JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
වෙළඳාම සහ ප්‍රවාහනය

ප්‍රවාහන තාක්ෂණයේ වාසිය ලබාගත් ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරයේ ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන්ම වෙළඳාම මත පදනම් වූ බව පෙනේ. මෙම වාසි අතරට බෝට්ටුව මෙන්ම ආසියාවේ අදටද දකින්නට ලැබෙන ආකාරයේ ගොනුන් බැඳි ගැල්ද අයත් වේ. මෙම බෝට්ටු අදටත් ඉන්දු ගඟේ දැකිය හැකි බෝට්ටු සේම කුඩා, පතුල පැතලි යාත්‍රාව, සමහර විට සුළඟෙන් ධාවනය වන ඒවා වේ. පුරා විද්‍යාඥයන් ලෝතල් නම් ප්‍රධාන නගරයෙන් දිය සිඳුනු ඇළ මාර්ගයක් සහ නැංගුරම් දැමීමේ පහසුකම් ද සොයාගෙන තිබෙනවා.

4300-3200BCE අතර ලෝකඩ යුගයේදී ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය දකුණු ටක්මෙනිස්ටාන් සහ ඉරාක කුඹල් කර්මාන්තය සමග සමානකම් දක්වයි. මුල් හරප්පන් කාලයේ (ක්‍රි.පූ.3200-2600) වළන්, මුද්‍රා, දේහ රූප හා ආභරණ ඉරාන සානුව සහ මධ්‍ය ආසියාව අතර වෙළඳාම ගැන දරන සාක්ෂියකි.

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරයේ මේවලම්, වෙළඳාම් ජාලය , ආර්ථිකය සලකා බැලූ විට විශාල ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරනවා. ඒ අතර ඇෆ්ගනිස්ථානයේ කොටසක්, පැරීසියේ වෙරළ බඩ ප්‍රදේශ, නැගෙනහිර සහ බටහිර ඉන්දියාව සහ ඉරාන සානුව වනවා.

පූර්ව මධ්‍ය හරප්පන් අවධියේ "දිලමුන් වලින් පැමිණි අතරමැදි වෙළඳුන්" විසින් හසුරවනු ලැබු පුළුල් සමුද්‍රාසන්න වෙළඳ ජාලයක් හරප්පන් සහ මෙසපොතේමියානු ශිෂ්ඨාචාර අතර පැවතී තිබෙනවා. මේ සඳහා ලී වලින් නිර්මාණය කල යාත්‍රා යොදාගෙන ඇති අතර ඒවා එක් මධ්‍ය කුඹ ගසක් හා වියන ලද රෙදි රුවලකින් යුක්තයි.
ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය - භූගෝලීය

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය - භූගෝලීය


ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාර නිම්නය වටවී තියෙන්නේ වර්තමාන පකිස්ථානයෙන් බොහෝ ප්‍රමාණයකින් බලොචිස්ටාන් සිට ගුජරාටය දක්වා ඉන්දියාවේ බටහිර ප්‍රාන්ත වලින්, ඉහලින් පන්ජාබයේ සිට නැගෙනහිරින් ජෙලුම් නදියේ සිට උතුරු සුට්ලෙජ් හි රූපාර් දක්වායි. ඉන්දු නිම්නයේ ප්‍රදේශ පකිස්ථානයේ වයඹ දිග දේශසීමාව ප්‍රදේශයෙන්ද හමුවි තිබෙනවා. බටහිර බලුචිස්ටන් හි සුටකගන් දෝර් සිට ගුජරාටයේ ලෝතල් දක්වා වෙරළබඩ ජනාවාස පැතිරෙනවා. උතුරු ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ෂෝටුගායි හි ඔක්සස් නදිය ආසන්නයේද, වයඹ දිග පකිස්ථානයේ ගෝමාල් නදී ප්‍රදේශයෙන්, දිල්ලි සිට කි.මී 28ක් දුරින් අලම්පූර්හි හින්දන් නදිය ආසන්න ප්‍රදේශයෙන්ද ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරයට අයත් භූමිය හමුවී තිබෙනවා. ඉන්දු නිම්නයේ භූමි භාගයන් බොහෝ විට හමුවන්නේ ගංගා ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ වලින් වගේම පුරාන මුහුදු වෙරළාසන්න ප්‍රදේශවලින්. උදාහරණයක් වශයෙන් බලකොට් නැමති දිවයින සහ දෝලාවරි ප්‍රදේශ දැක්විය හැකියි.

සිඳුනු ගංගා පතුල් අතිඡාදනය වීම පිළිබඳ සාක්ෂි පකිස්ථානයේ හකාරා ඇළ මාර්ගයෙන් සහ ඉන්දියාවේ සෘතුමය ගැගාර් නදියෙන් හමුවනවා. රූපාර්, රාකිගාර්හි, සෝති, කලිබන්ගන් සහ ගන්වරිවලා ද ඒ අතර වනවා. ජේ.ජී.ෂැෆර් සහ ඩී.ඒ.ලිචිටෙන්ස්ටෙයින් ට අනුව හරප්පන් ශිෂ්ඨාචාරය බැගර්, හක්රා සහ කෝටි සම්ප්‍රදායන් හෝ ඉන්දියානු හා පකිස්තානු දේශසීමා වල සිටි ගැගර්-හකරා ජන වර්ග වල සිංයෝජනයක් වෙනවා.

සමහර පුරාවිද්‍යාඥයන්ට අනුව පන්සියයකට අසන්න හරප්පන් භූමි කොටස් ගගාර්-හකරා නදියේ වියළුනු ප්‍රදේශ වල සහ එහි අතු ගංගා වල තිබී හමුවී තිබෙනවා. ඔවුන්ගේ අදහසේ හැටියට මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඉන්දු ගගාර්-හකරා හෝ ඉන්දු සරස්වති ශීෂ්ඨාචාර නිවැරදි බව ඔප්පු වනවා. නමුත් මේයට විරුද්ධ වන තවත් පුරාවිද්‍යාඥයන් කොටසක් පවසන්නේ වගා කටයුතු සඳහා වත් පදිංචිය සඳහාවත් ගගාර්-හකරා ප්‍රදේශය ඉන්දු ශිෂ්ඨාචාර කාල සීමාවේදී භාවිතා නොවුන බවයි.
ලිවීම සහ සංකේත පද්ධතිය

ලිවීම සහ සංකේත පද්ධතිය


මුද්‍රා වල , කුඩා වගුවල, පිඟන් මැටි භාජන හා තවත් දුසිමක් පමණ භාණ්ඩ තිබී එකිනෙකට වෙනස් ඉන්දු සංකේත 400ක් පමණ හමුවී තිබෙනවා(සමහරු කියන පරිදි 600ක්), මේ භාණ්ඩ වලට ඉන්දු නගරයක් වූ දෝලාවරි හි ඇතුළු බලකොටුවක ගේට්ටුවක එල්ලා තිබූ දැන්වීම් ලෑල්ලක්ද ඇතුලත්. සාමාන්‍ය ඉන්දු ශිලා ලේඛන අකුරු හතරකට හෝ පහකට වැඩි වන්නේ නෑ. බොහෝ ඒවා (දෝලාවරි හි දැන්වීම් ලෑල්ල හැර) ඉතා කුඩා ඒවායි. එක් මතුපිටක් මත තිබූ දිගම සටහන අලක කොටුවකට වඩා කුඩායි(2.54cm). මෙහි සංකේත 17 අඩංගුයි. ඕනෑම වස්තුවක් මත තිබූ දිගම සටහන සංකේත 26ක් දිගය.

