JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
सुनामी

thumb|right|400px|सूनामी लहर
thumb|right|200px|सूनामी लहर
समुद्री तूफानलाई जापानीमा सूनामी (, अथवा ) भनिन्छ, अर्थात बन्दरगाहको नजिकको लहर। बस्तबमा यो धेरै लामो - अर्थात सैकडौ किलोमीटर चौडाई भएको लहर हुदछ, अर्थात लहरहरूको तल्लो हिस्साहरूको बीचको दुरी सैकडौ किलोमीटरको हुदछ। तर जब यो किनाराको नजिक आउदछ, तब लहरहरूको तल्लो हिस्सा जमीनलाई छुन थाल्दछ,- यसको गति कम हुन जान्छ, र ऊँचाई बढदछ। यस्तो स्थितिमा जब यो किनारामा ठोकिन थाल्दछ तब तबाही हुदछ। गति ४०० किलोमीटर प्रति घण्टा सम्म, र ऊँचाई १० देखि १७ मीटर सम्म। अर्थात नुनिलो पानीको चल्ने पर्खाल। धेरै जसो समुद्री भूकम्पको कारणले यो तुफान उत्पन्न हुदछ। प्रशान्त महासागरमा धेरै सामान्य हुन्छ, तर बङ्गालको खाडी, हिन्द महासागर वा अरब सागरमा हुदैन। यसै कारण शायद भारतीय भाषाहरूमा यसको लागि विशिष्ट नाम छैन।

thumb|right|400px| चेन्नई सूनामीको लहर
प्रक्रिया

समुद्रको भित्र अचानक जब धेरै ठूलो तेज हलचल हुन थाल्दछ तब त्यसमामा उफान उठद छ जसले यस्तो लामो र धेरै अग्लो लहरहरूको आधी उठन शुरू हुन जान्छ तब जबरदस्त आवेगको साथ अगाडि बढद छ, यिनै लहरहरूको आधीलाई सूनामी भनिन्छ। बास्तबमा सूनामी जापानी शब्द हो जुन सू र नामी मिलेर बनेको छ सू को अर्थ हुन्छ समुद्र तट ऱ नामी को अर्थ हुन्छ लहर। पहिले सूनामीलाई समुद्रमा उठने ज्वारभाटाको रूपमा पनि लिईन्थो तर यस्तो होईन। बास्तबमा समुद्रमा लहर चन्द्रमा सूर्य र ग्रहहरूको गुरुत्वाकर्षणको प्रभावबाट उठदछ तर सूनामी लहर यि अरु लहरहरूबाट फरक हुदछ। ११/०३/२०११ मा पनि यही भयो।
कारण

सूनामी लहरको पछाडि सामान्यतया धेरै कारण हुदछ तर सबैभन्दा असरदार कारण हो भुकम्प। यसको अलावा जमीन भासिने, ज्वालामुखी फुट्ने, कुनै किसिमको विस्फोट हुनु र कहिने काही उल्कापातको असरबाट पनि सूनामी लहर उठदछ।
;भूकंप
जब कभी भीषण भूकम्प की वजह से समुद्र की ऊपरी परत अचानक खिसक कर आगे बढ जान्छ तो समुद्र आफ्नो समांतर स्थिति में ऊपर की तरफ बढने लाग्छ। जो लहरें उस वक्त बनती हैं वो सूनामी लहरें हुन्छं. इसका एक उदाहरण ये हुन सक्छ कि धरती की ऊपरी परत फुटबल की परतों की तरह आपस में जुडी हुई है या कहें कि एक अंडे की तरह से है जिसमें दरारें हों।पहले सूनामी को समुद्र में उठने वाले ज्वार के रूप में पनि लिया गइरह्यो है तर ऐसा नहीं है. दरअसल समुद्र में लहरे चाँद सूरज और ग्रहों के गुरुत्वाकर्षण के प्रभाव से उठती हैं तर सूनामी लहरें इन आम लहरों से अलग हुन्छं।

जैसे अंडे का खोल सख्त हुन्छ तर उसके भीतर का पदार्थ लिजलिजा और गीला हुन्छ। भूकम्प के असर से ये दरारें चौडी होकर अंदर के पदार्थ में इतनी हलचल पैदा गर्छं कि वो तेजी से ऊपर की तरफ का रूख कर लेता है। धरती की परतें पनि जब किसी पनि असर से चौडी हुन्छं तो वो खिसकती हैं जिसके कारण महाद्वीप बनते हैं. तो इस तरह ये सूनामी लहरें बनती हैं। तर ये पनि जरूरी नहीं कि हर भूकम्प से सूनामी लहरें बने. यसको लागि भूकम्प का केंद्र समुद्र के अंदर या उसके आसपास होना जरूरी है।


श्रेणी:प्राकृतिक प्रकोपहरू
भारतीय गोर्खा परिसङ्घ

भारतीय गोर्खा परिसङ्घ भारतका गोर्खाहरूको गैर सरकारी सङ्गठन हो।
जसलाई संक्षेपमा (BGP)पनि भनिन्छ,
यसको स्थापना सन् २००१मा भएको हो, यसको मुख्य कार्यालयमा पश्चिम बङ्गालको सिलिगुडी सहरमा छ। यसका कार्यालयहरू भारतका अन्य राज्यहरू दिल्ली, सिक्किम, आसाम, उत्तराखण्ड, हिमाचल प्रदेश, महाराष्ट्र, कर्नाटक, झारखण्ड, मिजोरम, मनिपुर, नागाल्यान्ड, मेघालय, त्रिपुरा, अरुनाचल प्रदेश, जम्मु अनि काश्मीर, छतिस गढ अनि पञ्जाब
अलग राज्यको माँग

