JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
परमाणु भट्टी

frame|परमाणु भट्टीको योजनामूलक (स्कीमैटिक) चित्र1 — नियन्त्रण छडहरु (कन्ट्रोल रड); २ — [[शिल्डिंग; ३ — उष्मा अवरोधक (इंसुलेटर); ४ — मंदक (मडरेटर); ५ — नाभिकीय ईंधन; ६ — शीतलक (कूलैंट)]]

परमाणु भट्टी वा 'न्यूक्लियर रिएक्टर' (nuclear reactor) त्यो युक्ति छ जसका भित्र नाभिकीय शृंखला अभिक्रियाहरु आरम्भ गरिन्छन् तथा तिनलाई नियन्त्रित गर्दै जारी रखिन्छ।
नाभिकीय भट्टीका उपयोग

* विद्युत उत्पादनको लागि
* केही जलयानहरुलाई चलाउनका लागि शक्ति प्रदान गर्नको लागि
* अनुसन्धानको लागि
* नाभिकीय पनडुब्बिहरुको लागि
यी पनि हेर्नुहोस्

* भारतमा परमाणु उर्जा
* न्यूक्लियर पावर कर्पोरेशन अफ इन्डिया लिमिटेड
* भाभा परमाणु अनुसन्धान केन्द्र
* भारतीय नाभिकीय विद्युत निगम लिमिटेड (भाविनि)
* भारतीय नाभिकीय उर्जा निगम लिमिटेड, भारत (NPCIL)
* नाभिकीय विखण्डन
बाह्य कडीहरू

* Boiling Water Reactor Plant Technology Education - Includes the PC-based BWR reactor simulation.
* World Nuclear Fuel Facilities
* How Nuclear Power Works - Howstuffworks.com
* The Pebble Bed Modular Reactor - Whyfiles.org - On a bed of pebbles
* World Nuclear Association - How it Works
* A Debate: Is Nuclear Power The Solution to Global Warming?
* Union of Concerned Scientists, Concerns re: US nuclear reactor program
* The Canadian Nuclear FAQ - a very information-rich resource about Canadian CANDU reactors.
* Annotated bibliography on Nuclear Reactors from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
* Fixed Bed Nuclear Reactor
* Freeview Video 'Nuclear Power Plants - What's the Problem' A Royal Institution Lecture by John Collier by the Vega Science Trust.
* U.S. plants and operators
* SCK.CEN Belgian Nuclear Research Centre in Mol.
* Glossary of Nuclear Terms
* American Nuclear Society - Glossary of Terms
* An Interactive VR Panorama of the cooling towers at Temelin Nuclear Power Plant, Czech Republic
* Nuclear Energy Institute – How it Works: Electric Power Generation
* North Korea's nuclear facilities by Google Earth
* Annotated bibliography of nuclear reactor technology from the Alsos Digital Library
* CAREM nuclear reactor
* The Georeactor Hypothesis


श्रेणी:परमाणु भट्टी
श्रेणी:परमाणु उर्जा
श्रेणी:ऊर्जा रूपान्तरण
ऐतरेय ब्राह्मण

ऐतरेय ब्राह्मण ऋग्वेदको एउटा शाखा छ जसको केवल "ब्राह्मण" नैं उपलब्ध छ, संहिता छैन। ऐतरेय ब्राह्मण ऋग्वेदीय ब्राह्मणहरूमा आफ्नो महत्ताका कारण प्रथम स्थान राख्दछ। यो "ब्राह्मण" हौत्रकर्मदेखि सम्बद्ध विषयहरूको ठूलो नैं पूर्ण परिचायक छ र यही यसको महत्त्व हुन्छ। यस "ब्राह्मण"का अन्य अंश पनि उपलब्ध हुन्छन् जो "ऐतरेय आरण्यक" तथा "ऐतरेय उपनिषद्" कहलाउँछन्।
अध्याय एवं सामग्री

ऐतरेय ब्राह्मणमा ४० अध्याय छन् जसमा प्रत्येक पाँच अध्याहरूलाई मिलाएर एउटा "पंचिका" भन्दछन् र प्रत्येक अध्यायका विभागलाई "कंडिका"। यस प्रकार पूरा ग्रन्थमा आठ पञ्चिका, ४० अध्याय, अथवा २८५ कण्डिकाहरू छन्। समस्त सोमयागहरूको प्रकृति हुनेका कारण "अग्निष्टोम"को प्रथमत: विस्तृत वर्णन गरिएको छ र अनंतर सवनहरूमा प्रयुक्त शास्त्रहरूको तथा अग्निष्टोमको विकृतिहरू–उक्थ्य, अतिरात्र तथा षोडशी याग–का उपादेय विवरण प्रस्तुत गरिएको हो। "राजसूय"को वर्णन, तदंतर्गत शुन: शेपको आख्यान तथा "ऐंद्र महाभिषेक"को विवरण ऐतिहासिक दृष्टिदेखि विशेष महत्त्वपूर्ण छन्। अष्टम पंचिकामा प्राचीन भारतका मूर्धाभिषिक्त सम्राटहरूको विशेष वर्णन गरिएको हो। जसमा यस विषयको प्राचीन गाथाहरू उधृत गरिएको छन्। गाथाहरू भाषा तथा इतिहास दुइटै दृष्टिहरूदेखि महत्त्व राख्दछन्।
"ऐतरेय" शब्दको व्याख्या

