JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
गुलमोहर

गुलमोहर एउटा वृक्षको नाम हो जसमा रातो रंगका फूलहरू फूल्छन।। यसको जन्मभूमि मेडागास्करलाई मानिन्छ। भनिन्छ कि १६औं शताब्दीमा पोर्चुगलीहरूले मेडागास्करमा यसलाई देखेको थिए। १८औं शताब्दीमा फ्रेंच किटीसको गभर्नर काउंटी डी पोएंशीले यसको नाम बदलेर आफ्नै नामसित मिल्ने नाम पोइंशियाना राखि दियो। पछि यो सेंट किटीस र नेवीसको राष्ट्रिय फूलको रूपमा पनि स्वीकृत गरियो। यसलाई रोयल पोइंशियानाको अतिरिक्त फ्लेम ट्रीको नामबाट पनि जानिन्छ। फ्रांसीसीहरूले संभवत: गुलमोहरलाई सबैभन्दा धेरै आकर्षक नाम दिये, उनीहरूको भाषामा यसलाई स्वर्गको फूल भन्छन। साच्चीनै गुलमोहर 'स्वर्गको फूल' हो। भिषण गर्मीमा गुलमोहरको वृक्षमाथि पातहरू त नाममात्रको हुन्छन, तर फूल यति धेरै हुन्छन कि गणनु मुश्किल हुन्छ। यो नेपालको तातो तथा नमी हुने ठाँउमा सबै ठाँउ पाइन्छ।

कोसा जातिको यो फूलको बोट फूलहरूमा सबैभन्दा ठूलो मानिन्छ। वैज्ञानिक नाम डेलोनिक्स रेगिया रहेको र काँडा नहुने यो फूलको वास्ना भने हुँदैन। १२ वर्ष आयु रहेको यो फूल गाढा रातो, पहेंलो र रातो पहेंलोको मिश्रण हुने भए पनि नेपालमा गाडा रातो रंगका मात्र छन्।
चित्र दीर्घा


File:gulmohar.jpg|गुलमोहरको वृक्ष र फूल
File:Flamboyant BW 2.jpg||गुलमोहर
File:Gulmohar flower 1.jpg|गुलमोहरको फूल
File:Gulmohar tree 22.jpg|गुलमोहरको वृक्ष
Image:Fruit I IMG 8692.jpg
Image:Bark I IMG 8691.jpg

सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:फूलहरू
श्रेणी:वृक्षहरू
नाउलेकटुवाल

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको भेरी अञ्चल, दैलेख जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४४१६ रहेको थियो जसमध्ये २१४८ पुरुष र २२६८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८३५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल दुल्लु नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ३,६,७-९ वडाहरू दुल्लु नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने १,२,४,५ वडाहरू वडा नम्बर २ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:दैलेख जिल्लाका ठाउँहरू
नेपा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको भेरी अञ्चल, दैलेख जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५२३३ रहेको थियो जसमध्ये २५३५ पुरुष र २६९८ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०१५ घरधुरी रहेको थियो। नेपालहरूको उद्गम स्थलको रूपमा नेपा प्रख्यात छ। यो हाल दुल्लु नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ९ नम्बर वडा दुल्लु नगरपालिकाको वडा नम्बर २ हो भने २,४-८ वडाहरू वडा नम्बर ३ र १ र ३ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:दैलेख जिल्लाका ठाउँहरू
सुभाषचन्द्र बोस

सुभाष चन्द्र बोस (बङ्गाली: সুভাষ চন্দ্র বসু उच्चारण: शुभाष चॉन्द्रो बोशु, जन्म: २३ जनवरी १८९७, मृत्यु: १८ अगस्ट १९४५) जो नेता जी को नामले पनि जानिने गरिन्छन, भारतको स्वतन्त्रता सङ्ग्रामक अग्रणी नेता थिए। दोश्रो विश्वयुद्धको समयमा, अंग्रेजहरूको विरुद्ध लड्नका लागि उनले जापानको सहयोगमा आजाद हिन्द फौजको गठन गरेका थिए । उनी द्वारा दिइएको जय हिन्दको नारा भारतको राष्ट्रिय नारा बनेको थियो । "तुम मुझे खून दो मैं तुम्हे आजादी दूंगा" को नारा पनि त्यस समयमा अत्याधिक प्रचलनमा आएको थियो ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:भारतीय राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:भारतीय नेताहरू
श्रेणी:भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेसका अध्यक्षहरू
श्रेणी:बङ्गाली मानिसहरू
श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू
श्रेणी:बङ्गाली हिन्दुहरू
श्रेणी:पश्चिम बङ्गालका मानिसहरू
हात्ती

