JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
පුරවැසි පත්‍රකලාවේදය

ජේ රෝසන්ට අනුව පුරවැසි පත්‍රකලාවේදීන් යනු “මින් පෙර ප්‍රේක්ෂකයන් ලෙස හදුනාගෙන සිටින අය ”ය. එනම් මින් පෙර එකම මාර්ගයකට ගමන් කල විකාශන කලාවේ ප්‍රතිග්‍රාහකයන්ව සිටි කොටසය. අද ඔවුන් එසේ නොවන අතර ඔවුන් නිසා අද මහජනයා වඩාත් සත්‍ය,මවා පදමකට ලක්නොවූ,වැඩි හැකියාවන්ගෙන් යුත්ත කොටසක් බවට පත්ව ඇත.


පුරවැසි පත්‍රකලාවේදයේ නිවරදිව නරත වීමට නම් ප්‍රාදේශිය රූපවාහනි ප්‍රවෘත්ති වලින් නයෝජනය නොවන කොට්ඨාස වලින් වාර්තා කරුවන් පල කල යුතුය. උ.දා - පහල ආදායම් කාන්තාවන්, සුළු ජනතාව සහ තරුණයන්, මෙසේ පවසන්නේ ටෙක්සාස්,සැන් ඇන්ටෝනයෝ ට්‍රිනිටි විශ්ව විද්‍යාලයේ සංනිවේදන පිළිබඳව මහාචාර්ය රොබට් හවුස්කාය.


මහජන සංනිවේදනය සදහා දැන් ජංගම දුරකථන වැනි නව මාධ්‍ය යොදා ගැනේ. ජංගම දුරකථන හරහා වාර්තාකරණය පරිනාමය වී ඇති අතර වාර්තා කිරීමේ බලය මහජනනායට පවරයි. පුවත් ආයතන පිහිටුවන අයටද එය අඩු වියදමකි. ජංගම දුරකථන හරහා පුවත් සපයන කුඩා ආයතනයක් ශ්‍රී ලංකාවේ “ ජැස්මින් නවිස් ” දැක්විය හැක.


2004 දී ඉන්දුනිසියාවේ බන්දා ආචේ සුනාමිය ඇතිවූ අවස්ථාවේ එයට මුහුණ දුන් කෙනෙකුගේ පටිගත කල දර්ශනයක් සියලු රූපවාහනි නාලිකාවල විකාශනය විය. මෙය පුරවැසි ජනමාධ්‍ය වේදයේ උදාහරණයක. 2008 දී සමිපූර්ණයෙන් පුරවැසි පත්‍රකලාවේදීන්ගේ සමන්විත වෙබ් අඩවිය සොවාබෙරිටා. කෝම් පහටවිනි.

2005 ඩෙන්වරි හි ෙලාකි මවුන්ටන් නිව්ස් ආයතනය යෝහබ්.කෝම් නම් වෙබ් අඩවිය පිහටුවා ලියාපදිංචි ඕනෑම ග්‍රාහකයෙකුට පුවත් සහ ඡයාරූප මෙන්ම ප්‍රජා පුවත් පත්ද එම වෙප් අඩවියේ පල කිරීමට අවස්ථාව ලබාදුනි. කත්තෘ මණ්ඩලය මෙය නිරීක්ෂණය කල වෘත්තිමය මට්ටමක පවත්වා ගනියි. 2006 දී මෙම වෙළද නාමය රට පුරා වෙළද පොලවල් කිහපයක අලවි කෙරුණි.


අර්බුද වාර්තාකරණය සදහා වන පුලට්ස්ර් ආයතනය හිලයම්.කෝම් වෙබ් අඩවිය හරහා රචනා තරගයකින් පුරවැසි පත්‍රකලා වේදනය ක්‍රියාව නංවයි. මෙම රචනා ලවිය යුත්ෙත් නිස ලෙස වාර්තා නොවුණු සිදුවීම් සම්බන්ධයෙනි

ප්‍රවර්ගය:පුරවැසි පත්‍රකලාවේදය
විකට තීරු සම්මුති හා ප්‍රෙභ්ද.

බොහෝ විටක තිරුවල චරිතවල වයස ඉහල නොයෙකි. එහෙත් වයසට යන චරිතද ඇත.උදාහරණ ලින් ජොන්ස්ටන්ගේ ‘ෆෝ බෙටර් ඕර් ෆෝ වර්ස්’ වියපත් වන චරිත ඇතුලත් පළමු තිරුව වූයේ ‘ගැසලන් ඇලි’ ය.


විකට තිරු ඉතිහාසය තුල විටක නොවන එහෙත් කතාවක් ඉදිරිපත් කරන චරිතද ඇත. උදාහරණ ‘ද ෆෑන්ටන් , ප්‍රින්ස් වෙිලියන්ට්, ඩික් ෙට්‍රසි,වර්ත්, මෝඩස්ටී බ්ලේස් සහ ටාසන් සමරහර තිරු විකට ෙපාත්වල චරිත උපහාස ගණ. උදාහරණ සුපර්මෑන්, බැට්මෑන්, ද අැමේසන් ස්පයිඩර් මැන්.


ප්‍රධාන චරිත වශයෙන් සතුන් ඇතුලු වූ තිරු ද ඇත. සමහරුන් කතා නොකරයි. උදාරහරණ මාමඩියූක්,ද ඇන්ග්‍රීයස්ට් ඩා්ග් ඉන්ද වර්ල්ඩ් සටහරැන් වචන කතා කළද ඒවා මිනිසුන්ට තේරුම් ගත නොහැකිය. උදාහරණ බැලුම් කවුන්ට්, ගේට් ෆසි, පර්ල්ස් බිෆෝ ස්වයන්, පූප් කැෆේ තවත් සමහර තිරු සම්පූර්ණයෙන් සතෙකු වටහා ගෙෙතයි.උදාරහරණ පොගෝ, ඩෝනලඩ් ඩොනල්ඩක් ගැරී,ලා ලාසන්ස්ගේ ෆා සයින් හා ප්‍රධාන චරිත කිසවක් නොතිබුණි. එහි මනුෂයන් යකුන් පටසක් වල ජීවීන් කුකුලන්, එලදෙනුන්, පණුවන්, අමීභාවන් ඇතුලු චරිත ගණනාවක් එක් කර තබුනි. ජෝන් මැක්ෆර්දන්ගේ ‘කෝලොස්’ ටූ හෝම් ද මෙම ආකෘතිය යොදාගත් නමුත් එහ රචිත මිනුෂන් හා සෑමෑ ලෝකයේ ජීවීන්‍ය. විලයම් මිලර්ගේ නොන් සෙක්විටර් ගේ ‘නොන්සෙක් විටර්’ හි න මනුශ්‍ය, සත්ව හා මවාගත් චරිත සමිශ්‍රනය කල තිබූ අතර එකම සිරස්තලය යටතේ විකට තිරුවේ වෙළුම් කිහිපයම ප්‍රකාශනයට පත්විය.මනුව් චරිත සත්ව එලවළු හා ඛනජ ස්වරැපයෙන් දක්වා බෝබ් තේවිස් 1972 දී නර්මාණය කළ ‘ ෆෑන්ක් ඇන්ඩ්’ අර්නස්ට් පසුව නමවුණු විටක තිර සදහා ආදර්ශයක් විය.
විකට තිරු - ආරම්භය

ජෝසෆ් පුලට්ස් සර් සහ විලියම් රැන්ඩොල්ෆ් හර්ස් අතර පැවති පුවත් පත් යුද්ධය නිසා අමරිකාවේ විකට තිරු ජනප්‍රිය විය. පුරනාවර්ති චරිත සහිත ප්‍රථම අමරිකානු විකට තිරුව “ ද ලට්ල් බෙයාස් ” වූ අතර, ප්‍රථම වර්ණ විකට අතරේකය 1982 දී චිකාගෝ ඉන්ටර් ඕශන් විසින් ප්‍රකාශනය කෙරුණි. ප්‍රථම සාර්ථක ෙෙදනික විකට තිරුව 1892 ඇරඹි “ මට් ඇන්ඩ් ජෙෆ් ” ය.


