JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Mnara

Makala hii inataja Mnara kama jengo refu. Kwa makala ya Mnara kata ya Wilaya ya Lindi Vijijini, tafadhali fungua hapa.

thumb|right|250px|Mnara wa Eiffel ni ishara ya mji wa [[Paris.]]

Mnara (kut. Kar. مناره‎ manara) ni jengo refu na kimo chake kinazidi kipenyo chake mara kadhaa.

Kuna aina nyingi za minara:
* - siku hizi nyumba katika kitovu cha miji mikubwa hujengwa kama maghorofa yenye ghorofa makumi hadi mamia
* - misikiti na makanisa huwa na minara kwa ajili ya matangazo ya ibada kwa njia ya sauti ya mtu au kengele
* - minara mirefu hujengwa kwa kusudio la kupata mahali pa juu pa antena ya TV, redio au simu
* - kwenye pwani za bahari kuna minara ya taa inayoongoza meli wakati wa usiku
* - kuna minara ya maji inayobeba tangi kubwa ya maji katika maeneo pasipo milima kwa kusudio la kuwa na shindikizo la kudumu kwa ajili ya maji ya bomba
* - aina mbalimbali zimejengwa kwa ajili ya kusudio maalamu kama vile mnara ambako walinzi moto hukausha mipira ya maji, minara ya parachuti ambako wanafunzi wanafanya mazoezi ya kwanza, minara ya kubeba madaraja na mengine
* minara nyingi za kihistoria ina kusudi la ulinzi na usalama kwa mfani minara mingi ya ukuta wa China.

Mnara wa kihistoria unaojulikana zaidi ni mnara wa Babeli unaotajwa katika Biblia (kitabu cha Mwanzo 11). Wataalamu wengi huona ilikuwa aina ya zigurat yaani jengo kubwa lililounganisha tabia za mnara na piramidi.


Jamii:Majengo
Jengo la Empire State

thumb|right|Empire State Building (mwaka 2006)
thumb|right|350px|Mfanyakazi wakati wa ujenzi 1930
Jengo la Empire State ni nyumba ya maghorofa mashuhuri mjini New York (Marekani) yenye umbo la mnara. Ilikuwa jengo ndefu la dunia kwa muda wa miaka 40 tangu ukamilifu wake mwaka 1931 hadi 1972 ambako minara ya World Trade Center ilijengwa mjini New York pia. Tangu kuharibiwa kwa minara hii kwenye shambulio la 11 Septemba 2001 imekuwa jengo kubwa mjini.

Ujenzi wa Empire State Building ilianza mwaka 1930. Katika muda mfupi wa mwaka mmoja na siku 45 yaani siku 410 pekee jengo lilikamilishwa. Wakati wake ilihesabiwa kati ya maajabu ya dunia ya kisasa.

Kimo chake ni mita 381, pamoha na antena juu yake ni mita 448.7.
Takwimu kadhaa za Empire State Building

Katika jengo hili kuna
* feleji tani 55,000 kwa kiunzi chake
* matofali milioni 10
* nyaya za umeme kilomita 760
* mabomba ya maji kilomita 96
* nyaya za simu kilomita 5600
* madirisha 6379
* ofisi 6,000 kwa wapangaji 850
* eneo la mita za mraba 715,000 za ofisi
* uzani wa jumla tani 331,000
* vyoo zaidi ya 1100
* nyanyu (lifti) 73
* ghorofa 102
* ngazi 1860 kuanzia barabara hadi kilele
Jengo katika filamu

Empire State Building imeonekana katika filamu mbalimbali kwa mfano:
* King Kong
* James Bond
* Independence Day
* Love Affair
* SpongeBob
Ajali

Baada ya watu kujiua kwa kuruka kutoka kilele fensi ilijengwa ya kuzungusha kilele amabako watalii wanaweza kutoka nje na kutazama mji.

