JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
पशुपति क्षेत्र विकास कोष

पशुपति क्षेत्र विकास कोष श्री पशुपतिनाथ मन्दिर क्षेत्रको बृहत्तर विकासका लागि कार्यरत संस्था हो।
पशुपति क्षेत्रलाई यसको प्रतिष्ठा एवं गरिमा अनुरुप सुव्यवस्थित र विकसित पार्ने उद्देश्यले वि.सं. २०४३ सालमा एक अविच्छिन्न उत्तराधिकारवाला स्वायत्त संस्थाका रूपमा यस कोषको स्थापना भएको हो। हाल यो पशुपति क्षेत्र विकास कोष ऐन २०४४ अन्तरगत सञ्चालित छ।

यस कोषले पशुपतिनाथका दैनिक पुजापाठका अतिरिक्त विशेष पूजा र महाशिवरात्री, बालाचतुर्दशी, तीज लगायतका पर्वहरूमा हुने पूजाहरू व्यवस्थित गर्ने गर्दछ।
अतिरिक्त सेवाहरू

पशुपति क्षेत्र भित्र बृद्धाश्रम, घाट व्यवस्थापन तथा कृयापुत्री सेवा भवन लगायतका सेवाहरू रहेका छन्।

लक्ष्मी प्रसाद प्रसाईँ कोषको भुतवुर्व सदस्य सचिव हुन्।

हाल डा.गोविन्द टण्णन कोषको सदस्य सचिवको रूपमा कार्यरत छन्।,
हालसम्मका सदस्य सचिवहरू

* श्री चेतोनाथ गौतम

* श्री बसन्त चौधरी
* श्री गाेविन्द टन्डन
* श्री निर्मल कुइँकेल
* श्री सुशीलकुमार नाहटा

* श्री लक्ष्मीप्रसाद प्रसाईँ
* श्री गोविन्द टण्डन
* श्री प्रदीप ढकाल
क्षेत्र संरक्षण

कोषको एक प्रमुख कार्य आफ्नो क्षेत्र संरक्षण गर्ने रहेको छ। यस क्षेत्रमा भएको व्यक्तिहरूको मिचाईँलाई अन्त्य गर्दै क्षेत्र भित्र बनेका निजी घरटहरा हटाउने काम कोषले जारी राखेको छ। कोषले हाल त्यस क्षेत्रभित्र रहेका २ सय ३८ घरपरिवारलाई हटाउने लक्ष्य राखेको छ जस मध्ये १ सय १९ घर हटाइसकेको छ ।
सन्दर्भ सामग्री
बाह्य सूत्र

* पशुपति क्षेत्र विकास कोषको आधिकारिक वेवसाइट

श्रेणी:कोष तथा गुठीहरू
एकतारे

एकतारे एक प्रकारको तारवाद्य बाजा हो । यो बाजा सन्त र जोगीबाबाहरूको प्रिय बाजा हो । एउटा मात्र तार हुने भएकाले यो बाजाको नाम एकतारे रहन गएको हो । यसलाई औंलाले बजाइन्छ । यो बाजा एउटा मात्र तारलाई दुई हातसम्मको डन्डामा तुम्बा (पेट झन्डै गोलाकार भई फुकेको र घाँटीचाहिँ सानो हुने एक प्रकारको लौका वा यस्तै आकारको भाँडो) जोडी बनाइन्छ । तुम्बालाई छालाले मोरिएको हुन्छ । यसको तार मिलाउन टुप्पामा काठको चुकुल जडिएको हुन्छ ।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:बाजाहरू
श्रेणी:शास्त्रीय संगीत
ढ्याङ्ग्रो

ढ्याङ्ग्रो (ङा) नेपाली समाजमा कुनै मान्छे बिमारी भएमा बिमार निको पार्न वा घरको कुलको काम गर्न ल्हबोन, बोन, धामी र झाँक्रिद्वारा प्रयोग गर्ने एक प्रकारको बाजा हो जुन काठलाई पातलो बनाएर गोलो पार्छ अनि दुवैपट्टी छालाले मोरेर समाउनका लागि त्यो काठको बिंड (यू) लगाएर ढ्याङ्ग्रो "ङा" बनाइन्छ । विशेषगरी ल्हबोन बोन धामी अथवा झाँक्रिले चिन्ता बस्दा ढ्याङ्ग्रो बजाउने गर्छन् । यो बाजा मृत्यु संस्कार र पूजामा पनि बजाइन्छ । यसको ताल आफ्नै प्रकारको हुन्छ । ढ्याङ्ग्रो बजाउनको लागि (ङाल्ठ्येङ) प्रयोग गरिन्छ ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:बाजा
श्रेणी:नेपालका परम्परागत बाजाहरू
श्रेणी:बाजाहरू
श्रेणी:लोकसंस्कृति
बाँसुरी

