JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
පිළිබිඹුව

thumb|left|ඉහළින් ඇති රූපය ඡායාරූපකරණය මගින් ග්‍රහණය කරගන්නා ලද්දකි. පහලින් ඇති රූපය විද්‍යාමාන කිරීමකි. රූප නිර්මාණය වනුයේ ග්‍රහණය කිරීම හෝ විද්‍යාමාන කිරීම තුලිනි.
thumb|right|පිළිබිඹුව
thumb|right|

සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේදී රූපය හෝ පින්තූරය ලෙසින් හැඳින්වෙන්නේ යම් වස්තුවකට සමාන පෙනුමක් සහිතව ද්විමාන ලෙස නිර්මාණය කරන ලද්දකි. එය සාමාන්‍යයෙන් භෞතික උපකරණයක් හෝ තැනැත්තකු වියහැක.

රූපය; ජායාරූපය, තිරයක ප‍්‍රදර්ශනය වන රූපය වැනි ද්විමාන හෝ පිළිමයක් වැනි ති‍්‍රමාන එකක් විය හැක. එය කැමරා, දර්පන, කාච, දුරදක්න, අන්වීක්‍ෂ ආදී ප‍්‍රකාශ උපකරණයන්ගෙන් හෝ මිනිස් ඇස හෝ ජලය තලය වැනි ස්වභාවික වස්තූන් සහ සංසිද්ධීන් විසින් ග‍්‍රහණය කරගනු ලැබිය හැක.

රූපය යන යෙදුම පුළුල් අර්ථයෙන් සිතියමක් ප‍්‍රස්ථාරයක් වගුවක් හෝ විකාරරූපි චිත‍්‍ර වැනි ද්විමාන රූප සටහනකට යෙදිය හැක. මෙම පුළුල් අර්ථයෙන් රූප ඇඳීම, සිතුවම් කිරීම, කැටයම් කිරීම වැනි අතින් සිදුකරන කි‍්‍රයාවන් මඟින් මෙන්ම මුද්‍රණය, පරිඝනක ග‍්‍රැෆික් තාක්‍ෂණය වැනි ස්වයංකී‍්‍රය ක‍්‍රමවේදයන්ගෙන්ද මේ දෙකෙහි සංයෝගයන් වන ක‍්‍රමවේදයන්ගෙන්ද රූප නිර්මාණය කළහැක.
චංචල රූපයක් යනු ඉතා කෙටි කාළයක් පමණක් පවතින්නකි. මෙය කැඩපතකින් පෙනෙන වස්තුවක්, කැමරා ඔබ්ස්ක්‍යුරාවක ප‍්‍රක්ෂේපනයක් හෝ කැතෝඩ කිරණ නලයක නිරූපනය කරන දර්ශනයක් වියහැක. ස්ථිරව පවත්නා රූපයක් දෘඩ පිටපතක් ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර කඩදාසි හෝ රෙදි වැනි අමුද්‍රව්‍යයක් මත එය සටහන්ගත කොට ඇත.

මනෝ රූපය කෙනෙකුගේ මනසේ පවතින්නකි. එය කෙනෙකු මතකයේ තබාගන්නක් හෝ පරිකල්පනය කරන්නක් වියහැක. එහි වස්තුව සැබෑවක් විය යුතු නැති අතර එය ප‍්‍රස්ථාරයක්, කි‍්‍රයාකාරීත්වයක් හෝ ‘පරිකල්පනීය’ ආස්තිත්‍යයක් වැනි විකාරරූපී සංකල්පයක් වියහැක. උදාහරණයක් ලෙස සිග්මන්ඞ් ෆ්‍රොයිඞ් කර්ණික රූප සහ සංවාද සිහිනෙන් දුටු බව පවසා සිටින ලදී. කෘතිම ධ්වනි තාක්‍ෂණයේ වර්ධනය සහ ශාබ්දික කලාවේ බිහිවීමත් සමඟ භාෂාත්මක හෝ අනුනනීය ශාබ්දික ද්‍රව්‍යයන්ගෙන් තැනුනු ගාන්ධර්වවිද්‍යාත්මක විශ්ලේෂණයෙන් ඔබ්බට ගිය ශබ්ද රූපයක් නිර්මාණය කිරීමේ හැකියාව පිලිබඳව අවධානය යොමුවී ඇත.

චංචල නොවන රූප එකතුවක් කාළය සමග වෙනස්වීම චිත‍්‍රපටය ලෙසින් හැඳින්වේ.
එඩ්ගාර් ඩෙගාස්

එඩ්ගාර් ඩෙගාස් (1834 ජූලි 19 - 1917 සැප්තැම්බර් 27) සිය සිතුවම්, මූර්ති, මුද්‍රණයන් සහ ඇඳීමේ හේතුවෙන් ඉමහත් ප‍්‍රසිද්ධියට පත්වූ ප‍්‍රංශ කලාකරුවෙකි. ඔහු උපස්ථිතිවාදී යන වචනය බැහැර කළද ඔහු උපස්ථිතිවාදයේ මූලාරම්භකයෙක් ලෙසින් හඳුන්වනු ලබයි. ඔහු කියා සිටින්නේ තමන් යථාර්ථවාදියකු වන බවය. නර්තනය යන විෂය සම්බන්ධයෙන් ගත්කළ ඔහු විශිෂ්ඨ සැලසුම් අඳින්නකු වන අතර ඔහුගේ කෘතීන්ගෙන් වැඩි ගණනක නිරූපනය වන්නේ නර්තන ශිල්පීන්ය. චලනය ප‍්‍රතිනිර්මාණය කිරීමහිලා ඔහු දැක්වූ විශිෂ්ඨත්වයට මෙය මනා සාධකයකි. එමෙන්ම ඔහුගේ කාන්තා නිරුවත් චිත‍්‍ර විශිෂ්ඨ ගනයේ ලා සැලකෙයි. ඔහු විසින් නිර්මාණය කොට ඇති ආලේඛ්‍ය චිත‍්‍රයන් චිත‍්‍ර කලා ඉතිහාසයේ විශිෂ්ඨතම ඒවා වෙයි.