Mwaka 1945 ndege ya kijeshi ya B-25 iligonga mnara kutokana na kosa la rubani wakati mawingu yalikuwa chini sana.
Viungo vya Nje

* Tovuti rasmi ya Empire State Building
* Picha za Lewis Wickers Hine zinazoonyesha ujenzi
* Toleo maalumu ya New York Times kwa sikukuu ya miaka 75 za kufunguliwa kwa jengo 23 Aprili 2006


Jamii:New York
Jamii:Majengo
Jamii:New York City
Johann Wolfgang von Goethe

thumb|right|Goethe alivyochorwa mwaka 1828

Johann Wolfgang von Goethe alikuwa mwandishi, mshairi, mwanasiasa, mwanafalsafa na mwanasayansi Mjerumani anayekumbukwa kama mwandishi mkuu katika fasihi ya Ujerumani.

Alizaliwa mjini Frankfurt am Main tar. 28 Agosti 1749 akafa Weimar 22 Machi 1832. Alisoma sheria lakini alianza kuandika riwaya za kwanza akiwa mwanafunzi.
Waziri mjini Weimar

1775 alipewa kazi ya mshauri wa mtemi wa Sachsen-Weimar na mwaka uliofuata alikuwa waziri katika serikali ya mtemi. Katika miaka ya utumishi wake alishughulika idara nyingi tofauti kama jeshi, fedha, ujenzi wa barabara na elimu. Wakati wake mji mdogo wa Weimar ilipata sifa kubwa ikatembelewa na wageni kutoka Ulaya wote waliotaka kumwona Goethe na Weimar ilikuwa kama kitovu cha utamaduni cha Ujerumani.

Aliendelea kuandika mengi kama riwaya, tamthiliya na mashairi. Tamthiliya ya "Faust" imekuwa kazi yake kuu.
Kazi za kisayansi

Pamoja na kuandika alianza kujishughulisha na sayansi. Alipenda sana sayansi mpya za biolojia na kemia. Kama waziri alianzisha idara ya kwanza ya kemia ya Ulaya kwenye chuo kikuu cha Jena.

Alifanya utafiti kwenye mifupa ya kiunzi cha mwili akatambua mfupa mmoja kichwani kisichojulikana bado. Aliandika pia kuhusu maumbo ya mimea akajenga misingi ya uainishaji wa kisayansi.

Katika fizikia alitunga nadharia juu ya rangi inayoendelea kujadiliwa kati ya wataalamu hadi leo.

thumb|left|Sanamu ya Goethe mjini Heidelberg
Viungo vya Nje

* Mfano wa shairi ya Goethe kwa Kijerumani na Kiingereza


Goethe
Goethe
Sachsen-Weimar

thumb|250px|Nyumba ya tamthiliya mjini Weimar na sanamu ya washairi Goethe na Schiller
thumb|250px|Utemi wa Sachsen-Weimar mnamo mwaka 1800 ndani ya Ujerumani
Sachsen-Weimar (Saksonia-Weimar) ilikuwa moja kati ya maeneo ya watemi wadogo wa Ujerumani ndani ya Dola Takatifu la Kiroma. Ilikuwepo ndani ya eneo la Thuringia ya leo.

Utemi huu ulitokana na kugawiwa kwa urithi wa mtemi Ernest wa Saksonia mwaka 1572. Mji mkuu ulikuwa Weimar.

Ilikuwa nchi ya kujitegemea ndani ya maungano ya Dola Takatifu la Kiroma.

Sachsen-Weimar ilipata umaarufu katika karne ya 18 ambako watawala wake walikusanya washairi na wataalamu katika utemi wao kwa kuwapa heshima na nafasi nzuri za kufanya kazi. Kwa njia hiyo Weimar na chuo kikuu cha utemi mjini Jena zilikuwa kitovu cha utamaduni wa Kijerumani na matengenezo yake.

Washairi wakubwa wa lugha ya Kijerumani kama Goethe na Schiller waliishi Weimar.

