JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ

right|thumb| ਕਨਹੇਰੀ ਗੁਫਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਖਤ
ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲਿਪੀਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਸਹਿਤ ਹੋਰ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆਈ, ਤੀੱਬਤੀ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਰੀਆਈ ਲਿਪੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹੁਣ ਤਕ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੀ ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਤੀਜੀ ਈਸਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਮੌਰਯਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤਨ ਨਿਰੀਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੁ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਇਹ 6ਵੀਂ ਈਸਵੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪੇਹਿਲਾਂ ਤੋ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਵਿਉਤਪੰਨ ਲਿਪੀਆਂ

ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਵਿਉਤਪੰਨ ਕੁਝ ਲਿਪੀਆਂ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਧੁਨੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਲਿਪੀਆਂ ਈਸਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੋਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ:
ਦੇਵਨਾਗਰੀ, ਬਾਂਗਲਾ ਲਿਪੀ, ਉੜਿਆ ਲਿਪੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਲਿਪੀ, ਗੁਰਮੁਖੀ, ਤਾਮਿਲ ਲਿਪੀ, ਮਲਿਆਲਮ ਲਿਪੀ, ਸਿੰਹਲ ਲਿਪੀ, ਕੰਨੜ ਲਿਪੀ, ਤੇਲਗੂ ਲਿਪੀ, ਤਿੱਬਤੀ ਲਿਪੀ, ਰੰਜਨਾ, ਨੇਪਾਲ ਭਾਸ਼ਾ, ਭੁੰਜੀਮੋਲ, ਕੋਰੀਆਈ, ਥਾਈ, ਲਾਓ, ਖਮੇਰ, ਜਾਵਾਨੀਜ਼, ਖੁਦਾਬਾਦੀ ਲਿਪੀ, ਸੁਡਾਨੀ, ਲੋਂਤਾਰਾ, ਬੇਯਬੇਯਇਨ ਆਦਿ।
ਵਿਅੰਜਨ
ਸਵਰ
ਅੰਕ ਜਾਂ ਸੰਖਿਆ ਸੂਚਕ
ਯੂਨੀਕੋਡ


ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ
ਸੋਨੇ ਲਈ ਦੌੜ

ਸੋਨੇ ਲਈ ਦੌੜ (Gold rush) ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਟੁੱਟ ਕੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਬਰਾਜ਼ੀਲ, ਕਨੇਡਾ, ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੋਨੇ ਲਈ ਦੌੜਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਛੋਟੀਆਂ ਸੋਨੇ ਲਈ ਦੌੜਾਂ ਲੱਗੀਆਂ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੋਨੇ ਲਈ ਦੌੜ ਵਾਲੇ ਨਗਰ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਵੱਧਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਓੜਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੋਨੇ ਲਈ ਦੌੜ ਦੇ ਨਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਮਾਈ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ ਵਰਗੀ ਭਾਵਨਾ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਲੋਪਲੀ ਧਨੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਨੇ ਲਈ ਦੌੜ
ਫ਼ਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ

ਫ਼ਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ (ਜਨਮ 1946) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਲੈਟਰਜ਼ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ,
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ (ਪੀ ਪੀ ਪੀ) ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਵਰਲਡ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਂਗਰਸ (2009) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ।
ਜੀਵਨ

ਫ਼ਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਜਰਾਤ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਇੱਕ ਜੱਟ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ 1946 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮੇਜਰ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਮਾਨ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਚੇਤਨਾ ਮਿਲੀ। ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾ ਕਾਲਜ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਬੀ.ਏ. ਆਨਰਜ਼ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਉਰਦੂ ਰਚਨਾਵਾਂ

* ਜ਼ਹਰਾਬ (ਕਵਿਤਾ) 1978
* ਰਾਸਤੇ ਕੀ ਧੂਲ (ਕਵਿਤਾ) 1977
* ਦੀਵਾਰੇਂ (ਟੀ ਵੀ ਨਾਟਕ) 1987
* ਗਰਦਿਸ਼ ਮੇਂ ਪਾਓਂ (ਸਫਰਨਾਮਾ) 1986
* ਕਲਾਦੁਮ ਤਹਿਰੀਰੇਂ (ਅਨੁਵਾਦ) 2004
* ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ (ਇਤਹਾਸ) 2005
* ਤੂੰ ਕਿ ਮੈਂ (ਨਾਵਲ – ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ) 1969
ਪੰਜਾਬੀ ਰਚਨਾਵਾਂ

* ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ (ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ) 1971
* ਵਣ ਦਾ ਬੂਟਾ (ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ) 1972
* ਕਨਸੋਅ ਵੇਲੇ ਦੀ (ਕਵਿਤਾ) (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ) 1973
* ਵੰਗਾਂਰ (ਕਵਿਤਾ) (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ) 1974
* ਸਤ ਗੁਆਚੇ ਲੋਕ (ਨਾਵਲ) 1977
* ਇੱਕ ਮਰੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ (ਨਾਵਲ) 1984
* ਬੰਦੀਵਾਨ (ਨਾਵਲ) 1987
* ਬੇ ਵਤਨਾ (ਨਾਵਲ) 1996
* ਕਮਜ਼ਾਤ (ਨਾਵਲ) 2003
* ਤੂੰ ਕਿ ਮੈਂ (ਨਾਵਲ) 2005
* ਜ਼ਵਾਲ ਦੀ ਘੜੀ (ਕਵਿਤਾ) 2004
* ਫ਼ਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ – (ਜੀਵਨੀ) 2005, (ਰੇਡੀਓ ਟੀ.ਵੀ. ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ) ਨਾਟਕ ਹਨ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ

* Pakistani Writers (An Empirical Study)
* Bhutto, The Political Thinker
* Prisoner (Novel) – ਬੰਦੀਵਾਨ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ - 2005
* Deadman’s Tale (Novel) – ਇੱਕ ਮਰੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ
* The Lost Seven (Novel) – ਸਤ ਗੁਆਚੇ ਲੋਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ
* The Alien (Novel) – ਬੇ ਵਤਨਾ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ
* Low Born (Novel) – ਕਮਜ਼ਾਤ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ
* Outcast (Novel) –ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ
* Portrait of a Prime Minister – Z.A. Bhutto (Compiler)
* Profile of a Leader – Benazir Bhutto (Compiler)
* Zulfiqar Ali Bhutto – Glimpses from the Jail File
* You or I (Novel) –ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ – 2005
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਨਵ ਜਮਹੂਰੀਅਤ

ਨਵ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਜਾਂ ਨਵ ਜਮਹੂਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ "ਚਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਧੜੇ" ਦੇ ਮਾਓ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੰਕਲਪ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜਮਹੂਰੀਅਤ, ਪੱਛਮੀ ਜਗਤ ਦੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਨਾਲੋਂ ਨਿਰਣਾਇਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਡਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਡਰਾ ਰਸਤਾ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰੇਗੀ।
ਸੰਕਲਪ

ਨਿਊ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਸੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਮੰਤਵਾਦ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਮੂਲ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਲਣਾ

ਉਤਪਾਦਨ ਢੰਗ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵਾਪਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਮਝ ਇਹ ਹੈ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਬੁਰਜ਼ਵਾ-ਜਮਹੂਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੁਰਜ਼ਵਾ-ਜਮਹੂਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਭਰਨ ਲਈ ਰਸਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਫਿਰ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਓ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਬੁਰਜ਼ਵਾ-ਜਮਹੂਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਪਿਛੇ ਵਾਪਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਸੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਚੀਨੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਜੋ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ, ਅਵਸ਼ ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਥੱਲੇ ਸਾਰੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ-ਜਗੀਰੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਨਵ-ਜਮਹੂਰੀ ਗਣਰਾਜ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਤੰਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ
ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ

ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪੱਖ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਾਣੀ-ਵੰਡ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਾਰੀ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਜਤਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਪਛੜ ਗਏ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਤਰਕਹੀਣ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ (1789–1799) ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਅਸਟੇਟਸ ਜਨਰਲ (Estates General) ਨਾਮਕ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਲੋਕਰਾਜ ਲਿਆਉਣਾ ਲੋਚਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਲੋਚਣ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਜਦਕਿ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੀ ਤਰਜ਼ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਤਰਫ਼ਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਖੱਬਾ ਪੱਖ (Left) ਪਦ ਹੋਰ ਵੀ ਤੂਲ ਫੜ ਗਿਆ ਜਦੋਂ 1815 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਰਾਜਤੰਤਰ ਬਹਾਲ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹਦੀ ਵਰਤੋਂ "ਆਜ਼ਾਦਾਂ" ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਸਾਮਵਾਦ (ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ
ਨੈਓਮੀ ਕਲੇਨ

ਨੈਓਮੀ ਕਲੇਨ (ਜਨਮ 8 ਮਈ 1970) ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲੀਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਕੇ ਬੜੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਛਾਣ ਉਹਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨੋ ਲੋਗੋ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਧਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ। ਸਤੰਬਰ 2018 ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ 'ਤੇ, ਉਹ ਰਟਜਰਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ, ਸਭਿਆਚਾਰ, ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਧਿਐਨ ‘ਚ ਗਲੋਰੀਆ ਸਟੀਨੇਮ ਚੇਅਰ ਹੈ।

ਕਲੇਨ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਨੋ ਲੋਗੋ (1999) ਲਈ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ; ਟੇਕ (2004), ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀਆਂ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ, ਜੋ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਐਵੀ ਲੇਵਿਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਅਤੇ ਦ ਸ਼ੌਕ ਡਿਕਟ੍ਰੀਨ (2007) ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਿਓਲੀਬਰਲ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਜੋ ਅਲਫੋਂਸੋ ਅਤੇ ਜੋਨਸ ਕੁਆਰਨ ਦੁਆਰਾ ਛੇ ਮਿੰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਫਿਲਮ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਾਈਕਲ ਵਿੰਟਰਬੋਟਮ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼-ਲੰਬਾਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਲੇਨ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਬਨਾਮ ਜਲਵਾਯੂ (2014) ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਇੱਕ ਨਿ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ ਨਾਨ-ਫਿਕਸ਼ਨ ‘ਚ ਬੈਸਟਸੈਲਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿਲੇਰੀ ਵੈਸਟਨ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਟਰੱਸਟਸ਼ਨ ਲਈ ਜੇਤੂ ਸੀ। ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਕਲੇਨ ਨੂੰ ਮੌਸਮ ਦੇ ਨਿਆਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਸਿਡਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਲੇਨ ਅਕਸਰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਲਮੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਚੀਆਂ ‘ਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੌਟਲੀਬ ਦੱਤਵੇਲਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ 2014 ਥੌਟ ਲੀਡਰ ਰੈਂਕਿੰਗ, ਪ੍ਰੌਸੈਕਟ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਕਾਂ, 2014 ਪੋਲ, [9] ਅਤੇ ਮੈਕਲੀਅਨ ਦੀ 2014 ਪਾਵਰ ਲਿਸਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਕੁਨ ਸਮੂਹ 350.org ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

*Board of Directors 350.org
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਲੋਬਲੀਕਰਨ-ਵਿਰੋਧੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੇਖਕ
ਸਦਮਾ ਸਿਧਾਂਤ

ਸਦਮਾ ਸਿਧਾਂਤ: ਤਬਾਹੀਪਸੰਦ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦਾ ਉਭਾਰ (The Shock Doctrine: The Rise of Disaster Capitalism) ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੇਖਕ ਨੈਓਮੀ ਕਲੇਨ ਦੀ 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ 2009 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਨਾਮ ਤੇ ਮਿਸ਼ੇਲ ਵਿੰਟਰਬਾਟਮ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਨੈਓਮੀ ਕਲੇਨ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਥੋਪਣ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਲੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਦਮੇ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਬੂਝਾ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬੰਗਾ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:


ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕਲੇਨ ਆਲਮੀ ਆਰਥਿਕਤਾ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੁੱਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਕਿਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਪਰ ਮੁਨਾਫੇ ਬਟੋਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਸਾਧਣ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਹੋੜ 'ਚ ਗਲਤਾਨ ਹਨ। ਕਾਰਪੋਰਟਸ਼ਾਹੀ ਕੌਮੀ ਹਿਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬੰਦ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ 'ਚ ਸੰਨ ਲਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਬੇਲਗਾਮ ਮੰਡੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਹਰਬਾ ਵਰਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਾਂ 'ਤੇ ਪਈ ਬਿਪਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। ਬਿਪਤਾ ਚਾਹੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਨਾਲ ਆਈ ਹੋਵੇ ਚਾਹੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਨਾਲ। ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਇਹ ਅਸਲੀ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਲਾਹਾ ਵੀ ਲੈਂਦੀ ਹੇ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਸੰਕਟ ਖੁਦ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਨੂੰ "ਸਦਮਾ ਸਿਧਾਂਤ" ਅਤੇ "ਤਬਾਹੀਪਸੰਦ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਲੇਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਜੰਗਾਂ, ਦਹਿਸ਼ਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ, ਰਾਜ-ਪਲਟਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਹਿੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਬਹੁ-ਕੌਮੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਮੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਖੌਫ਼ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਖਲਬਲੀ ਦਾ ਲਾਹਾ ਲੈ ਕੇ ਆਰਥਕ ਸਦਮਾ ਇਲਾਜ ਥੋਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਇਸ ਸਦਮਾ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦਾ ਜੇਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ, ਫੋਜ਼, ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਫਤੀਸ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੀਜਾ ਸਦਮਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਨਾਮ

50,000 ਪੌਂਡ ਦਾ ਵਾਰਵਿਕ ਪਰਾਈਜ਼ ਫਾਰ ਰਾਈਟਿੰਗ (2008/9)
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ

*ਆਨਲਾਈਨ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ

ਸਮਾਜਕ ਵਰਗ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਰਕ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਸਮਾਜਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ, ਮਾਨਵਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਵਰਗ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਸਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਜਕ ਵਰਗ ਦੀ ਅਕਸਰ ਸਮਾਜਕ ਸਤਰੀਕਰਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਪੱਛਮਮੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਸਤਰੀਕਰਣ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ: ਉੱਚ ਵਰਗ, ਮੱਧ ਵਰਗ, ਨਿਮਨ ਵਰਗ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਵਰਗ ਦੀ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਛੋਟੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਵੰਡ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਤਾਹੀਣਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਰਗ ਭੇਦ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ

ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 34 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਸੂਬਾ ਅੱਗੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸੂਬੇ

# ਬਡਖਸ਼ਾਨ
# ਬਦਘਿਸ
# ਬਘਲਨ
# ਬਲਖ
# ਬਮਿਆਨ
# ਡੇਕੁੰਡੀ
# ਫਰਾਹ
# ਫਰਯਾਬ
# ਗਜ਼ਨੀ
# ਗੋਰ
# ਹੇਲਮੰਡ
# ਹੇਰਟ
# ਜੋਵਜ਼ਜਨ
# ਕਾਬੁਲ
# ਕੰਧਾਰ
# ਕਪੀਸਾ
# ਖੋਸਟ
# ਕੋਨਰ
# ਕੁੰਡੁਜ਼
# ਲਘਮਨ
# ਲੋਗਰ
# ਨੰਗਰਹਰ
# ਨਿਮਰੁਜ਼
# ਨੁਰੇਸਤਾਨ
# ਓਰੁਜਗਾਨ
# ਪਕਟਿਆ
# ਪਕਟਿਕਾ
# ਪੰਜਸ਼ੀਰ
# ਪਰਵਾਨ
# ਸੰਮਨਗਨ
# ਸਾਰੇ ਪੋਲ
# ਟਖਰ
# ਵਰਦਕ
# ਜ਼ਬੂਲ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ
ਵੈਕਮ ਮੁਹੰਮਦ ਬਸ਼ੀਰ

ਵੈਕਮ ਮੁਹੰਮਦ ਬਸ਼ੀਰ (21 ਜਨਵਰੀ 1908 – 5 ਜੁਲਾਈ 1994) ਇੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬੜਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ

ਬਸ਼ੀਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਤਰਾਵਣਕੋਰ, ਦੇ ਤਲਿਓਲਪਰੰਬ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬੇਟਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਮਾਰਤੀ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਸੀ। ਮਲਿਆਲਮ ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਦ ਉਹ ਵੈਕਮ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਖੱਦਰ ਪਹਿਨਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਗਾਂਧੀ ਵੈਕਮ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ (1924) ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਆਏ, ਬਸ਼ੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਸ਼ੀਰ ਉਸ ਤੇ ਚੜਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਨੂੰ ਛੂਇਆ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ ਵੈਕਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਆਸ਼ਰਮ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ

ਰਜਵਾੜਾਸ਼ਾਹੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਰਾਵਣਕੋਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਬਸ਼ੀਰ ਮਾਲਾਬਾਰ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਸ਼ੀਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੈਦ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕੰਨੂਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੰਨੂਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਕੇ ਉਸ ਅੰਦਰਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋਰ ਤਕੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਗਾਂਧੀ-ਇਰਵਿਨ ਪੈਕਟ, ਮਾਰਚ 1931 ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 600 ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨੀਆ-ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਜੱਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵਾਦੀ ਜਰਨਲ, ਉੱਜੀਵਨਮ (ਬਗ਼ਾਵਤ) ਵੀ ਕਢਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਰਫਤਾਰੀ ਲਈ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸੀ ਵੀ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ

ਸੀ ਵੀ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਜਨਮ 1952) ਮਲਿਆਲਮ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨ ਕਲਚਰ, ਕਾਮੁਕ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਹਾਸੀਆਗ੍ਰਸਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗ੍ਰਸਤ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਵੁਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਝ ਫਿਲਮੀ ਪਟਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸਹਿਤ 40 ਤੋਂ ਵਧ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਨਾਵਲ ਆਯੁਸਸਿੰਤੇ ਪੁਸਤਕਮ (ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ) ਹੈ। ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਆਤਮਵਿਨੂ ਸਾਰਿਯੇਨੂ ਥੋਨੂਨਾਨਾ ਕਾਰਿਆਂਗਲ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਗਰੁੰਡਰਿਸ਼ੇ

Grundrisse der Kritik der Politischen Ökonomie (ਜਰਮਨ) ਅਰਥਾਤ: ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਰੂਪ-ਰੇਖਾਵਾਂ) ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਲਿਖੀ ਲੰਮੀ ਚੌੜੀ, ਅਧੂਰੀ ਹਥ-ਲਿਖਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਸਨੇ 1858 ਵਿੱਚ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ 1939 ਤੱਕ ਅਣਛਪੀ ਰਹੀ। ਗਰੁੰਡਰਿਸ਼ੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਛੇ ਭਾਗ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ, ਦਾਸ ਕੈਪੀਟਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ, ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਸਕੀ) ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ, ਦਾਸ ਕੈਪੀਟਲ ਦਾ ਡਰਾਫਟ ਰੂਪ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ, ਦੋਨਾਂ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ, ਖਾਸਕਰ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਤਕੜੀ ਅਸਹਿਮਤੀ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ
ਮੀਕੇਲਾਂਜਲੋ

ਮੀਕੇਲਾਂਜਲੋ (6 ਮਾਰਚ 1475 - 18 ਫਰਵਰੀ 1564) ਇੱਕ ਇਟਾਲੀਅਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਕਵੀ, ਵਸਤੂਕਾਰ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਸੀ। ੳਸਨੇ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾ ੳਤੇ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ। ਅੰਤਮ ਨਿਆਂ ਨਾਮਕ ਚਿੱਤਰ ਉਸਦੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪਤਨ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਰਤ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ

(1490–92), Michelangelo's earliest known work]]
ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, 1475–88

ਮਾਇਕਲ ਏਂਜਲੋ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1475 ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਫਲੋਰੇਂਸ ਦੇ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਾਸਤੇਲ ਕਾਪ੍ਰੇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਆਂ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖਕੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਬਣੇ ਲੇਕਿਨ ਮਾਇਕਲ ਨੇ ਘਿਰਲਾਂਦਾਇਯੋ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸ਼ਾਗਿਰਦੀ ਕਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਨਰ ਜਾਗਰਣ ਕਾਲ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਮਿਮਾਰ ਸਿਨਾਨ

ਮਿਮਾਰ ਸਿਨਾਨ ਆਗ਼ਾ (, "ਸਿਨਾਨ ਆਗ਼ਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ"; ਆਧੁਨਿਕ ਤੁਰਕੀ: Mimar Sinan, , "ਸਿਨਾਨ, ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ"; 1488/1490 ; 17 ਜੁਲਾਈ, 1588) ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੁਲੇਮਾਨ, ਸਲੀਮ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਮੁਰਾਦ ਤੀਜੇ ਜਿਹੇ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦਾ ਸਿਵਿਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ 300 ਮੁੱਖ ਬਣਤਰਾਂ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਕੂਲ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਮਗਰੋਂ ਜਾ ਕੇ ਇਸਤਾਨਬੁਲ ਦੀ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਮੋਸਤਾਰ ਵਿਖੇ ਸਤਾਰੀ ਮੋਸਤ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

ਇੱਕ ਪੱਥਰ-ਤਰਾਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੱਢਲੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਉਹ ਫੌਜੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਉਸਦੇ ਅਹੁਦੇ ਵਧਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਨਿਸਾਰੀ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਆਗ਼ਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਾਨਿਸਾਰੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਹੋਰ ਫੌਜੀ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੜਕਾਂ, ਪੁਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਰਸਦਾਂ ਆਦਿ ਵੀ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਲਗਭਗ 50 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਹੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੇ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਨਤਕ ਬਣਤਰਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਹ ਇਸ ਦਰਜੇ ਉੱਪਰ ਲਗਭਗ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।

ਏਦਿਰਨੇ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸੇਲੀਮੀਏ ਮਸਜਿਦ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੰਮ ਇਸਤਾਨਬੁਲ ਵਿਚਲੀ ਸੁਲੇਮਾਨ ਮਸਜਿਦ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ ਸਾਬਿਤ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਫ਼ਕਰ ਮਹਿਮੂਦ ਆਗ਼ਾ, ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ। ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰੋਮ ਵਿਚਲੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਜ਼ ਬਾਸਿਲੀਕਾ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਇਸਤਾਨਬੁਲ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਲਿਓਨਾਰਦੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1502 ਅਤੇ 1505 ਵਿੱਚ ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਭਾਗ ਬਾਬ ਆਲੀ ਦੁਆਰਾ ਗੋਲਡਨ ਹਾਰਨ ਪੁਲ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿਮਾਰ ਸਿਨਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਸਾਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1489
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1588
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲੋਕ
ਨਰਿੰਦਰ ਚੰਚਲ

ਨਰਿੰਦਰ ਚੰਚਲ (16 ਅਕਤੂਬਰ 1940 – 22 ਜਨਵਰੀ 2021) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭੇਟਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਨਮਕ ਮੰਡੀ ’ਚ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਨਰਿੰਦਰ ਚੰਚਲ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਜਨ ਤੇ ਆਰਤੀ ਗਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਫੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਲਮ ਬੌਬੀ ਵਿੱਚ "ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੰਦਰ ਮਸਜਿਦ ਤੋੜੋ" ਗਾਇਆ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ‘ਚਲੋ ਬੁਲਾਵਾ ਆਇਆ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ਤੂਨੇ ਮੁਝੇ ਬੁਲਾਇਆ ਸ਼ੇਰਾਂਵਾਲੀਏ’ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਜਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਨਮਕ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਭਗਤ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ’ਚ ਬੀਤਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਭਜਨ, ਆਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭੇਟਾਂ ਗਾਉਣ ਵੱਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕੈਰੀਅਰ

ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤਿੱਖਾ ਕੋਲੋ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ੧੯੭੩ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਬੌਬੀ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ "ਮੰਦਰ ਤੋੜੋ ਮਸਜਿਦ ਤੋੜੋ" ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 1973 ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਦਾ "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ" ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

ਚੰਚਲ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ "ਮਿਡਨਾਈਟ ਸਿੰਗਰ" (Midnight Singer) ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਫਰ, ਜਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ

ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਮੈਕਬਥ (c.1603–1607) ਦੀ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ, ਮੈਕਬਥ, ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਸਤੋਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਮਲਿਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਈ ਮਨੋਪੀੜਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਤਲ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਤੇ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੱਥ ਧੋਂਦੀ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਕੁੱਲ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਰਬ ਦੀਆਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ‘ਚੋਂ
ਆਉਂਦੀ ਖੂਨ ਦੀ ਗੰਧ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਆਖਰੀ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਉਹਦੇ ਆਤਮਘਾਤ ਕਰ ਲੈਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪੀਚ

:.. ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਨੇ। ਮਹਾਨ ਬਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵੀ। (ਹੌਕਾ) ਪਰ ਏਡਾ...
ਮੁਲਾਇਮ ਤੇ ਧੜਕਦਾ ਦਿਲ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਤਖਤ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ! ਬਸ, ਇਹੋ...
ਮੁਸੀਬਤ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦੇਣਾ। ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਆਂ ਤੈਨੂੰ, ਤੈਨੂੰ
ਏਸ ਦਿਲ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਦੇਖ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਵੇਂ
ਤਰਲੋਮੱਛੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ..., ਤੂੰ ਇਸਦਾ ਗਲਾ ਨਹੀਂ ਘੁੱਟ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ
ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ,...ਹਰ ਹਾਲ ’ਚ; ਨੇਕੀ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤਾਈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।...ਇਹ
ਜਿੱਦ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਇਹ ਬੋਝ ਤੇ ...ਚੱਕਣਾ ਈ ਪੈਣਾ,...ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ
ਏੱਥੇ ਆ ਜਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਫੂਕ ਦਿਆਂਗੀ। ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਆਂ ਏਸ ਵੇਲੇ ਤੈਨੂੰ ਲੋੜ
ਏ ਮੇਰੀ। ਤੇਰੇ ਤੇ ਤਖਤ ਵਿਚਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਹੂੰਝ ਦਿਆਂਗੀ।
ਆਖਿਰ ਉਹ ਤੇਰਾ ਮੁਕੱਦਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* ਮੈਕਬਥ: ਫੋਲੀਓ ਵਰਜਨ
* Macbeth: ਪੂਰਾ ਪਾਠ ਆਨਲਾਈਨ
* List of all appearances and all mentions of Lady Macbeth in the play.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹਾਇਕੂ ਸੁਸਾਇਟੀ

ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹਾਇਕੂ ਸੁਸਾਇਟੀ (The Haiku Society of America) ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਇਕੂ ਕਵੀ, ਸੰਪਾਦਕ, ਆਲੋਚਕ, ਪਬਲਿਸਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਾਇਕੂ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੱਜਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਾਇਕੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਬੁਨਿਆਦ 1968 ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮੀਟਿੰਗਾਂ, ਲੈਕਚਰਾਂ, ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਪੜ੍ਹਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹਾਇਕੂ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਮੈਬਰਸ਼ਿਪ 690, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 66 ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ

* Haiku Society of America website

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਬਾਰੋਕ

ਬਰਾਕ, ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 16 ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ 18 ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇੱਕ ਕਲਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ "ਮੈਨੀਰੀਸਟ ਐਂਡ ਰੋਕੋਕੌ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਜਿਸਦਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅੰਦੋਲਨ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਵਾਦੀ ਅਲਾਮਕਾਰ ਵਿੱਦਿਆ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਰੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟਨ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲ ਓਫ ਟੇਂਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਫੇਸਲਾ ਲੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰ੍ਤੁੱਖ ਅਤੇ ਜਜਬਾਤੀ ਜੁੜਾਵ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਕ੍ਰਨਾ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਦਾ ਹੈ ਅਭਿਜਾਤ ਵਰਗ ਨੇ ਵੀ ਬਰੋਕ ਵਾਸ੍ਤੁਕਲਾ ਦੇ ਨਾਟਕੀ ਸ਼ੇਲੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਆਗਤੁਕਾ ਨੂੰਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ, ਵਿਜੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਨਿਰਤ੍ਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਵੇਖਿਆ. ਬਰੋਕ ਮਹਲਾ ਦੇ ਵਰਾਨਡੇ ਦੇ ਮੁਖ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਦਵਾਰ ਤੇ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੋੜਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇਆ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਰੋਕ ਦਾ ਵਿਕਾਸ

ਲਗਭਗ ਸੰਨ 1600ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਲਾ ਦੇ ਮੰਗ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਕਲਾ ਨੂੰ ਬਰੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਂਸਲ ਓਫ ਟ੍ਰੇਂਟ (1545-1563) ਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਮਨ ਕੇਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਟੇਸਟੇਂਟ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਵਾਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ ਮੰਗ ਰਖਦੇ ਹੋਏ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਚਰਚ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਕਲਾ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕਾ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਅਸਿਖੀਅਤ ਲੋਕਾ ਨਾਲ ਸਮਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਦਾ ਹੈ।

ਬਰੋਕ ਸ਼ੇਲੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ 16ਵੀ ਸਦੀ ਦੀ ਮੇਨੇਰਿਸ੍ਟ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਲਖਣ ਅਤੇ ਬੋਧਿਕ ਗੁਣਵਤਾ ਨਾਲ ਜਾਨਬੂਝ ਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਵਲ ਮੋੜੀ ਗਈ.
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

*
* The baroque and rococo culture
* Webmuseum Paris
* barocke in Val di Noto – Sizilien
* Baroque in the "History of Art"
* The Baroque style and Luis XIV influence
* Melvyn Bragg's BBC Radio 4 program In Our Time: The Baroque

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਫਰੈਂਕ ਲਾਇਡ ਰਾਈਟ

ਫਰੈਂਕ ਲਾਇਡ ਰਾਈਟ (ਜਨਮ ਸਮੇਂ: ਫਰੈਂਕ ਲਿੰਕਨ ਰਾਈਟ, 8 ਜੂਨ, 1867- 9 ਅਪਰੈਲ, 1959) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼, ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1000 ਤੋ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 532 ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਰਾਈਟ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਇੱਕਸੁਰਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਰਗੈਨਿਕ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਫਾਲਿੰਗਵਾਟਰ (1935) ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸਿਰਜਾਣਤਮਕ ਮਿਆਦ 70 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ।

ਰਾਈਟ ਨੂੰ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਦੇ ਪਰੇਰੀ ਸਕੂਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੋਢੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਰੌਡਏਕਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਸੋਨੀਆ ਘਰ ਦੇ ਸਕੰਲਪ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਵੱਖਰੀ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧਕੇ, ਰਾਈਟ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰ ਦਫ਼ਤਰਾਂ, ਚਰਚਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ, ਹੋਟਲਾਂ, ਅਜਾਇਬਘਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਣਤਰਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਰਨੀਚਰ ਅਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰਾਈਟ ਨੇ 20 ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ। ਰਾਈਟ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦਿਆਲੇ ਵੱਲੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਣ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਫ਼ਰੈਂਕ ਲੌਇਡ ਰਾਈਟ ਦੀ ਵੀਂਹਵੀ ਸਦੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪੇਂਡੂ ਵਿਸਕੌਂਸਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਰਾਈਟ ਨੇ ਵਿਸਕੌਂਸਨ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਿਵਿਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿਚਲੇ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ਾਂ ਜੋਸੇਫ਼ ਲਾਈਮਨ ਸਿਲਜ਼ਬੀ ਅਤੇ ਲੂਈ ਸਲੀਵਨ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਿਹਾ। 1893 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਓਕ ਪਾਰਕ, ਇਲਿਯੋਨੋਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਘਰ ਅਤੇ ਸਟੂਡੀਓ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਦੀ ਰੰਗੀਨ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਦੋਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੈਥਰੀਨ ਲੀ ਕਿੱਟੀ ਟੋਬਿਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਮਾਹ ਬੌਰਥਵਿੱਕ ਛੇਨੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1914 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬਣਾਏ ਤਾਲੀਸੀਨ ਅਸਟੇਟ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਤਲਾਂ, ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਮਿਰੀਅਮ ਨੋਏਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਓਲਜੀਵਾਨਾ ਲੌਇਡ ਰਾਈਟ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਕਾਰਨ ਜਿਹੜੀ ਕਿ 1928 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਉਹ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1867
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1959
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