ඔහුගේ වෘත්තීය ජීවිතයේ ආරම්භක කාලයේදී ඔහුගේ අපේක්‍ෂාව වූයේ ඵෙතිහාසික කරුණු සිතුවමට නඟන්නකුවීමය. එයට මුල්වූයේ ඔහු ලැබූ දැඩි ශාස්ත‍්‍රාලීය පුහුණුව සහ සම්භාව්‍ය චිත‍්‍ර ශිල්පය පිලිබඳ අධ්‍යයනය වියහැක. ඔහුගේ වයස තිස් ගණන්වලදී ඔහු සිය අරමුණ වෙනස්කළ අතර ඵෙතිහාසික චිත‍්‍ර සිතුවම් කරන්නෙකුගේ සාම්ප‍්‍රදායික ක‍්‍රමවේදයන් තත්කාලීන විෂය වස්තූන් වෙතට ගෙන එමින් නූතන ජීවිතය පිලිබඳ ශ්‍රේෂ්ඨ සිත්තරකු බවට පත්විය.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Edgar_Degas

ප්‍රවර්ගය:නීතිය
සිතුවම් ඉතිහාසය

සිතුවම් කිරීම සඳහා දිය සායම් යොදාගැනීම අලූත් සොයාගැනීමක් නොවේ. එය පැලියෝලිතික යුරෝපයේ ගුහා චිතර දය දක්වා දිවයන්නකි. ඊජිප්තු යුගයේදී මෙන්ම යුරොපීය මධ්ය තන යුගයේදීද එය යොදාගනු ලැබ ඇති අතර සිතුවම් කිරීමේ මාධ්යජක් ලෙස එහි අඛණ්ඩ ඉතිහාසය අරම්භ වන්නේ පුනරුදයෙනි. ජර්මානු චිතර‍ිය ශිල්පියකු වූ ඇල්බෲෂ් ඩුරේ(ර්) (1471-1528) උද්භිද විද්යානත්මක ශාක සහ වනසතුන් රැසක්ම දියසායමෙන් ඇඳිනු ලැබූ අතර ඒවා එම මාධ්යහයේ මුල්කාලීන පර28 කාශන ලෙසින් සලකනු ලැබේ. ජර්මනියේ බිහිවූ පරාව ම්ඛතම දිය සායම් චිතරයහි ගුරුකුලයක් හෑන්ස් බොල් (1532-1593) විසින් මෙයෙවනු ලැබිණී.

ඇල්බෲෂ් ඩුරේ(ර්) තරුණ හාවෙක්, 1502, දිය සායම්, ඇල්බර්ටීනා, වියානා
බැරක් ඊසල් සිත්තරුන්ද දිය සායම් සිය කටු සටහන්, පිටපත් කිරීම්, විකට චිතර රමයන් ආදිය සඳහා යොදාගෙන ඇත. මුල් කාලීන දිය සායම් සිත්තරුන් අතරින් වෑන් ඩයික්, ක්ලෝඞ් ලොරේන්, ජියෝවානි බෙනඩිටෝ කැස්ටීගිලියොන් වැනි සිත්තරු ඉදිරියෙන්ම වෙති. කෙසේවෙතත් දිය සායම් සිතුවම් කලාවේ පැරණිතම සහ වඩාත් වැදගත් සම්පරදයේදාය වන්නේ උද්භිද විiාත්මක හා වනසත්ව සිතුවම්ය. පුනරුද යුගයේදී උද්භිද විද්යාවත්මක සිතුවම් ජනපිරන්නය වූ අතර ඒවා නිර්මාණය කළ අය වඩාත් නිවැරදි සහ පරිපූර්ණ සිත්තරු වූහ. අදද දිය සායම් එහි පවතින ඊටම සුවිශේෂී වූ සාරාංශ කිරීමේ හැකියාව, පැහැදිලිභාවය සහ පූර්ණ වර්ණ පරමාදර්ශී බව හේතුකොටගෙන විiාත්මක හා කෞතුකාගාර පරරා කාශනයන්හි උදාහරණයන් ඇඳීම සඳහා යොදාගනු ලැබේ. 19 ව සියවසේදී වනසතුන් ඇඳීම එහි හිණිපෙත්තට ළගාවූ අතර එහිදී ජෝන් ජේම්ස් ඔඩුබන් වැනි සිත්තරු ඉදිරියෙන්ම වූහ. වර්තමානයේදීද බොහෝ ස්වභාවික ක්ෂේතරසේ මාර්ගෝපදේශයන්හි දියසායම් සිතුවම් දැකගත හැක.
ආශ්‍රිත

* http://en.wikipedia.org/wiki/Watercolor#History
ශිල්ප

thumb|right|වීදි අත්කම් නිර්මාණ ශිල්පීන්
ශිල්පයක් යනු කිසියම් විශේෂිත ආකාරයක පුහුණු කාර්යයක සහාය අවශ්‍ය වන්නාවූ වෘත්තියකි..
ප‍්‍රායෝගික කලාවන් සඳහා යොදාගනු ලබන හැකියාවන් අත්කම් ලෙසින් හැඳින්වේ. එය කිසියම් විශේෂිත කලාවක් හෝ වෙළදාමක් සම්බන්ධයෙන් යොදාගනු ලැබිය හැක.

අලංකාරක කලාවන් තුල පවත්නා සෞන්දර්යාත්මක පරිචයන් එකතුවක් විස්තර කිරීමට අත්කම් යන වචනය බොහෝවිට යොදාගනු ලබයි. ලී මැටි වීදුරු රෙදි හෝ ලෝහ යොදාගනිමින් අවස්ථානුකූලව යොදාගන්නා පරිභෝජන භාණ්ඩයන් සාම්ප‍්‍රදායිකව නිෂ්පාදනය කිරීම අත්කම් යටතට ගැනේ. අත්කම් පොළක් යනු විවිධ අත්කම්වලට අයත් ප‍්‍රදර්ශිතයන් ප‍්‍රදර්ශනය කිරීම සඳහා සංවිධානය කළ උත්සවයකි.
ලලිත කාලාවන් හෝ ‘සම්භාව්‍ය කලාවන්’ ට වෙනස්ව පාරම්පරිකව පවතින අත්කම් සම්ප‍්‍රදායන් ගැමි කලා ශිල්පයන් ලෙස හැදින්වේ
ව්‍යාපාර අධ්‍යයනය-සමාගම් පරිචිය

සමාගම් පරිචිය

මානව සම්පත් කළමනාකරණයට කි‍්‍රයාවලි කිහිපයක් අඩංගුවේ. එකට ගත්කළ ඉහත සඳහන් ඉලක්කය ලංකර ගැනීමට යොදා තිබේ. මෙම කි‍්‍රයාවලි මානව සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුවකින් ඉටු කළ හැක. නමුත් සමහර කාර්යයන් ඉන් බාහිරව ලබාගත හැකි අතර එය වෙනත් දෙපාර්තමේන්තුවල කළමනාකරුවන් විසින්ද යොදාගත හැක.

x සේවා බලකාය සැලසුම් කිරීම

x බඳවා ගැනීම (සමහර විට ආකර්ෂණය හා තෝරා ගැනීම සේ තවදුරටත් බෙදීම).

x ඇතුළත් කරගැනීම සහ මගපෙන්වීම.

x නිපුණතා කළමනාකරණය

x පුහුණුවීම් සහ සංවර්ධනය.

x සේවක පරිපාලනය.

x පඩිනඩිවලට වන්දි ගෙවීම.

x කාලය කළමනාකරණය කිරීම.

x ගමන් කළමනාකරණය කිරීම (මෙය සමහරවිට ගණකාධිකාරී අංශය විසින්).

x වේතන ගෙවීම.

x සේවක ප‍්‍රතිලාභ පරිපාලනය.

x සේවකයින්ට යන වියදම සැලසුම් කිරීම.

x කාර්යඵල ඇගයීම.