बाँसुरी एक प्रकारको बाजा हो । यो मुरलीजस्तै तर तेर्छो पारी दाहिने कुमतिर फर्काएर बजाइन्छ । एकापट्टी टालिएको निँगालो वा बाँसको ढुङ्ग्रोमा दुलो पारेर फुक्ने गरिन्छ । ढुङ्ग्रोको अर्कापट्टी लहरै सात वटा दुला पारेर औंलाले छोप्ने गरिन्छ। यसरी तल्लो ओठमा राखेर सासले फुकेर औंला चहार्दा सुरिलो ध्वनि निस्कने गर्छ । यो स्वर अति श्रुति मधुर हुन्छ, यसले श्रोताको मन छुन्छ । नेपाली लोकगीतमा यसको प्रयोग धेरै हुने गर्छ । बाँसुरी छोटो, लामो र मझौला तीन थरी आकारको हुन्छ । बाँसुरीलाई 'वंशी' पनि भनिन्छ ।
( बासुरी जम्मा 24 पिस हुन्छ नेपालमा बिधिबद्द रुपमा सुरुमा पन्दिट हरि चौरासिया माहा गुरु लाई जान्छ र नेपाली बासुरी बाधाक धेरै छन जस्मा केही मैले सुनेका बरिस्ठ बाधकहरु जीवन आले मगर , सुशील बिस्वकर्मा, मनोज सिङ्ग, जिबि लामा,पन्च लामा, नगेन्द्र राई, बुद्द लामा, योगेन्द्र खड्का लगायत सम्पुर्ण हुँदै हिजोआज धेरै युवाहरू छन् बज.....
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*केही सांस्कृतिक चिन्हारी


श्रेणी:बाजा
श्रेणी:नेपालका परम्परागत बाजाहरू
श्रेणी:बाजाहरू
श्रेणी:लोकसंस्कृति
मुरली

मुरली एक प्रकारको बाजा हो । मालिङ्गो जातको सानो बाँसबाट मुरली बनाइन्छ।

निगालो र मुरली बाँसको मुरली अति राम्रो हुन्छ । यसको एक छेउमा तेर्सो काटेर त्यहाँ बाँसको पातलो चोया वा भक्किमिला काठ राखिन्छ र एउटा दुलो पारिन्छ । अर्का छेउमा ६-७ वटा दुला पारिन्छन् । यसलाई बजाउन मुरलीको तेर्सा काटेको छेउ मुखभित्र हालेर विस्तारो फुकेपछि त्यहाँबाट ध्वनि प्रवाहित हुन थाल्छ । यस प्रवाहित ध्वनिलाई संगितमा परिवर्तन गराउन औंलाले छोपी राखेका प्वालहरू क्रमअनुसार छोप्ने र उघार्न गरिन्छ । यसरी मुरली बजाउँदा अति सुरिलो स्वर प्रवाहित हुन्छ । यो नेपाली समाजको अति प्रिय वाद्ययन्त्र हो ।
जोर-मुरली

बाँसमा ठेडी राखेर बनाएको दुइटालाई धागोले बाँधेर बराबर एकै स्वर निकाली फुकेर जोर मुरली बजाईन्छ। तर यो किराँत राई शैलीको जोर मुरली वर्तमान अवस्थामा बनाउन छाडिएको छ।
बाह्य कडीहरू

*केही सांस्कृतिक चिन्हारी
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:नेपालका परम्परागत बाजाहरू
श्रेणी:बाजाहरू
श्रेणी:लोकसंस्कृति
बिनायो

बिनायो किराँतहरूको परम्परागत नेपाली बाजा हो जो छिप्पिएको मालिङ्गोबाट बनाइन्छ। बाँसको सानो - लगभग छ ईन्चको भाटाको बिचमा खोपेर जिब्रो निकालि दुई छेउमा धागो बाँधेर तथा सुन्दर बुट्टा खोपेर बिनायो बनाएको हुन्छ । यसरी बनाएको बिनायोलाई जिब्राको अगाडि पट्टीको लामो डोरीलाई झड्कारेर बजाईन्छ । यसरी बजाउँदा विभिन्न भाका निकाल्नलाई बिनायोलाई मुखको दुबै ओठमा राखी भित्रवाट हावाको धक्काद्धारा आएको कम्पनलाई जिब्रोबाट प्रभावित गरिन्छ ।

यो बाजा किराँत महिलाले आफ्नो चोलोको तुनामा झुण्डाएर बोकिन्छ । यसरी बोकेको बिनायोलाई मेलापात वा हाटबजार जहाँ पनि बजाउने गरिन्छ । यो बिनायो बाजामा दुई वटा जिब्रो भएको बनाउन छाडिएको छ ।
सन्दर्भ सामग्री
यो पनि हेर्नुहोस्
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:लोकसंस्कृति
श्रेणी:बाजा
श्रेणी:नेपाली लोकबाजा
हुड्को

हुड्को नेपाली लोकबाजा हो । हुड्को देख्नासाथ डमरुको याद आउँछ, तर यो डमरुभन्दा लामो हुन्छ । यो बाजा नेपालको मध्य तथा सुदूरपश्चिम क्षेत्रको पहाड र केही तराईमा देखिन्छ । यो गीत गाउँदा बजाइने तालबाजा हो । यही हुड्को ठटाउँदै वीर पुर्खाका गाथा सुनाउँदै नृत्य गर्ने परम्परा सुदूरपश्चिमको विशेष संस्कृति हो । न्वारन, व्रतबन्ध, विवाहजस्ता उत्सवको खुसियालीमा मात्र नभई अन्त्येष्टिमा समेत यो बजाएर हुड्के नाच नाचिन्छ ।

बायाँ हातमा च्यापी दाहिने हातका औंलाले बजाइन्छ । यो भारतमा पनि प्रयोग भएको पाइन्छ । हुड्को कर्खा गाउँदा बजाइन्छ । भारतको उत्तराखंडमा हुड्को देवताहरूको जागरमा पनि प्रयोग गरिन्छ । अन्य स्थलमा दुसाद तथा डुमहरूले पनि प्रयोग गर्छन् ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

* हरायो हुड्को


श्रेणी:बाजा
श्रेणी:नेपालका परम्परागत बाजाहरू
श्रेणी:बाजाहरू
श्रेणी:लोकसंस्कृति
श्रेणी:नेपाली लोकबाजा
डम्फु

thumb|200px|नृत्य प्रस्तुत गर्ने क्रममा डम्फु बजाउँदै मगर समुदायका युवकहरू
डम्फु हाम्रो चिनारीसँग जोडिएको बाजा हो। ठेट तामाङ भाषामा यसको नाम 'डाम्बा' भएपनि 'डम्फु' यसको नेपालीकरण भएको नाम हो। डम्फुको आकार गोलो हुन्छ। अनुमानित एक हातको गोलाकार डम्फु काठको घेराको एकापट्टी भेडा-बाख्राको छालाले बेरेर खील मारेको हुन्छ। अर्कापट्टी खुला रहन्छ। यो देब्रे हातले समाती दाहिने हातका औँलाले पिटेर बजाउने बाजा हो। प्राचीनकालमा पेङ दोर्जेले आफ्नो प्रेमिकालाई खुसी बनाउनका लागि कोइरालोको रूखको घेरामा मृगको छालाले मोडेर ३२ किला ठोकेर डम्फुमा बनाएका हुन भन्ने किंवदन्ती तामाङ समाजमा प्रचलित छ। त्यसैले हरेक डम्फुमा बाँसलाई चिरेर बनाएको सानो सानो ३२ किला ठोकेमा मात्र राम्रो स्वर दिन्छ भन्ने मान्यता अहिले पनि छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका परम्परागत बाजाहरू
श्रेणी:तामाङ संस्कृति
ट्याम्को

ट्याम्को स-साना दुई गजाको सहयोगले बजाइने हाते बाजा हो । ट्याम्को दमाहा जस्तै तर सानो खालको हुन्छ । यो छाला मोहोरेर बनाइएको तालबाजा हो । यो पञ्चैबाजा र नौमती बाजा अन्तर्गतका सबैभन्दा सानो बाजा हो । यो कम्मरमा भिरेर बजाइन्छ । यो बाजालाई दुई वटा स-साना गजोले हिर्काएर टुनपुल्टुन........टुनपुल्टुन.......को तालमा बजाइन्छ । ट्याम्को अर्धव्यासमा लगभग एक बित्ता हुन्छ । यो माटो वा काठको पात्रमा छालाले मोरेर बनाइएको हुन्छ ।
ट्यामको

यो ट्याम्को पन्चैबाजा अन्तर्गतको नगराकै आकारको सानो बाजा हो । यसलाई दुर्इवटा काठका ससाना आकारका लठ्ठीले हानेर बजाइन्छ । यो काठले बनेको हुन्छ । यसको आकार एकापट्टी साँघुरिंदै गएको र अर्कातिर ठुलो मुखमा छालाले मोरी खरी लगाएको हुन्छ । यसमा फलामे ताप्के आकारमा बाख्राको छालाले मोहोरेर तान कसेको हुन्छ । यो बाजा विशेष गरी दमाई जातका मानिसले बजाउने गरेको पाइन्छ । प्रस्तुत चित्रमा उभिएर बजाउने व्यक्तिका ठिक बायाँतिर बसेर बजाइँदै गरेको बाजा ट्याम्को हो । दोस्रो चित्रमा ट्याम्को प्रस्ट रूपमा चिन्न सकिन्छ ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*केही सांस्कृतिक चिन्हारी
*Photos of tribal madal
*Madal Folk Instrument of Nepal
*Blending of west and east inevitable to boost
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:लोक संस्कृति
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:बाजा
श्रेणी:नेपाली लोकबाजा
श्रेणी:नौमती बाजाहरू
श्रेणी:सङ्गीत
दमाहा

दमाहा नेपाली बाजा हो । यो पिँधतिर सानो र मुखतिर ठूलो हुँदै आएको, भिउँट जस्तै आकारको, तामाको भाँडोलाई छालाले मोहोरिएको, गजोले हानेर बजाइने एक बाजा हो । यसलाई सानो खालको नगराका रूपमा पनि हरिन्छ । यो पञ्चैबाजा समूहका तालबाजाको रूपमा लिइन्छ । यो घाँटीमा भिरेर बजाइन्छ । यसका आवाज गुइँ...... गुइँ..... सुनिन्छ । पानीले दुई दिन जति भिजाइएको दमाहा राम्रो बज्छ भनिन्छ । विशेष गरी नेपालका दमाई जाति यसका सम्बर्द्धन, संरक्षण र प्रबर्द्धनमा लागेको पाइन्छ ।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नौमती बाजा
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:बाजा
श्रेणी:नेपाली लोकबाजा
श्रेणी:नौमती बाजाहरू
ढोलक

ढोलक (पञ्जाबी: ਢੋਲਕ, देवनागरी: ढोलक, सुरिनेम र हल्याण्ड dhool) एक दक्षिण एसियाली हातेबाजा ढोल हो ।

ढोलक मादल जस्तो काठ र छालाले बनाएको तालबाजा हो । यसलाई दुई तिर छालाले बेरेको हुन्छ । यसको बनावट पनि मादल जस्तै हो । ढोलकको एकातिर भित्रबाट खरी लगाइएको हुन्छ । यसलाई हातले कुटेर बजाउनु पर्छ । यो पहाडतिर भजनमा र तराईतिर लोकनृत्य, गीत आदिमा विशेष रूपले बजाइने ढोल-खलकको मझौला खालको तालबाजा हो ।
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:बाजा
श्रेणी:नेपाली लोकबाजा
श्रेणी:नौमती बाजाहरू
नरसिङ्गा

thumb|नरसिङ्गा
नरसिङ्गा पञ्चैबाजा समूहको मुख्य बाजा हो। यो अर्को बाजा कर्नाल जस्तै हो। यो बाजा मुखले फुकेर बजाइन्छ। यो तामाको पातलो पाताबाट बनेको हुन्छ। यो झण्डै अर्धचन्द्राकार हुन्छ। यस बाजाको स्वर निस्कने भाग ठूलो र फुक्ने भाग सानो हुन्छ। यसको आवाज भने कर्नालभन्दा ठूलो र तीखो हुन्छ। नरसिङ्गा पाँच मुखेदेखि सात मुखे सम्मको हुन्छ। नरसिङ्गालाई धुत्तुरी पनि भन्ने गरेको सुनिन्छ।
यो पनि हेर्नुहोस्
बाह्य कडीहरू

*केही सांस्कृतिक चिह्नारी

श्रेणी:नेपालका परम्परागत बाजाहरू
श्रेणी:नौमती बाजाहरू
बुद्ध पूर्णिमा

संसारमा दुःख छ र दुःख हटाउन सके निर्वाण वा शान्ति प्राप्त हुन्छ , भन्ने ज्ञानका प्रवर्त्तक गौतम बुद्धको जयन्ती बुद्ध पूर्णिमा वा वैशाख पूणिर्माका दिन विश्वभर मनाइन्छ । बुद्धको जन्म, ज्ञान प्राप्ति, महापरिनिर्वाण (मृत्यु) वैशाख पूर्णिमाकै तिथिमा परेकाले यस दिन नेपाललगायत विश्वका बौद्ध धर्मावलम्बीले बुद्धप्रति भावपूर्ण श्रद्धा र भक्तिले बुद्धजयन्ती मनाउने गर्छन् । वि.सं. २००८ जेठ ८ गते बुद्ध जयन्तीका दिन पहिलोपटक सार्वजनिक बिदा तथा वि.सं. २०१२ फागुन ७ गते लुम्बिनीमा बुद्धजयन्तीका दिन हत्या, हिंसामाथि प्रतिबन्धको घोषणा गरिएको थियो । विश्वशान्तिका अग्रदूत मानिएका गौतमबुद्धको जन्मजयन्तीका दिन संयुक्त राष्ट्रसंघीय प्रणालीमा पनि सन् २००२ देखि सार्वजनिक बिदा दिईदै आएको छ ।
बुद्धको बारेमा जानकारी

हालसम्म विश्वका प्रकाशनमध्ये बुद्धसम्बन्धी सबैभन्दा बढी पुस्तक प्रकाशन भएको बताइन्छ । यिनमा इङ्ल्याण्डबाट प्रकाशित डेली टेलिग्राफका सम्पादक सर एडविन आर्नोल्डको 'एसियाको ज्योति (१८७९)', तत्कालीन भारतीय संविधान मस्यौदा कमिटीका अध्यक्ष डा. भीमराव राम अम्बेडकरको 'बुद्ध र उनको धर्म (१९५७)' र सन् १९४६ मा साहित्यमा नोबेल पुरस्कार प्राप्त जर्मन उपन्यासकार हर्मन हेस्सेको 'सिद्धार्थ (१९२२)' प्रसिद्ध छन् । यसैगरी जर्मनीका माथेरा न्यानातिलोकाको 'बुद्धिस्ट डिक्सनरी' (१९५०), र 'विश्वमा बुद्ध' (१९०६), फ्रान्सका डा.वाल्पोला राहुलको 'बुद्धको विचार' (१९५९), इटलीका जिसेप्पे टिउचिलेको 'मुस्ताङको भ्रमण' (१९६९) आदि पुस्तकले बुद्धलाई अन्तरराष्ट्रिय क्षेत्रमा चिनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका छन् । विश्वका अतिप्रसिद्ध अक्सफोर्ड, क्याम्ब्रिज, हार्वर्ड आदि विश्वविद्यालयमा बौद्धदर्शन अध्ययन अध्यापन हुँदै आइरहेको छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालयले पनि बौद्ध दर्शनमा स्नातकोत्तर (एमए)को अध्ययन-अध्यापन गर्दै आएको छ । लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालय र प्रस्तावित सिद्धार्थ विश्वविद्यालयले पनि बौद्ध दर्शनको अनुसन्धान र चर्चा परिचर्चा गर्ने गरेका छन् । अन्तरजगतका कुशल चिकित्सक तथा बाहृय जगतका कुशल वैज्ञानिक बुद्धले आफ्नो ८० वर्षे जीवनकालमा ८४ हजार पटक प्रवचन दिए र ती 'विनय', 'सुत्त' र 'अभिधम्म' पिटक आदि पुस्तकमा सङ्ग्रहीत छन् । सम्राट् अशोकले ई.पू. २४९ मा 'हित बुद्ध जातेती लुम्बिनी ग्रामे' भनी ब्राहृमी लिपिमा नेपाली भाषामा लेखेको अशोक स्तम्भ लुम्बिनीमा पत्ता लागेको १ सय ९ वर्ष पुगेको छ । तत्कालीन पश्चिम क्षेत्र कमान्डर जनरल खड्ग शम्शेर राणाले सिकार खेल्न जाँदा सन् १८९६ मा लुम्बिनीमा उक्त स्तम्भ देखि पुरातत्त्व विशेषज्ञ डा.फुररको सहयोगमा स्तम्भ उत्खनन् तथा सन् १९५६ मा चौथो विश्व बौद्ध भ्रातृत्व सम्मेलन नेपालमा आयोजना गरिएको थियो । सन् १९६७ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घका तत्कालीन महासचिव ऊ थान्तको नेपाल आगमनबाट लुम्बिनी विकासको गुरुयोजना आरम्भ भएको थियो ।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू

मित्रोवार्षिक

श्रेणी:नेपालका धार्मिक चाडपर्वहरू
श्रेणी:नेपालका बौद्ध चाडपर्वहरू
श्रेणी:बङ्गलादेशका राष्ट्रिय दिवसहरू
कुशे औँसी

कुशेऔँसी सनातन हिन्दु परम्परामा भदौ महिनाको अमावस्या (औँसी)का दिन मनाइने पर्व हो। कुशेऔँसीमा पिताजीको मुख हेर्ने, अर्थात् बुवा दिवसको रूपमा मनाई बुवालाई विशेष सम्मान गर्ने र आमाबाबु नहुनेले तीर्थमा खासगरी गोकर्ण र विष्णुपादुकामा श्राद्ध, तर्पण, दान, पुण्य गरी पितृ तार्ने र आफू पुण्यात्मा बन्ने विश्वास गरिन्छ। कुशको विशेष प्रकारको औँठी जसलाई पवित्र भनिन्छ त्यो धारण नगरी कुनै पनि धर्म-कार्य गरिँदैन। कुश घरमा राख्नु मात्र पनि पवित्र मानिने हुँदा पुरोहितहरू यजमानका घरघरै यही कुशेऔँसीमा पुर्‍याउँदछन् र यजमानहरूले पनि सिधा-दक्षिणा आदि द्वारा पुरोहितलाई सम्मान गर्दछन्।
thumb|200px|right|कुशे औंसीको अवसरमा बागमती नदी किनारमा श्राद्ध,तर्पण,दान गरिंदै
thumb|200px|right|पित्री उद्दारको कामना गर्दै बागमती नदीमा बगाइएको पिण्ड

कुशे औँसीका दिन हिन्दु धर्मावलम्वीहरू वर्षभर देवकार्य तथा पितृकार्यमा
प्रयोग गरिने पवित्र कुश घर-घरमा भित्र्याउँछन्। शास्त्रोक्त विधिअनुसार
ब्राहृमणहरूद्वारा पूजा गरी छेदन गरेर जजमानहरूकहाँ पुर्‍याइएको कुश घरमा
राख्नाले परिवारको कल्याण हुने धार्मिक विश्वास छ। हिन्दुहरू कुश, तुलसी,
पीपल र शालिग्रामलाई भगवान विष्णुको प्रतीक मान्छन्। गोकर्णेऔँसीका नामले
पनि चिनिने यस पर्वमा छोराछोरीहरूद्वारा परम्परा अनुसार आ-आफ्ना बाबुलाई
मनपर्ने मिठाई तथा भोजन खुवाई आदर सम्मान प्रकट गर्ने र बाबुको मुख हेर्ने
गरिन्छ। बाबु नहुनेहरू विभिन्न पवित्र स्थानमा गई बाबुको नाममा तर्पण तथा
श्राद्ध गरी सिदा दान गर्छन्। विशेषगरी आजको दिन उत्तरगया भनेर चिनिने
काठमाडौँको गोकर्णेश्वर महादेव र रसुवाको वेत्रावतीमा आ-आफ्ना दिवंगत
बाबुको नाममा तर्पण तथा सिदादान गर्नेहरूको ठुलो घुइँचो लाग्छ।'पितृदेवो
भव'भन्ने धार्मिक मान्यताअनुरूप यस दिन छोराछोरीले बाबुलाई श्रद्धापूर्वक
रूचिअनुसारको खाना खुवाई आशीर्वाद प्राप्त गरेमा सुख मिल्ने र बाबु परलोक
भइसकेकाहरूले गोकर्ण अथवा अन्य तीर्थस्थलमा गई तर्पण तथा सिधा दान गरेमा
पुण्य मिल्नुका साथै आफ्नो कुल स्थिर हुने बुद्धोक्त पाराजिकाय नामक
धर्मग्रन्थमा उल्लेख छ।
मोतीजयन्ती

माध्यमिक कालीन नेपाली साहित्यका प्रणेता शृङ्गारिक युवा कवि मोतीराम भट्टको जन्मजयन्तीका रूपमा विशेष कार्यक्रम सहित ज्ञानअज्ञात साहित्यकारहरूप्रति समेत श्रद्धाञ्जली समर्पण गर्न मोतीरामका साहित्यको चर्चा र कथा, निबन्ध, कविता, अझ खासगरी गजल वाचनद्वारा भव्य र रमणीय श्रद्धाञ्जली कार्यक्रमहरू साहित्यिक सङ्घसंस्था र विद्यालय महाविद्यालयहरूमा आयोजना गरिन्छन्।
यो पनि हेर्नुहोस्
सम्बन्धित लेख

बुवा दिवस
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू
सन्दर्भ


श्रेणी:चाडपर्वहरू
श्रेणी:नेपालका हिन्दु चाडपर्वहरू
तारा

ताराको अर्थ हुन्छ नक्षत्र। किन्तु प्रयोगका अनुसार यसका भिन्न अर्थ पनि हुन सक्छन्।
मूल

रातमा आकाशमा धेरै पिण्ड चम्किरहन्छन्, यिनमाबाट अधिकतर पिण्ड सधैं पूरबको दिशाबाट उठ्दछन् र एक निश्चित गति प्राप्त गर्दछन् र पश्चिमको दिशामा अस्त हुन्छन्। यी पिण्डहरूको आपसमा एक अर्काका सापेक्ष पनि कुनै परिवर्तन हुँदैन। यी पिण्डहरूलाई तारा (Star) भनिएको छ।मा केही यस्ता पनि पिण्ड छन् जो बाकी पिण्डका सापेक्षमा कहिले अघि जान्थे र कहिले पछि - अथवा कि ती घुमक्कड थिए। Planet एक ल्याटिनको शब्द छ जसको अर्थ यता-उता घूमने वाला छ। यस कारण यी पिण्डहरूको नाम Planet र नेपालीमा ग्रह राखिएको छ।

