JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Siberia

thumb|right|450px|Eneo la Siberia: nyekundu yote; Jimbo la Siberia ndani ya shirikisho la Urusi: nyekundu nyeusi.
Siberia (kwa Kirusi: Сиби́рь, Sibir; kwa Kitartari: Seber) ni eneo kubwa mashariki mwa Urusi. Ni zaidi ya nusu ya eneo la Urusi wote. Eneo lake lote ni kilomita za mraba milioni 9.6 ambayo ni karibu sawa na Ulaya yote (km² milioni 10.6).
Maana ya Siberia

Kuna namna mbalimbali ya kutaja mipaka ya "Siberia".
* Kijiografia mara nyingi "Siberia" inamaanisha sehemu ya Kiasia ya Urusi. Kwa maana hiyo eneo lake ni kubwa sana, linajumlisha Asia ya Kaskazini yote.
* Kisiasa ni sehemu tu ya eneo hili (tazama ramani). Kwa maana hii Siberia ni jimbo la shirikisho la Urusi. Kisiasa Ural na Mashariki ya Mbali ni majimbo ya pekee.

Mipaka ya Siberia ya kijiografia ni safu ya milima ya Ural upande wa magharibi, bahari ya Aktika kwa kaskazini, Pasifiki katika Mashariki na nchi za Kazakhstan, Mongolia na Uchina upande wa kusini.
Wakazi

Idadi ya wakazi ni ndogo: kuna milioni 23 pekee. Walio wengi ni Warusi (79%) wanaoishi mjini. Wakazi asilia (21%) ni vikundi vingi vidogo; walio wengi ni wasemaji wa lugha za Kiturki. Utamaduni wao ulikuwa uwindaji na ufugaji lakini sasa ni wachache tu wanaoendelea hivyo.
Hali ya hewa

Hali ya hewa ya Siberia ni kali sana. Kipindi cha joto kina joto kali hadi +40 °C, lakini kipindi cha baridi halijoto hushuka chini hadi -67 °C. Kijiji cha Oymyakon (katika jamhuri ya Sakha) ni mahali baridi duniani; -71.2 °C zilipimwa hapa.

Kipindi cha baridi ni kirefu, kipindi cha joto ni kifupi. Sehemu kubwa ya Siberia inafunikwa na theluji kwa muda wa miezi tisa kila mwaka. Hivyo kilimo kinawezekana katika kanda nyembamba la kusini. Sehemu kubwa nchi imefunikwa na misitu. Lakini maeneo baridi sana ya kaskazini hapana miti tena, ni manyasi na majani tu.
Mito na maziwa

Siberia ina mito mingi mikubwa. Lakini huganda kabisa wakati wa baridi, yaani kwa sehemu kubwa wa mwaka isipokuwa ile katika kusini.

* Mto Anabar
* Mto Angara
* Mto Indigirka
* Mto Irtysh
* Mto Kolyma
* Baikal (ziwa)
* Mto Lena
* Mto Ob
* Mto Tunguska ya chini
* Uvs Nuur (ziwa)
* Mto Yana
* Mto Yenisei
Milima

* Milima ya Altai
* Milima ya Anadyr
* Milima ya Baikal
* Milima ya Chamar-Daban
* Milima ya Chersky
* Milima ya Dzhugdzhur
* Milima ya Gydan
* Milima ya Koryak
* Milima ya Sayan
* Milima ya Tannu-Ola
* Milima ya Ural
* Milima ya Verkhoyansk
* Milima ya Yablonoi


Jamii:Urusi

Jamii:Asia
Sikukuu

thumbnail|right|200px|Waumini wa dini ya Kiislamu wakifanya Swala ya kusherehekea sikukuu ya Idd el Fitr,nchini Somalia
Sikukuu ni siku maalumu ya kukumbuka, kusheherekea au kufurahia jambo fulani.

Kuna sikukuu za binafsi na sikuu za umma. Sikukuu ya umma mara nyingi huwekwa wakfu kisheria maana yake si siku ya kazi bali ya mapumziko.

Kati ya sikuu za umma kuna sikukuu za kidini na sikukuu za kiserikali.

