JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Shinto

thumb|300px|Geti la torii kwenye hekalu la Kishinto. Katika Shinto, torii inaashiria kifungu kutoka kwa ulimwengu wa kimwili hadi ulimwengu wa kiroho na wa kimungu.
Shinto au Ushinto ni dini ya jadi nchini Japani. Hadi Vita Kuu ya Pili ya Dunia ilikuwa dini rasmi ya serikali na ya Kaisari wa Japani.

Imani ya Shinto ni katika miungu au pepo wengi wanaoitwa "kami". Wengine wao ni kama miungu, wengine ni roho za miti, mito au milima, wengine tena ni mizimu. Kati ya kami muhimu zaidi kuna amaterasu (jua), dunia, mbingu.

Kuna makuhani wanaotunza hekalu ambako sadaka hutolewa kwa kami hizi. Wajapani wengi hushiriki katika ibada za kami, wakikumbuka mababu na marehemu wengine, hata wakifuata dini nyingine kama Ubuddha au Ukristo.
Viungo vya Nje

* Kokugakuin University Encylopedia of Shinto


Jamii:Dini
Jamii:Japani
Vasco da Gama

thumb|Vasco da Gama
Vasco da Gama (1460 au 1469- 24 Desemba 1524) alikuwa baharia na mpelelezi kutoka Ureno.

Alikuwa Mzungu wa kwanza aliyefika Uhindi kwa kuzunguka Rasi ya Tumaini Jema kusini mwa Afrika.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.
Utangulizi

Vasco alikamilisha mradi uliofuatwa nchini Ureno tangu siku za mfalme Henrique baharia baada ya mwaka 1400. Henrique alianza kutuma jahazi zilizopeleleza pwani ya Afrika na kuelekea kusini zaidi na zaidi.

Vasco alitanguliwa na mpelelezi Mreno Bartolomeo Dias aliyewahi kuzunguka Rasi ya Tumaini Njema hadi mto wa samaki mwaka 1488 akitambua ya kwamba njia ya kuendelea mpaka Uhindi ilikuwa wazi mbele yake. Diaz alirudi wakati ule kwa sababu mabaharia wake walikuwa wagonjwa, hivyo hawakuwa tayari kuendelea tena.

thumb|250px|Safari ya Vasco da Gama
Safari ya kwanza ya Uhindi

Da Gama aliondoka kwa amri ya mfalme wa Ureno tarehe 8 Julai 1497 kwa jahazi nne na watu 170. Wakati wa Krismasi walikuwa wakizunguka rasi hiyo tayari na kupita kwenye pwani ya mashariki ya Afrika Kusini wakaiita pwani hii "Natal" kutokana na sikukuu ya Krismasi.
Bandari za Afrika ya Mashariki

Mwezi wa Januari walifika Kisiwa cha Msumbiji (kwa Kireno: Ilha de Moçambique) walipokutana mara ya kwanza na Waislamu waliosema lugha ya Kiarabu. Wakaelekea Kenya wakafika kwanza Mombasa wasipopokewa vema wakaendelea hadi Malindi. Huko walijenga uhusiano mwema na sultani wa mji wakaona Wahindi wa kwanza.
Kufika Uhindi

Walifaulu kumuajiri nahodha aliyewaongoza kuvukia Bahari Hindi hadi kufika Calicut, Uhindi, tarehe 20 Mei 1498. Wareno walipeleleza pwani na kununua bidhaa mbalimbali.
Kurudi Ureno

Tarehe 29 Agosti 1498 da Gama aliondoka tena lakini aliacha Wareno wachache nyuma kwa amri ya kuanzisha kituo cha biashara.

Safari ya kurudi ilikuwa ngumu ikachukua muda mrefu kutokana na mwelekeo wa upepo. Nusu ya watu wake walikufa baharini kabla hawajafika Malindi. Jahazi mbili zilifaulu kurudi hadi Ureno zilipofika mnamo Julai na Agosti 1499.
Safari ya pili na ya tatu

Mfalme wa Ureno alituma wapelelezi na maafisa wengine Uhindi walioanzisha koloni na vituo vya Kireno.