हाम्रो लागि आकाशमा सबैभन्दा चम्किला पिण्ड सूर्य छ, फिर चन्द्रमा र त्यसको पछि रातका ताराहरू वा ग्रह। ताराहरू स्वयंमा एक सूर्य छन्। ज्यादातर, हाम्रो सूर्यबाट ठूला र चमकिला, तर यति टाडा छन् कि तिनको प्रकाश हाम्रो छेउ आउँदै आउँदै धेरै क्षीण भइहाल्छ यस कारण दिनमा देखिंदैनन् तर रातमा देखिन्छन्। केही प्रसिद्ध ताराहरू यस प्रकार छन्:

* ध्रुव तारा
* व्याध तारा
* मित्रक तारा

ग्रह र चन्द्रमा, सूर्य छैनन्। यो आफ्नो प्रकाशमा चम्कदैंन तर सूर्यको प्रकाशलाई परिवर्तित गरेर चमक्दछन्।, ताराहरू टिमटिमाउँछन् तर ग्रह होइन। ताराहरूको प्रकाशको टिमटिमाउनु, हावामा प्रकाशका अपवर्तन (refraction)को कारण हुन्छ। यो ताराहरूको प्रकाशमा नैं हुन्छ किनभनें ताराहरू हामीदेखि धेरै टाडा छन् र यी द्वारा आउने प्रकाशको किरणहरू हामीसम्म आइपुग्दा समान्तर भइहाल्छन् तर ग्रहहरूको हुँदैन।

धेरै ताराहरू मिलेर तारा समूह बनाउँछन् र केही खास तारा समूहलाई राशि भनिन्छ। केही प्रसिद्ध तारा समूह यस प्रकार छन्।
* सप्त ऋषि ( Great/ Big bear or Ursa Major)
* ध्रुवमत्स्य/ अक्षि (Little Bear or Ursa Minor)
* कृतिका कयबचिया (Pleiades)
* मृगशीर्ष हिरन- हिरनी Orion
* बृहल्लुब्धक (Canis Major)
* शर्मिष्ठा (Cassiopeia)
* महाश्व (Pegasus)
स्रोत्र
अन्य अर्थ

* नक्षत्र
* सितारा
* मीडिया
सम्बन्धित शब्द

* तारा मण्डल
* आँखाको तारा (जो अत्‍यंत प्रिय हो)


श्रेणी:शब्दार्थ
श्रेणी:खगोलशास्त्र
श्रेणी:ताराहरू
ब्रह्मा

right|thumb|300px|ब्रह्मा
ब्रह्मा हिन्दु धर्मका तीन मुख्य देव(ब्रह्मा,विष्णु,महेश्वर) मध्ये एक मूख्य देवता हुन्। हिन्दु धर्म अनुसार ब्रह्मा यस संसारका सृष्टिकरता हुन्। उनले सम्पूर्ण संसारको रचना गरे। ब्रह्मालाई चित्र र मूर्तिमा ४ वटा शिर भएको देखाईन्छ ।ब्रह्माको ५ शिर मध्य १शिर शिवले काटिएको कथा हिन्दु सास्त्रमा उल्लेख गरिएका छन्। उक्त शिरमा सृष्टिको घमण्ड बढेकाले गर्दा उक्त शिर काटिएको हो भनिन्छ। ब्रह्माको साथमा सावित्रीलाई पनि देखाईन्छ । सावित्रीलाई ब्रह्माको पत्नीको रूपमा लिने गरिन्छ । ब्रम्ह एक सन्तोष स्वरुप देवताको रूपमा देखिन्छ ।
ब्रह्माको आयु

उनको आायु निम्न त बुझ्न सकिन्छ
1 मानव वर्ष = एक दिव्य दिवस
30 दिव्य दिवस = 1 दिव्य मास
12 दिव्य मास = 1 दिव्य वर्ष

4,000वर्ष +400युगसन्ध्या +400युगसन्ध्यांश = 4,800 दिव्यवर्ष = 1 सत युग
3,000 + 300युगसन्ध्या + 300युगसन्ध्यांश = 3,600 दिव्य वर्ष = 1 त्रेता युग
2,000 + 200युगसन्ध्या + 200युगसन्ध्यांश= 2,400 दिव्य वर्ष = 1 द्वापर युग
1,000 + 100सन्ध्या+ 100सन्ध्यांश= 1,200 दिव्य वर्ष = 1 कलि युग
अथ सत्य+ त्रेता+ द्वापर + कलि युग सब समाप्त हुन्छ तब एक चतुर्युगी हुन्छ | हजार चतुर्युगीको ब्रह्माको एक दिन हुन्छ । त्यस पछि प्रलय हुन्छ । रात पनि हजार चतुर्युगीकै हुन्छ र उज्यालो भएपछि ब्रह्माको नयाँ दिनसङै नयाँ
सृष्टि पनि सुरुहुन्छ । ब्रह्माको दिनलाई कल्पपनि भनिन्छ | मत्स्यपुराण मा श्वेतवाराह आदि ३० वटा कल्पको वर्णन छ |यी श्वेतवाराहादि कल्पहरू हप्ताका वारहरू झैँ घुमिरहन्छन् | यसरिनै ब्रह्माको दिन वित्छ ।
धर्म शास्त्रमा १०० वर्ष ब्रह्माको आयु मानिएको छ हाल ब्रह्मा ५० वर्ष पुगेर पहिलो वर्ष , पहिलो अयन , पहिलो ऋतु , पहिलो मास , पहिलो पक्ष र पहिलो तिथि प्रतिपदातिथिको मध्यान्ह समयका भएका छन् |