यस संस्थाका सात माँगहरू मध्ये "गोर्खाहरूको निम्ति अलग राज्यको माँग" प्रमुख रहेकोछ
स्रोत

श्रेणी:गैर आवासीय नेपालीहरू
श्रेणी:गैर सरकारी सङ्गठनहरू
इन्द्रावती नदी, नेपाल

इन्द्रावती नदी नेपालको सुनकोशी नदीको सहायक नदी, सप्तकोशी नदी प्रणालीको सहायक नदी र नेपालको एक प्रमुख नदी हो। १९औँ शताब्दीसम्म यसलाई 'मेलम्ची' वा 'मेलम्चु' भन्ने गरिएको थियो।मेलम्ची नदीको पानी धमिलो हुन्छ भने इन्द्रावती नदी सङ्ग्लो गरि बग्छ। इन्द्रावती नदीको मुहान सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको भोटाङ्ग भन्ने गाउँ माथि पर्ने लेक पाँचपोखरीमा रहेको छ।यसै नदीको नाउँमा नेपालको इन्द्रावती गाउँपालिकाको नामकरण गरिएको छ।
नदी

इन्द्रावती नदीको स्रोत हिमालयको दक्षिणी भीरमा अवस्थित छ। यसको माथिल्लो जलमार्ग ठाडो ढलान, नदी उपत्यकामा विशाल ढुङ्गाहरू र चट्टानहरूसँगै तीव्र पानीको धारा यस नदीको प्रमुख विशेषता हो। यो अल्पाइन, उप-अल्पाइन र समशीतोष्ण जङ्गलहरू भएर प्रवाहित हुने गर्छ। मानव बस्तीहरूलाई यो नदीको तल्लो जलमार्गले भेट्छ। इन्द्रावती नदीको जलग्रहण क्षेत्रमा काठमाडौँ घाटीको पूर्वी ढलान सम्मिलित छ र इन्द्रावती- सुनकोशी नदीसम्म फैलिएर रहेको छ।

इन्द्रावती नदी, नेपालको राजधानी काठमाडौँलाई नेपाल-तिब्बत सीमालाई जोड्ने अरनिको राजमार्गमा अवस्थित दोलालघाटमा सुनकोशी नदीमा मिसिन्छ।
कोशी नदी प्रणाली

कोशी नदी पूर्वी नेपालमा बग्ने गर्दछ। नदीको स्वरूप विकास गर्नको लागि पूर्व-मध्य नेपालमा सम्मिलित हुने सात नदीहरूको कारण यसलाई सप्तकोसी नदी समेत भन्ने गरिएको छ। कोशी नदी प्रणाली बनाउने प्रमुख नदीहरू सुन कोशी, इन्द्रावती, ताम्मा कोशी (वा तामा कोशी), भोटे कोशी, दुध कोसी, अरुण र तमोर नदीहरू रहेका छन्। सप्तकोशी नदी चतरा खोल्सा हुँदै उत्तरी बिहारमा एक समान दिशामा बग्ने गर्दछ र अन्त्यमा गङ्गा नदीमा मिसिने गर्दछ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

* इन्द्रावती नदी
यो पनि हेर्नुहोस

श्रेणी:नेपालका नदीहरू
श्रेणी:बागमती प्रदेशका नदीहरू
राराताल

राराताल () नेपालको कर्णाली अञ्चलको मुगु जिल्लामा अवस्थित नेपालको सबैभन्दा ठूलो र प्रसिद्ध ताल हो । यो ताल समुद्र सतहदेखि २,९७२ मिटर उचाईंमा अवस्थित छ । जिल्लाको सदरमुकाम गमगढीबाट परिश्चम तर्फ करीब ३ घण्टाको पैदल यात्रा गरेपछि राराताल पुगिन्छ । १०.८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको रारा तालको अधिकतम लम्वाई ५ किलोमिटर र अधिकतम चौडाई ३.२ किलोमिटर छ भने गहिराई १६७ मिटर छ ।
प्रकृतिको उपहारको रूपमा श्रृजित राराताललाई रारा राष्ट्रिय निकुञ्जको मनोरम हरियाली यसमा पाइने कस्तुरी, रतुवा जस्ता जन्तुहरूका साथै नेपालको राष्ट्रिय चरा डाँफे र अन्य चरा चुरुङ्गीहरूले समेत थप शोभा पुर्याएका छन् । यसको वरिपरि विस्तारित राष्ट्रिय निकुञ्ज १०६ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ ।
प्राकृतिक सौन्दर्यता

दिनभरीमा आफ्नो रुप फेरिरहने राराताल जेष्ठ देखि आश्विन महिना सम्म विभिन्न फुलहरूले सजिएर स्वर्गकी अप्सरा जस्तै देखिन्छ। रारातालको अर्को एक थप विशेषता के छ भने यस तालमा विश्वमा अन्यत्र कहि पनि नपाइने असला (हिमाली) माछा पाइन्छ। रारातालबाट करीब ३ घण्टाको पैदल यात्रा पश्चात् यसको पश्चिमतर्फ रहेको मुर्माटपमा पुग्न सकिन्छ । जहाँबाट रारातालको मनमोहक दृष्यका साथै सैपाल हिमालको श्रृङखलाको मनोरम अवलोकन गर्न सकिन्छ । यस तालमा सिस्ने हिमाल र कान्जिरोवा हिमालको मनोरम दृश्य देखिनाको साथै अन्यत्र कहीं नपाइने 'असला' जातको माछा पाइन्छ।
नामकरण