විකට තිරුවල ආකාති අතිත ඊජිප්තුවේද දක්නට ලැබුණු අතර ඒවායේ මධ්‍යතන ලක්ෂණ දක්නට ලැබිනි. 1865 දී ජර්මනියේ දී පළමුවූ දගකාර පරිමි දරුවන් දෙදෙනුකු ඇසුරෙන් ළියවුණු “ මැක්ස් ඇන්ඩ්, මොරිටිස් ” අමරිකානු විකට තිරුවලද දැඩි බලපෑමක් ඇති කළේය. මෙය නිර්මාණය වී තිබුනේ ජර්මනියේ ආදර්ශවත් ළමා කතා පෙලක් ඇසුරෙනි. මෙහ එක් කතාවක දගකාර ළමුන් දෙදෙනා පටි ගෝනියක බස්සවා තාරාවන් රන්චුවක් විසින් ආහාරටයට ගනු ලැබේ. මෙම කතා පෙලේ ආභාශය ඇතුව 1897 දී රැඩොෆ් ඩර්ස් “ කට්සෙන්ජැමර් කඩ්ස් ” නිර්මාණය කෙළ්ය. වේදනාව සදහා තරු දැක්වීම ,කථනය සහ චින්තනනය බැලුම් තුල දැක්වීම ආදී විකට තිරැ ප්‍රතිමානශිල්ප උපක්‍රම රැසක් මෙම කතා පෙළින් බිහිවිය.


එසේම එම ෙක්ෂත්‍රය තුල ඇති වූ ප්‍රථම ප්‍රකාශන අායතය පිළිබද නඩුවද මෙම කතා පෙලට සම්බන්දය. ඩර්ක්ස්,හර්ස්ට් ගෙන් වෙන්ව පුලට්ස්ර්ට එක් වූ අතර, අධිකරණ තින්දුවට අනුව “ කට්සෙන්ජැමර් කිඩ්ස්, ” යන නාමයේ අයිතය හරිස්ට්ට ද, චරිතවල අයිතිය ඩර්ස්ට් ට ද හිමිවිය. හර්ට් විසින් හැරල්ඩ් නර් නම් චිත්ත්‍ර ශිල්පයෙකු ලවා මෙම තරය නව මුහුණු වරකින් නර්මාණය කරවන ලදි. චර්ක්ස් සිය චරිත ෙගාන්න ‘හැත්ස් අැන්ඩි ද කිඩිස් “ ෙලස නමි ෙකරිණි .මෙසේ මෙම අනුවාදයන් ද්විත්වය අතර ගැටුම දශක ගණනාවක් පුරා දිවිණ. ඩර්ක් ෙග් අනුවාදනය 1979 දක්වා ක්‍රියාත්මක විය.


මින් පසුව , දශක ගණනාවක් පුරා දිවූ විකට තිර සිය ගණනක් බිහි විය.
ප්‍රජා පත්‍රකලාවේදය

ප්‍රජාපත්‍රකලාවේදනය අවධානය යොමු කරන්නේ රාඡ්‍යය,ජාතික හෝ ලෝක ගැටළු පිළිබදව නොව ප්‍රදේශිය හෝ අසල් වැසි ප්‍රදේශකයන් හි කරුණු පිළිබදවය.


ඒ අනුව ප්‍රජා පත්‍රකලාවේදනය මෙකි ප්‍රදේශිය කරුණු මගින් පුද්ගලයන්ට සිදු කරන බලපෑම පිළිබද අවධානය යොමු කරයි. සාමාන්‍යෙන් සති පතා පලකෙරෙන මෙම පුවත් පත් අනෙක් මාධ්‍ය වල අවාධානනය යොමු නොකරා කරණු පල කරයි. උ.දා. - පාසල් ක්‍රීඩා,කලාවස්තූන් කෙලෙසිම සමහරුන් මෙවා නොවැද ගත් යැයි බැහැර කරද ප්‍රදේශ සාමූකක හකත්වය ගොඩ නැගිම සදහා ම, උදව් වෙයි. චිකාගෝ හි ලර්නර් නව්ස්පෙපර්ස් ආරම්භ ලයෝ ලර්නර්ට අනුව ‘ගමේ නගරයේ සිදුවන කුඩා ගැටුම යුරෝපා යුද්ධයට වඩා අප පාඨකයන්ට වැදගත් විය හැක.

රටවල් හතක සාමාජියන් 260 කින් සමන්විත සතිපතා පුවත් පත් කතුවරුන් ගේ ජාත්‍යන්තර සංම්ගමයට ප්‍රජා පුවත් පත් මගින් ස්වාධීන කතුවැකි, ප්‍රවාත්ත සහ නායකත්වය පැතිරවීමට උත්සාහ දරයි. එහ අරමුණ වන්නේ ප්‍රඡා මධ්‍යයේ යෙදී සිටින්නන් හරහා කර්තෘව්‍යාකරණයේ ප්‍රවෘත්ති වාර්තා කරණයේ ගුනාත්මක බව නැන්වීම සහ ප්‍රභල, ස්වාධින කතුවැකි නර්මානය කරවීමය.


බොහෝ ග්‍රාමීය පුවත් පත් සුලු පරිමාණයෙන් පළවුවද ඒවායේ ලාභ ලැබීමේ හැකියාව වටහාගත් ඇතැම් විශාල පුවත් පත් ප්‍රකාශනය හරභා ඇත.
කතුවැකිය

Quicksilver


කතුවැකිය හෙවත් ප්‍රධාන ලිපිය යනු, පුවත් පත් හෝ සගරාවක කර්තෘවරයායා, කර්තෘ මණ්ඩලය හෝ ප්‍රකාශකයා හෝ අදහස් පල කරන ලිපියකි.


කතුවැකයාට ප්‍රතවිරුද්ද පිටුවේ පළ වෙන්නේ පුද්ගලයාගේ අදහස්‍ය. මේවායේ ආකෘතිය කතුවැකියාට සමානය. මෙම පුද්ගලයා ප්‍රකාශනනය සමග සම්බන්දයක් නොමැති කෙනෙකු විය හැක.

මෙම වදන් දෙක සමහර විට පටලවා ගැණනද බොහෝ වෙනස් වදන් දෙකකි.

