JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Gerimani

Gerimani ni elementi yenye namba atomia 32 kwenye jedwali la elementi, uzani atomia ni 72,630. Alama yake ni Ge.
Tabia

Gerimani ni dutu mango na katika mazingira ya kawaida ni metali ngumu yenye rangi ya kifedha-nyeupe. Kiwango chake cha kuyeyuka ni 938.3 C°.

Ilitambuliwa mwaka 1886 na Mjerumani Clemens Winkler aliyebuni jina kwa heshima ya nchi yake ya kuzaliwa (lat. Germania)
Upatikanaji

Hupatikana mahali pengi ndani ya madini ya shaba na zinki kwa asilimia ndogo haitokei kiasili kama elementi tupu. Huchimbwa hasa China, Urusi, Kanada, Ufini na Marekani. Uzalishaji kwenye mwaka 2011 ilikuwa mnamo tani 100. Takriban theluthi moja ya uzalishaji wake ni kwa njia ya kurejeleza..
Matumizi

Ilikuwa muhimu kama nusukipitishi katika vifaa vya elektroniki kama transista hadi silikoni imetumiwa zaidi badala ya Gerimani. Inatumiwa pia kwa kutengeneza vioo kwa ajili ya vifaa vya kuona nuru ya inforedi kama vile hadubini za usiku au kamera za inforedi.


file:Germanium.jpg|Kipande cha Gerimani


Jamii:Elementi
Jamii:Metaloidi
Kimalta

Kimalta ni lugha rasmi kwenye nchi ya kisiwani ya Malta katikati ya Bahari ya Mediteranea. Kimalta huhesabiwa kati ya lugha za Kisemiti ikiwa ni lugha pekee ya familia hiyo katika nchi za Ulaya.

Kimalta ni karibu na Kiarabu cha Tunisia lakini huandikwa kwa alfabeti ya Kilatini. Misingi ya sarufi ni Kiarabu, lakini lugha imepokea maneno mengi kutoka Kiitalia na Kiingereza. Siku hizi takriban nusu ya maneno yana asili ya Kiitalia, na theluthi moja ni Kiarabu. Mengine yameingia kutoka Kiingereza.
Historia

Asili ya lugha ni funguvisiwa hilo kuvamiwa na Waarabu Waislamu mwaka 870. Hao walitawala hadi mwaka 1091 na katika kipindi hicho lugha ya Kiarabu ilienea visiwani.

Baada ya Ufalme wa Wanormandi wa Sisilia kupata utawala wa funguvisiwa la Malta, watawala wapya walivumilia lugha ya Kiarabu.

Katika karne zilizofuata Kimalta kikaendelea kujenga tabia za pekee na maendeleo ya Kiarabu barani.

Tangu karne ya 16 lugha ya kiutawala ilikuwa Kiitalia, lakini wakulima na wavuvi waliendelea kusema Kimalta.

Mwaka 1936 wakati wa utawala wa Waingereza Kimalta kilipewa hadhi ya lugha rasmi pamoja na Kiingereza badala ya Kiitalia.

Idadi ya wasemaji ni takriban watu 520,000.
Mifano ya maneno ya Kimalta

Asili ya Kiarabu

* wieħed („moja“) < واحد wāḥid
* kbir („kubwa“) < كبير kabīr
* raġel („mwanaume“) < رجل raǧul
* ħobż („mkate“) < خبز ḫubz
* qamar („mwezi“) < قمر qamar
* belt („mji“) < بلد balad
* id („mkono“) < يد yad
* tajjeb („njema“) < طيب ṭayyib
* saba' („kidole“) < إصبع ʾiṣbaʿ
* sema („anga“) < سماء samāʾ'
* marid („mgonjwa“) < مريض marīḍ
* tqil („nzito“) < ثقيل ṯaqīl
* xahar („mwezi“) < شهر šahr
* tifla („binti“) < طفلة ṭifla
* kelma („neno“) < كلمة kalima
* marsa („bandari“) < مرسى marsan
Asili ya Kiitalia

* gravi („muhimu“) < grave
* lvant („mashariki“) < levante
* skola („shule“) < scuola
* parti („sehemu“) < parte
* avukat (wakili) < avvocato
* natura („hali asilia“) < natura
* frotta („tunda“) < frutto
* griż („kijivu“) < grigio



Jamii:Lugha za Kisemiti
Jamii:Lugha za Malta
Jamhuri ya Roma

Jamhuri ya Roma ilikuwa kipindi cha Roma ya Kale ambako mji na milki yake ilitawaliwa kwa mfumo wa jamhuri.