"ऐतरेय" शब्दको व्याख्या एउटा प्राचीन टीकाकारलेको छ – इतरा (शूद्रा)को पुत्र, जसका कारण यस ब्राह्मणका मूल प्रवर्तकमा हीन जातिको हुने दोष लगाइन्छ, परन्तु वस्तुस्थिति यस्तो छैन। अवेस्ताको एउटा प्रख्यात शब्द छ – "एथ्रेय" जसको अर्थ छ ऋत्विज्, यज्ञ गराउने पुरोहित। विद्वानहरूको दृष्टिमा वैदिक "ऐतरेय"लाई यस "ऐतरेय"देखि सम्बद्ध मान्नु भाषाशास्त्रीय शैलीदेखि नितान्त उचित हो। फलत: "ऐतरेय"को पनि अर्थ हो "ऋत्विज"। यस ब्राह्मणमा प्रतिपाद्य विषयको आलोचना गर्नमा यस अर्थको यथार्थतामा संदेह रहँदैन।
बाह्य कडीहरू

*TITUS eText of Aitareya Brahman
*ऐतरेय ब्राह्मण डाउनलोड गर्नुहोस् (इन्टरनेट आर्काइव से)
*Aitareya Brahman of the Rigveda

श्रेणी:संस्कृत साहित्य
कन्नड भाषा

कन्नड एक शास्त्रीय द्रविड भाषा हो जुन दक्षिण-पश्चिम भारतको कर्नाटकका मानिसहरूद्वारा बोलिने गरिन्छ, जहाँ सबै छिमेकी राज्यहरूमा अल्पसङ्ख्यकहरू छन्। यसमा लगभग ४.४ करोड देशी वक्ताहरू छन्, र कर्नाटकमा लगभग १.५ करोड गैर-देशी वक्ताहरूको लागि तेस्रो भाषा पनि हो। कर्नाटक राज्यको आधिकारिक र प्रशासनिक भाषा, यसलाई भारतमा पनि निर्धारित स्थिति छ र यसलाई देशको नामित शास्त्रीय भाषाहरूमा समावेश गरिएको छ।

कन्नड भाषा कन्नड लिपिको प्रयोग गरेर लेखिएको छ, जुन ५औँ शताब्दीको कदम्ब लिपिबाट विकसित भएको थियो। कन्नड लगभग डेढ सहस्राब्दीको लागि शिलालेख रूपमा प्रमाणित गरिएको छ र साहित्यिक पुरानो कन्नड ९औँ शताब्दीको राष्ट्रकूट साम्राज्यको समयमा फस्टाएको थियो। कन्नडको लगभग १२०० वर्षको अटुट साहित्यिक इतिहास छ।
भौगोलिक वितरण

सन् २०११ को जनगणनाको समयमा भारतमा कन्नड भाषा बोल्नेहरूको सङ्ख्या ४ करोड ३७ लाख थियो। यो कर्नाटक राज्यको मुख्य भाषा हो, जहाँ यो ४०.६ मिलियन मानिसहरू, वा राज्यको जनसङ्ख्याको लगभग दुई तिहाई द्वारा मूल रूपमा बोलिने गरिन्छ। छिमेकी राज्यहरू तमिलनाडु (१,१४०,०), महाराष्ट्र (९,९३,०००), आन्ध्र प्रदेश र तेलङ्गाना (५,३३,०), केरल (७८,१००) र गोवा (६७,८००) मा स्थानीय कन्नड भाषीहरू छन्। यो कर्नाटकमा १.२ करोड भन्दा बढी गैर-देशी वक्ताहरूले दोस्रो र तेस्रो भाषाको रूपमा पनि बोल्छन्।

कन्नडिगाहरू तमिलनाडुको तेस्रो सबैभन्दा ठुलो भाषिक समूह हो; तिनीहरूको जनसङ्ख्या लगभग १.२३ मिलियन छ, जुन तमिलनाडुको कुल जनसङ्ख्याको २.२% हो।
इतिहास

प्रारम्भिक कन्नड शिलालेखहरू इस्वी संवत् ५औँ शताब्दीको मध्यबाट आएका हुन्, तर त्यहाँ धेरै पहिलेका ग्रन्थहरू छन् जुन पुरानो कन्नडको पूर्वज भाषाबाट प्रभावित हुन सक्छन्।

१५औँ र १८औँ शताब्दीको बीचमा, मध्य कन्नड भाषा र साहित्यमा हिन्दु धर्मको ठुलो प्रभाव थियो। कुमार व्यास, जसले कर्शा भारता काठामान्जारी लेखेका थिए, तर्कसंगत रूपमा यस अवधिका सबैभन्दा प्रभावशाली कन्नड लेखक थिए। पूर्णतया स्थानीय भामिनी शतपडीमा रचित उनको कृति महाभारतका प्रथम १० पुस्तकहरूको उदात्त रूपान्तरण हो। यस अवधिमा, संस्कृतप्रभाव अधिकांश अमूर्त, धार्मिक, वैज्ञानिक र अलंकारिक शब्दहरूमा अवस्थित छ। यस अवधिमा, धेरै हिन्दी र मराठी शब्दहरू कन्नडमा आए।
नमुना पाठ

कन्नड भाषामा मानव अधिकार सम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणा पत्रको धारा १:
कन्नड

ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವರು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಿಳಿವು ಮತ್ತು ಅಂತಃಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾದ್ದರಿಂದ, ಅವರು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸಹೋದರ ಭಾವದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
अनुवाद नेपालीमा