Jamii:Historia ya Ujerumani
Jamii:Thuringia
Ubao

thumb|250px|Ubao ulioandaliwa kuwa kuni
thumb|250px|Mti huu unaonyesha miviringo 27 ya miaka yake ya kukua pamoja na safu ya nje ya ubao laini pamoja na kiini cha katikati
Ubao ni dutu inayofanya gogo na matawi ya mti. Ina matumizi muhimu kwa ujenzi na vifaa pia kama kuni kwa moto.

Ubao hutengenezwa na mti wakati wa kukua. Ubao laini katika ganda la nje la gogo hupitisha maji na lishe kutoka mizizi kwenda kwenye matawi na majani. Kila mwaka ganda jipya linaongezeka nje na ganda la ndani huwa imara na kupoteza uwezo wa kupitisha maji. Mabadiliko haya ya kila mwaka huonekana katika miviringo ya ubao ndani ya mti.

Ubao umetumiwa na wanadamu tangu miaka maelfu. Mwanzoni ilitumiwa kama kuni na fimbo ya silaha. Baadaye watu walijifunza kuchonga ubao kwa matumizi mbalimbali kama vile ujenzi, vifaa, sanaa kama uchongaji, karatasi na mengi mengine.

Ubao huwa na faida ni imara lakini si vigumu ya kukata na kuchonga, tena ni nyepesi. Pia unapatikana kwa wingi angalau katika maeneo ambako miti inakua.
Tazama pia

*Ubao wa matangazo
*Mchezo wa ubao
*Ubao wa sataranj


Jamii:Malighafi
Jamii:Miti
Charlize Theron

Charlize Theron (amezaliwa Benoni, Gauteng, Afrika Kusini, 7 Agosti 1975) ni mwigizaji wa filamu na mwanamitindo wa zamani wa Kiafrika Kusini-Kimarekani. Huenda akawa anafahamika kwa jina la Stella Bridger kutoka katika filamu ya The Italian Job, Aileen Wuornos kutoka katika filamu ya Monster, ambayo ilimwezesha kujipatia Tuzo ya Academy.
Wasifu

Maisha ya awali

Theron baba yake ni Charles Theron, aliyekuwa mmiliki wa Kampuni ya Ujenzi yenye asili kamili ya Ufaransa. Mama yake, Gerda, mwenye asili ya Kijerumani, akaja kushikilia madaraka baada ya kifo cha mumewe. Theron lugha yake ya kwanza ni Kiafrikaans. Pia ni mwongeaji wa Kiingereza fasaha na Xhosa.

Theron alikulia katika mazingira ya kuwa mtoto pekee wa familia hiyo iliyokuwa ikiishi shamba karibu kidogo na mji wa Johannesburg katika kitongoji cha Benoni. Akiwa na umri wa miaka kumi na tatu,Theron alipelekwa kwenda kusoma katika shule ya bweni (National School Of The Arts) ya mjini Johannesburg.

Akiwa na umri wa miaka kumi na tano, Theron alishuhudia kifo cha baba yake, kilichosababishwa na pombe, yani mamake alimtwanga risasi mumewe kwa bahati mbaya pale alipotaka kujaribu kujilinda mwenyewe dhidi ya mashambulizi aliyokuwa akiyatoa mumwe. Hakuna hukumu yoyote iliyopitishwa juu ya hilo na badala yake mama wa Theron akaachiwa huru.
Baadhi ya filamu alizocheza Theron

* 1995 - Children of the Corn III: Urban Harvest
* 1996 - 2 Days in the Valley
* 1996 - That Thing You Do!
* 1997 - Trial and Error
* 1997 - The Devil's Advocate
* 1998 - Celebrity
* 1998 - Mighty Joe Young
* 1999 - The Astronaut's Wife
* 1999 - The Cider House Rules
* 2000 - Reindeer Games
* 2000 - The Yards
* 2000 - The Legend of Bagger Vance
* 2000 - Men of Honor
* 2001 - Sweet November
* 2001 - The Curse of the Jade Scorpion
* 2001 - 15 Minutes
* 2002 - Trapped
* 2002 - Waking Up in Reno
* 2003 - The Italian Job
* 2003 - Monster
* 2004 - The Life and Death of Peter Sellers
* 2004 - Head in the Clouds
* 2005 - North Country
* 2005 - Æon Flux
* 2007 - In the Valley of Elah
* 2007 - Battle in Seattle
* 2008 - Sleepwalking
Viungo vya nje

