JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼

ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼, ਜੋ 2001 ਤੱਕ ਗਿਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਛਪਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰੌਚਿਕ ਕਿੱਸਾ

ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਇੱਕ ਰੌਚਿਕ ਕਿੱਸਾ ਹੈ। ਹੋਇਆ ਇਉਂ ਕਿ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਧਨਾਢ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਸਰ ਡਿਊ ਬੀਪਰ। 1951 ‘ਚ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ‘ਚ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਦਰਜਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਫਰੋਲਣੀਆਂ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ‘ਚ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਕਾਸ਼! ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਸ ‘ਚ ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ। ਸਰ ਡਿਊ ਬੀਪਰ ਦੇ ਇਸ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਉਣ ਦਾ ਬੀੜਾ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨੋਰਸ ਅਤੇ ਭਰਾ ਰਾਕ ਮੈਕ ਵਿਸਟਰ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ। ਉਹ ਲੰਡਨ ‘ਚ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ 1955 ‘ਚ ਗਿੰਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਪ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ

ਜਿੱਥੋਂ ਤਕ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਇਹ ਯਕੀਨਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੂਚਨਾਵਾਂ, ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਜਾਂਚਣ-ਪਰਖਣ ਲਈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਆਪਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ।
ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਰੇ

ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ, ਜਾਣਕਾਰਾਂ, ਪ੍ਰੋਰਫੈਸ਼ਨਲ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਅਨੋਖੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਖ਼ੁਦ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਂਜ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ

ਗਿੰਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ 26 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ‘ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਸੰਨ 1974 ‘ਚ ਉਦੋਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਦੇਖਦਿਆਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ 2 ਕਰੋੜ 39 ਲੱਖ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਵੀ ਬੜੇ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਲਾ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਇਬਨ ਸੀਨਾ

ਇਬਨ ਸੀਨਾ ਜਾਂ ਪੂਰ-ਏ ਸੀਨਾ (ਫ਼ਾਰਸੀ ابن سینا ਜਾਂ ابو علی‌ سینا ਜਾਂ پور سينا Pur-e Sina; "ਸਿਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ";(ਤਕਰੀਬਨ 980 - ਜੂਨ 1037), ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਇਬਨ ਸਿਨਾ, ਜਾਂ ਅਰਬੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਅਬੂ ਅਲੀ ਅਲ-ਹਸੈਨ ਇਬਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਇਬਨ ਸੀਨਾ (ਅਰਬੀ أبو علي الحسين بن عبد الله بن سينا) ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ਨਾਮ ਐਵੇਸਿਨਾ, ਇੱਕ ਇਰਾਨੀ ਪੋਲੀਮੈਥ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਲੱਗਪਗ 450 ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਗਪਗ 240 ਬਚੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 150 ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਅਤੇ 40 ਮੈਡੀਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਹਨ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਇਬਨ ਸਿਨਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸਿਰਫ ਉਸਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਿਰਨਾ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਸਹੀ ਹੈ,ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਗਲਤ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਸਿਧਾਂਤ (ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਵੇ) ਨੂੰ ਪਰਚਾਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਬੂਤ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਸਿਨਾ ਦੇ ਦਾਹਵਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਇਬਨ ਸਿਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 980 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਫਾਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਅਫ਼ਨਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਬਾਪ ਬਲਖ਼ (ਹੁਣ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਬੁਖ਼ਾਰਾ (ਹੁਣ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ) ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂਹ ਬਿਨ ਮਨਸੂਰ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਦੀ ਗਵਰਨਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੁਰਆਨ ਖ਼ਤਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫ਼ਿਕਹ, ਅਦਬ, ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂਹ ਬਿਨ ਮੰਸੂਰ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮਰਜ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਵੈਦ ਹਕੀਮ ਹਥ ਖੜੇ ਕਰ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਕੇ ਇਨਾਮ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਖੋਲ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਹ ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਖ਼ਵਾਰਿਜ਼ਮ ਚਲੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੋਈ ਦਸ ਸਾਲ (392 - 402 ਹਿਜਰੀ) ਰਿਹਾ। ਖ਼ਵਾਰਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਜਰਜਾਨ ਫਿਰ ਅਲਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਮਜ਼ਾਨ ਮੁੰਤਕਿਲ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸਫਿਹਾਨ ਵਿੱਚ ਇਲਿਆ-ਏ-ਅਲਦ ਵਿਲੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹਮਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਬਾਨ 427 ਹਿਜਰੀ (1037 ਈਸਵੀ) ਨੂੰ ਹੋਈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖ਼ਿਰੀ ਪੜਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੂਲੰਜ ਦੀ ਮਰਜ਼ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਕ਼ਰੀਬ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ੁਸਲ ਕਰਕੇ ਤੌਬਾ ਕੀਤੀ, ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ
ਹਫ਼ੀਜ਼ ਜਲੰਧਰੀ