राजा महेन्द्र शाहले २०२० सालमा यस क्षेत्रको भ्रमण गरेपछि पहिलेका दिनहरूमा रारा दह भनेर चिनिंदै आएको यस तालको नाम महेन्द्र ताल राखेका थिए ।
जलवायु

ग्रीष्म ऋतुमा रारा ताल निकै सुन्दर छ तर जाडो हुन्छ। सबैभन्दा उत्तम भ्रमण गर्ने समय सेप्टेम्बर / अक्टोबर र अप्रिलदेखि मईसम्म हुन्छ। डिसेम्बरदेखि मार्च सम्म तापमान पनि जम्ने प्वाइन्ट भन्दा तल झर्छ। हिउँद मा भने १ मिटर सम्मको हिउँ पर्ने गरेको छ ।

बर्खा याम मा भने ८० मिलिमिटर सम्म को पानी परेको पर्ने गरेको छ सामान्यतया तालको सतहको तापमान ७.५ देखि ७.६ डिग्री सेल्सियस सम्म हुने गरेको छ।
चित्र दीर्घा


File:Rara lake, Mugu.jpg|राराताल, मुगु
File:Rara from elevation.jpg|रारातालको दृश्य
File:Sunshine at rara.jpg|सुर्योदयको समय राराताल
File:Rainbow on Rara Lake.jpg|रारामा इन्द्रेणी
File:Rara lake and kanjirowa.jpg|रारा ताल र कान्जिरोवा हिमश्रृङ्खला
File:Beautiful Rara Lake.jpg|रारा

सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

* रुप फेरिरहने राराको सौन्दर्यता
यो पनि हेर्नुहोस

श्रेणी:नेपालका तालहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
कटवाल

कटुवाल, कट्वा ल , कटवल, कटुअल, कटवाल आदि सबै नामहरूको एउटै अर्थ हो। कटुवाल शब्द हिन्दु धर्ममा एउटा समुदाय द्वारा प्रयोग गरिने एक उपनाम हो। कटुवाल जाति क्षेत्री तथा ब्राहमण परिवारदेखि सम्बद्ध छ्न। यो नेपालको एउटा जाति हो।

कटुवाल जाति आफ्नो उच्च बुद्धिमताको लागि चिनिन्छ। यो जाति मूल रूपले हिमालयमा निवास गर्ने जाति थियो। यो जाति पछि गएर दक्षिणतर्फ बढदै गए र अन्य छेत्री जातिहरूमा छाश मिश भै हाले। कटुवाल, कटवाल आदि एउटै उपनाम हो तर केही व्यक्तिहरूले केसी (कटवाल छेत्री) पनि उपनामको रूपमा प्रयोग गर्ने गर्छन।

अर्को दन्त्यकथा अनुसार एक राजाको कान्छो छोरा अत्यन्तै उद्दण्ड भै निश्काषित भएको र अरूलाई हतियारले काट्ने हुनाले कट्टावाल कहलिएको थियो । त्यै कट्टावालबाट पछि कटुवाल हुँदै आएको पनि भनिन्छ ।

परापुर्व कालमा चक्रवर्ति राजाको हातहतियार खरखजाना भण्डारन गर्ने थलो कोतको रक्षा, सुरक्षा, रेखदेख गर्ने जिम्मा लियर बसेका क्षेत्रिलाई कोतवाल भनियकोमा पछि बिस्तारै कोतवाल कोतवाल हुँदै कटुवाल थर रहन गएको हो ।

कटुवाल मुख्य रूपमा नेपाल र केही भारतीय क्षेत्रहरूमा बस्ने गर्छन। भारतमा मुख्यत: यो जाति सिक्किम, र पूर्वोत्तरको राज्यहरूमा बसो बास गर्छन।
उल्लेखनीय कटवाल/कटुवालहरू

*रूक्माङ्गद कटवाल- नेपाली आर्मीका भूपू प्रधान सेनापति।
*देवकुमारी थापा (जन्म कटुवाल परिवार)
*हरिभक्त कटुवाल, कवि
स्रोत
यो पनि हेर्नुहोला

*खड्का
*कार्की

श्रेणी:उपनाम
श्रेणी:खस जातिका थरहरू


थापा
लेबनान

लेबनान ( कि ; ) आधिकारिक नाम: गणतन्त्र लेबनान(अरबी: اَلْجُمْهُورِيَّة اَللُّبْنَانِيَّة al-Jumhūrīyah al-Lubnānīyah; फ्रान्सेली: République libanaise), मेडिटरिनियन सागरको पूर्वीमा पर्ने एसियाली मुलुक हो। यसको उत्तर र पूर्वमा सीरिया, पश्चिममा मेडिटरिनियन सागर र दक्षिणमा इजरायल रहेका छन्। यो देशको राजधानी सहर बेरुत हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:देशहरू
श्रेणी:एसिया
श्रेणी:मध्य-पूर्वका देशहरू
श्रेणी:अरबी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू
आर्सनल फुटबल क्लब

आर्सनल एक बेलायतको प्रसिद्ध फुटबल टीम हो। यस क्लबको स्थापना सन् १८८६ मा वूल्विच् भन्ने ठाउँमा भएको हो । सन् १८९३ मा दक्शिन् बेलायतबाट फुटबल लिग खेल्ने पहिलो क्लब हो ।
आर्सनल फुटबल क्लब ले प्रिमियर लिग खेल्ने गर्दछ। १३ वटा फस्ट डिभिजन र प्रिमियर लिग जितेको छ,भने 14 वटा एफए कप जितेको छ ।


