JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਜਾਵਾ ਵਰਚੁਅਲ ਮਸ਼ੀਨ

ਜਾਵਾ ਆਭਾਸੀ ਮਸ਼ੀਨ (Java Virtual Machine (JVM)) ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫਟਵੇਯਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਸਟਰਕਚਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੁੱਚ (ਸਮੂਹ) ਹੈ ਜੋ ਦੂਜੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸਕਰਿਪਟਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇੱਕ ਆਭਾਸੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਵਾ ਆਭਾਸੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ (ਇਨਪੁਟ) ਜਾਵਾ ਬਾਇਟਕੋਡ (Java bytecode) ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਿਡਲ ਪੱਧਰ ਦੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ (ਨਾ ਉੱਚ ਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਨਾ ਮਸ਼ੀਨ ਭਾਸ਼ਾ)। .ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਸਟੈਕ- ਆਧਾਰਿਤ, ਕਪਬਿਲਿਟੀ ਆਰਕਿਟੇਕਚਰ (stack - oriented, capability architecture) ਦੇ ਇੰਸਟਰਕਸ਼ਨ ਸੈੱਟਵਰਗੀ ਹੈ।

ਸੰਨ ਮਾਈਕਰੋਸਿਸਟਮ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ 4 . 5 ਬਿਲਿਅਨ JVM - ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਯੁਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਿੱਚ ਹਨ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ
2011

2011 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 2010 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਘਟਨਾ

* 15 ਜਨਵਰੀ – ਟੂਨੀਸ਼ੀਆ ਦਾ ਹਾਕਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਮੁਲਕ ਛੱਡ ਕੇ ਟੱਬਰ ਸਣੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੌੜ ਗਿਆ।
* 31 ਜਨਵਰੀ – ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਚ ਵੀਹ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਬੈਠਕ ਹੋਈ। ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਔਂਗ ਸੈਨ ਸੂ ਚੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਕੇ ਚੋਣਾਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ ਸਨ।
* 22 ਫ਼ਰਵਰੀ – ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਚਰਚ 'ਚ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ 181 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ।
* 14 ਅਕਤੂਬਰ – ਐਪਲ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 'ਆਈ-ਫ਼ੋਨ 4' ਰੀਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।
* 1 ਦਸੰਬਰ – ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਥਰਿਸਲਿੰਗਟਨ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਕੰਪਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਜ. ਡਬਲਯੂ. ਮੈਰੀਅਟ ਹੋਟਲ ਵੀ ਹੈ, ਨੇ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਦਸ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਈਮਾਰਤ ਦੋ ਦਿਨ (48 ਘੰਟੇ) ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕਮਾਲ ਅੰਜਾਮ ਕੀਤਾ।
* 20 ਦਸੰਬਰ – ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਨੇ 'ਸਹਿਧਾਰੀਆਂ' ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਖੋਹਣ ਬਾਰੇ ਨੋਟੀਫ਼ੀਕੇਸ਼ਨ ਰੱਦ ਕੀਤਾ।
ਜਨਮ

ਮਰਨ

* 24 ਜਨਵਰੀ – ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਭੀਮਸੇਨ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ(ਜਨਮ 1922)
* 23 ਫ਼ਰਵਰੀ – ਭਾਰਤੀ ਧਾਂਰਮਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸਹਜਾ ਜੋਗਾ ਦੇ ਮੌਢੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੀ ਮੌਤ। (ਜਨਮ 1923)
* 9 ਫ਼ਰਵਰੀ – ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ (ਜ. 1940)
* 3 ਜੂਨ – ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਜਨ ਲਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1967

