JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
සර්වග්‍රාහි යෝග්‍යතාවය

සර්වග්‍රාහි යෝග්‍යතාවය (1F) පිළිබදව නිර්වචනයන් කිහිපයක් ඇත. නමුත් ඉන් ‍එකක් ( ඔලී - 2003-ට අනුව ඩබ්ලිව්.ඩී හැමිල්ටන් ගේ ප්‍රථම විස්තරය හා නොගැලපේ) පුද්ගලයෙකුගේ හැසිරිම් වල සෘජු හා වක්‍ර යෝග්‍යතා ප්‍රතිවිපාකයන්හි එකතුව සර්වග්‍රාහි යෝග්‍යතාවය වේ. එහි සෘජු ‍යෝග්‍යතා ප්‍රතිවිපාකය යනු පුද්ගලයා සහ සමාජ සහකරුවන් අතර ඇති සම්බන්ධයේ මට්ටමෙන් බර තබන ලද (රික්ලේෆ්ස් සහ මිලර් 2001) සමාජ සහකරුවන්ගේ යෝග්‍යතාවය‍ කෙරෙහි වන බලපෑමද වේ. සමාන සමාජ හැසිරිම් කෙරෙහි ලැදිකම ඇති කෙරෙන ජාන සහිත අනෙකුත් පුද්ගලයන්ගේ පැවැත්ම හෝ අභිජනනය සමාජ හැසිරිම් විසින් වැඩි කිරිමේදි හෝ අඩු කිරිමේදි ඒවා ජිවියාගේ අනියම් යෝග්‍යතාවය කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කරයි. එහෙයින් මෙම ආකෘතිය වුල්කාර ජාන පරම්පරාවෙන් සර්වසම වන විට අවශ්‍ය වන ඥාතියා තෝරා ගැනිමට (දැඩි අර්ථයෙන්) වඩා ‍පොදු එකක් වේ. වර්ග්‍රාගි යෝග්‍යතාවය නිරූපණය කිරිම සදහා ඉතාමක් පොදු ඓතිහාසික පසුබිම ඇත්තේ ආසන්න සබදතාවයක් ඇති ජිවින් කාණ්ඩ වල නිසා ආකෘතින් දෙක එක සමාන ලෙස සාමාන්‍යයෙන් සැලකේ.


ජානයේ දැක්ම අනුව පරිණාමයේ සාර්ථකත්වය අවසානයේ රදා පවතින්නේ තමාගේ උපරිම පිටපත් සංඛ්‍යාවක් ජනගහණය තුළ රදවා තබාගැනිමෙනි. වර්ෂ 1964 වර්ෂය වන තෙක් ජාන විසින් මෙම තලය ලගා කරගත්තේ පුද්ගලයාට උපරිම ජීවය දරුවන් සංඛ්‍යාවක් ඉතිරි කොට තබා යාමට සැලැස්විමෙන් බව සාමාන්‍ය විශ්වාසය විය. කෙසේ වුවද, ජිවියෙකුගේ ආසන්න ඤාතින් ජාන වැඩිගණනක් පොදුවේ කොටස් කර ගැනීමට ඉඩ ඇති නිසා (දුර්ලභ ජානවල ප්‍රතිවාදි වු "පොදු ‍ජාන" හා පටලවා නොගත යුතුය) මෙම ඥාති පුද්ගලයන්ගේ අභිජනනය සහ පැවැත්මට අනුබල දිම මගින් ජානයට හිමි පරිණාමික සාර්ථකත්වය වැඩි දියුණු කර ගත හැකි බව වර්ෂ 1964 දි ඩප්ලිව්. ඩී හැම්ටන් විසින් පෙන්වා දුන්නේය. මෙසේ පුද්ගලයින්ට ඔවුන්ගේ පුද්ගල යෝග්‍යතාවයට වඩා සර්වග්‍රාහී යෝග්‍යතාව උපරිමයට පත්කර ගැනීම සදහා ගැලපෙන ක්‍රමයකට හැසිරිම සදහා මෙහෙයවනු ලබයි.


සර්වග්‍රාහී යෝග්‍යතා මුලධර්ම පිලිබද ප්‍රත්‍යක්ෂ මුලනය උදාහරණයක් ලේඩින්ගේ බිම් ලේනා විසින් සැපයේ. මෙහිදී තමන් ගොදුරු කර ගැනිමට බලාසිටින කෙනෙක් සිටි බව ඔවුන්ගේ කාණ්ඩායටමට අනතුරු ඇගවිම සදහා එක් එක් ලේනා විසින් අනතුරු ඇගවිමේ සංඥා නිකුත් කරනු ලැබේ. අනතුරු ඇගවිමේ සංඥා නිකුත් කිරිමෙන් ‍බෙල්ඩින්ගේ බිම් ලේනා තමන් සිටින ස්ථානය දැන ගැන්නට සැලැස්විම මගින් තමන් වැඩි අනතුරකට ලක්වේ. කෙසේ වුවද මෙම ක්‍රියාවලියේදි ලේනා ජනගහණය තුළ ජීත්වන සිය ඥාතින් ආරක්ෂා කර ගනී. වැඩි දුරටත් කළ අධ්‍යනයන්හිදි ලේනා තම අවදානමට පත්විම ඇති කැමැත්ත ඌ ජනගහණයේ සාමාජිකයන්ට කෙතරම් ආසන්න වශයෙන් ඥාතිත්වය දරන්නේ ද යන්නට සෘජුවම සමානුපාතිකය වන බව පෙනි ගොස් ඇත. එහෙවින් තමාගේම ජාන ප්‍රජානය කිරිමෙන් ඉතිරි කර යා හැකි ජනගහණය ප්‍රමාණයට වඩා ආසන්න තම ප්‍රදේශයේ සිටින අනෙකුත් ලේනුන් ආරක්ෂා කිරිම මගින් ජාන වැඩි වශයෙන් ඉදිරියට ඉතිරි කිරිමට තුඩු දෙයි නම් ලේනා තමාගේ ජීවිතය බිලිදිමට කැමති වේ. එය වැඩි සර්වග්‍රාහි යෝග්‍යතාවකට තුඩු දෙයි. තවත් හොද නිදසුනක් වනුයේ කිරළ පක්ෂයා තමාගේ පැටවුන් උකුස්සන්ගේ අවධානයෙන් මගහැරවීම සඳහා තමාට තුවාල වු බවට ව්‍යාජ පෙන්විමක් කිරිමයි.
සටහන්

