JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Cleopa David Msuya

thumb|Cleopa David Msuya, Waziri Mkuu na Makamu wa Rais wa zamani wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.
Cleopa David Msuya (4 Novemba 1931 - 7 Mei 2025) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Tanzania, Mkoa wa Kilimanjaro, Wilaya ya Mwanga, Tarafa ya Usangi. Alikuwa Waziri Mkuu mara mbili, tangu 7 Novemba 1980 hadi 24 Februari 1983, tena tangu 7 Desemba 1994 hadi 28 Novemba 1995. Kisha kustaafu siasa aliendelea kushika nyadhifa mbalimbali serikalini.
Maisha

Msuya alizaliwa tarehe 4 Januari 1931 huko Chomvu, Usangi, katika Wilaya ya Mwanga, Mkoa wa Kilimanjaro. Alisoma katika Chuo Kikuu cha Makerere kuanzia mwaka 1952 hadi 1955 na alifanya kazi ya maendeleo ya kijamii katika maeneo ya vijijini kuanzia mwaka 1956 hadi 1964.
Siasa

Kuanzia mwaka 1964, alihudumu kama Katibu Mkuu katika wizara mbalimbali: alikuwa Katibu Mkuu wa Wizara ya Maendeleo ya Jamii na Utamaduni kuanzia mwaka 1964 hadi 1965, katika Wizara ya Usajili wa Ardhi na Maendeleo ya Maji kuanzia mwaka 1965 hadi 1967, katika Wizara ya Mambo ya Kiuchumi na Mpango kuanzia mwaka 1967 hadi 1970, na katika Wizara ya Fedha kuanzia mwaka 1970 hadi 1972.

Alikua Waziri wa Fedha tarehe 18 Februari 1972 na alihudumu katika nafasi hiyo hadi alipokuwa Waziri wa Viwanda tarehe 3 Novemba 1975. Baada ya miaka mitano kama Waziri wa Viwanda, alikua Waziri Mkuu mwezi Novemba mwaka 1980, akihudumu hadi Februari 1983; kisha alikua tena Waziri wa Fedha kuanzia Februari 1983 hadi Novemba 1985. Tarehe 6 Novemba 1985, usimamizi wake uliongezeka na alikua Waziri wa Fedha, Mambo ya Kiuchumi na Mpango hadi Machi 1989. Kuanzia Machi 1989 hadi Desemba 1990, alikua tena Waziri wa Fedha, na kutoka Machi 1990 hadi Desemba 1994 alikuwa Waziri wa Viwanda na Biashara.

Mwaka 1994, Msuya alikua Waziri Mkuu kwa mara ya pili, akihudumu pia kama Makamu wa Rais. Alibadilishwa katika nafasi hizo mwezi Novemba 1995. Katika uchaguzi wa bunge wa mwaka 1995, alichaguliwa tena kuwa mbunge na alihudumu kama mbunge wa kawaida hadi alipostaafu mwezi Oktoba 29, 2000.
Miaka ya baadaye

Tangu kustaafu kwake, Msuya alikua na kazi nyingi ndani ya Chama Cha Mapinduzi (CCM). Kufikia mwaka 2006, alikua bado katika Kamati ya Utendaji ya CCM. Kufikia mwaka 2006, pia alikuwa Mwenyekiti wa Foramu ya Maendeleo ya Kilimanjaro.

Tarehe 23 Oktoba 2019, Cleopa Msuya, akiwa na umri wa miaka 88, aliteuliwa kuwa Kansela wa Taasisi ya Ardhi na Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Alifariki kutokana na matatizo ya moyo tarehe 7 Mei 2025 akiwa na umri wa miaka 94, katika hospitali ya Mzena iliyopo jijini Dar es Salaam.
Viungo vya nje