වෘත්තීන්

මානව සම්පත් කළමනාකරණයේදී ලබාගත හැකි වෘත්තීන් විවිධාකාරය. සාමාන්‍යකරණයට ලක්වූ මානව කළමනාකරණ රැකියාවන් තිබේ. ඊට මානව සම්පත් සහකරු දැක්විය හැක. එමගින්ම සමහර වෘත්තීන්, සේවා නියුක්තිය, බඳවාගැනීම සහ ස්ථානගතකිරීම ඊට අඩංගුවේ. මෙම රැකියාවලට සම්මුඛ පරීක්ෂණ මගින් තෝරනු ලැබේ.

ඊ ඕ ඊ (ඊක්වල් ඔපර්චුනිට් එම්ප්ලෝයිමන්ට්- සම අවස්ථා සේවා නියුක්තිය) විශේෂඥයින් හෝ විශ්වවිද්‍යාලීය බඳවා ගන්නන් විසින් මෙම පත්වීම්වලට තෝරාගනු ලැබේ. වන්දි සහ ප‍්‍රතිලාභ කාර්යයන් කෙරෙන්නේ වන්දි විශ්ලේෂකයින් මගිනි. ඊට අමතරව වේතන පරිපාලකයින් සහ වන්දි පරිපාලකයින් විසින්ද මෙය ඉටු කෙරේ.

වෘත්තිමය සංවිධාන
මානව සම්පත් කළමනාකරණයේ වෘත්තිමය සංවිධාන තිබේ. ඊට මානව සම්පත් කළමනාකරණ සමාජය, වරලත් සේවක සංවර්ධන ආයතනය සී අයි පී ඞී සහ ජාත්‍යන්තර පොදු කළමනාකරණ සමිතිය සහ කැනේඩියානු ජාත්‍යන්තර සේවක කළමනාකරණ සමිතිය අයත්වේ.


http://en.wikipedia.org/wiki/Human_Resource_Management#Business_practice
සංස්ථා-නොවිසඳුනු අර්බුද

නොවිසඳුනු අර්බුද

පවතින සංස්ථා නව අදහස් මෙන්ම අලූත් ආකෘතීන් ප‍්‍රවර්ධනය කරන විට, උසාවි ප‍්‍රතිඋත්තර දෙන අවස්ථාවලදී සහ ආණ්ඩුව විසින් අලූත් නියෝග නිකුත් කරන අවස්ථාවලදී ව්‍යවස්ථාවට අලූත් තත්ත්වයන්ට මුහුණදීමට සිදුවේ. එවැනි තත්ත්වයන්ට ප‍්‍රතිචාර දක්වමින් සංස්ථාවේ ස්වභාවය ටිකෙන් ටික වර්ධනය කරගැනීම නොකඩවා සිදුවෙයි. දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පවතින ගැටළුවක් වනුයේ එහි වගකීම්වල විසිරීගිය භාවයයි. නිදසුනක් ලෙස යම්කිසි සංස්ථාවක් මරණයක් සඳහා වගකිවයුත්තෙක් සොයන විට, ඒ වරදට අදාල ද`ඩුවමට සංස්ථාවේ කොටස් හිමියන්, අධ්‍යක්ෂවරුන්, කළමනාකරුවන්, කාර්ය මණ්ඩලය සහ සංස්ථාව අතරින් කවුරුන් හට එය ලබාදිය යුතු දැයි වෙන් කරනු ලබන්නේ කෙසේද යන ප‍්‍රශ්නය දැක්විය හැක. එවිට ආයතනික වගකීම් දෙස බලන්න. විශේෂයෙන් සංස්ථාපිත අපරාධ දෙස නිවැරදිව බලන්න.

අධිකාරී බලයත් අතරේ තිබෙන නීති අසමාන වන අතර ඒවා නිරන්තරයෙන් වෙනස්වත තත්ත්වයක් යටතේ පවතී. සමහර අය තර්ක කරනුයේ ඉහත ආකාරයේ සිදුවීම්වලදී අවසාන වශයෙන් වගකිව යුත්තේ කොටස් හිමියන් බවටයි. තව ද ඔවුන් කොටස් හිමියන්ට බලකර සිටින්නේ තමන් ආයෝජනය කරන අවස්තාවන්හිදී ලාභයට වඩා ප‍්‍රශ්න ගැන සැලකිලිමත් විය යුතු බවයි. එසේ නමුත් සංස්ථාවක් සතුව එහි ව්‍යාපාරික කටයුතු ගැන කිසිදු දෙයක් නොදන්නා මිලියන ගණනක් කොටස් හිමියන් සිටිය හැක.

නිරුක්තිය
ලතින් භාෂාවේ ඇති කෝපස් යන වචනයෙන් බිඳී ආ යන වචනයෙන් නියෝජනය කරන අර්ථය වන්නේ ”මිනිස් සිරුරක්” යන්නයි. එනම් තනි පුද්ගලයෙකු ලෙස කි‍්‍රයා කිරීමට හැකි බලයලත් පුද්ගල කණ්ඩායමක් යන්නයි. පුද්ගල කන්ඩායමක් හැඳින්වීම සඳහා ,යුනිවර්සිටි, යන වචනයද භාවිත කළ හැකි නමුත් අද වන විට එය භාවිත කරන්නේ විශේෂයෙන් උගත් පිරිසකගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් සඳහායි. මහා බි‍්‍රතාන්‍යයේ සහ අයර්ලන්තයේ සංස්ථාව :කෝපරේෂන්) යන වචනය භාවිත කළේ ලන්ඩනයේ පාලන කොට්ඨාශයක් හෝ නගරයක් භාරව සිටි දේශීය ආන්ඩුවේ නියෝජිත පිරිසටය. 1970 දී බි‍්‍රතාන්‍යයේ සහ 1990 දී අයර්ලන්තයේ සමුහාණ්ඩුවේ ආණ්ඩු ප‍්‍රතිසංස්කරණය වීම තුළ ”සංස්ථාව” :කෝපරේෂන්) යන වචනය වෙනුවට ”සභාව” :කවුන්සිල්) යන වචනය භාවිත කරන ලදි. එහි තිබෙන එකම සංස්ථා දෙක වන්නේ සිටි ඔෆ් ලන්ඩන් කෝපරේෂන් සහ ලාෆන් කෝපරේෂන් යන ඒවායි.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Corporation#Unresolved_issues
පරtp තිසංස්කරණවාදය ට එරෙහි වීම්

පරාය තිසංස්කරණවාදී නායකයෝ දෙවියන් හුදෙක් පැරණි ව්යුඅහ තරබාරු කිරීමට සැදී පැහැදී සිටියේයැ යි විශ්වාස නොකළෝ ය. ඔවුන් ආගමික නැගී සිටීම නව යුගයක උදාව යැයි උපකල්පනය කලෝ ය. පරශ් තිසංස්කරණවාදියෝ නව ගිවිසුමේ පරිද්දට සමස්ත කරිෙ ස්තියානි පල්ලියම සංස්කරණය කිරීමට උත්සාහ ගත්තෝ ය. ඇතැම්හු බයිබලය පුරාණ ¥ෂණ වලට හසුවී ඇති බවද නිවැරදි කිරීම් අවශ්යහ යැයි ද පැවසුවෝය.