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය "සාක්ෂර සමාජයක්” ලෙස මෙවන් ශිලා ලේඛන වලින් සාක්ෂි හමු වුවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂාමය වටපිටාවක මෙය අභියෝගයට ලක්වනවා. මෙම ශිලා ලේඛන වල කෙටි බව කිසිම පූර්ව නූතන සාක්ෂර සමාජයක දකින්නට ලැබෙන්නේ නැහැ. මෙම සාක්ෂිය මත පදනම්ව ඉන්දු ශිෂ්ඨාචාරට භාෂාව කේතාංනය කිරීම නොකල බව තර්ක කරනු ලබනවා. නමුත් එය සාක්ෂර නොවන සංකේත භාවිතා කල නැගෙනහර සමාජයන්ට සමාන වනවා. සමහරු කියන්නේ අවස්ථානුකූලව මෙම සංකේත වෙළදාම සඳහා භාවිතා කල බවයි.

මෙම ශිලා ලේඛන වලින් දහස් ගණනක පින්තූර ඒ. පාරපෝලා සහ ඔහුගේ සගයන් විසින් සකස් කරනු ලදුව Coupus Indus Seals and Inscriptions(1987,1991) හි පල කරනු ලැබුවා.
දකුණු අරාබියේ යකඩ යුගය

දකුණු අරාබියේ යකඩ යුගය


"මා" ගේ රාජධානිය(ක්රි.පූ 9වන සියවසේ සිට 1 වන සියවස දක්වා)

මිනායියන් ගේ පාලන කාලය තුල අගනගරය කර්නා(වර්තමානයේ සාදා ලෙස හඳුන්වයි) ඔවුන්ගේ අනෙක් වැදගත් නගරය වන්නේ යාතිල් ය(වර්තමානයේ බරක්විෂ්). මිනායියන්ගේ රාජධානිය වයඹදිග යේමනය ප්රධාන කරගෙන නිර්මාණය වී තිබුනේ එහි අනෙක් නගර වලින් බහුතරයක් වාඩි මැඩ්හඩ් ඔස්සේ පිහිටමින්. වයඹ දිග සව්දි අරාබියේ අල්-උලා තරම් දුරින් සහ ඩෙලෝස් දූපතින් සහ ඊජිප්තුවෙන් මිනැයික් ශිලා ලේඛන හමුවී තිබෙනවා. ක්රි.ව 100 දී පමණ මිනැයික් භාෂාව මිය යනවා.

"සාබා" ගේ අධිරාජ්ය(ක්රි.පූ 9වන සියවසේ සිට ක්රි.ව 275 දක්වා)

සාබාගේ පාලන කාලයේදී වෙළඳාම සහ කෘෂිකර්මය මගින් ධනය සහ සශ්රීකත්වය ලඟාකරගනු ලැබුවා. අද යේමනයේ අසීර් නම් ප්රදේශයේයි සාබා රාජධානිය පිහිටා තිබුනේ. එහි අගනුවර මා රිබ් යේමනයේ වර්තමාන අගනුවර වන සානා නම් ප්රදේශයේයි. සවුදි අරාබියානු ජනශ්රැතියන්ට අනුව නොහ් ගේ වැඩිමහළු පුත් ෂේම් මා රිබ් නුවර සොයා ගත්තා.

අස්වාන්ගේ රාජධානිය(ක්රි.පූ 8 වන ශතවර්ශයේ සිට 6වන ශතවර්ශය තෙක්)

අස්වාන් අධිරාජ්ය හගාර් යහිර් වාඩි මාකහා ප්රදේශයේ පිහිටියා. මෙය දැන් නිර්මාණය කරන ලද ගොඩැල්ලක් වන අතර හගාර් අස්ෆල් ලෙස හඳුන්වනවා.
ජපන් ප්‍රාග් ඉතිහසය

පැලියොලිතික යුගය

පැලියොලිතික යුගය ක්‍රි.පූ.100,000 සිට 30,000 අතර කාලයේ පැවතිණි.මේ කාලයේදී මුල්ම ගල් ආයුධ නිපදවුණු අතර මෙම යුගය ක්‍රි.පූ.12,000 පමණ එනම් අයිස් යුගය අවසානයේදී නිමාවිය.මින්පසු මෙතෝලිතික යුගය අරම්භ විය.මෙම යුගයේ ආරම්භය ලෙස ක්‍රි.පූ. 35,000 නිවැරදි යැයි පොදුවේ පිළිගනියි.ක්‍රි.පූ.11,000 දී පමණ අවසාන අයිස් යුගයෙන් පසු ජපන් දූපත් සමූහය මහද්වීපයෙන් වෙන්විය.ආධුනික ගවේෂකයකු කරන ලද වංචාව හෙළිදරව්වීමෙන් පසු බහුතරයක් පහත් හ මධ්‍යම පැලියෝලිතික භූමි දැඩි ලෙස නැවත පරීක්ෂා කරන ලදි.
ජේ මොන් යුගය

ජේ මොන් යුගය ක්‍රි.පූ. 14,000 සිට ක්‍රි.පූ.300 දක්වා පැවතුණි.පළමු ශිෂ්ටාචාරගත වීම හා ස්ථාවර ජීවන රටා දක්නට ලැබුනේ ක්‍රි.පූ.14,000 පමණය.ඒ මෙගලිතික හා නියෝලිතික අර්ධ ද්විතීක දඩයම් ජීවන රටාව මගින් පෝෂණය වූ ජේ මොන් යුගයත් සමගය.

