JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ

ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ।
ਜੀਵਨ

ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਦਸੰਬਰ 1805 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਦਨ ਅਤੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਅਨਟਚੇਬਲਸ' ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਛੂਤ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਬੇਬਾਕ ਚਿਤਰਣ ਕੀਤਾ। 99 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 28 ਸਤੰਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਨਾਵਲ

* ਕੁਲੀ
* ਅਨਟਚੇਬਲਸ
* ਟੂ ਲੀਵਸ ਐਂਡ ਅ ਬਡ
* ਦ ਵਿਲੇਜ
* ਅਕਰਾਸ ਦ ਬਲੈਕ ਵਾਟਰਸ
* ਦ ਸੋਰਡ ਐਂਡ ਦ ਸਿਕਲ
* ਦ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਲਾਇਫ ਆਫ ਐਨ ਇੰਡਿਅਨ ਪ੍ਰਿੰਸ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ

ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1954 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉੱਤਮ

#ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸੱਤ, ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਯਸ ਚੋਪੜਾ ਚਾਰ-ਚਾਰ, ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆ।
#ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸੱਤ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ, ਗੁਲਜ਼ਾਰ, ਸੁਭਾਸ਼ ਘਈ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਨੂੰ ਛੇ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆ ਹਨ।
#ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿਨ ਤਿਨ ਇਨਾਮ (1954–1956 ਅਤੇ 1959–1961) ਦੋ ਵਾਰੀ ਮੋਕੇ ਮਿਲੇ।
#ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਨੂੰ ਤਿਨ ਸਾਲ (1984–1986) ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਨਾਮਜਦਗੀਆ ਮਿਲੀਆ।
#ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਨੂੰ 1974, ਬਾਸੂ ਚੈਟਰਜ਼ੀ ਨੂੰ 1977 ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਮੁਕਰਜ਼ੀ ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਨਾਮਜਦਗੀਆ ਮਿਲੀਆਂ।
#ਸਾਈ ਪ੍ਰਾਂਜੇਪੇ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਆ ਅਖਤਰ ਦੁਜੀ ਔਰਤ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆਂ।
#1985 ਵਿੱਚ ਸਪਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆਂ ਚਸਮੇ ਬਦੂਰ (1981) 'ਚ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆ।
#ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੀਰਾ ਨਾਈਰ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਬੰਬੇ ਸਾਲ 1990 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਰਹਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹੂੰ ਨਾ ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਓਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਓਮ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆ।
ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ
ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ

1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
2010 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
ਹਵਾਲੇ
ਹੋਰ ਦੇਖੋ

#http://en.wikipedia.org/wiki/Filmfare_Awards
#http://en.wikipedia.org/wiki/Filmfare_Award_for_Best_Lyricist


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ

ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ (3 ਦਸੰਬਰ 1888 -13 ਮਾਰਚ 1977) ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਹੁਸਨਾਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਲਤੋਂ ਖੁਰਦ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ

ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਾਸਤੇ ਆਪ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ 23 ਮਾਰਚ 1913 ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ (ਕੈਨੇਡਾ) ਨੇੜੇ ਪੁੱਜੇ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਾਜ਼ਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਰੋਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ‘ਤੇ ਅਗਨ ਬੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਲ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਕੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਟਾਕਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਮੋਹਰੀ ਸਫ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਖ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਆਪ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਵਾਪਸੀ ‘ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਖੇ ਲੱਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ 19 ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂਕਿ 9 ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਫੱਟੜ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਲੀਪੁਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਡੱਕੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਰਿਹਾਈ ਉੱਪਰੰਤ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੂਹਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਟਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਾਉਣ ਲਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗ਼ਦਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਏ।
ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ

1915 ਵਿੱਚ ਆਪ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਫੜੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਮੁਸ਼ੱਕਤ ਉਮਰ ਕੈਦ ਲਈ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1922 ਦੀ ਜੇਲ ਬਦਲੀ ਮੌਕੇ ਆਪ ਨੇ ਤ੍ਰਿਚਨਾਪੱਲੀ (ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ) ਨੇੜੇ ਚੱਲਦੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ‘ਚੋਂ ਸਣੇ ਹੱਥਕੜੀਆਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਸਿਤਾਨ ਪੁੱਜ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਗਏ। ਰੂਸ (ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ) ਵਿੱਚ ਆਏ 1917 ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਆਪ 1925 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਜੂਝਦੇ ਰਹੇ।
ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਮੁੜ ਜਥੇਬੰਦੀ

1928 ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਮੁੜ ਜਥੇਬੰਦੀ ਲਈ ਆਪ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ। 1934 ਤੋਂ ‘ਕੇਸ਼ੋ ਰਾਮ’ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਜੂਝਦੇ ਕਿਸਾਨੀ ਮੋਰਚੇ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1935 ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ 2 ਪਰਚਿਆਂ ‘ਕਿਰਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਲਾਲ ਢੰਡੋੋਰਾ’ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਵੀ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1936 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਰਿਹਾਈ ਵੇਲੇ ਤਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਬਾਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕੈਦ ਕੱਟੀ ਅਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚੱਲੇ ਜੇਲ੍ਹ ਘੋਲਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਪਿਆ ਪਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਮਰਾਜੀ ਜਗੀਰੂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਨ ਤੇ ਨਵਾਂ-ਨਰੋਆ ਲੋਕ ਜਮਹੂਰੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿਰਜਣ ਲਈ 1948 ਤੋਂ 52 ਤਕ ਗੁਪਤ ਵਾਸ ਕੱਟਦਿਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਘੋਲਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ। 1959 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਕੀਤੀ। 1962 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਡੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1967 ਤੋਂ 77 ਤਕ ਆਪ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ, ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ।
ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ

ਆਖ਼ਰ 13 ਮਾਰਚ 1977 ਨੂੰ ਆਪ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ

ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ (28 ਦਸੰਬਰ 1921 — 19 ਜੂਨ 2015) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਤਕਰੀਬਨ ਪਿੱਛਲੀ ਅਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ 1980ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਚੱਲੀ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਸਮੇਂ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ, ਜਾਨ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਵੀ ਅਡੋਲ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 1921 ਨੂੰ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਜੇਲ ਗਏ ਸਨ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਮੌਲਿਕ

*ਰੰਗ ਤਰੰਗ
*ਸੂਝ ਸੰਚਾਰ
*ਸੂਝ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
*ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ
*ਚੇਤੇ ਦੀ ਚੰਗੇਰ 'ਚੋਂ
*ਮੇਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ
*ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ
*ਚੇਤਾ ਚੋਗ ਚੁਗੇ
ਅਨੁਵਾਦ

* ਮਾਰਕਸਵਾਦ-ਲੈਨਿਨਵਾਦ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ
* ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਤੋਂ (ਜੂਲੀਅਸ ਫ਼ੂਚਿਕ)
* ਬਘਿਆੜਾਂ ਦੇ ਵੱਸ (ਬਰੂਨੋ ਅਪਿਤਜ਼)
* ਨਵੀਂ ਧਰਤੀ ਨਵੇਂ ਸਿਆੜ
*ਗੇਂਜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਹੋਰ ਦੇਖੋ

ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2015
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ
ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ

ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ (15 ਅਕਤੂਬਰ 1928- 14 ਮਾਰਚ 2013) ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਸਨ।
ਜੀਵਨ

ਉਰਮਿਲਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਾਰੀ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਸਨ। 'ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਕਾਮਰੇਡ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ। ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਛੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਉੱਘੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਬਾਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਿਰਦੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ ਅਤੇ 'ਕੱਢ ਦਿਓ ਬਾਹਰ ਫਰੰਗੀ ਨੂੰ' ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ 'ਕਰਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1946 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗਿ੍ਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 60ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 'ਅਜੀਤ' ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕਾਲਮ 'ਸੁਘੜ ਸੁਆਣੀ' ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਰਹੀ। ਕਾਮਰੇਡ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1951 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੁਤਰ ਸੁਕੀਰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਧੀ ਸੁਅੰਗਨਾ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

* ਧੁੰਦਲੇ ਪਰਛਾਵੇਂ - ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ
*ਧਰੇਕ ਪੁੰਗਰ ਪਈ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਗੂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ

ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਸ਼ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯੂਟੋਪੀਆ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਸਾਈ ਇੱਕ ਬਸਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਗਿੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ,"ਦੇਸ਼, ਕੌਮ, ਮਜ਼ਹਬ, ਰੰਗ, ਜਾਤ,ਨਸਲ ਆਦਿ ਤੁਅੱਸਬਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਿਰੋਣਾ, ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ,ਸਾਵੀਂ ਪੱਧਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਲੋਪੋਕੇ, (ਉਦੋਂ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ) ਅਜ-ਕਲ੍ਹ ਜਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ 374 ਘੁਮਾ ਕੱਲਰੀ ਜਮੀਨ ਇਕ ਪੈਸਾ ਗਜ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਖਰੀਦ 7 ਜੂਨ 1933 ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
23 ਮਈ 1941 ਨੂੰ ਗੁਰੂਦੇਵ ਰਵਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸਾਏ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉੱਪ ਕੁਲਪਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਸਬਾ ਵੇਖਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। 23 ਮਈ 1942 ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ ਸਨ।
ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ

ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਇਥੋਂ ਹੀ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਫੇ ‘ਤੇ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ (ਮਾਟੋ )ਅੰਕਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ:

ਕਿਸੇ ਦਿਲ ਸਾਂਝੇ ਦੀ ਧੜਕਣ
ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੀਤ ਗੀਤ ਦੀ ਲੈਅ।
ਪਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ ਦੇ ਦੱਸਣ
ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਰੋਤੀ ਸਭੇ ਸ਼ੈਅ।

ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਫੇਰੀ

ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ 23 ਮਈ 1942 ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਦੀ ਫੇਰੀ ਪਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਵਿਜਿਟਰ ਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਪੂਰਨ ਸ਼ੁਭ ਇਛਾਵਾਂ ਇਸ ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਇਸ ਟਕਰਾਉ ਅਤੇ ਬੇਸੁਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕਰਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਏਨਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਬਹਾਦਰੀ ਭਰੇ ਉਪਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ ਅੱਛੇ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ
ਮੈਥਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਮੈਥਿਲੀ (मैथिली, মৈথিলী) ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਵੀ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 3.47 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ, 2000 ਦੀ ਗਨਣਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 3.19 ਕਰੋੜ ਅਤੇ 2001 ਦੀ ਗਨਣਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ 0.28 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ

left|thumb|ਮਿਥਿਲਾਕਸ਼ਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨ

ਮੈਥਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ 'ਮੈਥਿਲੀ ਲਿਪੀ' ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਮਿਥਿਲਾਕਸ਼ਰ ਅਤੇ ਤਿਰਹੁਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੋ-ਆਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸੰਥਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਸੰਥਾਲੀ ਆਸਟਰੋ-ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ- ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਉਪ-ਪਰਿਵਾਰ ਮੁੰਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਹੋ ਅਤੇ ਮੁੰਡਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਭੁਟਾਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ 62 ਲੱਖ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੇ ਜ਼ਾਦਾਤਰ ਵਕਤਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਝਾਰਖੰਡ, ਅਸਮ, ਬਿਹਾਰ, ਉੜੀਸਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਲਿਪੀ, ਓਲ ਚਿਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੈਟਿਨ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਨ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਡਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਿੰਧ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਿੰਧੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 53,410,910 ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 5,820,485 ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਦੀ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਧੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 26 ਲੱਖ ਸਿੰਧੀ ਹਨ।
__FORCETOC__
ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ

ਸਿੰਧੀ ਦੀਆਂ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚੋਲੀ, ਲਾਰੀ, ਲਾਸੀ, ਕਾਠੀਆਵਾੜੀ ਕੱਛੀ, ਥਾਰੇਲੀ, ਮਚਾਰੀਆ, ਦੁਕਸਲੀਨੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸਿੰਧੀ ਹਨ। ਸਿੰਧੀ ਦੀ 'ਸਰਾਇਕੀ' ਉਪ-ਬੋਲੀ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਰਾਇਕੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਉਪਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ 'ਸਿਰੋਲੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਸ਼ਾ-ਨਮੂਨਾ

ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਸਿੰਧੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਈਆਂ ਹਨ:

ਸਿੰਧੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ:

ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ:

ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ: ਸਿੰਧੀ ਬੋਲੀ ਇੰਡੋ ਯੂਰਪੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਸਾਂ ਤਾਲੁਕ਼ ਰਖੰਦੜ ਆਰਿਆਈ ਬੋਲੀ ਆਹੇ, ਜਿਂਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਦਰਾਵੜੀ ਅਹੁਙਾਣ ਪਣ ਮੌਜੂਦ ਆਹਿਨੀ। ਹਿਨ ਵਕ਼ਤੂ ਸਿੰਧੀ ਬੋਲੀ ਸਿੰਧ ਜੀ ਮੁਖ ਬੋਲੀ ਏਂ ਦਫ਼ਤਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਆਹੇ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਫੁੱਲ

thumb|upright=1.5|ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪਾਦਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੋਸਟਰ
ਫੁੱਲ, ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ (ਮੈਗਨੀਲੀਓਫਾਈਟਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਨਜੀਉਸਪਰਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ,। ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰਖ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਬੀਜਾਣੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪਰਾਗਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਗਰਭਧਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬੀਜ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਖਰਾਉ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ
ਰਾਕਟ

ਵਿੱਚ ਬੈਕਨੂਰ ਦੇ 1/5 ਟਿਕਾਣੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੋਇਊਜ਼-ਯੂ ਰਾਕਟ]]

ਰਾਕਟ ਇੱਕ ਮਿਸਾਇਲ, ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਜਿਹਾ ਵਾਹਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਰਾਕਟ ਇੰਜਨ ਦੁਆਰਾ ਧਕੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਕਟ ਇੰਜਨ ਦੀ ਭਾਫ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਕਟ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਧਕੱਲਣ ਵਾਲੇ ਬਰੂਦ ਨਾਲ਼ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਜਨ ਭੌਤਿਕੀ ਦੇ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੰਜਨ ਆਪਣਾ ਬਰੂਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਪਿਛਾਂਹ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਕਟ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਵੱਲ ਧਕੱਲਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

; ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਏਜੰਸੀਆਂ
* ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਵਿਚਲੇ ਰਾਕਟ ਬਾਰੇ
* FAA Office of Commercial Space Transportation
* National Aeronautics and Space Administration (NASA)
* National Association of Rocketry (USA)
* Tripoli Rocketry Association
* Asoc. Coheteria Experimental y Modelista de Argentina
* United Kingdom Rocketry Association
* IMR - German/Austrian/Swiss Rocketry Association
* Canadian Association of Rocketry
* ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਘੋਖ ਸੰਸਥਾ

; ਜਾਣਕਾਰੀ-ਭਰਪੂਰ ਸਾਈਟਾਂ
* Encyclopedia Astronautica - Rocket and Missile Alphabetical Index
* Rocket and Space Technology
* Gunter's Space Page - Complete Rocket and Missile Lists
* Rocketdyne Technical Articles
* Relativity Calculator - Learn Tsiolkovsky's rocket equations
* Robert Goddard--America's Space Pioneer
ਬਾਈਆਨ

ਬਾਈਆਨ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦ ਰਾਜ (ਜਰਮਨ: ਫ੍ਰੀਸਟੇਟ ਬੇਅਰਨ, ਉਚਾਰਨ [ˈfʁaɪʃtaːt ˈbaɪ.ɐn]), ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। 70,548 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਨਾਲ ਇਹ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਲਗਭਗ 20% ਖੇਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਰਾਈਨ-ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਾਲਤਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 1.25 ਕਰੋੜ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਮੁਲਕਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮੂਨਿਖ਼ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਾਜ
ਹਾਮਬੁਰਕ

ਹਾਮਬੁਰਕ ਜਾਂ ਹਾਮਬੁਰਗ ( ਹਾਮਬੁਅਰਕ; , ਸਥਾਨਕ ਉਚਾਰਨ ; ਹੇਠਲੀ ਜਰਮਨ/ਹੇਠਲੀ ਜ਼ਾਕਸਨ: Hamborg ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਮਬੁਰਕ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਹਾਂਸਿਆਟੀ ਰਾਜ, ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਰਮਨ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ੧੮ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹਾਮਬੁਰਕ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ (ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜ ਹੇਠਲਾ ਜ਼ਾਕਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਲੈਸਵਿਸ਼-ਹੋਲਸ਼ਟਾਈਨ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਸਮੇਤ) ਦੀ ਅਬਾਦੀ ੫੦ ਲੱਖ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਐਲਬੇ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ (ਰੋਟਰਦਾਮ ਬੰਦਰਗਾਹ ਮਗਰੋਂ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਲਸੀ

ਅਲਸੀ ਜੀਹਦਾ ਦੁਨਾਵੀਆਂ ਨਾਂ Linum usitatissimum (ਲੀਨਮ ਯੂਸੀਟੇਟੀਸਿਮਮ) ਹੈ, ਇੱਕ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਫ਼ਸਲ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਠੰਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਤੇਲਦਾਰ ਫਲ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਅਲਸੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਮੋਟੇ ਕੱਪੜੇ, ਡੋਰੀਆਂ, ਰੱਸੀਆਂ ਅਤੇ ਟਾਟ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਤੇਲ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਾਰਨਿਸ਼, ਰੰਗ, ਸਾਬਣ, ਰੋਗਨ, ਪੇਂਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਰੇਸ਼ੇ ਲਈ ਅਲਸੀ ਨੂੰ ਉਪਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸ, ਪੋਲੈਂਡ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ, ਫ਼ਰਾਂਸ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ ਅਤੇ ਬੀਜ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਜਿਕਰਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਯਾਤਕ ਰੂਸ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਅਤੇ ਅਰਜਨਟੀਈਨਾ ਹਨ।ਅਲਸੀ ਦਾ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਪਟਸਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਖੱਲ ਜਾਂ ਛਾਲ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਂਉਦਾ ਹੈ।

ਅਲਸੀ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਪੌਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੇਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਕਈ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛਿਲਕੇ ਤੋਂ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਲਸੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਅਲਸੀ ਦੀ ਪੰਜੀਰੀ ਰਲਾ ਕੇ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਦੇਸੀ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਟਪੁਸਠ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤੀ ਬਾਰਿਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬੀਜਦੇ ਸਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਹਰ ਫ਼ਸਲ ਵਪਾਰਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਬੀਜਦਾ ਹੈ।ਅਲਸੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਲਈ ਮੀਂਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਰੋਪੜ ਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਅਲਸੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਲਸੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਘੱਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਲਸੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਇਕ ਸੋਹਣੀ-ਸੁਨੱਖੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਾਰ ਪੂਰਕ

thumbnail|left|ਅਲਸੀ ਦੇ ਬੀਜ
ਅੱਜਕਲ ਅਲਸੀ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਜਾਂ ਤੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹਾਰ ਪੂਰਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ।ਸੁੱਕੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਇੱਕ ਚਮਚ ਪਾਊਡਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਚਮਚ ਤੇਲ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਹਾਰ ਪੂਰਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰੀ ਖੋਜ ਨੇ ਅਲਸੀ ਨੂੰ ਅਲਫਾ ਲਿਨੋਲੈਨਿਕ ਏਸਿਡ ਜਾਂ ਓਮੇਗਾ-3 ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ੍ਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ

ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ 1953 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਹੈ। ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਿਨੀ ਅਤੇ ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਂਤਰ ਸਿਨੇਮੇ ਦੀਆਂ ਅਰੰਭਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ ਵੀ ਬਿਮਲ ਦਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ।
ਕਥਾਨਕ

ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨਤਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਟਲੀ ਦੇ ਨਵ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ 'ਬਿਮਲ ਦਾ' ਦੀ ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ (ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਿਨੀ) ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਪੂਰੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਢਿੱਡ ਪਾਲਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਦੋ ਵਿੱਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਪਾਰਬਤੀ ਪਾਰੋ (ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ), ਮੁੰਡਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ, ਬਾਪ ਗੰਗੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਔਲਾਦ ਹਨ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਕਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਵਰਗੇ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਬਦਹਾਲੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਮੀਨਦਾਰ ਹੈ ਠਾਕੁਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ (ਮੁਰਾਦ), ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੱਛਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਿਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਸ ਇੱਕ ਹੀ ਅੜਚਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ। ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕਾਫ਼ੀ ਆਸ਼ਵਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉਸਨੂੰ ਵੇਚ ਹੀ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਤਾਂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰਜਾ ਚੁਕਾਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਵੇਚਕੇ ਵੀ ਰਕਮ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਾਗਜਾਤ ਜਾਅਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਕਮ ਵਧਕੇ ਭਾਰਤੀ 65 ਤੋਂ 235 ਰੁਪੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਮਲਾ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਰਟ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਇਹ ਸੁਨਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 3 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਕਮ ਚੁਕਾਉਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਵਰਨਾ ਉਸਦੇ ਖੇਤ ਵੇਚ ਕੇ ਇਹ ਰਕਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ।
ਮਰਦਾ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਰਜਾ ਚੁੱਕਾ ਦੇਵੇ। ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਇੱਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ (ਜਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਖ਼ੁਦ ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਦੁਆਰਾ ਚੋਰੀ) ਉਸਦੀ ਕਮਾਈ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਪੂੰਜੀ ਗੰਵਾ ਕੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਮਿਲ ਬਨਣ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਬਾਪ ਬਦਹਵਾਸ (ਪਾਗਲ) ਜਿਹਾ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਠੀ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਗਾਰਡ ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਵੀ ਖੌਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁਲੰਕਣ

ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਲਾਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਜਾਨ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਵਿਵਸਾਇਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੋ ਵਿੱਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਭਲੇ ਹੀ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਪੱਖ ਦਾ ਮਰਮਸਪਰਸ਼ੀ ਚਿਤਰਣ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸਤਤ ਪਾਈ। ਸਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗੰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਫਿਲਮ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ 10 ਸਰਵਕਾਲੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਚੀਨ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ, ਰੂਸ, ਵੀਨਿਸ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੂਬ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਮਲ ਰਾਏ ਦੇ ਪੈਰ ਜਮਾਂ ਦਿੱਤੇ। ਦੋ ਵਿੱਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ

*ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ
*ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ
*ਰਤਨ ਕੁਮਾਰ
*ਜਗਦੀਪ
*ਮੁਰਾਦ
*ਪਾਲਸੀਕਾਰ
*ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਬਿਮਲ ਰਾਏ

ਬਿਮਲ ਰਾਏ (ਬੰਗਾਲੀ: বিমল রায়, 12 ਜੁਲਾਈ 1909 - 7 ਜਨਵਰੀ 1966) ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ। ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਮੇਲਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਿਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਬੇਹੱਦ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਮੌਲਕ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਸਨ। ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਮਧ ਵਰਗ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਸੀ। 'ਉਸਨੇ ਕਹਾ ਥਾ', 'ਪਰਖ', 'ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ', 'ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ', 'ਬੰਦਿਨੀ', 'ਸੁਜਾਤਾ' ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਮਧੂਮਤੀ' ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। 'ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਤਾਲਵੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਬਾਈਸਾਈਕਲ ਚੋਰ' (Bicycle Thieves) ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ। 1959 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਮਾਸਕੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।
ਜੀਵਨ

ਬਿਮਲ ਰਾਏ 12 ਜੁਲਾਈ 1909 ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਲੇਕਿਨ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਆ ਪਈਆਂ। ਇਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ ਉੱਪਰ ਜੋ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਜੋ ਇਸਤੇਸਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਰ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਲਕ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਬਾਦ 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਔਰ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬੜੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨੇ ਪਏ। ਇਸ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਪੀ ਸੀ ਬਰੂਆ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੇ ਗੁਣ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਵਦਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਦੇਵਦਾਸ

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਹੀਰੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ਼ ਸਹਿਗਲ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਦ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੇ ਅਧੀ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵਧ ਬੰਗਲਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਫੇਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1950 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਆਏ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਵਦਾਸ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਹੀਰੋ ਲਿਆ।
ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਾਂ
ਦ ਵਨ ਸਟਰਾਅ ਰੈਵੇਲਿਊਸ਼ਨ

ਵਨ ਸਟਰਾਅ ਰੈਵੇਲਿਊਸ਼ਨ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਾਸਾਨੋਬੂ ਫੁਕੂਓਕਾ (1913 – 2008) ਦੀ 1975 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ

ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ 'ਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਫੁਕੂਓਕਾ ਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲੈਰੀ ਕੌਰਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੋਇਆ| ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੱਖ ਤੋਂ ਕਰਾਂਤੀ ਰਿਸ਼ੀ ਮੀਰਣਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਨਵੀਂ ਵਿਧੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਥੰਮ ਦੇਣ ਦਾ ਰਾਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਰਾਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਗੁੱਡ-ਗਡਾਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਫੁਕੂਓਕਾ ਨਾ ਤਾਂ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਆਰਗੈਨਿਕ ਖਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਸਲ ਉੱਗਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਖੜਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਜਿਵੇਂ ਕ‌ਿ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕਰਦੇ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਪੰਝੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਚਲਾਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਲ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਪਜਾਊ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤ ਵੀ ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਲਾ, ਤੇਲ, ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ

ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਦਾ ਇਨਾਮ 1956 ਤੋਂ ਦਿਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਇਨਾਮ ਮੇਲ ਅਤੇ ਫੀਮੇਲ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਹੀ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ 1968 'ਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆ ਬਣਾ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈ।
ਉੱਤਮ

*ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਅਤੇ ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 7 ਇਨਾਮ ਜਿਤੇ ਹਨ।
*ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਪੌਡਵਾਲ, ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੁਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਿਆ ਗੋਸ਼ਲ ਨੇ ਚਾਰ ਜਿਤੇ ਹਨ।
*ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੇ (1972–75) ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਇਨਾਮ ਜਿਤੇ। ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਪੌਡਵਾਲ ਨੇ (1991–1993) ਵਿਚ, *ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੁਰਤੀ ਨੇ (1995–1997) ਅਤੇ ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ ਨੇ (2000–2002) ਵਿਤ ਤਿਨ ਤਿਨ ਇਨਾਮ ਜਿਤੇ।
*ਦੋ ਗਾਇਕ ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿਨ ਨਾਮਜ਼ਾਦਗੀਆਂ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ, 1994 ਵਿੱਚ ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ ਨੇ ਤਿਨ ਨਾਮਜ਼ਾਦਗੀਆ ਇਕੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤੀਆਂ।
*1971 ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਵੇਂ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਸਥਾਨ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਾਦਗੀ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
*1979 ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਕੋਵੀ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਾਦਗੀ ਨਾ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
*ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ}} ਨੂੰ 14 ਸਾਲ ਸੰਨ 1992 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ 31 ਨਾਮਜ਼ਾਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ 6 ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ।
*1959 ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਨਾਮ ਨੂੰ ਸਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਨ 1967 ਤੱਕ ਦੋਨੇ ਮੇਲ ਅਤੇ ਫੀਮੇਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਇਨਾਮ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
2010 ਦਾ ਦਹਾਕਾ

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕਾ
ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਿੰਗ

ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਿੰਗ (, , , , ) (ਜਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਜਾਂ ਸੋਮਾਲੀ ਪਰਾਇਦੀਪ) ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਾਇਦੀਪ ਹੈ ਜੋ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰਾਂ ਲਈ ਉੱਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਵਾਧਰਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਿਲਾਦ ਅਲ ਬਰਬਰ (ਬਰਬਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਰੀਤਰੀਆ, ਜਿਬੂਤੀ, ਇਥੋਪੀਆ ਅਤੇ ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਖੇਤਰ