JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
पश्चिम चम्पारण जिल्ला

पश्चिम चम्पारण जिल्ला भारतको बिहार राज्यमा रहेको एउटा प्रशासनिक जिल्ला हो, जुन नेपालको वीरगन्ज भन्दा ६० किमि (३७ माइल) पश्चिममा अवस्थित छ। यो बिहारको सबैभन्दा ठुलो जिल्ला हो, जसको क्षेत्रफल ५,२२८ वर्ग किलोमिटर (२,०१९ वर्ग माइल) रहेको छ। यो तिरहुत प्रमण्डलको भाग हो। जिल्लाको सदरमुकाम बेतिया हो। यो जिल्ला नेपालसँगको खुला सिमानाका लागि चिनिन्छ। यहाँबाट महात्मा गान्धीले सत्याग्रह आन्दोलन सुरु गरेका थिए।

यस जिल्लाले सन् २०२२ मा बिहार राज्यभरि सबैभन्दा धेरै उखु उत्पादन गरेको थियो।
इतिहास

महात्मा गान्धीले सन् १९१७ मा यहाँबाट राजेन्द्र प्रसाद, अनुग्रह नारायण सिन्हा र ब्रजकिशोर प्रसादको साथमा चम्पारण सत्याग्रह आन्दोलन सुरु गरेका थिए।
भूगोल

यो जिल्लाले ५,२२८ वर्ग किलोमिटर (२,०१९ वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ।
वनस्पति र जीवजन्तु

सन् १९८९ मा पश्चिम चम्पारण जिल्लामा वाल्मीकि राष्ट्रिय निकुञ्ज स्थापना भएको थियो, जसको क्षेत्रफल ३३६ वर्ग किलोमिटर (१२९.७ वर्ग माइल) रहेको छ। वाल्मीकि र उदयपुर वन्यजन्तु अभयारण्य सहित यहाँ दुईवटा वन्यजन्तु अभयारण्यहरूको पनि रहेका छन्। यहाँ पाटे बाघ पाइन्छ।
जनसाङ्ख्यिकी

सन् २०११ को भारतीय जनगणना अनुसार, पश्चिम चम्पारण जिल्लाको जनसङ्खया ३९,३५,०४२ रहेको थियो। जुन लगभग लाइबेरिया देश वा अमेरिकी राज्य ओरेगनको बराबर हो। जिल्ला जनसङ्ख्याको हिसाबले भारतमा (कुल ६४० मध्ये) ६३औँ स्थानमा पर्दछ। जिल्लाको जनसङ्ख्या घनत्व प्रति वर्ग किलोमिटर ७५० मानिसहरू रहेको छ। सन् २००१-२०११ को दशकमा जिल्लाको जनसङ्ख्या वृद्धि दर २८.८९% रहेको थियो। पश्चिम चम्पारणमा प्रति १००० पुरुषको लागि ९०६ महिलाको लिङ्ग अनुपात रहेको छ, र साक्षरता दर ५८.०६% रहेको थियो। जनसङ्ख्याको ९.९९% सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्छन्। अनुसूचित जाति र जनजातिले क्रमशः जनसङ्ख्याको १४.०८% र ६.३५% ओगटेका छन्।
भाषाहरू

भारतको सन् २०११ को जनगणनाको समयमा, जिल्लाको ९१.८६% जनसङ्ख्याले भोजपुरी, ३.३२% ले हिन्दी र २.९७% ले उर्दुलाई आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्दथे।

भाषाहरूमा भोजपुरी समावेश छ, जुन बिहारी भाषा समूहको भाषा हो जसमा लगभग ५ करोड १० लाख वक्ताहरू छन्, जुन देवनागरी र कैथी दुवै लिपिहरूमा लेखिन्छन्।
यो पनि हेर्नुहोस्

*पूर्वी चम्पारण जिल्ला
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

* पश्चिम चम्पारण जिल्लाको आधिकारिक वेबसाइट



श्रेणी:तिरहुत प्रमण्डल
श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू
पोषण पाण्डे

पोषण पाण्डे एक नेपाली साहित्यकार थिए। ’भिनाजुको स्वीटर’, ’कृष्णदासको भित्तेघडी’, ’राघेश्यामको साइकल’, जस्ता कैयौँ सदाबहार कथाका कथाकार पोषण पाण्डेको जन्म वि.सं. १९८९ माघ १ गते भएको थियो। उनको 'आँखीझ्याल' (वि.सं. २०२१), ‘मानस’ (वि.सं. २०२५), ‘हिउँमा परेका डोबहरू’ (वि.सं. २०३२) जस्ता प्रसिद्ध कथासङ्ग्रह र कविताका कृति ‘वटवृक्षको उद्घाटन’ (वि.सं. २०२५) र ‘मनसा’ (वि.सं. २०५२) पर्दछन्। वि.सं. २००६ सालमा ‘पुरुषार्थ’ पत्रिकामा पहिलो कविता छापिएको ७ वर्षपछि वि.सं. २०१३ सालमा उनी कथालेखन तर्फ तानिएका थिए र आफूलाई उत्कृष्ट कथाकारका रूपमा स्थापित गरेका थिए। उनको मृत्यु वि.सं २०४९ वैशाख ७ काठमाडौँमा भएको थियो।
जागिरे जीवन