මේ කාලයේදී ලී මත තැනූ නිවාස හා පතල් නිවාස ( පොලව යට තැනූ නිවාස )භාවිතා විය.කෘෂිකර්මාන්තයේ ලක්ෂණද දක්නට ලැබුණි.රෙදි විවීම පිළිබඳව දැනුමක් මේ යුගයේදී නොපැවති අතර සත්ව හම්වලින් ඇඳුම් සකසා ගැනිණි.මොවුන් ගොතන ලද ලණු ඇතුලත් කර මැටි භාජන සෑදූහ.(ජේ මොන් ලණු ගෙතුම් රටාව ).විකිරණ කාබන් පරීක්ෂාවට අනුව ලොව පැරණිම මැටි වළං සමහරක් මෙම යුගයට අයත් යැයි සොයාගෙන ඇත.මේ සමග කිරිච්චි,ජේඩ්,සිප්පිකටුවලින් තැනූ පනා සහ ක්‍රි.පූ.11 වැනි සියවසට අයත් ගෘහ භාණ්ඩද හමුවී ඇත.කෙසේ වෙතත් මෙම කාල නිර්ණයන් සමග ගැටලු පවතී.මැටි ප්‍රතිමාද කැණීම්වලින් සොයාගෙන තිබේ.මෙම ගෘහ භාණ්ඩ නිසා යම් යම් ඔකිනාව වැනි ප්‍රදේශ වලත් වෙළෙඳ මාර්ග තිබූ බවට සාක්ෂි හමුවේ . EEA පරීක්ෂණවලට අනුව අයිනු ගෝත්‍රිකයන්, හොක්කයිව් හා හොන්ෂ් ප්‍රදේශවල විසූ ස්වදේශීය ජනතාව ජේ මොන්ගේ මිනිසුන්ගෙන් පැවත එන බවට සාක්ෂි සපයයි.එම නිසා ජේ මොන් මිනිසුන් ජපානයේ ප්‍රථම ආදිවාසීන් නියෝජනය කරයි.
ආශ්‍රිත

History_of_Japan Japanese_pre-history
ජිරොෆ්ට් ජනාවාසය(ශිෂ්ඨාචාරය)

ජිරොෆ්ට් ජනාවාසකරණය - (තඹ)ලෝකඩ යුගය ආරම්භය

මෙම ජනාවාසය පිහිටියේ ඉරානයේ මධ්‍ය හා බටහිර දිශාවට සීමා වන්නටය.(බුද්ධවර්ෂ ශතවර්ෂ 20). (Sistan)සිස්ටාන් සහ (Kerman Province)කර්මැන් ප්‍රදේශයේ කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණයන් මේ සදහා මුලාකෘත විය. ජිරොෆ්ට් ජනාවාසය පිහිටියේ (Halil River)හලිල් නදිය අසබඩය. දැනට මෙම ප්‍රදේශයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් බිම් 12 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් පවති. විද්‍යාඥ්ඥයන්ගේ මතයට අනුව ජිරොෆ්ට් ශිෂ්ටාචාරය අවුරුදු 7000 ක් පමණ පැරණිය. Shahr- I Sokhta(Burnt City) Tepe Bampur, Espiedej, Shahdad, Iblis සහ Tepe Yahya මුලින් සඳහන් කරන ලද කැණීම් බිම් වලින් කිහිපයකි.

"ලෝකඩ යුගයේ ශිෂ්ටාචාරයන්හි ඔවුන්ටම ආවේණික වු නිර්මාණ ශිල්පයන් හා භාෂාවන් තිබු බවට මෑතදී කරන ලද ගවේෂණවලින් තහවුරු වී ඇත. ජිරොෆ්ට් ශිෂ්ටාචාරය නෂ්ට වු (Aratta)ආරට්ට රාජධානිය බවට පුරාවිද්‍යා ගවේෂණ කණ්ඩායමේ ප්‍රධානි මහචාර්ය යුසුෆ් මජිඩ්ඩේෂ් අනුමාන කරයි. නමුත් සෙසු පිරිස මෙම මතයට එකගතාවක් දක්වන්නේ නැත. අනිකුත් මත පළකරන්නන්(උදා: Daniyel T.Potts, Piotr Steinkeller) මෙය Elam ශිෂ්ටාචාරයේ නැගෙනහිරට වන්නට තිබු Marhashi හි අඳුරු නගරය බවට මත පළකරයි. කෙසේ වෙතත් මෙම රාජධානියේ බහුල වශයෙන් කුඹල් කර්මාන්තය පැවති බවට සාධක හමුවේ. එමෙන්ම බටහිර Elamite(Elam) ශිෂ්ටාචාරය හා නැගෙනහිර ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය අතර සිදුකෙරුණු වෙළෙදාම් හා අන්තර් සහයෝගිතා කටයුතුවලදි භාවිතා කළ වැදගත් කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙසටද මෙය හඳුනාගෙන ඇත.
කැනිම් සහ සොයාගැනීම්

යුසුෆ් මජිඩ්සාඩ්ප් ප්‍රමුඛ පුරාවිද්‍යාත්මක කණ්ඩායම විසින් සොයාගන්නා ලද නටබුන් හා මංකොල්ලකරුවන්ගෙන් නැවත ලබාගන්නා ලද මෙවලම්වලටද අනුව මෙම නගරයේ අතීතය බුද්ධවර්ෂ 03 වන ශතවර්ෂයේ අගභාගය දක්වා දිවෙන බවට සාධක සපථ කරයි.
පුර්ව මෙසපොතේමියානු මෙවලම්

ජීරොෆ්ට් පුරවිද්‍යාත්මක කැණීම් කටයුතුවලදී ක්‍රි.පු 4 වැනි සියවසට අයත් බොහොමයක් මෙවලම් මතුකරගන්නා ලදී. මෙහිදී සොයා ගත් තඹවලින් සාදන ලද එළු හිස ප්‍රතිමාව ක්‍රි.පු 3 වැනි සියවසට අයත් බව පුරාවිද්‍යාඥයන් සපත කරයි.ජීරොෆ්ට් කණ්ඩායම පවසන්නේ පුරවිද්‍යාත්මක කටයුතුවලට මෙය සැඟවුණු පාරදීසයක් බවයි. කැණීම් කටයුතුවලදී කලින් කී ප්‍රතිමාව පොළොව මතුපිටට ආසන්නයේ පස් තට්ටු අතරින් සොයා ගත් බැවින් මෙය ක්‍රි.පු 4 වැනි සියවසේ හලීල් නදියේ ශිෂ්ටාචාරයට අයත් එකක් බවටද මතයක් පවතී. එනම් එම ආයුධ මෙසපොතේමියානු ශිෂ්ටාචාරයටද එපිට ඉතිහාසයකි.


සමහර සාක්ෂි හා නෂ්ට මෙවලම්වලට අනූව මෙසපොතේමියානු ප්‍රදේශය ක්‍රි.පු 3 වැනි සියවස තරම් ඈත අතීතයකට නෑකම් කියයි. මැටට් ඇබඩ් සුසාන භූමියෙන් හමුවූ මෙවලම් හා අනිකුත් සාක්ෂි අනූව මෙසපොතේමියානු භූමිය ක්‍රි.පු 6 වැනි සියවස තරම් ඈත අතීතයකට අයත් බවද පැහැදිලි විය.