* Tovuti ya Ofisi ya Waziri Mkuu wa Tanzania kuhusu Waziri Wakuu waliopita


Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Mawaziri wakuu wa Tanzania
Luxemburg

thumb|300px|left|Ramani ya Luxemburg.
Luxemburg (pia Lusembagi, jina rasmi: Utemi Mkuu wa Luxemburg, ni nchi ndogo katika Ulaya ya Magharibi, inayopakana na Ubelgiji kaskazini na magharibi, Ufaransa kusini, na Ujerumani mashariki. Ina idadi ya watu takriban 681,973 , ikiwa ya 163 duniani. Jiji lake kubwa zaidi ni Luxemburg, ambalo pia ni mji mkuu. Luxemburg imegawanyika katika majimbo 3—Diekirch, Grevenmacher, na Luxemburg. Inajulikana kwa kuwa moja ya nchi tajiri zaidi duniani,
Historia

Luxemburg kama nchi ndogo ilikuwa mara nyingi chini ya athira ya majirani wakubwa waliotawala juu yake kwa vipindi mbalimbali.

Kwa vipindi vingi vya historia yake Luxemburg ilikuwa sehemu ya Ujerumani.

Katika karne ya 14 watemi wa Luxemburg walichaguliwa kuwa wafalme wa Ujerumani.

Baada ya vita za Napoleoni, Ufaransa na Prussia zilivutana juu ya Luxemburg. Walipatana kwenye Mkutano wa Vienna (1815) ya kurudisha Luxemburg kama nchi ya pekee itakayotawaliwa na Mtemi Mkubwa. Mfalme wa Uholanzi alikuwa mtemi wa Luxemburg na nchi yenyewe iliungwa katika Shirikisho la Ujerumani.

Baada ya mwisho wa Shirikisho la Ujerumani (1866) Luxemburg haikujiunga (1870) na Dola jipya la Ujerumani.

Badiliko la familia ya kifalme katika Uholanzi lilisababisha uchaguzi wa mtemi wa pekee (1890).
Demografia

Ina wakazi 681,973 (Januari 2025) katika eneo la km² 2,586 pekee.
Kabila

Kati yao 47% ni wahamiaji kutoka Ureno (13.2% za wakazi wote), Ufaransa (7.2%), Italia (3.7%), na nchi nyingine.
Lugha

Lugha ya taifa ni Kiluxemburg ambayo ni lahaja ya Kijerumani yenye athira nyingi za Kifaransa. Karibu wakazi wote huweza kuongea lugha hizo zote tatu na Kiingereza, lakini zaidi Kifaransa.
Dini

Upande wa dini, 46% wanajitambulisha kama Wakatoliki na 7% wanajitambulisha kama Wakristo wa madhehebu mengine. Waislamu ni 2.3%. Wasio na dini ni 38%.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Luxemburg
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Marejeo

*
*
Viungo vya nje

*
* Luxembourg from UCB Libraries GovPubs
*
*
* Luxembourg profile from the BBC News
* Luxembourg's Constitution of 1868 with Amendments through 2009, English Translation 2012
* Plan d'action national luxembourgeois en matière de TIC et de haut-débit
* CEE- Europe’s Digital Competitiveness Report –Volume 2: i2010 –ICT Country Profiles- page 40-41
* Inauguration of LU-CIX
* Art and Culture in Luxembourg
*



Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Mkataba wa Schengen
Jamii:Umoja wa Forodha wa Ulaya
Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Nchi Kijerumani kinapotumika
Jumuiya ya Kiuchumi ya Ulaya

Jumuiya ya Kiuchumi ya Ulaya ilikuwa ushirikiano wa nchi za Ulaya katika mambo ya uchumi tangu 1958. Imekuwa chanzo cha Umoja wa Ulaya.

Jumuiya ilianzishwa na nchi sita za Italia, Luxemburg, Ubelgiji, Ufaransa, Uholanzi na Ujerumani ya Magharibi katika mikataba ya Roma 25 Machi 1957 na kuanza kazi 1 Januari 1958.

Sababu muhimu za kuanzisha ushirikiano huo ilikuwa maarifa ya vita kuu ya pili ya dunia na nia ya kuzuia marudio kwa njia ya ushirikiano wa kiuchumi.

Jumuiya ilifaulu na nchi nyingine zilijiunga nayo:
# 1973: Uingereza, Ueire, Denmark (wanachama 9)
# 1981: Ugiriki (wanachama 10)
# 1986: Hispania, Ureno (wanachama 12)

Tangu 1991 Jumuiya iliendelezwa kuwa Umoja wa Ulaya.

Jamii:Umoja wa Ulaya
Jamii:Mashirika ya kimataifa
Jamii:Historia ya Ulaya
Shirikisho la Ujerumani

thumb|300px|Shirikisho la Ujerumani katika Ulaya. Sehemu za nchi mbili kubwa ndani yake Austria na [[Prussia zilikuwa nje ya shirikisho]]
Shirikisho la Ujerumani (Kijer.: Deutscher Bund") ilikuwa ushirikiano wa nchi za Ulaya ya Kati hasa za shemu za Ujerumani baada ya Mkutano wa Vienna 1815 hadi vita ya Prussia na Austria ya 1866.

Nchi hizi ziliwahi kuwa sehemu za Dola Takatifu la Kiroma hadi 1806 iliyokwisha kutokana na vita za Napoleoni.

Nchi na maeneo ya kujitawala 38 zilijiunga ndani yake. Hizi zilikuwa nchi 34 zenye utaratibu wa kifalme (ufalme, utemi) na miji huru minne yenye katiba ya kijamhuri. Kila nchi ilijitawala na kujitegemea hata kimataifa.

Nchi mbili kubwa kati ya wanachama zilikuwa Dola la Austria na Ufalme wa Prussia. Zote mbili zilikuwa na maeneo makubwa ambayo yalihesabiwa kuwa nje ya eneo la shirikisho kwa sababu hazikuwahi kuwa sehemu za Dola Takatifu kabla ya 1806.

Shirikisho lilikuwa na nguvu wakati ambako Austria na Prussia zilishirikiana vizuri. Tangu 1860 na hasa tangu vita ya Schleswig ya 1864 uhusiano ulikuwa mbaya na kusababisha Vita ya Kijerumani ya 1866 iliyomaliza shirikisho.

Tokeo la vita lilkuwa ya kwamba Austria ilibaki nje ya siasa ya Kijerumani; sehemu kubwa ya Ujerumani iliunganishwa katika Shirikisho la Ujerumani ya Kaskazini chini ya uongozi wa Prussia na madola ya Ujerumani kusini kama Bavaria yalibaki pekee.

Katika vita ya Ujerumani na Ufaransa nchi za Ujerumani kusini zilishikamana na Prussia. Tokeo lake likuwa kuundwa kwa Dola la Ujerumani tar. 18 Januari 1871 mjini Versailles (Ufaransa).

Jamii:Historia ya Ujerumani
U
Dola la Ujerumani

thumb|250px|Dola la Ujerumani 1871-1918
thumb|250px|Dola la Ujerumani 1919-1937
thumb|250px|Dola la Ujerumani Kubwa 1942
Dola la Ujerumani (Kijer.: Deutsches Reich) lilikuwa jina la Ujerumani kati ya 18 Januari 1871 hadi 1949 (wengine husema: 1945).

Dola hili lilikuwa na vipindi vitatu:
Dola la Kaisari

1871 nchi mbalimbali katika Ujerumani ziliungana chini ya uongozi wa Prussia baada ya ushindi katika vita dhidi ya Ufaransa wa 1870/71. Mfalme Wilhelm I wa Prussia alitangazwa kuwa Kaisari wa Kijerumani 18 Januari 1871 mjini Versailles katika Ufaransa.

Dola lilikuwa na katiba, serikali na bunge. Chansella wa kwanza alikuwa Otto von Bismarck.

Kipindi hiki kilikwisha katika mapinduzi ya Kijerumani ya Novemba 1918 mwishoni wa vita kuu ya kwanza ya dunia. Kaisari Wilhelm II akajiuzulu na kuondoka nchini.
Jamhuri ya Weimar

Dola la Ujerumani lilitangazwa kuwa jamhuri. Mkutano wa katiba ulikaa mjini Weimar hivyo katiba mpya iliitwa "Katiba ya Weimar" na hivyo kipindi kilichofuata huitwa Jamhuri ya Weimar. Ujerumani ilikuwa nchi ya kidemokrasia iliyojenga upya uhusiano mwema na nchi jirani.

Utaratibu wa kisiasa iliporomoka katika matatanisho ya kiuchumi baada ya 1930. Vyama vya kikomunisti na kifashisti vilianza kupata kura nyingi.
Dola la Hitler

30 Januari 1933 Adolf Hitler alikuwa chansella wa Dola la Ujerumani akaanza mara moja kujenga udikteta wake wa Dola la Tatu. Sehemu ya siasa yake ilikuwa kujenga uwezo wa kijeshi wa Ujerumani.

Tangu 1938 Hitler alipanusha eneo la Dola kwa kutwaa Austria na Uceki na kuingiza maeneo haya ndani ya Dola la Ujerumani.

Utawala wake ulilenga kwa vita kuu ya pili ya dunia iliyoanza 1 Septemba 1939. Katika miaka ya kwanza ya vita hii Ujerumani ilitawala sehemu kubwa ya Ulaya. 1942 jina lilibadilishwa kuwa "Dola la Ujerumani Kubwa" (Kijer.: Grossdeutsches Reich) na maeneo mengi ya Poland na Ulaya ya Mashariki yalitangazwa kuwa shemu za Dola.
Mwisho wa Dola la Ujerumani

Ujerumani ilishindwa na tangu 8 Mei 1945 mataifa washindi walichukua mamlaka ya serikali katika Ujerumani. Marekani, Urusi, Uingereza na Ufaransa ziligawa nchi katika kanda za utawala. Maeneo yote yaliyotwaliwa na Hitler yalitengwa tena. Sehemu kubwa ya Ujerumani katika mashariki -takriban robo ya eneo lake hadi ya 1937- iliondolewa na kuwa sehemu ya Poland ilhali wakazi Wajerumani zaidi ya milioni 10 walifukuzwa.

1949 Wajerumani walianza tena kujitawala katika nchi mbili. Kanda za Marekani, Uingereza na Ufaransa ziliungana kwa jina la Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani. Kanda la Kirusi lilikuwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani.

Hali halisi kipindi cha Dola la Ujerumani kilikwisha hata kama sehemu zote mbili zilidai kuendeleza urithi wake na hakuna tangazo rasmi la kumaliza dola hili.
Viungo vya nje

Jamii:Madola
Jamii:Historia ya Ujerumani
U
Salim Ahmed Salim

Salim Ahmed Salim (amezaliwa 23 Januari 1942) ni mwanasiasa kutoka nchi ya Tanzania. Kuanzia tarehe 24 Aprili 1984 hadi tarehe 5 Novemba 1985 alikuwa Waziri Mkuu wa tano wa Tanzania. Alifuatwa na Joseph Sinde Warioba.
Heshima na Tuzo

Nishani
Shahada za Heshima
Marejeo
Viungo vya nje

* Tovuti ya Ofisi ya Waziri Mkuu wa Tanzania kuhusu Waziri Wakuu waliopita

*Salim Ahmed Salim: Son of Africa, kitabu kilichotolewa kama pdf pekee mnamo 2015, Editor: Jakkie Cilliers, na Centre for Humanitarian Dialogue, Institute of Security Studies,Mwalimu Nyerere Foundation (kufuatana na taarifa ya https://www.awaazmagazine.com/volume-13-issue-1/book-reviews/item/790-salim-ahmed-salim-son-of-the-soil )


Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Mawaziri wakuu wa Tanzania
Edward Sokoine

thumb|right|Edward Moringe Sokoine
Edward Moringe Sokoine (1 Agosti 1938 - 12 Aprili 1984) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Tanzania.

Aliwahi kuwa Waziri Mkuu mara mbili, tangu tarehe 13 Februari 1977 hadi 7 Novemba 1980, tena tangu tarehe 24 Februari 1983 hadi kifo chake, alipofariki kufuatana na ajali ya gari.

Uongozi wake ulionekana kuwa wa mfano kwa jinsi alivyokuwa na uadilifu na kufuatilia utendaji kazi huku akikemea ulaji rushwa na ubadhirifu wa mali za umma.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.

Kwenye mwaka 1984 jina la Sokoine lilitajwa mara kadhaa katika majadiliano kuhusu rais mpya baada ya Nyerere yaliyoanza wakati ule. Lakini alifariki kwa ajali ya gari wakati akitoka kwenye kikao cha bunge Dodoma kuelekea Dar es Salaam. Kifo hiki kilisababisha masimulizi mbalimbali yenye wasiwasi kuhusu ajali hii kuwa ilipangwa.

