JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Niger

thumb|290px|right|thumb|Ramani ya Niger.
Niger (pia Nijeri) ni nchi kubwa zaidi ya Afrika ya Magharibi kwa eneo, lakini 80% ni katika jangwa la Sahara.Imepakana na Algeria na Libya upande wa kaskazini, Mali na Burkina Faso upande wa magharibi, Chad upande wa mashariki na Nigeria pamoja na Benin upande wa kusini.Mji mkuu ni Niamey, kusini mwa nchi.
Jiografia

Niger haina pwani kwenye bahari yoyote.

Ni sehemu ya kanda la Sahel, yaani sehemu kubwa ya nchi ni yabisi, kaskazini mwake ni yabisi sana ikiwa jangwa la Sahara.

Ardhi yenye rutuba iko kusini kabisa, karibu na mto wa Niger.
Historia

Jaribio la mapinduzi lilifanyika usiku wa kuamkia Machi 31, 2021, siku chache kabla ya kuapishwa kwa Mohamed Bazoum, rais mteule.

Mnamo Aprili 2, 2021, Mohamed Bazoum aliapishwa na kuchukua madaraka.
Watu

Mipaka ilichorwa wakati wa ukoloni wa Ufaransa, ikiunganisha watu wenye utamaduni tofautitofauti, kama vile Watuareg (9.3% za wakazi wote) wa Sahara, wahamaji Wafula (8.5%) na Wakanuri (4.7%) wa eneo la Sahel na wakulima wa kusini kama Wasonghai (21%) na Wahausa: hawa wa mwisho ni 55.4% .

Tofauti hizo kubwa zilileta kipindi cha ugomvi kati ya makabila uliopoa tena baada ya mwaka 2000. Tatizo kubwa la nchi ni vipindi vya ukame na njaa vinavyorudiarudia mara kwa mara.

Wakazi walikuwa zaidi ya milioni 17 katika sensa ya mwaka 2012. Kwa sasa ni 22.4 kutokana na ongezeko la haraka. Idadi kubwa wako kusini.

Kadiri ya utafiti wa mwaka 2005, asilimia 8 walikuwa watumwa.

Tangu wakati wa ukoloni, lugha rasmi ilikuwa Kifaransa. Lakini kuna lugha 10 za taifa kati ya lugha kuu za makabila asili. Muhimu zaidi ni Kihausa na Kizarma-Sonrai. Mwaka 2025 Kihausa kimetangazwa lugha rasmi mpya.

Walio wengi kabisa (99.3%) ni wafuasi wa Uislamu; baadhi yao wanasemekana kuchanganya Uislamu na dini asilia za Kiafrika. Wakristo ni 0.3% tu. Hata hivyo Niger ni nchi isiyo na dini rasmi.
Tazama pia

* Shirikisho la Mataifa ya Sahel
* Orodha ya lugha za Niger
* Orodha ya nchi kulingana na idadi ya watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
* Orodha ya nchi za Afrika kwa pato la taifa
* Demografia ya Afrika
Viungo vya nje

*Rais wa Niger tovuti rasmi
*
*Niger from UCB Libraries GovPubs
*
*Niger profile from the BBC News
*
*Key Development Forecasts for Niger from International Futures
*2012 Niger Trade Summary Statistics



Jamii:Nchi za Afrika
Jamii:Umoja wa Afrika
Jamii:Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa
Jamii:Sahara
Mogadishu

thumb|300px|right|Barabara ya Mogadishu inayotenganisha sehemu za kaskazini na kusini za mji pamoja na maeneo ya vikosi tofauti ya wanamgambo (1993).
thumb|right|Helikopta ya Marekani juu ya [[bandari ya Mogadishu 1993.]]
Mogadishu (kwa Kisomali Muqdisho; kwa Kiitalia Mogadiscio) ni mji mkuu wa Somalia. Iko ufukoni wa Bahari Hindi ikiwa na wakazi milioni 2.590 (2017).
Historia

Mogadishu imeundwa mnamo mwaka 900 BK ikawa mji wa kaskazini kabisa wa utamaduni wa Waswahili kwenye pwani ya Afrika ya Mashariki. Ilikuwa sehemu ya biashara ya kimataifa ya Waswahili jinsi inavyonekana kutokana na sarafu za kale za Uchina, Sri Lanka na Vietnam zilizokutwa na wanaakiolojia katika ardhi yake.