सबै व्यक्तिहरू जन्मजात स्वतन्त्र हुन् ती सबैको समान अधिकार र महत्व छ। निजहरूमा विचार शक्ति र सद्विचार भएकोले निजहरूले आपसमा भातृत्वको भावनाबाट व्यवहार गर्नु पर्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:द्रविड भाषा परिवार
श्रेणी:नेपाली विकि डीवीडी परियोजना
श्रेणी:भारतको भाषाहरू
श्रेणी:भारतका आधिकारिक भाषाहरू
श्रेणी:साहित्य अकादमीले मान्यता दिएका भाषाहरू
श्रेणी:आधिकारिक रूपमा ब्राह्मी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:अद्वितीय लिपि भएका भाषाहरू
श्रेणी:आन्ध्र प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:तमिलनाडुमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:कर्नाटकमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:केरलमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:भारतका शास्त्रीय भाषाहरू
श्रेणी:तेलङ्गानामा बोलिने भाषाहरू
बङ्गाली लिपि

बङ्गाली लिपि () पूर्वी नागरी लिपिको एउटा परिमार्जित रूप हो जसलाई आसामी विष्णुप्रिया मणिपुरी र बङ्गाली भाषा लेख्नका लागि प्रयोग गरिन्छ। आधुनिक बङ्गाली लिपिलाई चार्ल्स विल्किन्स द्वारा सन् १७७८ मा आधार दिएका थिए।
बङ्गाली संयुक्त अक्षर

* স + ং + খ + ্ + য + া – সংখ্যা (सङ्ख्या)
* ক + ্ + ষ + ত + ্ + র + ি + য় – ক্ষত্রিয় (क्षत्रिय)
* ত + ৃ + ষ + ্ + ণ + া – তৃষ্ণা
* আ + শ + ্ + চ + র + ্ + য – আশ্চর্য (आश्चर्य)
* ন + ি + ক + ু + ঞ + ্ + জ – নিকুঞ্জ
* জ + ্ + ঞ + া + ন – জ্ঞান (ज्ञान)
* ব + ি + দ + ্ + য + ু + ৎ – বিদ্যুৎ
* ত + ী + ক + ্ + ষ + ্ + ণ - তীক্ষ্ণ
* ব + ৃ + ষ + ্ + ট + ি - বৃষ্টি (बृष्टि)
* চ + ন + ্ + দ + ্ + র + ক + া + ন + ্ + ত – চন্দ্রকান্ত
* স + ঞ + ্ + চ + ি + ত – সঞ্চিত
* স + ু + স + ্ + থ - সুস্থ
* ব + ি + স + ্ + ম + ি + ত – বিস্মিত
* স + ঞ + ্ + জ + য় – সঞ্জয়
* উ + ত + ্ + থ + ্ + া + ন – উত্থান
* উ + ত + ্ + ত + র + া – উত্তরা
* স + ৌ + ম + ্ + য – সৌম্য
* প + ্ + র + শ + ্ + ন + চ + ি + হ + ্ + ন – প্রশ্নচিহ্ন
* অ + প + র + া + হ + ্ + ণ - অপরাহ্ণ
* জ + ্ + য + ৈ + ষ + ্ + ঠ – জ্যৈষ্ঠ
* আ + ম + ন + ্ + ত + ্ + র + ণ – আমন্ত্রণ
* ভ + ্ + র + ূ + ক + ু + ট + ি – ভ্রূকুটি
* প + দ + ্ + ধ + ত + ি – পদ্ধতি
* স + ্ + ম + ৃ + ত + ি - স্মৃতি
यूनिकोडमा बङ्गाली

बङ्गाली का लागि यूनिकोडको रहरुज U+०९८० देखि U+०९FF छ


देवनागरी-बङ्गाली परिवर्तन सारणी

व्यञ्जन वर्ण
स्वर वर्ण
सन्दर्भ सूची

बाह्य कडीहरू

* बङ्गाली लिपिका बारेमा जानकारी
* बङ्गली टङ्कणका लागि युनिकोड समर्थित एक स्वतन्त्र उपकरण

श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषाविज्ञान
श्रेणी:बङ्गाली भाषा
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
श्रेणी:भारतका आधिकारिक लिपिहरू
श्रेणी:बङ्गलादेशमा बोलिने भाषाहरू
शारदा लिपि

250px|right|thumb|शारदा लिपिमा लेखिएको एउटा पाण्डुलिपि
शारदा लिपिको उपयोग भारतीय उपमहाद्वीपका उत्तरी-पश्चिमी भागमा सीमित थियो। यो लिपि पश्चिमी ब्राह्मी लिपिदेखि नवौँ शताब्दीमा उत्पन्न भएको हो। आज यसको उपयोग धेरै नैं कम हुन्छ (केही पुरानो पण्डित यसको उपयोग गर्ने गर्दछन्)। हिमाचल प्रदेशमा यो लिपि तेरहौं शतीसम्म प्रयोगमा आएको थियो र फले फुलेको थियो। अल बरुनीले आफ्नो भारत यात्रा वर्णनमा यसलाई "सिद्ध मात्रिक" नामले उल्लेख गरेकोछ यसको कारण यो हो कि शारदा वर्णमाला "ओम् स्वस्ति सिद्धम्"देखि आरम्भ गरिन्छ।
बाह्य कडीहरू

* The saga of Sarada Script
* ancientscripts.com
* Prevalence of the Śāradā Script in Afghanistan


श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषाविज्ञान
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
गुरुमुखी लिपि