{|
ස්වභාවික වරණය

ස්වභාවික වරණය යනු අභිජානීන ජිවින්ගේ ජනගහණයක අනුගාමි පරම්පරාවන්හි සතුටුදායක උරුම විය හැකි ගති ලක්ෂණ වඩාත් සුලබ විමෙන් අසතුටුදායක උරුමවිය හැකි ගති ලක්ෂණ වඩාත් සුලභ විමෙන් අසතුටුදායක උරුම විය හැකි ගති ලක්ෂණ විරල විමෙන් ක්‍රියාවලියය. ස්වභාවික වරණය රූපානුදර්ශනය මත නැතහොත් ජීවියෙකුගේ නිරික්ෂණය කළ හැකි චරිත ලක්ෂණ මත ක්‍රියාත්මක වේ. ඒ අනුව වඩා සතුටුදායක අයට වඩා නොනැසි පැවතිමට සහ අභිජනනයට ඇති ඉඩකඩ වඩා වැඩිය. සතුටුදායක රූපානුදර්ශනය හා සම්බන්ධ ප්‍රවේණි දර්ශනය වන රූපානුදර්ශනයේ ජානමය පදනමෙහි සංඛ්‍යාතය පසුගාමි පර්මපාරවාලදි වර්ධනය විමක් වෙයි. මෙම ක්‍රියාවලිය නිසා කාලයක් සමග ජිවින් විශේෂික රපිසරාත්මක අවකාශය හා අනුවර්තිත විමක් සිදුවිය හැකි අතර අවසානයේදි නව ප්‍රභේදයන් පැන නැගීමටද තුඩු දිය හැකිය. වෙනත් වචන වලින් කියතොත් ස්වභාවික වරණය වනු නිශ්චිත ජිව ජන සමුහයක පරිණාමය සිදුවිය හැකි යාන්ත්‍රනයයි.

ස්වභාවික වරෟණය නුතන ජීව විද්‍යාවේ වැදගත් අංගයකි. මෙය හදුන්වා දුන්නේ චාල්ස් ඩාවින් විසින් 1859 වර්ෂයේ ලියු ද ඔරිජින් ඔෆ් ස්පීසීස්(Origin of Species) නමැති සිය නව සොයා ගැනිම් හදුන්වා දුන් ග්‍රන්ථයෙනි. එහි ස්වභාවික වරණය යන්න විස්තර කනරනු ලැබුවේ. ආවේනිකත්වය පිළිබද පිළිගෙන හැකි න්‍යායක් නොපවති නිසාය ඩාර්වින් සිය ලිවිම කරන කාලයේ දි නුතන ජාන විද්‍යාව පිලිබද කිසි දැනුවත් භාවයක් නොතිබිණි. නුතන ජනා විද්‍යාවේ පියා ලෙස සැලකෙන ග්‍රෙගර් නේඩල් ඩාර්වින්ගේ සමකාලිනයෙක් වුවද විසිවන සියවසේ මුල් කාලය තෙක් ඔහුගේ කෘතින් අප්‍රසිද්ධව පැවතිණි. සාම්ප්‍රදායික ඉන්විනුයානු විකාශනය හා සම්භාවය හා අණුක ජාන විද්‍යාවේ පසු කාලින සොයා ගැනිම්වල එකතුව නුතන විපරිණාමික සංයෝග ලෙස හැදින්වේ.
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
ශබ්ද විද්‍යාව

ශබ්ද විද්‍යාව (ග්‍රික ශබ්සය හෝ හං යන්නෙන් ) යනු මනුෂ්‍ය කථනයෙහි භෞතික ශබ්දයන් අධයනයයි. එය කථන ශබ්දයන්හි භෞතික ගුණාංග සහ ඒවයේ කායික විද්‍යාතමක නිෂ්පාදනය, ශ්‍රවන ප්‍රතිග්හණය හා ස්නායු කායික විද්‍යාත්මක අවබෝධයක් යනාදි ක්‍රියාවලින් හා සම්බන්ධවයි.

ශබ්ද විද්‍යාව සංස්කෘත භාෂාව පිළිබදව ජානින් ක්‍රිස්තු පුර්ව 5 වනි සියවසේ ලියන ලද ග්‍රන්ථයේ ව්‍යංජනාක්ෂ උච්චාරණය සහ විලාශය පිළිබද විස්තරයක් සමගඅවුරැදු 2500 ත් තරම් ඇත අතීත්යේ ඉපැරණි ඉන්දියාවෙනි අධ්‍යපනය ‍කෙරණි. ප්‍රධාන ඉන්දිය අක්ෂර මාලාවන් අද ඒවායේ ව්‍යංනාකරෂ පානිය හෝ වර්ගකිණරය අනු පළෙගස්වනු ලැබේ.
ශබ්ද විද්‍යා වර්ග

- උච්චාරණ ශබ්ද විද්‍යා කථනයේ උච්චාරණය හා සම්බන්ධ එනම්, කාල් දිව සහ සම රැළි වැනි කථන ඉන්ද්‍රයයන්හි ස්ථනය හැඩය හා චලනයයි.


- ධවනි ශබ්ස විද්‍යාව කථනය් ධවනි පිළිබදව සැලකිලිමත් වේ. එනම් සංඛ්‍යාතය සහ සුසංවාදය වැනි ශබ්ද තරංගවල ගුණාංගයන්ය.


- ශ්‍රවණ ශබ්ද විද්‍යාව කථනය අවබෝධකරගැනිම හා සම්බන්ධයි. ශබ්ද ඇතුලත් කන විසින් ලබා ගන්නේ කේස යන්න සහ මොළය විසින් අවබෝධ කරගන්නේ කෙසෙද යන්නයි.
සටහන්

| Phonetics
|}
{|
ස්වර ශාස්ත්‍රය

ස්වර ශාස්ත්‍රය (ග්‍රීක ෆෝන්) හඩ ශබ්දය + (ලෝගෝස්) වචන කථනය, සාකච්ඡාවට භායනය වු විෂය යනු යම් නිශ්චිත භාෂාවක ශබ්ද ක්‍රමය අධ්‍යනය කරන වාග් විද්‍යාවෙහි උප ක්ෂේත්‍රයකි. ශබ්ද විද්‍යාව කථානයේදි ඇතිවන ශබ්දයන්හි භෞතික නිෂ්පාදනය සහ අවබෝධය පිළිබදව වන අතර ස්වර ශාස්ත්‍රය දෙන ලද කිසියම් භාෂාවක හෝ භාෂාවන් අතර ශබ්ද ක්‍රියා කරන අකාරය විස්තර කරයි.

ස්වර ශාස්ත්‍රයෙහි වැදගත් කොටසක් වනුයේ භාෂාවක් තුල කිනම් ශබ්ද වශේෂණය ඒකකයන් වන්නේද යන්න අධ්‍යනය කිරීමයි. උදාහරණයන් පෙස ඉංග්‍රිසි භාෂාවෙන් /P/ සහ /B/ ශබ්දයේ විශේෂණිය එක්යන් ව්. (ඒවා ශබ්දානුය./ වෙනස වන්නේ ශබ්දානුක හෝ ශබ්දානුමිතික බවයි) මෙය (pin) සහ "බින්" (bin) වැනි වෙනෙස් දේවල් හදුන්වන නමුත් ශබ්දයට ස්ථානගත වි ඇති අන්දම අනුව දේශිය කථිකයින් විසින් තවමත් එකම ඹප්දය ලෙස සැලකේ. උදාහරණය ලෙස පින් (pin) යන වචනනය පී (p) අකුර මහාප්‍රාණක්ෂරයක් ලෙස ශබ්ද කරන අතර ස්පින් යන වචනයෙහි ශබ්දානුව ශබ්දයෙන් පමණක් වෙනස්වන කුඩාම යුගයන් ගන් දැකගත හැකිය.අනෙක් අතට පී (p) අක්ෂරය ‍බොහෝ විට අනෙකුත් ශබ්දවලට සාපේක්ෂය එය සමාන වි ඇති අන්දමට අනුව වෙනස් ආකාරකින් උච්චාරණය කිරිම හෝ නොකිරිම පිලිබද මෙම වෙනස් ශබ්දානු අතර වෙනස්කම්ක් ලස දැක්වේ.

අවම අර්ථ පුර්ණය ශබ්ද (ශබ්දානු) වලට අමතරව ස්වර ශාස්ත්‍රය ඉහත විස්තර කල ඉංග්‍රිසි භාවේ "පි" අක්ෂණය යෙදුනු අන්දම සහ මාත්‍රාව,ව්‍යුහය, අවධාරණය, උච්චාරණය සහ ස්වර භේදය වැනි මාතෘකාවන්හිදි ද ශබ්ද එකිනෙකට අතර වෙනස් වන අන්දම අධ්‍යනය කෙරේ.

ස්වර ශාස්ත්‍රමය ඒකකයන් හි ශබ්ද ඇතුලත් නොවුවද සංඥා භාෂා විග්‍රහ කිරිම සදහා ද ස්වර ශාස්ත්‍ර න්‍යායේ මුලධර්මයෙන් යොදා ගනු ලැබිය. ස්වර ශාස්ත්‍ර විග්‍රහ‍යේ දී උපකරණය ලෙස යාදා ගැනිම සදහා නිර්මාණය කර ඇති නිසා ප්‍රකාරයෙන් නිදහස්ව යොදා ගැනිමට හැකියාව ඇත.
සටහන්

| Phonology
|}
{|
භාෂා ප්‍රායෝගිකතාවය

ප්‍රායෝගිකතාවය යනු ස්වභාවික භාෂා කථාකරන්නන් පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කරන ලද දෙයට වැඩි යමක් සන්නිවේදනය කිරිමට ඇති හැකියාව අධ්‍යයනය කිරීමයි. වෙනත් කථිකයෙක් අදහස් කළ අරුත තෙරුම් ගැනිමට ඇති හැකියාව ප්‍රායෝගික නිපුණතාවය ලෙස හැදින්වේ. ප්‍රයෝගික ශ්‍රිතයන් පැහැදිලි කරන ප්‍රකාශයන් පාර ප්‍රායෝගික ලෙසට හැදින් වේ. තවත් දෘෂ්ඨි කෝණයක් වනුයේ ප්‍රයෝගිතාවය මගින් සන්නිවේදනයේ අපේ අරමුණු ළගා කරගත හැකි ක්‍රම පිළිබදව සලකා බැලෙන බවයි. කිසියම් ප්‍රද්ගලයෙකුට තවත් කෙනෙකුට දුම්බිම නවත්වන ලෙස කිරීමට අවශ්‍ය වුවා යැයි සිතන්න. විවිධ ප්‍රකාශයන් යාදා ගනිමින් මෙම අරමුණ ඉටු කරන ගත හැකිය. කරුණාකර දුම්බිම නවත්තන්න යැයි ඒ පුද්ගලයාට සරලව ප්‍රකාශ කල හැකිය. එය සෘජු හා පැහැදිලි ශබ්දාර්ථයක් සහිත්‍ය. ඊට විකල්ප ලෙස මෙම කාමරවට වායුව පිරිසිදු කරන උපකරණයක් අවශ්‍යය යි කිව හැකිය. එයින් ද සමාන අරැතක ඇහැවුනද එය වක්‍රව කරන ප්‍රකාශයක් වන අතර ඉන් අදහස් කළ අර්ථය තේරුම් ගැනීමට ප්‍රයෝගික අනුමානයක් අවශ්‍ය වෙයි.

ප්‍රයෝගිකතාවය භාෂා ඉගෙන ගන්නන් හට අවබෝධ කර ගැනිමට ඇති ඉතාමත් අභියොගාත්මක පැතිකඩක් ලෙස සැලකෙන අතර එය ඇත්ත වශයෙන්ම අබබෝධ කරගත හැක්කේ අත්දැකිම් සමග පමණකි.
සටහන්

| Pragmatics
|}
{|
ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයන් පිලිබද හැදැරීමේ විද්‍යාව (Primatology)

ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයන් පිලිබද හැදැරිමේදී විද්‍යාඥයන් මානවයාගේ ජීව විද්‍යාත්මක, මානව විද්‍යාත්මක හා මනෝ විද්‍යාත්මක විකසනය පිළිබදව අධ්‍යයනය කල යුතුය. මෙහිදි කායික මානව විද්‍යාවෙහි සිදුවන විකසනය පිළිබද වද හැදැරීමද කළ යුතුය. මෙය හෝමෝසේපියන් (Mono Spaiens) මානවයා අනුසාරයෙන් සිදු කළ හැකිය. තවද මානවයාගේ පැවත එන මානවයාගේ මුතුන්මිත්තන් පිළිබද සහ ටු ඇන්යේස්ටර් ටේල් (Two Ancestor's Tale) ග්‍රන්ථයෙහි එන සියළුම මහ වානරයන් පිළිබඳ ද මෙහිදි අධ්‍යයනය කරනු ලැබේ.

වර්තමානයේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයන් පිලිබදව හැදැරීම එකිනෙකට වෙනස් වු විෂය ක්ෂේත්‍රයන් මගින් නිර්මාණය වි පවති. මෙහිදි ආදි මානවයාගේ ශරීරය පිළිබදව වාසස්ථාන තුළ ඔවුන්ගේ හැසිරිමේ රටාවත්, සත්ව මනෝ විද්‍යාව සහ වානර භාෂාව පිළිබදව පරික්ෂණ පැවැත්විම සිදු කරයි. මෙම පරික්ෂණ තුළින් සොයා ගන්නා දත්ත තුළින් මානව හැසිරිම් සහ ඒවායේ ප්‍රභව පිළිබද අවබෝධයක් ලබා ගත හැකිය.

ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයින්ග් විවිධ වු හැඩ ගැසිම් මනවයන් තමන්ට අදාළ වු නීති තවත් ජීවත් වු පරිසරය සහ සංස්කෘතිය අදාල කරගනිමින් විවිධ ලෙස හැඩගැස්විම් කර ගත්හ. මෙම නිසා පරික්ෂකටන් හට මානවන් සහ ඔවුන් මිනිසුන් සමග පැවැත්වු සබදතාවයන් න්‍යායන් උපයෝගී කරගනිමින් සෙවීමට සිදුවිය. මෙලෙස පරික්ෂණ පැවැත්විමේ දී ඔවුන් හට බටහිර ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයන් හා ජපානය ප්‍රාග් ඓතිහාසික මනවයන් ‍ලෙස කොටස් 2 ක් හමුවිය. සංස්කෘතික පසුබිම හා දර්ශනය අනුව ඔවුන් එකිනෙකට වෙනස් වුවත් ඔවුන් බොහෝ දුරට එක සමාන වු මුලධර්ම මත ජීවත් වී ඇත. කෙසේ වුවත් පරික්ෂකයනි මෙම ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයන් කාට්ඨාස දෙක පිළිබදව එකිනෙකට වෙසන් ආකාරයේ දත්ත සෙවීමේ ක්‍රම උපයෝගී කර ගනී.
සටහන්

| http://en.wikipedia.org/wiki/Primatology Primatology]
|}
{|
රිචර්ඩ් ලීක

රිචර්ර්ඩ් අර්ස්කින් ‍ෆ්‍රේරේ ලිති (වර්ෂ 1944 දෙසැම්බර් මස 19 වැනි දින කේනියාවේ නයිරෝජිනදි උපත ලැබිය) කෙන්යානු දේශපාලනඥයෙක්, පාෂාණ ධාතු විද්‍යාඥයෙක් හා සංරක්ෂණයෙක් විය. ඔහු පුරා විච්ඡේයෙකන් වන ලුවි ලික් හා සේරි ලික් ගේ පුතුන් තිදෙනාගෙන් දෙවැන්නා වු අතර කොලින් ලිකිගේ බාල සොහොයුරා විය.
මුල් ජීවිත කාලය
ආදිතම වර්ෂයන්

රිචර්ඩ් කුඩා ළමයෙක් ලෙස කොරිනඩෝන් කෞතුකාලාරටේ භාරකරු වු ලුවි ලික හා ඔල්ඩුවායි ලිති කැණිම් පිලිබද සතුටු වු මේරි ලිති සිය දෙමව්පියන් හා ‍ජොනත්තන් සහ පිලිප්, සිය ‍දෙ‍සොහොයුරන් ද සමග නයිරෝබි හි ජිත්විය. ලිති සොහොයුරන්ට ඉතාමත් කාර්යශිලි ළමා කාලයක් තිබිණි. සියළුම පිරිමි ළමයින් කුඩා අශ්වයන් සතුව සිටි අතර ඔවුහු ලැන්ගාට් පෝනි සමාජයේ සාමාජිකයන් වුහ. ඔවුහු උඩපැනිමේ හා අසුන් පැනිමේ තරගවලට සහභාගි වු අතර බොහෝවිට විනෝදය සදහා සතුන් එලවමින් සහ අන් සමග ක්‍රිඩාවෙහි යෙදමින් තැනිතලා හරහා එකි ගෝන්ග් කදු දෙසට අසුනි පිටිනි ගියහ. සමහර විට පෝනි සමාජයේ සියලු දෙනා නිවාඩු කාලවලදි ලිකි පවුල් අමුත්තන් වුහ. රිචර්ඩ් ගේ දෙමාපියන් නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ සැල්මේෂියානු සංගමය පිහිට වු අතර වර්ෂය 1957 දි ඒ සදහා ත්‍යාගයක් ද දිනුහ. බල්ල්න් සහ අනෙකුත් සුරතල් සතුන් ලිති නිවසේ සත්කාරය ලැබු වැඩිහිටියන් සහ ළමයින් විසින් පවත්වන ලද තරගවලට ලිති තරුණයන් සහභාගි වු අකර ඔවුහු සොරනේගෙඩ් වලදි හාවුන් සහ කුඩා මුව වර්ගයයන් අතින් අල්ලා ගැනිමට තැත්කරමින් ද ආදි මිනිසා අනුකරණය කරමින්ද සිංහයන් සහ නරියන් උන් අල්ලාගත් ගොදුතරුවල් පලවා හැරිමට උත්සහ කලහ.
සටහන්

| Richard Leakey
|}
{|
ද්විතීය අධ්‍යාපනය

ද්විතීය අධ්‍යාපනය යනු ප්‍රාථමික පාසල් අවදියෙන් පසුව එන අධ්‍යයනයේ පියවරයි. ද්විතීය අධ්‍යාපනය යනු සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනයේ අවසාන පියවරයි. සාමානයෙන් අධ්‍යාපනයේ ඊලග පියවර වන්නේ විද්‍යාලයට හෝ විශ්ව විද්‍යාලයයි. ද්විතිය අධ්‍යාපනය නියම වශයෙන් අනිවාර්ය පරිපුර්ණ, බාලවයස්කරුවන් සදහා වු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනයේ සිට වැඩිමහල්ලන් සදහා වු වෛකල්පිත, නිර්මාණාත්මක තෘතිය, පශ්චාත් ද්වීතීයය හෝ උසස් අධ්‍යාපනය (විශ්ව විද්‍යාල වෘත්තිය විද්‍යාල) දක්වා සිදුවන සංක්‍රමණය සමය නිරූණය කරයි. පවතින ක්‍රමය අනුව මේ කාලය හෝ ඉන් කොටසක් සදහා වෙනු වු පාසැල් ද්විතිය පාසැල් උසස් පාසැල් , මැදි පාසැල් ,විද්‍යාල, වෘත්තිය පාසැල් සහ ප්‍රාරම්භ පාසැල් වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවා අතරින් ඕනෑම එකක නිශ්චිත අර්ථ අවනිත ක්‍රම අකර වෙනස් වේ.