ප්රොුතෙස්තන්ත පර්ක තිසංස්කරණ පැවතියේ පරස් තිසංස්කරණවාදී කරිි මවේදය තුලින් ම පල්ලිය පරරො තිසංස්කරණයකට භාජනය කර විශ්වාසය සහ කරිණ යාමාර්ග තුල නැවත මුල් බයිබලීය තත්වයට ගැනීම අරමුණු කරගෙනය. නමුත් පියුරිටන්වාදීන් වැනි ප්රොකතෙස්තන්ත කණ්ඩායම් කරිත ස්තියානි විශ්වාසය හා ජීවිතය අරභයා ඓතිහාසික විනිශ්චයක් ඇති බව සැළකුවෝ ය. ප්රොාතෙස්තන්තවාදීහු ඓතිහාසික ගලායාමක් හා ඇදහීමක් විශ්වාස කළෝ ය. නමුත් පරතෙ තිසංස්කරණවාදීන් මෙම ඓතිහාසික විනිශ්චය පරාය තික්ෂේප කළ අතර කරිද ස්තුස් වහන්සේගේ අනුගාමිකයෝ මුලින් ම එළිදරව් කළ දිව්යාමය රටාව වැළඳගැනීම සඳහා උත්සාහ කළෝය. එමනිසා ප්රො තෙස්තන්ත සාමාජිකයෝ පල්ලියේ ඇතැම් කරිඳ යාමාර්ග බයිබලයට අනුකූල නැතැයි බැහැර කළද පරුා තිසංස්කරණවාදීන් විසින් ප්රො‍තෙස්තන්තයන් අනුමත කළ සන්ඬේ සබත් හා ටිරිනැනිටි වැනි ඇදහීම් ද පරවා තික්ෂෙaප කරණු ලබයි.

පරුම තිසංස්කරණවාදී සංවිධාන අතර කරිත ස්ටියන් කන්වෙන්ෂන්ස් චර්චස් ඔෆ් කරෙහ යිස්ට් ඩයිසිපල්ස් ඔෆ් කරුම යිස්ට් යෙහෝවාස් විට්නසස් (යෙහෝවා ගේ සාක්ෂිකරුවෝ) ද ලැටර් ඬේ සේන්ට් මූව්මන්ට් සෙවන්ත් ඬේ ඇඞ්වෙන්ටිස් සහ තවත් බොහෝ ඇත . මොවුන්ගේ ආගමික දර්ශණ විවිධ වන නමුත් මොවුන් සියල්ලෝ ම කරිා ස්තියානි ආගමේ ශුද්ධ වූ රටාව බොහෝ කාලයකට ඉහත දී කරුත මයෙන් විනාශ වූ බවත් ඔවුන්ගේ දේවස්ථාන හරහා එය නැවත පිහිටුවීමට හැකිවූ බවත් විශ්වාස කරති. ඇතැම්හු තමුන්ට ම මෙය සම්පූර්ණයෙන් පරහා තිස්ථාපනය කළ හැකි යැයි විස්වාස කරන අතර ඇතැම්හු වර්තමානයේ බොහෝ දේවස්ථාන වල භාවිත වන කරිැ ස්තියානිය හඳුන්වාදෙනු ලැබුවේ තම නිකාය මගින් යැයි තහවුරු කරති. ඩයිසිපල්ස් ඔෆ් කරිස යිස්ට් මේ සඳහා එක් උදාහරණය කි. ඇතැම් පරින තිසංස්කරණවාදීහු පර් ධාන ධාරාවේ නිකාය වන ප්රො තෙස්තන්ත කතෝලික හා ඕතඩොක්ස් වැනි ඇදහීම් නියම කරින ස්තියානිය ලෙස නොසලකති.


http://en.wikipedia.org/wiki/Restorationism#A_Protest_against_Protestantism
බර්තොලමිව් අපෝස්තුළුතුමා

බර්තොලමෙව් ජේසුස් වහන්සේගේ අපෝස්තුලූවරු දොලොස් දෙනාගෙන් කෙනෙකි. බර්තොලමිව් යන නම ආර්මේනියානු බාර්-ටොලමි යන්නෙන් බිඳී එන අතර එහි අර්ථය ටොලමිගේ පුත‍්‍ර හෝ සී සාන්නා ගේ පුත‍්‍ර වශයෙන් විය හැක. මෙම අර්ථයට අනුව බොහෝ දෙනා මෙම නම පවුලේ පොදු නමක් විනා පෞද්ගලික නම ලෙස නොසලකති.

ශාන්ත බර්තොලමිව් සැමරුම බටහිර සභාව අගෝසතු 24 ත් පෙරදිග සභාව ජූලි 11 ත් සිදුකරති. ආර්මේනියානු අපෝස්තලික සභාව ශාන්ත බර්තොලමිව් සහ ශාන්ත තඩියස් තම අනුග‍්‍රහක ශාන්තුවරු ලෙස සලකයි. බර්තොලමිව් සැමරුම් උළෙල සාම්ප‍්‍රදායිකව සල්පිල් සහ වෙළඳ සැනකෙලි සඳහා අවස්තාවක් විය. බෙන් ජොන්සන් ගේ බර්තොලමිව් සල්පිල නාට්‍යය මේ අනුසාරයෙන් තැනුන කි.


ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
ප්‍රවර්ගය:අපෝස්තුළුවරුන් දොළොස් දෙනා
කිතුනු ලෝකය සහ අන්තර් ඇදහිලි බහුත්වය

කිතුනු ලෝකය සහ අන්තර් ඇදහිලි බහුත්වය


කිතුනු ලෝකය යනු කිතුනු දහමට අයත් විවිධ නිකාය හා ඇදහීම් වල එක් වීමක් සඳහා වූ ප‍්‍රයත්නයකි. ඇතැම් කතෝලිකයනට එය කිතුනු ඇදහීම එක් ප‍්‍රකට සංවිධානයක් තුලට රෝමානු කතෝලික සභාව හරහා රැස් කිරීමකි. ඇතැමුනට එය ආධ්‍යාත්මික එක්වීමකි.