गुरूमुखी लिपि पञ्जाबी भाषा लेख्नका लागि प्रयोग हुने लिपि हो।

गुरूमुखीको अर्थ छ गुरूहरूका मुखदेखि निस्केर भएको हो। अवश्य नैं यो शब्द ‘वाणी’को द्योतक रहेको थियो होला, किनभनें मुखदेखि लिपिको कुनै सम्बन्ध छैन। परन्तु वाणीदेखि चलेर त्यस वाणीका अक्षरहरूका लागि यो नाम रूढ भयो। यस प्रकार गुरूहरूले आफ्नो प्रभावदेखि पञ्जाबमा एउटा भारतीय लिपिलाई प्रचलित गरे। नत्र सिंधको जस्तो पञ्जाबमा पनि फारसी लिपिको प्रचलन हो रहने थियो र त्यही रहन सकथ्यो।

यस लिपिमा तीन स्वर र ३२ व्यंजन छन्। स्वरहरूका साथ मात्राहरू जो्डेर अन्य स्वर बनेको लाग्छ। यिनको नाम छन् उड्यो, आयो, इडयो, सासा, हाहा, कका, खखा इत्यादि। अंतिम अक्षर डाडा हो। छैटौँ अक्षरदेखि कवर्ग आरम्भ हुन्छ र शेष अक्षरहरूको (व)सम्म त्यही क्रम छ जो देवनागरी वर्णमालामा छ। मात्राहरूका रूप र नाम यस प्रकार छन्। टका साथ (मुक्ता), टा (कन्ना), टि (स्यारी), टी (बिहारी), ट (ऐंक डे), ट (दुलैंकडे), टे (लावाँ), टै (दोलावाँ), (होडा), (कनौडा), (टिप्पी), ट: (बिदै)। यस वर्णमालामा प्राय: संयुक्त अक्षर छैनन्। यद्यपि अनेक संयुक्त ध्वनिहरू विद्यमान छन्।
गुरूमुखी वर्णमाला

गुरूमुखी लिपिमा ३५ वर्ण हुन्छन्। पहिला तीन वर्ण बिल्कुल खास छन् किनभनें ती स्वर वर्णहरूका आधार हुन्छन्। मात्र ऐरालाई छो्डेर बाकी पहिला तीन वर्ण एक्लै कहीं प्रयुक्त हुदैनन्। विस्तारदेखि सम्झनका लागि स्वर वर्णलाई हेर्नुहोस्।
गुरूमुखी-देवनागरी तुल्यता चार्ट
यूनिकोडमा गुरूमुखी

गुरूमुखी लिपिको यूनिकोड रेञ्ज U+०A०० देखि U+०A७Fसम्म हो। गुरूमुखीका लागि यूनिकोडको प्रयोग शुरु भए अहिले धेरै दिन भएको छैन पञ्जाबीका धेर जसो जालघरहरूले अहिले यूनिकोड अपनाएका छैनन्।
यो पनि हेर्नुहोस्

बाह्य कडीहरू

*गुरूमुखी लिपिलाई देवनागरी लिपिमा परिवर्तन गर्ने प्रोग्राम-०१ ( डाउनलोड गर्नुहोस् )
*गुरूमुखी लिपिलाई देवनागरी लिपिमा परिवर्तन गर्ने प्रोग्राम-०२ ( डाउनलोड गर्नुहोस् )
*गुरमुखी लिपि (संगत संसार)
*Comparative Study of Hindi and Punjabi Language Scripts


श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषाविज्ञान
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
श्रेणी:भारतका आधिकारिक लिपिहरू
डोगरी भाषा

डोगरी भारतका जम्मू र कश्मीर प्रान्तमा बोलिने एउटा भाषा हो। वर्ष २००४मा यसलाई भारतीय संविधानको आठौँ अनुसूचिमा सामेल गरिएको हो। पश्चिमी पहाडी बोलीहरूका परिवारमा, मध्यवर्ती पहाडी पट्टीको जनभाषाहरूमा, डोगरी, चंबयाली, मडवाली, मंडयाली, बिलासपुरी, बागडी आदि उल्लेखनीय छन्।

डेगरी यस विशाल परिवारमा धेरै कारणहरूदेखि विशिष्ट जनभाषा हो। यसको पहिलो विशेषता यो छ कि अर्को बोलीहरूको अपेक्षा यसका बोलनेवालहरूको सङ्ख्या विशेष रूपले अधिक हो। अर्को यो कि यस परिवारमा केवल डोगरी नैं साहित्यिक रूपले गतिशील र सम्पन्न हो। डोगरीको तेस्रो विशिष्टता यो पनि छ कि एउटा समय यो भाषा रियासत कश्मीर तथा चंबा राज्यमा राजकीय प्रशासनका भित्री व्यवहारको माध्यम रहिसकेको छ। यसै भाषा क सम्बन्धदेखि यसका बोलने डोगरे कहलाउँछन् तथा डोगरीका भाषाई क्षेत्रलाई सामान्यतया "डुग्गर" भनिन्छ।
डोगरीको केन्द्र

रियासत जम्मू कश्मीरको शरत्कालीन राजधानी जम्मू नामको ऐतिहासिक नगर, डोगरीको साहित्यिक साधनाको प्रमुख केन्द्र छ, जहाँ डोगरीका साहित्यिकहरूको प्रतिनिधि सङ्गठन "डोगरी संस्था"का नाम से, यस भाषाका साहित्यिक योगक्षेमका लागि गत लगभग ६० वर्षोदेखि प्रयत्नशील हो।