श्रेणी:त्रिदेव
श्रेणी:देवी-देवताहरू
श्रेणी:हिन्दु देवताहरू
बँदेल

बँदेल अथव बनेल सुँगुर जस्तो देखिने एक जंगली जनावर हो । बनेललाई बराह, अथवा वन सुँगुर भनेको पनि सुनिन्छ । कसैले यसलाई कतर्नो (कपडा काट्ने कैंची) जस्तो दाँत भएकोले यसलाई कतर्ने पनि भन्छन् । यो मुख्यतया एसिया तथा युरोपका भूभागमा पाइन्छ भने अफ्रिका, अस्ट्रेलिया र अमेरिकामा पनि कतै कतै पाईने गर्छ । बनेल तराइ पहाड सबै ठाउँमा पाइने जनावर हो ।
सन्दर्भ सूची
बाह्य कडीहरू
यी पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:नेपालमा पाइने जनावरहरू
वेद

वेद प्राचीन जम्बुद्वीप अर्थात वर्तमान दक्षीण एसिया क्षेत्रमा सृजीत ज्ञान भण्डार एवं मानव ज्ञानको प्राचीनतम श्रोत ग्रन्थहरूको एक ठुलो समूह हो। वेद वैदिक संस्कृतमा रचित, ग्रन्थहरू संस्कृत साहित्यको सबैभन्दा पुरानो तह र हिन्दु धर्मको सबैभन्दा पुरानो धर्मग्रन्थ हो। वेदहरू चारहरू छन्: ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद र अथर्ववेद। नेपालको तनहुँ जिल्ला स्थीत व्याँस नगरपालीका क्षेत्रमा व्यास ऋषीले चार वेद अठार पुराणको सम्पादन गरेका हुन्। विभिन्न पुर्विय दर्शनहरू र हिन्दु सम्प्रदायहरूले वेदहरूमा फरक-फरक स्थानहरू लिएका छन्। वेदको महत्व वा प्राथमिक अधिकारलाई स्वीकार गर्ने पुर्विय दर्शनका विद्यालयहरूले विशेष रूपमा हिन्दु दर्शन समावेश गर्दछ र तिनीहरूलाई छवटा आस्तिक पाठशालहरूको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ।
शब्दोत्पत्ति

संस्कृत शब्द वेद "ज्ञान, बुद्धि" मूल विद- "जान्न" बाट आएको हो यो प्रोटो-इण्डो-युरोपेली मूल *वेड-बाट व्युत्पन्न भएको रूपमा पुनः निर्माण गरिएको छ, जसको अर्थ "हेर्नुहोस्" वा "जान्नुहोस्"हो।

संस्कृत शब्द वेदको सामान्य संज्ञाको अर्थ "ज्ञान" हो। केही सन्दर्भहरूमा यो शब्द, जस्तै ऋग्वेदको भजन 10.93.11 को अर्थ अनुसार "धन, सम्पत्ति प्राप्त गर्ने वा खोज्ने" हुन आउँच, जबकि केही अन्यमा यसको अर्थ "घाँसको सँगालो वा कुचो" को रुपमा प्रयोग गरिएको छ।
वैदिक पाठहरू
चार वेद

# ऋग्वेद
# यजुर्वेद
# सामवेद
# अथर्वदेव
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:धर्मग्रन्थ
भुटिया भाषा

भुटिया भाषा, जसलाई "सिक्किमी तिब्बती", "भुटिया", "रेन्जोङ्की" () पनि भनिन्छ, दक्षिण तिब्बतीय भाषाहरूमा पर्दछ। यो भुटियाहरूद्वारा सिक्किम, भारत र मेची अञ्चल, नेपालका केही हिस्सामा बोलिन्छ। सिक्किमी मान्छेहरूले आफ्नो भाषालाई रेन्जोङ्की र आफ्नो मातृभूमिलाई रेन्जोङ () भन्दछन्।
लिपि

भुटिया भाषा परम्परागत तिब्बतीबाट विस्तारित तिब्बती वर्णमालामा लेखिन्छ। भुटिया भाषाको ध्वनि-प्रणाली र शब्द-सङ्ग्रह परम्परागत तिब्बती भन्दा स्पष्ट रूपमा भिन्न छ, तथापि एसआइएल इन्टरनेसनलले सिक्कमी लेखन प्रणालीलाई "भोटिया पद्दति"को रूपमा व्याख्या गरेको छ। एसआइएलको अनुसार सन् २००१ मा ६८% सिक्किमी भुटियाहरूले तिब्बती लिपि लेख्न र बुझ्न सक्दछन्।
सिक्किमी र नगीचका भाषाहरू

भुटिया भाषा बोल्नेहरूले केही जोङ्खा बुझ्न सक्दछन्, यी दुई भाषाहरू बीच ६५% शाब्दिक समानता पाइन्छ। यद्यपि तुलनात्मक रूपमा मानक तिब्बती मात्र ४२% शाब्दिक रूपमा समान छ। भुटिया भाषामा केही हदसम्म योल्मो र तामाङ भाषाको प्रभाव देख्न सकिन्छ।

विगत एक शताब्दी देखि नेपाली र तिब्बतीभाषीहरू बीचको नगीचको सम्बन्धको कारणले धेरै जसो सिक्किमीभाषीहरूले दैनिक जीवनमा यी भाषाहरूको समेत प्रयोग गर्दछन्।
ध्वनि-प्रणाली
व्यञ्जनहरू