आर्सनल एक प्रसिद्ध फूटबल टीम हो।जसको संसार भर लाखौं समर्थकहरू रहेको छ।
इतिहास

वर्तमान खेलाडीहरू

At the moment, the team has been on a rebuild under manager Mikel Arteta. With the completion of latest season for a fifth spot, missing out on the champion's league by just two points to their arch rivals Tottenham. The future of the club under the manager looks great with the young squad and a couple of valuable additions.
The current list of players in the club's first team include goal keepers Aaron Ransdale and Bernd Leno, Defenders Gabriel Meghales, Ben white, Rob holding, Takehiro Tomiyasu, Cedric Soares, Keiran Tierney, Nuno Travares mid fielders Granit Xhaka, Thomas Partey, Mohammed Elneny, Martin Odegaard(C), Emile Smith Rowe, Pukar Baral and forwards BUkayo Saka, Gabriel Martinelli, Eddie Nketiah and Alex Lacazette.
कोच

[Mikel Artera]]ले हाल आर्सनलको प्रशिक्षकको भुमिका सम्हालेका छन् ।
स्रोत

श्रेणी:खेलकूद
श्रेणी:प्रिमियर लिग फुटबल क्लबहरू
श्रेणी:फुटबल
भोजपुर, भोजपुर

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, भोजपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७४४६ रहेको थियो जसमध्ये ३५२४ पुरुष र ३९२२ महिला रहेका थिए भने यहाँ २०७० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल भोजपुर नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-२ वडाहरू भोजपुर नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने र ३,५ वडाहरू वडा नम्बर ७ र ६-८ वडाहरू वडा नम्बर ८ र ४,९ वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:भोजपुर जिल्लाका ठाउँहरू
दोहरी गीत

दोहरीगीत दुई पक्ष बीचको गीतहरूको सवाल जवाफ हो। नेपालका प्रायः सबै ठाउँमा दोहरीगीत गाएको सुन्न पाइन्छ। मेला, पाखा, रोदी, चौतारी, विवाह आदि उत्सवहरूमा युवा-युवतीहरू मादल, बाँसुरी आदि बाजाहरूको तालमा दोहरीगीत गाउने गर्दछन्। दोहरीगीत नेपालीहरूको परम्परा पनि हो। तर आजभोलिको नयाँ जमनामा यो पर्थामा केही कमी आएको देखिन्छ। दोहरीगीत सबै भाषामा र सबै ठाउँका मान्छेहरूले गाउने गर्छन्। दोहरी गीतका गीतहरू तत्काल सिर्जना गरिएर गाउने गरिन्छ। दोहरी गीत युवा युवा बीच, युवती युवती बीच र युवती युवती बीच गाइन्छ।दोहोरी दोहोरो भन्ने शब्दबाट आएको हो। दोहोरो भन्नाले दुई तर्फबाट भन्ने बुझिन्छ। तसर्थ दोहोरी गीतमा दुई तर्फबाट आएका सङ्गीतमा अन्त्यानुप्रास मिलाएर आएका सवाल जवाफ भन्ने बुझिन्छ। विशेष गरेर दोहोरी गीत तत्काल सृजना गरिन्छ कुनै एउटा भाकामा आधारित रहेर। तथापि पछिल्लो पटक दोहोरी रेकर्ड गरेर पनि बजारमा आएका छन् र अहिले त्यसरी आएका गीतहरूले वजार लिइरहेका छन्। त्यस्ता गीतहरूमा केवल एकजना गीतकारले केटा र केटी दुवैको सवाज जवाफ समेटेका हुन्छन्, जसलाई गाएक गायिकाले त्यही अनुसार गाउने गर्दछन्। दोहोरी विशेष गरेर नेपालको मौलिक गीत हो। लोकभाका, गाँउका, दुःखका वेदनाका, प्रेमका वा समाज, वातावरण लगायतका सबैकुराहरूलाई समेटेर गीत सृजना गरिएका हुन्छ लोक गीतमा। अनि त्यही लोकगीतलाई जव सवाल जवाफ वा दोहोरो तर्फबाट गाइन्छ त्यस्ता गीतलाई लोक दोहोरी गीत भनिन्छ। दोहोरीमा विभिन्न पाटा हरू समेटिएका हुन्छन्। सोरठी, ठाडो भाका, कौडा, झ्याउरे, देउडा लगायत विभिन्न नेपालका भूभागहरूका गीत सङ्गित दोहोरी शैलीमा रहेका हुन्छन् अर्थात केटा अनि केटिका सवाल जवाफहरू। यद्यपि प्रत्यक्ष-लाइभ- खेलिने दोहोरीमा हुने मजा रेकर्ड गरिएका दोहोरीमा नहुन सक्छ। अनि सधैँ, र जुनसुकै अवस्थामा प्रत्यक्ष दोहोरी समेटिन पनि सम्भव पनि हुदैन जसको फलस्वरूप रेकर्ड गरिएका गीतहरूको बजार राम्रो रहेको हुन्छ।
लोक गायकहरू, संकलकहरू जस्तैः कल्याण शेरचन, धर्मराज थापा, कुमार बस्नेत, वम वहादुर कार्की, र पछिल्लो पटक एकनारायण भन्डारी अनि राजु परियार र विष्णुमाझीसम्म आइपुग्दा नेपालको दोहोरीले ठूलो फड्को मारेको छ।