* Official website
*
*
*
*

Jamii:Waigizaji filamu wa Afrika Kusini
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Watu walio hai
jamii:wanawake wa Afrika Kusini
Kitamil

thumb|200px|Uenezaji wa wasemaji wa Kitamili
thumb|200px|Mwandiko wa Kitamili kwenye ukurasa wa jani la mnazi

Kitamili ni lugha ya Uhindi inayojadiliwa hasa kwenye jimbo la Tamil Nadu pamoja na kaskazini ya Sri Lanka. Ni kati ya lugha kubwa za dunia yenye wasemaji zaidi ya milioni 70.

Kitamili huhesabiwa kati ya lugha za Kidravidi ambazo ni lugha asilia za Uhindi.

Kitamili imeandikwa tangu zaidi ya miaka 2000. Mfano ya kale ni ni mwandiko kwenye miamba ya mwaka 254 KK. Ni lugha ya pekee yenye umri mkubwa kama huu inayoendelea kutumiwa mfululizo hadi leo.
Viungo vya nje

*makala za OLAC kuhusu Kitamil
*lugha ya Kitamil katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/tam


Jamii:Lugha za Uhindi
Friedrich Nietzsche

thumb|150px|right|Friedrich Wilhelm Nietszche

Friedrich Wilhelm Nietzsche (tamka: nits-she; 15 Oktoba 1844 - 25 Agosti 1900) alikuwa mwandishi na mwanafalsafa kutoka Ujerumani.
Maisha

Alikuwa mtoto wa mchungaji wa Kiluteri akaendelea kusoma lugha za kale za Kilatini na Kigiriki akawa profesa wa lugha za kale kenye chuo kikuu cha Basel. 1879 alipaswa kujiuzulu kutokana na matataizo ya kiafya na tangu 1889 alionyesha dalili za ugonjwa wa akili akaendelea kutunzwa na mama na dadake hadi kifo chake 1900.
Maandishi

Nietzsche amejulikana kama mwanafalsafa aliyepinga mawazo ya wakati wake na hasa Ukristo. Huhesabiwa kati ya wapizani wa dini kwa ujumla. Akiwa kijana aliathiriwa na mwanafalsafa Schopenhauer pamoja na muziki ya Richard Wagner.

Alipenda sentensi fupi-fupi na sehemu ya kazi zake ni mkusanyiko wa sentensi hizo.

Alitangaza kifo cha Mungu aliyemwona kama dhana ya kibinadamu tu iliyopitishwa na wakati akitabiri ya kwamba kumwaga Mungu kutaleta mvurugu mwingi kwa utamaduni. Badala yake alitangaza kuja kwa "mwanadamu wa juu".

Kati ya vitabu vyake ni:
* Kuhusu chanzo cha mchezo tanzia (Die Geburt der Tragödie), juu ya Sophokles, Euripides na Sokrates
* Sayansi ya kufurahia (Die fröhliche Wissenschaft)
* Akasema Zarathustra (Also sprach Zarathustra)
* Ng'ambo ya Mema na Mabaya (Jenseits von Gut und Böse)
* Kisikusiku cha Miungu (Götzen-Dämmerung)
* Adui wa Kristo(Der Antichrist)
* Humana, nimium humana (Menschliches, Allzumenschliches)
* Anguko la Wagner (Der Fall Wagners)
* Pambazuko (Morgenroethe)
Maneno kadhaa

* Mungu amekufa! Na sisi tumemwua. Twajifariji namna gani, sisi wauaji? (Gott ist tot! Gott bleibt tot! Und wir haben ihn getötet. Wie trösten wir uns, die Mörder aller Mörder?)
* Kisichoniua chaniongeza nguvu. (Was mich nicht umbringt, macht mich stärker.)
* Ukiangalia vilindi kwa muda mrefu vinakuangalia pia. (Wenn du lange in einen Abgrund blickst, blickt der Abgrund auch in dich hinein)
* Mwanamke alikuwa kosa la pili la Mungu (Das Weib war der zweite Fehlgriff Gottes.)
*