वि.सं. २०१२ सालमा नेपाल राष्ट्र बैङ्कबाट जागीरे जीवन आरम्भ गर्दै तत्कालीन शाही नेपाल वायुसेवा निगम, नेपाल विद्युत् प्राधिकरणमा जागिरे जीवन व्यतीत गरेका उनले तत्कालीन नेपाल राजकीय प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको सह–सदस्य समेत भएका थिए।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
भागलपुर जिल्ला

भागलपुर जिल्ला भारतको बिहार राज्यको ३८ जिल्ला मध्ये एक हो र भागलपुर सहर यस जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय हो। भागलपुर जिल्लाको अधिकांश भाग दक्षिण बिहारमा पर्छ।
भूगोल

भागलपुर जिल्ला २,५६९ वर्ग किलोमीटर (९९२ वर्ग मील) को एक क्षेत्र ओगटेको छ।भागलपुर जिल्ला भागलपुर डिभिजनको एक भाग हो। गंगा नदी जिल्ला भएर बग्छ।
राष्ट्रिय संरक्षित क्षेत्र

*विक्रमशिला गंगा डल्फिन अभयारण्य
अर्थतन्त्र

2006 मा भारत सरकारले भागलपुरलाई देशको 250 श्रेणी 3 पिछडिएको जिल्ला (कुल 640 मध्ये) नामकरण गर्यो। यो हाल पिछडिएको क्षेत्र अनुदान कोष कार्यक्रम (BRGF) बाट कोष प्राप्त बिहार मा 38 जिल्ला मध्ये एक हो।

1320MW थर्मल पावर प्लान्ट NHPC, बिहार राज्य पावर उत्पादन कम्पनी (BSPGCL) र नालंदा पावर कम्पनी, RPG समूह को एक सहायक कम्पनी को J.V संग Pirapinti मा स्थापना गर्न गइरहेको छ।

भारतीय भूगर्भ सर्वेक्षणका अनुसार भागलपुर जिल्लाको श्रीनगर, लक्ष्मीपुर, मन्डर र पिरपेन्टी ब्लकमा १३६६ दशमलव ७५ मेट्रिक टन कोइलाको भण्डार फेला परेको छ । भारत कोकिंग कोल लिमिटेडले सेप्टेम्बर 2019 को रूपमा खानी सञ्चालन सुरु गर्ने छ।
जनसाङ्ख्यिकी

२०११ को जनगणना अनुसार भागलपुर जिल्लाको जनसंख्या ३,०३७,७६६ छ। यसले यसलाई भारतमा १२० औं स्थान दिन्छ (कुल ६४० मध्ये)। जिल्लाको जनसंख्या घनत्व १,१८२ बासिन्दा प्रति वर्ग किलोमिटर (३,०६०/वर्ग मील) छ। २००१-२०११ दशकमा यसको जनसंख्या वृद्धि दर २५.३६% थियो। भागलपुरमा प्रत्येक १००० पुरुषको लागि ८८० महिलाको लिङ्ग अनुपात छ, र ६३.१४% साक्षरता दर छ। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिले क्रमशः जनसंख्याको १०.४९% र २.२१% बनायो।
भाषाहरु

भारतको २०११ को जनगणनाको समयमा, जिल्लामा २३.४०% जनसंख्याले हिन्दी, १०.२९% उर्दू र २.०% भोजपुरी आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्थे। जनसंख्या को ६२.९४% जनगणना मा अंगिका को रूप मा वर्गीकृत भाषा बोल्ने।

जिल्लामा प्रयोग हुने प्राथमिक भाषा अंगिका हो। अन्य मुख्य भाषाहरूमा हिन्दी, उर्दू र बंगाली भाषा समावेश छ।
References

श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू
श्रेणी:भागलपुर प्रमण्डल
सन्दर्भ सामाग्री
सीतामढी जिल्ला

सीतामढी भारतको बिहार राज्यको जिलाहरु मध्ये एक हो। सीतामढी शहर यस जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय हो। जिल्ला तिरहुत डिवीजनको एक हिस्सा हो।

सीता जन्मेको ठाउँ जनकपुर नजिकै भएको हुनाले पवित्रताको प्रतिक यो ठाउँको नाउँ सीतामढी भएको हो सीता जो हिन्दु महाकाव्य रामायणको मुख्य चरित्र हुन। जिल्ला नेपालको सीमानामा स्थित छ।

१८७५ मा, सीतामढी उपजिला मुजफ्फरपुर जिल्लाको भित्रर बनाईएको थियो।मुजफ्फरपुरबाट सीतामढी लाई अलग गरियो र ११ डिसेम्बर, १९७२ मा एक अलग जिल्लाको रूपमा भयो। यो बिहारको उत्तरी भागमा स्थित छ। जिला मुख्यालय Dumra सीतामढीको पांच किलोमीटर दक्षिणमा स्थित छ।

सीतामढी जिल्ला पुर्ण स्तरको जिल्ला बन्यो जब यो मुजफ्फरपुर जिल्लाबाट १९७२ मा अलग भएको थियो।१९९४ सीतामढीबाट शिवहर जिल्लाको विभाजन देखीयो।

जिल्ला वर्तमानमा रेड करिडोरको एक हिस्सा हो।
भूगोल

सीतामढी जिल्लाले२,२९४ वर्ग किलोमीटर (८८६ वर्ग मील) को क्षेत्र ओगटेको छ, [६] [५] तुलनत्मक रूपमा ऑस्ट्रेलिया को Groote Eylandt को बराबर छ।

नदीहर: बागमती, Lakhandei
अर्थव्यवस्था

२००६ मा पंचायती राज मन्त्रालयले देशको २५० सबभन्दा पिछडिएको जिलाहरूमा (बाहर के एक कुल ६४०) एक सीतामढी लाई उल्लेख गरेको छ। [७] यो एक बिहारमा ३६ जिलाहरूमा छ जसले वर्तमानमा पिछडिएको क्षेत्र अनुदान कोष कार्यक्रम (बीआरजीएफ)बाट रकम प्राप्त गरेको छ। [७]
यातयात

राष्ट्रीय राजमार्ग ७७ ले मुजफ्फरपुर जिल्ला र पटना क्षेत्रलाई दक्षिणमा जोडदछ। राज्य राजमार्गले जिलाहरूलाई मधुबनी (पूर्व) र शिवहर (पश्चिम)सँग जोडदछ। रेल लाईनहरूले सीतामढीबाट दरभंगा, सीतामढीबाट Runnisaidpur र सीतामढीबाट Bairgania (ब्रड गेज) जोडदछ र र्मुजफ्फरपुर, रक्सौल र Narkatiaganj मा मीटर गेजबाट ब्रड गेज काम भईरहेको छ।
जनसाङ्ख्यिकी

२०११ को जनगणना के अनुसार सीतामढी जिल्लाको आबादी ३,४१९,६२२ छ, [८] मोटामोटी रूपमार पनामा राष्ट्रको बराबर [९] वा कनेक्टिकट, संयुक्त राज्य अमेरिका [१०] यसले भारतमा ९६ के एक रैंकिंग दिन्छ ( जम्मा ६४० को मध्येमा) [८] जिल्लाको जन घनत्व १४९१ छ, निवासीहरु प्रति वर्ग किलोमीटर (३८६० / वर्ग मील) छ। [८] २००१-२०११ दशकको बिचमा जनसङ्ख्या वृद्धि दर २७.४७% थियो। [८] सीतामढीको सेक्स अनुपात हरेक १००० पुरुषको लागि ८९९ महिला, [८] के र साक्षरता प्रतिशत ५३.५३%[८].
संस्कृति

समारोह: दीपावली, ईद, छठ पूजा, दुर्गा पूजा, विश्वकर्मा पूजा, सरस्वती पूजा, महा शिवरात्रि, पवित्र कार्तिक पूर्णिमा Baghmati पबित्र स्नान र अन्य चाडँ ठुलो उत्साहको साथ मनाईन्छ।
मेला: महाशिवरात्रि मेला, विवाह पंचमी मेला र रामनवमी मेला (गाई बस्तु, घोडा र हाथिको विशाल बाजार यि मेलाहरूको मुख्य विशेषता हो)
मस्जिद: हजरत Basharat करीम मस्जिद, Gorhaul शरीफ.
मन्दिर: मां जानकी मन्दिर, Vaisno देवी मन्दिर
उल्लेखनीय ब्यक्ति

*ठाकुर जुगल किशोर सिन्हा [पूर्व सांसद र स्वतन्त्रता लडाकू ]
*राम दुलारी सिन्हा [पूर्व केन्द्रीय मन्त्री र राज्यपाल र स्वतंत्रता सेनानी]
खेल

क्रिकेटको लागि हेमान ट्राफी सालाना गोयनका कलेज ग्राउंडमा आयोजित गरिन्छ।
सन्दर्भ सामग्री

श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू
श्रेणी:तिरहुत प्रमण्डल
प्रविधि

thumb|right|२०औं शताव्दीको मध्यसम्ममा मानिसले प्रविधि अथवा प्रविधीको प्रयोगद्वारा नैं पृथिवीको वायुमण्डलदेखि बाहिर जान सिकिसकेको थियो।
प्रविधिलाई अर्को तकनीति पनि भनिन्छ। प्रविधि व्यावहारिक तथा औद्योगिक कलाहरू र प्रयुक्त विज्ञानसित सम्बन्धित अध्ययन अथवा विज्ञानको समूह हो। धेरै मानिसहरू प्रविधि र अभियान्त्रिकी शब्दहरूलाई पर्यायवाचीको रूपमा प्रयोग गर्दछन्। मानिसहरू जसले प्रविधिको तालीम प्राप्त गरेर यसलाई व्यवसायको रूपमा लिने व्यक्तिलाई अभियन्ता भनिन्छ। आदि कालदेखि नैं मानवले प्रविधिको प्रयोग गर्दै आएको हो। आधुनिक सभ्यतालाई विकास गरी आजको स्थितिमा ल्याउन प्रविधिको सबैभन्दा ठूलो योगदान छ। जो समाज अथवा राष्ट्र प्राविधिक रूपले शक्तिशाली छन् तिनीहरू नै सामरिक रूपमा शक्तिशाली हुन्छन् अनि आर्थिकले रूपमा अरु भन्दा सक्षम छन्।
प्रविधि

सैनिक अभियान्त्रिकी

नागरिक अभियान्त्रिकी

औद्योगिक क्रान्ति

यान्त्रिक प्राविधिक

वैद्युत अभियान्त्रिकी

रासायनिक प्रविधि

thumb|right|२०औं शताव्दीको मध्यसम्ममा मानिसले प्रौद्योगिक अथवा प्रविधीको प्रयोगद्वारा नैं पृथिवीको वायुमण्डलदेखि बाहिर जान सिकिसकेको थियो।
प्राविधिकलाई अर्को शव्दमा प्राविधिक पनि भनिन्छ। प्राविधिक व्यावहारिक तथा औद्योगिक कलाहरू र प्रयुक्त विज्ञानसित सम्बन्धित अध्ययन अथवा विज्ञानको समूह हो। धेरै मानिसहरू प्राविधिक र अभियान्त्रिकी शब्दहरूलाई पर्यायवाचीको रूपमा प्रयोग गर्दछन्। मानिसहरू जसले प्राविधिकको तालीम प्राप्त गरेर यसलाई व्यवसायको रूपमा लिन्छन् तनलाई अभियन्ता भनिन्छ। आदि कालदेखि नैं मानवले प्रविधीको प्रयोग गर्दै आएको हो। आधुनिक सभ्यतालाई विकास गरी आजको स्थितिमा ल्याउन प्राविधिक (प्राविधिक)को सबैभन्दा ठूलो योगदान छ। जो समाज अथवा राष्ट्र प्राविधिक रूपले शक्तिशाली छन् तिनीहरू नै सामरिक रूपमा शक्तिशाली हुन्छन् अनि आर्थिकले रूपमा अरु भन्दा सक्षम छन्।
प्राविधिक

सैनिक अभियान्त्रिकी

सिविल अभियान्त्रिकी

औद्योगिक क्रान्ति

यान्त्रिक प्राविधिक

वैद्युत अभियान्त्रिकी

रासायनिक प्राविधिक

श्रेणी:विज्ञान
दवाडी

दुवाडी आत्रेय गोत्रीय बाहुन जातीको एक थर हो। दुवाडी थरको उत्पत्तिको बारेमा उनीहरू दैलेखको दु वाडाबाट क्षेत्रबाट उत्पत्ति भएको विश्वास गरिएको छ। वि.सं. १२४६ मा राजपाठ आफ्नी रानी (क्षेत्रीकी छोरी विदुला पट्टिबाट जन्मेका) छोरा कालू थापालाई दिई काशीबास गर्न जाने संयुक्त डोटी राज्यका राजा श्रीवत्सराज भट्टकी ब्राह्मणी पत्नी कान्तिमती पट्टिका नाति (श्रीदेव भट्टकी माहिली पत्नी नीलाम्बराका साहिँला छोरा) श्रीनाथ भट्ट वझाङ् पौडीको झोता दरबारमा जन्मी हाल दैलेख साविक जुम्ला राज्य भित्र पर्ने दुवाडाबाट मा बसाईं सरेकाले उनका सन्तानहरू दुवाडी थरले चिनिन पुगे |दुवाडीहरू हाल गोरखा , धादिङ् , चितवन आदि ठाउँमा फैलिएर रहेकाछन् |


श्रेणी:थरहरू
कुसापानी

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको भेरी अञ्चल, दैलेख जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५११७ रहेको थियो जसमध्ये २५९४ पुरुष र २५२३ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९६८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल भैरवी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ वडाहरू भैरवी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ७ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:दैलेख जिल्लाका ठाउँहरू
खड्काबाडा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको भेरी अञ्चल, दैलेख जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५०३९ रहेको थियो जसमध्ये २३८५ पुरुष र २६५४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९८७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल गुराँस गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ४,७,८,९ वडाहरू गुराँस गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने १,२,३ वडाहरू वडा नम्बर २ र ५-६ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:दैलेख जिल्लाका ठाउँहरू
तिलेपाटा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको भेरी अञ्चल, दैलेख जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५५९४ रहेको थियो जसमध्ये २८५३ पुरुष र २७४१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९७१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल आठबीस नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १,२,३,६ वडाहरू आठबीस नगरपालिकाको वडा नम्बर ७ हो भने ४,५,७,८,९ वडाहरू वडा नम्बर ८ हो।
भूगोल

यो गा.वि.स.मा दैलेख जिल्लाको क्षेत्र नं. २ तथा ईलाका नं ११ मा अवस्थित रहेको छ। यो एक पहाडी भू-भाग स्थित गा.वि.स.हो। यहाँको भू-भाग औल, लेक र द्वयम गरी तिन भागमा विभाजित गरीएको छ। यो गा.वि.स.को सिमाना पूर्वमा सिँहासैन गा.वि.स. पश्चिममा सिँगौडी गा.वि.स. दक्षिणमा तोलीजैसी र उत्तरमा राकम कर्णाली गा.वि.स. सँग जोडिएको छ।
इतिहास

यो गा.वि.स.को नामांकन गा.वि.स.कै वार्ड नं. ५ अन्तर्गत पर्ने "तिलेपाटा" भन्ने गाउँको नामबाट राखिएको हो। उक्त गाउँ उहिले देखि नै "चंदम" र "डुङ्स्या"दुई थरिका ठकुरीहरूको बसोवास रहेको छ। यिनिहरू उहिले देखिनै एक आपसमा लड्दै आएको कुरा थाहा हुन आएको छ। यो गा.वि.स. २००७ साल भन्दा पहिले पनि यस क्षत्रको तालुका रहेको थियो। यही गा.वि.स.का चंदम वंशी ठकुरीहरूले यहाँको बाहाली समालेका थिए। २०६० साल भदौ महिनामा ने.क.पा. माओवादी द्वारा मारिनु भएका नेपाली काँग्रसका नेता स्व. भद्र बहादुर शाही यसै चंदम ठकुरी वंशका हुन्। २०५९ सालको चैत्र महिनामा नेपाली शेना द्वारा मारिनु भएका शहिद दिपक बहादु शाही पनि यही वंशका हुन्।
विकाश परियोजना

तिलेपाटा दैलेख जिल्लाको ईलाका नं ११ को सबै भन्दा विकसित गा.वि.स.हो । यहाँ २०३६ सालमा माध्यमिक विद्यालय स्थापना भएको थियो। गा.वि.स.मा खानेपानी, सिचाईँ, घोडेटो बाटो आदी विकाश कार्यहरू समयमा नै सम्पन्न भै सकेका छन्। यसका साथै यो गा.वि.स.लाई पश्चिम दैलेखको श्रोत केन्द्र राखिएको छ। हाल यो गाविस लगायत आसपासका गाविसहरूलाई जोडेर दैलेख जिल्लाको आठबिस नगरपालिका बनाइएको छ । नगर पालिकाको कार्यलय पनि यसै ठाउँमा राखिने योजना रहेको छ ।

संस्थागत पूर्वाधार
१. १ क्याम्पस (आठवीस शिक्षा क्याम्पस) १२ वटा विद्यालय
२. स्वास्थ्य चौकि
३. प्रहरी चौकि
४. अतिरिक्त हुलाक कार्यालय

सडक : दह तिलेपाटा तथा तिलेपाटा राकम सडक, तिलेपाटा भिउलेकोट-मडासैन सडक
जनसङ्ख्या

यो गा.वि.स.को जनसङ्ख्या ४६५० रहेको छ। यि मध्य महिला ५०% र पुरुष ५०% रहेका छन्।
संस्कृति

यो गा.वि.स.मा बाहुन, ठकुरी, क्षेत्री, र दलित जातीहरूको बसोवास रहेको छ। यहाँको प्रमुख भाषा खष भाषा हो। यहाँको प्रमुख धर्म हिन्दू धर्म नै हो।यहाँ हिन्दूहरूले मनाउने सबै चाड पर्वहरू मनाईन्छन्। यहाँ प्रत्यक वर्ष नयाँ वर्ष (वैसाख १ गते) र असोज १ गते स्थानिय "गाईजात्रा" भन्ने ठाउँमा क्रमश: गल्लौडी र गाईजात्रा नामक स्थानिय मेला लाग्दछ। यि लगायत "बेरु पाटा" गाउँको भुवा पर्व र भैनी जात्रा जात्रा तर्कुको "गल्लौडी" जात्राहरू यहाँका मुख्य जात्राहरू हुन्। यहाँ "बुसाँकोट"को "अधिकारी" र "जगनाथ" देवताहरूको पूजामा पनि भव्य मेला लाग्दछ।
गाउँहरू

तिलेपाटा गा.वि.स.मा निम्न गाउँहरू पर्दछन् :-
*बेरूपाटा
*मडासैन
*खँड्काबाडा
*भिउलेकोट
*नवदुन
*तिलेपाटा
*तर्कु
*लामिछानी
*ढलेबाँज
*बिसाला
*दह
*अमकाना
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:दैलेख जिल्लाका ठाउँहरू
अम्बर गुरुङ

अम्बर गुरुङ (जन्म विसं १९९४-२०७३) नेपाली साङ्गीतिक फाँटका प्रसिद्ध व्यक्तित्व हुन्। उनले सयौं नेपाली गीतमा सङ्गीत भरेका छन्। उनी खास गरी नेपालको राष्ट्रिय गान सयौं थूंगा फूलकाको सङ्गीतकारको रूपमा परिचित छन्।
बाल्यकाल

अम्बर गुरुङको जन्म विसं १९९४ फागुन १४ गते बाबु उजीरसिंह गुरुङ र आमा रेणुका गुरुङका सुपुत्रका रूपमा भारतको दार्जिलिङको मिलिङ कमानमामा भएको थियो।उनका बुबामात्र होइन, हजुरबुबा देवराज गुरुङ पनि सेनामा जागीर खान्थे। अम्बर गुरुङको पुर्ख्यौली घर गोरखा जिल्लाको रिसिङ हो ।
साङ्गीतिक जीवन

तीन छोरा: किशोर, राजु तथा शरदमणि र एक छोरी अलकाका पिता गुरुङ हुन्। ०५२ सालमा नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको सङ्गीत निर्देशकसमेत रहेका गुरुङ काठमाडौँको महाराजगञ्ज चक्रपथ नजिकै बसोबास गरे।

गायन तथा सङ्गीत सुरुवात वि.सं. २०१६ माघ कलकत्ताबाट दुई गीत 'म अम्बर हुँ' र 'सम्हालेर राख'बाट गीतिलेखन प्रारम्भ गरेका हुन्।
सङ्गीतकार गुरुङले कोलकातामा पहिलोपटक सन् १९६१मा अगमसिंह गिरीले रच्नुभएको गीत रेकर्ड गरेका थिए- 'नौ लाख तारा उदाए'। एक हप्तामै पाँच सय प्रति बिक्री भएको यो गीत भारतविरोधी भन्दै अल इन्डिया रेडियोमा प्रतिबन्धित भएको थियो। पछि यही गीत नेपालीले धेरै मन पराए।

राजा महेन्द्रले यही गीत मन पराएर अम्बरलाई उनको जन्मोत्सवको उपलक्ष्यमा नेपाल बोलाउँथे। उनी वि.सं. २०२५ सालमा नेपाल आए। वि.सं. २०२६ सालमा (दोस्रोपटक) नेपाल आएका बेला पनि राजा महेन्द्रले फेरि एकेडेमीमा बस्न प्रस्ताव दोहोर्‍याएपछि गुरुङ नेपाल आएर बसे।

वि.सं. २०२६ मा सङ्गीत विशेषज्ञका रूपमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा प्रवेश भए। सङ्गीत प्रमुख, सङ्गीतसंयोजक र सङ्गीत निर्देशक भएर वि.सं. २०५४मा अवकाश पाए। उनले लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको गीतिनाटक कुन्जिनी, मुनामदनमा सँगीतांकन गरेका छन्। उनले सत्यमोहन जोशीका चार नाटकलगायत माधवप्रसाद घिमिरेको मालती मङ्गलेमा समेत सङ्गीत दिएका छन्। उनले चलचित्र मनको बाँध, जीवनरेखामा पृष्ठसङ्गीत र पार्श्व सङ्गीत दिएका छन्। त्यस्तै आदिकवि भानुभक्त वृतचित्र वृतचित्रमा पार्श्वसङ्गीत,स्वर दिएका छन्।

नेपालको वर्तमान राष्ट्रगान सयौं थुंगा फूलका हामी लाई अम्बर गुरुङले सङ्गीत दिएका हुन्।
कृतिहरू

* अक्षरका आवाजहरू (गीतिसङ्ग्रह, २०६०/प्रकाशकः तलेजु धनकुमारी कोष)
* कहाँ गए ती दिनहरू (संस्मरण, निबन्ध, २०६३/रत्न पुस्तक भण्डार, सम्पादकः देवेन्द्र भट्टराई)
* कहिले लहर कहिले तरङ्ग (गीति क्यासेट)
* सम्हालेर राख (संयुक्त गीतिसङ्ग्रह, २०६९)
पुरस्कार

१ जनवरी २०१४ हङकङमा हिमालयन् टोन्स म्युजिक एकेडेमीले आयोजना गरेको "अम्बर गुरुङ रात्री" मा आयोजकका तर्फबाट सङ्गीतकार गुरुङलाई अभिनन्दन गर्दै "महासङ्गीतकार" को घोषणा गरियो। विगत पाँच दशक यता सङ्गीत-साधनामा निरन्तर लगनशील रही सांगीतिक माध्यमद्वारा नेपाली कला र संस्कृतिको उत्थानका साथै नेपाली भाषा साहित्यको श्रीवृद्धि गर्न सशक्त योगदान गरेबापत विसं २०५४ सालको जगदम्बाश्री पुरस्कार पाए।

उनले २०२८ सालमा गोरखा दक्षिण बाहु चौथो, सन् १९९४ मा गिरी पुरस्कार गुठी दार्जिलिङबाट रु. १ लाख नगद प्रमाणपत्र, विसं २०३८ सालमा इन्द्रराज्यलक्ष्मी पुरस्कार, २०४७ सालमा छिन्नलता गीत पुरस्कार पाए।
सन्दर्भ सामग्रीहरू:


बाहिरी लिङ्कहरू

* मदन पुरस्कार गुठी


श्रेणी:कला
श्रेणी:जगदम्बाश्री पुरस्कार विजेताहरू
श्रेणी:सङ्गीतकारहरू
श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु
नेपाली सङ्गीतकारहरू
श्रेणी:सन् २०१६ मा मृत्यु
श्रेणी:भारतका नेपाली भाषाका गायकहरू
श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू
कुम्भ मेला

कुम्भ मेला हिन्दु धर्मावलम्बीहरूको एक महान स्नान पर्व हो। यो मेला पृथ्वीमा जम्मा १२ स्थानमा लगाउन सकिने कुरा शास्त्रहरूले इङित गरेका भएपनि हाल सम्म जम्मा ५ वटा स्थानमा मात्र पत्ता लागिसकेका छन । ती ५ स्थान मध्ये भारतका ४ ठाउँमा प्रत्येक ३-३ वर्षको अन्तरालमा लाग्दछ भने १ कुम्भ स्थल नेपालमा पर्दछ । ती स्थानहरू निम्न प्रकार रहेका छन्:-

इलाहावाद (उत्तर प्रदेश)
उज्जैन (मध्य प्रदेश)
नासीक (महाराष्ट्र)
हरिद्वार (उत्तराखण्ड)
चतराधाम (बराहक्षेत्र,सुनसरी नेपाल)

यो मेला एक स्थानमा प्रत्यक १२ वर्षमा लाग्ने गर्दछ । हिन्दू धर्मका सबै ग्रन्थहरूमा कुम्भ मेलाको बर्णन गरिएको पाइन्छ । धर्म ग्रन्थका अनुसार जो मानिस कुम्भमा स्नान गर्दछ त्यो मानिस सम्पूर्ण पापहरूबाट मुक्त भएर पुण्यको भागी बन्नेछ भन्ने मान्यता रहेको छ । कुम्भ मेलामा विश्वका करोडौँ हिन्दूहरू पुण्य प्राप्तिका लागि स्नानार्थ कुम्भ स्थानमा पुगी स्नान गर्दछन् ।