කතුවැකිය - මාර්ග සූචක

කතුවැකියන් සාමාන්‍යයෙන් වෙනම පිටුවක හෝ පැහැදිලි ලෙස වෙන් කරන ලද තීරුවක පලවන අතර කතුවැකියක් වශයෙන් ලේබල් කර ඇත. (අනෙක් ප්‍රවෘත්ති සමග නොපැටලිමටය ) ඒවා සාමාන්‍යයෙන් වර්තමාන සිදුවීම් හෝ පොදු විවිධාත්මක කරණු පිළිබදව ලියවේ.


කර්තෘ වාක්‍යයන් සාමාන්‍යයෙන් කොටස් හතරකි. ප්‍රවෘත්ති, ප්‍රතිපත්ති, සමාජීය හා විශේෂ. මැතිවරණ ගැටලු වැනි විවිදාත්මක මාතෘකා සම්බන්ධයෙන් සමහරවිට “ද්වන්ධ” කතුවැකි පවා ලියවිය හැක. ( ගැටලුවේ පැති දෙකටම පෙන්වා )


බොහෝ සඟරා වලද සංස්කාරකවරයා හෝ ප්‍රකාශකයා විසින් රචිත කතුවැකි පළ වේ. බොහෝ මුද්‍රිත ප්‍රකාශ වලද කතුවැකියන් හෝ කතුවැකියන් ලිපියක් පල වන අතර සාමාන්‍යයෙන් එයට පසු කතෘට ලැබුණු ලිප කොටසක්ද පළවේ. සාමාන්‍යයෙන් කතුවැකියක් යම්කිස කරුණක් ප්‍රචාරය කිරීමට ලියවුණු රචනාවක හෝ නිබන්ධයක ස්වරූපයක් ගනියි.
කතුවැකිවල කතුවැකි ව්‍යුහය..

පුවත්පත්ක කතුවැකි පිටුව ප්‍රවෘත්ති ගැන සඳහන් නොවේ. ඒ වෙනුවට එහි ඇත්තේ පෞද්ගලික දර්ශනයකි. එහි පළවන ලිපිය කතෘතුමාගේ හෝ කතෘ මණ්ඩලයේ අදහස් හෝ දර්ශනය පිළිඹිබු කරයි. ප්‍රකාශනයක “කතෘට ලියන ලිපි” යන කොටස යටතේ පාඨකයන්ගේ මතයන් සහිතව පාඨකයා විසින් එවන ලිපිවලට අනුකූලව කතෘවරයාගේ අදහස් අලලා ලියන ලිපියේ කතුවැකිය යටතේ පළවේ. ලොව පුරා වෙසෙන පාඨකයන් මෙසේ ලිපි ලියන අතර මුම්බායි හි වෙසෙන අයෙක් විසින් ලියන ලද ලිපියක් ඔහු ලියන ලද ප්‍රකාශනයේ මුම්බායිහි පළවන ප්‍රකාශනයේ පළ වේ.

සාමාන්‍යයෙන් දැනෙන පරිදි කතුවැකියක පළ වන පණිවිඩය ඉතා ප්‍රබල ලෙස ජනතාව අතරට යා යුතු අතර එසේ කිරීමට ඒ හා බැඳුණු පින්තූර හෝ ඡායාරූපවලින් තොර විය යුතුය.

බොහෝ කතුවැකි රචනාමය හෝ නිබන්ධන ආකාරයන්ගේ එහි වන දර්ශනය ප්‍රමුඛ වන ලෙසට විවාද මත ස්වරූපයෙනි. සාකච්ඡාවට තුඩු දෙන ලෙස හා සමබරතාවය රැක ගැනීමට විරෝධාත්මක අදහස් ඇති කතට ලියන ලද ලිපි ද පුවත් පතෙහි කතුවැකිය පළ වන අසලින්ම එවෙලෙහිම පළ කිරීම පුවත් පත්වල නිතර සිදු වේ. ලිපියෙහි දිග සඳහා අවශ්යමතාවයන් සෑම පුවත් පතකම ප්‍රතිපත්තියකට අනුව වෙනස් විය හැක. එසේම මාතෘකාව සහ මාදිලිය ද ඊට හේතු සාධක වේ. සාමාන්‍ය කතු වැකියක් වඩා 750හෝ ඊට අඩු විය හැකිය.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Editorial
පාරිසරික පුවත් පත් කලාව - අපකෂපාතිවය පිළිබද විවාදය

පාරිසරික පුවත් පත් කලාවේදී ප්‍රජාව තුලු සුලු ෙභ්දනයක් පවති පරිසරික පුවත් පත් කලාවේදීන්ගේ සංගමය ඇතුලු සමහරුන් විශ්වාසකරන්නේ පාරිසරික පුවත් වාස්තවික ලෙස වාර්තා කල යුතු බවයි. එහෙත් මෙම ක්ෙෂ්ත්‍රෙය් ප්‍රවීනයෙකු වන මයිකල් ෆෝම් ඇතුලු තවත් සමහරුන් විශ්වාසය කරන්නේ පෘථිවිය සුරකිමට එම පත්‍රකලාවේදීන්ගේ පෞද්ගලික අභලාෂයක් වන්නේ නම් පමණක් බවය.


මෙම විවාදනය ලගදී අවසන් වන්නේත් නොවන නමුත් පත්‍රකලාවේදනය තුල ඇතිවන වෙනස්කම් සහ පුවත් දැනගැනිම සදහා මහජනයාට නව මාධ්‍යන් යොදාගැනිමට හමුවේ. පාරිසරික පුවත් පත් කලාවට පක්ෂ පසු බිමක් බිහවනු ඇත.
පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනයේ ප්‍රභේද

පාරිසරික සන්වේදනිය යනු පාරිසක ගැටළු සම්බන්ධ සමාජ විවාදයට අධාල වන සියළු සන්නිවේදන මාධ්‍යන්‍්‍ය


පාරිසරික සන්නවේදනය තුල සොබාදහම් ෙල්ඛණය,විද්‍යා ලේඛනය,පාරිසරික සාහිත්‍ය, පාරිසරික අර්ථ විවරනය, සහ පාරිසරික පක්ෂපාති ලේඛණ ආදී ප්‍රෙභ්ද පවති. මෙම ප්‍රෙභ්ද සමහර විට එකනෙකාගෙන් වෙන් කර හදුනා ගැනිම අපහසු වුවද ඒ සැම ප්‍රභේදනයක්ම නිර්වචනය කිරීම සුඳුසුය.


සොබාදහම් ෙල්ඛනය.