ප්‍රාථමික හා ද්විතීය අධ්‍යාපනය අතර නිහ්චිත කඩඉම රටකින් 60 කට මෙන්ම රටක තුද වුවද වෙනස් වේ. නමුත් එය සමාන්‍යයෙන් 5 වැනි හා 10 වැනි ව්ෂ අතර අධ්‍යාපන කාලය වේ. ද්විතිය අධ්‍යාපනය ඈත්වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් ගැටවර වයසේදීය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ හා කැනඩාවේ ප්‍රාථමික හා ද්විතිය අධ්‍යාපනයේ එකතුව සමහර විට කේ. 12 අධ්‍යපානය යනුවෙනි. ඔස්ට්‍රේලියාවේ එය හැදින්වෙනුයේ පී -12 අධ්‍යාපනය යනුවෙනි.

ද්විතීය අධ්‍යාපනයේ අරමුණු උසස් අධ්‍යාපනය හෝ වෘත්තිය අධ්‍යාපනයට සුදානම් කිරීම සදහා පොදු දැනුම ලබා දීම හෝ සෘජුම වෘත්තියක් සදහා පුහුණු කිරීම හෝ විය හැකිය.
සටහන්

| Secondary Education
|}
{|
ලිංගික සහකරුවන් තෝරාගැනීම

චාල්ස් ඩාවින් ප්‍රකාශ කරන අන්දමට විවිධ සත්ත්ව ප්‍රභේදයන් සහකරුවන් තෝරාගැනීම සදහා යොදාගත් ක්‍රමෝපායයන් ක්‍රමිකව වෙනස් විය. ඩාවින් අර්ථ දක්වන ආකාරයට සහකරුවෙකු තෝරාගැනීමේ දී බොහෝ විට එකම වර්ගයේ පිරිමි සතුන් ගැහැණු සතුන් අයිති කර ගැනීම සදහා සටන් කරයි. මෙහි දී ප්‍රථමයෙන් එකම වර්ගයේ පිරිමි සතුන් සහකාරියක් තෝරා ගැනීම සහ අවසානයේදි ගැහැණු සත්ත්වයා සහ පිරිමි සත්ත්වයා අතර ඇතිවන හැගිමෙනි ඝට්ඨනය ලෙස කොටස් වශයෙන් මෙය දැක්විය හැකිය. පිරිමි සත්වයෙකු තවත් පිරිමි සත්වයෙකු හා සටන් කිරිමට අං තට්ටුව වැනි අංග ලක්ෂණ හේතු කර ගනී. මෙවැනි අංග ලක්ෂණ ආයුධ හෙවත් Weapons ලෙස හදුන්වයි. සහකාරිය විසින් සහකරුවෙකු තෝරා ගැනීමේදී සැළකිලිමත් වන අංග ලක්ෂණ ආහාරණ ලෙස හැදින්වේ. (Ornaments)

ලොව සිටින සමහර ක්ෂිරපායි සහ කුරුළු විශේෂයන්හි ගැහැණු සතුන් පිරිමි සතුන්ගෙන් ඔවුන් නොදැනුවත්වම බීජ ලබා ගනී. වර්තමානයේ මෙවැනි ගැණු සතුන් පිළිබදව පරික්ෂණ පැවැත්විමට වැඩි වශයෙන් අවධානය යොමු වි ඇත. මෙවැනි සත්ත්ව ප්‍රභේදයන්හි පිරිමි සතුන් බීජ ලබා දිමට තරග කරයි.

ගැහැණු සතුන් පිරිමි සතුන්ගේ පිහිටු වැනි බාහිර අලංකර ශරීර ලක්ෂණ අනුව තම සහකරු තෝරාගනී. පිරිමි සතුන්ගේ දේහලක්ෂණ වලට ආකර්ශනය විම Sexy Son Hypothesis ලෙස හැදින්වෙන අතර පිරිමි සතුන්ගේ ඇති රෝග ප්‍රතිරෝධනය කරන හැකියාව වැනි ශරීර අභ්‍යන්තර ලක්ෂණ වලට ආකර්ශනය වීම Good genes hypothesis ලෙස හැදින්වේ.


sv:Naturligt urval#Sexuellt urval
ෂර්වුඩ් විල්බර්ස් (Shared Western)

ෂේලි (Shelly ) යන නාමයෙන්ද හදුන්වනු ලැබු ෂර්වුඩ් වෝෂ්බර්නි (29 නොවැම්බර් -1911 සිට අප්‍රේල් 2000) ඇමෙරිකානු කායික මානව විද්‍යාඥයෙකු වු අතර ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයන්ගේ ස්වභාවික වාසස්ථාන පිළිබදව පරික්ෂණ පැවැත්වු මුලික විද්‍යාඥයා ද වේ. ආදි මානවයාගේ හැසිරිම් රටා පිළිබඳව ඔහු ඉදිරිපත් කල තර්ක මිනිසාගේ පරිණාමය පිළිබඳ නව තොරතුරු බොහොමයක් ඉදිරිපත් කළේය.
චරිත කතාව

මැසවුසේට් ප්‍රාන්තයේ කේම්බ්‍රිජ් ප්‍රදේශයේ උපත ලැබු වෝන්බර්න්ගේ දෙමව්පියන් හෙන්රි වෝෂ්බර්න් සහ ඊඩික් වෝෂ්බර්න් වේ. පියා එවකට කෙම්බ්‍රිජ් හි පිහිටි Episcopal Theologcal පාසැලෙන් පිඨාධිපතිවරයා විය. කුඩා කල සිටම වෝෂ්බර්න් හට ස්වභාවික පරිසරය පිළිබදව කැමැත්තක් තිබුණි. පාසල් නිවාඩු දිනයන්හිදි ඔහු හවාඩ සරසවියේ තුලනාත්මක සත්ත්ව විද්‍යා කෞතුකාරගයට ගොස් එහි ඇති කෞතුක භාණ්ඩ නීරික්ෂණය කිරිමේ කටයුතු වල නියැලුණි.

1935 දී වෝෂ්බර්න් හාවඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ මානව වේදය පිළිබද උපාධියක් ද පළමු වසරේදි ඔහු දකුණු ආසියාවේ පිහිටි Asiatic Promative Expedition නම් වු සත්ත්ව විද්‍යා ගවේෂණ ස්ථානය සහය වන්නෙක් ලෙස කටයුතු කලේය. මෙහිදි ඔහු සතුන් පිළිබද ‍ඉ‍ගෙන ගත් තුලනාත්මක ව්‍යුහ විද්‍යාව, තුලනාත්මක මනෝවිද්‍යාව, සත්ත්ව සංචරණ විද්‍යාව සහ පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාව පසු කලක ඔහුට මානවායගේ පරිණාමය පිලිබද ගවේෂණය කිරීමේදි බෙහෙවින් වැදගත් විය.