डोगरी पन्जाबीको उपबोली छ - यो भ्रान्त धारणा डा० ग्रियर्सनका भाषाई सर्वेक्षणका प्रशंसनीय कार्यमा डोगरीका पन्जाबीको उपबोलीका रूपमा उल्लेखदेखि फैली। यसमा तिनको दोष छैन। त्यस समय तिनको यी सर्वेक्षणमा प्रत्येक भाषा, बोलीको स्वतन्त्र गंभीर अध्ययन सम्भव छैन थियो।

जन बीम्जले भारतीय भाषा विज्ञानको रूपरेखा सम्बन्धी आफ्नो पुस्तक (प्रकाशित १८६६ई०) मा स्पष्ट रूपले उल्लेख गरेकोछ कि डोगरी न कश्मीरीको अङ्गभूत बोली छ, न पन्जाबी गरे उनले यसलाई भारतीय-जर्मन परिवारको आर्य शाखाको प्रमुख ११ भाषाहरूमा गिछैन।

डा० सिद्धेश्वर वर्माले पनि डोगरीको गणना भारतको प्रमुख सात सीमान्त भाषाहरूमा को हो।
लिपि

डोगरीको आफ्नो एउटा लिपि छ जसलाई टाएरी वा टक्करी लिपि भन्दछन्। यो लिपि पर्याप्त पुरानो हो। गुरमुखी लिपिको प्रादुर्भाव यसैदेखि मानिन्छ। कुल्लू तथा चंबाका केही प्राचीन ताम्रपट्टहरूदेखि ज्ञात हुन्छ कि यस लिपिको प्रारम्भिक रूपमा विकास १०औँ- १११औँ शताब्दीमा भएको थियो। त्यस्तो टाएरी वर्गका अन्तर्गत आउने धेरै लिपिहरू यस विस्तृत प्रदेशमा प्रचलित छन् जस्तै, लण्डे, किश्तवाडी, चंबयाली, मंडयाली, सिरमौरी र कुल्लूई आदि। डा० ग्रियर्सन शारदालाई र टाएरीलाई सहोदरा मान्दछन्। श्री व्हूलरको मत छ कि टाएरी शारदाको आत्मजा हो।

टाएरी लिपि आज पनि डुग्गरका देहाती समाजमा बहीखातहरूमा प्रयुक्त हुन्छ। यसको एउटा विकसित रूप पनि छ जसमा धेरै ग्रंथहरूको प्रकाशन भएको हो। कश्मीर नरेश महाराज रणवीर सिंह ने, आजभन्दा लगभग एउटा सौ वर्ष पूर्व, आफ्नो राज्यकालमा, डोगरी लिपिमा, नागरीका अनुरूप, सुधार गर्ने प्रयत्न गरेको थियो। मात्रा, चिह्नहरूका प्रयोगलाई अपनाइएको तथा पहिलो पल्ट नयाँ टाएरी लिपिमा डोगरी भाषाका गंथहरूका मुद्रणको समुचित व्यवस्थाका लागि जम्मूमा शासनको तर्फदेखि रणवीर प्रेसको स्थापना गरिएको हो।

पुरान डोगरी वर्णमालाको यो संशोधित रूप जनव्यवहारमा लोकप्रिय हुन सकेन।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:भारतका आधिकारिक भाषाहरू
श्रेणी:साहित्य अकादमीले मान्यता दिएका भाषाहरू
श्रेणी:आधिकारिक रूपमा ब्राह्मी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:उत्तरी आर्य भाषा परिवार
श्रेणी:जम्मु र कश्मीरमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:पन्जाब, पाकिस्तानमा बोलिने भाषाहरू
मोडी लिपि

मोडी त्यस लिपिको नाम हो जसको प्रयोग सन १९५०सम्म महाराष्ट्रको प्रमुख भाषा मराठीलाई लेख्न गरिन्थ्यो। 'मोडी' शब्दको उद्गम फारसीका शब्द शिकस्तका अनुवाददेखि भएकोछ जसको अर्थ हुन्छ 'तोडनु वा मोडनु' हो।

यस लिपिका विकासका सम्बन्धमा धेरै सिद्धान्त प्रचलित छन्। उनमादेखि सिद्धान्त छ कि यसलाई हेमादपंत (या हेमाद्री पण्डित)ले महादेव यादव र रामदेव यादवका शासनका बेला (१२६०-१३०९) विकसित गरेको थियो। एउटा अन्य सिद्धान्तका अनुसार हेमादपंत यसलाई श्रीलङ्कादेखि लाये थिए।

मोडी लिपिको मुद्रण देवनागरी लिपिको तुलनामा अधिक जटिल छ यस लागि यसको प्रयोग १९५०मा आधिकारिक रूपले बंद गर्न दिइएको र तबदेखि आजसम्म मराठी भाषाका मुद्रणका लागि सिर्फ देवनागरी लिपिको नैं प्रयोग गरिन्छ।

केही भाषाविदहरूले हाल हीमा पुणेमा यस लिपिलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिशको सुरुवातको हो।
बाह्य कडीहरू

left|thumb|300px|मोडी लिपि

श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
असमिया लिपि

असमिया लिपि 'पूर्वी नागरी'को एउटा रूप छ जो असमियाका साथ-साथ बङ्ला र विष्णुपुरिया मणिपुरीलाई लेख्न प्रयोग गरिन्छ। केवल तीन वर्णहरूलाई छो्डेर शेष सबै वर्ण बङ्लामा पनि जस्ताको तस्तै प्रयुक्त हुन्छन्। यी तीन वर्ण छन्- ৰ (र), ৱ (व) र ক্ষ (क्ष) ।
बाह्य कडीहरू