ජීරොෆ්ට් කැණීම් භූමියෙන් මැටි වර්ග ප්‍රභේද 2 ක් සොයා ගැනුණි. මෙම මැටි ප්‍රභේද එක් වර්ගයක් ක්‍රි.පු 3 වැනි සියවසටත් අනෙක ක්‍රි.පු 4 වැනි සියවසටත් අයත් වේ. එම නිසා ජීරොෆ්ට් මෙම කාලවකවානු 2 ටම අයත් සුසාන භූමියක් බව සලකනු ලැබේ. කෙසේ වෙතත් මෙම සුසාන භූමිය පිහිටුවා ඇත්තේ ඊට පෙරද ජනාවාස පිහිටි භූමියක බැවින් (ක්‍රි.පු 6 වැනි සියවස ) කැනීම් කටයුතු වලදී මෙසපොතේමියානු ශිෂ්ටාචාරයට පෙර මෙවලම්ද හමු වී ඇත. මෙහිදී පුරවිද්‍යාඥ කණ්ඩයාම තවදුරටත් අභ්‍යන්තරයට කැණීම් කටයුතුවල නියැළෙමින් නවතම කරුණු සොයාගනිමින් සිටිති.
සටහන්
පුර්ව මෙසපොටේමියානු මෙවලම්

පුර්ව මෙසපොටේමියානු මෙවලම්


ජීරොෆ්ට් පුරවිද්‍යාත්මක කැනීම් කටයුතු වලදී ක්‍රි.පු 4 වන සියවසට අයත් බොහොමයක් මෙවලම් මතුකරගන්නා ලදී. මෙහිදී සොයා ගත් තඹ වලින් සාදන ලද එලු හිස ප්‍රතිමාව ක්‍රි.පු 3 වන සියවසට අයත් බව පුරාවිද්‍යාඥයන් සපත කරයි.ජීරොෆ්ට් කන්ඩායම පවසන්නේ පුරාවිද්‍යාත්මක කටයුතු වලට මෙය සැඟවුනු පාරදීසයක් බවයි. කලින් කී ප්‍රතිමාව කැණීම් කටයුතු වලදී පොලොව මතුපිටට ආසන්නයේ පස් තට්ටු අතරින් සොයා ගත් බැවින් මෙය ක්‍රි.පු 4 වන සියවසේ හලීල් නදියේ ශිෂ්ඨාචරයට අයත් එකක් බවටද මතයක් පවතී. එනම් මෙසපොටෙමියානු ශිෂ්ඨාචරයටද එපිට ඉතිහාසයකි.

සමහර සාක්ෂි හා න්‍යෂ්ට මෙවලම් අනූව මෙසපොටෙමියනු ප්‍රදේශය ක්‍රි.පු 3 වන සියවස තරම් ඈත අතීතයකට නෑකම් කියයි. මැටට් ඇබඩ් සුසාන භූමියෙන් හමුවූ මෙවලම් හා අනිකුත් සාක්ෂි අනූව මෙසපොටෙමියනු භූමිය ක්‍රි.පු 6 වන සියවස තරම් ඈත අතීතයක් බවද පැහැදිලි විය.

ජීරොෆ්ට් කැණීම් භූමියෙන් මැටි වර්ග ප්‍රභේද 2 ක් සොයා ගැනුනි. මෙම මැටි ප්‍රභේද 1 ක් වර්ගයක් ක්‍රි.පු 3 න් වන සියවසටත් අනෙක ක්‍රි.පු 4 න් වන සියවසටත් අයත් වේ. එම නිස ජීරොෆ්ට් මෙම කාල වකවානු 2 ටම අයත් සුසාන භූමියක් බව සලකනු ලබේ. කෙසේ වෙතත් මෙම සුසාන භූමිය පිහිටුවා ඇත්තේ ඊට පෙරද ජනාවාස පිහිටි භූමියක බැවින් (ක්‍රි.පු 6 වන සියවස ) කැනීම් කටයුතු වලදී මෙසපොටෙමියානු ශිෂ්ඨාචරයට පෙර මෙවලම්ද හමු වී ඇත. මෙහිදී පුරවිද්‍යාඥ කණ්ඩයාම තව දුරටත් අබ්‍යන්තරයට කැනීම් කටයුතු සිදුකරමින් නවතම කරුනු සොයාගනිමින් පවතී.
ඊශ්‍රායල් රාජධානිය

එක්සත් රාජ්‍යයේ සම්භවය


එක්සත් රාජ්‍යය බිහිවුණේ වත්මන් ඊශ්‍රායල් හා පලස්තීනය පවතින ප්‍රදේශයේය. හීබෲ ගෝත්‍රිකයන් කණ්ඩායම් 12ක් වාසය කළේද මේ ප්‍රදේශයේය.

එක්සත් රාජ්‍යය

ඊශ්‍රායල් රාජධානියේ හිමිකරුවන් වනුයේ පැරණි කුඩා ඊශ්‍රායල් රාජධානිය(ක්‍රි.පූ.1050-930) හා ජෝඩා රාජධානියයි(ක්‍රි.පූ 931-586) යුසුබියස් හා ජොසපියස් යන දෙදෙනාම ක්‍රි.පූ.997දී මෙහිදී ප්‍රාන්ත පිහිටුවා ගත්හ. මෙහි සඳහන් කරුණුවලට පාදක වී ඇත්තේ බයිබලයේ සඳහන් වී ඇති කරුණු වන බැවින් මෙහි සඳහන් සමහර කරුණු ගැටලුකාරි විය හැකිය.(සාධක හමුවී ඇත්තේ අල්ප වශයෙනි) ඔවුන් සඳහන් කරන්නේ බයිබලයේ සඳහන් වි ඇති සිද්ධි හා අවස්ථා ක්‍රි.පූ. 10 වැනි සියවසේ සිදුවී ඇති බවයි. එනම් බයිබලයේ සඳහන් වූවාට වඩා ශත වර්ෂයක් මෙපිටිනි.
රාජධානි බෙදීම

සොලමන් රජුගේ මරණයෙන් පසු රාජධානිය බිඳ වැටීමත් සමග අහිජාහි අනාවැකිය සම්පූර්ණ විය. පැරණි හතුරන් වූ ජෝදා ගෝත්‍රය හා අනෙකුත් ගෝත්‍ර බිඳී එකතු වීමෙන් සොලමන් රජුගේ පුත් රිහෝබෝම් සිහසුනට පත්විය. තවද අසතුටට පත්වූවන් විසින් ජෙරොබෝම්ව ඊජිප්තුවෙන් පිටුවහල් කරන ලදී.
සටහන්
යෙහුදා රාජධානිය

ඊශ්‍රායල් රාජධානියට දකුණින් පිහිටා තිබූ රාජධානිය ලෙස යෙහුදා රාජධානිය දැක්විය හැකිය. හීබෲ බයිබලයට අනුව ජෝඩා රාජධානිය ඇතිවුයේ සෝල් රජතුමාගේ මරණයෙන් පසුවය. ජුඩා නැමති ගෝත්‍රය ඩේවිඩ් රජුට යටහත් පහත්ව සේවය කිරීම අරඹයා එම ගෝත්‍රයේ නමින් රාජධානිය පිහිටුවීය. හාර්යේහුඩා ප්‍රදේශය(කෙනිට්, කැලිබයෙට් ඔක්නිලියිටි හා ජේබුසයිට් කුලවල මිනිසුන් සිටි ප්‍රදේශය). බයිබලයට අනුව ජුඩා ගෝත්‍රිකයන් යනු ඩේවිඩ් රජුට රාජධානිය නිර්මාණය කරගැනිමට සහාය වු ගෝත්‍ර 12 න් එක් ගෝත්‍රයකි. ඊට කෙටිකාලයකට පසු බෙන්ජමින් ගෝත්‍රයද ජුඩා ගෝත්රය සමඟ එක් විය. මෙම නව රාජධානියේ අගනගරය බවට පත්වුයේ ජේරුසලම වේ.

සෝල් රජුගේ පුත් ඉෂ්-බොෂේත් ගේ මරණයෙන් අනතුරුව, ඩේවිඩ් අනිකුත් ගෝත්‍ර පාලනය සඳහා රජකමට පත්විණි. එවර ඔහු ඊශ්‍රායල් එක්සත් රාජ්‍යය බිහි කර ගත්තේය. ඩේවිඩ් රජුගේ මුණුපුරා වු රිහෝබෝම් ගෝත්‍රවල ගෞරවයට ලක්විය. ඊශ්‍රායලයේ උතුරු ප්‍රදේශය ඇසිරියන් රාජ්‍යය විසින් යටත් කරගනු ලැබිණි. නමුත් ජෝඩා රාජධානිය වසර 350 ක් නොනැසී පැවතිණි. එය ආක්‍රමණය කළේ ක්‍රි.පු. 586 දීය. එය ආක්‍රමණය කළේ බැබිලෝනියානු අධිරාජ්‍යයේ නෙබුසාර්-ආදත් ය. ඔහුගේ ආරක්ෂකයා වු කැප්ටන් නෙබුචැඩ්නෙසාර් යුද්ධය මෙහෙයවීය. මෙම යුද්ධයෙන් අනතුරුව ජේරුසලම අගනගරය විනාශයට පත්වීය.
ආශ්‍රිත ලිපි

* යහුදා
නෛතික ක්‍රමය- (පද්ධතිය )

නෛතික ක්‍රමය- (පද්ධතිය )

මෙම නෛතික පද්ධතියේ ප්‍රධානියා වුයේ පාරවොය. ඔහුට නිතීය සම්පාදනය කිරීමේ, යුක්තිය පසිඳිලිමේ හා නීතී ක්‍රියාත්මක කිරීමේ හැකියාව තිබිණි. මෙම නෛතික රාමුව ඊජිප්තු වැසියන් Maat (මාට්) ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. පැරණි ඊජිප්තුවේ නීතී සංග්‍රහයක් නොපැවතුනු අතර සාමාන්‍ය බුද්ධිය අනුව නීතී කටයුතු සිදු කෙරුනු බවට අධිකරණ වාර්තා පෙන්නුම් කරයි. ප්‍රශ්න නිරාකරණයේදි බොහොදුරට අවබොධාත්මක ගිවිසුම් වලට එළඹුනු බවක් පෙනෙන්නට තිබේ. ප්‍රාදේශිය අධිකරණ වල බලධරියා වුයේ kenbet නමින් හඳින්වු පුද්ගලයා වන අතර ඔහු සුළු පැමිණිලි සුළු ආරවුල් විභාග කොට විසඳනු ලැබිණි. බරපතල ගැටළු(මිණිමැරුම්, ඉඩම් ගණුදෙනු, මංකොල්ලකෑම් ) විසඳනු ලැබුවේ පාරාවොගේ අනුදැනුම ඇතිව great kenbet විසිනි. අවසනයේ විත්තිකරුවන් හා පැමිණිලිකරුවන් තමන්ට නිවැරැදි තීන්දුව ලැබුනු බවට දිවුරා දිව් රුම් ප්‍රකාශනයක් ඉදිරිපත් කළ යුතුය. සමහර අවස්ථා වලදී පමිණිලිකරු මෙන්ම විනිෂ්චයකරුද එකම පුද්ගලයා වන අතර කරුනු දක්වමින් කුමණ්ත්‍රනකරුව හඳුනාගනී. විභාගිත නඩුව වැදගත් හො නොවැදගත් වුවද අධිකරන ලේකම්වරයා විසින් පැමිනිල්ල සාක්කිය, තීන්දුව සටහන් කරගනී.

සුළු වැරදි වලට දඬුවම් ලෙස දඩගැසීම, පහරදිම, මුහුණු විකෘති කිරිම හො පිටුවහල් කිරිම ආදිය ලබාදෙන ලදි. බරපතල වැරදි සඳහා ජීවිතක්ෂයට පත් කිරිම, උලතැබීම,ගිල්වීම ආදී දඬුවම් දෙන ලදි. සමහර විට දඬුවම් අපරධකරුගේ පවුලේ අයටද පැනවිනි. අලුත් රාජධානිය ආරම්භ කිරිමෙන් අනතුරුව නීතී පද්ධතියෙ ප්‍රධානියා හැටියට Oracle(ඔරුකල්) නමින් තනතුරක් ඇතිකරන ලදි. මෙහිදි නීතීය පසිඳිම සඳහා මිනිසුන්ට දෙවියන්ගේ ආශිර්වාදයද නොමසුරුව අවශ්‍ය විය.
ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ ප්‍රදීපාගාරය

ඊජිප්තුවේ ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාහි ෆාරොස් දූපතේ පිහිටා ඇති මෙම ප්‍රදීපාගාරය ඉදි කරන ලද්දේ වරාය හදුනා ගැනීමේ මං සලකුණක් ලෙසිනි.

විවිධාකාරයෙන් මනිනු ලැබූ මෙහි උස මීටර් 115-150 අතර වේ. එය සියවස් ගණනාවකට පෙර මිනිසා විසින් මිහිපිට තැනූ උසම ගොඩනැගිලි අතරින් එකක් ලෙස පැවතුණි. සයිඩනයේ ඇන්ටිපේටර් විසින් මෙය පුදුම හතෙන් එකක් ලෙසද නම් කරන ලදී.