श्रेणी:गीत
श्रेणी:सङ्गीत
अरविन्द ठाकुर

अरविन्द ठाकुर प्रजातन्त्रका सेनानी हुनुहुन्छ। उहाँले साथी दुर्गानन्द झासँग मिलेर २०१८ माघ ९मा जनकपुरमा राजा महेन्द्रको गाडीमा बम आक्रमण गर्ने योजना बनाइएको थियो। ठाकुर विमानस्थलमा पक्राउ पर्नुभएको थियो। झालाई मृत्युदण्ड दिइयो। आजन्म कारावासको सजाय भोगिरहेका ठाकुर १६ वर्षछि अन्तरराष्ट्रिय दबावबाट २०३४ असोजमा रिहा हुनुभयो। उहाँलाई ललितपुर जिल्लाको नक्खु कारागारबाट मुक्त गरिएको थियो। पछि उहाँले नेपाली कांग्रेसबाट राष्ट्रिय सभामा ६ वर्षकाम गरिसक्नु भएको छ। उहाँको पिताको नाम श्यामसुन्दर ठाकुर र माताको नाम सितादेवी हो।
उहाँको जन्म २००६ साल फागुनमा धनुषा जिल्लाको लोहना गाउँमा भएको थियो। उहाँ जनकपुरमा बस्नुहुन्छ।
रानाग रिन्चेन रिम्पोचे

'डोल्पो बुद्ध'को जन्म उपल्लो डोल्पाको साल्डाङ गाविस २ लोरीमा भएको हो। उहाँलाई रानाग रिन्चेन रिम्पोचेका नामले चिनिन्छ। उहाँ रिम्पोचे पाँचौं अवतारी लामा हुनुहुन्छ। उहाँ ताइवानमा बस्नुहुन्छ।
उहाँका पिताको नाम नोर्पु र माताको नाम बम्छोक गुरुङ हो। उहाँहरू दुई बहिनी र पाँच दाजुभाई जन्मनुभएको हो। उहाँ काहिंलो छोरा हो। उहाँले त्यहींको येत्सेर गुम्बामा प्रारम्भिक लामा शिक्षा लिनुभयो। पछि काठमाडौँ र भारतमा गरी उहाँले बौद्ध धर्ममा स्नातकोत्तर गर्नुभएको छ भने काठमाडौँको विशालनगरमा 'स्नोल्याण्ड रानाग स्कूल' खोल्नुभएको छ। त्यसमा १ सय ५८ जना अनाथ र विपन्नले बस्ने-खानेलगायत सम्पूर्ण खर्चसहित निःशुल्क पढ्दैछन्। अति दुर्गममा जन्मेर आफूले स्तरीय शिक्षा लिन नपाए पनि हरेक गरिबले पढ्न पाओस् भन्ने उहाँको लक्ष्य छ।
उहाँले डोल्पाबाट चोरिएर चिन पुगेका नेपाली मूर्ति फर्काएर त्यस भेगका बौद्धमार्गीलाई ठूलो गुन लगाउनुभएको छ। काठमाडौँ आउँदा उहाँसँग भेट्ने, बौद्धज्ञानका कुरा गर्ने र व्यायाम आदि माध्यमबाट उपचार गराउनेको ठूलो भीड नै लाग्ने गरेको छ।
किरण केसी

किरण केसी नेपालका हास्यकलाकार हुन्। उनको जन्म ललितपुरको इमाडोलमा २०१४ असार १५ मा भएको थियो। दुर्गाबहादुर र इन्द्रकुमारीका उनी कान्छो र तेह्रौँ सन्तान हुन्। राष्ट्रिय नाचघरमा जागीर खाँदा नै कलाकारिता सुरु गरेका उनले वि.सं २०२८ सालमा 'धानका बाला इलरी- बिलरी....' गीतमा नाचेर उहाँ पहिलोपटक मञ्चमा पुगेका थिए। उनले अभिनय गरेको पहिलो धारावाहिक 'मह'को '१५ गते' हो भने पहिलो चलचित्र शम्भु प्रधानको निर्देशनमा बनेको 'सन्तान' हो।
केसीले हालसम्म करिब २ सय ५० वटा धारावाहिक शृङ्खला र ८५ वटा भन्दा बढी चलचित्रहरूमा अभिनय गरिसेका छन्। केसीले गोरखा दक्षिणबाहु, राष्ट्रिय प्रज्ञा पुरस्कारका प्राप्त गरेका थिए। केसीको बारेमा 'शब्दचित्रमा किरण केसी' नामक पुस्तक २०६५ मा उनकै जन्म दिनमा छापिएको थियो। उक्त पुस्तक टीका ढकालले लेख्नुभएको हो। उनका 'ए राता मकै' र 'धरोधर्म माइली'गरि दुईवटा गीति एल्बम पनि आएका छन्। | मन पर्ने गीतकार, लेखक : डा.हेमन्त खतिवडा
तथ्यसूत्र
बाह्य सूत्रहरू

श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपाली हाँस्य कलाकारहरू
श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्माताहरू
राजाराम पौडेल

राजाराम पौडेल नेपाली हास्यकलाकार हुन। उनले करिब ७ सय पटक नाटक तथा ३६ टेलिफिल्ममा अभिनय गरेका छन् भने त्यत्तिकै संख्यामा चलचित्रमा उहाँ हुनुहुन्छ। उनले 'मदनकृष्ण श्रेष्ठ र हरिवंश आचार्य'को जोडीलाई 'मह जोडी' नाम राखिदिनुभएको हो। पौडेल 'मह जोडी' कै नाटक विज्ञापनमा अभिनय गर्दामात्र २ सय ७६ पटक मञ्चमा पुग्नुभएको छ। उहाँ लाई मन पर्ने गीतकार तथा लेखक हेमन्त खतिवडा हुनुहुन्छ !