1939 දී හෙන්රියට් පීස් (Henrietle Pease) හාවිවහ වු වොෂ්බර්න් හට ෂර්වුඩ් හා ස්ටැන් නම් දරුවන් දෙදෙනෙකු විය. හාවඩ් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් නික්ම ගිය පසු වෝෂ්බර්න් කොලොම්බියානු ශල්‍යවෙද්‍යවරුන්ගේ සහ වෛද්‍යවරුන්ගේ පාසැලේ ව්‍යුහය විද්‍යා මාහාචාර්යයවරයෙකු ලෙස සම්බන්ධ විය. ඔහු එහි වසර 8 ක කාලයක් සේවය ක‍ළේය. ඉන්පසු 1947 -1948 කාලය දක්වා විකාගෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ මානව විද්‍යා මහාචාර්යවරයෙකු ලෙස සේවය කළේය. ඉන්පසු ටික කලක් ඔහු එහි අංශ ප්‍රධෂානි ලෙසද සේවය ක‍ළේය. බර්ක්ලි වල කැලිෆෝනියා විශ්ව විද්‍යාලයේ වෙත ඔහු මහචාර්යය ධුරයක් කරා ඉන්පසු ඔහු ගියේය. ඔහුගේ විශ්‍රාම යෑම තෙක් එනම් 1979 දක්වා ඔහු එහි රැදුනේය. ඔහු එම විශ්වවිද්‍යාලයේ 1975 වසරේ දී හොදම මහාචාර්යවරයා ලෙස පිදුම් ලැබුවේය. 2000 වසරේදී යස අවුරැදු 88 දී බර්කිලිහි දි ඔහු මරණට පත් විය.
සටහන්

| Sherwood Washburn
|}
{|
වාක්‍ය වින්‍යාසය

වාක්‍ය වින්‍යාසය යනු භාෂාවක වාක්‍යයක් නිර්මාණය කිරිමේදි ‍යොදා ගන්නා පද යම් නීතියක් අනුව ගැලපීමයි. සමහර අවස්ථාවලදී උදාහරණ වශයෙන් අයර්ලන්ත කදුකර භාෂාවේ (Irish Gaelic) වාක්‍ය වින්‍යාසය යනු පද ගැලපිම සදහ යොදා ගන්නා නීති සමූහය ද විය හැකිය. වර්තමානය වාග් විද්‍යාඥයන් විවිධ වු භාෂාවන්හි එකිනෙකට පොදු වු වාක්‍ය වින්‍යාසයන් පිලිබදව අධ්‍යනය කරන අතර ඔවුන් වැනි වු වාක්‍ය වින්‍යාසය සදහා යොදා ගන්නා නීති සමුදාය විස්තර කිරිමට උත්සාහ කරයි.

නවොම් කොමිස්කි (Naoni Chomsky) වැනි වාග් විද්‍යාඥයින් පවසන ආකාරයට වාක්‍ය වින්යාසය නිර්මාණය වි ඇත්තේ මානවයාගේ සිතෙහි අන්තර්ගතයේ නිසා වාක්‍ය විනාසය ජීව විද්‍යාවේ කොටසක් බවයි. නමුත් ජෙරල්ඩ් ගස්ඩර් (Gerald Gazdar) වැනි වාග් විද්‍යායන් පවසන ආකාරයට වාක්‍ය වින්‍යාසය රූපක පද්ධතියකට අදාල වේ. ජෝසෆ් ග්‍රීබන්රාග් (Joseph Grenberg) වැනි අනෙකුත් වාග් විද්‍යාඥයන්ට අනුව භාෂාවක් ව්‍යාකරණාත්මක වර්ගීකරණයක් කරිම තුලින් භාෂාව යාවානය කරණයක් කළ හැකි බව පිළි‍ගනී.
සටහන්

| Syntax
|}
{|
තෝමස් ඩිවයිඩ්ට්

තෝමස් ඩිවටයිට් (1843 - 1911 ) විවච්ඡේදකයෙක් සහ ගුරුවරයෙක් විය. මැසදුසෙට් හි බොස්ටන් වල උපත ලැබු ඩිවයිට් ක්‍රි.ව 1856 දී කතෝලිකයෙක් බවට පත්වු අතර හාවර්ඩ් වෛද්‍ය විද්‍යාලයෙන් ක්‍රි.ව 1867 දී උපාධිය ලබා ගත්තේය. විදේශ ගතව අධ්‍යාපනය හැදැරිමෙන් පසු ඔහු ක්‍රි.ව 1872 -1873 කාලයේ දි හාවර්ඩ් විද්‍යාලයේ සන්දනාත්මක විවාච්ඡේද විද්‍යාවේ උපදේශකයෙක් විය. ඔහු බොඩොයින් විද්‍යාලයේ ද දේශණ පැවැත්වු අතර වර්ෂ 1883 දී හාර්වඩ් වෛද්‍ය විද්‍යාලයේ ව්‍යවච්ඡේද විද්‍යාව පිළිබද පාක්මන් මහචාර්යවරයා ලෙස ඕලිවර් වෙල්ඩෙන් හෝමස්ට පසුව පත්විය. ඔහු හාවර්ඩ් හි වි‍වච්ඡේද පිළිබද වොරුන් කෞතුකාගරයේ අස්ථි විද්‍යාව පිළිබද අංශයක් ආරම්භ කල අතර දැනට පවතින විශිෂ්ඨ ගණයේ ඒවා අතරින් එකක් ලෙස සැලකේ. ඔහුට ව්‍යවච්ඡේදකයෙක් වශයෙන් ජාත්‍යන්තර කීර්තියක් ලැබි තිබිය. ඔහුගේ කෘතින් අතර ‍‍ෆ්රෝසන් සේක්ෂන්ස් ඔෆ් එ චයිල්ඩ් (1872) ක් ලිනිකල් ඇට්ලස් ඔෆ් වේරියේෂන් ඔෆ් ද බෝන්ස් ඔෆ් ද හැනැස් ඇන්ඩ් ෆිට් (1907) තෝමස් ඔෆ් ඒ කැතලික් ඇනටෝමිස් (1911) සහ ක්‍රිස්තියානි භක්ති සංර්කෂණය පිළිබද වැදගත් පොතක් ද වේ. ඩාර්වින් වාදය විශ්වාස කලේ නුගතුන් විසින් යැයි පැවසු ඩිවයිට් එහි ‍විවේචකයෙක් විය. ඔහු වයස අවුරුදු 68 දී මැසචුසෙට් හි "නාහාන්ට්" වලදි මියගියේය.
සටහන්

{|
ඩිජිටල් රූපවාහිනී

ඩිජිටල් තරංග මගින් සංඥා ලබාගන්නා රූපවාහිනී, ඩිජිටල් රූපවාහිනී වේ.
ආරම්භය

1990 ගණන් වල අග භාගයේදී හදුන්වා දුන් මෙම තාක්ෂණය ව්‍යපාර සහ පාරිභෝගික ඉලෙක්ට්‍රොනික කර්මාන්ත සදහ රූපවාහිනිය ප්‍රචාරණය යොදා ගන්නා ලදි. අතර එමගින් නව මුල්‍ය අවස්ථාවන් ඇති විය.