Kipindi hiki kilianzia baada ya kufukuzwa kwa mfalme wa mwisho mwaka 509 KK na kwisha katika mabadiliko ya serikali wakati wa Caesar na Augusto.

Wakati wa jamhuri Waroma walifuata mfumo ufuatao:
* Mtu aliweza kushika cheo chochote kwa muda wa mwaka moja pekee
* Kama ameshika cheo fulani alikataliwa kuwa na kipindi cha pili.
* Vyeo vyote serikalini vilishikwa na watu wawili waliopaswa kukubaliana; kila mmoja alikuwa na haki ya kufuta maazimio ya mwenzake.
* Wanasiasa walipaswa kufuata utaratibu wa kugombea vyeo serikalini katika ufuatano
* Kama mtu ameshika cheo alipaswa kupumzika miaka miwili kabla ya kugombea cheo kilichofuata.

Cheo kimoja cha dikteta pekee kilishikwa na mtu mmoja lakini muda wake kilibanwa kuwa miezi sita tu.

Mfumo huu ulilenga kuzuia kurudi kwa wafalme au kumpa mtu yeyote madaraka yaliyolingana na mfalme.


Jamii:Roma ya Kale
John Njue

John Njue ni askofu wa kanisa katoliki nchini Kenya aliyekuwa askofu mkuu wa Nairobi tangu 6 Oktoba 2007. Siku chache baada ya kuwa askofu mkuu aliteuliwa na Papa Benedikto XVI kuwa kardinali.

Njue alizaliwa mwaka 1944 katika kijiji cha Kiriari (Embu). Alisoma shule ya Gituri Primary na Sekondari.

Baada ya kumaliza shule mwaka 1966 aliendelea kusoma theolojia na kumaliza kwenye Chuo Kikuu cha Urbaniana mjini Roma kwa MA ya falsafa.

Tar. 6 Januari 1973 alipadrishwa huko Embu na kuwa kasisi wa parokia ya Kariakomu (Meru) 1974. 1978 akawa mwalimu kwenye seminari ya upadre ya St. Augustine mjini Bungoma.

1986 aliteuliwa kuwa askofu wa dayosisi ya Embu. Kati ya 1987 na 1991 akawa mwenyekiti wa kamati za maendeleo na huduma za jamii , pia ya kamati ya haki na amani chini ya Ofisi Kuu ya Wakatoliki Kenya.

Mwaka 2002 akawa askofu mkuu msaidizi wa dayosisi kuu ya Nyeri. Baada ya kuondoka kwa askofu mkuu Raphael S. Ndingi Mwana a'Nzeki aliyehamishwa Nairobi alishika nafasi ya Askofu Mkuu.

Mwaka 2007 alimfuata Mwana a'Nzeki katika nafasi ya askofu mkuu wa Nairobi. Njue ni kardinali ya pili nchini Kenya baada ya marehemu Maurice Otunga.
Marejeo

Jamii:Maaskofu wakatoliki wa Kenya
Jamii:Makardinali
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Watu walio hai
Raphael S. Ndingi Mwana a'Nzeki

Raphael S. Ndingi Mwana a'Nzeki (Mwala, Kenya, 25 Desemba 1931 - 31 Machi 2020) alikuwa askofu mkuu wa Jimbo kuu la Nairobi nchini Kenya.
Maisha

Mwana a'Nzeki alipadrishwa tarehe 31 Januari 1961 na askofu John Joseph McCarthy mjini Nairobi. Tarehe 29 Mei 1969 aliwekwa wakfu kuwa askofu wa Machakos. Tarehe 30 Agosti alikuwa askofu wa Nakuru.

Mwaka 1996 aliitwa kuwa msaidizi wa askofu mkuu wa Nairobi kardinali Maurice Otunga akamfuata Otunga katika nafasi ya askofu mkuu tarehe 21 Aprili 1997.

Baada ya kutimiza umri wa miaka 75 alikubaliwa kustaafu na Papa Benedikto XVI akafuatwa madarakani na John Njue aliyewahi kuwa msaidizi wake huko Nakuru.
Viungo vya Nje

* Mwana a'Nzeki kwa catholic-hierarchy.org (kiing.)

Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Waliofariki 2020
Jamii:Maaskofu wakatoliki wa Kenya
H

H ni herufi ya 8 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Eta ya alfabeti ya Kigiriki.
Maana za H

* katika muziki H ni noti.
* Kwa magari H ni alama ya gari kutoka Hungaria.
* Katika kemia H ni alama ya elementi ya hidrojeni.
* kati ya vipimo sanifu vya kimataifa "h" ni alama ya saa (kilat. hora - kiing. hour)
Historia ya H

Asili ya alama ni picha andishi iliyoonyesha fensi. Wafinisia walirahisicha alama na kuitumia kama "khet" yaani h kali yenye matamshi ndani ya shingo. Wagiriki walipokea alama kwa jina "heta" na kuitamka awali kama "h". Katika maendeleo ya lugha waliacha kutamka sauti ya "h" mwanzoni ikabaki sauti ya "e" pekee na alama ikaitwa "Eta" ikiwa na matamshi kama "e" ndefu.

Waetruski walipokea alama kwa umbo la Kifinisia lakini kwa sauti ya "h". Waroma wakaiingiza katika alfabeti ya Kilatini kwa maana ileile yaani kama sauti ya "h" lakini walipendelea umbo la Kigiriki. Hivyo alama yetu ya "H" imepatikana na kubaki hivyo.

Jamii:Alfabeti ya Kilatini
Maurice Michael Otunga

Maurice Michael Otunga (Januari 1923 - 6 Septemba 2003) alikuwa askofu wa kanisa katoliki na kardinali wa kwanza nchini Kenya.

Otunga alizaliwa mwaka 1923 kwenye kijiji cha Chebukwa katika wilaya ya Bungoma. Babake alikuwa chifu wa koo la Bakhone katika kabila Wabukusu mwenye wake 40.

Maurice alibatizwa kwa umri wa miaka 12 akamaliza masomo yake ya shule Mangu High School. Baadaye akajiunga na seminari ya Kakamega akaendelea masomo ya upadre kwenye semianri ya Gaba (Kampala - Uganda). Masomio ya juu akafuata huko Roma kwenye chuo kikuu cha Papa alipopadrishwa mwaka 1950 pamoja na kupokea cheo cha daktari.

Baada ya kurudi Kenya akawa mwalimu kwenye seminari ya Kisumu hadi 1956 alipoteuliwa kuwa askofu msaidizi wa Kisumu.

1960 alikabidhiwa dayosisi mpya ya Kisii kama askofu wake wa kwanza. 1969 akawa msaidizi wa askofu kuu wa Nairobi na 1971 alikuwa askofu mkuu wa kwanza Mwafrika.

Tar. 5 Machi 1973 Papa Paulo VI akampa cheo cha kardinali.

Otunga akajiuzulu 1997 alipofikia umri wa miaka 75 akachagua nyumba ya wazee maskini kama makao yake ya uzeeni.

Kardinali Maurice Michael Otunga aliaga dunia 6 Septemba 2003 akiwa na umri wa miaka 80.

Mwaka 2005 kulitokea fitina juu ya kaburi lake kati ya kanisa katoliki na jumuiya ya Wabukusu. Askofu Mkuu Mwana a'Nzeki alimua kuhamisha maiti ya kardinali kutoka makaburi ya mjini kwenda Resurrection Gardens na kumzika katika kanisa dogo huko wakati kanisa la Kenya lafuatilia shughuli za kumtangaza marehemu kuwa mwenye heri. Wasemaji wa Wabukusu walipinga mipango hii kwa hofu ya kwamba tendo litaleta balaa juu ya kabila.
Viungo vya Nje

* The Standard, 9 Septemba 2007: Kenya still waiting for the Cardinal
* http://www.dacb.org/stories/kenya/otunga_michael.html
* kuhamishwa kwa maiti ya Kardinali


Jamii:Maaskofu wakatoliki wa Kenya
Jamii:Makardinali
Metali

thumb|250px|Chuma ya moto ikifuliwa na mhunzi.
Metali (kutoka Kiingereza metal) ni kundi la elementi zenye tabia za pamoja kama vile
* zinapitisha umeme kwa urahisi
* zinapitisha joto
* zinang'aa
* ni wayaikaji (zinaweza kubabatizwa kuwa wembamba kama waya au kupinduliwa kabla ya kuvunjika)

Kikemia tabia hizo zote zinatokana na muungo metali ya elementi hizo. Kinyume chake simetali kwa kawaida ni kechu kama mangu, hazing'ai na zinahami (hazipitishi umeme).

Idadi kubwa ya elementi katika mfumo radidia huhesabiwa kati ya metali. Kuna pia elementi zinazoonyesha tabia za kati ya metali na simetali kama vile metaloidi au nusumetali.

Mifano ya metali ni
* chuma (feri)
* dhahabu (auri)
* fedha (ajenti)
* natiri
* alumini
Historia ya matumizi

Metali zimetumiwa na binadamu kwa vyombo vyao tangu zamani. Mwanzoni watu walitumia mawe tu kwa vifaa vingi, lakini baadaye walitambua faida ya metali. Hapo ilikuwa lazima kujifunza jinsi ya kutoa metali yenyewe katika hali ya oksidi au michanganyiko ya matapo jinsi zinavyotokea kwa kawaida.

Metali za kwanza zilizotumiwa ni dhahabu na shaba zinazoweza kupatikana kama metali tupu na safi. Ziko laini, hivyo zinaweza kupewa umbo kwa kupigwa kwa nyundo ya jiwe. Kuna mifano ya mapambo ya kale sana.

Katika Asia na Ulaya shaba ilikuwa metali ya kwanza iliyotumiwa na watu. Baadaye waliiyeyusha na kukoroga pamoja na stani kuwa aloi ya bronzi ambayo ni ngumu zaidi.

Takriban mnamo 1200 KK watu walianza kutumia chuma. Maarifa hayo yalienea katika pande nyingi za dunia.

Katika Afrika watu walianza kutumia moja kwa moja chuma jinsi inavyoonekana kutokana na utafiti wa akiolojia katika Nigeria.

thumb|right|250px|Mgodi mkubwa wa shaba katika [[New Mexico (Marekani).]]
Kupatikana kwa metali

Metali zinapatikana mara nyingi ndani ya miamba mbalimbali kama mtapo. Kunatokea pia ya kwamba zinapatikana kama metali tupu. Lakini njia ya kawaida ni kuvunja mwamba wenye mtapo ndani yake na kutoa metali kwa njia ya joto au kwa kutumia kemikali.

Mahali pa kuchimba metali huitwa migodi. Mara nyingi ni lazima kuchimba chini ya uso wa ardhi ili kupata mtapo.
Aloi za metali

Vitu vingi vya kimetali ni mchanganyiko au aloi za metali pamoja na metali nyingi au pia simetali. Aloi zinazotumiwa zaidi ni:
* Feleji (feri na Kaboni) (kaboni ni simetali)
* Shaba nyeupe (brasi) (kupri na zinki)
* Bronzi (kupri na stani)
* Duralumin (alumini na kupri)
Tabia ya kimetali za nyota

Katika fani ya astronomia jina "metali" hutumiwa kwa maana tofauti. Hapa nyota ina tabia ya kimetali (metallicity) kama ndani yake ina elementi ambazo ni nzito kuliko hidrojeni na heli. Wakati mwingine wanaangalia tu elementi nzito kuliko kaboni katika makadirio ya "tabia ya kimetali".


Jamii:Fizikia
Jamii:Kemia
Jamii:Elementi
Muungo metali

kutokana na kani kati ya elektroni huria yenye chaji ya hasi na viini vya atomi vyenye chaji ya chanja.]]

Muungo metali (pia: mbabadi metali, :en:metallic bonding) ni jinsi atomi za metali zinavyoshikana. Kani hii yatokana na elektroni huria zinazotembea kati ya atomi na kuvutwa na ioni za kiini.

Kwa metali elektroni za mzingo elektroni wa nje hazishikwi sana na kiini, hivyo ni rahisi kuachana na atomi asilia na kuzunguka katika metali yote. Viini vya atomi vyenye chaji chanya vinajipanga katika mfumo maalumu unaofanana na fuwele. Elektroni zinazunguka katika mfumo huo kama wingu.

Hali hiyo ya kuwa na elektroni huria yaeleza tabia za metali kama vile kuwa wayaikaji, kung'aa na kupitisha joto na umeme kwa urahisi. Elektroni huria zinapitisha nishati kama joto au umeme haraka na wepesi ndani ya metali - tofauti na dutu ambamo kila elektroni yashikwa imara katika atomi yake.
Mhunzi

thumb|Mhunzi kazini
thumb|Mhunzi (Tanzania)
Mhunzi ni mtu anayechonga vitu vya metali.

Kwa kawaida ashughulika vifaa vya chuma au feleji. Metali hupashwa mto hadi kung'aa nyekundu na kupewa umbo linalotakiwa.

Vyombo vyake ni nyundo, koleo na fuawe.

Siku hizi shughuli nyingi za mhunzi hutekelezwa kwa mashine lakini bado kuna shughuli zinazohitaji ufundi na ujuzi wa mhunzi.

Katika historia wahunzi walihitajiwa sana katika jamii kwa sababu vifaa kama silaha au majembe yalitegemea kazi ya wahunzi.
Marejeo ya nje

* Mhunzi Samburu (Kenya) aeleza kazi yake (video)
* Mhunzi nchini Mali (youtube video)
* Mhunzi Mama huko Uhindini


Jamii:Kazi
I

I ni herufi ya 9 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Iota ya alfabeti ya Kigiriki.
Maana za I

* Kwa magari I ni alama ya gari kutoka Italia.
* Katika kemia I ni alama ya elementi ya iodini.
* kati ya namba za Kiroma "I" ni alama ya namba 1
Historia ya I

Asili ya alama ni picha andishi iliyoonyesha mkono. Wafinisia walikuwa rahisihsa alama hiyo na kuiita kwa neno lao la mkono "yad" (au: yod). Wakaitumia kama alama ya sauti "y" na pia ya "i" ndefu. Wagiriki wakaipokea kama "Iota" na kurahisisha umbo lake zaidi hadi kuwa mstari tu. Wakaitumia kwa sauti ya "i".

Alama ikaendelea hivyo katika alfabeti za Waetruski na za Kilatini.


Jamii:Alfabeti ya Kilatini
L

L ni herufi ya 12 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Lambda ya alfabeti ya Kigiriki.
Maana za L

* Kwa magari L ni alama ya gari kutoka Luxemburg.
* kati ya namba za Kiroma "L" ni alama ya namba 50
Historia ya L

Asili ya alama ni picha andishi iliyoonyesha fimbo la kuchungia ng'ombe. Wafinisia walirahisihsa alama hiyo na kuiita kwa neno lao la fimbo hili "lamed". Wakaitumia kama alama ya sauti "l". Wagiriki wa Kale wakaipokea kama "Lambda" na kubadilisha umbo lake kuwa kama paa ya nyumba.

Waetruski walipendelea umbo la kifinisia kwa kuiandika kama alama ya sauti "l". Waroma wa Kale wakageuza alama na kunyosha mikono yake kuwa L jinsi iliovyo hadi leo.


Jamii:Alfabeti ya Kilatini
Caesi

Caesi ni elementi na metali alikali yenye namba atomia 55 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 132.9054519. Alama yake ni Cs. Jina linatokana na Kilatini "caesius" linalomaanisha buluu kwa sababu ya mistari taswirangi yake iliyo upande wa buluu ya taswirangi.

Caesi ni metali yenye kiwango cha kuyeyuka duni sana ya 28 °C, hivyo hutokea kama kiowevu kwa halijoto ya chumbani tayari.
Ni dutu inayomenyuka sana kwa hiyo haitokei kwa umbo safi kiasili bali kwa kampaundi mbalimbali. Kati ya elementi zote mmenyuko wake ni mkali baada ya Florini. Kwa sabu hiyo Caesi hupaswa kutolewa katika maabara na hutunzwa ndani ya gesi adimu kama arigoni.

Matumizi yake ni katika saa atomia, vyoo kwa teknolojia ya inforedi na kwa injini ya ioni kwa anga-nje.


Jamii:Metali alikali
Jamii:Elementi
N

N ni herufi ya 14 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Nun ya alfabeti ya Kigiriki.
Maana za N

* Katika Kemia N ni alama ya elementi ya Nitrojeni
* Kwa magari N ni alama ya gari kutoka Norwei.
* katika fizikia "n" ni alama ya nyutroni
* kwa vipimo "N" ni kifupi cha nyutoni (newton) ambacho ni kizio cha kupima kazi.
Historia ya N

Jamii:Alfabeti ya Kilatini
P

P ni herufi ya 16 katika katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Pai ya alfabeti ya Kigiriki.
Maana za P

* Kati ya vipimo sanifu vya kimataifa P ni alama ya Kelvini (kiwango cha halijoto)
* Katika Kemia P ni alama ya elementi ya Posferi
* Katika Fizikia P ni alama ya protoni
* Kwenye gari P ni alama ya kimataifa kwa magari kutoka Ureno (=Portugal)
Historia ya alama P

Jamii:Alfabeti ya Kilatini
Metali alikali

Metali alikali (kwa Kiingereza: alkali metal) ni elementi za kundi la kwanza katika mfumo radidia hasa lithi, natiri, kali, rubidi, caesi na fransi. Hidrojeni ni pia elementi ya kundi la kwanza lakini kwa kawaida haionyeshi tabia za metali alikali.
Tabia

Zote ni metali zinazong'aa kwa rangi ya kifedha-nyeupe zenye elektroni moja tu katika mzingo elektroni wa nje, yaani zina valensi moja.

Kwa sababu hiyo humenyuka haraka na dutu nyingi hazipatikani kwa umbo safi kiasili. Kama zimesafishwa katika maabara zinatunzwa katika angahewa ya gesi adimu au ndani ya mafuta bila kugusana na oksijeni.

Kati ya metali ni laina zakatwa kwa kisu. Densiti husianifu ni ndogo.
Uhusiano kati ya uzani atomia na tabia mbalimbali

Tabia mbalimbali hubadilika pamoja na kuongezeka kwa uzani atomia: elektrohasi yapungua, mmemenyuko huongezeka na viwango vya kuchemka au kuyeyuka hupungua.



Metali alikali
Uzani atomia
Kiwango cha kuyeyuka (K)
Kiwango cha kuchemka (K)
Elektrohasi (Pauling)



Lithi
6.941
453.69
1615
0.98


Natiri
22.990
370.87
1156
0.93


Kali
39.098
336.53
1032
0.82


Rubidi
85.468
312.46
961
0.82


Caesi
132.905
301.59
944
0.79


Fransi
(223)
? 295
? 950
0.7
Injili ya Marko

thumb|300px|Mwinjilisti Marlo katika Biblia ya malkia Theofanu (mnamo 1000)

Injili ya Marko ni kitabu cha pili katika orodha ya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo. Huhesabiwa kati ya Injili Ndugu pamoja na Mathayo na Luka.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

Yaliyomo yake ni habari za Yesu Kristo tangu kubatizwa kwake na Yohane Mbatizaji hadi ufufuko wake.
Mwandishi na wakati wa kuandikwa

Injili yenyewe haimtaji mwandishi wake.