Vasco da Gama alirudi Uhindi mara mbili. Safari iliyofuata ilifanywa mwaka 1502 na safari ya tatu mwaka 1524. Baada ya kufika Uhindi mara ya tatu aliambukizwa malaria akaaga dunia huko Cochin tarehe 24 Desemba 1524.


Gama da, Vasco
Gama da, Vasco
Gama da, Vasco
Gama da, Vasco
Jamii:Wapelelezi wa Uhindi
Jamii:Wafransisko
Johannes Brahms

thumb|right|Johannes Brahms

Johannes Brahms (7 Mei, 1833 – 3 Aprili, 1897) alikuwa mtunzi wa Kijerumani, mpiga piano mahiri, na kondakta katika kipindi cha katikati ya Nyakati za Kimapenzi. Muziki wake unajulikana kwa nguvu za midundo na uhuru wa matibabu ya sauti, mara nyingi ukiweka ndani ya miundo ya kisayansi yenye hisia zenye mvuto. Alibadilisha miundo na mbinu za kitamaduni kutoka kwa anuwai ya kihistoria ya watunzi wa awali. Kazi zake zinajumuisha symphonies nne, konsati nne, Requiem, muziki wa chumba, na mamia ya nyimbo za kitamaduni na Lieder, pamoja na kazi nyingine za okestra, piano, organi, na kwaya.

Amezaliwa katika familia yenye asili ya muziki huko Hamburg, Brahms alianza kutunga na kuandaa konsati za ndani akiwa bado kijana. Alisafiri katika Ulaya ya Kati kama mpiga piano, akionesha kazi zake na kukutana na Franz Liszt huko Weimar. Brahms alifanya kazi na Ede Reményi na Joseph Joachim, akitafuta idhini ya Robert Schumann kupitia wa mwisho. Alipokea usaidizi na mwongozo mkubwa kutoka kwa Robert na Clara Schumann, na akaendelea kuishi karibu na Clara huko Düsseldorf, akijitolea kwa kazi yake kama mwanamuziki na msomi. Wawili hao walibaki marafiki wa karibu hadi kifo cha Robert. Brahms hakuoa kamwe, labda kwa kujitolea kikamilifu kwa kazi yake. Alikuwa mtunzi anayejitambua, mara nyingine akijikosoa sana.

Ingawa alikuwa mbunifu, muziki wake mara nyingi ulizingatiwa kuwa wa kihafidhina katika muktadha wa Vita vya Wapenzi, jambo ambalo Brahms alijutia kuhusika kwake hadharani. Nyimbo zake zilipokelewa vyema, zikivutia wafuasi wengi, marafiki, na wanamuziki. Eduard Hanslick alimsherehekea kwa kejeli kama muziki kamili, na Hans von Bülow akamtaja Brahms kama mrithi wa Johann Sebastian Bach na Ludwig van Beethoven, jambo ambalo Richard Wagner alidhihaki.

Akiwa Vienna, Brahms aliendesha Singakademie na Gesellschaft der Musikfreunde, akipanga muziki wa mapema na mara nyingi wenye urefu na uzito wa masomo yake binafsi. Alifikiria kustaafu kutoka kwa utunzi wa muda mrefu maishani mwake, lakini aliendelea kuandika muziki wa chumba, hasa kwa Richard Mühlfeld.

Michango na ufundi wa Brahms ulipendwa na watunzi wa wakati wake kama Antonín Dvořák, ambaye alifurahia sana kazi yake. Watunzi wa baadaye kama Max Reger na Alexander Zemlinsky waliunganisha mitindo ya Brahms na Wagner. Vivyo hivyo, Arnold Schoenberg alisisitiza umuhimu wa maendeleo ya Brahms. Yeye na Anton Webern waliongozwa na mitindo tata ya kimuundo wa muziki wa Brahms, ambayo Schoenberg aliiita "tofauti inayoendelea." Muziki wa Brahms unabaki kuwa msingi mkubwa wa repertoire ya tamasha, ukiendelea kuwahamasisha watunzi hadi karne ya 21.
Marejeo

Jamii:Watunzi wa Ujerumani
Jamii:Wanamuziki wa Ujerumani
Jamii:Waliozaliwa 1833
Jamii:Waliofariki 1897
Hippokrates

thumb|right|Hipokrate.
Hipokrate (kwa Kigiriki Ἱπποκράτης; kisiwani Kos, mnamo 460 KK; Larisa, Ugiriki, mnamo 370 KK) alikuwa mganga mashuhuri wa Ugiriki ya Kale. Hadi leo waganga hufuata kiapo kinachosemekana kilitungwa na Hipokrate.

Hipokrate huitwa "baba wa uganga". Anafahamika kwa mtindo wake wa kuangalia magonjwa uliokuwa mpya wakati ule. Hakuamini tena ya kwamba ugonjwa unasababishwa na pepo, uchawi au ulozi. Alifanya utafiti wa kila mgonjwa, akifundisha magonjwa husababishwa na matatizo ndani ya mwili. Hakuelewa bado ya kwamba kuna vijidudu vinavyosababisha magonjwa. Hata hivyo alikuwa na maarifa mengi yanayokumbukwa na madaktari hadi leo.

Kati ya mawazo yake ya kudumu ni masharti kwa kazi ya daktari yaliyomo katika kiapo cha Hipokrate:
* daktari anapaswa kutunza siri ya wagonjwa, haruhusiwi kuongea na mtu mwingine juu ya hali yake.
* daktari anapaswa kutunza uhai, hatakiwi kufanya lolote linaloleta hasara.


Jamii:Tiba
Jamii:Wataalamu wa Ugiriki ya Kale
Membe

Kwa matumizi mengine za jina hili angalia Membe (maana)


Membe ni ndege wa jenasi Numenius katika familia ya Scolopacidae. Bartramia longicauda ana mnasaba sana na membe. Ndege hawa ni wakubwa kabisa katika familia hii. Wana miguu mirefu na mdomo mrefu unaopingwa chini (isipokuwa Bartramia). Wana rangi kahawia na madoa na michirizi nyeupe mwaka mzima. Hutafuta chakula kwa matope wakiingiza mdomo mrefu wao, na hula nyungunyungu, daa, wadudu na gegereka. Hutaga mayai 3-6 ardhini kwa manyasi.
Spishi za Afrika

* Numenius arquata Membe Sululu au Kipila (Eurasian Curlew)
* Numenius phaeopus Membe Sautisaba au Membe kioga (Whimbrel)
* Numenius tenuirostris Membe Domo-jembamba (Slender-billed Curlew) ni karibu kuisha sasa
Spishi za mabara mengine

* Bartramia longicauda (Upland Sandpiper)
* Numenius americanus (Long-billed Curlew)
* Numenius borealis (Eskimo Curlew) labda imekwisha sasa (mwanzo wa miaka 2000)
* Numenius madagascariensis (Far Eastern Curlew)
* Numenius minutus (Little Curlew)
* Numenius tahitiensis (Bristle-thighed Curlew)
Picha


Image:Numenius arquata flying.jpg|Membe sululu
Image:Whimbrel, Popenguine, Senegal 2.jpg|Membe sautisaba


Image:UplandSandpiper23.jpg|Upland sandpiper
Image:Long-billed Curlew Morro Bay.jpg|Long-billed curlew
File:Eastern curlew inskip.JPG|Far eastern curlew
File:Numenius minutus.jpg|Little curlew
Image:Bristle-thighed Curlew.jpg|Bristle-thighed curlew


Jamii:Vitwitwi na jamaa
Elton John

Sir Elton Hercules John (jina la kuzaliwa: Reginald Kenneth Dwight; 25 Machi 1947) ni mwimbaji wa muziki wa pop-rock, mtunzi na mpigaji kinanda kutoka nchini Uingereza. Alianza kuwa maarufu kunako miaka ya 1970, pale yeye na mtunzi mwingine wa nyimbo ajulikanae kwa jina la Bernie Taupin kuandika nyimbo nyingi walizokuwa wakiimba katika kumbi mbalimbali na hata nyingine kuzikurekodi.

John ameanza kuwa nyota maarufu, si kwa uwezo wake tu wa kimuziki tu, bali hata akiwa ukumbini huwa na yeye anaruka majoka (kucheza). John pia alitunga nyimbo nyingi kwa ajili ya filamu: filamu hizo ni kama vile ya The Lion King (1994) na The Road to El Dorado (2000) na pia huwa anafanya kazi za kujitolea.

Katika kumbukumbu ya Princess Diana, Elton alitoa tena kile kibao chake cha Candle in the Wind mnamo mwaka 1997, lakini wimbo halisi ulitungwa kwa ajili ya Marilyn Monroe. Wimbo huo ulitamba sana ukawa miongoni mwa nyimbo maarufu na zenye mauzo ya juu kwa muda wote (kuuzwa kwa muda miaka 100).
John vilevile ni shoga na alijitangaza kama anafanya mambo hayo kunako mwaka 1976.

Ilivyofika mwaka 1984, John akamwoa mtayarishaji muziki wa Kijerumani Renate Blauel katika sikukuu ya wapendanao, mjini Sydney, lakini walitalikiana baada ya miaka minne. Baadaye John alitangaza tena ule mchezo wake wa ulawiti, ila amekuja vingine, safari hii yeye ndiye analawitiwa (msenge) badala ya yeye kulawiti wenziye.

Mwaka wa 1998 Elton John alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza.
Viungo vya nje

*
* Elton John's official website
* Elton John AIDS Foundation (EJAF)
*
* Official Elton John MySpace
* Disney Legends profile
* Cornflakes & Classics--A Musical History of Elton John
* Elton John at Live 8
* Larry King Live: Transcript of Elton John Interview on [[25 January] 2002]
* Spots related to Elton John's childhood and career
* Eltonography The online illustrated Elton John discography
* Elton John's Photo Acceptable After All - Javno News
* Photo Owned By Elton John Isn't Indecent - AP


Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Uingereza
Jamii:Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Salah ad-Din

right|thumb|Salah ad-Din, picha katika kitabu cha Kiarabu cha karne ya 12
Salah ad-Din al-Ayubi (pia: Saladin: 1138 – 4 Machi 1193) alikuwa mtawala wa Misri na Syria wakati wa karne ya 12. Anakumbukwa hasa kwa ushindi wake juu ya Wamisalaba na ufalme wao wa Yerusalemu.

Aliunda nasaba ya Waayubi walioendelea kutawala Misri pamoja na Yemeni, Shamu, Iraq na Hijaz.
Kupanda ngazi kama mwanajeshi

Alizaliwa katika familia ya Wakurdi; babake alikuwa mwanajeshi katika utumishi wa Sultani wa Dameski. Alipokuwa na umri wa miaka 25 alitumwa Misri kwa vita dhidi ya Khalifa wa Wafatima. Huko Misri alipanda ngazi akawa waziri au mkuu wa serikali ya Misri.
Sultani wa Misri

Baada ya kifo cha khalifa wa mwisho, Salah ad-Din alitwaa mamlaka akajipa cheo cha Sultani na kutawala Misri.
Kutwaa Shamu na Yerusalemu

Mwaka 1174 alivamia Shamu na kuunganisha Syria na milki yake akaipanua hadi Aleppo (1183) na Mosul (1186) akaendelea kushambulia ufalme wa Yerusalemu wa Wamisalaba.

Tarehe 4 Julai 1187 alishinda jeshi lao na kutwaa mji wa Yerusalemu akimaliza utawala wa Wakristo uliowahi kudumu miaka 88.
thumb|200px|Mapigano ya Hattin 1191 wakati wa Vita ya tatu ya misalaba
Vita ya tatu ya Wamisalaba

Mataifa ya Ulaya yalikusanya jeshi jipya dhidi yake na kwenda kwa vita ya tatu ya misalaba. Mwaka 1191 Mfalme Richard I wa Uingereza alimshinda Salah ad-Din na pande zote mbili walipatana kupumzisha silaha. Walipatana ya kwamba Yerusalemu itabaki mikononi mwa Waislamu lakini Wakristo watakuwa huru kuhiji huko na kutembelea mji pamoja na mahali pa kumbukumbu ya Yesu. Ufalme wa Wamisalaba uliendelea kushika kanda la pwani la Palestina.
Kifo mjini Dameski

Tarehe 3 Machi 1193 Salah ad-Din aliaga Dunia mjini Dameski akiwa na umri wa miaka 55. Kaburi lake limetunzwa hadi leo: liko kando ya msikiti wa Umawiya.

Jamii:Waislamu
Jamii:Watawala wa Misri
Jamii:Wanasiasa wa Syria
Jamii:Waliozaliwa 1138
Jamii:Waliofariki 1193
Msikiti wa Umawiya

thumb|Uwanja wa msikiti wa Umawiya.
thumb|Kaburi la kichwa cha Yohane Mbatizaji ndani ya msikiti.
Msikiti wa Umawiya (Kiarabu: جامع بني أمية jami'a bani umaya) ni msikiti mkuu mjini Dameski katika Syria. Ni moja kati ya misikiti ya kale kabisa: ilijengwa kati ya mwaka 695 hadi 705 BK. Kabla ya ujenzi wa msikiti mahali palikuwa na kanisa la Mt. Yohane Mbatizaji lililobomolewa kwa amri ya Al-Walid aliyekuwa khalifa wa sita katika nasaba ya Waumawiya.
Mabaki ya kanisa na hekalu ndani ya msikiti

Ndani ya msikiti kuna kaburi la kichwa cha Yohane Mbatizaji kilichotunzwa hata baada ya kubomolewa kwa kanisa. Kanisa hilo liliwahi kujengwa juu ya hekalu kubwa la Jupiter na hadi leo sehemu ya kuta za nje ni zilezile za hekalu lile la kale.
Picha za msikiti

Uwanja ndani ya msikiti umepambwa kwa picha za mosaiki zinazoonyesha miti, majani na majengo kufuatana na mtindo wa Kibizanti na wasanii walikuwa wataalamu Wakristo walioajiriwa kwa kazi hiyo. Lakini hakuna picha za watu au wanyama kulingana na kanuni za Kiislamu ingawa hata picha jinsi zilivyo hapa hazikuwekwa katika misikiti ya baadaye.

Kando ya msikiti kuna kaburi la Sultani Salah ad-Din.

Jamii:Msikiti
Jamii:Dameski
Nasaba

Nasaba ikitumiwa kwenye masomo ya historia au siasa inataja ufuatano wa watawala hasa wafalme katika familia moja. Mtoto wa mfalme huwa mfalme tena na kadhalika.

Neno laweza kutaja pia kipindi cha historia ambako familia fulani ilitawala.

Kati ya nasaba za kifalme za leo ni hasa nasaba ya Matenno wa Japani iliyodumu muda mrefu. Tangu Tenno wa kwanza ni watawala 125 wanaohesabiwa katika familia hiyohiyo hadi Kaisari au Tenno Akihito wa leo.

Nasaba nyingine inyojulikana duniani ni Windsor na malkia Elizabeth II wa Uingereza ni wa nne katika nasaba hii nchini Uingereza.

Katika Afrika familia ya wafalme wa Eswatini iko kati ya nasaba za kale zinazoendelea kutawala.
Nasaba ya Suleimani iliyotawala Ethiopia tangu 1270 BK ilipinduliwa katika mapinduzi ya 1974.

Historia ya Misri ya Kale hupangwa kufuatana na nasaba 33 za mafarao wake hadi malkia Kleopatra.

Jamii:Historia
Jupiter

Ukitafuta sayari inayoitwa Jupiter kwa lugha ya Kiingereza tazama Mshtarii
thumb|Sanamu ya Jupiter
thumb|Mkono wa sanamu ya Kiroma ya Jupiter unayoshika alama ya radi
Jupiter (pia: Iuppiter, Iovis) ni mkuu wa miungu katika dini ya Roma ya Kale. Analingana na Zeu katika dini ya Ugiriki ya Kale.

Kiasili Jupiter aliabudiwa kama mungu wa hali ya hewa aliyetawala radi na ngurumo. Baadaye alipewa nafasi ya baba wa miungu na pia wa wanadamu. Nembo yake ni radi anayoishika mkononi kwa sababu aliaminiwa ni mwenye uwezo wa kuzirusha.

Jupiter alikuwa na hekalu kubwa kabisa kwenye kilima cha Kapitoli mjini Roma penye mahekalu muhimu.

Katika utamaduni wa Kiroma sayari Mshtarii ilitazamiwa kama alama ya mungu huyu angani na sayari aliitwa kwa jina la Jupiter. Lugha nyingi za Kiulaya zinaendelea kutumia jina kwa sayari hii.
Tazama pia

* Odin - mungu wa kulingana na Jupiter katika Mitholojia ya Kinorsi.
* Tinia - mungu wa kulingana na Jupiter katika Mitholojia ya Kietruski.
* Zeu - mungu wa kulingana na Jupiter katika Mitholojia ya Kigiriki.


Jamii:Dini ya Roma ya Kale
Stevie Wonder

Stevie Wonder (amezaliwa Saginaw, Michigan, 13 Mei 1950). Jina lake halisi ni Steveland Hardaway Judkins lakini alibadili jina lake la mwisho na kuliweka jina la ndoa la mama yake, Morris.

Ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo, mtayarishaji, mwanamuziki na mwanaharakati wa haki za binadamu wa Marekani. Amekuwa kipofu tangu kuzaliwa kwake. Wonder amekuwa miongoni mwa wasanii walio wakubwa na wenye mafanikio kujulikana katika studio ya kurekodia ya Motown.

Amerekodi zaidi ya albamu 23 na kutoa vibao vingi vilivyo maarufu kabisa. Alitunga na kuzirekodi mwenye baadhi ya nyimbo zake na za watu wengine vilevile. Wonder vilevile ni mpigaji wa ngoma, gitaa, sinthesaiza, congas, na pia almaarufu kwa kupiga kinanda na harmonica.
Diskografia

Singles
U.S. na UK Albamu
Marejeo
Viungo vya nje

* Official website
* Stevie Wonder at The Songwriters Hall of Fame website
* Fan-website


Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Kichina

thumb|upright=1.5|Eneo la lugha za Kichina
Kichina ni lugha za Wachina nchini China na kote duniani wanapoishi. Ni tawi kubwa la kundi la lugha za Kichina-Kitibet.
Kundi ya lugha na lahaja

Hali halisi ni zaidi ya lugha moja bali ni kundi ya lugha na lahaja mbalimbali. Wakisema kikwao hawaelewani kati yao lakini tangu miaka 1000 wote walitumia mwandiko mmoja mwenye alama hizihizi. Mwandiko wa Kichina hutumia alama moja kwa neno lote kwa hiyo kila mtu anaelewa mwandiko hata akisoma na kutamka tofauti.
Wasemaji

Idadi ya wasemaji wa lugha za Kichina ni takriban 1,200,000,000 au zaidi ya watu bilioni moja. Hadi mwanzo wa karne ya 20 tofauti kati ya lugha na lahaja illikuwa kubwa sana. Tangu mapinduzi ya China ya 1911 aina ya lugha rasmi imejengwa inayoitwa Kimandarini. Siku hizi inajadiliwa au angalau kueleweka kati ya idadi kubwa ya Wachina wote. Bado wasemaji wa lugha zote za Kichina huelewana kupitia mwandiko - kama ni wasomi.
Lugha na lahaja kuu za Kichina

Wataalamu huhesabu kundi nne za lahaja ndani ya Kichina kwa jumla pamoja na idadi ya wasemaji:

* Guan (Mandarin) 北方話/北方话 or 官話/官话, (mnamo milioni 850)，
* Wu 吳/吴 (pamoja na Shanghai) (manmo milioni 90)，
* Yue (Cantonese) 粵/粤, (mnamo milioni 80)，
* Min 閩/闽, which includes Taiwanese, (mnamo milioni 50),
* Xiang 湘, (mnamo milioni 35),
* Hakka 客家 or 客, (mnamo milioni 35)，
* Gan 贛/赣, (mnamo milioni 20)
thumb|300px|Mwandiko wa Kichina
Mwandiko

Kichina huandikwa kwa alama zinazomaanisha neno moja si sillabi au herufi tu. Lakini maneno mengi ya Kichina yana silabi moja tu. Kamusi kubwa ya lugha ina alama zaidi ya 40,000- Wachina wasomi wenye elimu nzuri hujua takriban alama 6,000 hadi 7,000. Gazeti la kawaida hutumia alama 3,000. Serikali inasema mtu ajua kuandika na kusoma kama ameshika angalau alama 2,000.

Tangu mapinduzi ya Kichina ya 1949 serikali imesambaza alama zilizorahisishwa. Kuna pia mipango ya kulatinishi lugha yaani kuendeleza namna ya kuandika lugha kwa alfabeti ya Kilatini.

Kichina ilikuwa pia msingi wa mwandiko wa Korea na Japani.
Viungo vya nje

*makala za OLAC kuhusu Kichina
*lugha ya Kichina katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/cmn
* I Love Chinese Learning Chinese Magazine
* Learn Chinese Free Chinese Learning Lessons and mp3
* Free Chinese Character Input Software Google Pinyin Input Software
* Chinese Pinyin a brief introduction to standard Chinese phonetic system


Jamii:Lugha za Kichina-Kitibet
Neil Armstrong

thumb|right|Neil Armstrong (1969)

Neil Armstrong (5 Agosti 1930 — 25 Agosti 2012) alikuwa rubani mwanaanga wa Marekani aliyeshuka mwezini mwaka 1969, wa kwanza kabisa kati ya wanadamu wote.
Mwanaanga

Alizaliwa katika familia ya wakulima kwenye jimbo la Ohio tarehe 5 Agosti 1930.

Baada ya kumaliza shule alijiunga na jeshi ambako alipata mafunzo ya uhandisi na kuwa rubani. Mwaka 1952 alishiriki katika vita vya Korea.
Rubani wa majaribio

Mnamo mwaka 1955 aliajiriwa na taasisi kitangulizi ya NASA kama rubani wa majaribio kwa aina mpya za ndege.

Mnamo mwaka 1958 alikuwa mmojawapo katika kundi la marubani waliotayarishwa kupelekwa kwenye anga-nje.
Mwanaanga

Baada ya kuundwa kwa NASA aliingia katika kundi la wanaanga. Safari yake ya kwanza ilikuwa 16 Machi 1966 kama mwanaanga kiongozi wa Gemini 8. Kilele cha safari hii ilikuwa kukutana kwa Gemini 8 na satelaiti nyingine na kuunganisha vyombo vyote viwili kwa muda wa masaa kadhaa.
thumb|330px|Armstrong akiangalia chombo cha angani mwezini
Safari ya kwenda mwezini

Baadaye aliteuliwa kuwa makamu wa kikundi cha wanaanga waliokwenda mwezini kwa kutumia chombo kilichoitwa Apollo 11. Ajali ya Apollo 1 iliyosababisha kifo cha mwenzake hapo kabla, ndiyo iliyompelekea kujiunga kwake na kundi la Apollo 11.