1967 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਘਟਨਾ

* 8 ਮਾਰਚ – ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ, ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਚੀਫ਼ ਮਨਿਸਟਰ ਬਣਿਆ।
* 4 ਅਪਰੈਲ– ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ 500ਵਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ।
* 30 ਮਈ– ਗਾਰਡੇਨਾ, ਕੈਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ ‘ਚ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਸਟੰਟਮੈਨ ਏਵਿਲ ਨੀਐਵਲ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ 16 ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਉਤੋਂ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਦੌੜਾ ਕੇ ਜਲਵਾ ਵਿਖਾਇਆ।
* 5 ਜੂਨ– ਇਸਰਾਈਲ ਅਤੇ ਮਿਸਰ, ਸੀਰੀਆ, ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ 6 ਦਿਨਾ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
* 27 ਜੂਨ–ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਜੇਰੂਸਲੇਮ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੁਲਕ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹਿੱਸਾ ਐਲਾਨਿਆ। ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਤੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
* 16 ਅਕਤੂਬਰ– ਬਰੂਸਲ (ਬੈਲਜੀਅਮ)]] ਵਿੱਚ ਨਾਟੋ ਦੇ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਗਏ।
* 18 ਅਕਤੂਬਰ – ਰੂਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸ਼ੁੱਕਰ (ਗ੍ਰਹਿ) ਉੱਤੇ ਉਤਰਿਆ।
* 27 ਨਵੰਬਰ– ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚਾਰਲਸ-ਡੀ-ਗਾਲ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਨੂੰ ਵੀਟੋ ਕਰ ਦਿਤਾ।
* 3 ਦਸੰਬਰ– ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਰਿਸਚੀਅਨ ਬਰਨਰਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੇ ਲੂਈ ਵਾਸ਼ਕੰਸਕੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਲ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ | ਉਹ ਇਸ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ 18 ਦਿਨ ਜਿਊਾਦਾ ਰਿਹਾ |
* 12 ਦਸੰਬਰ– ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਆਖ਼ਰੀ 6500 ਬੰਦੇ ਵੀ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਰਾਹੀਂ ਕੱਢ ਲਏ।
ਜਨਮ

*15 ਮਈ – ਅਦਾਕਾਰਾ ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ
*18 ਜੁਲਾਈ – ਅਦਾਕਾਰ ਵਿਨ ਡੀਜ਼ਲ
* 9 ਸਤੰਬਰ – ਅਦਾਕਾਰ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ
*13 ਸਤੰਬਰ – ਅਮਰੀਕੀ ਫਰਾਟਾ ਦੌੜਾਕ ਮਾਈਕਲ ਜਾਨਸਨ
*16 ਦਸੰਬਰ – ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਅਥਲੀਟ ਡਨੋਵੇਨ ਬੈਅਲੀ
ਮਰਨ

* 22 ਨਵੰਬਰ– ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
21 ਦਸੰਬਰ

6 ਪੋਹ ਨਾ: ਸ਼ਾ:

21 ਦਸੰਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 355ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 356ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 10 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਵਾਕਿਆ

* 1401 – ਇਤਾਲਵੀ ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਮਸਾਚੋ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1704 – ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ: ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਤਾ।
* 1705 – ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀਨਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੇ।
* 1705 – ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੀਨਾ ਪਿੰਡ ਪੁੱਜੇ।
* 1844 – ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ, ਪੰਡਤ ਜੱਲ੍ਹਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਲੈ ਕੇ ਖਜਾਨਾ ਲੈ ਕਿ ਭੱਜੇ ਜਾਂਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ| ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਾ ਮਾਲ-ਮੱਤਾ ਲੈ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਮੁੜ ਆਈਆਂ।
* 1845 – ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜੰਗ (ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ) ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗ ਹੋਈ।
* 1898 – ਪੀਅਰੇ ਕਿਊਰੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਊਰੀ, ਦੋ (ਪਤੀ ਪਤਨੀ) ਸਾਇੰਸਦਾਨਾਂ, ਨੇ ਰੇਡੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।
* 1937 – ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਐਨੀਮਲ (ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ) ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ।
* 1958 – ਸ਼ਾਰਲ ਡ ਗੋਲ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ।
* 1975 – ਜਲਗਾਹਾਂ ਵਾਰੇ ਰਾਮਸਰ ਸਮਝੌਤਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ।
* 1986 – ਚੀਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ 5 ਲੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
* 1995 – ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਬੈਥਲਹਮ ਨਗਰ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਫ਼ਿਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਤਾ।
* 2002 – ਮਲਿਆਲਮ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
* 2002 – ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲੈਰੀ ਮੇਅਜ਼ ਨੂੰ, ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਜੁਰਮ ਕੀਤਿਉਾ, 21 ਸਾਲ ਕੈਦ ਰਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਡੀ.ਐਨ. ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਬੇਗੁਨਾਹੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਰਿਹਾਈ ਹੋ ਸਕੀ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟੈਸਟ ਕਾਰਨ ਰਿਹਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਉਹ 100ਵਾਂ ਬੇਗ਼ੁਨਾਹ ਕੈਦੀ ਸੀ।
* 2007 – ਪੋਲੈਂਡ, ਲਿਥੂਆਨੀਆ, ਲਾਤਵੀਆ, ਏਸਟੋਨਿਆ, ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ, ਸਲੋਵਾਕੀਆ, ਸਲੋਵੇਨੀਆ, ਹੰਗਰੀ, ਅਤੇ ਮਾਲਟਾ ਮਾਸਤਰਿਖ ਸੁਲਾਹ ਨੂੰ ਅਪਨਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਾਰਡਰ ਬਾਕੀ ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਖੋਲੇ।
ਜਨਮ