ਅਬੂ ਅਲ-ਅਸਰ ਹਫ਼ੀਜ਼ ਜਲੰਧਰੀ () (ਜਨਮ 14 ਜਨਵਰੀ 1900 - ਮੌਤ 21 ਦਸੰਬਰ 1982) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕੌਮੀ ਤਰਾਨਾ ਲਿਖਿਆ। ਇਸਨੂੰ "ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ ਇਸਲਾਮ" ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਹਫ਼ੀਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜਨਵਰੀ 1900 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸ਼ਮਸੁੱਦੀਨ ਇੱਕ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਦਰੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ 7ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਆ।
ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ

1922 ਤੋਂ 1929 ਤੱਕ, ਜਲੰਧਰੀ ਕੁਝ ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਨੋਨੇਹਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸਤਾਨ, ਤਹਿਜ਼ੀਬ-ਏ-ਨਿਸਵਾਨ, ਅਤੇ ਮਖਜ਼ਿਨ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਗਮਾ-ਏ-ਜ਼ਰ 1935 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਗੀਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ।

ਜਲੰਧਰੀ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। 1948 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ, “ਵਤਨ ਹਮਾਰਾ ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ”। ਉਸਨੇ 1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਮੱਖਣ

thumbnail|ਬੱਟਰ (ਮੱਖਣ) ਕਰਲਸ (ਕੁੰਡਲ਼ਾਂ)ਮੱਖਣ ਇੱਕ ਦੁੱਧ-ਉਤਪਾਦ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਦਹੀ, ਤਾਜਾ ਜਾਂ ਖਮੀਰੀਕ੍ਰਤ ਕ੍ਰੀਮ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਰਿੜਕ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਖਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਘਟਕ ਚਰਬੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਰੋਟੀ, ਡਬਲਰੋਟੀ, ਪਰੌਠੇ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਲੱਗਿਆ ਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੌਸ ਬਣਾਉਣ, ਅਤੇ ਤਲਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਭੇਡਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਜੱਕਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਲੂਣ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੇਅਰੀ ਲੂਣ), ਸੁਆਦ (ਜਿਵੇਂ ਲਸਣ) ਅਤੇ ਰੱਖਿਅਕ ਕਈ ਵਾਰ ਮੱਖਣ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਮੱਖਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਘੋਲ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ, ਸਪਸ਼ਟ ਮੱਖਣ ਜਾਂ ਘਿਓ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਖਣ ਹੈ.
ਸ਼ਬਦ

ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦ "ਮੱਖਣ" ਫੈਲਣ ਵਾਲੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਯੋਗ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਬੀਜ ਅਤੇ ਅਖਰੋਟ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੇ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਦੇ ਮੱਖਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਅਕਸਰ ਫਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਬ ਦੇ ਮੱਖਣ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਚਰਬੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਕੋ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਸ਼ੀਆ ਮੱਖਣ ਜੋ ਕਮਰੇ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਠੋਸ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਨੂੰ "ਬਟਰਜ਼" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.
ਹੋਰ