*Assamese alphabet
*Madhava Kandali Ramayana


लिपि, असमिया
लिपि, असमिया
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
श्रेणी:असमिया भाषा
श्रेणी:भारतका आधिकारिक लिपिहरू
अगमसिंह गिरी

आगम सिंह गिरी (२७ डिसेम्बर १९२७ - ३१ जनवरी १९७१) भारतको दार्जिलिङका भारतीय नेपाली कवि र गीतकार थिए।

अगमसिंह गिरी एकजना साहित्यकार हुन्। उनले नेपाली साहित्यमा धेरै योगदान दिएका छन्। कवि अगमसिंह गिरीको जन्म सन् १९२७ को दिसमबर २७ तारिख दार्जीलिंगको चाँदमारिमा माता श्रीमती विमलादेवी र पिता छविलाल गिरीको कोखमा भाको थियो । वहाँको प्रसिद्ध साहितिक क्रितिहरू मध्ये जीवन-गित (कविता संग्रह) आत्मव्यथा (खण्ड काव्य) आँसु; युद्ध योद्धा. (खण्डकाव्य) जलेका प्रतिबिम्ब; रोएको प्रतिध्वनि (कविता संग्रह) उनका याद (खण्डकाव्य) आदि । वहाँको कविताहरूमा मानवविरहको औधि सुढंमा चित्रण गरिनुनै विशेषता हो, र उनै क्रममा वहाँले एक कविता ‘क्रन्दन’ शार्दूलविक्रीडित छन्दमा नेपालप्रति लेखेका छन् ।

अगमसिंह गिरी पीडा र वेदनाका कवि हुन्। आफ्ना कविताहरूलाई समेत उनले पीडामय अभिव्यन्जना भनेका छन्। पहाडका उकाली-ओराली, चियाबारीलाई उनले अगाध माया गरेका छन्। नेपाली जातिको अतीतको गौरवमय इतिहास सम्झँदै वर्तमानमा त्यस जातिले भोगिरहेको दुःख-पिरप्रति गिरी मर्माहत बनेका छन् र त्यसप्रति आक्रोश पनि प्रकट गरेका छन्। दोस्रो विश्वयुद्ध साथै अनन्य युद्धमा लड्ने नेपाली बीरहरुले गरेको प्राणको विसर्जनलाई गिरीले व्याङ्ग गरेका छन् अनि आफ्नो जाती र समाजका निम्ति नै त्यस किसिमको बलिदान गर्नुपर्ने आवश्यकताबोध गराएका छन्।

गिरीले छन्दको प्रयोग गरेका भए तापनि उनको मुक्तछन्दका लयात्मक कविता लेखनको शैली नै धेर लोकप्रिय बनेको छ। गद्य कविताका क्षेत्रमा पनि उनी एकजना ससक्त व्यक्तित्व हुन्। कविता छोडेर उनले केही कथाहरू पनि लेखेको छन्। भारती,पूर्णिमा, कथाकुन्ज इत्यादि पत्रिकामा उनका कथाहरू प्रकाशित भएका थिए। भवानी भिक्षुको कथा त्यो फेरि फर्केला? - लाई नाटकमा रूपान्तर गरी दार्जिलङमा उनले त्यसको मञ्चन पनि गराएका थिए। नौलखे तारा उदाए....जस्ता गीतका रचायता गिरी एकजना सफल गीतकारका रूपमा पनि प्रसिद्ध छन्
सन्दर्भहरु

श्रेणी:सन् १९२७ मा जन्म
श्रेणी:खस जाति
श्रेणी:दार्जिलिङ जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:भारतीय गोरखाहरू
शौनक

शौनक नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको गोत्र हो | ऋषि शौनकको शिक्षा लिएकाहरु शौनक गोत्रीय बने | शौनक गोत्रीयहरु आफूलाई शौनक ऋषिको सन्तान भन्ने गर्दछन | ऋषि शौनकका पूर्वज अयोध्यपति राजा दशरथका कुलगुरु बशिष्ठ हुन् | शौनक गोत्रका प्रवर शौनक ,बशिष्ठ / परासर गरेर तीन वटा हुन्छन यसैले यी तीन प्रवर शौनक ऋषिका पूर्वज र हाँगा हुन् | यसमा निम्न अनुसारका थर पर्दछन।

१ पाल ,शाही ,शाह ,मल्ल,सिंह,बोगटी
पूर्वज

संख्या

शौनकले मान्ने विशेष पर्वहरू

श्रेणी:थरहरू
शाही

शाही नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो । समाजमा रहेको मान्यता अनुसार मुगल (मुसलमान ) शासकहरूको निगाहाबाट मिलेको शाही पदवीमा रहने शासकहरूले शाही लेखे भन्ने छ । यस मान्यता अनुसार शाही र शाह मुगल शासक को निगाहा र अनुसरण अनुसार धारण गरेको पदबाट बनेको थर हो । मुगल शासकहरुका पनि शाह थर थिए र अहिले पनि छन् । नेपाली समाजका केही राजा रजौटाहरूले धारण गरेको शाह/शाही थर बि-स १५ औँ शताब्दी पहिले भेटिदैन
। १५ औँ शताब्दी पहिले केही को खान ,केहीको चल्ल केही को थापा केहीको रावल केहीको ब्रह्म (बम) लेखेको भेटिन्छ र यिनका गोत्र देवता र बसोबास पनि भिन्न छन् । यी मध्ये केही लाई चल्ल केही लाई मगर केहीलाई मुसलमान केहीलाई थापा केहीलाई रावलबाट विकसित भएको भन्ने मान्यता पनि छ । जे जस्तो ब्याख्या भएपनि नेपाली समाजमा शाह र शाही लेख्ने केही कुल खानदान लाई राम्रै ठकुरी मान्ने गरिन्छ । शाह र शाही लेख्ने सबैका कुलदेवता मष्टो गणका देबी देवता कुलदेवता छन् । भारतको उत्तराखण्ड राज्य बागेश्वर को कप्कोट क्षेत्रमा डोट्याल भनिनेहरू शाही थर लेख्छन ।
शाह र शाही थर लेख्नेहरु भिन्न भिन्न पहिचानका