उहाँको जन्म काठमाडौँको नक्साल, नागपोखरीमा २०१३ पुस १२मा भएको हो। उहाँका पिताको नाम सीताराम र माताको नाम अम्बिका हो। उहाँहरू २/२ दाजुभाइ-दिदीबहिनी जन्मनुभएको हो। राजाराम जेठो छोरा हो। न्वारानको नाम 'यादवकुमार' हो।

०३९ सालको गाईजात्रे कार्यक्रममा उहाँले भाग लिनुभएको थियो। उहाँको हास्य प्रस्तुति राजाले हेर्ने कार्यक्रममा छानिएको थियो। उहाँले मेडिकल एसोसिएसनको कार्यक्रममा पनि दर्शक हँसाउनुभएको थियो। यसो गर्दागर्दै उहाँले मह जोडीको 'अंशबन्डा' नामक नाटकमा काम गर्नुभयो। ठूलो भएपछि उहाँको यो पहिलो नाटक थियो। उहाँ मह जोडीकै टेलिफिल्म 'सन्तति'मा पहिलोपटक देखा पर्नुभयो। उहाँले सानो भए पनि अभिनय गरेको पहिलो चलचित्र 'वासुदेव' हो। उहाँले कलाकारका रूपमा विभिन्न पुरस्कार पाउनुभएको छ।

अमेरिकामा खोलिएका १६ संस्थाले एउटै मञ्चमा राखेर उहाँको सम्मान गरेका छन्। पौडेलले आफ्नो कला देखाउनकै लागि अमेरिका, हङकङ, थाइल्याण्ड, रुस, कोरिया, जापान, क्यानाडा, कतार, दुबइ, बहराइन, सिंगापुरको भ्रमण गर्नुभएको छ।

श्रेणी:कामना फिल्म अवार्ड विजेता
श्रेणी:नेपालका हाँस्य कलाकारहरू
जीतबहादुर केसी

जीतबहादुर केसी नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा प्रथमपटक पदक दिलाउने खेलाडी हुनुहुन्छ। उहाँको जन्म २००५ भदौ ४ दोलखा जिल्लाको चरीकोट, पोगटी गाविस ५मा भएको हो। उहाँ गरीब किसान परिवारमा जन्मनुभएको हो। उहाँका पिता बिर्खबहादुर र माताको नाम वन्दना हो। उहाँका एक दाजु र दुई दिदी जन्मनुभयो।
जीतबहादुर १६ वर्षै २०२१मा सैनिक हुनुभयो। १३ वर्षजागीर खाएर छाड्नुभयो। पहिलोपटक २०२८ सालमा वीरगंजमा आयोजित प्रथम राष्ट्रिय एथलेटिक्स प्रतियोगितामा भाग लिई स्वर्ण पदक पाउनु भयो। यससहित १६ वटा राष्ट्रिय स्तरका प्रतियोगिताका स्वर्ण पदक पाउनुभयो। केसीले सन् १९७२को २० औँ म्यूनिख ओलम्पिकका लागि जर्मनीमा भएको छनौट प्रशिक्षणमा एसियाली मुलुकको २ घण्टा २३ मिनेटका रेकर्ड बनाउनु भयो। तर पदक पाउनुभएन। सन् १९७३मा फिलिपिन्सको राजधानी मनिलामा आयोजित ट्रयाक एन्ड फिल्ड प्रतियोगितामा सहभागी हुनुभयो। म्याराथुन दौड २ घण्टा २६ मिनेटमा पूरा गरेर काँस्य पदक पाउनुभयो। अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा नेपालले पाएको यही नै पहिलो पदक हो। सन् १९८०मा बैङ्ककमा भएको ८ औँ एसियाली खेलकूदमा १२ औँ भएपछि खेलबाट सन्यास लिनुभयो। २०२४ देखि खेलकूदमा लागेका केसी २०४९ सालमा कर्मचारी कटौतीमा पर्नुभयो। खेलकुद परिषद्को जागीर गयो। तर उहाँलाई परिषद्ले नै प्रशिक्षकका रूपमा काम दिइरहेको छ। प्रत्येक बिहान राजधानीको दशरथ रंगशालामा उहाँ सयौं धावकलाई सिकाइरहनु भएको भेटिनुहुन्छ। उहाँ खेल्नकै लागि फिलिपिन्स, थाइल्याण्ड, जर्मनी, इरान, दक्षिण कोरिया आदि देश पुग्नुभएको छ। केसीले ३ वटा एसियाली खेलकुद, एउटा ओलम्पिक र दुइटा एसियन ट्रयाक एन्ड फिल्डमा खेल्नुभयो।

श्रेणी:नेपाली खेलाडीहरू
शुभद्रा अधिकारी

शुभद्रा अधिकारी एक नेपाली चलचित्र अभिनेत्री तथा नाट्यकर्मी थिइन्।उनले विभिन्न नेपाली चलचित्र र टेलिचलचित्रमा काम गरेकी थिइन्। वि.सं. २०२१ सालमा शुभद्राले 'कची मचा' नामक नाटकमा नाट्य अभिनय गरेकी थिइन्। शुभद्राले वि.सं. २०२६ सालमा नेपाली चलचित्र 'मनको बाँध'बाट नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा अभिनय पदार्पण गरेकी थिइन्। पहिलो चलचित्रको सफलतापछि उनलाई 'चिनो', 'कन्यादान', 'भाउजु' नामक चलचित्रले निकै चर्चित बनाएको थियो।
जीवनी

शुभद्राको जन्म वि.सं. २००४ भदौ २० गते काठमाडौँको असनमा भएको थियो। उनको पिताको नाम बलराम र माताको नाम नुरादेवी हो। नुरादेवी कार्की गायिका थिइन् भने गायिका तारादेवी उनकी मामाकी छोरी थिइन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सन् १९४७ मा जन्म
श्रेणी:सन् २०१९ मा मृत्यु
श्रेणी:नेपाली चलचित्र अभिनेत्रीहरू
श्रेणी:नेपाली रङ्गकर्मीहरू
श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू
अञ्जनीकुमार शर्मा

डा. अञ्जनीकुमार शर्मा ढकाल नेपालका पहिलो शल्यक्रिया चिकित्सक र पहिलो क्यान्सररोग विशेषज्ञ हुन्। उनको जन्म १९८५ जेठ २५ गते सिराहा जिल्लाको भलुवाहीमा भएको थियो। डा. शर्माका पिताको नाम भवविनोद र माताको नाम चुनुदेवी शर्मा हो। उनी माहिलो छोरा हो।
विज्ञानमा आइए बराबर पढेपछि उनले कोलकाता मेडिकल कलेजबाट एमबी र बिएस गरेका थिए। दरभङ्गा मेडिकल कलेजबाट एमए गरेका थिए। उनले बेलायतको रोयल कलेज अफ सर्जन्सबाट 'एफआरसिएस्' गरेका थिए। त्यसपछि अमेरिकाबाट एफआइसिएस र एफएसियस गरेका थिए। काठमाडौँको वीर अस्पताल, विरानगरको कोशी अञ्चल अस्पताल, त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल, नेपाल मेडिकल कलेज आदिमा रहेर उनले असङ्ख्य बिरामीको उपचार गरेका थिए। गोरखा दक्षिणबाहु जस्ता पुरस्कार पाएका शर्माले डाक्टरहरूकै विभिन्न संस्थामा रहेर काम गरेका थिए।
उनका विभिन्न पत्रिका तथा जर्नलमा विभिन्न लेख प्रकाशित छन्। उनले तयार पारेको 'प्रिन्सिपल अफ सर्जरी फर नर्सेज' पुस्तकको चौथो संस्करण आएको थियो। उनको निधन २०७१ साल असोज २२ गते क्यान्सर रोगका कारण भएको थियो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सन् १९२८ मा जन्म
श्रेणी:सन् २०१४ मा मृत्यु
श्रीकृष्ण आचार्य

प्रा. श्रीकृष्ण आचार्य महेन्द्र संस्कृत विश्वविद्यालयका पूर्वउपकुलपति हुनुहुन्छ। आचार्यले २०१६ देखि २०२३ सालसम्म संस्कृत प्रधान पाठशाला पढाउनुभयो। २०२३ देखि २०४७ सम्म वाल्मिकी क्याम्पसमा संस्कृतको 'सिद्धान्त ज्योतिष' पढाउनुभयो।

श्रीकृष्णको जन्म १९९४ साल भदौ महिनामा भएको हो। उहाँ इतिहासशिरोमणि बाबुराम आचार्यका कान्छा छोरा हुनुहुन्छ। उहाँकी माताको नाम तीर्थकुमारी हो। उहाँका एक दाजु र ४ दिदी जन्मनुभएको हो।

आचार्यले 'बाबुराम आचार्य स्मृति ग्रन्थ' लगायत पिताका 'जनरल भीमसेन थापा : यिनलाई मैले जस्तो देखें', 'बडामहाराजाधिराज श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको दिव्योपदेश', 'नेपालको सांस्कृतिक परम्परा', 'अब यस्तो कहिल्यै नहोस्', 'चीन, तिब्बत र नेपाल', 'श्री ५ प्रतापसिंह शाह (जीवनी र कार्यकाल),' 'प्राचीनकालको नेपाल' जस्ता पुस्तक सम्पादन र परिमार्जन गर्दै आउनुभएको छ।
ज्ञानु राणा

ज्ञानु राणा (जन्म : २००६ कात्तिक ३) नेपाली गायिका हुन् । उनले एक हजार चार सयभन्दा बढी गीतहरू गाएकी छिन् । ती गीतहरूमा राणाका करिब ४ सय भजन र एक दर्जन जति बालगीत छन् ।
सुरुवाती जीवन

उनको जन्म २००६ कात्तिक ३ मा काठमाडौँको ठमेलमा भएको हो । उनका पिता जनकवि केशरी धर्मराज थापा हुनुहुन्छ र माता सावित्री हुनुहुन्छ।

उहाँले गायिकाका रूपमा चीन, जापान, दक्षिण कोरिया, पाकिस्तान, श्रीलङ्का, थाइल्याण्ड, ताइवान, बर्मा, तत्कालिन सोभियत संघको भ्रमण गरेकी छिन्। उनलाई इन्द्रराज्यलक्ष्मी पुरस्कार, छिन्नलता पुरस्कार, राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार, संगीत महाविद्यालय प्रथम पुरस्कारले सम्मान गरिएको छ।
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपाली लोक गायकहरू
शकुन्तला शर्मा

शकुन्तला शर्मा चर्चित कलाकार एबम नाटक-निर्देशक हुन्। भारतीय सैनिक आशमान गुरुङ तथा तीर्थकुमारी (माधवी) गुरुङकी माहिली छोरी शकुन्तला वि. सं. २००८ सालमा लाजिम्पाट, काठमाडौंमा जन्मिएकी हुन्। उनका एक दाजु र दुई दिदीबहिनी छन्। सानैदेखि नाचगानमा रुचि राख्ने गुरुङले एस.एल.सी. सम्म अध्ययन गरेकी छिन्। वि. सं. २०३३ सालमा कलाकार रङ्गकर्मी हरिहर शर्मासँग अन्तरजातीय मागी विवाह गरेकी शर्माका दुई छोरा छन्।

१० वर्षको उमेरमा पलाँसको फूल नाटकमा बालकलाकारको सशक्त भूमिका निर्वाह गरेकी शकुन्तलालाई एक वरिष्ठ नाटककारले परीक्षा हलबाटै 'तिमी त राष्ट्रको गहना हौ, भरे नाटकमा खेल्नुपर्छ' भनेर लगेका थिए। शर्माले अभिनय गरेका नाटकको संख्या धेरै छ। नाटकका क्षेत्रमा राम्रो काम गरेकै कारण उनले विभिन्न सम्मान पाईन। कोसँग जुधौं, मानिस र मुकुन्डो, पहाड चिच्याइरहेछ, फर्केर हेर्दा, कंकाल, च्यातिएको पर्दा, पर्खालभित्रजस्ता दर्जनौं नाटकमा अभिनय गरेकी शकुन्तलाले ७०को दशकमा चलचित्र हिजो, आज र भोलि तथा बदलिँदो आकाशमार्फत निकै चर्चा पाएकी थिइन्। वासुदेव, मायाप्रीति, चोखो माया आदि चलचित्रमा उनको अभिनय सशक्त र स्तरीय थियो। यसबीचमा उहाँले 'बदलिंदो आकाश', 'वासुदेव', 'चेलिबेटी', 'सिन्दुर', 'सन्तान थरिथरिका' जस्ता चलचित्रमा अभिनय गरेकी थिइन।

उनले रेडियो नेपालबाट प्रसारण हुने धेरै रूपक (रेडियो नाटक)मा पनि काम गरिन। वि. सं. २०२२ सालतिर रेडियो नेपालबाट प्रसारण हुने नाटकहरूमा उनको लाई भ आवाज सशक्त मानिन्थ्यो। नाटकको बोलीका कारण उनी धेरै स्रोताकी प्रिय पात्र बनिन। शर्माले एकल, समूह र युगल गाएका धेरै गीत पनि रेकर्ड भएका छन्। वि.सं. २०२६ सालदेखि तत्कालीन राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा जागीरे भएर प्रवेश गरेकी शकुन्तलाले ३८ वर्ष लामो सेवापछि अवकाश प्राप्त गरिन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू


श्रेणी:कलाकार
श्रेणी:कला
श्रेणी:नेपाली अभिनेत्रीहरू
श्रेणी:रङ्गकर्मी
मीरा राणा

मीरा राणा एक नेपाली गायिका तथा सङ्गीतकार हुन्। उनले आफ्नो ५५ वर्षे साङ्गीतिक जीवनमा करिब १ हजार ६ सय गीत गएकी छिन्। उनी वि.सं. २०३५ पुसदेखि रेडियो नेपालमा सुब्बा पदमा नियुक्त भएकी थिइन्। रेडियो नेपालमा ३१ वर्षसम्म सेवा दिएपछि वि.सं. २०६६ असोजमा उनी मुख्य सङ्गीत प्रबन्धकको रूपमा सेवानिवृत्त भइन्।

मीराको जन्म २००८ असोज विजयदशमीका दिन काठमाडौंको कमलपोखरीमा भएको हो। उहाँका पिता पं. शम्भुप्रसाद मिश्र हुनुहुन्थ्यो। मीराकी माताको नाम निर्मला हो। उहाँका दाजु, दुई भाइ र बहिनी जन्मनुभएको हो। मीराको घरमै संगीतमय वातावरण थियो। पिता पं. शम्भुप्रसाद तबलाका ज्ञाता हुनुहुन्थ्यो।

मीराले भारतको इलाहावादबाट संगीतमा विशारद गर्नुभएको छ। उहाँले २०२२ सालमा पहिलोपटक रेडियो नेपालमा गएर गीत गाउनुभयो। त्यसबेला गीत रेकर्ड हुँदैनथे। उहाँले विभिन्न भाषा र करिब दुई दर्जन चलचित्र-गीत गाउनुभएको छ। विश्वका थुप्रै देश भ्रमण गरेकी मीराले धेरै सम्मान तथा पुरस्कार पाउनुभएको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सन् १९५१ मा जन्म
श्रेणी:नेपाली गीतकारहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू
मछरी चित्रकार

मछरी चित्रकार गाडी चलाउने चाहिने अनुमतिपत्र (लाईसेन्स) लिने पहिलो नेपाली महिला हुनुहुन्छ। उहाँले २००९ साल जेठ २९मा लाईसेन्स लिनुभएको हो। उहाँले सुरुमा काठमाडौंको पुतलीसडकदेखि टुँडीखेलसम्म जीप चलाउनुभएको थियो। त्यो जीप ५४५ नम्बरको थियो।

मछरीको जन्म १९८८ साल भाइटिकाको दिन काठमाडौंको यट्खामा भएको थियो। उहाँका पिताको नाम कृष्णबहादुर र माताको नाम भद्रमाया हो। उहाँहरू ३ दाजुभाई र ४ दिदीबहिनी जन्मनुभएको हो। मछरी जेठी छोरी हो।

चित्रकार पेशाले चित्र बनाउने र फोटो खिचाउने काममा लागेको पाइन्छ। उहाँले भारत, थाइल्यान्ड, सिंगापुर, हङकङ, दुबइ, श्रीलङ्का आदि देशको भ्रमण गर्नुभएको छ।