එකල එය උසින් දෙවෙනි වූයේ කුෆු හා කෆ්‍රා හි පිහිටි පිරීමඩ දෙකට පමණි. සමහර උගතුන්ට අනුව මෙය මීටර් 180 ක් උස වන අතර එය 14 වැනි සියවස දක්වා ලොව උසම ගොඩනැගිල්ල ලෙස පැවතුණි.
ගොඩනැගීම හා පරිහානියට පත්වීම

මෙම ප්‍රදීපාගාරය ඉදිකරන ලද්දේ ක්‍රි. පූ තුන්වැනි සියවසේදීය. මෙහි ආරම්භක කටයුතු සිදු වූයේ සැට්‍රැප් ආණ්ඩුකාරයා අතින් සහ පළමුවන ටොලමි සෝටර් නම් වූ ඊජිප්තුවේ පළමු හෙලනිස්තික පාලකයා හා ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ අධිරාජ්‍යාගේ ජෙනරාල්වරයෙකු විසිනි. වයස අවුරුදු 33 දී ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යාගේ අනපේක්ෂිත මරණයෙන් පසු ක්‍රි.පු.305 ටොලමි සොටර් (රොඩියස් හි වැසියන් විසින් ගැලවුම් කාරය ලෙස හඳුන්වනු ලැබු ) පත්විය.ඉන්පසු කෙටි කාලයක් තුළ ඔහු විසින් ෆෙරොස් හි ප්‍රදීපාගාරය ගොඩ නැංවීමට අණ කරන ලදී. ඔහුගේ පුත් ටොලමි ෆිඩෙලිෆෙරොස්ගේ රාජ්‍ය කාලය තුළදි එහි ඉදිකිරීම් කටයුතු නිම කරන ලදී.

මිත්‍යා ප්‍රවාදයන් නිසා ටොලමි විසින් ඔහුගේ ඉදි කිරීමට සොස්ට්‍රටස්ගේ නම යෙදීම වළක්වන ලදි. නමුත් එහි නිර්මාණ ශිල්පියා පහත ශිලා ලිපිය එහි බිත්තියේ කොටා තබන ලදී.ඩෙක්සිෆෙන්ස්ගේ පුත්‍රයා වු සොස්ට්‍රැටස්, ගැලවුම්කාර දෙවියා සඳහා මෙය ඉදි කරන ලදී. (මුහුදෙ යාත්‍රාකරන්නවුන් වෙනුවෙන් )මෙම සෙල්ලිපිය සඟවා තිබුණේ ප්ලාස්ටර් තට්ටුවකට යටින්ය.එහි මතුපිට මෙම ප්‍රදීපාගාරයේ නිර්මාතෘ ටොලමි රජු බව සදහන් වන රජුට ගෞරවයෙන් ලියු සෙල්ලිපියත් කොට තිබුණි. සියවස් ගණනාවකට පසු ප්ලාස්ටර් මැටි තට්ටුව ගැලවී සොස්ට්‍රස්ගේ නාමය ලොවට ප්‍රදර්ශනය විය.


ප්‍රවර්ගය:පුරාතන ලෝකයේ පුදුම හත
සිංහ මිනිසා

මුල් කාලීනව සිංහ මිනිසා යන නමින්ද, පසුව සිංහ ගැහැනිය යන නමින්ද හඳුන්වනු ලැබු මේ සිංහ සිරසකින් යුතු මේ ප්‍රතිමාව ඇත් දළින් නිමවූවක් වන අතර ලොව පැරණිතම මුර්තියන්ගෙන් එකක් ලෙසද විශේෂයෙන් සත්ව රූපිත පැරණිතම මුර්තියක් ලෙසද සැලකේ. මෙය සත්ව රූපයකට මානුෂීය ලක්ෂණ කැටි කර විදහා දක්වන ප්‍රතිමාවක් මෙන්ම යම්දේවතා ආත්මයක් නිරුපනය කරන්නාක් ලෙසද අර්ථ දක්විය හැකිය.ප්‍රතිමාව සොයා ගනු ලැබු ස්ථරයේම තැන්පත්ව තිබු කාබන් අඩංගු ලෝහ අංග මත පදනම්ව සිදුකරනු ලැබු C-14 පරීක්ෂණ මගින් අනාවරණය වූ පරිදි මුර්තිය වසර 32000 ට පමණ පෙර නිමවන ලද්දක් වේ

මෙම ප්‍රතිමාවේ කොටස් කිහිපයක් 1939දී ජර්මනියේ 'ස්වාබියන් ඇල්බ්' යන ප්‍රදේශය වන ලොන්ටෙල්හි(දිගු නිම්නය ) වන ස්ටැඩල්- ඉම්-හොලස්ටීන් නම් ගුහාව තුළ තීබි සොයා ගැනුණි. දෙවන ලොක යුද්ධයේ ඇරඹුමත් සමග මේ පිළිබදව අවධානය ගිලිහි ගිය අතර නැවත අවධානය යොමු වුයේ වසර තිහකට පසුවය. ප්‍රතිමාව නැවත ස්ථාපනයෙදි හිසක් රහිත ප්‍රතිමාවක් නිමකරනු ලැබු අතර 1997 හා 1998 කාල වලදි සොයාගනු ලැබු කොටස් මගින් ප්‍රතිමාව සම්පුර්ණයෙන්ම ස්ථාපනය කරන ලදී.

ප්‍රතිමාව සෙ.මි. 29.6 (අඟල් 11.7)ක උසකින්ද, සෙ.මි.5.6ක පළලකින්ද, සෙ.මි.5-9 අතර ඝනකමකින්ද යුක්තවේ. එය ආදි කාලීන මැමත් කෙනෙකුගෙ දළ ඇසුරින් තද ගලකින් නිමවුනු පිහියක ආධාරයෙන් නෙලනු ලැබ ඇත. ප්‍රතිමාවේ වම් හස්තය තිරස් අතට සමාන්තරව විහිදුණු ඉලිප්පීම් 7 ක් දැක්වේ.

ප්‍රථමයෙන් මෙම ප්‍රතිමාව පුරුෂයකුගේ එකක් බැව් මහාචාර්ය හෑන් විසින් ප්‍රකාශයක් කරන ලදී.නමුත් පසුව සොයා ගනු ලබු කොටස් නිරීක්ෂණයට ලක් කිරිමෙන් අනතුරුව මහචාර්ය ස්චිමිඩ් මෙය කාන්තාවකගේ ප්‍රතිමාවක් බැව් සනාථ කර එය සිංහ ගැහැනිය යන අරුත දෙන ලෝවන් ෆ් රෝ ලෙස නම් තබනු ලැබීය. ඉහත අර්ථ නිරුපන දෙක සඳහාම විද්‍යාත්මක සාක්ෂි අල්ප බව පෙනේ.තවද ප්‍රතිමාවේ සිංහයෙකුට අනන්‍ය කේෂරද දක්නට නොමැති වෙයි. මෙය මෑතක් වනතුරුම නිරවද්‍ය බවින් අඩු සිංහ මිනිසා යන නම වෙනුවට සිංහ සිරස් දරන ප්‍රතිමාව ලෙසින් හඳුන්වනු ලැබීය.
අවසාන වශයෙන් ජර්මානු මුර්ති කලාවන්ට වඩා වසර දහස් ගණනකින් ලාබාල වු ප්‍රංශයේ ලෙන් බිතු සිතුවම්වලට ලාක්ෂණික ලෙස සැලකෙන දෙමුහුන් සත්වයන්ගේ දේහ ලක්ෂණද විදහාපාන්නාවු මෙම ජර්මානු මුර්තිය අර්ථ නිරුපනය කිරීම බෙහෙවින් සංකීර්ණ කර්තව්‍යක් වනු ඇත.
සටහන්

| Lion man
|}
{|
මැන්නීයන්වරු

මැන්නීයන්වරු වනාහී, ක්‍රිපූ 10වන සි‍ට 7වන සියවස දක්වා කාලයේදී වර්තමාන ඉරානයේ සහ අසයිබයිජානයේ ජීවත්වූ පුරාතන ජන කොට්ඨාශයක් වෙති. එම කාලයේදී ඔවුහූ ඇසිරියානු සහ උරාර්ටු අධිරාජ්‍යයන්ගේද ඒවා අතරවූ මුසැසිර් සහ සිකිර්ටා වැනි කුඩා සිමාන්තරීක රාජ්‍යයන්ගේද අසල්වැසියෝ වූහ.

ඔවුන්ගේ නියම ජන්ම භූමිය උර්මියා විලට නැගෙනහිරට හා දකුනට වන්නට පිහිටා තිබණ. මෙය දළ වශයෙන් වර්තමාන මහාබාද් නගරය වටා මධ්‍යගත වී තිබුණි. ඔවුන් විසූ ප්‍රදේශය උපරිම වශයෙන් කුරා නදිය දක්වා විහිදෙන ලදී. 1957 දී ආරම්භ වූ කැණීම් මගින් ආරක්ෂිත නගරයක් වූ හසනීලු නගරය සොයා ගන්නා ලදී. කලක් මෙය මැන්නීයන් භූමියක් බවට සැක කෙරිනි. සිතියන් හා ඇසිරියන් වරු අතින් කිහිප විටක් පරාජය වීමෙන් පසු ඉතිරි වූ මැන්නීයන් වරු ඉරාක ජනතාවට අවශෝෂණය වීය. ඉන්පසු මෙම යුගය මැටි ඒනේ ලෙස ප්‍රසිද්ධ වූ අතර මෙඩස් විසින් ක්‍රි. පූ 616 දී අත්පත් කරගන්න ලදී.
ඉතිහාසය

ක්‍රි.පූ.850 දී පමණ මැන්නයී රාජධානිය සමෘද්මත් වීමට පටන් ගැනුණි. මැන්නයින්වරු යනු ප්‍රධාන වශයෙන් සංක්‍රමණය වූ මොවුහු වාරිමාර්ග පිළිබඳව දැනුමක් තිබූ, ගවයන් හා අශ්වයන් ඇති කළ ජනතාවක් විය. මොවුන්ගේ අගනුවර වූයේ ඉසිර්ටු ( සිර්ටා) නගරයයි. ක්‍රි.පු අටසිය විසි ගණන්වල ඔවුන් කලාපයේ විශාලතම රාජ්‍ය බවට පත්විය. මේ කාලය වනවිට ඔවුන්ට පාලන පන්තිය ලෙස ප්‍රධාන රදළ පන්තියක් තිබූ අතර ඔවුන් රජුගේ බලය තරමක් බෙලහීන කළහ.
ක්‍රි.පූ.800 දී පමණ මෙම ප්‍රදේශයේ සටන් ඇති වුණි. ඒ උරාර්ටු ගොත්‍රිකයන් සමගය. හේතුව ඔවුන් මැන්නියන්වරුන්ගේ ප්‍රදේශයේ හා ඇසිරියාවේ බලකොටු කිහිපයක් තනීමටය. ක්‍රි.පූ..750 හා 730 අතර මෙම දෙපාර්ශවය අතර ඇතිවූ විවෘත ගැටුමෙන් පසු මැන්නියන්වරු ඔවුන්ගේ භූමි ප්‍රමාණ තවත් වැඩි කරගැනීමට සමත් විය. ක්‍රි.පූ.725 හා 720 අතර ඉන්පසු රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ මැන්නියන් රාජධානිය එහි ප්‍රබලත්වයේ උත්කෘෂ්ටම අවස්තාවට පත්විය.
මෙයද බලන්න

*ඉරානයේ ඉතිහාසය
*මෙඩියන් අධිරාජ්‍යය
ආශ්‍රිත
බාහිර සබැඳි

*මැන්නියන් ආට්
*කිංඩම් ඔෆ් මැන්නායි , Regnal Chronologies
*මැන්නියන් ග්ලේස්ඩ් බ්‍රික්ස් ෆ්‍රොම් බුකාන්



ප්‍රවර්ගය:ඉරානයේ ඉතිහාසය
ද්‍රව්‍ය සංස්කෘතිය

ගල් යුගයේ ආහාර රටාව

ගල් යුගයේ ජීවත් වූ මිනිසුන්ගේ ආහාර වූයේ ඔවුන් ජීවත් වූ ස්වභාවික පරිසරයෙන්ම සොයාගත් ශාක හා සතුන්ය.මොවුහු සතුන්ගේ අක්මාව,වකුගඩු සහ මොලය වැනි කොටස් ඇතුලත්ව සත්ව මාංශ කෑමට වැඩි ප්‍රියතාවයක් දැක්වුහ. ඔවුහූ කිරි ආහාර, ධාන්‍ය මෙන්ම කාබෝහයිඩ්‍රේට් අධික ශාක ආහාරද ආහාරයට ගත්හ.එසේම කොල වර්ග හා අල වර්ගද එළවළු, පලතුරු සහ දඩයම් කරගත් සතුන්ද ආහාරයට ගෙන ඇත.
දැනට හමුව ඇති සාක්ෂිවලින් පිළිබිඹු වන්නේ මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් හා ධාන්‍ය වර්ග ආහාරයට ගැනීම අතර සම්බන්ධය අවුරුදු 23000 ක් තරම් ඈත අතීතයට දිව යන බවකි.
විස්කොන්සින්හි හිම දිය වීමට ආසන්න කාලයේ , එනම් වසර 15000 කට 9000 කට පෙර ආසියාව, යුරෝපය , උතුරු අමෙරිකාව, සහ ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙගෆවුනා ඇති විය.මෙය ප්‍රථම හොලෝසිනේ හි අභාවය විය. මෙම සිදුවීම එකල විසු මිනිසුන්ගේ ආහාර ගැනීමේ පුරුදු වෙනස් කිරීම කෙරෙහිද, නව කෘෂිකාර්මික ක්‍රමවේදයන්ගේ වැඩි දියුණුව කෙරෙහි ද බලපාන ලදී.
එසේම ශාකමය ආහාර ,ආහාර වේලේ ස්ථිර කොටසක් බවටද පත් විය. සමහරවිට මෙම අභාවයට හේතු වන්නට ඇත්තේ මිනිසුන් විසින් ලොම් සහිත මැමත් වැනි විශාල සතුන් වැඩියෙන් දඩයම් කිරීම නිසා එම සතුන් අභාවයට පත්විය. නමුත් වෙනත් විද්‍යාඥයින් විශ්වාස කරන ආකාරයට නම් කාලගුණ විපර්යාසයක් නිසා මේ තත්ත්වය ඇතිවිණි.
පේලියොලිතික් මානවයා ප්‍රථම වරට සකස් කරගත් බීම වර්ගය බීර ලෙස සැලකේ. සත්ව හමින් සෑදු මලු තුළ හෝ ලී බදුන් තුළ ස්වභාවිකව මිදි පැසවා පානය කිරීමට ඔවුන් පුරුදු වී සිටියහ.
සටහන

| Stone_Age
|}
නැබටීයන්වරු

නැබටීයන්වරු යනු ජෝර්දානයේ, කැනාන්හි සහ උතුරු අරාබිකරයේ සිටි පුරාණ අරාබි යුදෙව්වන්ය. ජොසෆූස්ගේ කාලයේදී, ඔවුන් සිරියාව හා අරාබිය අතර දේශසීමාවේත්, ඉයුෆේරට්ස් නදියේ සිට රතු මුහුද දක්වා වූ ප්‍රදේශයේත්, ක්ෂේමභූමිකරණය වීම නැබටීයන් යන නම ලැබීමට හේතු විය. ඔවුන්ගේ ලිහිල්ව පාලනය කෙරුණු වෙළෙඳාම් ජාලය මධ්‍යගත වී තිබුණේ එකට යාවී තිබුණු ඔවුන්ම පාලනය කළ ක්ෂේම භුමි තුළය. මෙම ක්ෂේම භූමිවල වූ සීමිත ප්‍රදේශ තුළ හා ක්ෂේමභූමි යා කළ මාර්ගවල අධික වශයෙන් කෘෂිකර්මාන්ත කටයුතු සිදු කෙරිණි. ඒ වටා පිහිටි කාන්තාර භූමිය හා මෙම කෘෂි භූමි අතර පැහැදිලි හා ආරක්ෂිත සීමාවල් නොතිබුණි. අවසානයේදී ට්‍රොජන්වරු, නැබටීයන්වරුන්ව ආක්‍රමණය කර ඔවුන්ව රෝමානු අධිරාජ්‍යයට ඈඳා ගත්හ. මෙහිදී නැබටීයන්වරුගේ ප්‍රධාන සාම්ප්‍රදායික කර්මාන්තයක් වූ කුඹල් කර්මාන්තය පරිහාණියට පත් වී අවසානයේදි නැති වී ගියේය.
නැබටීයන් සංස්කෘතිය

නැබටීයන් සංස්කෘතිය විහිදී තිබූ ප්‍රදේශය මළ මුහුදේ උතුරු කෙළවර දක්වා විහිදී තිබූ බව ඔවුන්ගේ නම්වලින් හා සුබ පැතුම් ඇතුළත් කුරුටු චිත්‍ර හා ශිලා ලේඛන වලින් පැහැදිලි වේ. මෙය ඔවුන්ගේ සාක්ෂරතාවය ඉහළ මට්ටමක තිබුණ බවටද සාක්ෂි දරයි. කෙසේ වෙතත් ඔවුන් සතුව සාහිත්‍ය කලාවක් නොපැවති අතර ඔවුන්ගේ පූජා ස්ථානවල සෙල්ලිපි දක්නට නොලැබේ. නාම විශ්ලේෂණ විද්‍යාවට අනුව නැබටීයන් සංස්කෘතිය විවිධ ජන වර්ග වල එකතුවකි. සාම්ප්‍රදායික විග්‍රහයන්ට අනුව ‘ඩයෝඩරස් සයිකියුලස්’ සමග නැබටීයන් සංස්කෘතිය ආරම්භ වී ඇත. ඒ අනුව නැබටීයයන්ගේ වෙළෙඳ මාර්ග හා ඔවුන්ගේ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය වූ තැන් වෙළෙඳ රහස් ලෙස පැවතිණි.ඩියෝඩරස් ගෝත්‍රිකයන්ට අනුව නැබටීයන්වරුන්ට 10,000 ක පමණ යුද හමුදාවක් සිටියේය.මොවුහු අරාබි එඬේරුන් අතරින් විශිෂ්ටයන්ය.ඔවුහු කෘෂි කර්මාන්තයේ නොයෙදිණි. ඔවුනට ස්ථිර නිවාස තිබූණි.එමෙන්ම වයින් භාවිතා කළහ. frankincense හා myrrh යන වෙළඳ වරායන්හි ලාභ උපයන වෙළඳාම් කළ අතර අරාබියා ෆෙලික්ස්(වර්තමාන යේමනය)යෙන් කුළු බඩු ආනයනය කළහ. මොවුන් ඊජිප්තුවේ බිටුමෙන් සමග මළ මුහුද හරහා වෙළෙඳාම් නියැළි ගෝත්‍රික කණ්ඩායමකි.ඔවුන්ගේ කාන්තාර බදු රට ඔවුන්ට වඩා ආරක්ෂිත ස්ථානය විය. ඔවුන් විසින් ගල් සහ මැටි සහිත ස්ථාන වල බෝතල් හැඩැති වැසි ජලය එකතු වන ජල ටැංකි සකසා තිබූ අතර මේවා පිටස්තරයන්ගෙන් ප්‍රවේසම් සහිතව සඟවා තිබුණි.
නැබටීයයන්ගේ වෙළෙඳ කටයුතු වල ව්‍යාප්තිය අරාබියේ රතු මුහුදේ වෙළෙඳ කලාපය තරම් ඈත ප්‍රදේශවල පවා අන්තර්-සංස්කෘතික බලපෑම් ඇති කිරීමට හේතු විය.පෙට්‍රා හි දුෂාරා සහ අල්-උස්සා යන දෙවිවරු ඇදහීමද සිදු විය.
සටහන්

| Nabateans
|}