जानकारी अनुसार नेपाली समाजमा निम्न अनुसारको पहिचान भएका शाह र शाही भेटिन्छन ।
पूर्वज

संख्या

शाहीले मान्ने विशेष पर्वहरू

श्रेणी:थरहरू
ओझा

ओझा नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो।
अत्रि ॠषिका सन्तान मानिने ओझाहरूका अत्रि र आत्रेय गोत्र छन।
नेपालमा पुर्व मेची देखि महाकाली सम्म ओझाहरूको बसोबास रहेको भये पनि जनसंख्या यकिन भयेको छैन ।

वैदिक आर्य सम्प्रदायले मान्ने प्रायः सबै चाडपर्व हरूका साथै स्थान एवम् कुल परम्परा अनुसार स्थानीय चाडपर्वहरू फरक फरक मनाउछन।

ओझा, अवस्थी,शाह ,मिश्र खतिवडा, पोखरेल, गौतमहरू सगोत्री हुन ।केही ठाउँमा अवस्थीहरूको वंशावली छुट्टै भये पनि बैतड़ी र डोटीमा एउटै पुर्वजका सन्तति ओझा र अवस्थी रहेका छन भने सबै ठाउँका ओझाहरूको गोत्र अत्रि वा आत्रेय एउटै भये पनि सुदूरपश्चिम डडेल्धुरा तिजाली गाउँमा परासर गोत्रिय ओझा परिवार पनि रहेको पाइन्छ। बैतडी र दार्चुलाका ओझाहरूका वंशज परिवार भारतको कुमाउँ तिर पनि प्रसारित भयेका पाइन्छन।
नेपालकै मिथिला क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मधेस मूलका ओझा र झा थरका पनि रहेका छन । कैयौ ठाउँमा ओझाहरूकै वंशजहरू जोशी थरका पनि छन।

कसै कसैले स्थान विशेष संग जोडेर यो थर कायम भयेको भन्ने गरेका भये पनि विभिन्न विद्वानहरूले उपाध्याय शब्दको तदभव रूप ओझा हो भन्ने कुरा स्विकारेका छन। यो शब्दको निकटस्थ शब्द " ओजस्" पनि हो।

श्रोत :जगदीश ओझा (जगन्नाथ आत्रेय)
सिग्देल

परिचय र इतिहास

सिग्देल नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। यिनीहरूको गोत्र आत्रेय हो। कसै कसैले सेता पौडेल नै सिग्देल हुन् भनेका छन्।
बसोबास

सिग्देलहरूको बसोबास सुरुमा नेपालको बाग्लुङ जिल्लाको सिग्दीमा भएको पाइएको छ।
कुल पूजाको परम्परा

सिग्देलहरु ___लाई कुलदेवताको रूपमा मान्छन्।
योगदान

सिग्देल परिवारका केही स्थापित नामहरु तल उल्लेख गरिएको छ।
* आर्यन सिग्देल - नेपाली चलचित्रका नायक
* सोमनाथ सिग्देल .- एेतिहासिक नाम
सिग्देलका बारेमा किम्बदन्तीहरु
यो पनि हेर्नुहोस्

पौडेलको बारेको विकिपेडियाको नेपाली पृष्ठ
पौडेलको बारेको विकिपेडियाको अङ्ग्रेजी पृष्ठ
http://en.wikipedia.org/wiki/Brahmin
http://en.wikipedia.org/wiki/Atri
स्रोत

श्रेणी:थरहरू
गोदार थापा

गोदार थापा क्षेत्री थापा अर्थात् थापा काजीहरूको एक कुलघरान हो । उनीहरू नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर थापाको उपसमुह हो । कश्यप गोत्री गोदार थापा परिचित थापावर्ग हुन् ।

राणा प्रधानसेनापति खड्ग, रण तथा राणा प्रधानमन्त्री महाराजाहरू देव, चन्द्र र भीम सहित ५ भाइ छोराकी माता तथा धीर शमशेर राणाका पत्नी रानी नन्दकुमारी थापा गोदार थापा हुन् । उनका पिता काजी हेमदलसिंह थापा तथा भाइ काजी कर्णेल केशरसिंह थापा यस गोदार थापा कुलका हुन् । गोदार थापा सर्वत्र पाईने सत्तारूढ सामन्त वर्गका थापा हुन् । स्वास्थ्य मन्त्री तथा प्रबल युवा नेता गगन थापा पनि गोदार थापा हुन् । प्रधान सेनापती पुर्ण चन्द्र थापा गोदार थापा हुन ।
पूर्वज

थापाहरूको उत्पति , गोदार थापाका पुर्बाज अफगानिस्तानका गोदारा बंशका हुन् भन्ने आशंखा छ।