Nietzsche, Friedrich
Nietzsche, Friedrich
Sophokles

200px|thumb|Nususanamu ya Sophocles

Sofokles (pia: Sophokles; Kigiriki Σοφοκλῆς alizaliwa mnamo 496 KK, alikufa 406 KK) alikuwa mshairi na mwandishi wa Ugiriki ya Kale anayekumbukwa pamoja na Aeschylos and Euripides kama mmoja wa watungaji wakuu watatu wa michezo tanzia wa ustaarabu huu wa Kigiriki. Alitunga michezo zaidi ya 120 na 7 imehifadhiwa hadi leo mengine inajulikana kwa jina au kisehemu tu.

Alikuwa raia wa mji wa Athens na kwa muda wa miaka 50 alikuwa mwandishi aliyeshinda mashindano ya shairi na tamthiliya mengi yaliyofanywa kila mwaka.

Sofokles aliendeleza mchezo tania uliokuwa hadi yake na waigizaji wawili tu pamoja na kwaya kwa kumwongeza mwigizaji wa tatu. Kwa nia hiyo aliwapa waigizaji nafasi kushinda kwaya.

Pamoja na uandishi michezo na maigizo alishiriki pia katika maisha ya kisiasa ya mji wake. Katika muundow a demokrasia ya Athens alishiriki katika vyeo vya muda kama kuchaguliwa kuwa kiongozi wa jeshi, kuhani wa hekalu, mtunza hazina wa dola na mengine.
Maigizo yake

Kati ya maigizo yaliyohifadhiwa ni
* Antigone
* Oedipus Mfalme
* Oedipus mjini Kolonos
* Ajax
* Elektra
* Philoktetes


Sophocles
The Rolling Stones

thumb|250px|The Rolling Stones katika Nice, France (2006)

The Rolling Stones ni bendi ya muziki aina ya rock and roll kutoka Uingereza iliyoanzishwa mwaka 1962. Iliundwa na Mick Jagger (mwimbaji), Keith Richards (gitaa), Brian Jones (gitaa), Bill Wyman (besi) na Charlie Watts (ngoma).

Mwanzoni walijaribu kuiga blues na rock and roll ya Marekani kwa mfano wanamuziki kama Chuck Berry na Muddy Waters lakini baadaye waliendelea kuunda staili yao.

Walipendwa sana na vijana duniani wakishindana na kundi la The Beatles.

Walifaulu mara ya kwanza 1965 kwa wimbo "The Last Time" na "(I Can't Get No) Satisfaction". Yaliyofuata ni pamoja na "Paint It Black", "Sympathy for the Devil" na "Jumpin' Jack Flash" (1968).

Brian Jones aliondoka katika kundi 1969 akifuatwa na Mick Taylor aliyeshiriki katika nyimbo kama "Brown Sugar", "Tumbling Dice" na "Angie" akaondoka 1974. Baadaye Ron Wood alijiunga na kundi.

Hata kama wamezeeka pamoja Rolling Stones wameendelea kucheza hadi leo.
Albumu kadhaa

* The Rolling Stones (1964)
* The Rolling Stones No. 2 (1965)
* Out of Our Heads (1965)
* Aftermath (1966)
* Between the Buttons (1967)
* Their Satanic Majesties Request (1967)
* Beggars Banquet (1968)
* Let It Bleed (1969)
* Sticky Fingers (1971)
* Exile on Main St. (1972)
* Goats Head Soup (1973)
* It's Only Rock 'n Roll (1974)
* Black and Blue (1976)
* Some Girls (1978)
* Emotional Rescue (1980)
* Tattoo You (1981)
* Undercover (1983)
* Dirty Work (1986)
* Steel Wheels (1989)
* Voodoo Lounge (1994)
* Bridges to Babylon (1997)
* A Bigger Bang (2005)
* Blue & Lonesome (2016)
* Hackney Diamonds (2023)


Rolling Stones
Jamii:Muziki wa rock
Alexander von Humboldt

thumb|250px|Alexander von Humboldt alivyochorwa na Joseph Karl Stieler|Joseph Stieler 1843
Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander Freiherr von Humboldt (14 Septemba 1769 – 6 Mei 1859) alikuwa mpelelezi na mwanasayansi kutoka Prussia katika Ujerumani.