भुटिया भाषाका व्यञ्जनवर्णहरू तलको तालिकामा दिइएका छन्, मुख्यतः यलिनीमी (२००५) र वान ड्रेम (१९९२) मा आधारित।


स्वर-रहित व्यञ्जनहरू केही श्वसित आवाज, श्वास सहित, र निम्न तीक्ष्णताको साथ बोलिन्छन्। यी परम्परागत तिब्बतीका घोष व्यञ्जनहरूका शेष हुन् जुन अघोष बने।
स्वरहरू

सिक्किमी स्वरवर्णहरूको तालिका तल दिइएको छ, मुख्यतः यलिनीमी (२००५) मा आधारित


एबुगिडा लेखन प्रणालीमा लेखिने तिब्बती लिपिमा निहित स्वर /a/ अचिह्नित छ। माथिको तालिकामा /e/ स्वर /e/ को एलोफोन हो जुन बन्द सिलेबल (शब्दांश)हरूमा /j/ पश्चात् प्रयुक्त हुन्छ।
यी पनि हेर्नुहोस्

* भुटिया मान्छे
* लेप्चा मान्छे
* लेप्चा भाषा
* सिक्किमका जनजाति मान्छेहरू
* सिक्किमको इतिहास
सन्दर्भ सामग्रीहरू
थप पठन

* Dead link
*
*
*


श्रेणी:सम्भोट लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:सिक्किममा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:भुटानमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:तिब्बतमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:नेपालमा बोलिने भाषाहरू
सूचना प्रविधि

सूचना प्रविधि भन्नाले ध्वनि, तस्वीर, अक्षर तथा अङ्कको रूपमा सूचनाहरूलाई विद्युतीय यन्त्रहरू, कम्प्युटर तथा दूरसञ्चार प्रविधिको प्रयोग गरी भण्डारण, सम्पादन, सम्प्रेषण, सङ्ग्रह र प्रवाहलाई चिनिन्छ। सूचना प्रविधि कम्प्युटर विज्ञानको एक शाखा हो, जसलाई प्रक्रिया, संरचना र विभिन्न प्रकारका डेटाको प्रशोधनको समग्र अध्ययनको रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ। यसले माानिसको जीवनमा ठूलो भूमिका निर्वाह गरेको हुन्छ। विश्वव्यापी रूपमा सूचना प्रविधि संसारका धेरै देशहरुको आर्थिक विकासको एक प्रमुख तत्व मानिन्छ। धेरै नवीनताहरू संसारमा आएका छन् तर सबैभन्दा उल्लेखनीय सूचना प्रविधि हो। सूचना प्रविधि जुन दैनिक भाषामा कम्प्युटर सञ्चार प्रविधिसँग पर्यायवाची छ त्यसलाई त्यो प्रविधिको रुपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ जसले सूचना चक्रलाई सजिलो बनाउँदछ। सूचना प्रविधिले स्वयं सेवा सुविधाहरू प्रदान गरेको छ जहाँबाट ग्राहकहरू सजिलैसँग उनीहरूको कागजातहरू सिधै अनलाइनबाटै पूरा गर्न सक्दछन्। सूचना प्रविधिले मानव जीवनको सबै क्षेत्रमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ तर सामाजिक प्रगति र प्रविधिमा जोडदार विकासको कारणले मानव जीवनको हरेक पक्षमा सूचनाको भूमिकालाई अत्यन्तै बढाएको छ।

रोजगारमा यसले कम्प्युटरमा आधारित सूचना प्रणालीको अध्ययन, डिजाइन, विकास, अनुप्रयोग, कार्यान्वयन, समर्थन वा व्यवस्थापनमा मद्दत गर्दछ। सूचना प्रविधिहरूको सहयोगले
इमेलहरू, आवाज र भिडियो कलहरू छिटो, सस्तो र अधिक कुशल भएको छ।
विभिन्न देशहरूबाट खरीद सजिलो र अधिक सुविधाजनक बनाउँदै, कुनै पनि समय, जहाँसुकै व्यापार सुरु गर्न सकिन्छ तर प्रविधिमा सुधार भएपछि मानव कर्मचारीहरूद्वारा गरिएको कामहरू अब कम्प्युटर प्रणालीहरूद्वारा गरिन्छ जसले गर्दा देशमा रोजगारी कम हुन् सक्छ। नेपालको सन्दर्भमा सूचना प्रविधिलाई व्यवस्थित र नियमित गर्नका लागि विद्युतीय कारोबार व्यवस्थित गर्ने ऐन, २०६१, प्रतिलिपी अधिकार ऐन, राष्ट्रिय सञ्चार नीति, दूरसञ्चार नीति, ब्रोड ब्यान्ड नीति, डिजिटल हस्ताक्षर सुरक्षित गर्ने कार्यविधिलगायतका नीतिगत व्यवस्थाहरू गरिएका छन्।
नेपाली सन्दर्भ

नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागले २०२८ सालको जनगणनाको नतिजा प्रकाशन गर्न आइबिएम १४०४ मेसिन प्रयोग गर्‍यो। यही मेसिनलाई नेपालमा भित्रिएको पहिलो कम्प्युटर मानिन्छ। त्यसै वर्ष, अर्थात् २०२८ सालमै, राष्ट्रिय कम्प्युटर केन्द्र स्थापना भई सो केन्द्रले आइसिएल २९५०/१० नामक चौथो पुस्ताको कम्प्युटर प्रयोगमा ल्याएपछि मुलुकका सरकारी तथा सार्वजनिक संस्थानहरूले सूचना प्रविधिको औपचारिक प्रयोग गर्न थाल्यो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*
*
*