පාරිසරික සන්නවේනය තුල වැඩිම ඉතිහාසයක් ඇති ප්‍රභේදනය මෙයය.තෝමස් J ලියෝන් සිය “ This inwmparable land a guid to American nature writing ” කෘතිය තුළ මෙම ප්‍රෙභ්ද නිර්වචනය කිරිමට උත්සාහ කරයි. ඔහු පවසන්නේ එම වර්ගීකරණය එකිනෙක අතිජාදය වන බවයි. සොබාදහම් සාහත්‍ය ප්‍රධාන කොටස් තුනකි. - ස්වාහවික ඉතිහාසය තොරතුරු පරිසරයට ලබාදෙන පෘද්ගලක පිළිතුරු සහ පරිසරය පිළිබද දාර්ශනික අර්ථ විවරනයය. (Lyon’, 20 ) ස්වාභාවික ඉතිහාසය පිළිඹදව රචනාවේ ඔහු පවසන්නේ ලිවීමේ ඥ්දහන ගැටලුවනම් සොභාවික කරුණු පලඹද නයම උපදෙස් සැපයිම බවයි. “අද්දැකිම් පිළිබදව රචනාවලදී ලිවීමේ රාමුව වන්නේ ලේඛකයා සහ පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධයය. ” එසේම දාර්ශනික අර්ථ විවරණයේ අන්තර්ගත ඉහත ඛාණ්ඩ දිත්වයේ අන්තර්ගතයට සමානවුවද එය ඉදිරිපත් කිරීම වඩා විද්වත්‍ය. “ ද නෝටන් බුක් ඔෆ් නේචර් රයිටිං ” ද මෙම ප්‍රබේදනනයට අලුත් මාන කිහපයක් එක් කරයි. උදා - සත්ව ආක්‍යාන , ගෙවතු රචනා ගොවිපල රචනා පාරිසරික සාධාරනත්වය පිළිබදව රචනා,පරිසරික සංරක්ෂනය පිළිබද රචනා සහ ෙෙජවව විවිදත්වය සුරකිම රචනා පරිසරික පත්‍රකලාවේදනය මෙම ප්‍රෙභ්දයෙන් ඇරබිණි.


විද්‍යා ලේඛණය.

විද්‍යා ෙල්කණය යනු විද්‍යාත්මක අධ්‍යාපනය පිළිබද විද්‍යා ෙක්ෂත්‍රයෙන් පරිබාහිර කෙනෙකුට වූව තේරුම් ගත හැකි ආකාරයට රචනා කිරීමයි. මෙය විස්තරාත්මක හෝ කථාන්දර ස්වරූපයෙන් ගත හැක. සෑම විද්‍යා ලේඛණයක්ම පාරිසරි සන්නවේදනයට අධාල නොවේ. අධාලවන්නේ පරිසරයට සමබන්ධ විද්‍යා ලේඛණ පමණි. මෙමගින්ද පාරිසරික පත්‍රකලාවේදය පෝෂනය වී ඇත.


පාරිසරික අර්ථ විවරණය.

පාරිසරික අර්ථවිවරණය අදාල තොරතුරු සන්නවේදනය හා සහ භාවිතා කරන ආකෘතියකි. තාක්ෂන භාෂාව සරල කොට ජනතාවට විද්‍යාත්මක සහ අධාල අයුරින් කරුණු පල ගැන්වීමට මෙහදී සිදු කෙරේ. එය සතුටු දායක ( ප්‍රේකෂකයන්ට මාතෘකාව පිළිබදව ඉගන ගැනිමට උදවු කරති ) අදාළය. ,සංවිධානාත්මකය, තේවාමත්කය පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනය මගින් බිහි නොවූවත් මෙහි මෙවලම් සදහාද අධාල කරගත හැක.


පාරිසරික සාහිත්‍ය.

පාරිසරික සාහිත්‍ය යනු පාරිසරික තේමාවන් විෂයන් මිනසා ,සමාජනය සහ පරිසරය අතර සම්බන්දතාවයන් පිළිබදව ඥාන වන්ත ලෙස අදහස් දක්වන ලේඛණ ක්‍රමයය. මේ යටතට සොභාදහම් ලේඛණය මෙන්ම විද්‍යා ලේඛණය ද අධාල විය හැක. බොහෝ විට මේ හරහා පරිසරයට ඇති ඇල්ම වඩවන අතර එම නිසා මිනසා සහ පරිසරය අතර සංවේදී සම්බන්ධතාවයන් ගොඩ නැන්වීමට උදවුවේ. පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනය බිහි වීමට ද මෙම ප්‍රෙභ්ද ඉවහල් විය.


පාරිසරික පක්ෂපාති ලේඛණන


පාරිසරික පක්ෂපාති ලේකණය යනු පාරිසරික ගැටළු සම්බන්ධයෙන් අදහස් හා තොරතුරු පිළිගැන්වීම හරහා ජනතාව තුල පරිසරය සුරකිමේ අවශ්‍යතාවය ජනිත කරවීමයි. ඉහත සදහන් ඕනෑම ප්‍රෙභ්දයක් තුල මෙය දැකිය හැක.
පාරිසරික පත්‍රකලාවේදනය මෙම මෙවලම් භාවිතා කල යුතුද යන්න පිළිබදව වර්තමානයේ විවාදයක් මුතුව ඇත.
විලාසිතා ජන මාධ්‍යවේදනය සහ අන්තර්ජාලය

විලාසිතා පිළිබදව බිහවූ ප්‍රථම වෙබ් අඩවිය 1995 ජනවාරි මස ඇරඔුනු ෆැෂන් නෙට් වෙබ් අඩවියය. 1990 වන විටත් චන අන්තර්ජාලය විද්වතුන්ගේ විමඥ්ශනයට පැවැතිමින් ලක්වුවද,අන්තර්ජාල භාවිතය සදහා වැඩි කැමැත්තක් ජනතාව තුලින් ඇති බවට මින් පැහැදිලවිය.


මින් මාස හයකට පමණ පසු “ලුමියර් ” නම් ප්‍රථම අන්තර්ජාල විලාසිතා සගරාව නක් නයිට් ,ඡීන් - බැප්ටිස්ටි මොන්ඩිනෝවැනි ජායාරූප ශිල්පින්ගේ සහභාගිතවයෙන් ඇරබිනි. 1996 පැෂන් ලියු වෙබ් අඩවිය ප්‍රථම සජීව අන්තර්ජාල විලාසිතා සංදර්ශනය ඇරබියේ yves sawnt laurent විලාසිතා සන්දර්ශයත් සමගිනි. ෆැෂන් වින්ඩෝස් වෙබ් අඩවියද ප්‍රධාන වෙබ් අඩවියක් වන අතර එය 2007 දී සිය 10 වෙනි සංවස්සරය සැමරිය. 1998 CNN ස්ටයිල් සහ හින්ට් සගරාව ඇරබිණි. ඊට පසු වසරේ boo.com වෙබ් අඩවිය ඇරබුනද එක එතරම් සාර්ථක නොවීය. වෝග් සගරාවේ අන්තර්ජාල වෙබ් අඩවි වන showstudoi.com සහ style.com 2000 දී ඇරබි අතර 2002 බදී ජේසන් කැම්බල්ගේ JCReport ද 2005 දී Refinery29.com ඇරබිණි. ලේඛණකයන් සදහා ඇරබඹී නවතම වුර්තිය වෙබ් අඩවි වන්නේ Fashionreportsers ය. 2007 දී සුවිශේෂ අන්තර්ගතයක් සහිතව Beauty How සගරාව ඇරබිණි.


