JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਡੂਰੇਸ ਕਾਉਂਟੀ

ਰਾਜ ਡੂਰੇਸ (ਅਲਬਾਨੀਆਈ: Durrës) ਅਲਬਾਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਥਾਨ ਦਰਾਜ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਰਾਜ, ਕਰੋਆ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 2006 ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ 3, 03, 742 ਸੀ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 827 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਕਤਾਫਤ ਆਬਾਦੀ 367 ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਰਾਜ ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਜ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪੱਛਮ ਵਾਲੀ ਸੀਮਾ ਸਾਗਰ ਐਡਰਿਆਟਕ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਦੂਜੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦੀਰਸ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੂਰੇਸ ਕਾਉਂਟੀ
ਸੈਨਾਪਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਸੇਨਾਪਤੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਮਨੀਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਸੇਨਾਪਤੀ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ

ਸੇਨਾਪਤੀ ਜਿਲਾ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿੱਚੋ-ਵਿੱਚ NH-39 ਗੁਜਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਚਾ‍ਰੇ ਪਾਸੇ ਹਰਿਆਲੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿੱਚੋ-ਵਿੱਚ ਇੰਫਾਲ ਨਦੀ ਵੀ ਵਗਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ

ਕੌਬਰੁ ਪਹਾੜ ਇਹ ਇੱਥੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ ਲੱਗਭੱਗ ੨੦੦੦ ਮੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਪਵਿਤਰ ਸਥਾਨ ਮੰਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਚਢਤੇ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਠੰਡ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚਢਨਾ ਲੋਕ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਝੁਂਡ ਬਣਾਕੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਆਣਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸੁਰੰਗ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੜਨਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰਸਤਾ ਮੋਟਬੁੰਗ ਨਾਮਕ ਪਿੰਡ ਵਲੋਂ ਹੈ।

ਕੌਬਰੁ ਲੈਖਾ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਨਾਪਤੀ ਵਲੋਂ ਇੰਫਾਲ ਜਾਂਦੇ ਵਕੱਤ NH - 39 ਉੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਇੰਫਾਲ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰਿ ਮਣਿਪੁਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਦੇ ਸਭ ਬਿਹਾਰ ਨਿਵਾਸੀ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੁਜਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕੌਬਰੁ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਚਢਾਇਆ ਗਿਆ ਦੁਧ ਇੱਥੇ ਦੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਦੇ ਕਸ਼ੇਤਰਿਅ ਕਾਂਵਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਂਪੋਕਪੀ ਇਹ ਇੱਥੇ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ NH - 39 ਦੇ ਕੰਡੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਫਾਲ ਨਦੀ ਇੱਥੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਸੇਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਇੰਫਾਲ ਵਿਪਰੀਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ੨੫ ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

ਮਾਓ ਗੇਟ ਇਹ ਮਣਿਪੁਰ ਅਤੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਬੋਰਡਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਮਣਿਪੁਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਨਾਗਾ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਠੰਡ ਪਡਤੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਜਾਰੇਂ ਦੇਖਣ ਲਾਇਕ ਹਨ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ
ਮਹਾਸ਼ਵਾਨ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

ਮਹਾਸ਼ਵਾਨ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮਤਲਬ: ਵੱਡਾ ਕੁੱਤਾ) ਜਾਂ ਕੈਨਿਸ ਮੇਜਰ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ 88 ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਟਾਲਮੀ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ 48 ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਈ ਸੀ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਸਬੇ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾ, ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਨੱਕ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਸ਼ਵਾਨ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਕੈਨਿਸ ਮੇਜਰ ਕਾਂਸਟਲੇਸ਼ਨ (Canis Major constellation) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸਗ ਬਜ਼ੁਰਗ (سگ بزرگ, ਮਤਲਬ: ਵੱਡਾ ਕੁੱਤਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹੱਲੁਬਧਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਲ-ਕਲਬ ਅਲ-ਅਕਬਰ (الكلب الأكبر) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰੇ

ਮਹਾਸ਼ਵਾਨ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ 32 ਤਾਰੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 4 ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਗ਼ੈਰ-ਸੂਰਜੀ ਗ੍ਰਹਿ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਿਲਿਆ ਤਾਰਾ ਵੀ ਵਾਈ ਮਹਾਸ਼ਵਾਨ (ਵੀ ਵਾਈ ਕੈਨਿਸ ਮੇਜੋਰਿਸ) ਵੀ ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਆਸ (ਡਾਇਆਮੀਟਰ) ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲੋਂ ਲੱਗਪਗ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਖਾਸ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਮਕੀਲਾਪਨ (ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ -


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਦਵਿਤਾਰਾ

ਵਲੋਂ ਲਈ ਗਈ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮੁੱਖ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬੀ ਤਾਰੇ ਦਾ ਬਿੰਦੀ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਹੇਠਲੀ ਤਰਫ) ਮੁੱਖ ਵਿਆਘ ਤਾਰੇ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਵਿੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ]]

ਦਵਿਤਾਰਾ ਜਾਂ ਦਵਿਸੰਗੀ ਤਾਰਾ ਦੋ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਡਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇ ਤਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸਾਂਝੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਕੇਂਦਰ (ਸੰਟਰ ਆਫ ਮਹੀਨਾ) ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਵਿਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਮ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਅਮੁੱਖ ਤਾਰਾ ਜਾਂ ਸਾਥੀ ਤਾਰਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦਵਿਤਾਰਾ ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਤਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਮਤਲਬ ਨਿਕਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਦੋਹਰੇ ਤਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਦੋ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਇਕੱਠੇ ਨਜਰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਣ। ਅਜਿਹਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦਵਿਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੋਹਰੇ ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਹਾਲਤ ਹੈ ਉਹ ਲੰਬਨ (ਪੈਰਲੈਕਸ) ਨੂੰ ਮਿਣਨੇ ਵਲੋਂ ਜਾਂਚੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾ

ਨਾਲ ਲਈ ਗਈ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮੁੱਖ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬੀ ਤਾਰੇ ਦਾ ਬਿੰਦੂ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਹੇਠਲੀ ਤਰਫ) ਮੁੱਖ ਵਿਆਧ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਵਿੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ]]

ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾ (Sirius) ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਮਕੀਲਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ -1.46 ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰੇ ਅਗਸਤਿ ਤੋਂ ਦੁਗਣਾ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾ ਬਿਨਾਂ ਦੂਰਬੀਨ ਦੇ ਅੱਖ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ A1V ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਏ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ DA2 ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸਫੇਦ ਬੌਣਾ ਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਰੇ ਮਹਾਸ਼ਵਾਨ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 8.6 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਏ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਪੁੰਜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬੀ ਦਾ ਪੁੰਜ ਲਗਭਗ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ

ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਵਰਣਕਰਮ (ਸਪਕਟਰਮ) ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਣਕਰਮ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਰੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਹੜੇ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਤਾਰਾਂ ਕਿ ਵਰਣਕਰਮ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ O, B, A, F, G, K ਅਤੇ M ਅੱਖਰ ਨਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ -
* O (ਓ) - ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਲੇ ਤਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
* B (ਬੀ) - ਇਹ ਨੀਲੇ - ਸਫੇਦ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
* A (ਏ) - ਇਹ ਸਫੇਦ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
* F (ਏਫ) - ਇਹ ਪਿੱਲੇ - ਸਫੇਦ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
* G (ਜੀ) - ਇਹ ਪਿੱਲੇ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
* K (ਦੇ) - ਇਹ ਨਾਰੰਗੀ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
* M (ਏਮ) - ਇਹ ਲਾਲ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇਸ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਰੰਗਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੇਣੀਕਰਣ ਲਈ ਇਸ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿਫ਼ਰ ਵਲੋਂ ਨੌਂ ਤੱਕ ਦਾ ਅੰਕ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ A5 ਦਾ ਸਥਾਨ A0 ਅਤੇ F0 ਦੇ ਠੀਕ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਅੰਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਅੰਕ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ I, II, III, IV ਜਾਂ V ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਵਲੋਂ ਪੰਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾ ਰੋਮਨ ਅੰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। .ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਤਾਰਾ ਮਹਾਦਾਨਵ ਹੋ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ I ਦਾ ਰੋਮਨ ਅੰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। III ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ ਦੇ ਤਾਰੇ ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ V ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ ਦੇ ਇਹ ਇੱਕ ਬੌਣਾ ਤਾਰਾ ਹੈ (ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਦੇ ਤਾਰੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। .ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਕਿ ਸ਼੍ਰੇਣੀ G2V ਹੈ, ਯਾਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਪੀਲਾ ਬੌਣਾ ਤਾਰਾ ਹੈ ਜੋ 2 ਕਦਮ ਨਾਰੰਗੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਤਰਫ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕੀਲੇ ਤਾਰੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ A1V ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ

thumb|350px|ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ।
thumb|ਗੋਲਕ ਦਾ ਮਹਾਨਤਮ ਚੱਕਰ (ਘੇਰਾ) ਉਸਨੂੰ ਉੱਪਰੀ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਗੋਲਾਰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
right|thumb|ਸੈਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਿਹਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
right|thumb|ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦਾ ਨਿਸਾਨ
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Equator) ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਧਰੁਵ ਤੋਂ ਸਾਮਾਨ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਰੇਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਰਧ ਗੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੁਰੇਡਾ ਭੂ-ਮੱਧ-ਰੇਖੀ ਉਭਾਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂਦੇ ਹੋਏ ਗਲੋਬ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਕਲਪਨਿਕ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਰੇਖਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਖਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 23½° ਵਿੱਚ ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 23½° ਵਿੱਚ ਮਕਰ ਰੇਖਾ ਹੈ।

ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦਾ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਸਿਫ਼ਰ (0) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ 40,075 ਕਿ ਮੀ(24,901.5 ਮੀਲ) (ਸ਼ੁੱਧ ਲੰਬਾਈ 40,075,016.6856 ਮੀਟਰ) ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਧੁਰੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੇ ਅਕਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਘੇਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਰੇਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਮਹਾਨਤਮ ਘੇਰਾ (ਚੱਕਰ) ਹੈ। ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਸਾਮਾਇਕ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਲੋਂ, ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ, 21 ਮਾਰਚ ਅਤੇ 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਭੂ-ਮੱਧ ਦੇ ਠੀਕ ਉੱਤੇ ਵਲੋਂ ਗੁਜਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਇੱਕਦਮ ਲੰਬਵਤ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਤ ਅਤੇ ਆਥਣ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਭਰ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, 12 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਮੌਸਮ ਦੋਨਾਂ ਅਰਧ ਗੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਦਮ ਉੱਲਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਦਿਨਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੌਸਮ ਵੀ ਸਮਾਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਧਰਤੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵਲੋਂ ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਿਆਸ 12759.28 ਕਿ ਮੀ (7927 ਮੀਲ) ਹੈ, ਜੋ ਧਰੁਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਵਿਆਸ (12713.56 ਕਿ ਮੀ, 7900 ਮੀਲ) ਤੋਂ 42.72 ਕਿ ਮੀ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਆਕਾਸ਼ ਕੇਂਦਰ ਲਈ ਚੰਗੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਗੁਯਾਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਕੇਂਦਰ, ਕੌਰੋਊ, ਫਰੇਂਚ ਗੁਯਾਨਾ), ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੂਰਣਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਥਾਨ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਤੀਮਾਨ (ਕੋਣੀਏ ਰਫ਼ਤਾਰ) ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਧੀ ਹੋਈ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਯਾਨ ਦੇ ਪਰਖੇਪਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਾਲਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਵਰਤੋ ਕਰਨਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਯਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰਵ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਰਖਿਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਅਰਸ਼ੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ

ਦੇ ਠੀਕ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੌਰ ਰਾਹ ਤੋਂ 23 . 4 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਕੋਣ ਉੱਤੇ ਹੈ]]

ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਧਰਤੀ ਦੀ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਠੀਕ ਉੱਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਲਪਨਿਕ ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਮਹਾਚੱਕਰ (ਗਰੇਟ ਸਰਕਲ) ਹੈ।

ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ (ਯਾਨੀ ਉੱਤਰੀ ਅਰਧ ਗੋਲੇ) ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੇਕਰ ਖਗੋਲੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੀ ਤਰਫ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣਗੇ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਅਰਧ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਖਗੋਲੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੀ ਤਰਫ ਦੇਖਣ ਲਈ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦੀ ਤਰਫ ਵੇਖਣਗੇ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਭੂਮੱਧ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਖਗੋਲੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲਈ ਠੀਕ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵੇਖਣਗੇ। ਖਗੋਲੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਖਗੋਲੀ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਹਾਰਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਖਗੋਲੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਠੀਕ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਰੇਖਾ ਗਣਿਤ

ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਰਬ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੇਖਕੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।]]
thumb|right|ਬ੍ਰਹਮਗੁਪਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੇਏ, ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ AF = FD.

ਰੇਖਕੀ ਜਾਂ ਜਿਆਮਿਤੀ ਜਾਂ ਰੇਖਾਈ ਹਿਸਾਬ ਹਿਸਾਬ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੂਆਂ, ਰੇਖਾਵਾਂ, ਤਲਾਂ ਅਤੇ ਠੋਸ ਚੀਜਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਤੱਕੜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਣੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੇਖਕੀ, ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਥਿਓਰਮ
* ਨਿਰਮੇਏ
* ਬਿੰਦੀ
* ਸਰਲ ਰੇਖਾ
* ਤ੍ਰਿਭੁਜ
* ਚਤੁਰਭੁਜ
* ਚੱਕਰ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਖਕੀ
ਸਰਲ ਰੇਖਾ

on the two-dimensional Cartesian coordinate system]]
ਸਰਲ ਰੇਖਾ ਜਮੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿਫ਼ਰ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲਾ ਅਨੰਤ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਵਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਲਿਡੀ ਜਿਆਮਿਤੀ (Euclidean Geometry) ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਰੇਖਾ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਰਲ ਰੇਖਾ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਲਘੁਤਮ ਦੂਰੀ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਰਲ ਰੇਖ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਸਰਲਤਮ ਬਿੰਦੂਪਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਦਵੀ - ਵਿਮੀਏ ਪੱਧਰਾ ਉੱਤੇ ਦੋ ਸਰਲ ਰੇਖਾਵਾਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਛੇਦੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤਰਿਵਿਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੇਖਾਵਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਾਂਤਰ, ਪ੍ਰਤੀਛੇਦੀ ਜਾਂ skew (ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਤੀਛੇਦੀ ਨਹੀਂ ਹੀ ਸਮਾਨਾਂਤਰ) ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।
ਤਿਕੋਨ

right|thumb|300px|ਤ੍ਰਿਭੁਜ

ਤਿਕੋਨ ਜਾਂ ਤਿਬਾਹੀਆ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਭੁਜ (ਕਈ ਵਾਰ ਤਿਕੋਣ ਵੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਲੇਨ ਯਾਨੀ ਦੋ-ਪਸਾਰੀ ਯੂਕਲਿਡੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਰਲ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਬੰਦ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਿਕੋਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਬਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕੋਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਿਕੋਨ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਾਹੀਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਬਹੁਬਾਹੀਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੋਣਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। A,B ਅਤੇ C ਤਿੰਨ ਬਿਦੂਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਤਿਕੋਨ ਨੂੰ \triangle ABC ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ

ਸਮਬਾਹੂ ਤਿਕੋਨ - ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਬਾਹੂ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਬਾਹੁ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦੇ ਤਿੰਕੋਣ ਕੋਣ 60 ਅੰਸ਼ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਮਦੁਬਾਹੂ ਤਿਕੋਨ - ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦੀ ਕੋਈ ਦੋ ਭੁਜਾਵਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ 'ਸਮਦੋਬਾਹੂ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਦੋਬਾਹੂ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸਮਾਨ ਭੁਜਾਵਾਂ ਦੇ ਆਹਮਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇ ਕੋਣ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਵਿਖਮਬਾਹੂ ਤਿਕੋਨ - ਜਿਸ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਅਸਮਾਨ ਹੋਣ।
ਕੋਣ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ

ਨਿਊਨਕੋਣ ਤਿਕੋਨ - ਜਿਸ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਕੋਣ 90 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੇ ਹੋਣ।