Kati ya sikukuu za binafsi kuna siku za kukumbuka matukio ya pekee kama tarehe ya kuzaliwa, kumbukumbu ya siku ya kufunga ndoa na mengine.
Sikukuu za kidini
Sikukuu za Ukristo

* Majilio (Ujio wa Yesu)
* Krismasi (Kuzaliwa kwake Yesu)
* Epifania (Bwana kuwatokea mataifa)
* Ijumaa Kuu (Kifo cha Yesu)
* Pasaka (Ufufuko wa Yesu)
* Kupaa Bwana (Yesu kuingia mbinguni)
* Pentekoste (Roho Mtakatifu kulishukia Kanisa)
* Watakatifu wote
Sikukuu za Uislamu

Sikukuu za Kiislamu hufuata kalenda ya Kiislamu. Kwa hiyo tarehe za sikukuu hizi katika kalenda ya Gregori hubadilikabadilika.
* Ashurah tar. 1-10 muharram
* Idd-ul-Fitr mwisho wa ramadan
* Idd-ul-Adha tar. 10 dhu l-hija
* Mawlidi-ar-Rasul tar. 10 rabi' al-auwal
Sikukuu za Uhindu

* Diwali pia "Deepavali" - mwezi wa Oktoba au Novemba
Sikukuu za Serikali

Hutofautiana kati ya nchi na nchi lakini mara nyingi huwa na:

* Mwaka Mpya
* 1 Mei
* sikukuu za kisiasa kama uhuru wa nchi, sikukuu ya kuzaliwa kwa mfalme au rais, kumbukumbukumbu ya mapinduzi, ushindi vitani n.k.


Jamii:Kalenda
Dhul Hijjah (mwezi)

thumbnail|right|200pax|Waislamu wakiwa katika msikiti mtakatifu wa Makkah wakati wa Hijjah
Dhu- Hijjah (kwa Kiarabu: ذو الحجة) ni mwezi wa kumi na mbili pia mwezi wa mwisho katika kalenda ya Kiislamu.

Katika maisha ya kidini ni mwezi mtakatifu. Ni mwisho wa mwaka wa Kiislamu pia mwezi wa kuhiji kwenda Makka.

Mwezi huo Waislamu wa nchi zote hukutana hasa Makka kwenye Hajj. Matendo makuu ya Hajj hutokea tarehe 8, 9 na 10 za mwezi huo.


Jamii:Kalenda ya Kiislamu
Muharram

Muharram (kwa Kiarabu: محرم ) ni mwezi wa kwanza katika kalenda ya Kiislamu. Ni kati ya miezi minne mitakatifu ya mwaka.

Jina la mwezi limetokana na neno "haram" yaani "mwiko" au "kukatazwa" kwa maana ya kwamba vita haitakiwi mwezi huo.

Siku ya kwanza ya Muharram ni Mwaka Mpya wa Kiislamu.
Ashura

Sikukuu ya Ashura iko tarehe 10 Muharram. Hasa Waislamu Washia hukumbuka kifo cha Hussein ibn Ali (mjukuu wa Mtume Muhammad anayeheshimiwa kama Imamu wa Washia) kwenye mapigano ya Kerbela.

Kwa jumla Washia wanaangalia Muharram kama mwezi wa huzuni na katika mazingira yenye Washia wengi kuna mikutano mingi ya kidini ambako historia ya Ashura na kifo cha Hussein inakumbukwa kuanzia siku ya kwanza hadi ya kumi ambayo ni Ashura.

Kati ya Wasunni siku ya Ashura inatazamwa kama siku ya saumu hasa..
Tanbihi


Marejeo

*Mwezi wa Muharram na Funga ya Ashura] (tovuti ya Kisunni ya islamictides.com)
Mlango wa bahari

thumb|280px|Mlango wa bahari ya Gibraltar kati ya [[Afrika na Ulaya huuunganisha Mediteranea na Atlantiki]]
Mlango wa bahari (pia: mlangobahari, ing. strait) ni mahali ambako magimba mawili ya nchi kavu hukaribiana kwa pwani zao na kuacha nafasi kwa ajili ya bahari.

Mlango wa aina hii mara nyingi ni njia muhimu ya mawasiliano, usafiri na biashara. Milango ya bahari ina pia umuhimu wa kijeshi kwa sababu anayetawala mlango ana nafasi ya kuzuia au kuruhusu wengine watumie ama wasitumie njia hiyo.

Mifano ya milango ya bahari ni kama vile:


*
Jamii:Bahari
Bab el Mandeb

thumb|200px|Picha ya Bab el Mandeb kutola Angani kati ya Jibuti na Yemen
thumb|200px|Bab el Mandeb
Bab el Mandeb (kiarabu: باب المندب "Mlango wa machozi") ni mlango wa bahari uliopo kati ya nchi ya Jibuti upande wa Afrika na Yemeni upande wa Asia.

Mlango wa bahari una upana wa 27 km ukiunganisha Bahari ya Shamu na Bahari Arabu kupitia Ghuba ya Aden. Bab el Mandeb iko kati ya njia za bahari duniani zinazotumiwa sana na meli kwa sababu usafiri wote kati ya Ulaya na Asia kwa njia ya Mfereji wa Suez hupita humo.

Ndani ya mlango upande wa Yemen kipo kisiwa cha Perim penye mnara wa taa. Ni sehemu ya Yemen. Upande wa pwani la Kiafrika kuna funguvisiwa ndogo ya "Kaka Saba" au Visiwa vya Sawabi ambavyo ni sehemu ya Jibuti.

BB
Jamii:Bahari ya Shamu
Mošovce

Mošovce (1380 wakazi) ni kaya muhimu katika Slovakia kati na mengi ziara kongwe, na nafasi kwa uzaliwa kwa ushairi msanii kikuu Slovak, Ján Kollár.
Viungo vya Nje

* www.mosovce.sk
* Kijitabu
* Habari
* Drienok
Picha za Mošovce


Image:Kastielmosovce.jpg|Kasri - Mošovce
Image:Kostolmosovce1.jpg|Kanisa Protestant - Mošovce
Image:Kostolmosovce2.JPG|Kanisa Catholic - Mošovce
Image:Kaplnka-Mosovce.jpg|Kanisa dogo- Mošovce
Image:Dom-Mosovce.jpg|Ujenzi kongwe - Mošovce

Image:Mosovce.jpg|Nembo - Mošovce
Image:Vlajka-Mosovce.jpg|Bendera - Mošovce
Image:Map_slovakia_mosovce.png|Mošovce - Slovakia
Image:Mapa-Mosovce.png|Ramani ya Mošovce


Jamii:Slovakia
Mlango wa Gibraltar

Mlango wa Gibraltar ni mlango wa bahari kati ya Moroko na Hispania. Unaunganisha bahari za Atlantiki na Mediteranea. Ni mahali ambako bara za Afrika na Ulaya ziko karibu.

Mlango wa Gibraltar una upana kati ya 44 km hadi 14 km. Urefu wa sehemu nyembamba ni takriban 60 km. Kina cha maji hufikia 286 m.

Pwani la kaskazini ni eneo la Hispania isipokuwa rasi ya Gibraltar ambayo ni eneo la ng'ambo la Uingereza. Pwani la kusini ni Moroko isipokuwa eneo dogo la mji wa Kihispania wa Ceuta.
Jina la Gibraltar

Jina la Gibraltar limetokana na uvamizi wa Waarabu wakati wa upanuzi wa Uislamu. Mwaka 711 jemadari Tariq ibn-Ziyad aliongoza jeshi lake kushambulia Hispania. Rasi inayoitwa leo "Gibraltar" ilipewa jina la "jabal at-Tariq" (mlima wa Tariq) lililokuwa baadaye "Gibraltar". Kabla ya kuja kwa Waarabu mataifa ya kale yaliita mlango huu "Nguzo za Herakles" wakitaja milima midogo ya Gibraltar na Ceuta kwa jina hili.
Mikondo ya juu na chini

Zamani za jahazi mlango ulikuwa njia ngumu sana. Kuna mkondo mkali kutoka Atlantiki ambamo maji mwepesi ya Atlantiki huingia katika Mediteranea. Wataalamu waligundua baadaye ya kwamba kuna mkondo mwingine kinyume chake wa kutoka katika Mediteranea. Maji yenye chumvi na hivyo uzito zaidi hutoka kwenye kina cha takriban 100 m chini ya UB. Wataalamu kati ya nahodha wa kale walitumia nanga ya kuelea chini ya maji iliyofikia kina hii kama aina ya injini ya kuvuta jahazi dhidi ya mkondo wa juu.

Mlango wa Gibraltar ni kati ya njia za bahari zinazotumiwa sana na meli. Kwa wastani kuna meli 300 zinazopita humoi kila siku.
Mipango ya daraja

Kuna mipango ya kuunganisha Afrika na Ulaya kwa reli au barabara. Hadi sasa hakuna uamuzi bado.