ਕਾੜ੍ਹਨੀ ਵਿਚ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਪਤੀਲੇ ਵਿਚ ਉਬਾਲੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਚਾਟੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ, ਜਾਗ ਲਾ ਕੇ ਬਣਾਏ ਦਹੀ ਨੂੰ ਮਧਾਣੀ ਨਾਲ ਰਿੜਕ ਕੇ ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦਾ ਖਾਣ ਪਦਾਰਥ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਖਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਵੇਰ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਰੋਟੀ, ਜਿਹੜੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿੱਸੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਮੱਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਸਾਗ ਤਾਂ ਮੱਖਣ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਧ ਸੁਆਦ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਵੇਚਣ ਨੂੰ ਪੁੱਤ ਵੇਚਣ ਸਮਾਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਦੁੱਧ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੱਖਣ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਮੱਖਣ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਧੀਆ ਸਿਹਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਹੁਣ ਦੁੱਧ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਘਰ ਦੁੱਧ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁਣ ਦੁੱਧ ਘੱਟ ਰਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੱਖਣ ਵੀ ਘੱਟ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਸੰਤਾਨ ਮੱਖਣ ਖਾਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ
ਹਵਾਲੇ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁੱਧ-ਉਤਪਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਅਮਰਨਾਥ

ਅਮਰਨਾਥ ਹਿੰਦੂਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ 135 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਮੁੰਦਰ-ਤਲ ਤੋਂ 13,600 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਫਾ ਦੀ ਲੰਮਾਈ (ਅੰਦਰ ਦੇ ਵੱਲ ਗਹਿਰਾਈ) 19 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੋੜਾਈ 16 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਗੁਫਾ 11 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਅਮਰਨਾਥ ਗੁਫਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅਮਰਨਾਥ ਨੂੰ 'ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮਾਂ ਪਾਰਬਤੀ ਨੂੰ ਅਮਰਤਵ ਦਾ ਰਹੱਸ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ
ਭਵਾਨੀ

ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਮ ਭਵਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ’ਚ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ’ਚ ਉਸ ਜੋਤ-ਤੇਜ ਦੀ ਅਭਿਵ੍ਰੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਵਾਂਛਨੀਈਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਣ ਅਤੇ ਪਰਾਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ 'ਸ਼ਕਤੀ-ਧਾਰਾ' ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਪਰਿਆਏ ਵਾਚਕ, ਦੁਰਗਾ, ਚੰਡੀ, ਭੈਰਵੀ, ਕਾਲੀ ਆਦਿ ਨਾਮ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂੰਹ ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਭਾਵ ਚੇਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣਾਪਣ ਹੈ। ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀ-ਵਿਧੀਆਂ ਨਿਯੋਜਿਤ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਾਹਨ ਸ਼ੇਰ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਪਰਾਕਰਮ ਦਾ-ਆਕਰਮਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ ਜੋ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਪਾਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਰਨ ਦੇ ਹੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ 'ਭਵਾਨੀ ਤਲਵਾਰ' ਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਉਤਪੀੜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਵਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਦੋਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋ ਦੀ ਅਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਮੰਦਰ

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਤੁਲਜਾਪੁਰ ਵਿਚ ਤੁਲਜਾ ਭਵਾਨੀ ਮੰਦਰ ਨੂੰ 51 ਸ਼ਕਤੀ ਪੀਠਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ)। ਇਹ ਮੰਦਰ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਤੁਲਜਾ ਭਵਾਨੀ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਵਿਚ 1537 ਅਤੇ 1540 ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਗੋਵਰੇਗਾਓਂ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਦੇਵੀ ਭਵਾਨੀ ਅਤੇ ਭਗਵਤੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਗੁਰੂਵਰਿਆ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਅਰਿਆ ਅੰਨਾਜੀ ਸ਼ੈਲਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਭੁਇਕੋਟ ਕਿਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਸੁੰਦਰ, ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਮੰਦਿਰ ਵੱਡੇ ਗੁਲਮੋਹਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਤੀ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਗੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਭਵਾਨੀ ਦੇਵੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਗਰਾ ਜਾਂ ਫਿਰਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਕਰੁਣਸਵਰੂਪਿਨੀ, ਦਇਆ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ, ਉਪ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਕੁਲਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਤੁਲਜਾਪੁਰ ਦਾ ਭਵਾਨੀ ਮੰਦਰ ਸੋਲਾਪੁਰ ਨੇੜੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਸਹਾਯਾਦਰੀ ਸੀਮਾ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਤੇ ਇਕ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਯਮੁਨਾਚਲਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਪੌੜੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤੁਲਜਾ ਭਵਾਨੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ

ਤੁਲਜਾ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ (ਮੂਰਤੀ) ਕਾਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀ, ਉਚਾਈ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ 3 ਫੁੱਟ (0.91 ਮੀਟਰ) ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿਚ 2 ਫੁੱਟ (0.61 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਅਸਟ-ਭੁਜਾ ਹੈ (8 ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ) ਦੁਰਗਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਲੰਬੇ ਵਾਲ ਤਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਤਰਲ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਰੁਦਰ

ਰੁਦਰ ਰੁਦਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਵੈਦਿਕ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਤੇਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿਆਰਾਵੇਂ ਥਾਂ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਈ ਵਾਰ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰੂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਰੂਤ ਨੂੰ ਰੁਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੀਤੀ ਦੇ 49 ਪੁੱਤਰ, ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਭੈਣ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਰੁਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਨਾਮ

ਰਾਮਾਇਣ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਦਿਤੀ ਦੇ 33 ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 11ਵੇਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 12 ਆਦਿੱਤਿਆ, 8 ਵਾਸੁਸ ਅਤੇ 2 ਅਸ਼ਵਿਨ ਹਨ, ਜੋ 33 ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰਭੀ - ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ "ਭਰਪੂਰ ਗਊ" - ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸਾਧੂ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ

ਸਾਧੂ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ, ੩ ਸਤੰਬਰ ੧੮੮੯ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਇਸਾਈ ਭਾਰਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ੧੯੨੯ ਵਿੱਚ ਮੋਇਆ ਸੀ।
ਆਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ

ਸਾਧੂ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਧੂ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਵ ਸਾਧੂਅੰਮ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਣਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇਸਾਈ ਸਕੁਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਸਿਖਣ ਭੇਜਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਈਇਬਲ ਖਰੀਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਇੱਕ ਪੰਨਾ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਸਹਮਣੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰੈਲ ਪਟਰੀ ਉੱਤੇ ਆਤਮਦਾਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸਨਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਾਧੂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕੌਣ ਹੈ ਸੱਚਾ ਰੱਬ। ਜੇਕਰ ਰੱਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਤਿਤਵ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਰਾਤ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਅਤਮਦਾਹ ਕਰਦਾ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸਵੇਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦਾ ਉਸਦੇ ਛਿਦੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਸਹਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਹੋਇਆ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਾਈ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ

ਨਰਾਤੇ ਤਹਿਵਾਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਇਸ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰਿਣੀ ਯਾਨੀ ਚਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਇਆ ਤਪ ਦਾ ਚਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਪ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਕਤੀ

ਇਸ ਦਿਨ ਸਾਧਕ ਕੁੰਡਲਿਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਬਾਧਾ ਦਾ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ।
ਫਲ

ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਦੂਜਾ ਸਵਰੂਪ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਤਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤਪ, ਤਿਆਗ, ਤਪੱਸਿਆ, ਸਦਾਚਾਰ, ਸੰਜਮ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਔਖੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਰਤੱਵ-ਪਥ ਨਾਲ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਮਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਥਾਂਈਂ ਥਾਂਈਂ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਫਤਹਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਰਗੇ ਪੂਜੇ ਦੇ ਦੂੱਜੇ ਦਿਨ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸਾਧਕ ਦਾ ਮਨ ‘ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ’ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਅਵਸਥਿਤ ਮਨਵਾਲਾ ਯੋਗੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦਿਨ ਅਜਿਹੀ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤੈਅ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਹੁਣੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸੱਦ ਕੇ ਪੂਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਸਤਰ, ਪਾਤਰ ਆਦਿ ਭੇਂਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਪਾਸਨਾ

ਹਰੇਕ ਸਰਵਸਾਧਾਰਣ ਲਈ ਅਰਾਧਨਾ-ਯੋਗ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਮਾਂ ਜਗਦੰਬੇ ਦੀ ਭਗਤੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਕੰਠਸਥ ਕਰ ਕੇ ਨਰਾਤੇ ਵਿੱਚ ਦੂੱਜਾ ਦਿਨ ਇਸ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

या देवी सर्वभू‍तेषु माँ ब्रह्मचारिणी रूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नम:।।

ਅਰਥ: ਏ ਮਾਂ! ਥਾਂਈਂ ਥਾਂਈਂ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਬੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰਾ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੈ। ਜਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਰੰਬਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੌਦੁਰਗਾ
ਚੰਦਰਘੰਟਾ

ਮਾਂ ਦੁਰਗਾਜੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਹੈ। ਨਰਾਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਪੂਜਨ-ਆਰਾਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸਾਧਕ ਦਾ ਮਨ ਮਣਿਪੂਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਂ ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਰਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੁੰਦਰ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਵਿਧ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਲ ਸਾਧਕ ਲਈ ਅਤਿਅੰਤ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਥਾ

ਸ਼ਿਵ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਦਰਘੰਟਾ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ "ਸ਼ਕਤੀ" ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਹਨ।

ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਦੇ ਦਸ ਹੱਥ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਗਦਾ, ਕਮਾਨ-ਤੀਰ, ਖੜਕ, ਕਮਲ, ਘੰਟਾ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲ ਹਨ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਸੀਸ ਆਸਣ ਜਾਂ ਅਭੈਮੁਦ੍ਰ ਵਿੱਚ (ਡਰ ਦੂਰ ਹੋਣ ਤੋਂ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਗ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਧੇ ਚੰਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਘੰਟੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।

ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਗਰਜਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਪਹਿਲੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭੜਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਗੜਿਆ ਰੂਪ ਚੰਡੀ ਜਾਂ ਚਮੁੰਡਾ ਦੇਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਸਹਿਜਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮੂਰਤ ਹੈ।

ਉਹ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜੋ ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਡਿਆਈ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਦਿੱਖ ਸ਼ਕਤੀ-ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦੂਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀ ਘੰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲੜਾਈ ਭਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜੀ ਸਕਣ। ਬ੍ਰਹਮ ਦਰਸ਼ਨ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬ੍ਰਹਮ ਖੁਸ਼ਬੂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਖਸ਼ਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਮਨੀਪੁਰਾ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਥਨਾ
ਮੰਤਰ

ॐ देवी चंद्रघण्टायै नम:

Oṃ Devī Chandraghantaye Namaḥ
ਧਿਆਨ ਮੰਤਰ

पिण्डज प्रवरारूढ़ा चण्डकोपास्त्रकैर्युता। प्रसीदम तनुते महयं चन्द्रघण्टेति विश्रुता।।

Pindaj Pravarārudha Chandakopastrakairyutā
Prasādam Tanute Mahyām Chandraghanteti Vishrutā.
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੌਦੁਰਗਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ

ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ (ਅੰਗਰੇਜੀ: Lalu Prasad Yadav, ਜਨਮ: 11 ਜੂਨ 1948) ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਉਹ 1990 ਤੋਂ 1997 ਤੱਕ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2004 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਕਾਰਜਭਾਰ ਸਪੁਰਦ ਗਿਆ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ 15ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰਣ (ਬਿਹਾਰ) ਨਾਲ ਸੰਸਦ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਰਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਕੈਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਆਂ-ਘਰ ਨੇ ਹੁਣੇ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕਹੀ ਚਾਰਾ ਘੋਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਆਰੋਪ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਫਰ

ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਗੋਪਾਲਗੰਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਵ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਯਾਦਵ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ ਦੇ ਜੇਪੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਦ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਤਿਏਂਦਰ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਹਾ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕਰੀਬੀ ਰਹੇ ਸਨ। 1977 ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਲਾਲੂ ਯਾਦਵ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਸਭਾ ਪਹੁੰਚੇ। 1980 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾ ਪਦ ’ਤੇ ਵੀ ਰਹੇ। 1990 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਜੇਤੂ ਰਹੇ। ਲਾਲੂ ਯਾਦਵ ਦੇ ਜਨਾਧਾਰ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਵਾਈ (MY) ਯਾਨੀ ਮੁਸੱਲਮ ਅਤੇ ਯਾਦਵ ਫੈਕਟਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਤੋਂ ਕਦੇ ਇਨਕਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ

ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਗਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬੱਲਭ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਜੰਮੂ ਨਰੇਸ਼ ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਵਰਮਾ ਦੀ 21ਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਵਰਮਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਲਵ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਆਪ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਦੂਤ ਸਨ।
ਬਚਪਨ

ਅਗਰਸੈਨ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਦਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਅਸਤਰਾਂ-ਸ਼ਸਤਰਾਂ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੀਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਬਲ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੁਮੁਦ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਮਾਧਵੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।
ਰਾਜਾ ਬੱਲਭ ਨੇ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਕੇ ਅਗਰਸੈਨ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਭਾਗ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ ਬੜੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਜਾ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਵਰਦਾਨ

ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਰੁਚੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਤੋਂ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਵਿੱਚ ਲੱਛਮੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਅਗਰਕੁੱਲ ਧਨ ਤੇ ਅਮੀਰੀ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਰਹੇਗਾ।
ਵੰਸ਼ਜ਼

ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਦੇ 17 ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ 17 ਗੋਤਾਂ ਚੱਲੀਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਹੀ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 17 ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾਂ ਸਿਸ਼ੂ ਨਾਗ ਮਗਧ ਨਰੇਸ਼ ਦੇ 9ਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਵਾਸਕੀ ਦੀਆਂ 17 ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਗਏ।
ਗੋਤ

ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਪੁਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸਤਾਰਾਂ ਗੋਤ ਜੋ ਇਹ ਹਨ: ਗਰਗ, ਬਾਂਸਲ, ਬਿੰਦਲ, ਭੰਦਲ, ਧਰਨ, ਐਰਨ, ਗੋਇਲ, ਜਿੰਦਲ, ਕਾਂਸਲ, ਕੁਛਲ, ਮਧੂਕੁਲ, ਮੰਗਲਅ, ਮਿੱਤਲ, ਨੰਗਲ, ਸਿੰਘਲ, ਟਾਇਲ, ਟਿੰਗਲ ਆਦਿ।
ਬਾਉਲੀ

ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਨੇ ਬਾਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਇਮਾਰਤਸਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਨਮੁਨਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਇਹ 60 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਅਤੇ 15 ਮੀਟਰ ਚੋੜੀ ਹੈ ਜੋ ਕਨਾਟ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਵੀਂ ਦਿਲੀ ਵਿਖੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਰਵਾਇਆ|
ਬਾਹਰੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਦੇਸ਼

ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ ਚਾਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਰਾਜ ਦਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਸਿੱਕਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਇੱਟ ਭੇਟ ਕਰੇਗਾ ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗ਼ਰੀਬ ਨਾ ਰਹੇ। ਇਹ ਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜੇਕਰ ਮਾਲੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਣ ’ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਟਿਕਟ

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਦੀ 5100ਵੀਂ ਜੈਅਤੀ ਸਮੇਂ 1976 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਟ ਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤਾ।
ਯੱਗ ਅਤੇ ਦਸਵਾਂ ਦਸੋਦ

ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਨੇ 18 ਯੱਗ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਆਮਦਨ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਕੱਢਦਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਦਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਵਪਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ ’ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਅਗਰਵਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ, ਅਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਜੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਰਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ

ਰਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 28 ਮਾਰਚ 1977 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗੁੱਜਰਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ 'ਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਵੇਂ ਰੋਲਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਡੰਗਰ ਡਾਕਟਰ ਜੈਲੀ, ਬਲੂ ਵੈਨ, ਵਰਗੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ਾਂਸੀ ਆਦਿ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕੈਮਰਾ

ਕੈਮਰਾ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕੈਮਰਾ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਫੋਟੋਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆਉਂਦਾ ਗਿਆ ਇਸ ਦੀ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਨਾਲ ਹੀ ਫੋਟੋਆਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੀ ਸੁਧਰਦਾ ਗਿਆ। ਬਿਜਲੀ, ਡਿਜੀਟਲ ਕੈਮਰੇ ਤਾਂ ਕਮਾਲ ਦੀ ਕਾਰਜ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਦਿ੍ਸ਼ ਹੁਬਹੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਾਂ

ਮੁੱਢਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਫੋਟੋਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆਉਂਦਾ ਗਿਆ ਇਸ ਦੀ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਧਦੀ ਗਈ ਨਾਲ ਹੀ ਫੋਟੋਆਂ ਦੀ ਪੱਧਰ ਵੀ ਸੁਧਰਦੀ ਗਈ। ਬਿਜਲੀ, ਡਿਜੀਟਲ ਕੈਮਰੇ ਤਾਂ ਕਮਾਲ ਦੀ ਕਾਰਜ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਦਿ੍ਸ਼ ਹੁਬਹੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ

*ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਵੀ ਸਦੀ ਬੀਸੀ ਵਿੱਚ ਕੈਮਰਾ ਆਬਸਕਿਓਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਇਰਾਕੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਬਨ-ਅਲ-ਹਜ਼ੈਨ ਨੇ (1015-21) ਨੇ ਕੀਤੀ।
*ਚੀਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮੋ ਟੀ ਨੇ (1015-21) ਨੇ ਕੀਤੀ| ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇਖਿਆ। ਕੈਮਰਾ ਆਬਸਕਿਓਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਮਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਹਨਸ ਕੈਪਲਰ ਨੇ 1604 ਵਿੱਚ ਇਸ ਕੈਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲੈੱਜ਼ ਲਗਾਇਆ।
*ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਾਬਰਟ ਬਾਇਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਰਾਬਰਟ ਹੁੱਕ ਨੇ ਸੰਨ 1660 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਰਟੇਬਲ ਕੈਮਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ|
*ਸੰਨ 1675 ਵਿੱਚ ਜੋਹਨ ਜਾਨ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੈਮਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਵਿਹਾਰਕ ਸੀ| ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਏਨਾ ਸੁਲੱਭ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
*ਪਹਿਲਾ ਸਥਿਰ ਫੋਟੋਗਰਾਫ 1826 ਵਿੱਚ ਜੋਸਫ ਨਾਈਸਫੋਰ ਨੇ ਲਕੜੀ ਦੇ ਬੋਕਸ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਲਈ।
*ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਏਨਾ ਸੁਲੱਭ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਚਲਨ ਏਨਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਕਸ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਜਾਂ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮਕਾਰ ਦੇ ਸੁਚਾਰੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਜਾਂ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਹੈ।
ਫਾਇਦੇ

*ਇਸ ਦਾ ਚਲਨ ਏਨਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਕਸ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
*ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
*ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਜਾਂ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮਕਾਰ ਦੇ ਸੁਚਾਰੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਜਾਂ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਹੈ।
ਕਿਸਮਾਂ

*ਪਲੇਟ ਕੈਮਰਾ
*ਲਾਰਜ਼ ਫਰਮਿਟ ਕੈਮਰਾ
*ਮੀਡੀਅਮ ਫਰਮਿਟ ਕੈਮਰਾ
*ਫੋਲਡਿੰਗ ਕੈਮਰਾ
*ਬੋਕਸ ਕੈਮਰਾ
*ਰਿੰਗ ਫਿੰਗਰ ਕੈਮਰਾ
*ਇੱਕ ਲੈਨਜ਼ ਵਾਲਾ ਕੈਮਰਾ
*ਦੋ ਲੈਨਜ਼ ਵਾਲਾ ਕੈਮਰਾ
*ਛੋਟਾ ਲਘੁ ਚਿੱਤਰ ਕੈਮਰਾ
*ਤਤਕਾਲੀ ਚਿੱਤਰ ਕੈਮਰਾ
*ਫਿਲਮੀ ਕੈਮਰਾ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੰਤਰ