ਸਿੰਗਾਪੁਰ

ਸਿੰਘਾਪੁਰ (ਅੰਗਰੇਜੀ: Singapore ਸਿੰਗਪੋਰ, ਚੀਨੀ: 新加坡 ਸ਼ੀਂਜਿਆਪੋ, ਮਲਾ: Singapura ਸਿੰਗਾਪੁਰਾ, ਤਮਿਲ: சிங்கப்பூர் ਚਿੰਕਾੱਪੂਰ) ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ਿਆ ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ਿਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਯਾਨੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਪੁਰ। ਯਾਨੀ ਇਸਨੂੰ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਵੱਖਰਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਕਜੁਟ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਥੇ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਦੋਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ। ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਛੋਟੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਸਨੇ ਵਾਲੀ ਲਗਭਗ 35 ਲੱਖ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ, ਮਲਾ ਅਤੇ 8 ਫੀਸਦੀ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਤਕਰੀਬਨ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਅਰਸੇ ਤਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ‘ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੰਘਾਪੁਰ’ ਵਜੋਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ 1819 ਵਿੱਚ ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਬਸਤੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਦੂਜੀ ਆਲਮੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਨੇ 1942 ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ (ਅੱਠ ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ 15 ਫਰਵਰੀ 1942 ਦੇ ਜਪਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਭਾਰੀ ਹਮਲੇ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ), ਪਰ 1945 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਆਲਮੀ ਜੰਗ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1959 ਤਕ ਇਹ ਫਿਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। 1959 ’ਚ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣੀ, ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਹੱਥ ਹੀ ਰਹੀ। 1963 ਤਕ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਚਲਦੀ ਰਹੀ।

1963 ਤੋਂ 1965 ਤਕ ਫੈਡਰਲ ਸੰਧੀ ਤਹਿਤ ਇਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰੀ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ (ਪੀਏਪੀ) ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਅੰਦਰਖਾਤੇ ਚਲਦੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਕਾਰਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂਲ-ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੌਂ ਅਗਸਤ 1965 ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕ ਬਣਿਆ। ਉਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ 1965 ਤੋਂ 1970 ਤਕ ਨਿਰਮਾਣ ਸਨਅਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ’ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

1990ਵਿਆਂ ਤਕ ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਮੰਡੀ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰੀ ਵਪਾਰਕ ਸੰਪਰਕ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ’ਚ ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ।thumb|200px|ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ
ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰ

ਦੱਖਣ-ਪੂਰਵ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1500 ਕਿ.ਮੀ. ਦੂਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਪਿਛਲੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਵਲੋਂ ਸੈਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਨ‌ 1819 ਵਿੱਚ ਸਰ ਸਟੇਮਫੋਰਡ ਰੇਫਲਸ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਈਸਟ ਇੰਡਿਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਤਤਕਾਲੀਨ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਵਪਾਰ ਵਧਾਉਣ ਹੇਤੁ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਦੇ ਸਿੱਕਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਮ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਨਾ ਨਾਮ ਸਿੰਗਾਪੁਰਾ ਅੰਕਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ‌ 1965 ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ਿਆ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋਕੇ ਨਵੇਂ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਉਦਏ ਹੋਇਆ। ਅਫਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਚੌਦਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁਮਾਤਰਾ ਟਾਪੂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੇਤੁ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਿੰਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਉਸਨੇ ਉਕਤ ਟਾਪੂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਸਿੰਗਾਪੁਰਾ ਅਰਥਾਤ ਸਿੰਹਾਂ ਦਾ ਟਾਪੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ

ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਚਮਤਕਾਰ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਧਨ ਇੱਥੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਹੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਮਲੇਸ਼ਿਆ ਵਲੋਂ, ਦੁੱਧ, ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜੀਆਂ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲਿਆ ਵਲੋਂ, ਦਾਲ, ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੈਨਿਕ ਵਰਤੋ ਦੀਵਸਤੁਵਾਂਥਾਈਲੈਂਡ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ਿਆ ਆਦਿ ਵਲੋਂ ਆਯਾਤ ਦੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੈਰ

ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ, ਜੂਰੋਂਗ ਬਰਡ ਪਾਰਕ, ਰੇਪਟਾਇਲ ਪਾਰਕ, ਜੂਲਾਜਿਕਲ ਗਾਰਡਨ, ਸਾਇੰਸ ਸੇਂਟਰ ਸੇਂਟੋਸਾ ਟਾਪੂ, ਪਾਰਲਿਆਮੇਂਟ ਹਾਉਸ, ਹਿੰਦੂ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਬਾਗ ਦੇਖਣ ਲਾਇਕ ਹਨ। ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਮਿਊਜਿਅਮ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਥਰੀ - ਡੀ ਵੀਡੀਓ ਸ਼ੋ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।

600 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ 8000 ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾਪਕਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁਰੋਂਗ ਬਰਡ ਪਾਰਕ ਏਸ਼ਿਆ - ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪੰਛੀ ਪਾਰਕ ਹੈ।
ਆਵਾਜਾਈ

ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦਾ ਜਨਤਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ (ਐਮਆਰਟੀ ਅਤੇ ਐਲਆਰਟੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ), ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਛੇ ਐਮਆਰਟੀ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ (ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣੀ ਐਮਆਰਟੀ ਲਾਈਨ, ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮੀ ਐਮਆਰਟੀ ਲਾਈਨ, ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਐਮਆਰਟੀ ਲਾਈਨ, ਸਰਕਲ ਐਮਆਰਟੀ ਲਾਈਨ, ਡਾਊਨਟਾਊਨ ਐਮਆਰਟੀ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਥੌਮਸਨ-ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਐਮਆਰਟੀ ਲਾਈਨ), ਤਿੰਨ ਐਲਆਰਟੀ ਲਾਈਨਾਂ ਬੁਕਿਟ ਪੰਜਾਂਗ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੋਆ ਚੁ ਕਾਂਗ (ਬੁਕਿਤ ਪੰਜਾਂਗ ਐਲਆਰਟੀ ਲਾਈਨ), ਸੇਂਗਕਾਂਗ (ਸੇਂਗਕਾਂਗ ਐਲਆਰਟੀ ਲਾਈਨ) ਅਤੇ ਪੁੰਗਗੋਲ (ਪੁੰਗਗੋਲ ਐਲਆਰਟੀ ਲਾਈਨ), ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਭਗ 241 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (150 ਮੀਲ) ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਸ ਰੂਟ ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਟੈਕਸੀਆਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਰਾਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਕਿਫਾਇਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹਨ।

ਜੋਹੋਰ-ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਕਾਜ਼ਵੇ (ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਨੂੰ ਜੋਹੋਰ ਬਾਹਰੂ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ) ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਂਡ ਬਾਰਡਰ ਕ੍ਰਾਸਿੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 350,000 ਯਾਤਰੀ ਵੁੱਡਲੈਂਡਜ਼ ਚੈਕਪੁਆਇੰਟ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਇਸਕੰਦਰ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦੀ ਚੌਕੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਸਾਲਾਨਾ ਕੁੱਲ 128 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਨਾਲ। ਯਾਤਰੀ)

ਲੈਂਡ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਅਥਾਰਟੀ (LTA) ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।
ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ


ਤਸਵੀਰ:Hainanese chicken rice in Singapore.jpg|ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈਨੀਜ਼ ਚਿਕਨ ਚੌਲ
ਤਸਵੀਰ:Ice cream sandwich (Pedlar).jpg|ਆਇਸਕ੍ਰੀਮ ਸੈਂਡਵਿਚ
ਤਸਵੀਰ:Oyster omelette in Singapore.jpg|ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਓਸਟਰ ਆਮਲੇਟ
ਤਸਵੀਰ:Prosperity toss during Chinese New Year.jpg|ਚੀਨੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੌਰਾਨ ਖਾਦੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਟੌਸ
ਤਸਵੀਰ:肉骨茶(新加坡).jpg|ਬਾਕ ਕੁਟ ਟੇਹ (ਸਿੰਗਾਪੁਰ)
ਤਸਵੀਰ:Art in Singapore 1.jpg
ਤਸਵੀਰ:Canadian International School at Singapore.jpg
ਤਸਵੀਰ:Festival Diwali in Singapore.jpg
ਤਸਵੀਰ:Art in Singapore.jpg|￼ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਕਲਾ
ਤਸਵੀਰ:Chinese New Year prosperity toss.jpg|￼ਚਾਇਨਜ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਟਸ
ਤਸਵੀਰ:Natural orchid in gold, handicraft.jpg|￼ਕੁਦਰਤੀ ਅਰਕਿਡ ਸੋਨਾ ਹੱਥ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ

ਆਵਾਜਾਈ


ਤਸਵੀਰ:Singapore Buses (SBST) - 0625.jpg|ਬੱਸ
ਤਸਵੀਰ:KSF C151B close view 0225.jpg|thumb|MRT ਰੇਲਗੱਡੀ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