Kifo chake kilileta majonzi makubwa kwa Watanzania wa kawaida ambao walikuwa wanamtarajia kuwatetea wanyonge na kuinua hali ya maisha yao.

Mwili wa Edward Moringe Sokoine ulizikwa nyumbani kwao Monduli, mkoani Arusha.

Sokoinie anakumbukwa hadi leo (2019). Chuo cha Kilimo na Mifugo Morogoro kilipewa jina la "Chuo cha Kilimo cha Sokoine" ambacho kwa sasa ni Chuo Kikuu cha Sokoine.
Marejeo


Viungo vya nje

* Tovuti ya Ofisi ya Waziri Mkuu wa Tanzania kuhusu Waziri Wakuu waliopita


Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Waliofariki 1984
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Wafransisko
Jamii:Mawaziri wakuu wa Tanzania
Rashidi Kawawa

Rashidi Mfaume Kawawa (27 Mei 1926 - 31 Desemba 2009) alikuwa mwanasiasa kutoka nchini Tanzania. Kuanzia tarehe 22 Januari 1962 hadi tarehe 13 Februari 1977 alikuwa Waziri Mkuu wa Tanzania. Alifuatwa na Edward Sokoine.
Baadaye alikuwa Katibu Mkuu wa Chama Cha Mapinduzi.
Maisha

Rashidi Mfaume Kawawa alizaliwa tarehe 27 Februari 1926 katika kijiji cha Matepwende, Wilaya ya Songea, Mkoani Ruvuma, Tanzania. Alianza elimu ya msingi huko Liwale, Lindi mnamo 1941 - 1942 na kuendelea na masomo ya sekondari katika shule ya Dar es Salaam Secondary School.
Viungo vya nje

* Tovuti ya Ofisi ya Waziri Mkuu wa Tanzania kuhusu Waziri Wakuu waliopita
Marejeo

Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Waliozaliwa 1926
Jamii:Waliofariki 2009
Jamii:Mawaziri wakuu wa Tanzania
Filbert Bayi

Filbert Bayi (alizaliwa 23 Juni 1953) ni mwanariadha kutoka Tanzania aliyeshiriki Michezo ya Olimpiki mwaka wa 1980 kule Urusi upande wa mbio za masafa marefu ya kati na kushinda medali ya fedha katika mbio ya mita 3000.

Mwaka wa 1974 alikuwa ameboresha rekodi ya mbio ya mita 1500, na mwaka wa 1975 aliboresha rekodi ya mbio ya maili moja.

Bayi ni mwanamichezo aliyejenga jina la taifa lake Tanzania kwa heshima ya michezo. Ni kwamba mara baada ya uhuru wa Tanganyika mwaka 1961 karibu michezo yote ilipewa umuhimu na kuvutia wote, watazamaji na wachezaji.


Jamii:Watu walio hai
Lugha ya kwanza

, Azerbaijan.]]
, Australia, 19 Februari 2006]]
Lugha ya kwanza ni lugha ambayo mtu anaiongea kama lugha yake ya kwanza tangu utotoni, umri ambamo ni rahisi zaidi kuathiriwa na mazingira na hivyo pia kujifunza kusema kama watu wa kandokando .

Pia lugha hiyo huitwa lugha mama (kwa Kiingereza "mother tongue") kwa vile watu wengi hujifunza lugha yao ya kwanza kutoka kwa mama mzazi. Lakini hiyo si lazima: mara nyingine mtoto halelewi na mama, au kama analelewa, anatumia muda mrefu zaidi na watoto wenzake (hasa shuleni), hivyo anazoea lugha yao kuliko ile ya nyumbani, hata kama ni tofauti kabisa.

Kwa sababu hiyohiyo wapo watu wenye lugha mama zaidi ya moja.

Tarehe 17 Novemba 1999, UNESCO iliteua tarehe 21 Februari ya kila mwaka kuwa Siku ya Kimataifa ya Lughamama.
Tanbihi

Jamii:Lugha
Ucheki

thumb|left|300px|Ramani ya Ucheki
Ucheki au Chekia au Czechia (kwa Kicheki: Česko) pia Jamhuri ya Kicheki au Jamhuri ya Czech (kwa Kicheki: Česká republika) ni nchi ya Ulaya ya Kati na mwanachama wa Umoja wa Ulaya.

Imepakana na Polandi, Ujerumani, Austria na Slovakia.

Mji mkuu ni Praha (Kijer.: Prag; Kiing.: Prague).

Miji mingine mikubwa ni Brno, Ostrava, Zlín, Plzeň, Pardubice, Hradec Králové, České Budějovice, Liberec, Olomouc na Ústí nad Labem.

Tangu zamani nchi imekuwa na kanda za Bohemia, Moravia na Silesia.

Wakazi husema hasa Kicheki ambacho ni lugha ya Kislavoni ya Magharibi.

Ni kati ya nchi ambako dini si muhimu kimaisha. Wakati wa sensa ya mwaka 2021, 56.9% ya wakazi walisema hawana dini yoyote, 30.1% hawakujibu swali husika, 11.7% walijitambulisha kama Wakristo (Wakatoliki 9.3% na madhehebu mengine 2.4%).
Historia

Mapema zaidi nchi ilikuwa ufalme wa Moravia kuu katika karne ya 7.

Historia ya jamhuri ya Ucheki yenyewe si ndefu, tukiangalia tangu nchi hiyo kupokea uhuru kamili mwaka 1993 hadi leo.

Hapo awali Ucheki ilikuwa imeungana na Slovakia wakiwa Cheko-Slovakia (Czechoslovakia) ambayo tena ilikuwa kwanza chini ya utawala wa ufalme wa Austro-Hungaria katika karne ya 19 hadi mwanzo wa karne ya 20, yaani mpaka vita kuu ya kwanza ya dunia wakati ufalme uliposhindwa na kusambaratika.

Rais wa kwanza kuteuliwa kwa taifa hilo mpya ni Tomáš Garrigue Masaryk.

Wakati wa vita kuu ya pili ya dunia Wajerumani walichukua uongozi wa Chekoslovakia, lakini hawakudumu mno.

Kufikia mwisho wa vita hivyo USSR ilichukua unahodha na kuweka nchi hiyo katika sera ya Ukomunisti.

Wananchi walitawaliwa kwa nguvu halisi hadi mwaka 1989 wakati kulitokea mapinduzi ya amani na kupata uhuru halisi na demokrasia.

Mwaka 1993, nchi hiyo iligawanyika katika Ucheki na Slovakia kwa sababu ya kisiasa.

Mwaka 1999 nchi ya Ucheki ilijiunga na NATO.

Ucheki imekuwa mwanachama wa muungano ya Umoja wa Ulaya kuanzia mwaka 2004.

Ucheki ni maarufu katika dunia kwa usalama wake na inapendwa sana na mamilioni ya watalii ambao huizuru kila mwaka.
Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje

* Picha za Ucheki
* Ramani ya Ucheki
* Ramani ya Ucheki - staili ya Google Maps



Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Mkataba wa Schengen
Jamii:Umoja wa Forodha wa Ulaya
Kicheki

Kicheki ni lugha ya Kislavoni katika familia ya lugha za Kislavoni cha Magharibi inayotumiwa nchini Ucheki. Pia kuna wasemaji takriban milioni mbili nje ya Ucheki.

Kicheki ni lugha ya karibu na Kislovakia na Kisorbi. Kinaandikwa kwa alfabeti ya Kilatini.

Wageni hushtuka mara nyingi wakiona maneno bila vokali, kwa mfano sentensi "Strč prst skrz krk". Sababu yake ni kwamba herufi za r na l zinaweza kuhesabiwa kama silabi (utaratibu unaofanana na "m" kama mwanzo wa neno mbele ya konsonanti katika lugha za Kibantu: m-fano, M-swahili).

Sarufi inapanga nomino zote katika jinsia tatu.
Viungo vya nje

*makala za OLAC kuhusu Kicheki
*lugha ya Kicheki katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ces


Jamii:Lugha za Kislavoni
Jamii:Lugha za Ulaya
Jamii:Lugha za Ucheki
Kislavoni cha Magharibi

thumb|275px|right|Nchi ambako lugha ya Kislavoni cha Magharibi ni lugha rasmi;
Nchi ambako lugha ya Kislavoni cha Mashariki ni lugha rasmi; Nchi ambako lugha ya [[Kislavoni cha Kusini ni lugha rasmi]]
Kislavoni cha Magharibi ni kundi la lugha za Kislavoni zinazozungumzwa katika Ulaya ya Kati-Mashariki.

Ni hasa lugha tatu za kitaifa ambazo ni
* Kipoland nchini Polandi
* Kicheki nchini Ucheki
* Kislovakia nchini Slovakia.

Kuna tena lugha mbili za kieneo na wasemaji waliobaki ni wachache:
* Kisorbia katika Ujerumani ya Mashariki kusini kwa Berlin
* Kikashubi katika Polandi ya Kaskazini karibu na mji wa Gdansk.

Kuna kumbukumbu ya kihistoria ya lugha za ziada katika familia hii lakini hakuna wasemaji tena, ni lugha za kihistoria tu.

Lugha za Kislavoni cha Magharibi huandikwa kwa alfabeti ya Kilatini.

Jamii:Lugha za Kislavoni
Danubi (mto)

thumb|300px|left|Ramani ya Danubi
Danubi ni mto mrefu wa pili katika Ulaya baada ya Volga. Jina lina asili katika lugha za Kislavoni na kumaanisha "mto". Mto huu unapita katika nchi nyingi na majina yake ni Donau (Kijerumani), Dunărea (Kiromania), Dunav (Kikroatia na Kiserbia), Duna (Kihungaria) na Dunaj (Kislovakia).
Chanzo na mwendo

Danubi inaanzia Ujerumani ambako mito midogo ya Brigach na Breg inakutana karibu na mji Donaueschingen katika eneo la Msitu Mweusi. Danubi inaishia Romania katika delta yake kwenye Bahari Nyeusi.
Mto wa nchi kumi

Danubi ni mto wa nchi kumi. Kwenye km 1070 (37%) za mwendo wake mto ni mpaka wa nchi fulani. Mto haupiti hata kidogo ndani ya Kroatia, Bulgaria, Ukraine na Moldova lakini ni mstari wa mpaka wa nchi hizi zinagusana na Danubi tu ukingoni wa mto upande mmoja. Inapita katika nchi zifuatazo au kugusa mipaka yao:


Namba za asilimia zinahusu urefu wa mto wote na sehemu ya kila nchi (Rejeo: Kamati ya kimatifa ya Danubi, Budapest, Januari 2000-Machi 2004)
Picha


Image:Containerschiff in Linz.jpg|Meli za mtoni kwenye Danubi
Image:Canalul Dunare Marea Neagra.jpg|Mfereji kati ya Danubi na Bahari Nyeusi
Image:Schwedenbrücke Donaukanal Wien 2012 04.jpg|thumb|right|Schwedenplatz ukingo ya Kanali wa Danubi, Vienna
Image:DonauknieVisegrad.jpg|Danubi mjini Visegrád, Hungaria
Image:Bratislava New Bridge from castle hill.JPG|Daraja la Danubi mjini Bratislava (Slovakia)


Jamii:Mito ya Ulaya
Jamii:Mito ya Ujerumani
Jamii:Mito ya Austria
Jamii:Mito ya Slovakia
Jamii:Mito ya Hungaria
Jamii:Mito ya Kroatia
Jamii:Mito ya Serbia
Jamii:Mito ya Romania
Jamii:Bahari Nyeusi
Orodha ya makabila ya Kenya

Hii orodha ya makabila ya Kenya inatokana na orodha ya lugha za Kenya iliyotolewa na Ethnologue.

Ni orodha ya makabila ya watu ambao wamekuwa wanaishi tangu zamani katika eneo ambalo sasa linaitwa Kenya, pamoja na makabila yaliyogawiwa na mipaka baina ya Kenya na nchi za jirani.