එඞ්මන්ඞ් ෂ්ලින්ක් ට අනුව කිතුනු ලෝකය වැදගත් වනුයේ එමගින් මිනිසුන්ගේ විෂය විවිධ ආගමික කණ්ඩායම් වලින් මිදී ජේසුස් වහන්සේ වෙත යොමුවන හෙයිනි. විවිධ ඓතිහාසික හා අධ්‍යාත්මික දුර දෘෂ්ටිකත්වය හේතු කොටගෙන කිතුනු දේවස්ථාන බිඳි වෙන්වී ඇතැයි ඔහු සඳහන් කරයි.
අන්තර් ඇදහිලි බහුත්වය සංකල්පය ක‍්‍රිස්තියානි ලෝකය සංකල්පයෙන් වෙනස් වේ. ඕතඩොක්ස් දේවස්ථාන විසින් මෙය ඇතිකරන ලදී .එම නිකායේ ජෝන් බොල්යන් පියතුමා 1980 දී ප‍්‍රති කිතුනු ලෝක මෙහෙයුමක් දියත් කරන ලදී. අන්තර් ඇදහිලි සංකල්පය ලෝක ආගම් අතර වඩාත් සුහදත්වයක් හා ගරුත්වයක් ඉල්ලා සිටියි.
කිතුනු ලෝක හා අන්තර්ඇදහීම් කතිකා වෙනස් විශ්වාස වෙනුවෙන් පෙනී සිටියි. ඒවා එකිනෙක හා සම්පූර්ණයෙන් සමපාත නොවන නමුත් දෙකම වඩාත් හොඳ සම්බන්ධතාවයන් වෙනුවෙන් කටයුතු කරයි. ඒවා කිතුනු සමාජය අතර හෝ කිතුනු සමාජය සහ වෙනත් ආගම් අතර ගරුත්වය හා අන්‍යමත ඉවසීම වෙනුවෙන් කැප වේ.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Ecumenism#Christian_ecumenism_and_interfaith_pluralism
පල්ලියේ පාරිභාෂික වදන්

කිතුනු දේවස්ථාන විස්තර කිරීමට ඉතිහාසය පුරා විවිධ පාරිභාෂික වදන් භාවිතා විය එයින් සමහරක් මෙහිදී සාකච්ඡා කෙරේ.

චර්ච් යන ඉංග‍්‍රිසි වදන දෙවියන් ගේ නිවස යන අරුත් ඇති ග‍්‍රීක කයිරියේක් යන වදනනින් බිඳී ආවකි. අද වන විට එය විවිධ අර්ථ සහිත වදනක් බවට පරිණාමණය වී ඇත. අපෝස්තලික ඇදහිල්ලේ ශුද්ධ වූ කතෝලික පල්ලිය යන පදය සඳහන් අතර එය එකතුව ශුද්ධභාවය, විශ්වීයත්වය හා අපෝස්තලිකබව යන ක‍්‍රිස්තියානි දේවස්ථානයේ හඳුනාගැනීමේ සලකුනු හතර සම්බන්ධයෙන් පවතී.

සත්‍යලබ්ධික දේවස්ථානය (මෙහි ඉංග‍්‍රීසි වදන ඕතඩොක්ස් දේවස්ථානය ලෙස යෙදෙන නමුත් පෙරදිග ඇති ඕතඩොක්ස් නිකාය සමග මිශ‍්‍ර කර නොගත යුතුය) යන පදය සත්‍ය ක‍්‍රිස්තියානි කණ්ඩායම් මිත්‍යාදෘෂ්ටියන්ගෙන් වෙන්කර හඳුනා ගැනීම සඳහා භාවිතා විය. නයිසියානු ඇදහිල්ල සම්බන්ධයෙන් මෙය බොහෝ විට භාවිතා වූ අතර අදටත් එම පළමු නිල මතය විශේෂණය සඳහා එය භාවිතා වේ.

ක‍්‍රිස්තුස්ගේ මණ්ඩලය (බොඩි ඔෆ් ක‍්‍රයිස්ට් ) යන්න යේසුස් වහන්සේ මුල් කොට ගත් සමස්ත කිතුණු සංවිධානය සඳහා භාවිත වේ.

යුධකාමී පල්ලිය හා ජයග‍්‍රාහී පල්ලිය (චර්ච් මිලිටන්ට් ඇන්ඞ් චර්ච් ත‍්‍රයම්පන්ට්) යන්නෙන් ලෝක තලයෙන් ඔබ්බට ස්වර්ගය දක්වා විහිදුනු පල්ලිය ගැන කියවේ. යුදකාමී පල්ලිය යන්නෙන් සියලූම ජීවත්වන කිතුනුවන් හැඟවෙන අතර ජයග‍්‍රාහී පල්ලිය යන්නෙන් ස්වර්ගයේ සිටින්නන් හැඟවේ රෝමානු කතෝලික පල්ලිය පීඩාකාරී ස්ථානයේ සිටින්නන් සඳහා පීඩාවේ පල්ලිය සහ බලාපොරොත්තුවේ පල්ලිය (චර්ච් සෆරින්ග් චර්ච් එක්ස්පෙක්ටන්ට්) යනුවෙන් සංකල්ප දෙකක් භාවිත කරයි.

ශාන්තුවර එකමුතුව (කොමියුනියන් ඔෆ් සෙන්ට්ස්) යන්න යාඥාව තුලින් සම වූ ඇදහිල්ල හරහා සියලූ කිතුනුවෝ මරණය හෝ භෞතික වෙන්වීම හෝ ආදිය නොසලකා එකතුව ඇති බව අඟවයි.

References

http://en.wikipedia.org/wiki/Christian_Church#Terminology
ආදියෙහි ක්‍රිස්තියානි සංකේත

මූලික සංකේත
මුල් කාලීන කරිස ස්තියානි පල්ලිය විසින් මූලික සංකේත බහුල ලෙස භාවිත කරන ලදී. ජලය කිතුනුවන්ට විශේෂ සංකේතාත්මක වැදගත්කමක් දැරීය. බෞතීස්මයට අමතරව ජලය යනු පිරිසිදු කිරීම හෝ පාරිශුද්ධභාවය හඟවන්නක් විය. ගින්න, විශේෂයෙන්ම ඉටිපහන් දැල්ල, ශුද්ධාත්මය සහ ආලෝකය සංකේතවත් කළේය. මෙම සංකේත වල මූලයෝ බයිබලයෙන් පැමිණි ඒවාය. උදාහරණයක් ලෙස අග්නි ජිහ්ව යන්න පෙන්තකොස්ත ශුද්ධාත්මයන් වහන්සේව සංකේතවත් කරන අතර අනුගාමිකයෝ ආලෝකය පසුපස යන්නෝ ලෙස සැලකීම් හෝ දෙවියන් ගින්න අනුභව කරයි වැනි වදන් පෙළ හෙබ්රෙතව් 12 හි හමුවේ.
මත්ස්යතයා
Main article: Ichthys
මුල් කාලීන කරින ස්තියානි සංකේත අතර මත්ස්යියා ට වැදගත් තැනක් හිමිවේ. සොහොන්කොත් වැනි ස්මාරක වල මුල් කාලීන කරි් ස්තියානියට සමීප වූ මත්ස්යද සලකුනු දැකිය හැක. දෙවන සියවසේ පළමුවන දශකයේ පමණ මත්ස්යලයා කරිව ස්තියානි සංකේතයක් ලෙස භාවිත විය. මත්ස්යකයා විසින් උත්ථානයෙන් පසු ගලීල මුහුදු වෙරළෙහි අනුගාමිකයෝ සත් දෙනාහට භෝජන පිණිස හාස්කමකින් පාන් සහ මසුන් ගුණනය වීම සංකේතවත් කරනු ලැබීයැයි සිතිය හැක.
සොහොන් පින්තාරු
මුල් කාලයේ සිටම කිතුනුවෝ තම උමං සොහොන් ජේසුස් වහන්සේ ගේ ශාන්තුවරයන්ගේ හා බයිබල් සිදුවීම් වල චිතර ෙම වලින් පින්තාරු කළෝය. උමං සොහොන් සියලූ කිතුනු කලාවන්ගේ තොටිල්ලයි. මුල් කිතුනුවන්ට පරරු තිමා හෝ රූප පිළිබඳ කිසිදු පරජන ශ්නයක් නොතිබුණු බව සෑම කිතුනු පුරාවිoHd සිසුවකුම පාහේ පරලය කාශ කරයි. පළමු සියවසේ සිට පැමිණෙන පරහො තිමා මේ මතය සනාථ කරයි පළමු සියවසේ දෙවන භාගයේ සිට මහා කොන්ස්ටැන්ටින් දක්වා වූ කාලයේ ඔවුන් සිය මලවුන් වලදමා භුගත කුටීර වල චාරිතරන් ඉටුකළෝ ය. කිතුනු සොහොන්බිම් පාම් ගස්, මොනරු, යහපත් එඬේරා ලෙස හෝ ශාන්තුවර අතර හිඳගෙන සිටින යේසු තුමන් ගේ චිතරකාල වලින් අලංකරනය කර තිබේ. ඇතැම් විට නව තෙස්තමේන්තුවේ සිදුවීම් ද මේ අතර දැකිය හැක. අනෙකුත් කිතුනු සංකේත අතර ශුද්ධාත්මයන් සංකේතවත් කරන පරෙවියා, කිර් ්ස්තුස් වහන්සේ ගේ පරිත්යාිගය සංකේතවත් කරන බිලිදීමට නියමිත කොටළුවා, වයින් සහ තවත් බොහෝ දැ ඇත. මේ සියල්ල නව තෙස්තමේන්තුවෙන් උකහා ගත් සංකේත වේ.


කුරුසිය සහ කුරුසි සුරුවම

කුරුසි සුරුවම හෙවත් සිරුරක් රැඳි කුරුසිය මෙය ඇන්ග්ලිකන් වාදයේ ලූතර්වාදයේ හා රෝමානු කතෝලsක සමයේ සංකේතයක් ලෙස භාවිත වුවද කුරුසය පමණක් භාවිත කරන ප්රො තෙස්තාන්තිකයන්ගෙන් වෙනස් වේ.
අද ලොව බහුලතම සංකේත වලින් එකක් වන කුරුසිය මුල් කාලයේ සිටම කිතුනුවෝ භාවිත කළෝය. තුන්වන සියවස අවසානයේ හෝ හතරවන සියවස මුල් භාගයේ පමණ මිනුෂියස් ෆිලික්ස් විසින් රචිත ඔක්ටේවියස් හි කිතුනු විරෝධී තර්ක වලින් මෙය සඳහන් වේ. එයට අනුව 211 ත් 216 ත් අතර මියගිය ඇලෙක්සැන්ඩිර ොවයායේ ක්ලෙමන්ට් කිසිදු චකිතයකින් හෝ බියකින් තොරව කුරුසිය හැඳින්වීමට දෙවියන්ගේ සංකේතය යන්න භාවිත කළ අතර එමගින් එය ජේසුස් වහන්සේ සමග එකල පවා සමීපව පැවති බව පැහැදිලි වේ.
යුදෙව් විශ්වකෝෂය මෙසේ සඳහන් කරයි.
"කිතුනු සංකේතය හෝ මුද්රාිව ලෙස කුරුසිය භාවිතය දෙවන සියවස තරම් ඈතකදී ආරම්භ විය. එසේම නලලේ සහ උරසේ කුරුසය සනිටුහන් කර ගැනීම යක්ෂබලවේගයන්ට එරෙහි ආරක්ෂාවක් ලෙස සැළකුණි. දෙවන සියවස තරම් ඉහතදී පවා කුරුසිය වන්දනාමාන කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ලැබූ දේවගැතිවරු පිලිබඳව මිනුෂියස් ෆිලික්ස් ගේ ඔක්ටේවියා හා ටේටුලියන් ගේ ඇපොලොජියා වැනි කෘති වල සඳහන් වේ. කිතුණුවෝ කුරුසියේ බලය මත දිවුරීමට පුරුදුව සිටිති".
කුරුසිය මුල්කාලීන කිතුනුවෝ පටන් භාවිත කළද කුරුසි සුරුවම පස්වන සියවස දක්වාම භාවිත නොවුනි.


http://en.wikipedia.org/wiki/Christian_symbolism#Early_Christian_symbols
පෙරදිග ඕර්තඩොක්ස් සභාව

පෙරදිග ඕතඩොක්ස් දේවස්ථානය


පෙරදිග ඕතඩොක්ස් සභාව ලොව දෙවන විශාලතම කිතුනු නිකාය යි. එහි අනුගාමිකයන්ට අනුව එය යේසුස් වහන්සේ සහ එතුමාගේ අනුගාමිකයන් විසින් ස්ථාපිත කළ නිකාය ම වේ. මෙය දාර්ශනිකව සමාන අදහස් ඇති පැවිදි සමාජ කිහිපයක එකතුවක් වන අතර එහි මුලසුන අභ්‍යන්තරික විශ්වාසය සහ දේවස්ථානයේ සම්ප‍්‍රදායෝ රැකීම අරමුණු කරගත්, ස්වාධීන බිෂොප්වරුන්ගෙන් සැදුම්ලත් දේවගැති සභාවක් මගින් හොබවයි. අපෝස්තලික පරම්පරාව නම්වූ ක‍්‍රමවේදයක් තුල සියලූ ඕතඩොක්ස් බිෂොප් වරුනට තම පෙළපත අපෝස්තුලූ දොලොස්දෙනාගෙන් අයෙකු දක්වා සලකුනු කළ හැක.

පෙරදිග ඕතඩොක්ස් විශ්වාසයනට අනුව ඕතඩොක්ස් නිකාය පහත ලක්ෂණ වලින් සමන්විත වේ.

· එය යේසුස් ක‍්‍රිස්තුස් වහන්සේ සහ අපෝස්තුලූවරු විසින් පිහිටුවන ලද මුල්ම නිකායයි.
මෙහිදී අනෙකුත් දේවස්ථාන (උදා ඔරියන්ටල් ඕතඩොක්ස් රෝමානු කතෝලික අසිරියන්) වලටද තම පෙළපත නීත්‍යානුකූලව අපෝස්තුලූවරු දක්වා සටහන් කළ හැකිය. එයට හේතුව මේ සියලූ නිකාය මුලින්ම එක් නිකායක් ලෙස, ශුද්ධවූ කතෝලික සහ අපෝස්තලික දේවස්ථානය නමින් පැවති හෙයිනි. ඕතඩොක්ස් වරු දකින ආකාරයට මුලින්ම අසිරියන් වරු 451 පැවති එපසස් හි කවුන්සලයේ දී පල්ලියෙන් වෙන්වූ අතර ප‍්‍රාචීන ඕතඩොක්ස් 451 පැවති කැල්සිඩන් කවුන්සලයේ දී ද රෝමානු කතෝලිකයෝ 1054 දී ද වෙන්විය.

· එය මුල් කිතුනුවන්ට අපෝස්තුලූවරුන් විසින් වසර 2000කට පමණ ඉහත ලබාදුන් ඉගැන්වීම් සහ සම්ප‍්‍රදා සුරක්ෂිත කරන නිකායයි.

· එය සත්‍ය සංරක්ෂණය කරමින් සියලූ නව අදහස් හා මතවාද දැනට ස්ථාපිත විශ්වාස සහ ක‍්‍රියාකාරකම් සමග ගැලපීම සිදුකරයි. එහිදී පැහැදිලි සහ නිසිලෙස ප‍්‍රකාශ වූ මතවාද පිළිගැනෙන අතර මුල් ඉගැන්වීම් සමග මතවාදී ලෙස නොගැලපෙන අදහස් ප‍්‍රතික්ෂේප කරයි.

· නව තෙස්තමේන්තුවේ සංරක්ෂකයෝ සහ සම්පාදකයෝ මොවුන් වෙති. එහි අඩංගු කරුණු පල්ලියේ අනුගාමිකයන් වෙනුවෙන් රචනය වී ඇති අතර මේ වන විටත් ස්ථාපිත මතවාද තහවුරු කරයි.

පෙරදිග ඕතඩොක්ස් අනුගාමිකයෝ තමුන්ව පෙරදිග නමින් හඳුන්වා නොගන්නා අතර තම ප‍්‍රදේශය අනුව ග‍්‍රීක, රුසියානු හෝ වෙනත් ජාතියකට අයත් ඕතඩොක්ස් වරු ලෙස හෝ පල්ලිය, ඕතඩොක්ස් පල්ලිය, බයිසැන්තින් පල්ලිය ලෙස හඳුන්වා ගනිති. මේ සියලු දේවස්ථාන එක් සාමුහික කොට්ඨාසයක් නියෝජනය කරයි. ඕතඩොක්ස් කිතුණුවෝ තම විශේෂණ ලෙස "කතෝලික" හෝ "එක් ශුද්ධ වූ කතෝලික සහ අපෝස්තලික දේවස්ථානය" යන්න ව්‍යවහාර කරන අතර එමනිසා ඇතැම් ලේඛණ වල මෙය කතෝලික දේවස්ථානය ලෙස ද ව්‍යවහාර වී තිබේ. නියම ඕතඩොක්ස් දහමට අනුව පල්ලිය හෝ කතෝලික පල්ලිය යන්න ප‍්‍රාදේශික දේවස්ථානය හැඳින්වීම පිණිස යෙදෙන අතර එම බිෂොප් වරයා, උපස්ථායක වරු සහ සත්ප‍්‍රසාදය සඳහා සහභාගි වන පිරිස මෙයට ඇතුලත් වේ. එම නිසා පෙරදිග ඕතඩොක්ස් පල්ලිය යනු ප‍්‍රායෝගික හෝ ක‍්‍රියාකාරී ප‍්‍රකාශනයක් විනා සෙද්ධාන්තික එකක් නොවේ. එසේම එමනිසා මෙයට බහු වචනයෙන් ඕතඩොක්ස් පල්ලි ලෙස ව්‍යවහාර කිරීමද සිදුකළ හැකිය.

බොහෝ ඕතඩොක්ස් ආගමිකයන් පෙරදිග ඕතඩොක්ස් පල්ලිය ආමන්ත‍්‍රණය සඳහා "ඕතඩොක්ස් කතෝලික කොමියුනය" යන වදන භාවිතය ප‍්‍රිය කරති.

පෙරදිග යුරෝපයේ, බටහිර ආසියාවේ සහ උතුරු අප‍්‍රිකාවේ පිහිටි වෙනත් පෞරාණික දේවස්ථාන කිහිපයක් ම ඕතඩොක්ස් යන නාමය භාවිත කළද ඒවා මෙහි සඳහන් පෙරදිග ඕතඩොක්ස් නිකායෙන් වෙනස් වේ.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Eastern_Orthodox_Church
භාභිර සබැඳි

ඕර්තතොඩොක්ස් සභාව
රෝමානු කතෝලික-පළමු නිකාය (පළමු පල්ලිය)

පළමු නිකාය (පළමු පල්ලිය)


රෝමානු කතෝලික පල්ලිය පළමු සහ පැරණිතම දේවස්ථාන නිකාය ලෙස හැඳින්වීමේ අයිතිය හිමිකර ගන්නා අතර ඕතඩොක්ස් සහ ඇන්ග්ලිකන් නිකායෝ ද මේ බව ප‍්‍රකාශ කර සිටිති. කිතුනු දහම යේසුස් කි‍්‍රස්තුස් වහන්සේ ගේ උපතත් සමග රෝමානු යුදෙව් දේශයෙන් ඇරඹුනු අතර ක‍්‍රමයෙන් ආසියාව ඊජිප්තුව ඉලිරියා හා රෝමය හරහා ක‍්‍රමයෙන් සමස්ත අධිරාජ්‍යය පුරා පැතිරුණි.
ඓතිහාසිකව සම්පූර්ණයෙන්ම ක‍්‍රිස්තියානි යැයි පැවසිය හැකි මුල්ම භූගෝලීය හෝ දේශපාලනික ප‍්‍රදේශය වනුයේ ඇන්ටියොක් නගරය සහ ඇන්ටියොක් දේවස්ථානයයි. ඇන්ටියොක් සමාජයට අධිකාරි බලය ඍජුවම අපෝස්තුලූ පීතර ගෙන් ලැබුණු අතර පසුව ඔහු පල්ලියේ සංවිධානාත්මක රාමුව රෝමයේ ඇතිකලේ ය.
රෝමානු කතෝලික පල්ලිය සතුව රෝමයේ පළමු බිෂොප් වරයා වන ශාන්ත පීතර දක්වා දිවෙන අඛණ්ඩ බිෂොප් පෙළපතක් ඇත. එමගින් එය ඓතිහාසිකව මුල්ම හා පැරණිතම පල්ලිය බවට පත් කරවයි.
ශුද්ධවූ ලියවිලි වල පල්ලිය අරභයා කිසිදු සුවිශේෂ අධිකාරියක් ශාන්ත පීතර සතුව තිබුනේ නැතැයි තර්ක කරන ඕතඩොක්ස් පල්ලිය රෝමයේ බිෂොප් ඇතුලූ සෑම දේවගැතිවරයෙකුගේම මුල් පළමු අපෝස්තුලූවරුන් දක්වා විහිදෙන්නේ යැයි පවසයි.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Christian_Church#First_church
පැරණි ගිවිසුමේ ආඛ්යාTන වල ඓතිහාසිකත්වය

පැරණි ගිවිසුමේ ආඛ්යාවන වල ඓතිහාසිකත්වය අරභයා පැන නැගී ඇති විවාද කාණ්ඩ කිහිපයකට බෙදිය හැකිය.
• එක් කණ්ඩායමක් ඔවුනගේ විචාරකයන් විසින් බයිබලික අවමවාදීන් ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. අවමවාදීන් පැරණි තෙස්තමේන්තුවේ ඇති ඕනෑම කොටසක් සම්බන්ධයෙන් දකින්නේ ඉතා සුළු ඓතිහාසික වැදගත්කමකි.
• ගතානුගතික පැරණි තෙස්තමේන්තු විද්යානර්ථීන් හෙවත් ඔවුනගේ විචාරකයනට අනුව බයිබලික උපරි වාදීන්. මොවුන් සාමාන්යනයෙන් පැරණි තෙස්තමේන්තුවේ බොහෝ ආඛ්යාඳන වල ඓතිහාසිකත්වය පාපොච්ඡුාරණ තත්ව තුල විශ්වාස කරයි. කෙසේ වුවද කෙනත් කිචන් වැනි ඇතැම් ඊජිප්තුවේදියෝ පවසන්නේ එවැනි විශ්වාස ඉන් පරිබාහිර අවකාශය තුල වලංගු නොවන බවයි.
• අනෙකුත් විද්යාපර්ථීහු මෙම අන්ත දෙක අතර සිටිති. ඔවුන් ඊශරානොවයලයේ පසුකාලීන ඉතිහාසය හා රාජතන්තරුත්ය පිළිබඳ පැහැදිලි සාක්ෂි දුටුවද නික්මයාම හා විජයගරුන හණය පිළිබඳ සැක පළ කරති.
අමෙරිකානු විශ්ව විද්යාබල වල බොහෝ විද්යානර්ථීහු බයිබලික අවම වාදය හා උපරිවාදය අතර සිටින්නෝ ය.
ඇතැම් සමකාලීන පුරාවිද්යා‍ඥයෝ පැරණි තෙස්තමේන්තුවේ දෙබෙදුම් ඉතිහාසය පිළි නොගනිති. විශේෂයෙන් ම ෆින්කෙල්ස්ටයින් හා නීල් අෂර් සිල්බර්මන් ජනපරිුම්ය බයිබලික පරිා වෘත්ති අදාල පරිහ දේශ වල පුරාවිද්යාමව හා සමපාත නොවන බව සඳහන් ජනපරිනපරය කෘතීන් රචනා කළෝ ය. ඉන් වෙනස්ව 2003 දී කෙනත් ඒ කිචන් ඔන් ද රිලයබිලිටි ඔෆ් ඕල්ඞ් ටෙස්ටමන්ට් නමින් පිටු 662 ක කෘතියක් රචනා කළ අතර එය පුරාම බයිබලයේ විශ්වාසනීයත්වය පිළිබඳව සඳහන් වුණි.
ඇතැම් පුරාවිද්යාමඥයෝ බයිබලික කාරණා ඒ පිළිබඳ සාක්ෂි නොමැති කම නිසා බැහැර කළයුතු යැයි පැවසුව ද ඔවුනගේ විරුද්ධපාර්ශ්විකයන් පවසන්නේ එය වර්තමාන පුරාවිද්යාතවෙන් ඔප්පු කළ නොහැකි සියල්ල බැහැර කළ යුතුයැයි යන 19 වන සියවසේ න්යාපය කරා නැවත ගමන් කිරීමක් බවය. එම කරේශ ම වේදය තුලින් අසිරියාව වැනි පර්බ ධාන රාජධානිවල පවා පැවැත්ම පරජය ශ්න කෙරුණි.
පැරණි තෙස්තමේන්තුවේ මුල් පොත් පහ රචනා වී ඇත්තේ එම සිදුවීම් වලින් බොහෝ කලකට පසු බැවින් එම කොටස් වල රචනා බොහෝ දුරට පරිව බන්ධ විය හැකියැයි වෙල්හුසෙන් පරහැ කාශ කරයි. නමුත් මීට විරුද්ධ වන්නෝ පරතු කාශ කරන්නේ අද දක්නට ඇති බොහෝ ඓතිහාසික මූලාශරසා එලෙස සිදුවීමෙන් බොහෝ කලකට පසු ලියැවූ ඒවා බවයි. උදාහරණයක් ලෙස සීසර් විසින් රචිත ගෝල් යුද්ධය පිළිබඳ විවරණය (කමෙන්ටිරවන්ස් ඔෆ් ද ගෝලික් වෝ) හි අද දක්නට ඇති පැරණිතම පිටපත 9 වන සියවසට පමණ අයත් වන අතර එය සීසර් ගේ මුල් කෘතියෙන් වසර දහසක් ආපසු ගමන් කිරීමකි.
වඩා වැදගත් වනුයේ සිදුවීම් සිදුවූ වර්ෂය හා ඒවා මුලින්ම ලේඛණගත වූ වර්ෂය වියහැක. පොත් වල ඇති අභ්යතන්තර සාධක හෙලි කරන්නේ හීබෲ රජුන් විසින් සිදුවීම් සිදුවූ වහාම ලේඛණගත කිරීමට සැලැස්මක් යොදා තිබූ බව සහ රාජාවලියේ කතුවරන්ට එම ලේඛණ පරිශීලනයේ ඍජු අවස්ථාවක් තිබූ බවයි. නමුත් ඊට පෙර සිදුවූ නික්මයාම හා විජයගරසි හනය වැනි ගරකු න්ථ සියවස් ගණනක් වාචිකව පැවත විත් පසුව ලේඛණගත වූ ලෙස සැලකිය හැකි බැවින් සත්ය‍ සිදුවීමෙන් බොහෝ දුරට වෙනස් වන්නට ඇතැයි සිතිය හැක.
උම්බර්තෝ එකෝ වෙල්හුසෙන් ගේ න්යාසය ට විරුද්ධව කල්පිතයක් වාර්තා කලේ ය.
අදාල කාලසීමාවලට අයත් බොහෝ පුරාවිද්යා ත්මක සොයාගැනීම් බයිබලික වාර්තා ස්ථිර කරයි.


http://en.wikipedia.org/wiki/Old_Testament#Historicity_of_the_Old_Testament_narratives