JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਬੈਲਜੀਅਮ

ਬੈਲਜੀਅਮ, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਟੋ ਦੇ ਮੁੱਖ-ਦਫ਼ਤਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਬੈਲਜੀਅਮ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 30,528 ਵਰਗ ਕਿ. ਮੀ. ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ 1.1 ਕਰੋੜ ਹੈ। ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਸਰਿਆ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮੀ ਹੈ: ਡੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਲੈਮਿਸ਼ ਲੋਕ (ਕਰੀਬ 60%) ਅਤੇ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵਲੂਨ ਲੋਕ (ਕਰੀਬ 40%) ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਜਰਮਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ। ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ 'ਫ਼ਲੈਂਡਰਸ' ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ 'ਵਲੋਨੀਆ' ਹਨ। ਬ੍ਰਸਲਜ਼ ਦਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇਲਾਕਾ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਭਾਸ਼ੀਆ ਹੈ ਪਰ ਫ਼ਲੈਮਿਸ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਵਲੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਸਿਆਸੀ ਮਸਲੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
thumb|left| ਸਤਾਰ੍ਹਾਂ ਸੂਬੇ (ਸੰਤਰੀ, ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਖੇਤਰ) ਅਤੇ ਲਿਐਜ ਦੀ ਬਿਸ਼ਪਰੀ (ਹਰੀ)

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਕਸਮਬਰਗ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ "ਹੇਠਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ" ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਬੈਨੇਲੂਕਸ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਰੋਮਨ ਸੂਬੇ ਗੈਲਿਆ ਬੈਲਜੀਕਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੈਲਜੀਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਇਹੋ ਇਲਾਕਾ ਸੀ। ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1830 ਦੀ ਬੈਲਜੀਅਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੀ ਜੰਗ-ਭੂਮੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅਜ਼ਾਦੀ ਪਿੱਛੋਂ ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕਾ 'ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਬਸਤੀਆਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ 'ਚ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਫ਼ਲੈਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਲੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ਲੈਂਡਰਜ਼ ਤੇ ਵਲੋਨੀਆ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਨਾ-ਬਰਾਬਰ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰੀ। ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਲਾਗਤਬਾਜ਼ੀ ਨੇ ਕਈ ਵਿਆਪਕ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਂਦੇ (ਪਹਿਲੋਂ ਏਕਾਤਮਕ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਘੀ ਬਣਾਇਆ) ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਥੇਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 2007 ਤੋਂ 2011 ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੈ।
thumb|left|1830 ਦੀ ਬੈਲਜੀਅਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਕਿੱਸਾ (1834), [[ਐਜੀਡ ਚਾਰਲਸ ਗੁਸਤਾਵ ਵਾਪਰਸ ਦੁਆਰਾ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬਘਰ, ਬ੍ਰਸਲਜ਼]]

thumb|ਭਾਈਚਾਰੇ:
ਫ਼ਲੈਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ / ਦੁਭਾਸ਼ੀਆ ਇਲਾਕਾ

thumb|Regions:
ਇਤਿਹਾਸ

ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ

ਸੂਬੇ

ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ―
ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ


File:2014 Flower Carpet Brussels Infiorate on Grand Place 01.jpg|ਗ੍ਰੈਂਡ ਪਲੇਸ (ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼)'ਤੇ ਇਨਫਿਉਰੇਟ
File:Binche Porte Saint-Paul statue du Pierrot (bronze) 2014.jpg|ਸੇਂਟ-ਪਾਲ ਡੋਰ 'ਤੇ ਪਿਯਰੋਟ ਦਾ ਬਿੰਚੇ ਦਾ ਬੁੱਤ
File:Boursebxlnuit.jpg|ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਰਸਲਜ਼ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਜ਼
File:Galerie nuit royal.jpg|ਗੈਲਰੀਜ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਗੈਲਰੀ ਡੇ ਲਾ ਰੀਨ ਡੀ ਨਿਉਟ ਸਾਈਡ ਤੇ ਸੇਂਟ-ਹੁਬਰਟ
File:Zinneke Parade Brussels.jpg|ਜ਼ਿੰਨੇਕੇ ਪਰੇਡ ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼, ਇੱਕ ਗੋਲਡਨ ਡਾਂਸਰ
File:Zinneke Parade à Bruxelles (2).jpg|ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨ ਮਾਹੌਲ
File:Zinneke Parade à Bruxelles (5).jpg|ਜ਼ਿੰਨੇਕੇ ਪਰੇਡ ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼
File:Zinneke Parade à Bruxelles (7).jpg|ਜ਼ਿੰਨੇਕੇ ਪਰੇਡ ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼
File:Gilles lors du Carnaval de Binche.jpg|ਬਿੰਚੇ ਕਾਰਨੀਵਲ ਦੌਰਾਨ ਗਿਲਜ਼