වර්තමානනයේ වෙබ් අඩවි ඉතා බලවත් වීමෙන් පවති 2006 දී වෙස්ට්ෆිඩ් ගෘෘප් ආතනනය ප්‍රසිද්ධ විලාසිතා සදහා වෙබ් අඩවියක් වෘෘත්ත කෙළ් ය වෙළද සැල් වල භාණ්ඩ ප්‍රචාරළණය කිරීමද යටි අරමුණු සහිත විය. එහෙත් මෙවන් අඩවියක් සදහා විශාල මුදලක් වැය වෙන්නේ එය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙළඳ කරණයක් මත රදා පවතින බැවිනි
ගැසට්

ගැසට් යනු පුවත්පතකි.
පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල ගැසට් යනු රජයේ තීන්දු හා නව නීති ප්‍රකාශයට පත් කරණ නව ලේඛණයකි.



අතීතයේ ඉතාලි පුවත්පත් මිලදී ගැනිමට භාවිතාකල “ ගැසටා ” යන ටෙනිසියානු කාසිය ඇසුරෙන් එම යෙදුම බිහිවිය. මෙම වචනය ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ යෙදුණේ “ පුවත් පත ” යන අර්ථයෙන්ය. මෙය නිල රාජ්‍ය පුවත්පත බවට පත් වූයේ 1665 දී “ ද ඔක්ස්ෆර්ඩ් ගැසට් ” යන නමින් පළවූනු ලන්ඩන් ගැසට් පුවත්පත හරහාය. මෙය ලෝකයේ ප්‍රථම පුවත්පත් කිහිපය අතරට ද අයත්වේ. 1699 දී එඩින්බර්ක් ගැසට්පතද පළවිය.


ව්‍යාපතියත් සමග මෙම යෙදුම ප්‍රධාන ප්‍රවාහයේ මුද්‍රිත ප්‍රශ්නපත් සඳහාද යෙදී ඇත. උදා - මොනට්‍රීයල් ගැසට්


ගැසට් යන පදය ක්‍රියාපදයක් ලෙසද යෙදේ. එනම් “ ගැසට් පතක් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම ” යන්නට ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ ගැසට් යන්න භාවිතාවේ. උදා - 1960 දී ‘ලෙක් නාපුරු කරුලු අභය භුමිය ලෙස ගැසට් කරන ලදී.
නිල ගැසට්

කිසියම් අත්‍යවශ්‍ය කරුණක් ක්‍රියාවට නන්වා නිල ලේඛනයක් මඟින් මහජනනයා වෙත දැන්වීම සාමාන්‍ය සිරිතයි. එය නිල ගැසට්පත වෙයි.

උදා - තායිලන්තයේ “ ද රෝයල් ගැසට් ”
සටහන්

ප්‍රවර්ගය:පත්‍රකලාවේදය
බ්‍රිතාන්‍ය පුවත්පත්වල ඉතිහාසය

17 වන සියවසේ ප්‍රවෘත්ති මෙන්ම ඕපාදූප ද පළ කරන ප්‍රකාශන රාශියක් විය. මේවා අතර පත්‍රිකා, පෝස්ටර් සහ කවි කතා ද විය. පසුකාලීන පුවත්පත් බිහිවුව ද මෙම මාධ්‍ය අතුරුදහන් වූයේ නැත. පුවත් වාර සගරා වල වෙනස නම් කාලානුරූපව පළ වීමය. 14 වන සියවසේ ග්‍රන්ථ සහ පුවත්පත් හැදින්වූයේ අවම වශයෙන් සතියකට වරක් ප්‍රකාශනය වන්නක් ලෙසනි. 1605 දී ප්‍රකාශයට පළ කරන ලද ස්ට්‍රිස්බර්ග් ජෝහාන් කැරොලස්ගේ "relation aller furnermmen und genenckwurdingen historian" ප්‍රථම පුවත් වාර සගරාව ලෙස සැළකේ.



17 වන සියවසේ මුල් භාගයේ දී මුද්‍රණ කාර්යය එංගලන්තය තුළ දැඩිව මර්දනය විය. ප්‍රථම ඉංග්‍රීසි භාෂා පුවත්පත 1620 දී සොරිස් වෙල්සර් විසින් ඇමිස්ටර්ඩැම්හි මුද්‍රණය කිරීමට මෙය ද හේතුවක් විය. මීට පෙර වෙස්ලර් විසින් මුද්‍රණය කළ "courante uyt italien,duytsland & C" ලංදේසි පුවත්පත් ආකෘතිය මෙම පුවත්පත් අනුගමනය කළේය. එහෙත් ලන්ඩනයේ ඉංග්‍රීසි පුවත්පත් මුද්‍රණය ඇරඹූ විට එය පත්‍රිකා ස්වරූපයක් ගනු ලැබීය. මෙම ස්වරූපය 1665 “ඔක්ස්ෆර්ඩ් ගැසට්” ප්‍රකාශනය වන තෙක් ම පැවැතුණි.


මුද්‍රණය පිළිබදව තහංචි 1641 දී නිදහස් කෙරුණි. සිවිල් යුද්ධය නිසා ප්‍රවෘත්ති ඉල්ලුම ඉහළ ගියේය. මේ නිසා බොහෝ ප්‍රකාශන බිහි විය. උදා - ප්‍රථම නිල වාර්තා සංග්‍රහය සහ රාජකීය පුවත්පත වන “ලන්ඩන් ගැසට්”. 1662 බලපත්‍ර පණත යටතේ ප්‍රකාශනය පාලනය කෙරුණ ද 1679 - 1685 සහ 1659 සිට පණත ක්‍රියාත්මක නො වීම නිසා බොහෝ නව ප්‍රකාශන බිහි විය.
සටහන්

ප්‍රවර්ගය:පත්‍රකලාවේදය
ප්‍රකාශන නිදහස පිළිබදව ජාත්‍යන්තර හුවමාරුව

ප්‍රකාශන නිදහස පිළිබදව ජාත්‍යන්තර හුවමාරුව යනු 1992 පිහිටවු ප්‍රකාශන නිදහස ආරක්ෂා කිරීමට අරමුණු කරගත් රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන 81 ක් එකමුතුවකි.

මේ යටතේ අන්තර්ජාලය හරහා තොරතුරු හුවමාරු කරයි. එමෙන්ම මාධ්‍ය නිදහස ,අන්තර්ජාල වාරණය , තොරතුරු පිළිබදව නීතීන්වලින් නිදහස් වීම, නිග්‍රහ සම්බන්ධිත නීති, මාධ්‍ය සංකේන්ද්‍රනය සහ පත්‍රකලාවේදීන් , ලේඛකයන් මනාව හික්මවීම අන්තර්ජාල ග්‍රාහකයින් සිදුකරන පහරදීම් පිළිබදව මෙම ආයතනය ක්‍රියාත්මක වේ.


මෙහි කටයුතු කැනාඩාවේදී සම්බන්ධීකරණය කරන්නේ ‘ කැනේඩියන් ජර්නලිස්ට්ස් ෆෝ ෆ්‍රී එක්ස්ප්‍රෙශන් ‘ ආයතන හරහාය.