भारतका ४ कुम्भमेलाका सन्दर्भमा सूर्य, चन्द्र एकै राशिमा परेको, बृहस्पति वृष राशि तथा मौन अमावश्या र श्रीपञ्चमीको बीचमा कुम्भ सङ्क्रान्ति परेका अवस्थामा महाकुम्भ योग पर्छ र यसैलाई महाकुम्भ भनिन्छ । यो वि.स. २०६९ मा परेको थियो । यस भन्दा अघि, २५६ वर्ष पहिले यस्तै योग परेको थियो । आगामी १४४ वर्षमा यस्तै योग पर्ने छ ।
किंबदन्ती

कुम्भमेलाको आरम्भको कथा समुन्द्र मन्थन गर्दा उत्पन्न अमृतको घडा (कुम्भ)का लागि देवता र दानवहरूबीच युद्ध भएको पौराणिक प्रसङ्गसँग जोडिएको छ। अमृत पिएर अमर हुन पाउने लोभमा देवासुर सङ्ग्राम हुँदा उक्त कुभ्मबाट केही थोपा प्रयागराज, हरिद्वार, उज्जैन र नासिक गरी चार स्थानमा खसेको किंबदन्ती छ। उक्त युद्ध १२ देववर्षसम्म चलेको थियो र प्रत्येक देववर्षको अवधि पृथ्वीमा १२ वर्षसम्म हुने गर्छ। कुम्भमेला चार शहरहरूमा प्रत्येक १२ वर्षमा मनाइने गरिन्छ। दुईटा कुम्भमेलाको बीचमा अर्धकुम्भमेला पनि आयोजना गरिन्छ।
इतिहास

पहिलो कुम्भ मेला कार्यक्रम सन् १८७० मा बेलायती निरीक्षण अन्तर्गत आयोजना गरिएको थियो। केही पर्यवेक्षकहरूले कुम्भ मेला र पहिलेका समयमा भएका अन्य कार्यक्रमहरू बीच समानताहरू फेला पारेका छन्।
महत्त्व

कुम्भ मेला भारतको ३ ठाउँमा लाग्ने गरेको थियो तर बि.सं. २०५९ साल बैसाख १ गते देखि नेपालको सुनसरी जिल्ला स्थित चतराधाममा समेत लग्न थालेको छ ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
हेर्नुहोस्

श्रेणी:मेला
माई नदी

माई नदी इलाम जिल्लाको चार प्रमुख नदीमध्ये एक हो। यसको मुहान सिंगलिला पर्वत शृङ्खलाको माङमालुङ भन्ने ठाउँमा पर्दछ । इलाम जिल्लाको सुदुर उत्तरमा अवस्थित सुन्दर पर्यटकीय स्थल सन्दकपुर क्षेत्रलाई नै यस नदीको उद्गम स्थल मानिन्छ । यस नदीमा अन्य मुख्य तीन नदी जोगमाई नदी, पुवामाई नदी र देउमाई नदी मिसिएपछि यसलाई महामाई नदी भनिन्छ भने दोमुखाबाट झापा जिल्लातिर लागेपछि यसलाई कनकाई नदी भनिन्छ । कनक+माई = कनक माई अपभ्रंश भएर कनकाई भएको हो । कनक भनेको सुन र माई भनेकी आमा भन्ने अर्थ पुरातत्त्वविद् योगी नरहरिनाथले लगाएका छन् । यस नदीको बालुवामा सुनका कण पाइन्छ भन्ने कुरा खानी तथा भूगर्भविद्हरूबाट प्रमाणित भएको छ । यस नदीलाई यस क्षेत्रमा पवित्र नदीको रूपमा पूजा र सम्मान गरिन्छ।


श्रेणी:नेपालका नदीहरू
श्रेणी:भूगोल
कनकाई नदी

कनकाई नदी मेची अञ्चलको सबैभन्दा ठूलो नदी हो। यो इलामका प्रमुख चार नदी जोगमाई नदी, माई नदी, पुवामाई नदी र देउमाई नदी मिसिएर बनेको छ। यो नदी महाभारत पर्वत श्रृङ्खलाबाट उत्पत्ति भई झापा जिल्लाको दोमुखा क्षेत्रबाट तराइमा प्रवेश गर्दछ र कोशी नदीमा मिलेर बङ्गालको खाडीमा पुग्दछ। महेन्द्र राजमार्गको कनकाई नदी माथि बनेको ७०३ मीटर लामो पक्की पूल बर्दियाको कोठीयाघाट पुल पछिको नेपालको दोस्रो लामो पूल हो। सोही पूल भएको कोटीहोम क्षेत्रमा हरेक माघे संक्रान्तिमा मकरमेला अथवा माईमेला लाग्ने गर्दछ। यस नदीलाई पवित्र नदीको रूपमा पूजा र सम्मान गरिन्छ। यस नदीबाट कनकाई नहरको निर्माण गरी झापाका केही क्षेत्रमा सिंचाई सुविधा पुर्‍याइएको छ ।
चित्र सङ्ग्रह


kankai_river.png| कन्काइ नदीले कटान गरेर जिर्ण बन्दै गरेको पुल र किनारको फोहोर
Image_of_kankai_river.JPG|कन्काइ नदी
Kankai_nadi_ko_ek_tasweer.jpg| कनकाई नदी पुलबाट
Inkai_pul_2.jpg |कनकाई नदीको पुल
Kankai_pul.jpg | कनकाई नदीको पुलमा सवारी साधन
Kankai_nadima_baneko_pulko_bord.jpg | कनकाई नदीको पुलको विवरण एक बोर्डमा
Evening_view_of_Kankai_bridge_and_river.jpg |कनकाईको साझ पख

सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस

श्रेणी:नेपालका नदीहरू
श्रेणी:झापाका नदीहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:खोला
श्रेणी:कोशी प्रदेशका नदीहरू
श्रेणी:बिहारका नदीहरू
तातोपानी, सिन्धुपाल्चोक

तातोपानी नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, सिन्धुपाल्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ६७७४ रहेको थियो जसमध्ये ३५१२ पुरुष र ३२६२ महिला रहेका थिए भने यहाँ १७३३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल भोटेकोशी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ वडाहरू भोटेकोशी गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ भने ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।

प्राकृतिक रूपमा नै तातोपानीका धारा हुनाले यस ठाउँको नाम तातोपानी रहन गएको हो। जिल्ला सदरमुकामबाट १४ कोष दुरी टाढा पर्ने यस गाविसको कुल क्षेत्रफल ८९.९८ वर्ग किलोमिटर छ। तातोपानीको पूर्वमा तथा उत्तरमा तिब्बत पर्दछ भने पश्चिममा गुम्बा र दक्षिणमा लिस्तीकोट र फुल्पिङकट्टी गाविसहहरू पर्दछन्। यो गाविसमा चीनसँगको भन्सार नाका तातोपानी रहेको छ।
लिस्ती थुम अन्तर्गत पर्ने यस गाविसमा वर्षको अधिकांश महिनामा चिसो हावापानी पाइन्छ। तातोपानीमा शेर्पा तथा तामाङ जातिको बाक्लो बसोबास छ। अन्य गाविसका मानिसहरू भन्दा यस गाविसका मानिसहरू नेपाल चीन आयातनिर्यात व्यापारमा नै व्यस्थ हुने गर्दछन्। तातोपानी गाविसको तातोपानी धारा र पोखरी स्नाका लागि निकै प्रसिद्ध छ।

यस गाविसमा धेरै अग्ला भीर तथा पहराहरू पाइन्छ। भोटेकोशी नदी यसै गाविस भएर बग्ने भएकाले विश्मा नै भोटेकोशी राफ्टीङका लागि यो क्षेत्र निकै प्रसिद्ध छ। नेपाल-तिब्बत युद्धको ऐतिहासिक दुगुनागढी युद्धकिल्ला यस गाविसमा पर्दछ। विसं २०५८ सालको जनगणना अनुसार तातोपानीमा ८८७ घरपरिवारमध्ये कुल जनगसंख्या ४४८७ छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सिन्धुपाल्चोक जिल्लाका ठाउँहरू
मापन

संसारमा रेहका विभिन्न पदार्थ, शक्ति तथा क्रियाहरूको निश्चित मात्रा हुन्छ । ती वस्तु, क्रिया तथा शक्ति दृश्य वा अदृश्य नै किन नहोस, तिनीहरूको गुणले एउटा निश्चित मात्र बोकेको हुन्छ । हामी दैनिक जीवनमा तिनीहरूलाई धेरै व थोरै भनी व्यख्या गरिरहेको हुन्छौ । जस्तै : किताब कपि भन्दा मोटो छ । हरि भन्दा कृष्ण चलाख छ । हिजोको भन्दा आज चिसो छ इत्यादि । यी उदहारणबाट क प्रस्ट हुन्छ भने हामी दैनक जीवनमा विभिन्न भौतिक तथा अभौतिक गुणहरूको परिमाणात्मक लेखाजोखा गरिराखेको हुन्छौ । यसरी निश्चित नियमहरूको प्रयोग गरी भौतिक तथा अभौतिक बस्तुहरूको गुणहरूको परिमाण जनाउने कार्यलाई मापन भनिन्छ ।
विज्ञानमा मापनको अर्थ कुनै पनि वस्तुको थाह नभएको भौतिक आकार प्रकार तथा गुणहरूको मान कुनै पनि उस्तै बस्तुको थाह भएको आकार प्रकारसँग तुलना गरी उक्त बस्तुको भौतिक आकार प्रकार तथा गुणहरूको मान पत्ता लगाउने प्रक्रिया हो।
मापनका परिभाषाहरु

#नियमका आधारमा अंक दिनेकार्य मापन हो । (Measurement is the assignment of numerals according to rules.) --Tyler
#गुणहारुलाई प्रतिनिधित्व गर्न अंक दिनेकार्य मापन हो । (Measurement is the assignment of numbers to represent properties) --Campbell
मापनका प्रकार

*भौतिक मापन(Physical Measurement)
*शैक्षिक मापन(Educational Measurement)
मापनका कार्यहरु

*पूर्वअनुमान तथा भविष्यवाणीसम्बन्धी कार्य (Prognosis Function)
*निदंनात्मक कार्य (Diagnosis Function)
*अनुसन्धानसम्बन्धि कार्य (Research Function )
मापनका स्केल

*नामरुपी स्केल(Nominal Scale)
*क्रमागत स्केल (Ordinal Scale)
*अन्तराल स्केल(Interval Scale )
* अनुपातिक स्केल(Ratio Scale )
सन्दर्भ सूची

श्रेणी:विज्ञान श्रेणी:मूल्यांकन