Tarehe 20 Julai 1969 Neil Armstrong pamoja na Edwin Aldrin waliukanyaga uso wa mwezi wakiwa wanadamu wa kwanza mwezini. Walitoka katika chombo cha angani na kutembea mwezini kwa mara ya kwanza. Picha hizo zilionyeshwa kote duniani kwa wakati huohuo. Akiwa katika hali hiyo, Armstrong alitamka maneno yafuatayo: "Hii ni hatua ndogo kwa mtu lakini hatua kubwa kwa ubinadamu."

Baada ya kurudi salama, Armstrong aliacha kazi katika NASA na badala yake akawa profesa wa uanaanga kwenye chuo kikuu cha Cincinnati katika mwaka 1971 hadi alipostaafu na kujishugulisha na biashara zake.


Jamii:Waliozaliwa 1930
Jamii:Waliofariki 2012
Jamii:Wanaanga wa Marekani
Jamii:Ohio
Missouri (mto)

thumbnail|right|280px|Mto Missouri
200px|thumb|Ramani ya beseni ya Missouri

Mto Missouri ni mto mkubwa wa Marekani na tawimto muhimu zaidi la Mississippi. Ni mto mrefu kushinda ule wa Missisippi na ni mto mrefu katika Amerika ya Kaskazini.

Chanzo cha mto kipo kwenye milima ya Rocky Mountains katika jimbo la Montana. Missouri inaendelea kupita majimbo ya North Dakota, South Dakota, Iowa, Nebraska, Missouri na Kansas.

Inaishia katika Missisippi karibu na mji wa Saint Louis, Missouri.

Jamii:Mito ya Marekani
Jamii:Mto Mississippi
Jamii:Mto Missouri
Eminem

Marshall Bruce Mathers III (anafahamika zaidi kama Eminem na Slim Shady; amezaliwa 17 Oktoba 1972) ni mshindi wa tuzo ya Academy na tuzo nyinginyingi za Grammy-msanii bora wa muziki wa rap wa Kimarekani. Amewahi kuuza albamu zake zaidi ya milioni sabini kwa hesabu ya dunia nzima.

Pia ni miongoni mwa wanamuziki waliokuwa na mauzo ya juu kabisa katika kipindi cha miaka ya 2000. Kuimba kwake kisela-sela na kuihusia jamii ya watu wa chini kumemfanya pia awe na mauzo ya juu na kuwa kama msanii bora wa muda wote. Eminem aligunduliwa na rappa vilevile mtayarishaji wa muziki wa Kimarekani Bw. Dr. Dre, ambaye baadaye alimwingiza Eminem katika studio yake ya kurekodia muziki-Aftermath Entertainment.
Albamu zake

Eminem ana albamu 7 ambazo ziko chini yake na zilitolewa dunia nzima. Albamu hizo ni:

* Infinite
* The Slim Shady LP
* The Marshall Mathers LP
* The Eminem Show
* Encore
* Curtain Call: The Hits
* Eminem Presents the Re-Up
* Relapse
* Recovery
* The Marshall Mathers LP 2
* Revival
* Kamikaze
* Music to Be Murdered By
* The Death of Slim Shady (Coup de Grâce)

Kwa sasa anafanyia kazi albamu mpya iitwayo:
* King Mathers

Vilevile alitoa albamu mbili alizoshrikiana na kikundi chake cha muziki cha D12:

* Devil's Night
* D12 World
* Haijapewa jina bado inakuja
Viungo vya nje

*
* Official website
* Official Aftermath Entertainment website
* Official Shady Records website
* Eminem's official MySpace



Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Watayarishaji muziki wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Aftermath Entertainment