Alexander alifanya utafiti muhimu katika jiografia na biolojia.
Maisha

Humboldt alizaliwa mjini Berlin.

Baba yake Alexander Georg von Humboldt alikuwa mwanajeshi wa Prussia.

Kaka yake alikuwa waziri wa elimu wa Prussia na mtaalamu wa lugha.

Akiwa mtoto Alexander alipenda kukusanya mimea, konokono na wadudu.

Kati ya miaka 1799 na 1804 Humboldt alisafiri katika Amerika ya Kusini akiwa mwanasayansi wa kwanza kuandika juu ya safari yake katika maeneo haya. Alitambua tayari ya kwamba Amerika Kusini na Afrika ziliwahi kuwa bara moja kutokana na aina za mimea na wanyama zilizofanana pande zote mbili.

Baadaye aliongeza safari ya kutembelea Asia ya Kati na sehemu kubwa ya muda wake aliutumia kuandika taarifa ya safari hizi na kufanya tathmini ya yale aliyoyaona na kuyakuta.

Alijaribu kukusanya ujuzi wote wa sayansi wa wakati wake katika "Kosmos" iliyokuwa aina ya kamusi elezo yenye vitabu vitano.
Viungo vya nje

* The website of the Alexander von Humboldt Foundation
*
* Works by Alexander von Humboldt at Internet Archive
* of the Brothers Humboldt" an extensive biography available from the Million Book Project:
* Allgemeine Deutsche Biographie: biography of Humboldt at Wikisource
* Online version of Travels to the Equinoctial Regions of the New World
* "Alexander von Humboldt", from In Our Time, a 45 minutes BBC Radio 4 program.


Jamii:Waliozaliwa 1769
Jamii:Waliofariki 1859
Jamii:Wanabiolojia wa Ujerumani
Jamii:Wapelelezi wa Amerika
Jamii:Wapelelezi kutoka Ujerumani
Zola D

Zola D au David Michael Mlope (amezaliwa 21 Januari 1980) ni mwimbaji wa muziki wa hip hop laini kutoka nchini Tanzania.

Huenda akawa anafahamika zaidi kwa vibao vyake kadhaa vilivyoweza kutikisa jiji la Dar es Salaam kwa kipindi kirefu; vibao hivyo ni "Jana sio Leo" na "Moto wa Tippa" kwa sasa natamba na nyimbo alioimba ma "Latinho" hiitwayo I Dont Care.

Zola D alichangia sana mafanikio ya TMK Wanaume Family kwa nyimbo zilizovuma, hasa zile zilizokuwa na ujumbe wa kijamii, kisiasa, na maisha ya kila siku. Anahesabiwa kuwa miongoni mwa wasanii wa kizazi cha pili cha Hip Hop ya Tanzania waliotoa mchango mkubwa katika kukuza muziki wa Bongo Flava na Hip Hop ndani na nje ya nchi.
Viungo vya nje

* Tovuti ya Zola D


Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Muziki wa kizazi kipya
Jamii:Hip Hop ya Bongo
Jamii:Wanamuziki wa Hip Hop wa Tanzania
Nikolai Rimsky-Korsakov

thumb|right|300px|Nikolai Rimsky-Korsakov.

Nikolai Andreyevich Rimsky-Korsakov (Kirusi:Николай Андреевич Римский-Корсаков, Nikolaj Andreevič Rimskij-Korsakov, pia Nikolay, Nicolai, na Rimsky-Korsakoff (18 Machi 1844 - 21 Juni 1908) alikuwa mtunzi wa Opera kutoka nchini Urusi. Alikuwa mtunzi maarufu wa kipindi cha Romantic na ana athari kubwa za watunzi wengine wa Opera. Huyu pia ni mmoja kati wa watunzi watano mashuhuri wa Kirusi.
Viungo vya nje

*
* The Rimsky-Korsakov Home Page
* Principles of Orchestration full text with "interactive scores."
*
*


Jamii:Watunzi wa Urusi
Jamii:Watunzi wa Romantik
Jamii:Wanamuziki wa Urusi
Jamii:Waliozaliwa 1844
Jamii:Waliofariki 1908
Pasta

thumb|350px|Aina za pasta
thumb|350px|Aina za pasta

Pasta ni neno lenye asili ya Kiitalia kinachojumlisha chakula cha tambi kilichotengenzewa kwa kutumia unga wa nafaka (hasa ngano) na maji.

Aina ya pasta inayofahamika zaidi ni spaghetti. Lakini kuna aina nyingi za pasta.

Chanzo cha pasta hufanana kiasi na ugali yaani unga (wanga) unakorogwa na maji isipokuwa maji ni baridi. Kinyunga kinachotokea ni imara sana hukatwa kwa vipande vidogo venye maumbo mbalimbali na kupikwa kama vipande vya pekee. Kama pasta imekauka inatunzwa kwa muda mrefu hauozi na inapikwa haraka. Madukani inauzwa kama pasta kavu.

Kuna namna nyingi za kubadilisha kinyungo asilia kwa kuongeza mayai, mafuta, jibini na vingine ndani yake.

Utamu wa chakula cha pasta unakuja pamoja na mchuzi au supu zake.

Chanzo cha pasta iko katika Italia lakini zimeenea kote duniani. Ila tu hadi leo Italia ni nchi yenye aina nyingi za pasta hizi. Tambi za kufanana lakini kwa namna tofauti zinatoka katika Asia ya Mashariki.

Zinazojulikana kimataifa ni kwa mfano:

*spaghetti (umbo la nondo au kijito)
*makaroni (umbo la bomba)
*lasagne (umbo la ukurasa bapa)
Viungo vya Nje

* www.archimedes-lab.org :: Pasta shapes – history and a pasta shapes list
* www.food-info.net :: Pasta shapes – a well-illustrated list
* www.lifeinitaly.com :: History of Pasta – includes pictures of how pasta is made.
* Information about Italian Pasta
Wanga

thumb|300px|Punje za wanga jinsi zinavyoonekana kwa hadubini
Wanga ni dutu ogania inayojengwa ndani ya seli za mimea.

Kwa matumizi ya kibinadamu ni sehemu muhimu ya chakula katika vyakula kama ugali, ndizi, viazi, pasta na mkate.

Kikemia wanga ni kabohidrati aina ya polisakaridi yenye fomula (C6H10O5)n. Inajengwa kwa molekuli ndogo zaidi za glukosi.

Mimea hujenga molekyuli za wanga kama njia ya kutunza akiba ya nishati. Inaonekana kwa hadubini kama punje ndogo ndani ya seli.

Nje ya matumizi kama chakula wanga imetumiwa pia tangu karne nyingi kama gundi. Ikipashwa moto inapokea maji mengi na muundo wake wa punje-punje hupasuka. Baada ya kukauka huwa imara. Kwa njia hiyo ni muhimu katika utengenezaji wa karatasi hasa.