GG
Jamii:Mediteranea
Mfereji wa Kiingereza

right|thumbnail|300px|Cap Gris Nez, Ufaransa
right|thumbnail|300px|Ramani ya Mfereji wa Kiingereza
Mfereji wa Kiingereza ni mlango wa bahari kati ya Uingereza na Ufaransa. Urefu wake ni 560 km na sehemu nyembamba ni mlango wa Dover mwenye upana wa 34 km. Unaunganisha Bahari ya Kaskazini na Atlantiki upande wa kusini ya Britania.
Historia

Maji kati ya kisiwa na Ulaya bara yalikuwa ulinzi wa Uingereza kwa muda wote wa historia yake. Ni mara chache tu ya kwamba wavamizi walifaulu kuvuka mfereji na kuingia.

Shambulizi la kwanza linalokumbukwa lilikuwa lile la Julius Caesar mnamo mwaka 55 KK. Waroma wa kale walifaulu kufanya Uingereza kuwa jimbo la Dola la Roma. Walipoondoka makabila ya Kijerumaniki kutoka Ujerumani na Skandinavia yaliingia kisiwani kwa kufika kwa vikundi vidogovidogo.

Shambulio la mwisho lililofaulu lilikuwa uvamamizi wa Wanormandy mwaka 1066.

Mipango yote ya baadaye ilishindikana: Wahispania mwaka 1588, Napoleoni mwanzo wa karne ya 19 na Hitler wakati wa Vita Kuu vya Pili vya Dunia.
Njia za kuvuka

Kwa karne nyini njia ya kuvuka mlango huu wa bahari ilikuwa safari kwa feri kati ya miji ya Calais (Ufaransa) na Dover (Uingereza). Tangu 1994 kuna handaki ya reli chini ya bahari. Reli inabeba abiria, motokaa zao na mizigo ya kila aina.


Jamii:Atlantiki
Jamii:Bahari ya Kaskazini
Jamii:Milangobahari ya Ulaya
Jamii:Jiografia ya Ufaransa
Jamii:Jiografia ya Uingereza
Mlango wa Dover

thumb|250px|Mlango wa bahari ya Dover
Mlango wa Dover (Kifaransa: Pas de Calais; Kiing.: Strait of Dover) ni sehemu nyembamba ya Mfereji wa Kiingereza kati ya Ufaransa na Uingereza. Bahari ina upana wa 34 km pekee.

Kimataifa imekuwa kawaida kuuita kwa jina la mji wa Dover upande wa Uingereza. Wafaransa wanauita kufuatana na mji wa Calais uliopo upande wao wa mlango wa bahari.

Feri zinavuka kati ya miji ya Dover na Calais.


D
Mlango wa Malakka

thumb|250px|Mlango wa Malakka (mviringo mwekundu).
thumb|250px|Ramani yake.
Mlango wa Malakka ni mlangobahari kati ya Malaysia na kisiwa cha Sumatra (Indonesia) wenye urefu wa km 930. Unaunganisha Bahari Hindi na Bahari ya Uchina ambayo ni bahari ya kando ya Pasifiki.

Bandari muhimu zaidi ni Malakka (Malaysia) na Singapur.

Ni kati ya njia za bahari zinazotumiwa zaidi duniani. Kila siku meli 2,000 zinapitia humo, kwa jumla 20 - 25.5% ya biashara yote ya baharini inategemea mlangobahari huo.
Viungo vya Nje

* Maleisie.be

Malakka
Jamii:Bahari ya Hindi
Dardaneli

thumb|Picha ya Landsat ya Dardaneli
thumb|Ramani ya Dardaneli

Dardaneli (Kituruki Çanakkale boğazi) ni mlango wa bahari katika Uturuki. Zamani za Ugiriki ya Kale na Roma ya Kale ulijulikana kwa jina la Hellespont.

Dardaneli iko kati ya rasi ya Gallipoli upande wa Ulaya na Asia bara. Mlango unaunganisha Bahari ya Mediteranea na bahari ya Marmara. Urefu wa mlango ni 65 km mwenye upana kati ya 1.3 hadi 6 km. Jina la Kituruki hutokana na mji wa Canakkale upande wa mwambao wa Asia.