अफगानिस्तान बाट भारतको चित्तोड़ हुदै नेपाल आएका हुन् भन्ने मानिन्छ।
संख्या

गोदार थापा नेपालभरि पाइने जाति हो।
गोदारले मान्ने विशेष पर्वहरू

गोदार थापा वा गोदार क्षत्रीहरुले आफ्नो आफ्नो भौगोलिकताको आधारमा कुलापुजा पुजा गर्दछन् । पूर्वतिर बसोबास गर्ने गोदार थापा वा गोदार क्षत्रीहरुले कुनै ले बारहमस्ट लाई कुलदेवताको रुपमा पूजा गर्नु हुन्छ भने कतै दशैं को अष्टमीमा माता कालिका/ महाकाली लाई कुलदेवता वा कुलदेवी को रुपमा पूजा गर्नु हुन्छ । त्यस्तै गरी पश्चिम तिर दशैं को अष्टमीमा माता कालिका/ महाकाली लाई कुलदेवता वा कुलदेवी को रुपमा पूजा गर्नु हुन्छ ।
उल्लेखनीय गोदार थापाहरू

*सरदार बल सुन्दर थापा
*काजी तिलबिक्रम थापा
*काजी हेमदलसिंह थापा
*सरदार अचल सिंह थापा ,काजी हेमदलसिंह थापाका पिता
*काजी कर्णेल केशरसिंह थापा, राणा महाराजा देव, चन्द्र र भीमका मामा
*नन्दकुमारी थापा
*बडाहाकिम गजराज सिंह थापा
*हर्क जुङ्ग थापा
*महारथी श्री प्यार जुङ्ग थापा
*महारथी श्री धर्मपाल वरसिँह थापा
*दिल्ली जुङ्ग थापा
*रत्न शमशेर थापा
*गगन थापा, स्वास्थ्य मन्त्री
स्रोत
बाहिरी स्रोत

*गोदार थापाको वंश परिचय
यो पनि हेर्नुहोला

*मुगाली थापा
*बगाले थापा


श्रेणी:थरहरू
कठायत

कठायत थरको इतिहास

कठायत विशेषगरी नेपालको दिपायल(डोटी),डडेल्धुरा र अनय स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो र पुरातन वर्गीकरण अनुसार क्षेत्रीय वर्गमा पर्ने थर हो।

कठायत थरको संक्षिप्त इतिहास-

१. उत्पत्ति र मूलस्थानः कठायत थर खस आर्य समुदायसँग सम्बन्धित छ, जसको इतिहास कर्णाली क्षेत्र (हालको कर्णाली प्रदेश) र सुदूरपश्चिम नेपालसँग जोडिएको छ। कठायतहरूको उत्पत्तिको सही लिखित प्रमाण नभए पनि उनीहरूलाई खस साम्राज्यको महत्त्वपूर्ण जाति मानिन्छ। खस साम्राज्य (१०औं–१४औं शताब्दी) पश्चिम नेपालको कर्णाली क्षेत्रमा फैलिएको थियो। त्यतिबेला कठायतहरू खस राजाहरूका सहयोगी, सिपाही, तथा प्रशासकका रूपमा कार्य गर्थे। उनीहरू मुख्यतः युद्धकला, राज्य सञ्चालन, तथा कृषि कार्यमा संलग्न थिए।

२. कठायतहरूको राज्यसत्ता र प्रशासनमा योगदानः खस राजाको पालामा कठायतहरू सैनिक नेतृत्वमा थिए। उनीहरू राजाका सेना प्रमुख, सरदार, वा काजीका रूपमा खटिन्थे। बाइसे-चौबिसे राज्यकाल: खस साम्राज्य पछि नेपालमा साना राज्यहरू स्थापना भए। कठायतहरूले डोटी, जुम्ला, अछाम, बाजुरा, बझाङ, गोरखा आदि क्षेत्रमा प्रशासनिक र सैनिक भूमिकामा योगदान दिए। शाहवंशीय विस्तार (१७औं शताब्दी): पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरण गर्दा कठायत थरधारी सैनिकहरूले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। कतिपय कठायतहरू गोरखाली सेनामा समाहित भए।

३. कठायतहरूको सामाजिक स्थितिः कठायतहरू परम्परागत रूपमा क्षत्रिय (क्षेत्री) वर्गमा पर्दछन्। उनीहरू हिन्दू धर्म मान्छन् र देवी-देवताप्रति आस्थावान छन्। युद्धकलामा निपुण भएकाले उनीहरूलाई साहसी, इमानदार, र कठोर परिश्रमी मानिन्छ। उनीहरू मुख्य रूपमा सैनिक, किसान, तथा सरकारी सेवामा संलग्न थिए।

४. कठायत थरको हालको अवस्थाः आज कठायत थरधारीहरू नेपाल तथा भारतका विभिन्न क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएका छन्। उनीहरू अब शिक्षित, व्यवसायी, तथा वैदेशिक रोजगारीमा संलग्न छन्। नेपालका विभिन्न क्षेत्रमा कठायतहरूले सामाजिक, आर्थिक, र राजनीतिक रूपमा आफ्नो पहिचान बनाएका छन्।

५. हाल कठायतहरूको बसोबास पूर्वी नेपालदेखि सुदूरपश्चिमसम्म फैलिएको छ। सातै प्रदेशका विभिन्न भागहरूमा कठायत समाजको बसोबास रहेको छ।

६. कठायत थरी प्रायसः कश्यप गोत्र अन्तर्गत पर्दछ । यसमा केहीले भारद्वाज गोत्रधारी कठायतहरू समेत रहेको पाइन्छ।

७. यस थरीमा कठायत/कठेत लेख्ने गरेको पाइन्छ।

श्रेणी:थरहरू