Jamii:Kabohidrati
Jamii:Chakula

da:Kulhydrat#Stivelse
Tambi

thumb|right|Rafu ya kukausha tambi mjini Seoul ([[Korea Kusini)]]
thumb|right|Spaghetti kwenye sahani na supu ya nyanya na jibini juu yake
thumb|right|Supu ya tambi ya Kichina pamoja na nyama ya kuku

Tambi ni chakula kinachotengenezwa kutoka kwa kinyunga cha unga na maji kuwa kama milia membamba inayopikwa katika maji au supu. Ni chakula muhimu katika nchi nyingi hasa Italia, China, Japani na Korea. Siku hizi zimeenea kote duniani. Aina zinazoliwa sana kimataifa ni pasta zenye asili ya Italia hasa spaghetti.
Tambi bichi na tambi kavu

Tambi zinaweza kutengenezwa jikoni na kupikwa zikiwa bichi. Lakini kwa kawaida huandaliwa kiwandani na kuuzwa ilhali zimekauka. Tambi kavu haziozi zinaweza kutunzwa kwa muda mrefu na zinapikwa haraka kwa muda wa dakika 8-15. Wachina waligundua njia za kutengeneza tambi zinazopikwa katika muda wa dakika 3 pekee.
Tambi za nafaka na tambi za wanga nyingine

Aina nyingi za tambi hutengenezwa kwa kutumia unga wa nafaka kama vile ngano au mchele. Kuna pia aina zinazotumia wanga ya maharagwe, soya au viazi.

Tambi za kale kabisa zinazojulikana zimekutwa na wanaakiolojia nchini China kando la Mto Njano. Zina umri wa miaka 4,000 na zilitengenezwa kwa unga ya mtama.
Aina za tambi

Kuna aina nyingi sana za tambi zinazotofautiana kwa umbo, rangi na ladha. Tabia hizi zinategemea na aina ya unga ambayo ni msingi wa tambi lakini pia na nyongeza kama vile mayai, mafuta, jibini na mengine ndani yake.

Aina za kimsingi ni pamoja
* Tambi za mayai hutengezenzwa kwa kutumia kinyunga cha unga ya ngano na mayai
* Tambi za ngano hutengezewa kwa kinyunga cha unga na maji pekee pamoja na chumvi
* Tambi za mchele hutengenezwa kwa unga ya mchele pamoja na maji
* tambi kioo hutengenezwa kwa kutumia wanga ya maharagwe au viazi; hazina rangi zinaonekana kama kioo

Kuna njia mbalimbali za upishi kwa mfano

* Tambi na mchuzi: tambi zinapikwa na kupelekwa mezani katika bakuli. Mchuzi wa majani, nyama au samaki huandaliwa kando na kumwagiliwa juu ya tambi kwenye sahani.

* Tambi katika supu: tambi zinapikwa katika supu pamoja na mboga majani, nyama na viungo vingine. Kama viungo huhitaji muda mrefu mpaka kuiva tambi zinaongezwa katika supu kwa dakika za mwisho



Jamii:Tambi
Mto Njano

thumb|400px|Mwendo wa Mto Njano au Huáng Hé.
thumb|400px|Mto Njano mjini Lanzhou
Mto Njano (kwa Kichina: Huang He) ni mto mkubwa wa China ya Kaskazini, mto mkubwa wa pili wa China yote na mto mrefu wa nane duniani. Jina limetokana na rangi ya matope ya ardhi unamopita.

Mwendo wake una urefu wa kilomita mnamo 5,000 (viwango mbalimbali hutajwa kati ya kilomita 4,845 hadi 5,464) kuanzia nyanda za juu za Tibet hadi delta yake kwenye Bahari ya Bohai ambayo ni sehemu ya Bahari ya Mashariki ya China.

Kabla ya kufika baharini, mto unapita katika Tambarare ya China Kaskazini ambako ustaarabu wa China ulianzishwa. Ndiyo sababu Mto Njano umeitwa mara nyingi mto mama wa China na chanzo cha ustaarabu wa Kichina.

Rutuba ya ardhi ya tambarare hiyo ilijengwa na Mto Njano kwa kusambaza matope kwa miaka milioni kadhaa wakati wa mafuriko yake ya kimajira.
Viungo vya Nje

* Yellow River Home Page at UMassD
* Yellow River delta Information at LSU
* Listen to the Yellow River Ballade from the Yellow River Cantata
* "A Troubled River Mirrors China’s Path to Modernity" New York Times November 19, 2006


Jamii:Mito ya China