කියුබාව

කියුබාව, නිල වශයෙන් කියුබා ජනරජය, යනු කියුබා දූපත (විශාලතම දූපත), ඉස්ලා ඩි ලා ජුවෙන්ටුඩ් සහ ප්‍රධාන දිවයින වටා ඇති දූපත් 4,195, කුඩා දූපත් සහ වැලිපර වලින් සමන්විත දූපත් රටකි. එය උතුරු කැරිබියන් මුහුද, මෙක්සිකෝ බොක්ක සහ අත්ලාන්තික් සාගරය හමුවන ස්ථානයේ පිහිටා ඇත. කියුබාව පිහිටා ඇත්තේ යුකැටන් අර්ධද්වීපයට (මෙක්සිකෝව), ෆ්ලොරිඩා සහ බහමාස් යන දෙකටම දකුණින්, හිස්පැනියෝලා (හයිටි/ඩොමිනිකන් ජනරජය) බටහිරින් සහ ජැමෙයිකාවට සහ කේමන් දූපත් වලට උතුරින් ය. හවානා විශාලතම නගරය සහ අගනුවර වේ. කියුබාව යනු මිලියන 10 ක පමණ ජනගහනයක් සිටින හයිටි සහ ඩොමිනිකන් ජනරජයට පසුව කැරිබියන් හි තුන්වන වැඩිම ජනගහනය සහිත රට වේ. එය ප්‍රදේශය අනුව කැරිබියන් හි විශාලතම රට වේ.

15 වන සියවසේ ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතයක් වන විට ගුවානාහටබේ සහ තායිනෝ ජනයා ප්‍රදේශයේ වාසය කළ අතර, දැන් කියුබාව ලෙස හඳුන්වන භූමි ප්‍රදේශය ක්‍රි.පූ. 4 වැනි සහස්‍රයේ තරම් මුල් කාලයේ ජනාවාස විය. එය පසුව 1886 වහල්භාවය අහෝසි කිරීම හරහා ස්පාඤ්ඤයේ යටත් විජිතයක් විය, 1898 ස්පාඤ්ඤ-ඇමරිකානු යුද්ධය දක්වා, කියුබාව එක්සත් ජනපදය විසින් අල්ලාගෙන 1902 දී නිදහස ලබා ගන්නා තෙක්. 1940 දී කියුබාව නව ව්‍යවස්ථාවක් ක්‍රියාත්මක කළ නමුත් එය ක්‍රියාත්මක විය. දේශපාලන නොසන්සුන්තාව 1952 කියුබානු කුමන්ත්‍රණයෙන් අවසන් විය පසුව ෆුල්ජෙන්සියෝ බැටිස්ටාගේ ආඥාදායකත්වය පැතුරුනි. කියුබානු විප්ලවය අතරතුර ජූලි 26 ව්‍යාපාරය මගින් 1959 ජනවාරි මාසයේදී බැටිස්ටා රජය පෙරලා දමන ලදී. ඒ විප්ලවය ෆිදෙල් කැස්ත්‍රෝගේ නායකත්වයෙන් කොමියුනිස්ට් පාලනයක් ඇති කළා. සෝවියට් සංගමය සහ එක්සත් ජනපදය අතර සීතල යුද්ධයේ දී රට මතභේදයට තුඩු දුන් කරුණක් වූ අතර, 1962 කියුබානු මිසයිල අර්බුදය න්‍යෂ්ටික යුද්ධය දක්වා වර්ධනය වීමට ආසන්නතම සීතල යුද්ධය ලෙස පුළුල් ලෙස සැලකේ. 1970 ගණන් වලදී, ෆිදෙල් කැස්ත්‍රෝ අප්‍රිකාවේ මාක්ස්වාදී ආන්ඩුවලට සහය දැක්වීම සඳහා දස දහස් ගනනක් හමුදා පිටත් කර හැරියේය. CIA ප්‍රසිද්ධියට පත් කළ වාර්තාවකට අනුව, 1984 වන විට කියුබාවට සෝවියට් ආධාර වශයෙන් ඩොලර් බිලියන 33ක් ලැබිණි. සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමෙන් පසුව, 1990 ගණන්වල කියුබාව දැඩි ආර්ථික පසුබෑමකට මුහුණ දුන් අතර එය විශේෂ කාලපරිච්ඡේදය ලෙස හැඳින්වේ. 2008 දී ෆිදෙල් කැස්ත්‍රෝ වසර 49කට පසු විශ්‍රාම ගියේය. රාවුල් කැස්ත්‍රෝ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස තේරී පත් විය. රාවුල් කැස්ත්‍රෝ 2018 දී ජනාධිපති ධුරයෙන් විශ්‍රාම ගත් අතර පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙන් පසු ජාතික සභාව විසින් ජනාධිපති ලෙස මිගෙල් ඩයස් කැනෙල් තේරී පත් විය. රාවුල් කැස්ත්‍රෝ 2021 දී කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ පළමු ලේකම් ලෙස විශ්‍රාම ගත් අතර ඩයස්-කැනල් තේරී පත් විය.

කියුබාව යනු සමාජවාදී රාජ්‍යයක් වන අතර, කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ භූමිකාව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව තුළ අන්තර්ගත වේ. කියුබාවේ පවතින්නේ දේශපාලන විරුද්ධත්වයට ඉඩ නොදෙන ඒකාධිපති ආන්ඩුවකි. වාරණය පුළුල් වන අතර ස්වාධීන පුවත්පත් කලාව මර්දනය කරනු ලැබේ; දේශසීමා රහිත වාර්තාකරුවන් කියුබාව මාධ්‍ය නිදහස සඳහා නරකම රටක් ලෙස සංලක්ෂිත කර ඇත. සංස්කෘතික වශයෙන්, කියුබාව ලතින් ඇමරිකාවේ කොටසක් ලෙස සැලකේ. කියුබාව එක්සත් ජාතීන්, G77, නොබැඳි ව්‍යාපාරය, අප්‍රිකානු, කැරිබියන් සහ පැසිෆික් රාජ්‍යයන්ගේ සංවිධානය, ALBA සහ ඇමරිකානු රාජ්‍යයන්ගේ සංවිධානයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. එය ලෝකයේ සැලසුම්ගත ආර්ථිකයන් කිහිපයෙන් එකක් වන අතර එහි ආර්ථිකය සංචාරක ව්‍යාපාරය සහ පුහුණු ශ්‍රමය, සීනි, දුම්කොළ සහ කෝපි අපනයනය මගින් ආධිපත්‍යය දරයි. කියුබාව ඓතිහාසිකව-කොමියුනිස්ට් පාලනයට පෙර සහ අතරතුර-සාක්ෂරතාවය, ළදරු මරණ සහ ආයු අපේක්ෂාව වැනි සමාජ ආර්ථික දර්ශක කිහිපයක් මත කලාපයේ අනෙකුත් රටවලට වඩා හොඳින් ක්‍රියා කර ඇත. කියුබාවේ සියලුම කියුබානු පුරවැසියන්ට නොමිලේ වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබා දෙන විශ්වීය සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතියක් ඇත, අභියෝග අතර වෛද්‍යවරුන් සඳහා අඩු වැටුප්, දුර්වල පහසුකම්, දුර්වල උපකරණ සැපයීම සහ අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ නිතර නොපැමිණීම ඇතුළත් වේ. කියුබානු මානව හිමිකම් පිළිබඳ නිරීක්ෂණාගාරය (OCDH) විසින් 2023 දී කරන ලද අධ්‍යයනයකින් ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ ජනගහනයෙන් 88%ක් අන්ත දරිද්‍රතාවයේ ජීවත් වන බවයි. ක්ෂුද්‍ර පෝෂක ඌනතාවයන් සහ විවිධත්වය නොමැතිකම හේතුවෙන් සාම්ප්‍රදායික ආහාර රටාව ජාත්‍යන්තර අවධානයට ලක්ව ඇත. එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක ආහාර වැඩසටහන (WFP) විසින් අවධාරණය කරන ලද පරිදි, සලාක ආහාර බොහෝ කියුබානුවන් සඳහා දෛනික පෝෂණ අවශ්‍යතාවලින් කොටසක් පමණක් සපුරාලන අතර එය සෞඛ්‍ය ගැටළු වලට මග පාදයි.
නිරුක්තිය

ඉතිහාසඥයින් විශ්වාස කරන්නේ කියුබාව යන නම ටයිනෝ භාෂාවෙන් පැමිණි බවයි. කෙසේ වෙතත්, "එහි නිශ්චිත ව්‍යුත්පන්නය [නොදනී]". නමේ නියම අරුත අපැහැදිලි නමුත් එය 'සශ්‍රීක භූමිය බහුලව ඇති තැන' (කියුබාඕ), හෝ 'ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානය' (කොබානා) ලෙසින් පරිවර්තනය කළ හැක.
ඉතිහාසය
පූර්ව කොලොම්බියානු යුගය
ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතකරණය සහ පාලනය (1492-1898)
ස්වාධීන ව්‍යාපාර
ජනරජය (1902–1959)
පළමු වසර කිහිපය (1902-1925)
1933-1940 විප්ලවය
1940 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව
බැටිස්ටා පාලනය
විප්ලවවාදී රජය (1959–වර්තමානය)

ඒකාබද්ධ කිරීම සහ ජනසතු කිරීම (1959-1970)
විදේශ මැදිහත්වීම් (1971-1991)
දේශපාලන නැවත සකස් කිරීම් (1991–වර්තමානය)
භූගෝලය
දේශගුණය
ජෛව විවිධත්වය
රජය සහ දේශපාලනය
පරිපාලන අංශ
විදේශ සබඳතා
එක්සත් ජනපදය විසින් සම්බාධක (1960–වර්තමානය)
හමුදා
නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම
මානව හිමිකම්
ආර්ථිකය
සම්පත්
සංචාරක ව්‍යාපාරය
ප්‍රවාහනය
ජනවිකාසය
විශාලතම නගර
වාර්ගික කණ්ඩායම්
සංක්‍රමණය
ආගමන
විගමන
භාෂා
ආගම්
අධ්‍යාපනය
සෞඛ්‍ය
කියුබානු ගෘහ තුළ ආහාර සහ පෝෂණය
සංස්කෘතිය
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය
සාහිත්‍ය
සංගීතය
නැටුම්
මාධ්‍ය
ආහාර පිසීම
ක්‍රීඩා
සටහන්


යොමු කිරීම්
ආශ්‍රිත

* කියුබා දූපත
* පේරු

ප්‍රවර්ගය:කියුබාව
ප්‍රවර්ගය:සමාජවාදී රටවල්