සංඛ්‍යාත්මක රූපවාහිනිය, ප්‍රතිසම රූපවාහිනිය වඩා නිමයශිලි සහ කර්යක්ෂම වේ. ප්‍රතියම රූපවාහිනි සංඛ්‍යාක රූපවාහිනිය වඩා හොද තත්ත්වයේ ප්‍රතිබිම්බ සහ ශබ්ද යන වඩා හොද වැඩ සටහන් අවස්ථා සදහා ඉඩ දෙනු ලැබේ. කෙසේ නමුත් DTV මගින් ඉඩාත් හොද කාර්මික තත්තවයන් සදහා ඉඩ දෙන නමුත් ප්‍රතියම සංඥා සංඛ්‍යාත සංඥා මගින් උසස් තත්තවයේ ප්‍රතිබිම්බ හෝ ශබ්ද ගෙන යනු නොලැබේ.
නිව්ග්‍රේන්ජ්

අයර්ලන්තයේ එක් ප්‍රාන්තයේ බවට හා බෲනා බ්‍රින්නේ (Bruna Brinne) නම් සංකීර්ණයේ පිහිටා ඇති වියව්ග්‍රේන්ජ් සොහොන් කොත් සංකීර්ණය ලොව පිහිටා ඇති ඉතාම වටිනා ප්‍රාග් ඓතිහාසික ස්ථානයක් වේ. සීත සෘතුවේ ඇති කෙටිම දි‍නයේදී පවා ඉතා සුර්යය කදම්බයක් මෙම සොහොන් කොත් සහිත බිම්ගෙය තුළට වැටි එය අලෝකමත් වන ආකාරයට නිව්ග්‍රේන්ජ් නිර්මාණය කර තිබීම මෙහි සුවිශේෂි ලක්ෂණයකි.


ක්‍රි.පු. 33000-2900 කාලවකවානු වලදි නිර්මාණය කර ඇති නිව්ග්‍රෙන්ජ් වසර 500 කට වඩා පැරණි කාබන් -14 දින නිර්ණයට අනුව ඊජිප්තුවේ ගීසා පිරමීඩ‍යට එංගලන්තයේ පිහිටි ශිලා අංකයක් ( stonekenge ) වලට වඩා එය වසර 10000 පැරණි බව පැවසේ.

නව ශිලා යුගයේදී නිෂ්ග්‍රේන්ජ් උත්සව පැවැත්විම සදහා භාවිතා කල ස්ථානයක් බව බටහිර හා නැගෙනහිර දොරටු අසල ඇති දැව වක්‍ර පෙන්නුම් කරයි. මෙම දැව වක්‍ර ආවාට මෙන් නිර්මාණය කර ඇති අතර සත්ත්ව කොටස් පිළිස්සිම සදහා භාවිතා කර ඇත.

උත්සවය පවත්වන අවස්ථාවලදී මෙම දැව වක්‍ර දෙක අතර මැටි පසු ගොඩවල් දෙකක් තනා කණු සිටවා ඊට යාබදව කාණු කෙක් නිව්ග්‍රේන්ජ් ආකෘතියට සමාන්තරව නිර්මාණය කර ඇත. ඉන්පසු මෙම කාණු දෙකෙහි ගිණිගොඩවල් 17 පත්තු කර ඇත.
විශේෂ ලක්ෂණ

පළලින් 76 m (අඩි 250) කින් සහ උස 12 m (අඩි 40) කින් නිර්මාණය වි ඇති නිව්ග්‍රේන්ජ් බිම්ගෙය අන්තර් ප්‍රජා විහිදි පවතී. ඇතුළත භුමදාන කාමරයක් පවතින අතර එය කතිරාකාරව නිර්මාණය කර ඇත.
චිත්‍ර කලාව

සර්පිලාකාර සහ ලොස්ජරාකාර මෝස්තර වලින් නිර්මාණය වු ලොව පිහිටා ඇති ඉතා විශිෂ්ඨ ශිලා පුවරු නිව්ග්‍රේන්ජ් හි දොරටුව අසල හා අන්තර්ගතයේ දක්නට ඇත. තවත් මෙවැනිම වු ශිලා පුවරු බෲනා බොයින් සංකිර්ණයේ පිහිටි නොවන බිම්ගෙය තුළ ද දක්නට ලැබේ.
නිවෘත්තීය

වසරකට වරක් සීත සෘතුවේදී නිවෘතිය සිදුවන විට බිම්ගෙය මුදුනට සුර්යයා පැමිණි විට විනාඩි 17 ක කාලයක් බිම්ගෙය ආලෝකමත් වේ.

මෙහිදී සුර්යයා කිර්ණ ප්‍රධාන දොරටුවේ ඉහළින් ඇති විශේෂයෙන් නිර්මාණය කරන ලද කවුලුවක් තුළින් බිම්ගෙය තුළට පැමිණේ. මෙම ක්‍රමවේදය මාසස් හෝරව් (Maes Howe) සහ ඩවුන් (Dowth) බිම් ගෙවල් තුළ භාවිතාය කර ඇත් අලෝකය ලබා ගැනීමේ ක්‍රමවේදයන්ට වඩා වෙනස් වන අතර නිව්ග්‍රේන්ජ් හි ක්‍රමවේදය සංසන්දනාත්මක ඉතා විශිෂ්ඨයි.
සටහන්

නිව්ගේන්ජ් සොහොන අයර්ලන්තයේ මේත් ප්‍රාන්තයේ පිහිටා ඇති ගලින් ගොඩනැගු වැටියක් වැනි නිර්මාණයකි. ක්‍රිස්තු පූර්ව 3100 සහ 2900 අතර පමණ නවශිලා යුගයේදි මෙය ගොඩනඟන්නට ඇතැයි සැලකෙන අතර ලොව නොනැසි පවතින පැරණිතම ගොඩනැගිල්ලද වේ.

අද අයර්ලන්තයේ ජාතික සිහිවටනයක් වන ජනප්‍රිය සංචාරක ස්තානයක් ද වේ.

නිව්ග්‍රේන්ජ් සොහොන තිරුවානා ගල් තාප්පයකින් වටවී උස්ව පිහිටයි. එහි මුදුන තණගස් වලින් ආවරණය වී තිබේ. මේ සොහොන අක්කරයක බිමක් පුරා පැතිරී පවති. වැටියේ උස මීටර් 12ක් පමණ වන අතර වැටිය හරහා මීටර 76ක් පමණ වේ. වැටිය වටා සිටවු ගල්රවුමක් වේ. සොහොනේඇතැම් ගල් ඉතා ගැඹුරු ලෙස සරල රටාවන්ගෙන් කැටයම් කර තිබේ. සොහොන් ගෙය ඇතුළට පිවිසෙන දොරටුව සලකුණු කිරීමටද එවැනි කැටයම් කල ගලක් වේ. එම දොරටුවේ සිට ඇතුලත මීටර් 18.9ක් දිග වු උමඟක් වේ. උමගේ බිත්ති විශාල ගල් පුවරු වලින් තනා තිබේ. එම පුවරුවක සාමාන්‍ය උස මීටර් 1.5ක් පමණ වේ. එහි වහළ ඉහළට කොතක් ලෙස තනා ඇත. සිවිලිම විශාල ගල් පුවරු වලින් එකිනෙක වැසෙන සේ අතුරා ඇත. මලවුන්ගේ ඇටකැබලි බොහොමයක් තැන්පත් කර ඇත්තේ මේ කුටියේය.

වසරකට වරක් සිසිර සුර්ය නිවෘත්තියේදි නැගඑන හිරු කිරණ සෘජුවම උමං දොරට ඉහළින් ඇති කවුළුවෙන් ඇතුළු වී උමඟ දිගේ ඇතුළත කුටියට වැටේ. එම කිරණ මිනිත්තු 17ක් පමණ ඇතුළු කිටියේ බිම ආලෝකමත් කරයි. අද පළමු එළිය ඇතුල්වීම හිරු උදාවෙන් මිනිත්තු 4කට පමණ පසුව සිදුවුවත් වසර 5000කට පෙර එය හිරු උදාවන විටම සිදුවී තිබේ.


{|
පැරණි රෝමානු ආගම

පැරණි රෝමානු ආගම දෙවියන් හා මනුෂ්‍යයන් අතර ඇති සංකීර්ණ සබදතාවක් මත ගොඩනැගුනකි. ග්‍රීක පුරාවෘතියන්හි දෙවියන් මනුෂ්‍යයන් කොට වන්දා කරන අතර රෝමානු ඇදහිලි වලට අනුව දෙවියන් ශුද්ධ ආත්මයක් ඇතිවුන් (Numiana) ලෙස හැදින්වේ. රෝමානුවන් විශ්වාස කරන අකාරයට සැම මනුෂ්‍යයෙකුට, ස්ථානයන්ට හා වස්තුවන්ට එයටම අධිපති වු දෙවියෙක්හා ආත්මයක් පවතී. රෝමානු සාමුහාණ්ඩුව පවතිනකල්හි රෝමානු ආගම ඉතා දැඩි පද්ධිතියක් යටතේ උත්තරිතර මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක් විසින් හෛබවනු ලැබිය. ධුරතාවලියෙන් ඉහළම නිළය පාප්වහන්සේ විසින් දරයි ෆ්ලැමෙන්ස් (Flamens) යන පුජකතුමන් විසින් දේව ඇදහිලි පවත්වාගෙන යාම සිදු කළ අතර බර්ගර් (Augur) පුජක කොට්ටාඨය විසින් දෙවියන්ගේ කැමැත්ත පිලිබදව අනාවැකි පැවසිම සිදු කරයි. රෝම අධිරාජ්‍යයවරුන් දෙවියන් ලෙස එරට වැඩියෙන් පුද පුජා සිදු කරන ලදි.

ග්‍රිසීයක් සමගපැවැත් වු සබදතා හේතුවෙන් ග්‍රිසියේ දේවයින් හා රෝම දෙවියන් එක සමාන ලෙස සැළකුවේයේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ග්‍රීසියේ Zeus දෙවියන් Jupiter දෙවියන් ලෙසත් Ares Mars දෙවියන් ලෙසත් Poseidon දෙවියන් Neptune දෙවියන් ලෙසත් ඔවුන් විසින් පිළිගත්හ. මෙලෙස ක්‍රි.පු. 1 වන සියවස වන විට එතෙක් පැවති ආ රෝම ආගමික සිරිත් බොහෝ සෙයින් වෙනස් විය. මෙම නිසා සමහර රෝම අධිරාජ්‍යයන් මරණින් පසුව දෙවියන් ලෙස වැදුම් පිදුම් ලැබුහ.

රාජ්‍යනායකයන් අනුගමනය කරමින් රෝමානු වැසියන්ද විවිධ විදේශිත දෙවියන් අදහිම ආරම්භ කරන ලදී. උදාහරණයක් වශයෙන් ඊජිප්තුවේ දෙවි Isis සහ පර්සියානු දෙවි Mithras ඇදහිමිට රෝමානු වැසියන් පෙළඹුනහ. ක්‍රි.ව. 2 වන සියවසේ දි ක්‍රිස්තියානි ආගමට රෝමය වැළදගත්හ. ප්‍රථහයෙන් Nero අධිරාජ්‍යා ක්‍රිස්තුයානුවෙකු බවට පත් වුවද එම කාලවකවානුවේදී ක්‍රිස්තියානුවෙකු විම මරණ දණ්ඩණය හිමි විය හැකි වරදකි. නමුත් පසුව Diocletian අධිකාරයාගේ සමයේ ක්‍රිස්තියානින් අගාම රෝමය ස්ථානයක වැජබිම ආරම්භ කරන ලදි. ඉන්පසු Constantine I අධිරාජ්‍යයාගේ කාලයේදී ක්‍රිස්තියානි ආගම රාජ්‍යයේ නිළ ආගම බවට පත් කෙරෙණි. ක්‍රිස්තියානි ආගම රාජ්‍යයේ නිළ ආගම බවට පත් කෙරිණි. ක්‍රිස්තියානි ආගම රෝමයේ ස්ථිර ආගම බවට පත් වු අතර ක්‍රි.ව 391 දී The odosius I අධිරාජ්‍ය වරයා ක්‍රිස්තියානි ආගම හැරෙන්නට අනෙකුත් සියලුම ආගම් රෝමයේ තහනම් කරන ලදි.
සටහන්

| Ancient Rome - Religion
|}