පත්‍රකලාවේදීන් ජනමාධ්‍යවේදීන් , වියුතුන්, ඡායාරූප ශිල්පීන්, කැමරා ශිල්පීන්,ලේඛකයන්, ප්‍රකාශකයන්, කාටුන් ශිල්පීන්, ප්‍රජා ගුවන්විදුලි ආයතන, පුස්තකාල ආදී සංස්කරණය සඳහා වෙහෙසෙන සංවිධාන රාශියක් මෙහි සාමාජිකත්වය දරයි.


උදාහරණ - හවුමන් රයස්ට් වෝච් , රිපෝටරිස් විතවුට් බෝඩර්ස් පුස්තකාල සමාගම් සහ ආයතන වල ජාත්‍යන්තර එකමුතුව, ප්‍රජා ගුවන් විදුලි විකාශනයන්ගේ ලෝක සංගමය සහ ඉන්ටනැශෙනල් පෙන්.


යුනෙස්කෝ, මානව හා පුද්ගලික අයතින් පිළිබද අප්‍රිකානු කොමිසම, යුරෝපා කවුන්සිලය සහ මාධ්‍ය නිදහස පිළිබදව නියෝජනය ආදී ප්‍රකාශන නිදහස නිරීක්ෂණය කරන අන්තර්ජාලය සංවිධාන රැසකට මෙ මගින් තොරතුරු සැපයේ.
සටහන්

ප්‍රවර්ගය:පත්‍රකලාවේදය
ප්‍රවර්ගය:කැබලි ලිපි
ගවේෂණාත්මක පත්‍රකලාවේදනය

ගවේශනාත්මක පත්‍රකලාවේදනය


ගවේශනාත්මක පත්‍රකලාවේදනය යනු අපරාධ දේශපාලනය දූෂන හෝ වෙනත් ගැටලුවක් සම්බන්ධනයෙන් දැඩි ගවේශන සිදු කර වාර්තා කරන ක්‍රමයකි.

ඩිබර්ක් ( 2006 ) පවසන ආකාරයට ගවේශනාත්මක පත්‍රකලාවේදියෙකු යනු සත්‍ය සොයා සැබෑ ලෝකයේ එය ක්‍රියාත්මක නොවන අවස්ථා වාර්තා කරන පුද්ගලයෙකි. එම ක්‍රියාව ගෙවශනාත්මක පත්‍රකලාවේදනය ලෙස හැදින්වෙන අතර පොලිසිය, නිතිඥයන්, විගණන නිලධාරීන් හෝ නිත ක්‍රියාත්මක කරන වෙනත් ආයතන මගින් සිදු කෙරෙන ගවේශණයන් ගෙන් මෙය වෙනස්වේ. මෙහ අරමුණ සිමිත නොවන අතර නියතක පදනමක් නැත. ප්‍රචාරණය බෙහෙවින් සම්බන්ධය.


සාමාන්‍ය ෙෙදයනික හෝ සති අන්ත පුවත් පත් වාර්තා කරුවන් ක්ෂණිකව පුවත් රචනා කළද ගවේෂනාත්මක කලාවේදීන් සිය ගැටළුව විමර්ශනනයට හා වාර්තා සකස් කිරීමට සෑහෙන කාලයක් අැත්නම් විට මාස හෝ වසර ගණනක් ගත කරයි. සාමාන්‍යෙන් ද ගවේෂනාත්මක කටයුතු සිදු කරන්නේ පුවත් පතක් හෝ නිදහස් මාධ්‍ය වේදීන්‍්‍ය. අවසාන වාර්තාව හෙළිදරව්වන ස්වරෑපයක් ගනි.
ගවේෂණාත්මක පත්‍රකලාවේදනය - ගෙව්ෂනය

ගවේෂණාත්මක පත්‍රකලාවේදනය - ගෙව්ෂනය


ගවේෂනය සදහා සම්මුක සාකච්ඡා ගණනාවක් සහ දිගු දුර ගමන් කිරීමට සිදුවිය හැක. සමහරි විට මුර කිරීම, ෙල්ඛන විශ්ලේෂණය , උපකරන ක්‍රියාත්මකකාරීත්වය පිළිබද සොයා බැලිම්,ප්‍රත්‍යක්ෂීත ෙබෙහත් ,විද්‍යාත්මක විෂ්ෙල්ශන ,සමාඡීය සහ ෙෙනක ගැටළුද අදාළ විය.

ගෙවිෂනාත්මක පත්‍රකලාවේදනය සහ දත්ව සොයාබැලිම් පරීක්ෂා කිරීම් සහ ශාරීරික උත්සහයන් අවශ්‍ය වේ. මෙය සදහා වශ්ෙලෂනාත්මක සහ ෙෙධර්්‍ය වන්ත මනසක් අවශ්‍ය වන්නේ දිත්ව සැගවී සියළු දොරටු වැසි පවතින විට පවා සිය ගවේශනයන් ඉදිරියට ගෙන යෑම සදහාය.


තොරතුරු සොයාගත හැකි මාධ්‍ය.

* අතහැර දමන ලද මුලාශ්‍ර අධ්‍යනනය.උදාහරන - ලේඛණ, දුරකථන වාර්තා ලිපින සදහන් පොත් බඳු වාර්තා බලපත්‍ර වාර්තා
* අසල්වැසියන් හා කතා බහ.

* Lexisnexis වැනි දායකත්ව පරීක්ෂන මූලාශ්‍ර.

නිර්නාමිමික මූලාශ්‍ර.

සැගවී තොරතුරු රැස් කිරීම


ගවේෂනාත්මක පත්‍රකලාවේදනය විශ්ලේෂණ වාර්තා කරණයෙන් වෙනස්‍ය. ඩි බර්ක් ( 2000 ) ට අනුව විශ්ලේෂණාත්මක වාර්තා කරනයේ දී සිදුවන්නේ ප්‍රපංචමය පිළිබදව ප්‍රශ්න ඇසිම හෝ වෙනත් අයුරකින් බැලිමට හැකිවන ආකාරයෙන් පවතින ද්විත්ව නැවත සකස් කරීමය. ගවේෂනාත්මක පත්ත්‍රකලාවේදීන් එය නොමැත නොනැවතී පවතින දත්ව සත්‍යදැයි සොයා බලයි.
ජෑස් පත්‍රකලාවේදනය

ජෑස් පත්‍රකලාවේදනය.


මෙම ප්‍රවණතාව 1920 ගණන්වල ඇතිවිය. මෙම නාම භාවිතාවූයේ මෙකල පත්‍රකලාවේදනයේ ජවසම්පන්න බව සහ හොදින් නිරූපනය කල ටැබ්ලොයිඩ් ආකෘතිය නිසාය.