Papias (mnamo mwaka 130) aliandika ya kwamba Yohane Marko alikuwa mwandishi wa taarifa hii. Huyu Yohane Marko anatajwa katika kitabu cha Matendo ya Mitume kuwa mwenyeji wa Yerusalemu aliyemsindikiza Barnaba na Mtume Paulo kwenye safari yao ya kwanza. Papias alisema pia alikuwa mfasiri wa Mtume Petro aliyesikia jinsi Petro alivyosimulia habari za Yesu.

Baadhi ya wataalamu wa leo wana shaka juu ya huyu Marko kuwa mwandishi kwa sababu Injili yenyewe yaonyesha mwandishi wake hakujua vizuri sana habari za Uyahudi.

Kwa upande mwingine kuna pia mapokeo kuwa Marko huyu hakuwa mwenyeji wa Yerusalemu bali mtu mwenye asili ya Afrika ya Kaskazini aliyehamia Palestina baadaye.

Inaonekana ya kwamba Injili hiyo iliandikwa kabla ya maangamizi ya Yerusalemu mwaka 70 kwa sababu hakuna dalili ya kwamba mwandishi alikuwa na habari hii.

Inakubaliwa na wengi kwamba iliandikwa mjini Roma au walau nchini Italia baada tu ya dhuluma za Kaisari Nero dhidi ya Wakristo kuanza.
Yaliyomo

* Ufunguzi wa Injili (1:1-13)
** Yohane Mbatizaji (1:2-8)
** Ubatizo wa Yesu (1:9-11)
** Kujaribiwa kwa Yesu (1:12-13)
* Kazi ya Yesu katika Galilaya (1:14 - 9:50)
* Kazi ya Yesu katika Yudea na safari ya kwenda Yerusalemu (10)
* Kazi ya Yesu katika Yerusalemu na ziara ya Bethania (11 - 13)
* Kesi dhidi ya Yesu na mauti yake (14 - 15)
* Ufufuko wake (16)
Marejeo

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Viungo vya nje
Tafsiri ya Kiswahili

* Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili.
Vitabu vingine

* A Brief Introduction to Mark
* Resources for the Book of Mark at The Text This Week
* An Online Textual Commentary on the Greek Gospels by Wieland Willker, including detailed text-critical discussion of the 300 most important variants of the Greek text (PDF, 411 pages) and the variant endings (PDF, 17 pages).
* Catholic Commentary on Sacred Scripture Gospel of Mark, Author Dr. Mary Healy


Marko
Jamii:Ukristo
Papia wa Hierapoli

thumb|Papias
Papia wa Hierapoli (70 hivi - 155 hivi) alikuwa mfuasi wa Mtume Yohane pamoja na Polikarpo.

Baadaye akawa askofu au kiongozi wa ushirika wa Kikristo mjini Hierapoli (karibu na Pamukkale ya leo katika Uturuki).

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Februari.
Maandishi

Papia ni maarufu katika historia ya Ukristo kwa sababu ni mtu wa kwanza anayejulikana kukusanya habari juu ya waandishi wa Agano Jipya. Aliandika habari hizo katika vitabu vitano vilivyoitwa "Maelezo kuhusu maneno ya Bwana (Yesu)".

Maandiko hayo yamepotea lakini sehemu za yaliyomo yake zimehifadhiwa katika vitabu vingine vya Irenaeus wa Lyons ("Dhidi ya uzushi") na Eusebi wa Kaisarea ambao walikuwa na vitabu vyake wakati wa kuandika vya kwao.

Papia alimtaja Mtume Mathayo kama mwandishi wa Injili ya Mathayo na "Presbiteri Marko mfasiri wa Petro" kama mwandishi wa Injili ya Marko.