Msafiri Mwarabu Ibn Battuta alitembelea Mogadishu mnamo mwaka 1300 akaona matajiri akataja "watu wanene wengi".

Mji ulikuwa na vipindi vya kujitegemea na vipindi vya kutawaliwa na nchi za nje katika historia yake. Mnamo mwaka 1500 Wareno walikuwa mabwana wake. Tangu katikati ya karne ya 19 Mogadishu ilikuwa chini ya sultani wa Zanzibar.

Mwaka 1892 sultani alikodisha mji kwa Italia iliyoinunua kutoka kwake mwaka 1905 ukawa mji mkuu wa koloni la Somalia ya Kiitalia.

Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia mji ulivamiwa na Waingereza mwaka 1941 waliourudisha kwa Italia mwaka 1954.

Tangu uhuru (1960) Mogadishu ikawa mji mkuu wa Somalia.

Mwaka 1990 dikteta Siad Barre alipinduliwa halafu Mogadishu pamoja na nchi yote iliingia katika vita vya wenyewe kwa wenyewe. Wanajeshi wa Marekani walijaribu mwaka 1993 kurudisha hali ya usalama kwa niaba ya Umoja wa Mataifa lakini walikuta upinzani mkali kutoka kwa vikundi vya wanamgambo Wasomalia. Baada ya kupoteza askari Marekani iliondoka tena.

Hali ya vita imeendelea hadi mwaka 2012, na kwa muda mrefu nchi ikiwa haina serikali wala bunge na uharamia ulishamiri.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Somalia


Jamii:Somalia
Jamii:Miji ya Somalia
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Kitenduli

Vitenduli ni ndege wadogo wa jenasi Uraeginthus katika familia ya Estrildidae ambao wana rangi buluu. Kuna spishi mbili zingine kwa jenasi hii ambazo zinaitwa tunguhina na zina rangi kahawianyekundu, lakini wataalamu wengine wanaziweka katika jenasi Granatina. Vitenduli wanatokea Afrika chini ya Sahara tu. Hupenda kuwa karibu na makazi ya watu. Tago lao hutengenezwa na manyasi juu ya mti au ndani ya paa; limefunikika juu na mwingilio kando.
Spishi

* Uraeginthus angolensis, Kitenduli Mashavu-buluu (Southern au Blue-breasted Cordon-bleu au Blue Waxbill)
* Uraeginthus bengalus, Kitenduli Mashavu-mekundu (Red-cheeked Cordon-bleu)
* Uraeginthus cyanocephalus, Kitenduli Kichwa-buluu (Blue-capped Cordon-bleu)
Picha


File:Blue Waxbill 2321724154 crop.jpg|Kitenduli mashavu-buluu
File:Red-cheeked cordon-bleu.jpg|Kitenduli mashavu-mekundu
File:Blue-capped Cordon-bleu, Ngorongoro.jpg|Kitenduli kichwa-buluu


Jamii:Shomoro na jamaa
Tunguhina

Tunguhina ni ndege wadogo wa jenasi Granatina katika familia ya Estrildidae ambao wana rangi kahawianyekundu na viraka buluu au zambarau. Spishi hizi zinatokea Afrika chini ya Sahara tu. Tunguhina ni ndege waoga, lakini kwa bustani ya hoteli na nyumba wanazoea watu. Tago lao hutengenezwa na manyasi ndani ya magugu; limefunikika juu na lina mwingilio kando.
Spishi

* Granatina granatina, Tunguhina Kusi (Common Grenadier or Violet-eared Waxbill)
* Granatina ianthinogaster, Tunguhina Kaskazi (Purple Grenadier)
Picha


Image:Violet-eared Waxbill.jpg|Tunguhina kusi
Image:Purple grenadier male.jpg|Tunguhina kaskazi


Jamii:Shomoro na jamaa
Victoria (Shelisheli)

thumb|300px|right|Mji wa Victoria
thumb|left|Mbele: mfano mdogo wa mnara wa "Big Ben" wa London katika mji wa Victoria; nyuma jengo la wizara ya sheria
Victoria ni mji mkuu na mji mkubwa wa Shelisheli. Uko kwenye kisiwa cha Mahe ikiwa na wakazi 22,881 (2005).

Bandari ya Victoria ni kitovu cha biashara ya kimataifa cha nchi.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Shelisheli

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Shelisheli
Port Louis

thumbnail|200px|Jumba la Makumbusho|Makumbusho ya Port Louis
thumb|Mahali pa wilaya ya Port-Louis katika kisiwa cha Morisi
Port Louis ni mji mkuu wa jamhuri ya Morisi. Ukiwa na wakazi 170,000 ni mji mkubwa wa taifa hilo la visiwani katika Bahari Hindi.

Kiwanja cha ndege cha kimataifa cha Sir Seewoosagur Ramgoolam kipo km 30 kusini kwa mji. Kutoka Port Louis kuna feri kwenda Saint-Denis, mji mkuu wa Réunion.

Kuna viwanda vya nguo na vitambaa pia vya kemikali na dawa. Benki ziko nyingi. Kwa jumla Port Louis ni mji ambao wenyeji wana hali ya maisha iliyo juu kushinda miji mingine ya Afrika.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Morisi
Viungo vya nje

*

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Morisi

Jamii:Miji ya Morisi
Maskarena

Maskarena ni funguvisiwa katika Bahari Hindi takriban km 900 mashariki kwa Madagaska. Kwa jumla ni visiwa vya dola la Morisi pamoja na kisiwa cha Kifaransa cha Réunion.

Visiwa muhimu ni Morisi, Réunion, Rodrigues na Cargados Carajos.

Asili ya jina ni nahodha Mreno Pedro Mascarenhas aliyekuwa Mzungu wa kwanza wa kuvitembelea. Havikuwa na wakazi lakini Mascarenhas alitoa taarifa ya kwamba alikuta mabaki ya meli iliyowahi kuharibika kitambo.

Kwa hiyo inaaminika ya kwamba mabaharia Waarabu labda pia Wahindi waliwahi kufika mara kwa mara visiwani bila kuanzisha makao ya kudumu. Lakini visiwa vilisaidia waliosafiri baharini kupata chakula na maji na kupumzika kabla ya kuendelea na safari zao.
Shomoro

Shomoro ni ndege wadogo wa jenasi Passer katika familia ya Passeridae ambao wana rangi ya nyeusi, nyeupe, majivu na kahawia. Ndege hawa huitwa korobindo pia, lakini jina hili litumike afadhali kwa kuita ndege wa jenasi Petronia. Shomoro wenye kichwa kijivu huitwa jurawa. Ndege hawa wana domo fupi na nene lifaalo kula mbegu, lakini hula wadudu wadogo pia hasa wanapokuwa vifaranga. Kwa asili shomoro wanatokea Ulaya, Afrika na Asia, lakini watu wamewaletea Australia na Marekani.
Spishi za Afrika

* Passer castanopterus, Shomoro Somali (Somali Sparrow)
* Passer cordofanicus, Shomoro wa Kordofani (Kordofan Rufous Sparrow)
* Passer diffusus, Shomoro Kusi au Jurawa Kusi (Southern Grey-headed Sparrow)
* Passer domesticus, Shomoro-kaya (House Sparrow)
* Passer eminibey, Shomoro Kahawianyekundu (Chestnut Sparrow)
* Passer euchlorus, Shomoro Manjano Arabi (Arabian Golden Sparrow)
* Passer gongonensis, Jurawa Domo-nene (Parrot-billed Sparrow)
* Passer griseus, Shomoro Jurawa au Jurawa (Grey-headed Sparrow)
** P. g. ugandae, Jurawa wa Uganda (Uganda Sparrow)
* Passer hemileucus, Shomoro wa Abdel Kuri (Abd al-Kuri Sparrow)
* Passer hispaniolensis, Shomoro wa Hispania (Spanish Sparrow)
* Passer iagoensis, Shomoro wa Cabo Verde (Iago or Cape Verde Sparrow)
* Passer insularis, Shomoro wa Socotra (Socotra Sparrow)
* Passer luteus, Shomoro Manjano (Sudan Golden Sparrow)
* Passer melanurus, Shomoro Uso-mweusi (Cape Sparrow or Mossie)
* Passer motitensis, Shomoro Mkubwa (Great Sparrow)
* Passer rufocinctus, Shomoro Mwekundu (Kenya Sparrow)
* Passer shelleyi, Shomoro wa Shelley (Shelley's Sparrow)
* Passer simplex, Shomoro-jangwa (Desert Sparrow)
* Passer suahelicus, Jurawa Swahili (Swahili Sparrow)
* Passer swainsonii, Jurawa wa Swainson (Swainson's Sparrow)
Spishi za Ulaya na Asia

* Passer ammodendri (Saxaul Sparrow)
* Passer cinnamomeus (Cinnamon or Russet Sparrow)
* Passer flaveolus (Pegu or Plain-backed Sparrow)
* Passer italiae (Italian Sparrow) - kwa asili chotara ya P. domesticus na P. hispaniolensis
* Passer moabiticus (Dead Sea Sparrow)
* Passer montanus (Tree Sparrow)
* Passer pyrrhonotus (Sind Sparrow)
* Passer zarudnyi (Asian Desert Sparrow) - huainishwa pia kama nususpishi ya P. simplex
Picha


Passer-domesticus-001.jpg|Shomoro-kaya
Passer griseus 0007.jpg|Jurawa
Weidensperling.jpg|Shomoro wa Hispania
Passer luteus Red Sea Sudan.jpg|Shomoro manjano
Passer melanurus.jpg|Shomoro uso-mweusi
Desert sparrow pair.jpg|Shomoro-jangwa
Passer suahelicus1.jpg|Jurawa Swahili


Saxaul Sparrow.jpg|Saxaul sparrow
Russet Sparow (Male) I IMG 6779.jpg|Cinnamon sparrow
Tree Sparrow August 2007 Osaka Japan.jpg|Tree sparrow
Sind Sparrow (Passer pyrrhonotus)- Male at Sultanpur I Picture 178.jpg|Sind sparrow


Jamii:Shomoro na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia
Wagadugu

thumb|250px|Barabara katika kitovu cha Wagadugu karibu na uwanja wa Umoja wa Mataifa.
Wagadugu (kwa Kifaransa huandikwa Ouagadougou) ni mji mkuu wa Burkina Faso, na pia mji mkubwa kabisa wa nchi hiyo na wa mkoa wa Centre.

Mwaka 2019 idadi ya wakazi ilikuwa milioni 2,453,496, lakini mji unakua haraka.

Wagadugu iko katika jimbo la Kadiogo. Kuna ofisi za serikali na viwanda kadhaa vya nguo na vyakula.

Mji ni pia kitovu cha usafiri na mawasiliano. Kuna kiwanja cha kimataifa cha ndege na njia ya reli kwenda Abidjan (Côte d'Ivoire), halafu barabara za kwenda Lome (Togo), Bamako (Mali), Niamey (Niger), Accra (Ghana).

Wagadugu ina chuo kikuu kilichokuwa chuo cha mwanahistoria maarufu Joseph Ki-Zerbo.

Tamasha la kimataifa la filamu za Afrika (FESPACO) hufanyiwa Wagadugu.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Burkina Faso

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Burkina Faso
Jamii:Burkina Faso

Jamii:Mkoa wa Centre, Burkina Faso
Volta (mto)

thumb|right|Matawimto ya Volta ndiyo Muhun (Volta nyeusi), Nazinon (Volta nyekundu) na Nakambe (Volta nyeupe) pamoja na maungano ya mito katika [[Burkina Faso na Ghana.]]
Volta ni mto muhimu wa Afrika ya Magharibi. Inaanza katika maungano ya matawimto yake ya Muhun (Volta nyeusi), Nazinon (Volta nyekundu) na Nakambe (Volta nyeupe) karibu na mji wa Salaga, Ghana.

Katika Ghana boma la lambo la Akosombo (Ghana) limesababisha kutokea kwa ziwa Volta ambalo ni lambo kubwa kabisa duniani. Baada ya kuondoka katika ziwa hilo lisilo asilia Volta inaingia katika Ghuba ya Guinea ya bahari Atlantiki.
Tazama pia

* Mito mirefu ya Afrika


Jamii:Mito ya Ghana
Jamii:Mito ya Burkina Faso
Esta É a Nossa Pátria Bem Amada

"Esta É a Nossa Pátria Bem Amada" (Kiswahili: "Hii ni Nchi Yetu Inayopendwa Sana") ni wimbo wa kitaifa wa Guinea Bisau. Ilitungwa na Amílcar Cabral ikawa wimbo rasmi wakati wa uhuru mwaka 1974.
Ilikuwa pia wimbo wa taifa wa Cabo Verde hadi 1996.
Maneno ya Kireno

:Sol, suor e o verde e mar,
:Séculos de dor e esperança:
:Esta é a terra dos nossos avós!
:Fruto das nossas mãos,
:Da flor do nosso sangue:
:Esta é a nossa pátria amada.

:KIITIKIO:
:Viva a pátria gloriosa!
:Floriu nos céus a bandeira da luta.
:Avante, contra o jugo estrangeiro!
:Nós vamos construir
:Na pátria immortal
:A paz e o progresso!
:Nós vamos construir
:Na pátria imortal
:A paz e o progresso! paz e o progresso!

:Ramos do mesmo tronco,
:Olhos na mesma luz:
:Esta é a força da nossa união!
:Cantem o mar e a terra
:A madrugada e o sol
:Que a nossa luta fecundou.

:KIITIKIO
Tafsiri

:Jua, jasho na bahari ya kijani,
:Karne za maumivu na matumaini;
:Hii ni nchi ya babu zetu.
:Tunda la mikono yetu
:ya ua la damu yetu:
:Hii ni nchi yetu tunayoipenda.

:KIITIKIO:
:Nchi yetu idumu milele!
:Bendera ya mapambano yetu
:Imepepea angani.
:Twende dhidi ya mkatale wa kigeni!
:Tutajenga
:Amani na maendeleo
:Katika nchi yetu inayodumu milele!
:Amani na maendeleo
:Katika nchi yetu inayodumu milele!

:Matawi ya shina moja,
:Macho yenye nuru moja,
:Hii ni nguvi ya umoja wetu!
:Bahari na bara,
:Alfajiri na jua huimba pamoja:
:Mapambano yetu yamezaa matunda!

:KIITIKIO
Viungo vya nje

* MIDI File

Guinea-Bisau
Wimbo wa Taifa
Bisau

thumb|right|260px|Mahali pa Bisau nchini Guinea-Bisau
thumbnail|right|280px|Ikulu ya Bisau, Guinea
Bisau ni mji mkuu wa nchi ya Guinea Bisau ukiwa na wakazi 387,909 . Bisau ni mji mkubwa wa nchi na kitovu wa utawala, biashara na viwanda.
Biashara ya nje inayopita bandari ya Bisau hasa ni ubao, karanga, mafuta ya mawese na mpira.

Bissau iko katika pwani ya Atlantiki kwenye delta ya mto Geba.

Mji ulianzishwa na Wareno mwaka 1687 kama boma, bandari na kituo cha biashara.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Guinea-Bissau


Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Guinea Bisau
Jamii:Guinea Bisau
Geba

thumbnail|right|200px|Muonekano wa Mto Geba

Geba ni mto katika Afrika ya Magharibi inayoanzia Guinea ikipitia Senegal na kufufikia Bahari ya Atlantiki katika Guinea Bisau. Ina urefu wa km 540.

Kabla ya kufika Atlantiki mto unaanza kuwa mpana hadi kufikia upana wa km 16 mdomoni kwenye mji wa Bisau.

Sehemu pana inafaa kwa meli za tani hadi 2000 kuingia ndani ya bara kwa umbali wa km 140.

Jamii:Mito ya Afrika
Jamii:Mito ya Guinea
Jamii:Mito ya Senegal
Jamii:Mito ya Guinea Bisau
Sao Tome

400px|thumb|Mji wa Sao Tome kwenye kisiwa cha Sao Tome.
thumb|Kanisa kuu.
thumb|Boma la São Sebastião.
thumb|Ikulu ya [[Rais.]]
Sao Tome ni mji mkuu wa nchi ya visiwa ya Sao Tome na Principe, karibu na Afrika ya Magharibi.

Jina limetokana na lile la Kireno la Mtakatifu Thoma.

Mji ulianzishwa na Wareno mwaka 1485 kwenye pwani ya kaskazini-mashariki ya kisiwa chenye jina lilelile katika ghuba ya Guinea.

Mji ulikuwa na wakazi 56,166 mwaka 2005.

Kuna uwanja wa ndege wa kimataifa na viwanda kadhaa ya matofali, sabuni na vinywaji.

Sao Tome ina shule za msingi hadi sekondari, makanisa, hospitali ya pekee nchini, vituo vya TV na redio.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Sao Tome na Principe
Viungo vya nje

*
*www.saotome.st - Facts about the country, how to get there, where to stay, what to do, images etc.
*Local travel agency Navetur-Equatour - information&pictures http://www.navetur-equatour.st/
*Coordinates:

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:miji ya Sao Tome na Principe
Jamii:Sao Tome na Principe
Biladi, Biladi, Biladi

Biladi, Biladi, Biladi (بلادي بلادي بلادي, yaani "Nchi yangu") ni wimbo wa taifa wa Misri tangu mwaka 1979.

Nota na maneno vimetungwa Sayed Darwish (1892-1932).
Kwa Kiarabu cha Misri

: Biladi biladi biladi laki hubbi wa fuadi
: Biladi biladi biladi laki hubbi wa fuadi
: Misr ya umm al bilad inti ghayati wal murad
: Wa 'ala kull il 'ibad kam lineelik min ayadi
Kwa Kiswahili

: Nchi yangu, nchi yangu, nchi yangu, moyo wangu imejaa na upendo kwako.
: Nchi yangu, nchi yangu, nchi yangu, moyo wangu imejaa na upendo kwako.
: Ewe Misri mama wa nchi zote, ndiwe matumaini na hamu yangu
: Nani anaweza kutaja baraka zote za Nile yako kwa ajili ya ubinadamu?
Kiungo cha nje

* Partitur (PDF)

Jamii:Wimbo wa Taifa
Jamii:Misri
Praia

thumbnail|300px|Praia inavyoonekana kutoka ndege.
Praia ni mji mkuu wa jamhuri ya Cabo Verde iko kisiwani Santiago.

Praia ikiwa na wakazi 159,000 hivi (2017) ni mji mkubwa kabisa pamoja na kuwa kitovu cha uchumi cha nchi.

Biasharanje inayopitia katika bandari ya Praia ni hasa kahawa, miwa na matunda.

Kuna uwanja wa ndege wa kimataifa.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Cabo Verde
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Cabo Verde

Jamii:Miji ya Cabo Verde
Oh Uganda, Land of Beauty

thumb|Wimbo wa taifa wa Uganda.
"Oh Uganda, Land of Beauty" ni wimbo wa taifa wa Uganda tangu mwaka 1962. Sauti na maneno vimetungwa na George Wilberforce Kakoma.
Kwa Kiingereza
Tafsiri

:Ewe Uganda Mungu akutunze
:Tunaweka kesho yetu mkononi mwako.
:Pamoja kama watu huru
:Kwa ajili ya uhuru
:Tutashikamana daima.

:Ewe Uganda, nchi ya uhuru
:Tunakutolea upendo na kazi.
:Pamoja na majirani wetu
:kwa wito wa nchi yetu
:twaishi kwa amani na undugu.

:Ewe Uganda, nchi inayotulisha
:kwa jua na ardhi yenye rutba.
:Kwa ajili ya nchi yetu
:tutasimama daima
:Wewe ni lulu ya taji la Afrika.

Uganda
Wimbo wa Taifa
Accra

thumb|Mji mkuu wa Ghana, Accra

thumb|right|260px|Mahali pa Accra katika Ghana
thumb|right|260px|Labadi Beach
thumb|right|260px|Accra mjini

Accra ni mji mkuu wa Ghana ukiwa na wakazi 1 650 000. Accra ni kitovu cha uchumi, biashara na mawasiliano ya nchi. Iko ndani ya mkoa wa Accra Kuu.
Historia

Accra ilianzishwa na Waga katika karne ya 15 BK kama kituo cha biashara na Wareno. Wareno walijenga boma kwa ajili ya biashara hiyo na Waswidi, Waholanzi, Wafaransa, Waingereza na Wadenmark walifuata.

Eneo la Accra ya leo liliendelea kuwa mji kati ya boma tatu za Uingereza (Jamestown), Denmark (Osu) na Uholanzi (Ussherstown). Maeneo hayo matatu leo ni kitovu cha mji wa kisasa.

Baada ya Waingereza kushinda Waashanti, Accra ikawa mji mkuu wa koloni la Pwani la dhahabu. Mji uliendelea kukua baada ya kujengwa kwa reli na bandari.

Katika miaka ya 1940 Accra ilikuwa pia mwanzo wa upinzani dhidi ya Waingereza ulioleta uhuru wa Ghana mwaka 1956.

Leo hii Accra imepata mji pacha wa karibu wa Tema baada ya kuhamishwa kwa viwanda na bandari kwenda Tema inayounganishwa na Accra yenyewe kwa reli na barabara kuu.
Marejeo
Viungo vya nje

* Tovuti rasmi
* Accra Taxi Ride - video inayoonyesha safari ya Taxi katika Accra
* Mark Moxon, Travel Writer - Makala kuhusu ziara katika Accra mwaka 2002 (na picha)


Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Ghana
Jamii:Ghana
Tema

300px|thumb|Mahali pa Tema katika mkoa wa Accra, Ghana
alt=Bandari ya Tema|thumb|Bandari ya Tema
Tema ni mji wa bandari na viwanda nchini Ghana karibu na mji mkuu wa Accra kwenye mwambao wa Bahari ya Atlantiki.

Katika sensa ya mwaka 2013 kulikuwa na wakazi 539,548

Hadi mwaka 1961 Tema ilikuwa kijiji kidogo cha wavuvi. Tangu mwaka huo bandari kubwa ya Ghana ilijengwa Tema pamoja na viwanda vingi. Imekuwa kitovu cha viwanda nchini. Kuna mawasiliano kwa reli na barabara kuu kati ya Tema na Accra.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Ghana
Tanbihi

Jamii:Miji ya Ghana
Jamii:Accra
Jamii:Mkoa wa Greater Accra
Lamu (kisiwa)

thumb|450px|Funguvisiwa la Lamu: Lamu, Manda, Pate.

Kisiwa cha Lamu ni sehemu ya funguvisiwa la Lamu pamoja na visiwa vya Pate na Manda karibu na mwambao wa Kenya katika Bahari Hindi.

Kisiwani Lamu kuna mji wa Lamu na vijiji vya Shela, Kipangani na Matondoni. Shela imekuwa mahali pa utalii ambako watu wa nje wamejenga nyumba zao. Matondoni bado ni kijiji cha Waswahili watupu wanaojenga jahazi kama zamani.

Lamu inafikiwa kwa njia ya barabara ya pwani kutoka Malindi halafu kwa feri ya Mukowe. Kuna mabasi kadhaa kila siku tangu kuboreshwa kwa barabara kulipopunguza matatizo ya ujambazi njiani. Watalii wengi wanafika kwa njia ya ndege. Uwanja wa ndege wa kitaifa upo Manda kisiwani na abiria huvuka kwa maboti.
Historia

Kuhusu historia ya Lamu tazama makala ya mji wa Lamu.
Picha


File:Lamu Fort 2005.jpg|Ngome ya Lamu
File:Donkey Hospital, Lamu, Kenya (June 30, 2001).jpg|Hospitali ya Punda
File:Lamu_town_square.jpg|Uwanda wa mji
File:Lamu town on Lamu Island in Kenya.JPG|Mji wa Lamu
File:Lamu_2011.png|Lamu mwaka 2011
File:Lamu dhower in beach.JPG|Jahazi katika pwani
File:Window,_Stone_House_Hotel_in_Lamu,_Kenya_(June_30,_2001).jpg|Stone House Hotel Restaurant
File:LAMU Riyadha Mosque.jpg|Mskiti wa Riyadha
Picha:Shella, Lamu Island, Kenya.jpg|Shela
Picha:Lamu coast.jpg|Ufukoni Lamu
Picha:Boutres de Lamu.JPG|Jahazi ya Maulidi

Tazama pia

* Orodha ya visiwa vya Kenya
Marejeo

Jamii:Waswahili
Jamii:Visiwa vya Kenya
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Pate

thumb|right|300px|Ramani ya kisiwa cha Pate (Kenya)
Pate ni kisiwa kikubwa cha funguvisiwa la Lamu mbele ya pwani ya Kenya katika Bahari Hindi. Pate ni kisiwa ambacho ni karibu na Somalia.

Wakati ya maji kujaa Pate inagawanywa katika sehemu mbili kwa mtaro wa bahari karibu na Siyu; wakati wa maji kupwa mtaro huwa pakavu.
Historia

Pate ilikuwa kati ya mahali pa kwanza kutembelewa na wafanyabiashara Waarabu, labda kuanzia karne ya 7 BK. Inawezekana ilikuwa tayari kati ya mahali palipotajwa katika taarifa za kale kuhusu Azania kama vile Periplus ya Bahari ya Eritrea.

Kisiwa cha Pate kilikuwa mahali pa miji muhimu ya Waswahili Pate, Siyu na Faza iliyoshindana na mji wa Lamu juu ya kipaumbele katika funguvisiwa.

Katika karne ya 19 umuhimu wa miji hiyo ilirudi nyuma na kisiwa kilikuwa sehemu ya dola la Usultani wa Zanzibar.

Siku hizi Faza ni kijiji kikubwa cha Pate chenye hospitali ndogo, polisi, nyumba ya wageni, shule ya sekondari na maduka.

Mwaka 2004 palikuwa na gari moja tu kisiwani, yaani gari la hospitali.
Tazama pia

* Orodha ya visiwa vya Kenya
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili
Tanbihi
Marejeo

*
*
*Martin, Chryssee MacCasler Perry and Esmond Bradley Martin: Quest for the Past. An historical guide to the Lamu Archipelago. 1973.
*Mark Horton; with contributions by Helen W. Brown and Nina Mudida: Shanga: the archaeology of a Muslim trading community on the coast of East Africa. Memoirs of the British Institute in Eastern Africa; No. 14 London: British Institute in Eastern Africa, 1996.
Marejeo mengine

*Allen, J. de V. (1979) Siyu in the eighteenth and nineteenth centuries. Transafrican journal of History 8 (2), pp. 1–35,
*Allen, James de Vere: Lamu, with an appendix on Archaeological finds from the region of Lamu by H. Neville Chittick. Nairobi: Kenya National Museums.
* (from about 1517: p. 15)
*Barros, João de (1778): Da Asia de João de Barros e de Diogo de Couto v.2 pt.1 Chapter 2: p. 15 ff (referenced in Freeman-Grenville 1962, 83–84 181)
*Brown, H. (1985) History of Siyu: the development and decline of a Swahili town on the northern Swahili coast. Unpublished PhD thesis, Indiana University.
*Brown, H. (1988) Siyu: town of the craftsmen. Azania 26, pp 1–4.
* (start: p.458 Patta, resume: pp. 505, Notes: p. 517)
*Freeman-Grenville (1962) The East-African coast: select documents from the first to the earlier nineteenth century. London: Oxford University Press.
*Kirkman, James: Men and Monuments on the East African Coast .
*King'ei Kitula: Mwana Kupona: Poetess from Lamu, , Sasa Sema Publications, 2000.
*Strandes, Justus: The Portuguese Period in East Africa.
*Tolmacheva, Marina; Weiler, Dagmar (translator): The Pate Chronicle: Edited and Translated from Mss 177, 321, 344, and 358 of the Library of the University of Dar Es Salaam (African Historical Sources)
*Werner, A; Hichens, W: The Advice of Mwana Kupona upon The Wifely Duty, Azania Press, 1934.

Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Visiwa vya Kenya
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Jamii:Kaunti ya Lamu