हात्ती विशाल शरीर भएको स्तनधारी जनावर हो। हाल विश्वमा अफ्रिकी झाडीमा पाइने हात्ती, अफ्रिकी जङ्गलमा पाइने हात्ती र एसियाली हात्ती (भारतीय हात्ती, श्रीलङ्काली हात्ती) गरी तीन प्रकारका हात्तीहरू अस्तित्वमा रहेका छन्। हात्तीका यी तीन प्रजातिहरू बाहेक अरु सबै प्रजाति तथा वर्गहरू पृथ्वीबाट लोप भइसकेका छन्। प्राचिन कालमा हिउपर्ने क्षेत्रहरूमा पाइने विशाल हिम हात्तीहरू हिम युगको अन्त्यसगै लोप भएका थिए। तर यीनीहरू जस्तै देखिने साना हिम हात्तीहरू सन् २००० बीसीको अन्त्य सम्मपनि अस्तित्वमा रहेको अध्ययनहरूले पुष्टी गरेको छ।
thumb|हात्तीको छावा, शौराहा
हाल अस्तित्वमा रहेका जमीनमा पाइने जनावरहरू मध्ये हात्ती सबैभन्दा ठूलो जनावर हो। हात्तीहरूको गर्भधारण अवधि २२ महिनाको हुन्छ, यो अवधि जमीनमा पाइने अन्य सबै जनावरको भन्दा धेरै हो। साधारणतया एउटा हात्तीको छावा जन्मदाकै अवस्थामा १२० किलोग्राम (२६० पाउन्ड) तौल भएको हुन्छ। हत्तीहरूको औशत आयू ५० देखि ७० वर्षको हुन्छ, तर अहिलेसम्मको अभिलेख अनुसार हात्ती ८२ वर्षसम्म पनि बचेको पाइएको छ। त्यस्तै अहिलेसम्म पाइएको मध्ये सबैभन्दा ठूलो हात्ती सन् १९५६मा अंगोलामा मारिएको थियो। अन्य अफ्रिकन हात्तीहरू भन्दा करिब १ मिटर अग्लो उक्त भाले हात्तीको तौल २४,००० पाउन्ड (११००० किलोग्राम), उचाइ ३.९६ मिटर (१३ फिट) थियो। यीनीहरू स्मरणशक्ति र बुद्धिका लागि प्रसिद्ध छन्, हात्तीहरूको बुद्धि प्रागऐतिहासिक मानव, ह्वेल र डल्फिन बराबर भएको विश्वास गरिन्छ। यतिञ्जेल सम्मका अध्ययनहरू अनुसार, स्वस्थ वयस्क हात्तीको कुनै प्राकृतिक शिकारिहरू छैनन् तर सिंहले हात्तीका छावाहरू र कमजोर हात्तीहरूलाई शिकार गर्न सक्छ। यसका अलावा मानव घुसपैठ र अवैध शिकारले यिनीहरूलाई सङ्कटमा पारेको छ।
स्वरूप
वासस्थान
वर्गिकरण
हात्तीका प्रजातिहरू
चित्र दीर्घा


चित्र:African elephant (Loxodonta africana) reaching up 1.jpg|अफ्रिकन हात्ती
चित्र:2005-tusker-musth-crop.jpg|
चित्र:Forest elephant.jpg|
चित्र:Forest elephant group 1 (6841415460).jpg|
चित्र:Elephants at Amboseli national park against Mount Kilimanjaro.jpg|
चित्र:Asian Elephant at Corbett National Park 15.jpg|एशियन हात्ती


श्रेणी:वन्यजन्तु
हर्ष स्याङ्वो

साहित्यकार हर्ष स्याङ्वोको जन्म वि.सं. १९८३ मंसिर पूर्णिमाका दिन दार्जिलिङको डिलाराम हिलकोर्ट रोडमा भएको हो। उनी २००६ सालमा नेपाल आए। त्यसपछि उनी भारतको बनारस पुगे। उनको भेट कम्युनिष्ट नेता पुष्पलाल श्रेष्ठसँग भयो। हर्ष पनि कम्युनिष्ट बने। पटना विश्वविद्यालयबाट बीए गरे।
प्रकाशित कृति

१. मूर्दाको आवाज (कवितासङ्ग्रह, २००२)

२. मखमली (उपन्यास) (उपन्यास, २०६२)

३. आवाज हराएको शहर (कवितासङ्ग्रह, २०६६)
जामुन

thumb|left|पाकेको जामुन
thumb|left|जामुन बीज
right|thumb|200px|जामुनको रुख
right|thumb|200px|पाकेको जामुन
जामुन (वैज्ञानिक नाम : Syzygium cumini) एक सदाबहार वृक्ष हो जसको फलहरू बैंगनी रंगका हुन्छन् ( लगभग एक देखि दुई से.मी. व्यास को)। यो वृक्ष नेपाल लगायत भारत एवं दक्षिण एसियाको अन्य देशहरू एवं इन्डोनेसिया आदिमा पाइन्छ।

यसलाई विभिन्न घरेलू नाम जस्तै:- जामुन, राजमन, काला जामुन, जमाली, ब्लैकबेरी आदिको नामबाट चिनिन्छ। प्रकृतिमा यो अम्लीय र कसैलो हुन्छ र स्वादमा मीठो हुन्छ। अम्लीय प्रकृतिको कारण सामान्यत: यसलाई नुनको साथ खाईन्छ।

जामुनको फल ७० प्रतिशत खाने योग्य हुन्छ। यसमाग्लूकोज र फ्रक्टोज दुई मुख्य तत्वहरू हुन्छन्। फलमा खनिजको संख्या अधिक हुन्छ। अन्य फलको तुलनामा यो कम कैलोरी प्रदान गर्छ। एक मध्यम आकारको जामुन ३-४ कैलोरी दिन्छ। यस फलको बीजमा काबरेहाइड्रेट, प्रोटीन र कैल्शियमको अधिकता हुन्छ। यो फलाम तत्वको ठूलो श्रोत हो। प्रति १०० ग्राममा एक देखि दुई मि.ग्रा. आइरन हुन्छ। यसमा विटामिन बी, कैरोटिन, मैग्नीशियम र फाइबर हुन्छ।


श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:रूख
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
मूल वक्ताहरूको सङ्ख्या अनुसार भाषाहरूको सूची

स्थानीय वक्ताहरूको सङ्ख्याको आधारमा मानव भाषाहरू निम्नानुसार छन्। यस्ता सबै वरीयताहरू सावधानीका साथ प्रयोग गरिनुपर्दछ, किनकि बोलीको निरन्तरतामा भाषाहरू छुट्याउनका लागि भाषिक मापदण्डहरूको सुसङ्गत समूह तयार गर्न सम्भव छैन। उदाहरणका लागि, भाषालाई प्रायः पारस्परिक रूपमा बोधगम्य किसिमहरूको समूहको रूपमा परिभाषित गरिन्छ। स्वतन्त्र राष्ट्रिय मानक भाषाहरूलाई अलग-अलग भाषाहरू मान्न सकिन्छ यद्यपि तिनीहरू डेनमार्केली र नर्वेली मामलामा जस्तै पारस्परिक रूपमा अन्तरसम्बन्धित छन्। यसको विपरीत, जर्मनेली, इटालेली र अङ्ग्रेजी लगायत धेरै सामान्य रूपमा स्वीकृत भाषाहरूमा पारस्परिक रूपमा बोधगम्य नभएका किसिमहरू समावेश छन्। अरबीलाई कहिलेकाहीँ आधुनिक मानक अरबीमा केन्द्रित एकल भाषा मानिन्छ, अन्य लेखकहरूले यसको पारस्परिक रूपमा अस्पष्ट किसिमहरूलाई अलग-अलग भाषाहरू मान्दछन्। त्यसै गरी, साझा संस्कृति र साझा साहित्यिक भाषाको कारण चिनियाँलाई कहिलेकाहीँ एकल भाषाको रूपमा हेरिन्छ। मन्दारिन, वु र यु जस्ता विभिन्न चिनियाँ भाषिक समूहहरूलाई भाषाको रूपमा वर्णन गर्नु सामान्य हो, यद्यपि यी समूहहरू मध्ये प्रत्येकमा धेरै पारस्परिक रूपमा नबुझिने स्वरूपहरू अवस्थित छन्।

वक्ताहरूको भरपर्दो गणना प्राप्त गर्न धेरै कठिनाइहरू छन्, जुन जनसङ्ख्या परिवर्तन र भाषा परिवर्तनको कारण समयको साथ फरक हुन्छ। कुनै-कुनै क्षेत्रमा जनगणनाको भरपर्दो तथ्याङ्क छैन, तथ्याङ्क हालको छैन, वा जनगणनाले बोलिने भाषाहरू रेकर्ड गर्न सक्दैन। कहिलेकाहीँ राजनीतिक कारणले गर्दा वक्ताहरूको सङ्ख्या अतिरञ्जित हुन्छ वा अल्पसङ्ख्यक भाषा बोल्नेहरूलाई राष्ट्रिय भाषा जुन हो त्यसैको दर्तामा राखिन्छ।
शीर्ष भाषाहरू
एथ्नोलन (सन् २०२४)

सन् २०२४ मा प्रकाशित एथ्नोलगको २७औँ संस्करणमा निम्न भाषाहरूलाई कम्तीमा ५ करोड भन्दा बढी जनसङ्ख्याले बोल्ने भाषाको रूपमा सूचीबद्ध गरिएको छ। यस खण्डमा एथ्नोलगले अरबी, लहन्दा, फारसी, मलय, पस्तो र चिनियाँ जस्ता सबै सम्बन्धित विविधताहरू समावेश गर्ने उपभाषाको रूपमा पहिचान गर्ने प्रविष्टिहरू समावेश गर्दैन।
वर्ल्ड फ्याक्टबुक (सन् २०१८ अनुमानित)

केन्द्रीय गुप्तचर संस्थाको द वर्ल्ड फ्याक्टबुकका अनुसार सन् २०१८ मा सबैभन्दा धेरै बोलिने पहिलो भाषाहरू निम्नानुसार छन्:
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:भाषाहरूको सूचीहरू
मेष राशि

मेष राशि () (meaning "Sheep") राशि १२ राशि मध्य एक हो। यो राशिचक्रको पहिलो राशि पनि हो।

यो राशिको चिन्ह भेडा हो । मेष राशिले पूर्व दिशा जनाउँछ, यस राशिको स्वामि ’मङ्गल’ हो। यसको तीन द्रेष्काणों (दस दस अंशको तिन सम भाग) को स्वामी क्रमश: मङ्गल-मङ्गल, मङ्गल-सूर्य, और मङ्गल-गुरु हुन । मेष राशि भित्र अश्विनी नक्षत्रका चारै चरण र कॄत्तिकाको प्रथम चरण समावेश हुन्छ । प्रत्येक चरण 3.20' अंशको हुन्छ, जुन नवांशको एक पदको बराबर हुन्छ।
यि चरणहरुका स्वामी यस्ता हुन्छन:
* अश्विनी प्रथम चरणमा केतु-मङ्गल
* द्वितीय चरणमा केतु-शुक्र
* तॄतीय चरणमा केतु-बुध
* चतुर्थ चरणमा केतु-चन्द्रमा
* भरणी प्रथम चरणमा शुक्र-सूर्य
* द्वितीय चरणमा शुक्र-बुध
* तॄतीय चरणमा शुक्र-शुक्र
* भरणी चतुर्थ चरणमा शुक्र-मङ्गल
* कॄत्तिका के प्रथम चरणमा सूर्य
मेष राशि भित्र अश्विनी, भरणी र कृतिका नक्षत्रको पहिलो पाउ पर्दछ।