උතුරැ අැමරිකාව 1920 දශකයේ අැමරිකානු ඉතිහාසනසයේ වර්ණවත් පරිච්චේදනයක් ඇය සැලෙක්. මෙසේ වර්ණ වත්වූ එක් ආකාරයක් පමණ වූ පුවත් පත් තිබූ අතර ඡායාරූප බොහෝ ප්‍රමාණයක් ඇතුලු කර තිබුනි. පළවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ඈ.එ.ඡ මාධ්‍ය ආකර්ශණිය රටාවකට එල බියේය. මෙම පරිච්චේදනය කෙටි වූවත් 1919 -- 24 කාලතුළ වැඩි අවධානයක් ලබාගැනුනි. ( විශේෂයෙන් නවියෝක් හි ) මෙය හරහා හොලිවුඩය, ලිංගිකත්වය,අපරාදනය ,මුදල් ආදී බොහෝ ෙක්ෂත්‍රෙය් ආවරණය කෙරිනි. මෙම ක්‍රමය යටතේ අකුරු වලින් නොව රූප වලින් පනිවිඩ ප්‍රේක්ෂකයාට ලබාදුන්නේය.
විකාශන ජනමධ්‍යවේදියා

ගුවන් විදුලි ජනමාධ්‍යවේදීන් කරුණු රැස් කර ඒවා නිවැරදිව සහ සමබරව ඉදිරිපත් කල යුතු අතර තම වාර්තා විචිත්‍ර කිරීම සඳහා සුදුසු ශබ්ද ප්‍රයෝගද එක් කල යුතුය.ප්‍රවෘත්තියට අදාළ පුද්ගලයන් සමග පැවැත්වූ සම්මුඛ සාකච්ඡා,සහ පසුබිම් ශබ්ද මේ සඳහා යොදාගත හැක. ගුවන් විදුලි ප්‍රවෘත්ති ඉදිරිපත් කරන්නා කියවන හැදින්වීමට රචනා කිරීමට සහ සජීවීව ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දීමටද ඔවුන්ට සිදුවිය හැක.


රූපවාහිනී මාධ්‍යවේදීන් සිය වාර්තාකරණ විචිත්‍ර කිරීම සඳහා දෘෂ්‍ය ප්‍රයෝග යොදා ගනී. අදාළ සම්මුඛ සාකච්ඡා,සිද්ධිය වූ ස්ථානයේ දර්ශනය සහ ග්‍රැෆික් මේ සඳහා යොදාගැනේ. ගුවන් විදුලි වාර්තාකරුවන් මෙන් මොවුන්ටද ප්‍රවෘත්තියේ හැදින්වීම රචනා කිරීමට සිදුවේ.

රූපවාහිනියේ සහ ගුවන්විදුලියේ වාර්තාකරුවන්ට සිය ප්‍රවෘත්ති ඉදිරිපත් කිරීමේ දී මුද්‍රණ මාධ්‍යවේදීන්ට අදාළ නොවන සීමාවන් පැනවේ. රූපවාහිනී වාර්තාකරුවන් හොදින් සූදානම් වී සිය ඉදිරිපත්කිරීම කලයුතුය.
සටහන්

| Journalism - Broadcast journalism
|}
{|
පත්රකලාවේදනයේ සම්මත සහ සදාචාරයන්

පත්රකලාවේදනයේ සම්මත සහ සදාචාරයන්


මෙහදී අවධානය යොමු කෙරෙන්නේ වෘත්තිය පත්රකලාවේදීන් විසින් මුහුණ පාන අබියෝග වලට ද අදාල සදාචාර සහ යහපත් පිළිවෙත් පිළිබදවය. ෙඒතාහාසික මෙන්ම වර්තමානය ද මාධ්ය සදාචාරය පිළිබදව මාධ්ය වේදීන් සලකන්නේ සිය සදාචාරාත්මක මූලධර්ම වශයෙනි. වෘත්තිමය පත්රකලාවේදී සංගම් සහ පෘද්ගලික මුද්රන විකාශන සහ අන්තර්ජාල පුවත් සංවිධාන වල ෙල්ඛණ වල මේවා නිරන්තරයෙන්ම ඇතුලුවේ.


“ සෑම පුවත් සංවිධානයකම ලැබිය හැක්ෙක් ඔවුන්ගේ විශ්වාසවන්තනිය සහ කිර්තය මතනය. ”
- ටෝනබර්මන් - CBS නවුස් - ප්රධාන කතෘ.

දැනට පවතින සාදාචාර සංග්රහයෙන් අතර වෙනස් කම් පැවතියත් සැමටම පොදු මූලිකාංගද බොහෝය. උදාහරණ සත්යවාදී බව නිවරදි බව වාස්තවික බව අපේකෂපාති බව සාධාරන බව ජනතාවට වගකිම මේවා පුවත් පත් ලබාගැනිමේ දී හා ඒවා ජනතාවට ලබාදීමේ දී ඉතා වැදගත් වේ.


වෙනත් පුළුල් සදාචාර පද්ධතීන් මෙන් මෙහි දී හානය අවම කිරීමේ මූලධර්මය අඩංගුය. මෙමගින් කිසියම් වාර්තාවක සටහන් තොරතුරු ඇතුල්වීම වලක්වය. උදාහරණ කුඩා දරුවන්ගේ නම්,අපරාදනයට ලක්වුනු ඇති නැත්තාගේ නම් සහ අත්යඅව්ය ෙනවන තොරතුරු, කෙනෙකුගේ කිර්තයට හානි පමුණුවන තොරතුරු.
ජනමාධ්‍ය පාසල

ජන මාධ්‍ය පාසල යනු පාසලක් හෝදෙපර්තමේන්තුවක් ‍වන අතර සාමානයෙන් එය පිළිගත් විශ්ව විද්‍යාලයක කොටසක් වේ. ජනමාධ්‍යකරුවන් පුහුණකරුවන්ය. ජනමාධ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවක පාසල හෝ උසස් විද්‍යාලයක ජේ. පාසල යන කෙටි නමින් ජනමාධ්‍ය පාසල හඳුන්වයි. අතීතයේ සහ වර්තමානයේ සිටින බොහෝ ප්‍රසිද්ධ සහ පිළිගත් ජනමාධ්‍යකරුවන් ජනමාධ්‍යය පිළිබඳ විධිමත් පුහුනවක් නොමැති නමුත් ඔවුන්ගේ වෘත්තියේ හැකියාව ඉගෙන ගනු ලබන්නේ බොහෝ විට පිටපත් රචිත/ රචිකාවක් ලෙසිනි. නුතන ලෝකයේ බොහෝ පෙදස්වල ජනමාධ්‍යකරැවන් විශ්වවිද්‍යාල මට්ටමේ පුහුණුවක්, පර්යේෂණ හැකියාවන්, සම්මුඛ සාකච්ඡා ක්‍රම හා ලඝු ලේඛණය ආදී තාක්ෂණික හැකියාවන්ද මාධ්‍ය න්‍යායන්ද, සංස්කෘතික අධ්‍යයනය වවන, ආචාර ධර්ම පැති අධ්‍යන කටයුතු පිළිබඳවද හැකියාන් ලබා ගනී.