Wakati wa vita kuu ya kwanza ya dunia Uingereza na Ufaransa walijaribu kushambulia Uturuki hapa. Walishindwa na jeshi lililoongozwa na Mustafa Kemal. Mapigano haya yamejuikana kwa jina la "Gallipoli".

Tangu 1936 mkataba wa Montreux umetawala haki za matumizi kwa meli za mataifa yote.


D
D
Jamii:Bahari Nyeusi
Jamii:Mediteranea
Jamii:Bahari ya Aegean
Jamii:Uturuki
Bosporus

Thumb|200px|left|Bosporus kutoka angani(Bahari nyeusi iko juu; rangi nyekundu ni mji wa Istanbul
thumb|250px|Mahali pa Borporus
thumb|right|260px|Bosporus, Istanbul
Bosporus (Kituruki: Bogaziçi) ni mlango wa bahari katika Uturuki unaounganisha Bahari Nyeusi na Bahari ya Marmara. Mlango huu una urefu wa 32 km na sehemu nyembamba ni 640 m. Kina cha maji hufikia 36–124 m.

Mji wa Istanbul uko kwenye mwanzo wa Bosporus upande wa Bahari ya Marmara.

Kuna madaraja mawili ya kuvuka maji:
* daraja la Bogaziçi limejengwa 1973 kwa urefu wa 1074 m.
* daraja la Fatih Sultan Mehmed limejengwa 1988 kwa urefu wa 1090 m.

Ujenzi wa handaki ya reli chini ya bahari ulianza mwaka 2005.

Tangu 1936 mkataba wa Montreux umetawala haki za matumizi kwa meli za mataifa yote katika Borporus. Nchi zinazopakana na baharii nyeusi zinategemea njia hiyo kama vile Urusi, Ukraine, Bulgaria na Romania.


B
B
Jamii:Bahari Nyeusi
Jamii:Uturuki
Maldivi

thumb|left|Malé ni mji mkuu wa Maldivi
Maldivi ni nchi huru kwenye funguvisiwa la Maldivi katika Bahari Hindi kuanzia tarehe 26 Julai 1965.

Kabla ya hapo ilikuwa chini ya ulinzi wa Uingereza tangu mwaka 1887.

Iko km 700 kusini - magharibi kwa Sri Lanka.

Kwa jumla kuna visiwa 1,196 na kati ya hivyo takriban 200 hukaliwa na watu.

Hakuna uhakika juu ya maana ya asili ya jina lenyewe.

Mji mkuu ni Malé.

Wakazi karibu wote (98.7%) ni Waislamu, hasa Wasuni; ya kwao ndiyo dini rasmi na ya lazima kwa raia wote. Wakristo ni 0.29% (nusu Wakatoliki na nusu Waprotestanti).

Lugha ya kawaida na lugha rasmi ni Kidhivehi, mojawapo ya lugha za Kihindi-Kiulaya.

Maldivi iko hatarini kupotea. Ni kwamba kimo cha juu cha nchi yake ni mita 5.1 pekee juu ya uwiano wa bahari, na wastani wake ni mita 1.5 tu. Hivyo, kama mabadiliko ya hali ya hewa kutokana kwa kupanda kwa halijoto duniani yatazidi kuleta kupanda kwa uwiano wa bahari, nchi hii yote itazama chini ya maji.
Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje

* Serikali ya tovuti rasmi
* Rais ya tovuti rasmi
*Official tourist information
*
*Maldives from UCB Libraries GovPubs
*
*Maldives from the BBC News
*
*Key Development Forecasts for the Maldives from International Futures
*Constitution of the Republic of Maldives


Jamii:Nchi za Asia
Jamii:Maldivi
Jamii:Jumuiya ya Madola
Jamii:Nchi za visiwa
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Chiang Kai-shek

thumbnail|right|200px|Jenerali na Rais Chiang Kai-shek 1945
thumb|Chiang Kai-shek kama rais wa China
Chiang Kai-shek alikuwa mwanajeshi na mwanasiasa nchini China. Aliongoza nchi kati ya 1927 na 1949 aliposhindwa katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya China.

Alizaliwa 31 Oktoba 1887 karibu na Shanghai akajiunga na chama cha Kuomintang. Baada ya kifo cha Sun Yat-sen alichukua uongozi wa Kuomintang na kuungunisha China kijeshi. Tangu 1949 alikaa kisiwani Taiwan alipoongoza serikali ya Jamhuri ya China. Aliaga dunia 5 Aprili 1975 mjini Taipei.


Jamii:Watu wa Uchina
Jamii:Watu wa Taiwan
Kuomintang

200px|right
Kuomintang ni chama cha kisiasa katika Jamhuri ya China.

Iliundwa mwaka 1919 na Sun Yat-sen kama chama cha Jamhuri ya China. Mfuasi wake kama kiongozi wa chama alikuwa Chiang Kai-shek. Kuomintang ilitawala China hadi 1949 iliposhindwa na Wakomunisti chini ya Mao Zedong katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya China. Wafuasi wengi walihamia kisiwa cha Taiwan na kuendeleza chama chao huku.

Kuomintang ilikuwa chama cha pekee cha Taiwan (Jamhuri ya China) kilichoruhusiwa hadi 1991. Tangu mwaka 2000 Kuomintang imeshindwa katika uchaguzi imekuwa chama cha upinzani.


Jamii:Uchina
Jamii:Taiwan
Mao Zedong

Mao Zedong (26 Desemba 1893 - 9 Septemba 1976) alikuwa kiongozi wa Chama cha Kikomunisti cha China tangu 1935 hadi kifo chake na pia kiongozi mkuu wa China tangu 1949.

Aliongoza wakomunisti katika vita dhidi ya jeshi la Japan wakati wa vita kuu ya pili ya dunia na katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vya China dhidi ya serikali ya chama cha Kuomintang iliyoongozwa na Chiang Kaisheck vilipomalizika kwa ushindi wake mwaka 1949.

Mao alibadilisha itikadi ya Umarx-Ulenin kwa mahitaji ya wakomunisti wa China. Mwelekeo wake huitwa "Umao".

Alijaribu kujenga ukomunisti nchini kwa kutegemea wakulima kuliko wanafayakazi jinsi ilivyokuwa itikadi ya kawaida ya Ukomunisti.

Siasa yake ya kiuchumi ilisababisha njaa na vifo vingi. Kwa jumla ni watu milioni 35 hadi 70 wanaokadiriwa walikufa kutokana na njaa au mateso chini ya Mao.

Dhidi ya wapinzani wake ndani ya chama alianzisha tangu mwaka 1966 "mapinduzi ya utamaduni" iliyoharibu mapokeo mengi na sehemu kubwa ya urithi wa kihistoria ya China.


Jamii:Mao Zedong
Jamii:Wanasiasa wa Uchina
Bendera ya China

right|thumb|200px|Bendera ya Jamhuri ya Watu wa China
Bendera ya Jamhuri ya Watu wa China ilionyeshwa rasmi mara ya kwanza tar. 1 Oktoba 1949 baada ya ushindi wa Wakomunisti juu ya Kuomintang katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya China.

Bendera ni nyekundu ikionesha nyota tano za dhahabu. Nyota kubwa inamaanisha utawala wa chama cha kikomunisti.

Nyota nne ndogo ni za tabaka nne zilizotakiwa kubeba mapinduzi:
* wafanyakazi
* wakulima
* raia wa kawaida
* mabepari wenye nia ya kujenga taifa

China
Jamii:Uchina
Lukuledi

Kwa maana nyingine ya jina hili angalia Lukuledi (maana)
thumbnail|Mdomo wa mto Lukuledi karibu na Lindi kwenye kiangazi wakati wa maji kupwa
Mto Lukuledi ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaingia katika Bahari Hindi kwenye mji wa Lindi.

Mto Lukuledi una urefu wa takriban km 160.

Wakati wa ukame maji si mengi, lakini kwenye km 40 za mwisho kabla ya mdomo maji hupatikana. Kwenye km 20 za mwisho kabla ya mdomo mto hupanuka kuwa hori ya bahari na sehemu hii ya mwisho huitwa pia Lindi Creek.

Bonde la Lukuledi hutenganisha nyanda za juu za Makonde na bonde za juu za Muera.
Tazama pia

* Mito ya Tanzania
* Orodha ya mito ya mkoa wa Lindi
Tanbihi
Viungo vya nje

* Geonames.org


Jamii:Mito ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Lindi
Jamii:Bahari ya Hindi
Bahari ya Kaspi

thumb|Bahari ya Kaspi kutoka Anga|angani.
thumb|Stenka Razin (Vasily Surikov)
Bahari ya Kaspi (Kiarabu: بحر قزوين Baḥr Qazvin; Kiajemi: دريا خزر darya khazar; Kirusi: Каспийское море kaspiiskoye more) ni ziwa kubwa kabisa duniani lenye eneo la km² 371,000 na mjao wa km³ 78,200. Liko kati ya Azerbaijan, Urusi, Kazakhstan, Turkmenistan na Irani.

Kimo chake kinafikia mita 1,025.

Huitwa "bahari" kwa sababu maji yake ni ya chumvi ingawa si kali sana kama ya bahari yenyewe.
Maji ya chumvi

Upande wa kaskazini inaingia mito miwili mikubwa ya Volga na Ural. Inasababisha kiasi kidogo cha chumvi upande huo wa kaskazini. Asilimia ya chumvi huonegezeka kuelekea kusini.
Madini

Chini ya bahari kuna akiba kubwa za mafuta ya petroli na gesi, hasa karibu na Baku. Katika hori ya Kara-Bogas chumvi hulimwa.
Viungo vya Nje

* Information on history and names of the Caspian Sea
* Caspian Sea Region
* Caspian Environment Programme
** Framework Convention for the Protection of the Marine Environment of the Caspian Sea (2003)
* Target: Caspian Sea Oil John Robb, 2004
* Dating Caspian sea level changes

Jamii:Bahari
Jamii:Maziwa ya Asia
Jamii:jiografia ya Irani
Jamii:jiografia ya Kazakhstan
Jamii:jiografia ya Azerbaijan
Jamii:jiografia ya Urusi
Jamii:jiografia ya Turkmenistan
Ghuba ya Uajemi

300px|thumb|Ramani ya Ghuba ya Uajemi.
Ghuba ya Uajemi (Kiajemi: خلیج فارس khalij-e fārs; Kiarabu: الخليج الفارسي al-khalīj al-fārsī; pia: الخليج العربي al-khalīj al-ʿarabī „Ghuba Arabu“) ni ghuba kubwa ya Bahari Hindi kati ya Irani na rasi ya Uarabuni.

Inaanza kwenye Mlango wa Hormuz na kuendelea hadi mwisho wake upande wa Kuwait na mdomo wa Shatt al Arab.

Ni kawaida kuiita ghuba ya Uajemi lakini katika fitina ya miaka iliyopita nchi kadhaa za Waarabu ziliiita "Ghuba Arabu". Zamani iliitwa pia "Ghuba ya Basra" na hili ndilo jina lake hadi leo katika lugha ya Kituruki "Basra Körfezi.
Jiografia

Eneo lote la ghuba ni km² 233,000. Maji matamu huingia kwa njia ya mito ya Frati na Hidekeli inayounganika katika Shatt al Arab.

Urefu wake ni takriban km 1,000 na upana wake kati ya km 200 na 300. Kina hakizidi m 100.

Mlango wa Hormuz unaunganisha ghuba hiyo na Bahari Arabu ambayo ni bahari ya kando ya Bahari Hindi.
Nchi jirani

Nchi zinazopakana na ghuba ni:
* Bahrain
* Falme za Kiarabu
* Iraki
* Irani
* Kuwait
* Qatar
* Saudia
Umuhimu wa kisiasa na wa kiuchumi

Nchi za ghuba zimekuwa muhimu sana duniani kwa sababu ya mafuta ya petroli inayopatikana huko kwa wingi. Utajiri huo umebadilisha sura ya nchi zinazopakana na ghuba, lakini umesababisha pia vita kadhaa kama vile vita ya Irani-Iraki, vita ya Iraki-Kuwait, vita ya ghuba.


Jamii:Bahari ya Hindi
Jamii:Historia ya Asia
Jamii:Bahari ya pembeni
Kanda za dunia

imegawa kanda za dunia kwa kusudi la kupanga takwimu za nchi]]

Kanda za dunia za Umoja wa Mataifa ni mpangilio wa nchi za dunia kwa kanda mbalimbali.

Kanda zimepangwa kufuatana na bara. Kusudi la mpangilio huu ni namna ya kuonyesha takwimu kuhusu dunia yetu.

Hali halisi haulingani kila mahali na utamaduni au historia ya kila mahali panapotajwa humo.

*Kanda za Afrika
**Afrika ya Mashariki
**Afrika ya Kati
** Afrika ya Kaskazini
** Afrika ya Kusini
** Afrika ya Magharibi

*Kanda za Amerika
**Amerika Kusini na Karibi
***Karibi
***Amerika ya Kati
***Amerika ya Kusini
**Amerika ya Kaskazini

*Kanda za Asia
**Asia ya Kati
**Asia ya Mashariki
**Asia ya Kusini
**Asia ya Kusini-Mashariki
**Asia ya Magharibi

*Kanda za Ulaya
**Ulaya ya Mashariki
**Ulaya ya Kaskazini
**Ulaya ya Kusini
**Ulaya ya Magharibi

*Australia na Pasifiki
**Australia na New Zealand
**Melanesia
**Micronesia
**Polynesia
Viungo vya nje

Orodha ya [[UM] ]
Asia ya Magharibi

thumb|right|400px|Asia ya Magharibi (buluu nyeusi); Mashariki ya kati: pamoja na buluu nyeupe

Asia ya Magharibi (inalingana kwa kiasi kikubwa na jina la Mashariki ya Kati) ni sehemu ya magharibi-kusini ya bara la Asia. Inatajwa kati ya kanda za dunia ya UM.
Nchi

Nchi zinazotajwa humo ni kama zifuatazo:

* Armenia
* Bahrain
* Kupro
* Sinai (rasi) (Misri)
* Palestina
* Iran
* Iraq
* Israeli
* Jordan
* Kuwait
* Lebanon
* Oman
* Pakistan (Baluch pekee)
* Qatar
* Saudia
* Syria
* Falme za Kiarabu
* Yemen

* Sehemu za Asia za
** Azerbaijan
** Georgia
** Uturuki (Anatolia)

Jamii:Asia
Anatolia

thumb|right|400px|Ramani ya Uturuki - Anatolia ni nchi kati ya bahari
Anatolia (Kituruki: Anadolu) ni rasi kubwa katika Asia ya Magharibi kati ya Bahari ya Mediteranea na Bahari Nyeusi. Eneo lake ni sehemu kubwa ya Uturuki upande wa Asia.

Jina la Kale ni "Asia Minor" (kilat.) au " Asia Ndogo".

Katika historia mataifa mengi yaliishi Anatolia au kuingia humo na kujenga madola yao kama vile Wahitti, Wagiriki, Wajemi, Waarmenia, Waroma, Wagothi, Wabizanti na Waturuki.

Jamii:Uturuki
Jamii:Rasi za Asia
Kituruki

Kituruki (jina asili: Türkçe; kwa Kiingereza:Turkish) ni lugha rasmi nchini Uturuki. Ni lugha yenye wasemaji milioni 80. Hivyo ni lugha yenye wasemaji wengi zaidi kati ya Lugha za Kiturki zinazozungumzwa na watu milioni 170 katika Asia ya Magharibi na Asia ya Kati.

Kuna wasemaji nchini Uturuki, kwenye kisiwa cha Kupro, Bulgaria, Ugiriki, Masedonia na katika nchi kadhaa zilizokuwa sehemu za Dola la Uturuki. Kutokana na uhamiaji wa Waturuki kuna pia wasemaji milioni kadhaa katika nchi za Umoja wa Ulaya.

Kituruki cha Uturuki ni lugha kubwa katika kundi la lugha zinazofanana zinazoitwa "Kiturki" (ing. Turkic). Hivyo wasemaji wa Kituruki huelewana kwa kiasi kikubwa na wasemaji wa Kiazeri, Kiturkmen na Kiqashgai.

Wasemaji wa lugha za Kiturki waliingia katika eneo la Uturuki ya leo tangu mwaka 1000. Wakati wa Dola la Uturuki lugha yao ilikuwa lugha ya utawala na fasihi andishi.

Hadi Atatürk Kituruki kile kilitumia maneno mengi ya Kiarabu na Kiajemi kikaandikwa pia kwa Alfabeti ya Kiarabu. Tangu mwaka 1923 lugha imeandikwa kwa alfabeti ya Kilatini na maneno yenye asili ndani ya Kituruki yalitafutwa.
Viungo vya nje

*makala za OLAC kuhusu Kituruki
*lugha ya Kituruki katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/tur


Kituruki
Jamii:Lugha za Kiturki