]]
]]
]]
* 1571 – ਜਰਮਨੀ ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਹਾਨਸ ਕੈਪਲਰ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1917 – ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹਾਈਨਰਿਸ਼ ਬਲ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1932 – ਕੰਨੜ-ਭਾਸ਼ੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਯੂ ਆਰ ਅਨੰਤਮੂਰਤੀ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1942 – ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜਲ਼ਗੋ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਆਲੋਚਕ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਐੱਸ ਤਰਸੇਮ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1947 – ਸਪੇਨੀ ਫਲੇਮੈਨਕੋ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਅਤੇ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਪਾਕੋ ਦੇ ਲੂਸੀਆ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1949 – ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਥੋਮਸ ਸਾਨਕਾਰਾ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1954 – ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ ਕਰਿਸ ਐਵਰਟ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1963 – ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੰਜੀਵ ਭੱਟ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1990 – ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਤੇ ਡਾਂਸਰ ਮਿੱਕੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ।
ਦਿਹਾਤ

]]
* 1375 – ਇਤਾਲਵੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਜਿਓਵਾਨੀ ਬੋਕਾਸੀਓ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1940 – ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਸਕੌਟ ਫ਼ਿਟਜ਼ਜੇਰਾਲਡ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1954 – ਰੂਸੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਇਵਾਨ ਇਲੀਅਨ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1982 – ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕੌਮੀ ਤਰਾਨਾ ਲਿਖਾਰੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਹਫ਼ੀਜ਼ ਜਲੰਧਰੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1983 – ਬੈਲਜੀਅਮ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਪਾਲ ਡੀ ਮਾਨ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਇਕਊਲੀਅਸ

ਅਸ਼ਵਸ਼ਾਵ ਜਾਂ ਇਕਊਲੀਅਸ ਇੱਕ ਛੋਟਾ - ਜਿਹਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ 88 ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਤਰਿਸ਼ੰਕੂ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਇਸ ਸੂਚੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਟਾਲਮੀ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ 48 ਤਾਰਾ ਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਈ ਸੀ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਧੁੰਦਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ + 3 . 9 ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ (ਚਮਕ ਜਾਂ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ)ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਰੋਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਇੱਕ ਵਿਪਰੀਤ ਮਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਜਿਹਨਾਂ ਜਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਚਮਕ ਓਨੀ ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ

ਅਸ਼ਵਸ਼ਾਵ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕਊਲੀਅਸ ਕਾਂਸਟਲੇਸ਼ਨ (Equuleus constellation) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਕਊਲੀਅਸ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਜਾਂ ਘੋੜੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸ਼ਵਸ਼ਾਵ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਵੀ ਘੋੜੇ ਦਾ ਬੱਚਾ ਹੈ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੋਨੋਂ ਹਿੰਦ - ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂਹਨ ਅਤੇ ਏਕਵਸ ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਸਜਾਤੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਮਿਲਦੇ - ਜੁਲਦੇ ਵੀ ਹਨ।
ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ

ਅਸ਼ਵਸ਼ਾਵ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ 3 ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਂਜ ਇਸ ਵਿੱਚ 10 ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਇਰਦ- ਗਿਰਦ ਗ਼ੈਰ - ਸੌਰੀਏ ਗ੍ਰਹਿ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ -
* ਅਲਫਾ ਇਕਊਲੀਆਇ (α Equulei) - ਇਹ ਇੱਕ G0 III ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ + 3 . 92 ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ (ਚਮਕ) ਵਾਲਾ ਤਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਲਗਭਗ 186 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਗ਼ੌਰ ਵਲੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਗਿਆਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਤਾਰਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਿਟੈਲਫਾ (Kitalpha) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਗਾਮਾ ਇਕਊਲੀਆਇ (γ Equulei) - ਇਹ ਇੱਕ ਦੋਹਰਾ ਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ + 4 . 7 ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਤਾਰਾ + 11 . 6 ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤੀ ਤਾਰਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਬਦਲਾਉ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
* ਡਲਟਾ ਇਕਊਲੀਆਇ (δ Equulei) - ਇਹ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਦੋ ਤਾਰੇ ਇੱਕ - ਦੂਜੇ ਦੀ ਈਦ - ਗਿਰਦ ਹਰ 5 . 7 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਕਰਮਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਦਵਿਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਕਕਸ਼ੀਏ ਕਾਲ (ਆਰਬਿਟਲ ਪੀਰਿਅਡ) ਹੈ।
* ਏਪਸਿਲਨ ਇਕਊਲੀਆਇ (ε Equulei) - ਇਸ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰਬੀਨ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ 4 ਤਾਰੇ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਸਭ ਕਾਫ਼ੀ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

]]

ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ ਜਾਂ ਕੋਰੋਨਾ ਬੋਰਿਐਲਿਸ ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ - ਜਿਹਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਟਾਲਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ 48 ਤਾਰਾਮੰਡਲੋਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ 88 ਤਾਰਾਮੰਡਲੋਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ

ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਬੋਰਿਐਲਿਸ (Corona Borealis) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਮਤਲੱਬ ਜਵਾਬ ਦਾ ਤਾਜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਰੀਟ ਜਿਵੇਂ ਅਰਧ - ਚੱਕਰ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਜ - ਏ - ਸ਼ੁਮਾਲੀ (تاج شمالی) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲੱਬ ਵੀ ਸ਼ੁਮਾਲ (ਜਵਾਬ) ਦਾ ਤਾਜ ਹੈ।
ਤਾਰੇ

ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ 24 ਤਾਰਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗਸਤ 2011 ਤੱਕ 3 ਦੇ ਈਦ - ਗਿਰਦ ਗ਼ੈਰ - ਸੌਰੀਏ ਗ੍ਰਹਿ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤਾਰਾ 2 ਖਗੋਲੀ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਰੇ ਦੀ ਚਾਨਣ ਓਨੀ ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਗੋਲੀਵਸਤੁਵਾਂਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

* ਅਲਫਾ ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ - ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਅਲਫਾ ਕੋਰੋਨਾਏ ਬੋਰਿਐਲਿਸ (α CrB ਜਾਂ α Coronae Borealis) ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸਨੂੰ ਐਲਫੱਕਾ (Alphecca) ਅਤੇ ਜੰਮਿਆ (Gemma) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਹੈ।
* ਪੁੱਤਰ ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ - ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਪੁੱਤਰ ਕੋਰੋਨਾਏ ਬੋਰਿਐਲਿਸ (β CrB ਜਾਂ β Coronae Borealis) ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸਨੂੰ ਨੂਸਾਕਾਨ (Nusakan) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਦੂਰਬੀਨ ਵਲੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਟੀ ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ - ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਟੀ ਕੋਰੋਨਾਏ ਬੋਰਿਐਲਿਸ (T CrB ਜਾਂ T Coronae Borealis) ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸਨੂੰ ਬਲੇਜ ਸਟਾਰ (Blaze Star) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਰ - ਵਾਰ ਫਟਣ ਵਾਲਾ ਨੋਵਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਇਹ ਤਾਰਾ ਸਮਾਂ - ਸਮਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕਦਮ ਵਲੋਂ ਤੀਵਰਤਾ ਵਲੋਂ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਏਬਲ 2065 (Abell 2065) - ਇਹ ਇੱਕ 400 ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂਦਾ ਗੁੱਛਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਧੁਂਧਲੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਵਲੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੀ ਚਮਕ 16ਵੀਂ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਤਾਰਾਮੰਡਲ

) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ - ਪੀਲੀ ਧਾਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਓਰਾਇਨ ਖੇਤਰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਲੀ ਹਰੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਓਰਾਇਨ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ]]

ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਲਪਿਤ ਆਕਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਕੁੱਝ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਮਸਲਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮ੍ਰਿਗ ਨਾਮ ਦਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਓਰਾਇਨ (orion) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਸਨ। ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ 88 ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਇਰਦ - ਗਿਰਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੂਰੇ ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਨੂੰ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਹੋ ਕਿ ਕੋਈ ਖਗੋਲੀ ਚੀਜ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲੇਗੀ ਤਾਂ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਭਲੇ ਹੀ ਇੱਕ - ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੱਗਣ ਲੇਕਿਨ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਦੋ ਪਹਾੜ ਇੱਕ - ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫ਼ਾਸਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਮੀਲਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹੈ।
ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ

ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ तारामंडल ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਟੀਲੇਸ਼ਨ (constellation) ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਮਜਮੁਆ - ਅਲ - ਨਜੂਮ (مجمع النجوم) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਾਰਾਗੁੱਛ ਅਤੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ

ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਉਹ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਖਗੋਲੀ ਵਸਤੂਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ - ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਹਨ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਰੂਤਾ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬੰਧਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਤਾਰਾਗੁੱਛ (ਸਟਾਰ ਕਲਸਟਰ) ਦੇ ਤਾਰੇ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁੱਛੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਤਾ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬੰਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਅਕਾਸ਼

right|thumb|300px|ਉੱਚਾਈ ਤੋਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਗੋਲੀ ਪਿੰਡ (ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ) ਦੇ ਬਾਹਰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦਾ ਉਹ ਭਾਗ ਜੋ ਉਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਕਾਸ਼ (sky) ਹੈ। ਅਨੇਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਡੂੰਘੇ-ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰਦੇ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਕੀਰਣਨ ਦੇ ਪਰਿਣਾਮਸਰੂਪ ਘਟਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਯੂਮੰਡਲ
ਰਿਗਵੇਦ

thumb|300px|ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪਾਂਡੂਲਿਪੀ

ਰਿਗਵੇਦ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ऋग्वेद ṛgveda, ਰਿਕ "ਉਸਤਤੀ, ਭਜਨ" ਅਤੇ ਵੇਦ "ਗਿਆਨ" ਦਾ ਮੇਲ) ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1028 ਸੂਕਤ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਸਤਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਤਰ ਹਨ, ਇਹੀ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਵੇਦ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਗਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ- ਪ੍ਰਿਥਵੀ, ਪਾਣੀ, ਅਗਨੀ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਗੁਣਗੁਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਕਵਿਤਾ। ਰਿਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ 10 ਮੰਡਲ, ਬਾਲਖਿਲਯ ਸਹਿਤ 1028 ਸੂਕਤ ਹਨ। ਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੂਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਕਦੈਵਤਵ ਅਤੇ ਏਕਾਰਥ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਤਯਾਯਨ ਪ੍ਰਭਤੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਅਨੁਕਰਮਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਚਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 10,500, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 153526 ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਕ੍ਰਿਤ ਅਨੁਕਰਮਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 4,32,000 ਅੱਖਰ ਹਨ। ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਜਿਹਨਾਂ 21 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਰਣਵਿਉਹ ਗਰੰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ - 1. ਸ਼ਾਕਲ, 2. ਵਾਸ਼ਕਲ. 3. ਆਸ਼ਵਲਾਇਨ, 4. ਸ਼ਾਂਖਾਇਨ ਅਤੇ ਮਾਂਡੂਕਾਇਨ। ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਰਿਚਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵੇਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮ੍ਰਤਿਉਨਿਵਾਰਕ ਤਰਿਅੰਬਕ - ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਮ੍ਰਤਿਉਞਜੈ ਮੰਤਰ (7/59/12) ਵਰਣਿਤ ਹੈ, ਰਿਗਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੇ ਜਪ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਧੀਵਤ ਵਰਤ ਅਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਖਆਤ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ (ਰਿ0 3/62/10) ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਉਪਯੋਗੀ - ਸੂਕਤ, ਤੱਤਗਿਆਨ - ਸੂਕਤ, ਸੰਸਕਾਰ - ਸੁਕਤ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਰੋਗ ਨਿਵਾਰਕ - ਸੂਕਤ (ਰਿ010/137/1-7), ਸ਼੍ਰੀ ਸੂਕਤ ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸੁਕਤ (ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸੂਕਤ ਦੇ ਖਿਲਸੂਕਤ ਵਿੱਚ), ਤੱਤਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਸਦੀਏ - ਸੂਕਤ (ਰਿ0 10/129/1-7) ਅਤੇ ਹਿਰੰਣਿਇਗਰਭ - ਸੂਕਤ (ਰਿ010/121/1-10) ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਆਦਿ ਦੇ ਸੂਕਤ (ਰਿ0 10/85/1-47) ਵਰਣਿਤ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਚਰਮੋਤਕਰਸ਼ ਦਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ -


* ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਵੇਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਕਈ ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵੈਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਸਤਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੂਕਤ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ।
*ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਦਸ ਮੰਡਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1028 ਸੂਕਤ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਲ 10,500 ਰਿਚਾਵਾਂ ਹਨ।
* ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਦਸ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਮੰਡਲ ਛੋਟੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਮੰਡਲ ਵੱਡੇ ਹਨ।
* ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਤਰ ੲਿੰਦਰ ਦੇਵਤੇ ਲੲੀ ਲਿਖੇ ਗੲੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਕਰਤੁ

ਕਰਤੁ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਅਲਫਾ ਉਰਸੇ ਮੇਜੋਰਿਸ (α UMa ਜਾਂ α Ursae Majoris) ਹੈ, ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੌਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 40ਵਾਂ ਸਭ ਨਾਲ਼ੋਂ ਰੌਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ 124 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਔਸਤ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਯਾਨੀ ਚਮਕ ਦਾ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ) 1.79 ਹੈ। ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਹੈ।
ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ

ਕਰਤੁ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡੂਬੇ (Dubhe) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਲਦੁੱਬ (الدب) ਤੋਂਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਭਾਲੂ ਹੈ।
ਵਰਣਨ

ਕਰਤੁ ਦੇ ਬਹੁ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਦੇ ਇਹ ਤਾਰੇ ਹਨ:
* ਕਰਤੁ ਏ (α UMa A) - ਕਰਤੁ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ K0 III ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 4 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਆਸ ਦਾ 30 ਗੁਣਾ ਹੈ।
* ਕਰਤੁ ਬੀ (α UMa B) - ਕਰਤੁ ਏ ਦਾ ਇਹ ਸਾਥੀ ਤਾਰਾ F0 V ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 1 . 7 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ * ਵਿਆਸ ਦਾ 1 . 3 ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਤੁ ਏ ਵਲੋਂ 24 ਖਗੋਲੀ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ।
* ਕਰਤੁ ਸੀ (α UMa C) - ਇਹ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ F8 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਤੁ ਏ ਵਲੋਂ 8, 000 ਖਗੋਲੀ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਅੰਗਿਰਸ

ਅੰਗਿਰਸ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਏਪਸਿਲਨ ਅਰਸੇ ਮਜੋਰਿਸ (ε UMa ਜਾਂ ε Ursae Majoris) ਹੈ, ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਨਾਲ਼ੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 33ਵਾਂ ਸਭ ਨਾਲ਼ੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ 81 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਔਸਤ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਯਾਨੀ ਚਮਕ ਦਾ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ) 1 . 76 ਹੈ।
ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ

ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਲਯੋਥ (Alioth) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਲ - ਅਲਿਅਤ (الإلية) ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲੱਬ ਗੁੱਝੀ ਗੱਲ ਦੀ ਮੋਟੀ ਦੁਮ ਹੈ।
ਵਰਣਨ

ਅੰਗਿਰਸ ਇੱਕ A0pCr ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਉਪਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਰੇਣੀਕਰਣ ਵਿੱਚ p ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਅਜੀਬ (peculiar, ਪੇਕਿਉਲਿਅਰ) ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਾਰੇ ਵਲੋਂ ਉਭਰਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਕਰਮ (ਸਪੇਕਟਰਮ) ਬਹੁਤ ਵਚਿੱਤਰ ਹੈ। ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਚੁੰਬਕੀਏ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੇ ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਰਤ ਤੱਤ ਵੱਖ ਹੋਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਸ ਦਾ ਘੂਰਣਨ ਅਕਸ਼ (ਐਕਸਿਸ) ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀਏ ਅਕਸ਼ ਇੱਕ - ਦੂਜੇ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਹਨ ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੇ ਚੁੰਬਕੀਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋਏ ਤੱਤ ਵੀ ਉਛਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਤੱਤ ਦਾ ਵਰਣਕਰਮ ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਤਤਵੋਂ ਕਿ ਉਥੱਲ - ਪੁਥਲ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਕਰਮ ਅਜੀਬ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ 5 . 1 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਈਦ - ਗਿਰਦ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ 14 . 7 ਗੁਣਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ (ਮਹੀਨਾ) ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਗੈਸ ਦਾਨਵ ਇਸ ਤਾਰੇ ਵਲੋਂ 0 . 055 ਖਗੋਲੀ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅੰਗਿਰਸ ਦੀ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕ (ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) ਸੂਰਜ ਦੀ 108 ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 3 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਆਸ ਦਾ 3 . 7 ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਤਹੀ ਤਾਪਮਾਨ 9, 400 ਕੈਲਵਿਨ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਮਾਰੀਚਿ

ਮਾਰੀਚਿ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਏਟਾ ਅਰਸੇ ਮਜੋਰਿਸ (η UMa ਜਾਂ η Ursae Majoris) ਹੈ, ਸਪਤਰਸ਼ਿ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 38ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ 101 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਔਸਤ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਯਾਨੀ ਚਮਕ ਦਾ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ) 1 . 85 ਹੈ।
ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ

ਮਾਰੀਚਿ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਲਕੇਡ (Alkaid) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਇਦ ਬਿਨਾਤ ਨਅਸ਼ (قائد بنات نعش) ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲੱਬ ਸੋਗ ਮੰਨਦੀ ਬੇਟੀਆਂ ਹੈ ਹਨ।
ਵਰਣਨ

ਮਾਰੀਚਿ ਇੱਕ ਨੀਲੇ - ਸਫੇਦ ਰੰਗ ਦਾ B3 V ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 22, 000 ਕੈਲਵਿਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਾਫ਼ੀ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਦੂਰਬੀਨ ਦੇ ਵਿੱਖ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਵਲੋਂ ਗਰਮ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਰੀਚਿ ਦੀ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕ (ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) ਸੂਰਜ ਦੀ 700 ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 6 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਆਸ ਦਾ 1 . 8 ਗੁਣਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰੇ
ਪੁਲਸਤਯ

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਪੁਲਸਤਯ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: पुलस्त्य) ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਾਂ ਮਨ-ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, (ਮਾਨਸ ਪੁਤਰ) ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ (ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੁਲਸਤਯ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਕਾਰੀਆ (ਕੰਨ) ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। (ਅਧਿਆਇ 65, Ādi Parva and Bāgavata)। ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ- ਪੁਲਸਤਿਆ (पुलस्त्य) ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੁਆਰਾ ਉਦਾਨਾ ਨਾਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਵਾਧਕਾ (ਚਾਹਵਾਨ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਵਾਪੁਰੀਆ 2.1.16 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸਪਤਰਸ਼ੀ ਹਨ ਮਰੀਚੀ, ਅਤਰੀ, ਅੰਗੀਰਾ, ਪੁਲਾਹਾ, ਕਰਤੂ, ਪੁਲਸਤਯ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ।
ਪੁਰਾਣਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ

ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਧਿਅਮ ਸੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਨਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।

ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਵ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਰਵ ਮੁਨੀ ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਯਕਸ਼ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਿਸ਼ੀ ਕਰਦਮ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹਵਿਰਭੂ ਸੀ। ਪੁਲਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼੍ਰਵ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ: ਇਕ ਕੈਕੇਸੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਵਣ, ਸ਼ਰੂਪਨਖਾ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਏਲਾਵਿਦਾ ਅਤੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੁਬੇਰ ਸੀ।
ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ

ਕੁਝ ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਪੋਲੋਨਾਰੂਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਮੂਰਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਾ ਪਰਾਕਰਮਬਾਹੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ ਸੇਨਾਰਥ ਪਰਾਨਾਵਿਤਨਾ ਨੇ ਝੂਠਾ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਾਪੂ ਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੂਰਤੀ, ਨੱਕਾਸ਼ੀ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਜਾਂ ਪੁਲਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਹਨ। (ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ)
King Parakramabahu the great.jpg

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ
ਅਥਰਵ ਵੇਦ

ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਸੰਹਿਤਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿਤਰਤਮ ਅਤੇ ਸਰਵੋੱਚ ਧਰਮਗਰੰਥ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਵੇਦ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਅਰਥਾਤ ਮੰਤਰ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਦੂ, ਚਮਤਕਾਰ, ਚਿਕਿਤਸਾ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵੀ ਮੰਤਰ ਹਨ। ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀਸਥਾਪਨ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰ ਉਪਦਰਰਹਿਤ ਹੋਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਉੱਨਤੀ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: -

ਯਸਿਅ ਰਾਗਿਆ ਜਨਪਦੇ ਅਥਰਵਾ ਸ਼ਾਂਤੀਪਾਰਗ:।

ਨਿਵਸਤਿਅਪਿ ਤਦਰਾਰਾਸ਼ਟਰਂ ਵਰਧਤੇਨਿਰੁਪਦਰਵੰ।। (ਅਥਰਵ0-1/32/3)।

ਭੂਗੋਲ, ਖਗੋਲ, ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਦਿਆ, ਅਣਗਿਣਤ ਜੜੀ - ਬੂਟੀਆਂ, ਆਯੁਰਵੇਦ, ਗੰਭੀਰ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਮੌਲਕ ਸਿਧਾਂਤ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਗੁਝੇ ਤੱਤਵ, ਰਾਸ਼ਟਰਭੂਮੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਸ਼ਲਯ ਚਿਕਿਤਸਾ, ਕ੍ਰਿਮੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਉਪਾਅ, ਪ੍ਰਜਨਨ - ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਿ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਉਪਕਾਰੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਤਿਅੰਤ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ - ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਅਭਿਚਾਰਿਕ ਦੋਨਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਨ ਵਰਣਿਤ ਹਨ। ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਨੂੰ ਬਰਹਮਵੇਦ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚਰਣਵਿਉਹ ਗਰੰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਥਰਵ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਨੌਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ - 1 . ਪੈਪਲ, 2 . ਦਾਂਤ, 3 . ਪ੍ਰਦਾਂਤ, 4 . ਸਨਾਤਕ, 5 . ਸੌਲ, 6 . ਬਰਹਮਦਾਬਲ, 7 . ਸ਼ੌਨਕ, 8 . ਦੇਵਦਰਸ਼ਤ ਅਤੇ 9 . ਚਰਣਵਿਦਿਅ ਬਤਲਾਈ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦੋ - 1 . ਪਿਪੱਲਾਦ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ 2 . ਸ਼ੌਨਕ ਸੰਹਿਤਾ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿਪਲਾਦ ਸੰਹਿਤਾ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 759 ਸੂਕਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਿੱਚ 6000 ਮੰਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਜਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ - ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ 5987 ਜਾਂ 5977 ਮੰਤਰ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹੈ।

ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਮੁੱਖ ਤਥ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ -

* ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
* ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿਗਦ ਅਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਤੋਂ ਵੀ ਮੰਤਰ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।
* ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਤਰ - ਤੰਤਰ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਭੁਤ, ਆਦਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਹਨ।
* ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੂਤ - ਪ੍ਰੇਤ, ਜਾਦੂ - ਟੂਣੇ ਆਦਿ ਦੇ ਮੰਤਰ ਹਨ।
* ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਦੇਵਤਰਪਣ ਨੂੰ ਇਸ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਗੌਣ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
* ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਰਿਗਵੇਦ ਅਤੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁੱਲ ਹੈ।
* ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ - ਪੂਜਾ ਦੀ ਉਪੇਕਸ਼ਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ - ਰੂਹਾਂ ਅਤੇ ਤੰਤਰ - ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲਗਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਯਜੁਰਵੇਦ

ਯਜੁਰਵੇਦ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵੇਦ ਧਰਮਗਰੰਥ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਲਈ ਗਦ ਅਤੇ ਪਦ ਮੰਤਰ ਹਨ। ਯਜੁਰਵੇਦ (ਯਜੁਸ+ਵੇਦ) ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਚਾਰ ਪਵਿਤਰਤਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਗੱਦ ਰੂਪ ਗਰੰਥ ਹੈ। ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੱਦ ਰੂਪ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਯਜੁਸ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜੁਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵੇਦ ਦਾ ਨਾਮ ਯਜੁਰਵੇਦ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਪਦਾਤਮਕ ਮੰਤਰ ਰਿਗਵੇਦ ਜਾਂ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਪਦਾਤਮਕ ਮੰਤਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕ ਅੰਸ਼ ਜੱਗਾਂ ਅਤੇ ਹਵਨਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਰੰਥ ਕਰਮਕਾਂਡ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਪਤ-ਸਿੰਧੁ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਉਥੇ ਹੀ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਰਚਨਾਕਾਲ 1400 ਤੋਂ 1000 ਈ ਪੂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਲੱਗਭੱਗ ਅੰਤਮ ਰਚੀ ਗਈਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਸਨ, ਜੋ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੂਸਰੀ ਸਹਸਰਾਬਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸਹਸਰਾਬਦੀ ਦੀਆਂ ਆਰੰਭਕ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਗਰੰਥ ਤੋਂ ਆਰਿਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਮਾਜਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਂ ਦੀ ਵਰਣ-ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਵਰਨ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਝਾਕੀ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਤੁ ਯੱਗ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾ ਹਨ: ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਯਜੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸ਼ੁਕਲ ਯਜੁਰਵੇਦ ਸ਼ਾਖਾ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੇ ਕਈ ਜੱਗਾਂ ਦਾ ਟੀਕਾ ਹੈ:
* ਅਗਨੀਹੋਤਰ
* ਅਸ਼ਵਮੇਧ
* ਵਾਜਪੇਏ
* ਸੋਮਯਗਅ
* ਰਾਜਸੂਯ
* ਅਗਨੀਚਇਨ

ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਲੱਗਭੱਗ 663 ਮੰਤਰ ਯਥਾਵਤ ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਵੇਦ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਭਾਗ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਅੱਜ ਵੀ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਯੱਗਮੂਲਕ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਹੀ ਹਨ।
ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਯਜੁਰਵੇਦ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਯਜੁਰਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਨਿਰੂਪਨ ਵਿਵਸਥਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਰਾਜਸੂਯ

ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਯੱਗ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਚੱਕਰਵਤੀ ਸਮਰਾਟ ਬਨਣ ਲਈ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਯੱਗ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਯੱਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਇਹ ਹੈ ਦੀ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਚੱਕਰਵਤੀ ਸਮਰਾਟ ਬਨਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਸੰਪੰਨ ਕਰਵਾਕੇ ਇੱਕ ਘੋੜਾ (ਅਸ਼ਵ) ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਘੋੜਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਘੋੜਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੁੱਝ ਫੌਜੀ ਵੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਜਦੋਂ ਉਹ ਘੋੜਾ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਵਲੋਂ ਹੋਕੇ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਿਖਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੜਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਦੀ ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਸ ਰਾਜਸੂਯ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਛੱਤਰਛਾਇਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।