අතිතයේ එක්සත් රාජාධානියේ අපේක්ෂකයන් ප්‍රථමයෙන් රාජ්‍ය නොවන උපාධියක් හදාරා පසුව පශ්චාත් උපධි මට්ටමේ දී මාධ්‍ය හැදෑරීය. එහෙත් පසුගිය දශකය තුළ මෙය වෙනස්වී ඇති අතර ජනමාධ්‍ය දැනුම හා පුහුණුව උසස් අධ්‍යාපන ආයතන තළද දැන් ලබා දේ. ජනමාධ්‍යවේදය පිළිබදව ශාස්ත්‍රෙවදය උපාධි පිරිනමන විශ්වවිද්‍යාල 60 කට වැඩි ගණනක් ද එ.රාජ්‍යය තුළ ඇත. ජනමාධ‍ය පශ්චාත් උපාධි මට්ටම දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර ජාතික පත්‍රකලාවේදීන්ගේ සංගමය, පත්‍රකලාවේදීන් පුහුණුව සදහා වන ජාතික මණ්ඩලය මගින් මේවා බොහෝ විට පිළිගැනේ.
ප්‍රජාචාරය

ප්‍රජාචාරය යනු පුරවැසිභාවය සහ රජය පිළිබද අධ්‍යාපනයයි.මෙහිදී භාහිර සාධකවලට වඩා,රජයේ ක්‍රියාකාරිත්වය සහ පාලනය අධ්‍යයනය පුරවැසියාගේ කාර්යභාරය ආදිය පිළිබද වැඩි අවධානයක්යොමු කරයි.


දෙන ලද දේශපාලන හා සදාචාරත්මක සම්ප්‍රදාය තුළ පරිපාලනය යනු එම සම්ප්‍රදාය තුළ තමන්ගේ අයිතිවාසිකම් හා යුතුකම් පිළිබද පුරවැසියන් දැනුවත් කිරීමයි. මේවා වෙනස් වනවිට පරිපාලනයේ නිර්වචනය ද වෙනස් වෙයි.ඉතිහාසය,ආගම සහ මාධ්‍ය භාවිතය පිළිබද අදාල දැනුම මෙයට ඇතුලත්වේ.ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ මහජන අධ්‍යාපනය පිළිබද තාර්කිකත්වයද මෙයයි.එනම් එරට ව්‍යවස්ථාව පිළිබද මහජනයා දැනුවත් විය යුතු අතර එය පිළිගත යුතු බවයි.

නගර සහ ඒවායේ සංවිධානය සැලකීමේදී පෙනීයන්නේ ප්‍රජාපාලනය නාගරික සැලසුම් කරණයෙන් වෙන් කර ගැනීම අපහසු බවයි.ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවලදී මෙය ග්‍රාම සංවර්ධන නායකයන්ගෙන් වෙන්කිරීමට අපහසුවේ. ප්‍රජාපාලනයේ ඉතිහාසය ග්‍රීසියේ ප්ලේටෝ සහ චිනයේ කොන්ෆියුසියස්ගේ කාලය දක්වා දිවෙයි. මෙම අදහස් නැගෙනහිර සහ බටහිර වෙනස් වන අතර අයිතිවාසිකම්,සාධාරණත්වය සහ සදාචාරාත්මක බව පිළිබද වෙනස් වන අදහස් ඒම නිසා ඉදිරිපත් වී ඇත.

රජයේ හැඩගැස්ම,මැතිවරණ කොට්ඨාස ක්‍රමය සහ ඒවායේ ප්‍රතිසංස්කරණයන් පිළිබද විශේෂ අවධානය යොමු කළ යුතුවේ. මෙහිදී ඡන්ද ක්‍රමය,වත්කමි ව්‍යාප්තිය, දේශපාලන හා නෛතික බලතල විමධ්‍යගතකරණය, නීතිය පාලනය සහ ආශ්‍රිත නීති සංග්‍රහයන්ද, දේශපාලනිකව හා පෞද්ගලික සංසන්දය කිරීම වටී. මේවා රාජ්‍ය දුෂ්පෝෂක තත්ත්වයකට හෝ දේවාධිරාජ්‍යකට යටත් වීම වැළැක්වීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය ලෙස සලකනු ලැබේ. මෙම කරුණු නිසා ඇතිවන ප්‍රභේදනයන් විවිධ රාජ්‍යයන් ගොඩනගන අතර රාජ්‍ය පාලන ක්‍රමයද ඒ අනුව වෙනස් වේ.ප්‍රජාපාලනය උත්සාහ කරනුයේ විවිධ ස්ථරවල නායකයන් අතර බලතුලනයක් ඇති කිරීමයී. මේ අනුව ලෝක පාලනයක් ඇති කිරීමද ප්‍රජාපාලන ගැටළුවකි.



සුළු පරිමාණයෙන් සලකන විට නුතන මානව සංවර්ධනයන් උත්සාහ කරනුයේ සදාචාරය සහ සුළු පරිමාන දේශපාලනය,නාගරික හා ග්‍රාමීය තිරසාර සංවර්ධනය ආර්ථික විද්‍යාවත් සමග සංකලනය කිරීමය. ජේන් ජෙකබිස්, කැරොල් මුවර් පවසන ආකාරයට නගර හෝ ප්‍රදේශ දේශපාලන වශයෙන් අත් හැරීම පොදු සදාචාරයක් ගොඩනැගීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ.මක්නිසාදයත් නාගරික හා ග්‍රාමීය ජනතාවන් සදාචාරය පිළිබද අදහස් එක් කළ නොහැකි තරමට වෙනස් බැවිනි . මෙසේ විමධ්‍යගතකරනය හරහා අවම ප්‍රජාපාලන තත්ත්වයක් එනම් සෛවරීවාදය ඇතිවේ.
සටහන්

ප්‍රවර්ගය:දේශපාලන විද්‍යාව
සංසන්නාත්මක දේශපාලනය

සංසන්නාත්මක දේශපාලනය

සංසන්දනාත්මක දේශපාලනය යනු ආනුභුතික ප්රවෙිෂයක් සහ සංසන්දනාත්මක ක්රමවේදයක් සහිත දේශපාලන විද්යාවෙි උපවිෂයකි. සංසන්දනාත්මක දේශපාලනයට ස්වාධීන කේන්ද්රයක් නොමැති අතර එය ක්රමවේදයකි. එය අවධානය ෙයමු කරන්නේ ‘කෙසේද ‘ යන්නට මිස ‘ කුමක්ද ‘ යන්නට නොවේ. වෙනත් වචනවලන් පවසන්නේ නම් එය අරමුණකන් නර්වචනය නොවේ. එය නර්වචනය වනුවේ දේශපාලන ප්රපංච අධ්්යනයට යොදාගන්නා ක්රමවේදයනි. වෙනත් ක්ෂේත්රවලදී මේ සඳහා වෙනත් නම්ද භාවිතවේ. උදාහරණ ලෙස සංසන්දනාත්මක රජයයන් (විවිධ රජයන් සංසන්දනය) හෝ සංසන්දනාත්මක විදේශ ප්රතිපත්ති ( විවිධ රජයන්හි විදේශ ප්රතිපත්ති සංසන්දය කොට රාප්ජයේ හා විදේශ ප්රතිපත්ති ලක්ෂණ අතර සංබන්ධතාවන් නිරීක්ෂණය කරීම) දැක්විය හැක.

සමහර අවස්ථා වලදී, විශේෂයෙන් එක්සත් ජනපදයේදී, සංසන්දනාත්චක දේශපාලනය යන යෙදුම ‘විදේශ රට වල දේශපාලනය’ සඳහා ද භාවිතා කෙරේ. එහෙත් මෙම යෙදුම නිවැරදි යැයි නොසැලකේ.