Uingereza

Uingereza (pia: Ingilandi kutoka Kiingereza: England) ni nchi ndani ya Ufalme wa Muungano. Inapakana na Uskoti upande wa kaskazini, Welisi upande wa magharibi. Bahari ya Eire upande wa kaskazini-magharibi, Bahari ya Celtic ipo kusini-magharibi, na Bahari ya Kaskazini ipo mashariki, huku Mfereji wa Kiingereza ukiitenganisha na bara la Ulaya upande wa kusini. Uingereza inashughulikia sehemu kubwa ya kusini ya kisiwa cha Britania na ina asilimia 84 ya idadi ya watu wa Ufalme wa Muungano. Mji wake mkuu ni London, ambao pia ni mji mkubwa zaidi nchini Uingereza.

Uingereza ina mandhari mbalimbali inayojumuisha vilima vinavyopinda, nyanda tambarare, na maeneo ya milima kama Eneo la Ziwa (Lake District) na Milima ya Pennines. Mito yake mikubwa ni pamoja na Mto Thames, Severn, na Trent. Uingereza ina hali ya hewa ya baharini yenye joto la wastani, ikiwa na halijoto za wastani na mvua katika kipindi chote cha mwaka. Nchi hii ina miji mingi, ikiwa na miji mikubwa kama Birmingham, Manchester, Liverpool, Leeds, na Newcastle, pamoja na miji yake ya kihistoria na vijiji vya mashambani vinavyovutia mamilioni ya watalii kila mwaka.

Kihistoria, Uingereza imekuwa na nafasi ya kipekee katika maendeleo ya utamaduni wa Magharibi, sheria, sayansi, na viwanda. Hapa ndipo palipozaliwa lugha ya Kiingereza, Mapinduzi ya Kiwanda (Industrial Revolution), na watu mashuhuri wengi katika fasihi, falsafa, na siasa. Mfumo wa sheria ya kawaida (common law) wa Uingereza, demokrasia ya bunge, na taasisi kama vile ufalme, zimekuwa na athari kubwa duniani. Leo, Uingereza bado ni kitovu cha uchumi, utamaduni, na siasa ndani ya Ufalme wa Muungano, na inaendelea kuathiri mienendo ya dunia katika muziki, michezo, elimu, na teknolojia.
Jina

Katika lugha ya kila siku "Uingereza" hutaja mara nyingi Ufalme wote au kisiwa chote cha Britania. Lakini kwa usahihi "Uingereza" ni ile sehemu kubwa zaidi kusini mwa kisiwa, tofauti na nchi za Welisi (Wales, upande wa magharibi) na Uskoti (Scotland, upande wa kaskazini).thumbnail|right|280px|Mji Mkuu LondonAsili ya jina la Kiswahili ni neno إنجليزي injilisi (matamshi ya Kimisri: ingilisi)" katika lugha ya Kiarabu; Waarabu walisikia jina "inglish" wakirahisisha matamshi kuwa "inglis", wakaongeza sauti fupi kati ya "g" na "l", hivyo kufikia kwa "ingilis" ambako "i" ya pili ni fupi kiasi cha kusikia pia "e" na hivyo ilipokewa na Waswahili. Kwa namna ya Kibantu sauti ya "l" ikawa "r": ingelesi kuwa ingereza.
Jiografia

thumb|Mazingira ya vilima vya Devon, kusini-magharibi ya Uingereza
Uingereza iko kwenye kisiwa cha Britania ambacho ndicho kisiwa kikubwa cha Ulaya. Inapakana na Welisi upande wa magharibi na Uskoti upande wa kaskazini.

Upande wa magharibi iko Bahari ya Eire, na ng'ambo yake kisiwa cha Eire (Ireland). Upande wa mashariki iko Bahari ya Kaskazini, ng'ambo yake Denmark, Ujerumani na Uholanzi; upande wa kusini uko Mfereji wa Kiingereza halafu kusini-magharibi Bahari Atlantiki, ng'ambo yake Ufaransa na Ubelgiji. Tangu mwaka 1994 chini ya mfereji huo kuna njia ya reli kwa tobwe inayounganisha Uingereza na Ufaransa.

Uingereza ina visiwa vingi vidogo; kikubwa ni Isle of Wight katika kusini. Pwani zake ni ndefu, hakuna mahali palipo mbali zaidi ya km 113 kutoka baharini.