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਛਛੂੰਦਰ

ਛਛੂੰਦਰ ਨਾਮਕ ਜੀਵ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਰੀਬ 30 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹੀ ਅਕਸਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਮੀਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਇਹ ਅਕਸਰ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਛਛੂੰਦਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਡੂੰਘੀ ਸੁਰੰਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਲੇਨੁਮਾ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇਹ ਆਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਖੋਦਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਇਸ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹੀ 200 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਬੀ ਸੁਰੰਗ ਸੌਖ ਨਾਲ ਖੋਦ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਲ ਪੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ ਛਛੂੰਦਰ ਦੇ ਪੰਜੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਫਾਹੁੜੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸੁਰੰਗਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਇੰਨੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਛਛੂੰਦਰ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਬਹੁਤ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ 12 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਭੁੱਖਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਭੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਮ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
]]
]]
ਹਵਾਲੇ
ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਜੂਲੀਅਨ ਗ੍ਰੇਮਾਸ

ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਜੂਲੀਅਨ ਗ੍ਰੇਮਾਸ (ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਾਮ: ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਜੂਲੀਅਸ ਗ੍ਰੇਮਾਸ; ਲਿਥੂਨੀਆ, 1917 - ਪੈਰਿਸ, 1992) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਚਿਹਨਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਚਿਹਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਈਸੋਟੋਪੀ, ਐਕਤਾਂਸ਼ੀਅਲ ਮਾਡਲ, ਕਥਾ ਪਰੋਗਰਾਮ, ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਚਿਹਨ ਸਾਸ਼ਤਰ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਕਲਪ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਲਿਥੂਆਨੀਆਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀ ਧਰਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨ

ਏ.ਜੇ. ਗ੍ਰੇਮਾਸ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਮਾਰਚ 1917 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ 193 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੁਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਗ੍ਰੇਮਾਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੂਲੀਅਨ ਗ੍ਰੇਮਾਸ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਣ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਗ੍ਰੇਮਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਉਦੋਂ ਗ੍ਰੇਮਾਸ ਦੀ ਮਾਂ ਕੋਨਸਤਨਸੀਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬਾਪ ਜੂਲੀਅਨ ਗ੍ਰੇਮਾਸ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੁਲਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਗ੍ਰੇਮਾਸ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਲਿਥੂਨੀਆ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਐਲਗਿਰਦਾਸ ਜੂਲੀਅਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਮੁਢਲੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਥੂਨੀਆਈ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦੀ। ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਿਖ ਲਈਆਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੇ ਨੀਤਸ਼ੇ ਅਤੇ ਸ਼ੌਪਨਹਾਵਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ। 1934 ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਾਏਨਤਤਾਸ ਮੈਗਨਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੌਨਾਸ ਵਿਖੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜਾਂਡਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਅਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

thumb|ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ: 6 ਸਤੰਬਰ 1965) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਕਈ ਨਾਟਕ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸਾਂ ਅੰਦਰ ਮੰਚਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾਟਕ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਤੌਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪਾਲੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਨੇਡਾ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਫ਼ਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 'ਆਨਲਾਈਨ ਰੰਗਮੰਚ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਪੋਰਟਲ' ਮੰਚਣ-ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ-ਕੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੰਗਮੰਚ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਸਬੇ ਜੈਤੋ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

* ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਨਾਟ-ਚਿੰਤਨ (ਆਲੋਚਨਾ)
* ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ (ਖ਼ੋਜ/ਆਲੋਚਨਾ)
* ਰਾਤ ਚਾਨਣੀ
* ਚੰਦਨ ਦੇ ਉਹਲੇ
* ਮੈ ਫਿਰ ਆਵਾਗਾਂ
* ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਪੁਲਿਟੀਕਲ ਮਰਡਰ
* ਉਸ ਨੂੰ ਕਹੀਂ
* ਘਰ ਗੁੰਮ ਹੈ
* ਇਕ ਕੁੜੀ ਜਿੰਦਗੀ ਉਡੀਕ ਦੀ ਹੈ
* ਲੀਰਾਂ ਦੀ ਗੁੱਡੀ
* ਇਸ ਚੋਂਕ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ
* ਟੈਰੋਰਿਸਟ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ
* ਮੈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
* ਰੌਂਗ ਨੰਬਰ
* ਤਾਂ ਕੇ ਸਨਦ ਰਹੇ
* ਘਰ ਘਰ
* ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਾਵਾ
* ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੇਹੜਾ ਰੰਗ ਪਸੰਦ ਹੈ
* ਲੱਲੂ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗੀ ਪਰੀ
* ਸਿਰਜਨਾ
ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆਂ

ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਤੌਰ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਦੇਸ਼ਕ ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਨੇ ਸਟੂਪੈਡ ਸੈਵਨ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਪਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਐਂਟਰੀ ਕੀਤੀ।
ਸਨਮਾਨ

* ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ 1990 ਲਈ 'ਆਈ. ਸੀ. ਨੰਦਾ ਅਵਾਰਡ' ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
*ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ 'ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
* ਸੰਸਥਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ ਬਰਗਾੜੀ ਵਲੋਂ ਨੋਰਾ ਰਿਚਰਡਜ਼ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੰਗਕਰਮੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕਕਾਰ
ਕਰੀਰ

ਕਰੀਰ ਜਾਂ ਕੈਰ ਜਾਂ ਕੇਰਿਆ ਜਾਂ ਕੈਰਿਆ ਇੱਕ ਮਧਰੇ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਦਾ ਇੱਕ ਝਾੜੀਨੁਮਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਰੀਰ ਨੂੰ ਕੈਪਾਰਿਸ ਡੈਸੀਡੂਆ (Capparis decidua) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹੁਲੀਆ

ਇਹ ਦਰਖ਼ਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 5 ਮੀਟਰ ਯਾਨੀ 15 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤਲੇ ਖੁਸ਼ਕ ਬੀਆਬਾਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਮਧ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਥਾਰ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਰੀਰ ਦੇ ਪੱਤੇ ਬੱਸ ਨਾਮ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਨਵੇਂ ਨਿਕਲਦੇ ਟੂਸਿਆਂ ਤੇ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ: ਮਈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ। ਡੇਲੇ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਸਰੀ ਭਾਅ ਮਾਰਦੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਬਾਟਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਡੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 35.73% ਖੁਸ਼ਕ ਪਦਾਰਥ, 18,76% ਪ੍ਰੋਟੀਨ, 5.97% ਚਰਬੀ, 57,36 ਫੀਸਦੀ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ, 12.5% ਕੱਚਾ ਫਾਈਬਰ, 580 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਸੋਡੀਅਮ, 48 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਫਾਸਫੋਰਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਹਰੇ ਫਲਾਂ (ਡੇਲਿਆਂ) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਬਜੀ ਅਤੇ ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਬਜੀ ਅਤੇ ਅਚਾਰ ਅਤਿਅੰਤ ਸਵਾਦੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਕੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਫਲ ਖਾਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰੇ ਫਲ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੜ੍ਹੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁੱਕੇ ਕੈਰ ਫਲ ਦੇ ਚੂਰਣ ਨੂੰ ਲੂਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਣ ਉੱਤੇ ਤੱਤਕਾਲ ਢਿੱਡ ਦਰਦ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ

ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਰੀਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪੀਲੂ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰਣ ਪਰਵ ਅਧਿਆਏ 30 ਸਲੋਕ 10 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਹੀਕ ਜੋ ਕੁਰੁ – ਜੰਗਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੋਂ ਉਹ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀ, ਪੀਲੂ ਅਤੇ ਕਰੀਰ ਦੇ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੌਂ ਦੇ ਸੱਤੂਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਲੱਡੂ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਾਦ ਲੈ ਸਕੇਗਾ।

*ਸ਼ਮੀ ਪੀਲੁ ਕਰੀਰਾਣਾਂ ਵਨੇਸ਼ੁ ਸੁਖਵਰਤਮਸੁ (śamī pīlu karīrāṇāṃ vaneṣu sukhavartmasu)
*ਅਪੂਪਾਨ ਸੱਤੂ ਪਿੰਡੀਸ਼ ਚ ਖਾਥੰਤੋ ਮਦਿਤਾਂਵਿਤਾ: (apūpān saktu piṇḍīś ca khādanto mathitānvitāḥ)
ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ

ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ

ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਕਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੀਤਲਾ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਾਤਾ(ਚੇਚਕ) ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਕਰੀਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਗ ਗਹਿਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਗ ਵੀ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਬੁਝਾਰਤਾਂ


* ਪਹਿਲੀ ਬੁਝਾਰਤ:
ਬਾਤ ਪਾਵਾਂ ਬਤੋਲੀ ਪਾਵਾਂ,
ਬੁੱਝੀਂ ਬਾਬਾ ਅਲੀ ਬਲੀ।
ਪੱਤ ਭਾਲਿਆਂ ਲੱਭਦਾ ਨਹੀਂ,
ਫਲ ਵਿਕੇਂਦਾ ਗਲੀ ਗਲੀ।

* ਦੂਜੀ ਬੁਝਾਰਤ:
ਜੜ੍ਹ ਹਰੀ ਫੁੱਲ ਕੇਸਰੀ,
ਬਿਨ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਛਾਂ।
ਜਾਂਦਾ ਰਾਹੀ ਸੌਂ ਗਿਆ,
ਤਕ ਕੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਛਾਂ।
ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ


ਚੰਦਨ ਚੌਂਕੀ ਮੈਂ ਡਾਹੀ ਭਾਬੋ!
ਕੋਈ ਚਾਰੇ ਪਾਵੇ ਕਰੀਰ
ਚੌਂਕੀ ’ਤੇ ਤੂੰ ਐਂ ਸਜੇਂ,
ਜਿਮੇਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਲ
ਨੀਂ ਭਾਬੋ ਪਿਆਰੀਏ ਨੀਂ ‘ਵਜੀਰ’।

ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ

ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੈਰ ਉੱਤੇ ਕਹਾਵਤਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਕਹਾਵਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ:

ਬੈਠਣੋ ਛਾਇਆ ਮੈਂ ਹੁਓ ਭਲਾਂ ਕੈਰ ਹੀ, ਰਹਣਾਂ ਭਾਆਂ ਮੈਂ ਹੁਓ ਭਲਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਹੀ।
ਅਰਥਾਤ ਬੈਠੋ ਛਾਇਆ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ ਕੈਰ ਹੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਰਹੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਹੀ ਹੋਵੇ।
ਗੈਲਰੀ


Image:Kair.jpg|ਕਰੀਰ ਬਗੈਰ ਫਲ
Image:Capparis decidua tree with fruits.JPG|ਕਰੀਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਫਲ ਸਹਿਤ
Image:Capparis decidua tree1.JPG|ਕਰੀਰ ਦਾ ਰੁੱਖ
Image:Capparis decidua tree.JPG|ਕਰੀਰ ਦਾ ਰੁੱਖ
Image:Capparis decidua unripe fruits.JPG|ਕਰੀਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਕੱਚੇ ਡੇਲੇ
Image:Capparis decidua green unripe fruits.JPG|ਕਰੀਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹਰੇ ਕੱਚੇ ਡੇਲੇ
Image:Capparis decidua ripe fruits.JPG|ਕਰੀਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਪੱਕੇ ਡੇਲੇ
Image:Capparis decidua ripe fruit.JPG|ਕਰੀਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਪੱਕੇ ਡੇਲੇ


ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੁੱਖ
ਜੰਡ

ਜੰਡ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨਕ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ। ਇਹ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ

thumb|ਇੱਕ ਰਸਤੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਗਿਆ ਜੰਡ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ
ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਨਹੀਆ ਲਾਲ ਸੇਠਿਆ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮੀਂਝਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਰ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਜੰਡ (ਖੇਜੜੀ) ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਖੇਜੜੀ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਚਿਤਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਸਹਿਰੇ ਦੇ ਦਿਨ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਜਲਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਘਰ ਪਰਤਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਲੁੱਟ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ ਜੋ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਨੇਕ ਔਸ਼ਧੀ ਗੁਣ ਵੀ ਹਨ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਵਾਸ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਇਸ ਦਰਖ਼ਤ ਵਿੱਚ ਛੁਪਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਚਰਚੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲੰਕਾ ਫਤਹਿ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਚਰਚਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਮੀ ਜਾਂ ਖੇਜੜੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਯੱਗ ਦੀ ਸਮਿਧਾ ਲਈ ਪਵਿਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਸਮਿਧਾ ਲਈ ਸ਼ਮੀ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਮੀ ਦੀ ਸਮਿਧਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਜੰਡ

ਪੀਲੂ ਦੀ ਅਮਰ ਰਚਨਾ 'ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ' ਨੇ ਜੰਡ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੰਡ ਹੇਠ ਮਿਰਜੇ ਦਾ ਸੌਂ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਖਰਾਬੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਤਰਲੇ (ਜੰਡ ਦੇ ਹੇਠ ਜੱਟਾ! ਸੌਂ ਰਹਿਓਂ, ਉਠ, ਸੁਰਤ ਸੰਭਾਲ), ਮਿਰਜੇ ਦੀ ਅੜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਰਕਸ਼ ਜੰਡ ਤੇ ਟੰਗਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਥੇ ਮਿਰਜੇ ਦਾ ਖਾਲੀ ਹਥ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ...ਸਾਰਾ ਨਾਟਕੀ ਘਟਨਾਚੱਕਰ ਜੰਡ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਵੇਖੋ:-

ਛੁੱਟੀ ਕਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਬ ਦੀ, ਲੈ ਗਈ ਮਿਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਨਾਲ।
ਰੂਹ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਲੱਗੀ ਜੰਡੂਰੇ ਨਾਲ।
ਮੰਦਾ ਕੀਤਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੂੰ, ਰਲ ਗਈਆਂ ਸਿਆਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।
ਕਾਨੀ ਘੜੀ ਕੱਮਗਰਾਂ, ਫਲ ਕਿਸੇ ਉਸਤਾਕਾਰ।
ਧੋਖੇ ਮਾਰੀ ਮੇਰੀ ਸਾਹਿਬਾਂ, ਨਾ ਆਰ ਨਾ ਪਾਰ। 260

ਗੈਲਰੀ


File:A tree of Prosopis Cineraria in India.jpg|thumb|ਜੰਡ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ
File:Khejti Pod.jpg|thumb|ਜੰਡ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ
File:Prosopis cineraria (L.) Druce (45661099651).jpg|thumb|ਜੰਡ ਦੇ ਪੱਤੇ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੁੱਖ
ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫ਼ੈਸਟੋ

ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ (ਜਰਮਨ : Manifest der Kommunistischen Partei) ਜਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ (Communist manifesto) ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਮਿਊਨਿਜਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਰੋਗਰਾਮ - ਮੂਲਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਅਤੇ ਸਾਮਵਾਦ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਵੇਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਇਤਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਮਿਊਨਿਜਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਆਗੂਆਂ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 21 ਫਰਵਰੀ 1848 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਂਡੂਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ (ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ) ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ (ਨਾ ਕਿ ਸਾਮਵਾਦ ਦੇ ਭਾਵੀ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ)।
ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਛੋਟੀ ਪੁਸਤਕ ਅਨੇਕਾਨੇਕ ਗਰੰਥਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਇਸਦੀ ਆਤਮਾ ਸੰਸਕਾਰੀ/ਸੱਭਿਆਚਾਰੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਕਿਰਤੀ ਜਮਾਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਖਰੜਾ ਲੇਖਕ

ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾ ਖਰੜਾ ਲੇਖਕ ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1847 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲੀਗ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ‘ਕਮਿਊਨਿਜਮ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਖਰੜਾ’ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

*ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ
* ਮਾਰਕਸਵਾਦ
* ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼
*ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ
*ਵਿਰੋਧਵਿਕਾਸ
*ਐਨਟੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਗ਼ਾਲਿਬ

ਮਿਰਜਾ ਅਸਦਉੱਲਾਹ ਖਾਂ ਉਰਫ ਮਿਰਜਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਉਰਫ ਗ਼ਾਲਿਬ (27 ਦਸੰਬਰ 1796 – 15 ਫਰਵਰੀ 1869), ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸ਼ਾਇਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਰਵਾਹ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਪੁੰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ ਵੀ ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੇ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਵੀ ਉਰਦੂ ਨਸਰ ਦੇ ਅਹਿਮ ਦਸਤਾਵੇਜ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਤੇ ਅਸਦ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਮਿਰਜਾ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਾਕਮ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਕਵੀ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀ/ਸ਼ਾਇਰ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ:

“ਹੈਂ ਔਰ ਭੀ ਦੁਨੀਆ ਮੇਂ ਸੁਖਨਵਰ ਬਹੁਤ ਅੱਛੇ,
ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਗ਼ਾਲਿਬ ਕਾ ਹੈ ਅੰਦਾਜ-ਏ-ਬਯਾਂ ਔਰ”
ਜੀਵਨ

ਗ਼ਾਲਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਬਦੁੱਲਾਹ ਬੇਗ ਖ਼ਾਨ ਇਕ ਯੋਧਾ ਸੀ ਜੋ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲਖਨਊ ਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲਵਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ’ਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਚੱਲ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਉਮਰ ਉਦੋਂ ਪੰਜ ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਚਾਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦਾ ਪਾਲਣ ਵੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਣ ਵਾਲ਼ੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਨਾਲ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ (ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ)। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਇੱਕ ਤੁਰਕ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਮਰਕੰਦ ਤੋਂ ਸੰਨ 1750 ਦੇ ਕਰੀਬ ਭਾਰਤ ਆਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਾਲਿਬ ਛੋਟੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਨਵ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਗ਼ਾਲਿਬ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਿੱਖੀ।
ਸਿੱਖਿਆ

ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁੱਝ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਗਦ ਅਤੇ ਪਦ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਹਿਕਾਇਤੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਰ ਰਸ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਗਜਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਗੀਤ-ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰਹੱਸਮਈ-ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ

1810 ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਵਾਬ ਅਹਿਮਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅੱਲਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਖਾਂ ਮਾਰੂਫ਼ ਦੀ ਧੀ ਅਮਰਾਉ ਬੇਗਮ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਮਾਮ ਉਮਰ ਗੁਜ਼ਰੀ। ਆਪਣੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਲੰਬਾ ਸਫ਼ਰ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਜਿਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ–ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

* ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਗ਼ਾਲਿਬ (1841) ਉਰਦੂ
* ਕੁੱਲੀਆਤ-ਏ-ਗ਼ਾਲਿਬ (1845) ਫਾਰਸੀ
* ਕਾਤੇਹ ਬਰਹਾਨ (1861) ਫਾਰਸੀ ਗਰੰਥ
* ਮਿਹਰਹਾ ਨੀਮਰੋਜ (1854) ਫਾਰਸੀ ਗਰੰਥ
* ਕੁੱਲੀਆਤ ਨਸਰ (1868) ਫਾਰਸੀ ਗਰੰਥ
* ਉਦ-ਦ-ਹਿੰਦੀ (1868) ਉਰਦੂ ਗਰੰਥ
* ਉਰਦੂ-ਦ-ਮੁੰਆੱਲਾ (1869) ਉਰਦੂ ਗਰੰਥ
* ਇੰਤਿਖ਼ਾਬ ਗ਼ਾਲਿਬ, -ਉਰਦੂ
* ਨਾਦਿਰ ਖ਼ੁਤੂਤ ਗ਼ਾਲਿਬ, -ਉਰਦੂ
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ

* 1857 ਅਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਾਲਿਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1797
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1869
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਮ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟੱਬਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ: ਹਿੰਦ-ਆਰਿਆਈ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਵਿੜ ਬੋਲੀਆਂ। ਤਕਰੀਬਨ 69 % ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਹਿੰਦ-ਆਰਿਆਈ ਅਤੇ 26 % ਦ੍ਰਵਿੜ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 5 % ਲੋਕ ਤਿਬਤ-ਬਰਮੀ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਆਸਟ੍ਰੋ-ਏਸ਼ੀਆਈ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹਿੰਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ 41 % ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਆਈਨ ਨੇ 21 ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿਤੀ ਹੈ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਵਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਧੇਰੇ ਹੈ।

ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਮਰਾਠੀ, ਉੜੀਆ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰੀ; ਜਦਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਨੜ, ਤੇਲਗੂ, ਤਮਿਲ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 23 ਕੰਮਕਾਜੀ ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ
ਨਾਮੀਬੀਆ

thumbnail|right|ਨਾਮੀਬੀਆ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ

ਨਾਮੀਬੀਆ ਗਣਰਾਜ (ਜਰਮਨ: Republik Namibia; dt. ਪਾਠ: []) ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗੋਲਾ, ਜ਼ਾਮਬੀਆ ਅਤੇ ਬੋਤਸਵਾਨਾ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੋਂ 21 ਮਾਰਚ 1990 ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿੰਟਹੁਕ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ, ਨਾਮੀਬ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰਾਂ


File:Aroab lamb pot.jpg|ਅਰੂਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲੀ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਲੇਲੇ ਦੇ ਸ਼ੰਕੇ
File:Grilling sosaties on an open fire in Aroab.jpg|ਇਸ ਦੇ ਮੀਟ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਨਾਮੀਬੀਆ ਦੇ ਅਰੋਬ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਸੋਸੈਟੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ


ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਮੀਬੀਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ

ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ ਖ਼ਾਲਸਾ (10 ਜੂਨ, 1972, ਤਰੀਨੀਦਾਦ) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿੱਖ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਾਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਤਰੀਨੀਦਾਦ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਣੀ ਸਿੱਖੀ।ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਮ ਕੌਰ ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।1977 ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 54 ਸਾਲ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ।ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤਿਆਗਣ ਕਰਕੇ ,ਉਹ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਆਮ ਅਮਰੀਕਨ ਵਾਂਗ ਗ਼ੈਰ ਸਿੱਖ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖੀ ਵੇਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਅਪਣਾ ਲਿਆ।

ਮਿਲ ਵੈਲੀ ਦੇ ਤਾਮਲਪੇਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।ਸਕੂਲ ਦੇ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਂਦੀ ਸੀ।ਸਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿਖੇ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਧਰਤੀ ਦਿਵਸ ਕਨਸਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ 70000 ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ “ਸੇਵਿੰਗ ਦ ਅਰਥ” ਗੀਤ ਵਜਾਇਆ।

ਮਿਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਔਕਲੈਂਡ , ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਇਓਕਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਕ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਂ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਗੁਰੂ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਰਾਗ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।1997 ਵਿੱਚ ਆਏਗਨੇ ਓਰੀਗੋਨ ਵਿਖੇ ਪੀਸ ਸੀਰੀਲਜ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜਿਸਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਕੰਮ

ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ ਨੇ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਵੋਇਆਜ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਨੀ ਗੁਰੂ ਗਨੇਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਟਾਰ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣਿਆ।
ਸੀਡੀਆਂ
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

2006 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੋਪੁਰਖ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸੋਪੁਰਖ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪੁੱਤਰੀ ਜਪ ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।
ਰਿਵਿਊ ਤੇ ਨਾਮੀ ਕੰਮ

ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਨਸਰਟਾਂ ਤੇ ਸੀਡੀ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਲਾਘਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯੋਗਾ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਲਾ ਯੋਗਾ, ਦ ਓਲਿੰਪੀਅਨ, ਲਾਈਟ ਕੋਨੈਕਸ਼ਨ, ਯੋਗਾ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।2010 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਐਲਬਮ ਅਸੈਂਸ਼ਲ ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ: ਸੇਕਰਡ ਚਾਂਟਾ ਫਾਰ ਹੀਲਿੰਗ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਏਜ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦੱਸਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਵੇਂ ਨੰਬਰ ਤ ਆਈ।2003 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਐਲਬਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਗਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਸੈਮੀ ਫ਼ਾਈਨਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ।ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ ਬੀਲਵਡ ਕਾਰਨ ,ਕੌਰ ਦਾ ਨਾਂ 2019 ਦੇ ਗਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

*Official website
*Snatam Kaur discography at Music City
*3HO Foundation

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਭੰਗ ਪੌਦਾ

ਭੰਗ (ਜੈਵਿਕੀ ਨਾਮ: cannabis sativa) ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਪੌਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਭੰਗ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੱਡੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਹਤ, ਹਲਕੇ ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭੰਗ ਦੀ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਣਿ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕੁਮਾਊਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੰਗ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਡਿਪੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਦਾਨਪੁਰ, ਦਸੋਲੀ ਅਤੇ ਗੰਗੋਲੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਜਾਤੀਆਂ ਭੰਗ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਕੁਥਲੇ ਅਤੇ ਕੰਬਲ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਭੰਗ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦਾ ਘਰ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦਪੁਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦੀ ਛਿੱਲ ਤੋਂ ਰੱਸੇ ਰੱਸੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਡੰਠਲ ਕਿਤੇ - ਕਿਤੇ ਮਸ਼ਾਲ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਲੀ ਪਈ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਭੰਗ ਦੇ ਬੂਟੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਖਾਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਟਨਕਪੁਰ, ਰਾਮਨਗਰ, ਪਿਥੌਰਾਗੜ੍ਹ, ਹਲਦਵਾਨੀ, ਨੈਨੀਤਾਲ, ਅਲਮੋੜਾ, ਰਾਨੀਖੇਤ, ਬਾਗੇਸਵਰ, ਗੰਗੋਲੀਹਾਟ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭੰਗ ਦੇ ਬੂਟੇ ਸਭਨੀ ਥਾਂਈਂ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਲ੍ਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਭੰਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਕਲਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੁਣੇ ਗਏ ਬੋਰੇ, ਚਟਾਈਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਘਰ - ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਭੰਗ ਦੀ ਖੇਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੰਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ।

ਹੋਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਮਠਿਆਈ ਅਤੇ ਠੰਢਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਭੰਗ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦਵਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭੰਗ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾਲ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਲੇਕਿਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਹਤ ਦਿਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਖੋਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
ਗੈਲਰੀ


ਤਸਵੀਰ:ਸੁੱਖੇ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਪੱਤੇ.jpg|thumb|ਸੁੱਖੇ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਪੱਤੇ
ਤਸਵੀਰ:ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁੱਖੇ ਦਾ ਪੌਦਾ.jpg|thumb|ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁੱਖੇ ਦਾ ਪੌਦਾ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ

ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ (1929-1993) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਪਾਸਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਧਨ ਕੌਰ, ਪਿਤਾ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ , ਪਿੰਡ ਹੁਕੜਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਚ 15 ਅਗਸਤ, 1929 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਜਿੰਦਜਾਨ ਸੀ। ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ, ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ, ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਕਾਵਿ-ਸਫਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਕਲਾ

ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਕਾਵਿਕਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਗੀਤਕਤਾ, ਲੈਅ ਤੇ ਰਿਦਮ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਤੇ ਸੁਹਜ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹਨ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੀ ਮੌਲਿਕਤਾ ਦੇ ਬਲ ਸਦਕਾ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਕਵਿਤਾ ਨਾ ਬਣਨ ਦਿੱਤਾ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

* ਸਿੰਮਦੇ ਪੱਥਰ (1956)
* ਮੇਘਲੇ (1958)
* ਅਸੀਂ ਤੁਸੀਂ (1971)
* ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ (1988)
* ਸੂਰਜ ਦਾ ਲੈਟਰ ਬਕਸ
* ਡੋਲਦੇ ਪਾਣੀ
* ਨਾਥ ਬਾਣੀ
ਵਾਰਤਕ

*ਵਿਅੰਗ ਵਾਰਤਕ ਸਰਗੋਸ਼ੀਆਂ (1988)
*ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ
ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ

ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ

ਕਾਹਨੂੰ ਬਾਲਦੈਂ ਬਨੇਰਿਆਂ ’ਤੇ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ
ਲੰਘ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਚੋਂ ਹਵਾਵਾਂ ਤੱਤੀਆਂ

ਬੂਹੇ ਤੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦਾਗ਼ ਰਹਿਣ ਦੇ
ਬਦਨਾਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਸੁਰਾਗ਼ ਰਹਿਣ ਦੇ

ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅੱਜ ਦਾ ਕਸੂਰ ਲੱਭਣਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਚਿਰਾਗ਼ ਰਹਿਣ ਦੇ

ਕਿੱਥੇ ਜਾਏਂਗਾ? ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਭ ਲਹੂ-ਤੱਤੀਆਂ
ਕਾਹਨੂੰ ਬਾਲਦੈਂ ਬਨੇਰਿਆਂ ਤੇ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ

ਸੁੱਚੀ ਰੱਤ ਨਾਲ ਪੋਚੀ ਹੋਈ ਥਾਂ ਰਹਿਣ ਦੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਉਕਰੇ ਹੋਏ ਨਾਂ ਰਹਿਣ ਦੇ

ਕੁਝ ਬੇਕਸੂਰ ਚੀਕਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਰਹਿਣ ਦੇ
ਕੁਝ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਗਿਰਾਂ ਰਹਿਣ ਦੇ

ਐਵੇਂ ਭਾਲ ਨਾ ਖ਼ਿਜ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ-ਪੱਤੀਆਂ
ਅਜੇ ਬਾਲ ਨਾ ਬਨੇਰਿਆਂ ’ਤੇ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ

ਸੂਹਾ ਬੂਰ ਤਲਵਾਰਾਂ ਉਤੋਂ ਝੜ ਜਾਣ ਦੇ
ਗੁੱਸਾ ਥੋਥਿਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉਤੋਂ ਝੜ ਜਾਣ ਦੇ

ਜਿਹੜੇ ਘਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਿਖੇ ਨੇ
ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉਤੋਂ ਝੜ ਜਾਣ ਦੇ

ਕਾਲੀ ਰੁੱਤ ਨੇ ਸੁਗੰਧਾਂ ਕੁੱਲ ਸਾੜ ਘਤੀਆਂ
ਅਜੇ ਬਾਲ ਨਾ ਬਨੇਰਿਆਂ `ਤੇ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ

ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਤੇ ਦਲੀਲ ਬਲਵਾਨ ਨਾ ਰਹੇ
ਉਦੋਂ ਤੇਗ਼ ਤਲਵਾਰ ਵੀ ਮਿਆਨ ਨਾ ਰਹੇ

ਐਸੀ ਵਗੀ ਏ ਹਵਾ ਅਸੀਂ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖਿਆ
ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਨਾ ਰਹੇ

ਨਹੀਂ ਰੁਕੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਅਜੇ ਮਾਣ-ਮਤੀਆਂ
ਅਜੇ ਬਾਲ ਨਾ ਬਨੇਰਿਆਂ ਤੇ ’ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ
ਲੰਘ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ’ਚੋਂ ਹਵਾਵਾਂ ਤੱਤੀਆਂ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

*ਅੱਖਾਂ ਐਵੇਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਝੱਲੀਆਂ - ਗੀਤ
*ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਯਾਰਾਂ ਦੇ
*ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ (1985)
*ਪਿਆਰ ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