ਅਧਿਕਕੋਣ ਤਿਕੋਨ - ਜਿਸ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕੋਣ 90 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ।

ਸਮਕੋਣ ਤਿਕੋਨ - ਜਿਸ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕੋਣ 90 ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਹੋਵੇ।

ਕਿਸੇ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਕੋਣਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹਮੇਸ਼ਾ 180 ਡਿਗਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਖਕੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸ਼ਕਲਾਂ
ਚੱਕਰ

ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਸਮਾਨ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਪਥ ਚੱਕਰ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬਿੰਦੂ, ਚੱਕਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਬਿੰਦੂ ਪਥ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਦਾ ਅਰਧ-ਵਿਆਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚੱਕਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ੰਕੂਖੰਡ (conic section) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਉਤਕੇਂਦਰਤਾ ਸਿਫ਼ਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਿੱਸੇ

* ਚਾਪ:
* ਕੇਂਦਰ:
* ਵਿਆਸ:
* ਅਰਧ-ਵਿਆਸ:
* ਅਰਧ-ਚੱਕਰ:
* ਸਪੱਰਸ਼ ਰੇਖਾ:
ਇਤਿਹਾਸ

ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਨਤੀਜੇ

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

ਅਪੋਲੋਨੀਅਸ ਚੱਕਰ

ਕਿਸੇ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਚੱਕਰ

ਚੱਕਰ ਦਾ ਚੌਰਸੀਕਰਨ

ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਖਾਗਣਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਚਿੱਤਰ
2010 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਤਮਗਾ ਸੂਚੀ

2010 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ (ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 16ਵੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ) ਇੱਕ ਬਹੁ-ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੀ ਜੋ ਦੀ ਚੀਨ ਦੇ ਗੁਆਂਗਝੋਊ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 12 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 27 ਨਵੰਬਰ 2010 ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੀ। 1990 ਵਿੱਚ ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗੁਆਂਗਝੋਊ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਚੀਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 45 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 9,704 ਅਥਲੀਟਾਂ ਨੇ 42 ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।

ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ ਚੀਨ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਠਵੀਂ ਵਾਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਤਮਗਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਚੀਨੀ ਅਥਲੀਟਾਂ ਨੇ ਤਮਗਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਮਗੇ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 199 ਸੋਨਾ, 119 ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ 98 ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤੇ। ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਕੁੱਲ 232 ਤਮਗਿਆਂ (76 ਸੋਨੇ ਦੇ) ਦੇ ਨਾਲ ਤਮਗਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਜਾਪਾਨ 48 ਸੋਨੇ ਦਾ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 216 ਤਮਗਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੀਸਰੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ।
ਤਮਗਾ ਸੂਚੀ

ਨੇ ਮੱਧ ਭਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ (75 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ]]


ਇਹਨਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 1,577 ਤਮਗੇ (477 ਸੋਨਾ, 479 ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ 621 ਕਾਂਸੀ) ਵੰਡੇ ਗਏ ਸਨ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ

ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਏਸ਼ਿਆਡ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁ-ਖੇਡ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਲਈ ਸੋਨਾ, ਦੂਜੇ ਲਈ ਚਾਂਦੀ, ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਲਈ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਮਗੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਰੰਭ 1951 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਪਹਿਲੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। 15ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ 1 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ 15 ਦਸੰਬਰ 2006 ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾ, ਕਤਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। 16ਵੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ 12 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 27 ਨਵੰਬਰ 2010 ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ, ਚੀਨ ਨੇ ਕੀਤੀ। 17ਵੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ 2014 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਇੰਚੇਯਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਖੇਡ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾਵਾਂ

ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:
* ਗੋਤਾਖੋਰੀ
* ਤੈਰਾਕੀ
* ਲਇਬੱਧ ਤੈਰਾਕੀ
* ਵਾਟਰ ਪੋਲੋ
* ਤੀਰੰਦਾਜ਼ੀ
* ਦੰਗਲ
* ਬੈਡਮਿੰਟਨ
* ਬੇਸਬਾਲ
* ਬਾਸਕਟਬਾਲ
* ਚੇਸ
* ਗੇਂਦਬਾਜੀ
* ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ
* ਡੋਂਗੀਇਨ
* ਕ੍ਰਿਕਟ
* ਕਿਊ ਖੇਡਾਂ
* ਸਾਇਕਲਿੰਗ
* ਨਾਚ ਖੇਡਾਂ
* ਡਰੈਗਨ ਕਿਸ਼ਤੀ
* ਘੋੜਸਵਾਰੀ
* ਫੈਨਸਿੰਗ
* ਫੁੱਟਬਾਲ
* ਗੋਲਫ਼
* ਜਿਮਨਾਸਟਿਕਸ
* ਹੈਂਡਬਾਲ
* ਹਾਕੀ
* ਜੂਡੋ
* ਕਬੱਡੀ
* ਕਰਾਟੇ
* ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜ ਖੇਡਾਂ
* ਰੌਲਰ ਖੇਡਾਂ
* ਖੇਨਾ
* ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ
* ਪਾਲ ਨੌਕਾਇਨ
* ਸੇਪਾਕਟਾਕਰੌ
* ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ
* ਸਾਫਟਬਾਲ
* ਸਾਫਟ ਟੇਨਿਸ
* ਸਕਵੈਸ਼
* ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ
* ਤਾਇਕਵਾਂਡੋ
* ਟੈਨਿਸ
* ਤ੍ਰੈ ਖੇਡਾਂ
* ਵਾਲੀਬਾਲ
* ਭਾਰਤੋਲਨ
* ਕੁਸ਼ਤੀ
* ਵੂਸ਼ੂ
ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਿਥੇ ਖੇਡਾਂ ਹੋਈਆਂ
ਹੋਰ ਵੇਖੋ

* 1998 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2002 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2006 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2010 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ

ਸਤਰਹਵੇਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਲ 2014 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਇੰਚਿਓਨ ਵਿੱਚ ਆਜੋਜਿਤ ਹੋਏ। 2014 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਲਈ ਇਞਚਯੋਨ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਬੋਲੀ ਲਗਾਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਤਿਆਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਅਖੀਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਯੋਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਤੀਜਾ 17 ਅਪਰੈਲ, 2007 ਨੂੰ ਕੁਵੈਤ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਏਸ਼ੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ 45 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਸਮਿਤੀਯੋਂ ਵਿੱਚੋਂ 32 ਨੇ ਇਞਚਯੋਨ ਅਤੇ 13 ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਮਤਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਮੌਕੇ ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆਈ ਨਗਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਬਚਨ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਦੀ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਮੰਡਲਾਂ ਦੇ ਰੁਕਣ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਭੈਣ ਕਰਣਗੇ, ਜੋ ਲਗਭਗ 2 ਕਰੋੜ $ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ

ਇੰਚਿਓਨ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ’ਚ ਭਾਰਤ ਖੇਡ ਦਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਚੋਖਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ 2 ਸੋਨੇ, 2 ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ 6 ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1 ਸੋਨ ਤਗ਼ਮਾ ਤੇ 4 ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦਲ ਦੇ ਚੀਫ ਕੋਚ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਚੌਥੀ ਵਾਰ 4&400 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇਅ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿਤਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਰਿਲੇਅ ਟੀਮ ਦੀ ਅਹਿਮ ਮੈਂਬਰ ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਚੀਮਾ ਨੇ ਵੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ 7 ਖਿਡਾਰੀ ਰੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ, ਧਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਆਕਾਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦੀ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਖੁਸ਼ਬੀਰ ਕੌਰ ਨੇ 20 ਕਿਲੋ ਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਤੋਰ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੈਦਲ ਤੋਰ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿਤਾਇਆ। ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ 25 ਮੀਟਰ ਸੈਂਟਰ ਫਾਇਰ ਪਿਸਟਲ ਟੀਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ ਅਭਿਨਵ ਬਿੰਦਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਏਸ਼ੀਆਡ ਖੇਡਦਿਆਂ ਦੋ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਵਿਸ਼ਵ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਹਿਨਾ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ 25 ਮੀਟਰ ਪਿਸਟਲ ਟੀਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿਤਾਇਆ। ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਨੇ ਰੋਇੰਗ ਖੇਡ ਦੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਸਕੱਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਰੋਇੰਗ ਦੇ ‘ਟੀਮ ਅੱਠ’ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਅੱਠ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਖਿਡਾਰੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਾਜਬ ਦੇ ਹਨ। ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਖਿਡਾਰਨ ਸੀ।
ਤਗਮਾ ਸੂਚੀ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
ਹੇਰਾਤ

ਹੇਰਾਤ (; , Herât; ; , Alexándreia hē en Aríois; ) ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,762,157 ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਹੇਰਾਤ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਰੀ ਨਦੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਈਵੇਅ 1 ਜਾਂ ਰਿੰਗ ਰੋਡ ਰਾਹੀਂ ਕੰਧਾਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਾਰ-ਏ-ਸ਼ਰੀਫ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗੋਂ ਇਸਲਾਮ ਕਲ੍ਹਾ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਇਰਾਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਹੇਰਾਤ ਪੁਰਾਣੇ ਅਵੇਸਤਨ ਸਮਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਾਇਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਤ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਮੁਸੱਲਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਮੱਧ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਤ ਖੁਰਾਸਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਖੁਰਾਸਾਨ ਦੇ ਮੋਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਇਸ ਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। 1717 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਹੋਤਕ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਅਫ਼ਸ਼ਰੀਦਾਂ ਨੇ 1729 ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੇ 1747 ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ, ਹੇਰਾਤ ਦੁਰਾਨੀ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗੜਬੜ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲੇ ਹੋਏ ਪਰ 1857 ਦੀ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਂਗਲੋ-ਫ਼ਾਰਸ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ।ਹੇਰਾਤ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਵਿਆਪਕ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹੇ।

ਹੇਰਾਤ ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਚੀਨ ਵਪਾਰ ਰਸਤੇ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹੇਰਾਤ ਤੋਂ ਇਰਾਨ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਤੁਰਕਮੇਨੀਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਰਣਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਰਾਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰਹੱਦੀ ਕਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਹੈ।

ਹੇਰਾਤ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕਮੇਨੀਸਤਾਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਘਣਤਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੁਆਲੇ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਖਾਲੀ ਪਲਾਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ (21%) ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ (18%) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕੁੱਲ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ (36%) ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਦੇ ਅਰੀਆ (Herat) ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਦੀ ਨਕਲ (ਦੂਜੀ ਸਦੀ AD) ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜ, 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਨਕਸ਼ਾ-ਨਵੀਸ ਨਿਕੋਲਸ ਜਰਮੇਨਸ ਦੁਆਰਾ।]]
ਹੇਰਾਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਹਖ਼ਾਮਨਸ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ (ca. 550-330 BC) ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਵਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਅਰੀਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਅਵੈਸਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਹਰੋਇਵਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਸਬੇ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਦੀ ਹਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਜਕੱਲ ਦੇ ਹੇਰਾਤ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਸੋਨ ਰੰਗਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜ਼ਰਦ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸੋਨ-ਰੰਗਾ ਪੀਲਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਣਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੁੰ ਕਿ ਅਸੀਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਅਰਾਕੋਸੀਆ ਅਤੇ ਬਾਖ਼ਤਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਜਾਂ ਨਦੀਆਂ ਜਾਂ ਕਸਬਿਆਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਕਾਬੁਲ

ਕਾਬੁਲ (ਪਸ਼ਤੋ: کابل‎, ਫ਼ਾਰਸੀ: کابل‎) ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਬੁਲ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 20 ਤੋਂ 30 ਲੱਖ ਦਰਮਿਆਨ ਹੈ। ਕਾਬਲ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਤੰਗ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਕਾਬਲ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਗ਼ਜ਼ਨੀ, ਕੰਧਾਰ, ਹਰਾਤ ਅਤੇ ਮਜ਼ਾਰ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ-ਤਲ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ 18 ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਕੰਧਾਰ

ਕੰਧਾਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ 31 ਡਿਗਰੀ 27 ਮਿੰਟ ਉੱਤਰੀ ਅਕਸਾਂਸ਼ ਤੋਂ 64 ਡਿਗਰੀ 43ਮਿੰਟ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਉੱਤੇ ਕਾਬਲ ਤੋਂ 280 ਮੀਲ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਤਹ ਤੋਂ 3,462 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਟਰਨਾਕ ਅਤੇ ਅਰਗੰਦਾਬ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਉਪਜਾਊ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਹਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਉਜਾੜ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਦੇ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੇਂਜੂ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲ, ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਦਾਲਾਂ, ਮਜੀਠ, ਹਿੰਗ, ਤੰਮਾਕੂ ਆਦਿ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਧਾਰ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਚਮਨ ਤੱਕ ਰੇਲਮਾਰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰੇਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕੰਧਾਰ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ 24 ਫੁੱਟ ਚੌੜੀ ਅਤੇ 10 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੀ ਖਾਈ ਅਤੇ 27 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਛੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਪੂਰਬ, ਦੋ ਪੱਛਮ, ਇੱਕ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸੜਕਾਂ 40 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੌੜੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਧਾਰ ਚਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ (ਕਬੀਲਿਆਂ) ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ - ਦੁਰਾਨੀ, ਘਿਲਜਾਈ, ਪਾਰਸਿਵਨ ਅਤੇ ਕਾਕਾਰ - ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਵਰਖਾ ਕੇਵਲ ਠੰਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਫਲਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਨਿਰਿਆਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਧਨੀ ਵਪਾਰੀ ਹਿੰਦੂ ਹਨ। ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 200 ਮਸਜਿਦਾਂ ਹਨ। ਦਰਸ਼ਨੀ ਥਾਂ ਹਨ: ਅਹਿਮਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਸਜਦ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕੁੜਤਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। 1649 ਈ: ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਰ ਮੁਗਲਾਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਖੁੱਸ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਨੀਮਰੋਜ਼ ਸੂਬਾ

ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 41,005 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸੰਨ 2002 ਵਿੱਚ ਲੱਗਪਗ 1.5 ਲੱਖ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਰੰਜ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀਆਂ ਸਰਹਦਾਂ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੀਮਰੂਜ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸੂਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭੂਭਾਗ ਸੀਸਤਾਨ ਦਰੋਣੀ ਅਤੇ ਦਸ਼ਤ-ਏ-ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ

ਸਮੁੱਚੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ (6+ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ) 2005 ਵਿੱਚ 22% ਤੋਂ 2011 ਵਿੱਚ 23% ਹੋ ਗਈ। ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ੁੱਧ ਦਾਖਲਾ ਦਰ (6–13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ) 2005 ਵਿੱਚ 33% ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 2011 ਵਿੱਚ 49% ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ
ਨੂਰਿਸਤਾਨ ਸੂਬਾ

ਨੂਰਸਤਾਨ (ਪਸ਼ਤੋ: Pashto: نورستان‎) ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂਕੁਸ਼ ਘਾਟੀਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 9,225 ਵਰਗ ਕਿ ਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2002 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1.1 ਲੱਖ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਾਰੂਨ (پارون) ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਲਗਭਗ 95 % ਲੋਕ ਨੂਰਸਤਾਨੀ ਹਨ।
ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਲੋਕ

1890 ਤੱਕ ਨੂਰਸਤਾਨ ਨੂੰ ਕਾਫਿਰਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨੂਰਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ-ਧਰਮ ਵਰਗੇ ਇੱਕ ਧਰਮ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਸਨ। 1895 – 96 ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਮੀਰ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕਬਜ਼ਾ ਜਮਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਨਣ ਉੱਤੇ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਕੇ ਨੂਰਸਤਾਨ (ਯਾਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਥਾਨ) ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ
ਬਹਿਰੀਨ

thumb |250px|ਬਹਿਰੀਨ ਦਾ ਝੰਡਾ
thumb |250px|ਬਹਿਰੀਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ

ਬਹਿਰੀਨ (ਅਰਬੀ: مملكة البحرين ਮੁਮਲਿਕਤ ਅਲ - ਬਹਰਈਨ) ਜੰਬੂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਮਨਾਮਾ। ਇਹ ਅਰਬ ਜਗਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਹਿਰੀਨ 1971 ਵਿੱਚ ਆਜਾਦ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਰਾਜਤੰਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਮੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 1975 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੇਂਬਲੀ ਭੰਗ ਹੋਈ, ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਹਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਈ ਹੈ। 1990 ਵਿੱਚ ਕੁਵੈਤ ਉੱਤੇ ਇਰਾਕ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਹਿਰੀਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