Sehemu kubwa ya nchi ni ama tambarare au vilima vidogo; mwinuko wa juu ni Scafell Pike yenye kimo cha mita 978. Kumbe milima mirefu ya Britania iko Welisi na Uskoti.
Tabianchi

Tabianchi ya Uingereza inaathiriwa na mahali pake baharini inayopitiwa na Mkondo wa Ghuba na latitudo ya kaskazini. Athari hizo zinaleta tabianchi fufutende ya kibahari; kwa wastani baridi haishuki chini ya 0 °C na joto halipandi juu ya 32 °C. Hata hivyo vipindi vya jeledi au joto kali zaidi vinaweza kutokea kwa siku kadhaa. Miezi ya baridi ni Januari na Februari. Julai kwa kawaida ni mwezi wenye joto zaidi. Hali ya hewa mara nyingi ni nyevunyevu na mvua inaweza kutokea mwaka wote. Vipindi vya mvua na jua hubadilishana haraka.
Miji ya Uingereza

Mji mkuu ni London. Kati ya miji mikubwa ya Uingereza ni: London (wakazi 9,787,426), Manchester (2,553,379), Birmingham (pamoja na West Midlands 2,440,986), Leeds (pamoja na West Yorkshire 1,777,934), Sheffield, Bradford na Liverpool.
Mito ya Uingereza

thumb|left|320px|Mto Thames katika London mnamo mwaka 1750

Kutokana na tabianchi yenye mvua ya kutosha kuna mito mingi nchini. Mito mirefu ni Thames (km 346) na Severn (km 350).
* Severn (mto mrefu wa Britania)
* Thames (mto mrefu katika Uingereza)
* Trent
* Humber
* Tyne
* Tees
* Ribble
* Ouse
* Mersey
* Dee
* Avon
Mikoa ya Uingereza

Kihistoria Uingereza iligawiwa katika kaunti (counties) na miji (boroughs).

Nchi yote imegawiwa leo katika mikoa (regions) 9. Mikoa kadhaa huwa na mamlaka fulani ya kiutawala, lakini si yote. Vinginevyo utawala wa kieneo kunatokea hasa kwenye ngazi ya kaunti na halmashauri ndani ya kila mkoa.
{{Uingerezamap|width={}|float=left}}
Historia

Uingereza ilikaliwa na makabila ya Wabritania wenye lugha za Kikelti na kuvamiwa na Dola la Roma katika karne ya 2 BK. Ikawa sehemu ya Dola la Roma hadi karne ya 5 BK. Wakati ule Waroma walipaswa kuondoa wanajeshi wao kisiwani kwa ajili ya ulinzi wa nchi za bara.
Uvamizi wa Waanglia-Saksoni

Katika karne za 5 na 6 BK makabila ya Kigermanik walivamia kisiwa hasa Wasaksoni, Waangli na Wadenmark. Walileta lugha zao za Kigermanik zilizochukua nafasi ya lugha ya Wabritania.

Wabritania na Waroma waliokuwa wamebaki walihamia maeneo ya kando kama Welisi au Cornwall au kuvuka mfereji wa Uingereza kwenda Britania Ndogo (Kiingereza: Brittany; Kifaransa: Bretagne).

Karne zilizofuata kisiwa kiliona madola madogo na hali ya vita. Mwaka 937 Mfalme Athelstan aliweza kuunganisha karibu eneo lote la Uingereza ya leo.
Uvamizi wa Wanormani

Mwaka 1066 wanajeshi Wanormani kutoka kaskazini mwa Ufaransa walivamia Uingereza na kuiteka yote chini ya mtemi William Mshindi. Wavamizi walitawala wakitumia aina ya Kifaransa. Lugha zote mbili za wananchi na za mabwana ziliendelea pamoja sambamba hadi kuwa lugha moja cha Kiingereza.
Ufalme wa Muungano

Tangu mwaka 1601 mfalme James VI wa Uskoti alichaguliwa kuwa mfalme wa Uingereza pia. Nchi jirani zote mbili ziliendelea na wafalme wa pamoja hadi mwaka 1707. Mwaka ule Uingereza pamoja na Welisi na Uskoti ziliunganishwa kuwa Ufalme wa Muungano wa Britania.

Tangu mwaka 1801 jina likawa Ufalme wa Muungano wa Britania na Eire (United Kingdom of Great Britain and Ireland) hadi 1927 wakati sehemu kubwa ya Eire ikapata uhuru wake. Tangu hapo Uingereza ni sehemu ya Ufalme wa Muungano wa Britania na Eire ya Kaskazini (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland).

thumb|330px|Mji wa Liverpool
Marejeo
Viungo vya nje

* BBC Swahili
* Serikali ya Uingereza


Jamii:Nchi za visiwa
Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Ufalme wa Muungano