Orodha hii haizingatii makabila yanayoishi Kenya kama wakimbizi kutoka vita katika nchi za jirani, wala vikundi vya wahamiaji kutoka nchi za kigeni, kama wahamiaji au wazao wao kutoka Arabia, Uhindi au nchi nyinginezo.

Kenya ina lugha rasmi Kiingereza na Kiswahili, lakini kuna zaidi ya lugha 60 za asili zinazotumika katika maisha ya kila siku.
Makabila makuu

Makabila ya Kenya ni zaidi ya 40, kila moja ikiwa na tamaduni na lugha za kipekee na yakigawanyika katika makundi makuu ya lugha: Wabantu, Waniloti, na Wakushi. Asilimia inaonyesha mgao wao ukifananishwa na idadi yote ya Wakenya:
* Wakikuyu (Agĩkũyũ) 17.13% – kundi kubwa zaidi, wanaishi maeneo ya kati, huzungumza Kikuyu, wanajulikana kwa kilimo na biashara.
* Waluhya 14.35% – jamii ya magharibi, huzungumza lahaja mbalimbali za Kiluhya, wanajulikana kwa tamaduni za muziki na sherehe.
* Wakalenjin 13.37% – jamii ya Bonde la Ufa, huzungumza lahaja za Kalenjin, wanajulikana kwa utamaduni wa wanariadha.
* Wajaluo 10.65% – jamii ya Ziwa Viktoria, huzungumza Dholuo, wanajulikana kwa uvuvi na tamaduni za muziki.
* Wakamba 9.81% – jamii ya mashariki, huzungumza Kikamba, wanajulikana kwa ususi na biashara ya mitumba.
* Wasomali 5.85% – jamii ya kaskazini mashariki, huzungumza Kisomali, wanajulikana kwa ufugaji na tamaduni za Kiislamu.
* Wakisii 5.68% – jamii ya nyanda za juu za kusini magharibi, huzungumza Ekegusii, wanajulikana kwa kilimo cha chai na ndizi.
* Wamijikenda 5.23%
* Wameru (Meru) 4.15%
* Wamasai
* Waturkana
* Waembu
* Wataita
* Waswahili
* Wasamburu
Makabila kwa jumla

Kuna makabila asilia karibu arubaini nchini Kenya, yakiwemo:
*Waata
*Waaweer (au Waboni)
*Wabajuni
*Waborana
*Waburji
*Wachonyi
*Wachuka
*Wadaasanach
*Wadahalo
*Wadigo
*Waduruma
*Waembu
*Waendo
*Wagikuyu
*Wagiryama
*Wagusii (au Wakisii)
*Wakalenjin (wakijumisha Wapokot, Wamarakwet, Waelgeyo, Wanandi, Wasabaot, Wakipsigis, na Watugen)
*Wakamba
*Wakore
*Wakuria
*Waluo
*Waluhya (au Waluyia, wakijumuisha Wabukusu, Wanyala, Watachoni, Wakabras, Watsotso, Waidakho, Waisukha, Wamaragoli, Wawanga, Watiriki, Wanyore, Wakhayo, Wasamia, Wakisa, Wamarama)
*Wamaasai
*Wamalakote (au Wailwana)
*Wambeere
*Wameru
*Wamijikenda
*Wamwimbi
*Waogiek (au Waokiek)
*Waorma
*Waoromo
*Wapokomo (Wapokomo wa Chini na Wapokomo wa Juu)
*Warendille
*Wasagalla
*Wasamburu
*Wasanye
*Wasengwer
*Wasomali (au Wariyaahe)
*Wasuba
*Waswahili
*Wataita
*Wataveta
*Wateso
*Watharaka
*Waturkana
*Wayaaku

Makabila mengine yasiyo ya Kenya lakini yamekaa nchini kwa miaka mingi ni:
* Wagujarati
* Wabaluchi
* Wapunjabi
* Wagoa
* Waingereza
* Wahadhrami
* Waarabu
* Waitalia
Tanbihi
Marejeo

*1989 Kenya Population Census
*http://www.minorityrights.org/download.php?id=147

Jamii:Makabila ya Kenya


*
Jamii:Makabila ya Afrika
Makabila ya Kenya

Jamii:Afrocrowd 2025