श्रेणी:राशिचक्र
मिथुन राशि

मिथुन राशि मा नक्षत्रले उत्पन्न मिथुन राशिमा तेस्रो ज्योतिषीय संकेत हो। यो एक साकारात्मक परिवर्तनशील संकेत हो। उष्णकटिबन्धीय राशि चक्रका अन्तर्गत, सूर्य यस चिन्हलाई लगभग २१ मे देखि २१ जूनका बीचमा पार गर्ने गर्दछ। मिथुनलाई जुम्ल्याहा कास्टर र पोल्क्सद्वारा प्रतिनिधित्व गर्ने गरिन्छ, जसलाई डियोस्कुरीका रूपमा चिनिने गर्दछ।
ज्योतिष

ज्योतिषीहरुद्वारा मिथुन राशिले यो कुरालाई दर्शाउने गर्दछ कि ज्योतिषहरुमध्ये एउटा रूपले सबभन्दा महत्वपूर्ण मानिएको छ किनकि यो कुनै सबभन्दा उत्पतिको "स्तर" लाई जरादेखि नै समात्ने गर्दछ। उदाहरणका लागि, यो उनको दोहोरो स्वभाव, तथाकथित निम्न स्व अनि उच्च स्व का साथ एउटा प्रजातिका रूपमा राम्रो तरिकाले तिनीहरु द्विपक्षीय रूपले सममित छन्।
अन्य

नासाले आफ्ना दुई-व्यक्ति अन्तरिक्ष क्याप्सुल प्रोजेक्टको मिथुन राशिको नाममा नै राखेको थियो किनकि अन्तरिक्ष यानले दुई अन्तरिक्ष यात्रीलाई एकै पटक लिएर जान सक्थ्यो।
ग्यालेरी


File:Gemini (medieval Georgian astrological treatise).jpg|१२औं शताब्दीको ज्योतिषीय ग्रन्थका मध्यकालीन जर्जियाली पाण्डुलिपिबाट
File:Illustration-zodiac-gemini.jpg|१३ औं शताब्दीमा जर्मनीबाट एक वेदी कपडाबाट अलङ्कृत। दुई आकृतिहरुलाई कुकुरका सिरका साथ दर्शाइएको छ।
File:Book of Wonders folio 5b.jpg|१४ औं/१५ औं शताब्दीमा अरबी ज्योतिष ग्रन्थ बुक अफ वन्डर्स मा मिथुन (अल-गवजा) लाई दर्शाइएको
File:Tvillingarnas stjärntecken, 1602 - Skoklosters slott - 102429.tif|भिलेम ब्लोयद्वारा सन् १६०२ मा देखाइएको मिथुन राशि

टिप्पणी

मिथुन राशि भएका मानिसमा इमान्दारिता बढी पाइने गरिन्छ तथा यी राशिका व्यक्तिहरु मोजमस्ती गर्ने प्रवृत्तिका हुने गर्दछन् । यी राशि भएका मानिसहरु आ-आफ्नो जिन्दगीमा सधै नयाँ गर्ने बारेमा सोच राखिरहेका हुन्छन् । यी राशिका लागि मकर राशि भएका मानिस सही मानिदैनन् । किनकी मकर राशिका मानिस मिथुन राशि भएकाहरुलाई उत्तेजित गर्न सक्दैनन् । मकर राशिका मानिसहरु समय अनुसार आफुलाई ढाल्न मन पराउने गर्दछन् । जहाँ मिथुन राशिका मानिस जे पर्छ त्यो टर्छ भन्ने सोच भएका हुन्छन् ।यस राशि भएका व्यक्तिहरु गणित तथा विज्ञान विषयमा विशेष रुचि राख्ने गर्दछन् । जे जति पनि शब्दहरु छन् संसारमा तिनको उत्पत्ति अन्तरिक्षमा भएको मानिन्छ र शब्दलाई यात्रा गर्नका निमित्त वायु अपरिहार्य छ । भाषिक तथा तार्किक रुपले यिनीहरु माहिर हुने हुनाले यस माध्यमद्वारा विवाद सुल्झाउन तथा परिस्थितिलाई आफ्नो पक्षमा तत्काल नै ल्याउन सक्छन् । मिथुन राशिका मानिसहरु सञ्चार जगतमा राम्रो नाम नै कमाउन सक्छन्।
उदृत कार्यहरु

* Longitude of Sun, apparent geocentric ecliptic of date, interpolated to find time of crossing 0°, 30°....
*
*
*
*
*
*
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:राशिचक्र
नारायण वाग्ले

नारायण वाग्ले (वि.सं. २०२५) नेपालका पत्रकार तथा लेखक हुन्। हाल यिनी कान्तिपुर दैनिकको प्रधान सम्पादकको रूपमा कार्यरत छन्।
जीवनी

पत्रकार नारायण वाग्लेको जन्म वि.सं. २०२५ साल असार ४ गते धरमपानी, क्यामिन-छापथोक गाउँ विकास समिति तनहुँमा भएको हो। उनले स्नातक तहसम्मको अध्ययन पूरा गरेका छन्।
पत्रकारिता

जनमन्च साप्ताहिक मार्फत पत्रकारिता गर्दै उनी कान्तिपुर दैनिकमा समाचारदाता तथा समाचार सम्पादक हुँदै सम्पादक बने। २०६५ सालमा कान्तिपुर छोडेका वाग्ले केही समय नागरिक दैनिकको प्रधान सम्पादक बने। पछिल्लो समय सेतोपाटी अनलाइन सँग आबद्ध रहेका वाग्ले २०७५ असारमा पुनः कान्तिपुर दैनिकको प्रधान सम्पादकमा फर्केका छन्।
उपन्यासलेखन

पल्पसा क्याफे उपन्यासका लागि वाग्लेलाई मदन पुरस्कार २०६१ प्राप्त भयो। नेपालको आख्यान इतिहासमा सबैभन्दा बढी बिक्री भएको उपन्यासका रूपमा 'पल्पसा क्याफे' परिचित छ। उनको पछिल्लो उपन्यास मयूर टाइम्स वि.सं. २०६६ सालमा बजारमा आएको छ। यसले पनि दुई सातामै १० हजार प्रति बिक्री भएर अर्को रेकर्ड बनाइसकेको छ। उपन्यासकारको परिचय उनलाई पाठकहरूले कफीगफ लेखकका रूपमा चिन्थे, जुन एकताका कान्तिपुर कोसेलीको प्रसिद्ध स्तम्भ थियो।

वाग्ले फिरन्ताका रूपमा पनि चिनिएका व्यक्ति हुन्। उनले मुलुकका थुप्रै भाग हिँडेरै छिचोलेका छन्। यसरी घुमफिरमा लागेका बेला पुगेका ठाउँको स्वादलाई फर्केपछि सबैका माझमा पस्कन सक्नु उनको अर्को विशेषता हो। पत्रिका र पुस्तक बाहेक उनले त्यो स्वाद नेपाली संगीतका माध्यमबाट पनि बाँडेका छन्। उदाहरणका निम्ति चर्चित लोक पप समूह नेपथ्यले गाएको लोकप्रिय गीत भेँडाको उनजस्तो... उनकै संकलनको गीत हो।

वाग्ले पूर्वसभामुख दमननाथ ढुंगाना तथा साहित्यकार भुवन ढुंगानाका ज्वाईं हुन्। उनको परिवारमा आमा, श्रीमती निकिता र छोरी नसला छन्।
सभ देखी

* नेपाली लेखकहरूको सूची
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

* Nagarik News
* Review of Mayur Times in Kathmandu Post
* मदन पुरस्कार गुठी

श्रेणी:नेपाली पत्रकारहरू
श्रेणी:मदन पुरस्कार विजेताहरू
भूत

जनविश्वासको आधारमा र काल्पनिक साहित्यको धारमा मृत पशु वा अन्य जन्तु फेरि उत्पन्न भई द्रष्टिमा पार्न सक्नु या अन्य कुनै माध्यमबाट आफ्नो उत्पत्तिको प्रभाव पार्न सक्नुलाई भूत भनिन्छ । भ्रामिक बयान अनुसार भूत अदृश्य भई वा जीवित हुदाँको भन्दा बेग्लै आकृती वा जीवत जस्तै स्वरुप भएको हुने गर्छ । मृत आत्मासँग सम्बोपर्लाक वा बोलाउन खोज्नुलाई अङ्ग्रेजीमा नेक्रोम्यानसी वा स्पिर्टिजम वा सियान्स भनिन्छ ।
मृतको उत्पन्न हुने विश्वास प्रसिद्ध छ जसका आधारमा अङ्ग्रेजीमा एनिमिजम वा पुर्खाको पुजा गर्नु रहेको छ । केही धार्मिक कार्य - मृत व्यक्तिको काज क्रिया वा अन्य कुनै धार्मिक प्रयोग मृत व्यक्तिको आत्मालाई शान्ति दिलाउनुमै रहेको छ । प्राय भूत वा प्रेत/आत्माहरु एक्लो हुने र आफू जीवत हुदाँको ठाउँ , जीवित हुदाँ प्रयोग गर्ने सरसामान, वा जीवित हुदाँ नजिक रहेका व्यक्तिहरूसँग सम्पर्क राख्न खोज्ने बताइन्छ तर ट्रेन,सीप जस्ता सवारी साधन र जन्तुसँग समेत नजिकिन खोजेका कथाहरू प्रचलित छ ।
इतिहास

धर्मनुसार
संस्कार अनुसार

नेपाली जनजातिय परम्परामा

कला क्षेत्रमा छाप
जनविश्वास

रम्परागत भनाई अनुसार कुनै मृत व्यक्तिको आत्मानै भूत हुन्छ। भूत साधारणतया कुनै मृत व्यक्तिको आत्मा हो भन्ने गरिन्छ. तर सबै आत्मा भुत हुँदैनन् | भूत भन्नाले ति आात्मा बुझिन्छन् जसको क्रियाक्रम पूरा नभएको, अस्वभाविक मृत्यु भएको, अस्वभाविक भन्नुको अर्थ अल्पायुमै मर्नु, भीरबाट लडेर मर्नु जस्ता भयानक कष्ट भोगी मरेकाहरूको आत्मा मात्रै भूत बन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ | कतिपय मान्छे भूतमा विश्वास गर्छन् त कतिले भूत हुने कुरा पटक्कै मान्दैनन्| उनिहरू भन्छन्, यो खालि दृष्टिभ्रम र मानसिक डर मात्र हो |
बाहिरी कडीहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू
सुन

सुन एक धातु हो जसको उल्लेख वेदमा पाइन्छ, जहाँ यसको नीर्माणमा अग्नी र सुर्य को मुख्य भुमीका रहने बताइन्छ । यो एक रासायनिक तत्व हो जस्को खानी बन्न अग्नी अथवा सुर्यको कीरणसँग यस धातुका लागि प्रयुक्त तत्वहरुको क्रीया प्रतीक्रिया र संयोजनले काम गर्दछ । अनुकुल अवस्था सघन भएको ठाउँमा प्रचुर मात्रामा र सामान्य अवस्थामा कण वा सुक्ष्म रुपमा सुन सर्वत्र व्याप्त रहेको कुरा वेद अध्ययनबाट बुझ्न सकिन्छ ।
Or Venezuela|thumb|right|250px|सुन
सुनको विश्वव्यापी मान्यताको कारण भनेको यो बहुमुल्य धातु हो र यसलाई सुखको गहना र दुःखको खजना भन्ने भनाई पनि हाम्रो समुदायमा प्रचलित छ जसका कारण सुनको महत्त्वलाई टेको दिन सकेको छ ।
सुनचाँदी बजार पत्रिकाका सम्पादक प्रकाश समीरका अनुसार नेपाली मौलिक गहनाहरूमा सुनको अत्याधिक प्रयोग हुने गरेकाले पनि नेपालमा सुनको महत्त्वमा बृद्धि भएको बताउनुहुन्छ । विकशित मुलुकहरूमा आधुनिक मेसिनहरुद्धारा कम तौलमा सुनका गहना तयार गर्ने गरिए पनि नेपालमा त्यो नरहेको र अझै पनि नेपाली मौलिक गहनाहरु बढी मात्रामा चल्ने गरेकोले सुनको खपत नेपालमा अत्याधिक हुने गरेको समीरको भनाई छ ।
लामो समयसम्म सुनचाँदीको क्षेत्रमा क्रियाशिल पत्रकार प्रकाश समीरले नेपालमा सुनको कारोवारमा निश्चित मापदण्ड नबनेका कारण यसको कारोवारमा समस्या देखिएको पनि बताउनुहुन्छ ।

श्रेणी:धातुहरू
श्रेणी:तत्व
श्रेणी:रसायन शास्त्र
हिरा

हिरा एकप्रकारको पारदर्शी रत्न हो। यो कार्बन(कोइला)को शुद्धतम रूप हो। हिराबाट ताप तथा बिजुली सर्न सक्दैन। हिरा प्रकृतिमा पाइने पदार्थहरूमध्ये सबैभन्दा कडा पदार्थ पनि हो। हिरा जति शुद्ध हुन्छ त्यति नै कडा पनि हुन्छ। हिरा शुद्ध भयो भने त्यो सेतो पारदर्शी देखिन्छ भने शुद्ध नभएका हिरा अन्य रङका हुन्छन्। हिरा सेतो मात्र होइन, नीला, राता, पहेँला, हरिया, काला वा सुन्तला रङका पनि हुन्छन्। प्राकृतिक रूपमा हिराको निर्माण हुदा नाइट्रोजन ग्यासको संसर्गमा रह्यो भने हिरामा पहेलो पन देखिन्छ | त्यस्तै अन्य रसायनको संसर्गमा हिराले अन्य रंग लिने गर्दछ|

हिरा तापको कुचालक हो तर यसलाई ७६३ डिग्री सेल्सियस तापक्रमा तताइयो भने यो जलेर कार्बन डाइअक्साइड हुन्छ र हिराको खरानी पनि बाँकी रहँदैन।

भनिन्छ, आजभन्दा तीन हजार वर्ष पहिले भारतमा पत्तो लगाइएको थियो। धेरै वर्षसम्म पनि अन्य देशहरूमा हिरा फेला परेको पत्तो लागेको थिएन। त्यसैले यो सीमित व्यक्तिहरूसँग मात्र थियो। अचेल त थुप्रै मुलुकमा हिराखानी पत्तो लागिसकेको छ। यति मात्र होइन, अचेल कारखानाभित्रै पनि हिरा बनाउन थालिएको छ। यस्ता हिरालाई भने 'सिन्थेटिक डाइमण्ड' भन्ने गरिएको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:खनिज पदार्थ
श्रेणी:कार्बन
श्रेणी:बहुमुल्य पत्थरहरू
इन्द्रेणी

thumb|right|300px|अर्धवृत आकारको इन्द्रेणी
इन्द्रेणी वा इन्द्रधनुष प्रकाश र रंगबाट उत्पन्न भएको यस्तो घटना हो जसमा रंगीन प्रकाशको एउटा अर्धवृत आकाशमा देखिन्छ। जब सूर्यको प्रकाश पृथ्वीको वायुमण्डलमा भएको पानीको थोपा माथि पर्छ, पानीको थोपाले प्रकाशलाई परावर्तन, आवर्तन र डिस्पर्सन गर्दछ। फलस्वरुप आकाशमा एउटा सप्तरङ्गी अर्धवृताकार प्रकाशीय आकृति उत्पन्न हुन्छ। यो आकृतिलाई नै इन्द्रेणी भनिन्छ।

इन्द्रेणी देखिनुको कारण वायुमण्डलमा पानीका कणहरु हुनु नै हो। वर्षा, झरनाबाट उछिट्टिएको पानी, शीत, कुहिरो आदिको इन्द्रेणी देखिने प्रक्रियामा महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ।

इन्द्रेणीमा सात रंगहरु रातो, सुन्तला, पहेंलो, हरियो, आकाशे निलो, गाढा निलो र बैजनी रंग क्रमैसँग देखिन्छ। यसमा सबैभन्दा माथिल्लो छेउमा रातो रंग र अर्को छेउमा बैजनी रंग देखिन्छ।

इन्द्रेणी पूर्ण वृत्ताकार समेत हुन सक्ने भए पनि साधरण अवलोकनकर्ताले जमिन माथि बनेको आधा भाग मात्र देख्न सकिन्छ ।


श्रेणी:विज्ञान
चुत्रो

चुत्रो (Berberis aristata, संस्कृत नामः दारुहल्दी, नेवारी नामः “मरप्यासी”) एक पहाडी फल हो। यो फल २ प्रकारको हुन्छ। पहिलो गर्मीयाम (वैशाख देखि असार सम्म)मा पाक्ने हुन्छ भने दोस्रो चिसोयाम (असोज देखि मंसिर सम्म)मा पाक्ने हुन्छ। यसको फलको आकार जौको दाना जस्तै अलि ठूलो हुन्छ। यसको पात र हाँगाहरूमा काँडाहरू हुन्छन्। यसको हाँगाहरूमा त्रिशूल जस्तै तिन मुख भएको काँडा हुने हुनाले कतै कतै यसलाई तिर्षुला अथवा तिर्खुला भनेको पनि सुनिन्छ। यसको फलको स्वाद अमिलो मिठो हुन्छ। यसको फलको रङ्ग काँचोमा हरियो र पाकेपछि कालो हुन्छ। यसलाई नेपालको सुदुर पश्चिम र भारतको कुमाउँ गढवालमा किल्मोडी पनि भनिन्छ। यसको रुखको बोक्रा पहेँलो रङ्गको हुन्छ। यसको बोक्रा तीतो हुनुको साथै धेरै बिमारीहरूको ओखती पनि हुन्छ।

right|thumb
परिचय

thumb|250px|पाकेको चुत्रो
चुत्रोको बोट नेपालको महाभारत पर्वत शृङ्खलामा समुद्री सतहभन्दा १,९०० मि. देखि ३,००० मि. उचाईका खुल्ला पाखोमा पाइन्छ। यो १.८२ देखि ५.४ मि. अग्लो हुने सदावहार काँडेदार झाङ हो। यसको हरेक आँख्लाबाट फराकिलो भालाकृत, अण्डाकृत र माथितिर फराकिलो तल साँगुरिदै जाने पातहरू निस्केका हुन्छन्। कुनै कुनै पातहरू काँडामा परिणत भएको हुन्छ। पात साधारण ३ देखि ४ मिलिमिटर लामा, डाँठ भएको वा डाँठ नभएको, पातका किनारा करौंती जस्तै चिरिएको र किनारामा स–साना तीखो काँडाहरू लागेको हुन्छ। पातको नाप १.५ से.मि. देखि २.३ से.मि. चौडा र २ देखि ५.५ से.मि. लामो हुन्छ। फूलहरू पहेंलो र झुप्पा झुप्पामा फुलेको पाइन्छ। एउटै फूलमा भाले तथा पोथी दुवै योनि पाइन्छन्।
thumb|250px|फूलेको चुत्रो
खेती

चुत्रोको खेतीको लागि कुहिएको उद्भिज पदार्थ र वालुवा मिसिएको मलिलो माटोको आवश्यकता पर्दछ। यो विरुवालाई बीउबाट अंकुरण गराइन्छ। सबभन्दा पहिले बीउ फलबाट अलग्याइन्छ र मलजल गरी तयार गरिएको ड्याँगमा वा नर्सरी बेडमा लगाइन्छ। एक वर्षमा विरुवा तयार हुन्छ। बीस वर्षमा विरुवा ४ मि. को झाङ्ग बन्दछ। आषाढ, श्रावणतिर विरुवाको हाँगा काटी गाड्नाले पनि नयाँ विरुवा तयार हुन्छ।
सङ्कलन

बोक्रा वर्षात ऋतुमा सङ्कलन गरिन्छ र जरा शरद् ऋतुमा जमीनमुनिबाट खनेर झिकिन्छ।
सुकाउने तथा संरक्षण

सङ्कलन गरिएको बोक्रा र जरालाई स–साना गरी टुक्राइन्छ। ती टुक्राहरूलाई घाममा राम्ररी सुकाउनु पर्दछ। सुकेको बोक्रालाई बोरामा बन्द गरी ओभानो गोदाममा थन्काइन्छ।
उपयोगिता

आयुर्वेदिय पद्धति अनुसार यसको जरा र बोक्रा पाकेको घाउ , खटिरा , श्वेत प्रदर , आँखाको रोग , कमलपित्त र ज्वरो शान्त गर्नमा प्रयोग गरिन्छ। पानीमा बाक्लो गरी पकाएको झोल रसोत वा रसान्जनको नामले प्रख्यात छ।
चित्र दिर्घा


Berberidaceae_California_Barberry.jpg|Berberis pinnata (California barberry)
Berberidaceae Mahonia Swaseyi.jpg|Berberis swaseyi
Berberis darwinii from the Berberidaceae (8406231651).jpg|Berberis darwinii (calafate or michay)
Berberis empetrifolia, fruit (8625238212).jpg|Berberis empetrifolia, fruit

यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:औषधि
श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:बुट्यान
श्रेणी:फल
ऐँसेलु

अङ्गुठाकार|पाठ=काठमाण्डु उपत्यका वरीपरीका डाँडाहरु जेठ महिनामा ऐँसेलुका लागी चर्चित छन्। |काठमाण्डु उपत्यका वरीपरीका डाँडाहरु जेठ महिनामा ऐँसेलुका लागी चर्चित छन्।


ऐँसेलु (English: golden Himalayan raspberry or as yellow Himalayan raspberry) पहाडी फल हो यो फल रंगको आधारमा ३ थरीको हुन्छ । यो फल चैत्र देखि लिएर साउनसम्म पाक्ने गर्दछ। मुख्यतः रातो ऐँसेलु सर्वत्र देख्न पाइन्छ । तर अरु जातको ऐँसेलु भने कतै कतै मात्र देखिन्छ । ऐँसेलुको फल ओखल जस्तै हुन्छ । यसको फल काँचो छँदा पत्रदलले ढाकेको हुन्छ ।
ऐँसेलुको प्रकार

ऐँसेलुको विभिन्न नाम तथा फल पातको विवरण यस प्रकार छन ।
रातो ऐँसेलु

thumb|250px|रातो ऐँसेलु
यो जातको ऐँसेलु पहाडी भेगको सबै ठाउँमा हुन्छ। यसको फल काँचोमा हरियो र पाकि सकेपछि रातो (सुन्तला रंग) हुने हुनाले यसलाई रातो ऐँसेलु भनिन्छ। यसको वोट एक झाडी आकारको हुन्छ। रातो ऐँसेलु पनि २ प्रकारको हुन्छ। एक ठूलो झाडी र फलको स्वाद गुलियो हुन्छ भने अर्को सानो वोट भएको र फलको स्वाद अलि अमिलो हुन्छ। पहिलो खालको ऐँसेलुको पात फुस्रो हरियो हुन्छ भने दोस्रो ऐँसेलुको पात चिल्लो हरियो हुन्छ। पहिलो जातको ऐँसेलुको काँडा केही कम हुन्छ भने दोस्रो जातको ऐँसेलुको काँडा धेरै खतरनाक हुन्छ। पहिलो जातको चैत देखि जेठको अन्त सम्म पाकेको पाइन्छ भने दोस्रो जातको ऐँसेलु जेठको अन्तमा पाकेको हुन्छ।
कालो ऐँसेलु

250px|thumb|कालो ऐँसेलु
कालो ऐँसेलु लहराको रूपमा फैलिएको हुन्छ। यसको पातको आकार गोलो हुन्छ। पातको बाहिर पट्टीको रंग सेतो र भित्र पट्टी हरियो हुन्छ। यसको काँडा अरु ऐँसेलु भन्दा कम हुन्छ। यसको फलको रंग काँचो छँदा हरियो पाकि सकेपछी कालो हुन्छ।
छारे ऐँसेलु

यो ऐँसेलुको फलको रंगमा खरानी (छारो) छरे जस्तो हुने हुनाले यसलाई छारे ऐँसेलु भनिन्छ। यसलाई कतै कतै जोगी ऐँसेलु पनि भनिन्छ। यो ऐँसेलुकोपनि कालो ऐँसेलु जस्तै लहरा हुन्छ। यो ऐँसेलुको काँडा अरु ऐँसेलु भन्दा धेरै घातक हुन्छ। यसको काँडा बिरालोको नङ्ग्रा जस्तै उल्टो फर्केको हुन्छ। यसको पातको रंग बाहिर पट्टी सेतो र भित्र पट्टी चिल्लो हरियो हुन्छ। यो ऐँसेलु जेठको अन्त देखि लिएर साउन सम्म पाकेको पाइन्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
भैरवनाथ रिमाल 'कदम'

साहित्यकार भैरवनाथ रिमाल 'कदमको जन्म वि.सं. १९९३ साल माघ २ गते काठमाडौंको ठमेल गल्कोपाखामा भएको हो। उनले लामो समय सरकारको सेवा गर्नुभयो। 'कदम'को पहिलो रचना २००८ सालको गोरखापत्रमा प्रकाशित भयो। पहिलो कृति २०११ सालमा भैचम्पा (खण्डकाव्य) प्रकाशित भयो। ६० वर्ष साहित्यिक यात्रामा रेडियो नेपाल, रत्न रेकर्डिङ संस्थानबाट पटकपटक गीतमा प्रथम पुरस्कार पाउने 'कदम'ले गीति साधनाकै कारण २०५२मा छिन्नलता गीत पुरस्कार पाए।

त्रिशक्ति पट्ट पाँचौ, गोदबा पाँचौ, दीर्घसेवा पदक, वीरेन्द्र ऐर्श्वर्यपदक, गद्दी आरोहण पदक, जनसेवा पदक आदिबाट सम्मानित कदमलाई कवि, निबन्धकार, समालोचक आदि विधाका स्रष्टाको रूपमा भने कसैले सम्मान गरेको छैन। गीतकारकै रूपमा बढी सम्मानित र परिचित 'कदम' का २१ वटा सिडी र क्यासेट, गीत, कविता, काव्य, लोकगीत, भजनका दुइ दर्जन, नाटकका एक, लेख संग्रहको एक कृतिसमेत प्रकाशित भइसकेको छ। उनले नेपाल, भारत, भुटान भ्रमण गरेका छन्।

उनको मृत्यू वि.सं. २०७७ पुष २५ गरे शनिबार भएको हो।
कदमका कृति

(१) भैचम्पा (वि. सं. २०११)

(२) विन्दु (वि. सं. २०३९)

(३) भुँइको धुलो (वि. सं. २०३९)

(४) मेरो देश अनि म (खण्डकाव्य, वि. सं. २०३१)

(५) ढुङ्गाको मुर्ति (वि. सं. २०२६)

(६) हिमालको झर्ना (वि. सं. २०२६)

(७) माटो रम्छ (वि. सं. २०२७)

(८) शैलजा (२०२८)

(९) पत्थर हृदय (२०२८)

(१०) गिरिजा (वि. सं. २०२८)

(११) शुन्य लिला (वि. सं. २०३१)

(१२) दर्शन (वि. सं. २०३१)

(१३) संकल्प (वि. सं. २०३२)

(१४) ने मुनिको सपना (वि. सं. २०३२)

(१५) हरेक प्रहर अनेक लहर (कविता सङ्ग्रह, वि. सं. २०३४)

(१६) भक्ति र समर्पण (लेखसंग्रह)
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:साहित्यकार