wale wenye asili ya Kiafrika wanaoishi nje ya bara, unashutumiwa mara kwa mara lakini haujakoma.
Viungo vya nje

* Mkutano wa Kimataifa Dhidi ya Ubaguzi

Jamii:ubaguzi
Jamii:Siasa
Kamusi elezo

300px|thumbnail|Encyclopedia Britannica ilikuwa kamusi elezo mashuhuri zaidi [[duniani hadi kuja kwa Wikipedia.]]
Kamusi elezo (pia: ensaiklopidia kutoka Kiingereza: encyclopedia) ni kitabu kinachokusudiwa kukusanya ujuzi wa binadamu kadiri iwezekanavyo kulingana na wingi wa kurasa zake.

Siku hizi, Wikipedia ni kamusi elezo kubwa zaidi duniani lakini si kitabu cha karatasi, ni mkusanyo wa habari kwa umbo dijitali katika intaneti. Zamani (kabla ya kuja kwa Wikipedia) Encyclopedia Britannica ilikuwa kati ya kamusi elezo kubwa zaidi iliyokuwa ikitolewa kama vitabu vilivyochapishwa.
Historia

Katika historia yalikuwepo majaribio mbalimbali ya kukusanya ujuzi wote wa dunia. Mfano bora wa kale ni kamusi ya Yongle kutoka China iliyotungwa na wataalamu 2000 katika karne ya 14 na kuandikwa kwa mkono katika vitabu 1100.

Lakini kamusi elezo au ensaiklopedia zimekuwa na athari kubwa sana tangu Johannes Gutenberg na kupatikana kwa uchapaji wa vitabu ulioshusha kabisa bei ya vitabu kwa watu wengi.

Ensaiklopedia ya kwanza ya kisasa iliyokuwa na athira kubwa sana ilikuwa "Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers" iliyokusanywa na Denis Diderot pamoja na Jean Baptiste le Rond d’Alembert pamoja na waandishi zaidi ya 130 katika karne ya 18 huko Ufaransa. Kamusi elezo hii ikawa moja kati ya vyanzo vya harakati ya Zama za Mwangaza.


Jamii:Elimu
Ngoma

wakicheza ngoma]]
Neno ngoma lina maana mbalimbali:

*Ala ya muziki inayotumika sana barani Afrika
*Muziki unaochezwa kwa kupiga ala hiyo
*Muziki wa aina yoyote
*Kucheza na muziki wa ngoma au wa aina yoyote
*Katika lugha ya mitaani, ngoma inaweza kumaanisha virusi vya UKIMWI au Ukimwi wenyewe kutokana na methali ya Kiswahili isemayo, Ngoma ikivuma sana, mwishowe hupasuka
*Ngoma (Ukerewe), kata ya wilaya ya Ukerewe kwenye mkoa wa Mwanza (Tanzania).
*Ngoma (Sengerema), kata ya Wilaya ya Sengerema kwenye mkoa huohuo
*Wilaya ya Ngoma katika mkoa wa Mashariki (Rwanda)
Viungo vya nje

* Music
Monrovia

thumbnail|right|100px|Monrovia
thumbnail|right|100px|Mji mkuu wa Liberia, Monrovia
Monrovia ni mji mkuu wa Liberia. Kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2008, mji huu ulikuwa na wakazi wapatao 1,021,762.
Historia

Eneo uliko mji huo mwanzoni liliitwa na mabaharia Wareno Cape Mesurado walipowasilia katika miaka ya 1560. Wakati huo tayari kulikuwa na wakazi wakiishi hapo.

Mji ulianza kujengwa mwaka 1822 na chama cha American Colonization Society ikiwa ni makazi ya watu waliokombolewa toka utumwani nchini Marekani. Jina Monrovia lilitokana na jina la Rais wa Marekani James Monroe.

Watu wa kwanza kuhamia Monrovia toka nchini Marekani waliwasili mwaka 1822 katika Kisiwa cha Sherboro nchini Sierra Leone. Wahamiaji wengi walifariki baada ya kuwasili Monrovia.

Mkutano wa kutunga katiba ya Liberia wa American Colonization Society ulifanyikia Monrovia mwaka 1845.
Uchumi

Uchumi wa Monrovia unategemea zaidi bandari yake na madini ya chuma. Bidhaa kama vile saruji, mafuta, matofali, vigae, samani, na kemikali zinatengenezwa Monrovia.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Liberia
Tanbihi


Jamii:Liberia
Jamii:Miji ya Liberia
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Ngoma (muziki)

Ngoma inaweza kumaanisha muziki unaochezwa na ala ya muziki inayoitwa ngoma pia.

Ngoma ni muziki na lugha ya pekee inayotumika kwa kuelezea utamaduni na historia ya nchi fulani, tunatumia lugha ya ngoma katika kuelezea hali mbalimbali za maisha yetu, kama vile huzuni, furaha, mapenzi, faraja, vitisho, shukurani na ushindi.

Tangu zamani Waafrika walikuwa na lugha hii ya ngoma ambayo ilirithishwa kwa mapokeo.

Ngoma pia ilitumika na jamii mbalimbali kama njia ya kuita watu kwenye kusanyiko muhimu, kama vile vita, mikutano n.k. na ilipigwa kwa milio tofauti kulingana na tukio.


Jamii:Fasihi
Togwa

Togwa ni kinywaji baridi kinachotengenezwa kwa nafaka au maji ya matunda. Namna ya kutengeneza ni sawa na pombe ya kawaida ila tu haikubadilika bado kuwa na alikoholi.

Togwa ndiyo itakuwa pombe ikikaa. Kwa mfano, togwa ya ulanzi ni utomvu kutoka mianzi baada ya masaa kadhaa, na ulanzi wenye pombe ni utomvu uleule kutoka mianzi baada ya siku mbili hivi.

Nafaka zinazotumika kutengenezea zaidi huwa ni mtama au mahindi.
Jinsi ya kutengeneza togwa la mtama

Kwanza chukua mtama mkavu uoshe na uuweke kwenye chombo kikavu alafu uufunike kwa muda wa siku 2,ukifunua utakuta umeanza kuota(kimea)
chukua mtama mwingine uloweke kwa siku moja alafu uusage,unga wake pika uji wa saizi ya kati si mzito si mwepesi.Uache ule uji upowe,ukisha poa
chukua kile kimea(mtama ulioanza kuota) usage kidogo ili kubakia na chenga chenga.Alafu mimina zile chenga chenga za kimea kwenye ule uji.Tia sukari
unaweza kunywa baada ya nusu saa na kuendelea.


Jamii:Vinywaji
Ruth Perry

Ruth Fahnbulleh Perry (16 Julai 1939 - 8 Januari 2017) alikuwa kiongozi wa Liberia toka 3 Septemba 1996 hadi 2 Agosti 1997. Aliongoza nchi hiyo kama mwenyekiti wa Baraza la Taifa ambalo liliongoza nchi hiyo kufuatia kuangushwa kwa Sajenti Samuel Doe na mwisho wa urais wa Amos Sawyer. Perry alikuwa mwanachama wa chama cha National Democratic Party cha Liberia.

Baada ya uchaguzi wa Urais hapo Julai 1997, Perry alimwachia madaraka Charles Taylor.


Jamii:Wanasiasa wa Liberia
Kura ya maoni

thumbnail|right|200px|Kura ya maoni juu ya aina ya serikali ya [[Italia mwaka 1946: Jamhuri au ufalme?]]
Kura ya maoni zinatumika katika demokrasia ili kuchagua viongozi wa nchi au kuamua kama sheria fulani itumike. Kawaida kura ya maoni hupigwa na wale wote wenye umri halali wa kupiga kura ili kukubali au kukataa pendekezo, sera, sheria, mabadiliko ya katiba, katiba mpya, kukataa au kumuunga mkono kiongozi fulani. Kura ya maoni huchukuliwa kuwa ni aina mojawapo ya demokrasia ya moja kwa moja.


Jamii:Siasa