Waandishi wa baadaye katika Ukristo wa kale hawakukubaliana juu yake. Wengine walimsifu, wengine walimwona kama mtu asiye na habari za maana.
Tazama pia

*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa
Tanbihi
Marejeo

*Eusebius of Caesarea, The Ecclesiastical History translated by Kirsopp Lake, (Loeb Classical Library 153; Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1926)
*Bart D. Ehrman, The Apostolic Fathers : Volume II. Epistle of Barnabas. Papias and Quadratus. Epistle to Diognetus. The Shepherd of Hermas (Loeb Classical Library 25; Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2003), pp. 92–119.
*Enrico Norelli, Papia di Hierapolis, Esposizione degli Oracoli del Signore: I frammenti (Milan: Paoline, 2005).
*Charles E. Hill, "Papias of Hierapolis," The Expository Times 117 (2006), pp. 309–315
*Michael W. Holmes, The Apostolic Fathers: Greek Texts and English Translations, 3rd edition (Grand Rapids: Baker Academic, 2007), pp. 722–767. A review of this work, with special attention to Papias, is provided by Timothy B. Sailors,
Viungo vya nje

*Chronicon.net Complete Fragments of Papias with new discoveries listed
*Christian Classics Etheral Liberary Fragments of Papias
*Early Christian Writings: Fragments of Papias
*Patristics In English Project: Fragments of Papias
*Catholic Encyclopedia: St. Papias, including an explanation of why logia is not to be rendered "sayings" that might not stand today.
*Hieropolis/Pamukkale
*Paul N. Tobin, "The Apostolic Succession: Polycarp and Clement": A skeptical assessment finds inconsistencies in Irenaeus' interpretation of Papias' apostolic connection, as reported in this article.


Jamii:Maaskofu Wakatoliki

Jamii:Mababu wa Kanisa
Pamukkale

thumb|300px|Chemchemi za moto za Pamukkale
300px|thumb|right|Ukuta mweusi wa chokaa
Pamukkale (Kituruki: Boma la pamba) ni kijiji katika Uturuki wa Kusini-Magharibi pamoja na maajabu asilia inayohesabiwa kwenye mahali pa urithi wa dunia.

Maajabu ya Pamukkale ni maporomoko ya maji ya moto yenye kiwango kikubwa cha chumvi ya chokaa. Chokaa hiki kiliganda kwa karne nyingi ikajenga ngazi za rangi nyeupe zinazovuta watalii wengi.

Maghofu ya mji wa kale wa Hierapoli ni karibu na kijiji cha leo.


Jamii:Miji ya Uturuki
Jamii:Urithi wa Dunia
Hierapoli

300px|thumb|Uwanja wa maigizo wa Hierapoli ya kale
.]]
Hierapoli ilikuwa mji wa ustaarabu wa Ugiriki ya Kale katika Asia Ndogo (Uturuki wa leo).

Maghofu yake yako karibu na maji ya moto ya Pamukkale. Hierapoli pamoja na Pamukkale huhesabiwa kati ya mahali pa urithi wa dunia.
Historia

Mji ulianzishwa mahali pake kwa sababu ya chemchemi za moto ukakua tangu karne ya 3 KK.

Mwandishi wa habari za mianzo ya Biblia Papias wa Hierapoli alikuwa askofu wa mji huo katika karne ya 2 akaandika kwamba huko ndiko Mtume Filipo alikoinjilisha pamoja na mabinti wake watatu hadi kifo chake (80 hivi).

Waraka kwa Wakolosai ulitaja tayari jumuia ya Kikristo ya mji huo (4:13).

Ukaendelea hadi nyakati za vita za misalaba ambapo ulishambuliwa na kuharibiwa mara kadhaa.

Baada ya uangamizi uliosababishwa na tetemeko la ardhi mwaka 1334 ukaachwa na mahali pake hapajakaliwa tena.


Jamii:Miji ya Uturuki
Jamii:Miji ya Dola la Roma
Jamii:Urithi wa Dunia
Jamii:Miji ya Biblia