JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Optatam Totius

Siku ileile (28-10-1965) ambayo Mtaguso wa pili wa Vatikano uliyotoa hati kuhusu uchungaji wa maaskofu na kuhusu urekebisho wa watawa, ilitolewa nyingine tena inayohusu malezi ya kipadri: toka mwanzo hayo yanatiwa maanani sana kwa kusema urekebisho unaotumainiwa wa Kanisa lote unategemea kwa kiasi kikubwa upadri ukitimizwa kwa roho ya Yesu Kristo.

Hati hiyo ilipata kura 2318 dhidi ya 3 tu kati ya washiriki wa mtaguso huo, ikatolewa na Papa Paulo VI. Jina lake kwa Kilatini ni "Optatam Totius", yaani "Kuchagua Yaliyo Bora".

Kuhusu malezi hayo mtaguso mkuu ulikusudia kulinganisha mang’amuzi ya karne zilizopita na mahitaji mapya.

Kwa kuwa malezi yanapaswa kuwa tofauti kwa kila mtu na kila aina ya watu, basi maagizo ya hati hiyo yanayolenga kulinda umoja wa upadri, yatekelezwe kwa namna tofauti kadiri ya mazingira, madhehebu na aina ya mapadri (watawa, wanajimbo waseja na wenye ndoa).

Kwanza jumuia nzima inapaswa kuwajibika kwa malezi ya vijana na ustawi wa miito hasa kwa njia ya sala. Wakurugenzi wa miito wasishindanie vijana, bali tujifunze wote kuwa na mtazamo wa Kikanisa na wa kimataifa. Njia ya kawaida ya kuotesha mbegu za miito ni seminari ndogo. Hizo si za lazima, kinyume na seminari kuu ambapo malezi yote yanalenga upadri moja kwa moja. Walezi wachaguliwe kati ya mapadri bora, kwa kuwa malezi yanawategemea hasa wao. Waseminari waendelee kuchambuliwa kwa imani ya kwamba Mungu hatakubali Kanisa likose wahudumu ikiwa wasiofaa wanaelekezwa kwingine.

Namba nyingine zinahusu malezi ya kiroho, upendo kwa Kanisa, malezi ya kijinsia, ukomavu wa kiutu na uwezekano wa marekebisho ya sheria. Yanafuata maagizo kuhusu masomo yenyewe ambayo moyo wake uwe ni Biblia, na masomo ya juu. Pia inasisitizwa kuwa masomo na malezi hayo yote yanalenga uchungaji katika nyanja zote.
Viungo vya nje

*Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano
Mwari

Wari (pia miari au wali) au wendambize ni ndege wakubwa wa maji wa jenasi Pelecanus, jenasi pekee ya familia Pelecanidae, wenye domo kubwa na rangi nyeupe au kijivu. Ndege hawa huvua samaki kwa makundi. Domo lao la chini ni ngozi inayoweza kunyoka na kuumba mfuko ili kuuwekea samaki kwa kitambo. Jike huyataga mayai mawili ardhini au kwa tago la matete na matawi kati ya matete, juu ya mti mrefu au juu ya mwamba wa bahari.
Spishi za Afrika

* Pelecanus crispus, Mwari wa Ulaya (Dalmatian Pelican)
* Pelecanus onocrotalus, Mwari Mweupe (Great White Pelican)
* Pelecanus rufescens, Mwari Mgongo-pinki (Pink-backed Pelican)
Spishi za mabara mengine

* Pelecanus conspicillatus (Australian Pelican)
* Pelecanus erythrorhynchos (American White Pelican)
* Pelecanus occidentalis (Brown Pelican)
* Pelecanus philippensis (Spot-billed Pelican)
* Pelecanus thagus (Peruvian Pelican)
Picha


2005-11-01 Pelecanus crispus.JPG|Wari wa Ulaya
Pelecanus onocrotalus0.jpg|Mwari mweupe
Pink-backed.pelican.750pix.jpg|Wari mgongo-pinki
Pelecanus conspicillatus 01.jpg|Australian pelican
White pelican02 - natures pics.jpg|American white pelican
Brown Pelican, Pelagic Boat Trip.jpg|Brown pelican
Spotbilled pelican.jpg|Spot-billed pelican
Perupelican.jpg|Peruvian pelican

Jamii:Wari na jamaa
Apostolicam Actuositatem

Mtaguso wa pili wa Vatikano uliwaongelea walei katika hati mbalimbali ukionyesha nafasi yao katika maisha ya Kanisa (liturujia, upashanaji habari, ekumeni n.k.).

Hata hivyo uliona umuhimu wa kuwaandikia hati maalumu iwaongoze hasa katika utume ili watimize wajibu wao kwa wokovu wa ulimwengu.

Karibu waamini wote wa Yesu ni walei, tena ndio wanaoshirikiana zaidi na watu wowote katika yote: hivyo wasipotoa mchango wao, utume wa Kanisa utakuwa mlemavu, hasa siku hizi.

Si kwamba wanapaswa kufanya utume kutokana na uhaba wa mapadri na watawa, bali kutokana na wito walioupata katika ubatizo na kipaimara.

Hati hiyo, ilitolewa tarehe 18 Novemba 1965 kwa kura 2340 dhidi ya 2 tu, inaanza na maneno "Apostolicam Actuositatem" (katika Kilatini yana maana ya "Utendaji wa Kitume").
Sura ya kwanza

Sura ya kwanza inaeleza wito huo katika Kanisa na roho itakayowawezesha kuutimiza kitakatifu, kwa sababu wito wao ni tofauti na ule wa mapadri na watawa, hivyo maisha ya Kiroho pia yanapaswa kuwa tofauti.
Sura ya pili

Sura ya pili inaeleza malengo makuu ya utume wa walei, kwamba sio tu kueneza ujumbe wa Yesu Kristo, bali pia kuratibu malimwengu yafuate matakwa ya Mungu, kutimiza matendo ya huruma na kushuhudia upendo.
Sura ya tatu

Sura ya tatu inafafanua zaidi nafasi mbalimbali za utume wao: jumuia za Kikanisa, familia, vijana, jamii, taratibu za kitaifa na za kimataifa.
Sura ya nne

Sura ya nne inaeleza namna za kutimiza utume, kuanzia ule wa mtu mmojammoja hadi ule wa pamoja katika vyama mbalimbali ambavyo walei wana haki ya kujiundia, na katika miundo maalumu iliyoanzishwa na wachungaji wao.
Sura ya tano

Sura ya tano inaeleza utaratibu wa kufuatwa katika utume ili ufanyike si kwa wivu na mashindano bali kwa upendo na ushirikiano, kwanza na maaskofu, mapadri na wahudumu wengine mpaka na Wakristo wa madhehebu tofauti na wasio Wakristo. Kwa ajili hiyo katika ngazi zote iwepo halmashauri.
Sura ya sita

Hatimaye sura ya sita inasisitiza haja ya malezi bora kuanzia [[utoto na ujana na katika nyanja zote zinazohusu utu na Ukristo. Halafu yawepo malezi maalumu kwa ajili ya shughuli maalumu.
Viungo vya nje

*Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano kwa lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano
Presbyterorum Ordinis

Hati hiyo ilitolewa na Mtaguso wa pili wa Vatikano tarehe 7-12-1965, siku ya mwisho kabla ya kufunga, kwa kura 2390 dhidi ya 4 tu.

Jina lake kwa Kilatini ni "Presbyterorum Ordinis", maana yake "Daraja ya Mapadri".

Lengo lake ni kufafanua tena mambo kadhaa yaliyokwishaelezwa katika hati nyingine kuhusu viongozi wa daraja ya pili wa Kanisa Katoliki.
Sura ya kwanza

Sura ya kwanza inahusu upadri katika utume wa Kanisa, jinsi unavyounganisha mapadri na maaskofu kwa ajili ya taifa la Mungu.
Sura ya pili

Sura ya pili inaeleza kwanza zile kazi tatu za mapadri, yaani kufundisha, kutakasa na kuongoza.

Halafu inasisitiza uhusiano wao na askofu, kati yao, tena na walei.

Mwishowe inafikiria la kufanya ili kuwe na mapadri wa kutosha: hiyo haitegemei tu bidii kwa ajili ya miito, bali pia ugawaji mzuri wa watenda kazi katika shamba la Bwana.
Sura ya tatu

Sura ya tatu inaingia zaidi katika maisha yao ikisisitiza wanavyopaswa kwa namna ya pekee kulenga utakatifu, na kuutafuta hasa kwa kutekeleza vema huduma zao na kuziunganisha katika kutimiza matakwa ya Baba kama Yesu alivyofanya.

Kati ya maadili wanayoyahitaji, hati inaeleza hasa mashauri ya Kiinjili ya utiifu, useja na ufukara ambayo kwao yanalenga ubora wa huduma za kipadri (tofauti na watawa wanaoyashika kwanza ili kujipatia utakatifu).

Kwa sababu hiyo, la kwanza kwa mapadri ni utiifu, kumbe useja si wa lazima (tunavyoona katika Kanisa la mwanzoni na katika Makanisa ya Mashariki mpaka leo).

Baada ya hapo hati inakabili suala la kuwasaidia kwa namna mbalimbali: kwanza katika maisha ya Kiroho, halafu kuhusu elimu hasa ya kidini, lakini pia kuhusu malipo ya haki na bima wasije wakahangaika.

Mwishoni mapadri wanatiwa moyo katika magumu yanayowakabili siku hizi, kwa kukumbusha kinachojulikana kwa imani tu, kwamba Mungu na Kanisa wapo pamoja nao.
Viungo vya nje

*Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano
Gravissimum Educationis

Gravissimum Educationis ni jina la Kilatini la hati iliyotolewa na Papa Paulo VI pamoja na washiriki wengine wa Mtaguso wa pili wa Vatikano (kwa kura 2290 dhidi ya 35) tarehe 28 Oktoba 1965. Tafsiri ya jina hilo ni "Uzito wa Malezi".

Hilo ni la kwanza kati ya "matamko" matatu ya mtaguso huo, nalo linazingatia umuhimu wa malezi kwa mtu binafsi, kwa jumuia zake, kwa nchi yake na kwa Kanisa lenyewe.

Watu wa leo wanaelewa zaidi umuhimu huo kwa watoto, vijana na hata watu wazima; ndiyo maana wanafanya mipango mingi wakitumia pia njia mpya zilizoletwa na maendeleo.

Kanisa Katoliki linataka kuchangia juhudi hizo kufuatana na wajibu wake kwa watu wote na kwa mtu mzima (mwili na roho).

Hati hiyo inasisitiza haki ya kila mtu kupata malezi ya kumfaa; halafu waamini wote wana haki ya kupata malezi ya Kikristo, hasa vijana, tumaini la Kanisa.

Wazazi ndio walezi wakuu kwa watoto wao: wasipoutimiza wajibu huo mkubwa, si rahisi kujaza pengo hilo. Familia isaidiwe na jamii na Kanisa kwa njia mbalimbali, hasa shule: walimu waone kazi yao kuwa ni wito. Ni juu ya wazazi kuchagua kwa hiari aina ya shule inayohakikisha watoto wao walelewe wanavyopenda wazazi wenyewe.

Serikali haina haki ya kulazimisha wote kupata malezi ya aina moja, bali inapaswa kusaidia shule huru za wazazi na za kidini.

Kanisa liwashughulikie Wakristo wanaosomea shule zozote, lakini lijitahidi kuwaanzishia shule za kwake likiwahimiza wazazi kuwaandikisha watoto wao katika shule hizo. Katika shule katoliki elimu ya kawaida itolewe katika mazingira ya imani ili kijana alelewe bila ya mgawanyiko wa ndani. Shule katoliki zinaweza kupokea pia wanafunzi wasio wa dini hiyo na kuwa za namna mbalimbali na za ngazi zote, kuanzia za chekechea hadi vyuo vikuu, pamoja na vyuo vya kufundishia dini tu. Kati ya shule hizo zote ushirikiano ni muhimu.
Viungo vya nje

*Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano
Nostra Aetate

Kutokana na mchanganyiko wa watu ambao siku hizi unaongezeka mahali pengi, Mtaguso wa pili wa Vatikano uliona haja ya kutoa tamko juu ya uhusiano wa Kanisa Katoliki na dini mbalimbali ili kujenga umoja kadiri ya mpango wa Mungu.

Hati hiyo ilitolewa tarehe 28 Oktoba 1965 kwa kura 2221 dhidi ya 88 za washiriki wa mtagusoi huo. Ina hadhi ya "tamko" tu na kuitwa kwa Kilatini "Nostra Aetate", yaani "Wakati Wetu".

Tamko hilo linasema kwanza juu ya dini za kimila, halafu juu ya dini zilizoendelea pamoja na elimu (k.mf. Ubaniani na Ubudha): Kanisa linaheshimu dini hizo, ambazo ni tofauti sana na ya kwake, ila linazidi kuwatangazia wote kuwa Yesu ndiye njia, ukweli na uzima.

Katika nafasi ya pekee unasifiwa Uislamu kwa tunu zake nyingi. Mtaguso mkuu ukizingatia magomvi ya zamani kati ya Wakristo na Waislamu umewahimiza wote kusahau yaliyopita na kuanza kuelewana na kushirikiana.

Mwishoni tamko linasifu Israeli likihimiza wote kufahamiana vizuri na Wayahudi na kuacha kuwalaumu kwa makosa wasiyonayo. Kanisa linalaani dhuluma yoyote dhidi yao ambao toka zamani wameteswa mno hata na Wakristo na kwa visingizio vya Kiinjili. Kumbe bado ni wapenzi wa Mungu, na Wakristo wanalishwa na utomvu wa mizizi yao.

Basi ni wajibu kuondoa ubaguzi wowote na kujenga udugu ili tuwe kweli wana wa Mungu.
Viungo vya nje

*Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano
Dignitatis Humanae

"Dignitatis Humanae" ni jina la Kilatini la hati iliyotolewa na Papa Paulo VI na washiriki wengine wa Mtaguso wa pili wa Vatikano (kwa kura 2308 dhidi ya 70) tarehe 7 Desemba 1965 kuhusu uhuru wa dini. Tafsiri ya jina hilo ni "Hadhi ya Binadamu".

Tamko hilo la mwisho la mtaguso mkuu huo lilisababisha mijadala mikali wakati wa mtaguso na baada yake hata likachangia kwa kiasi kikubwa farakano la askofu Marcel Lefebvre.

Sababu ni kwamba linasisitiza haki ya binadamu ya kufuata ukweli wa kidini kadiri alivyoujua, wakati mafundisho ya zamani ya Kanisa Katoliki yalikuwa yakisisitiza kuwa imani ya Kikristo ni ya lazima kwa wokovu.

Lakini masisitizo hayo hayapingani, kwa maana ni wajibu wa kila mtu kuutafuta ukweli na kuufuata, ila Wakristo hawawezi kumlazimisha asiyejaliwa bado imani au mwanga wa kutosha, bali wanapaswa kuendelea kumtangaza Yesu kwa wokovu wa watu.

Kinyume cha baadhi ya matendo ya Wakristo wa zamani, Kanisa linaamini kwamba Ukristo unapaswa kuenea kwa nguvu ya ukweli wake, sio kwa upanga, kwa kuwa Mungu mwenyewe anamheshimu binadamu na hiari yake.

Mfano bora ni ule wa Yesu Kristo na wa mitume wake.

Basi, kila mtu na kila serikali waheshimu uhuru wa kufuata dini yoyote. Haki hiyo inahusu mtu binafsi na makundi pia.
Viungo vya nje

* Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano

Jamii:Kanisa Katoliki
Jamii:Hati za Vatikano II
Louis Pasteur

thumb|right|Louis Pasteur.
thumb|right|Pasteur katika maabara.
Louis Pasteur (27 Desemba 1822 – 28 Septemba 1895) alikuwa mwanasayansi kutoka Ufaransa. Aliweka misingi ya mikrobiolojia yaani utaalamu wa viumbe vidogo sana ambavyo huonekana kwa hadubini tu.

Pamoja na mke wake alifanya utafiti ulioonyesha ya kwamba mara nyingi magonjwa yanasababishwa na vidubini kama vile bakteria.

Aliendelea kugundua njia za kuongeza kinga cha mwili dhidi ya magonjwa kwa njia ya chanjo, akagundua chanjo dhidi ya kichaa cha mbwa na kimeta.

Aligundua pia mbinu ya kutunza vyakula kama maziwa kwa muda mrefu na mbinu hiyo huitwa upasteurishaji kwa heshima yake. Kuharibika kwa vyakula kunazuiliwa kwa kupasha vyakula joto kiasi cha 70 °C na kuvifunga katika chombo bila hewa kuingia.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.
Viungo vya nje

Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Jamii:Wafransisko
Upasteurishaji

thumb|Utunzaji wa maziwa
Upasteurishaji ni mbinu wa kutunza vyakula visiharibike haraka. Mbinu huu umeitwa kufuatana na mwanasayansi Mfaransa Louis Pasteur aliyeugundua mwaka 1862.

Vyakula kwa mfano maziwa hupashwa joto kiasi cha 70-90 °C kwa muda mfupi. Kwa njia hii sehemu kubwa ya vijidudu au vidubini kama bakteria ndani yake inauawa. Uharibifu wa chakula husababishwa na na vidubini hivi. Lakini joto la muda mfupi hautoshi kubadilisha sana ladha au sifa nyingine za vyakula.

Kama chakula unatunzwa baadaye katika chombo bila hewa pamoja na na vidubini vya hewani kuingia hakuna uharibifu mpya unaoweza kutokea. Lakini mbinu wa Pasteur hauui vidubini vyote kwa hiyo bado vyakula hivi vinaanza kuharibika lakini baada ya muda mrefu kulingana na kutopasha moto.

Vyakula vinavyouzwa ilhali vimepata upasteurishaji ni hasa vinywaji kama vile maziwa, maji ya matunda, bia, au divai.
Maziwa iliyopasteurishwa ikitunzwa ndani ya chombo chake inakaa kwenye friji kwa muda wa siku 5-7. Lakini muda huu unategemea kama baridi imetunzwa kweli kwenye hatua zote kati ya kiwanda, duka na nyumbani. Kama maziwa imekaa kwenye joto au kubebwa kwenye gari katika mazingira ya joto uharibifu unaweza kutokea haraka zaidi.

Jamii:Chakula
Jamii:Vinywaji
Mikromita

Mikromita ni sehemu ya 1,000,000 ya mita moja. Alama yake ni µm. Ni sawa na sehemu ya 1,000 ya milimita moja. Inakubaliwa ndani ya muundo wa vipimo sanifu vya kimataifa.

Neno limetokana na maneno mawili ya Kigiriki μικρός (mikrós) = ndogo na μέτρον (métron) = kipimo.

Mikromita hutumiwa kama kipimo cha masafa ya mawimbi (ing. wavelength) ya mnururisho au pia katika mikrobilojia. Bakteria ya kawaida huwa na kipenyo cha mikromita 1.


Jamii:Vipimo vya urefu
Jamii:Vipimo sanifu vya kimataifa
Royan

thumb|Bandari ya Royan

left|60px
Royan ni mji wa Ufaransa ya magharibi. Iko kwenye mwambao wa Atlantiki upande wa kazkazini wa mdomo wa mto Gironde. Royan ina wakazi 18 202 (mwaka wa 2006).
Historia

Royan ni mji wa kale lakini iliharibiwa kabisa wakati wa vita kuu ya pili ya dunia ikajengwa upya baada ya vita kwa hiyo karibu nyumba zote ni mpya.
Viungo vya nje

* Tovuti rasmi
* Fou d'Royan - Royan katika karne ya 20
* Souvenirs de Royan, livres de témoignages et photos
* Tovuti ya Royan na mazingira yake

Jamii:Miji ya Ufaransa
Jamii:Poitou-Charentes
Wu Cheng'en

thumb|Kurasa mojawapo ya riwaya ya Safari kwenda Magharibi

Wu Cheng'en (mnamo 1500–1582) aliyeitwa pia Ruzhong alikuwa mwandishi wa Kichina na mshairi wakati wa nasaba ya Ming. Alizaliwa Huaian kwenye jimbo la Jiangsu. Alipata elimu kwenye chuo kikuu cha Nanjing kwa muda wa miaka 10.

Riwaya yake mashuhuri zaidi ni Safari kwenda Magharibi inayosimulia habari za mmonaki anayesafiri kwenye milima ya jimbo la Xinjiang kuelekea Uhindi. Riwaya hii imependwa katika China tangu karne kadhaa ni kitabu kinachojulikana kote nchini.

Riwaya imetafsiriwa kwa lugha mablimbali na filamu kadhaa zinasimulia habari zake.


Jamii:Waandishi wa China
Jamii:Waliofariki 1582
Dola (pesa)

thumb|right|350px|Noti ya dola 20 za Marekani
Dola ni kitengo cha sarafu kinachotumika katika nchi kadhaa, zikiwemo Marekani, Kanada, Australia, na Singapuri, miongoni mwa nyingine. Kila dola ya taifa fulani hutumika kama sarafu tofauti yenye thamani, muundo, na sera yake ya kifedha. Kawaida, dola huundwa kwa mfumo wa desimali na hugawanywa katika vitengo vidogo 100, kama senti. Ingawa dola ya Marekani (USD) ndiyo inayotambulika zaidi na kutumiwa sana katika biashara ya kimataifa, sarafu zingine za dola zina umuhimu mkubwa wa kiuchumi katika maeneo na masoko ya kimataifa. Thamani ya dola hubadilika kulingana na hali ya kiuchumi ya nchi, viwango vya mfumuko wa bei, na mabadiliko ya viwango vya ubadilishaji wa sarafu.

Dola ya Marekani au US-Dollar ndiyo inayojulikana zaidi, lakini kuna nchi zaidi ya 20 zinazotumia neno "Dollar" kwa pesa yao.
Nchi zinazotumia dola
Historia

Asili ya jina hilo ni neno la Kijerumani "taler" (au: thaler) kwa ajili ya sarafu ya fedha iliyotolewa kwenye mji wa Joachimsthal kule Bohemia (Ucheki) mnamo mwaka 1518.

Wakati ule migodi ya Joachimsthal ilikuwa na fedha nyingi kiasi kwamba mji ulianza kutoa pesa zake. Pesa hizo zilitwa (kufuatana na mji) "Joachimsthaler", iliyofupishwa kuwa "taler" tu.

Taler ilikuwa pesa iliyopendwa sana Ulaya ikasambaa kote.

Hispania ilitumia jina hilo kwa "dolaro" yake kuanzia mwaka 1575. Dolaro ya Hispania ilikuwa baadaye pesa ya kisheria ya Marekani ilipojitenga na Uingereza na kuanzisha pesa yake mwaka 1792.

Jamii:Pesa
Kuba (jengo)

thumb|200px|Muundo wa kuba
Kuba (Kar. قبة kubba) ni sehemu ya jengo inayoonekana kama nusu tufe iliyoko juu ya jengo fulani.

Ni sifa inayolenga kuonyesha umuhimu maalum wa jengo hili. Hivyo ni hasa makanisa, misikiti na majengo makubwa ya serikali zinazopambwa kwa kuba juu yake. Pamoja na hayo kuba inaweza kupazia sauti ya mseamji chini yake hivyo imesaidia kwa kusudi la kuwahotubia watu wengi.

Kati ya Waswahili wa Afrika ya Mashariki kuna desturi ya kupamba makaburi ya watu muhimu kama mashehe kwa kujenga kuba juu yake.
Historia

Kuba zilijulikana tangu zama za kale katika Uhindi na katika mazigira ya Mediteranea. Hekalu ya Pantheon katika Roma ya Kale ilikuwa kuba kubwa duniani kwa miaka mingi. Katika karne ya 6 kanisa kuu la Hagia Sofia lilijengwa mjini Konstantinopoli. Kanisa hili ilikuwa kielelezo cha makanisa mengi yaliyojengwa baadaye. Baada ya kuingia kwa Waturuki katika eneo la Konstantinopoli walitumia kuba lake pia kama mfano kwa ajili ya misikiti mikubwa na hivyo kuba imekuwa sifa ya misikiti mingi.
Picha


Image:Pantheon opeion.jpg|Pantheon mjini Roma ilikuwa kielelezo cha kuba nyingi
Image:Ayasofya-Innenansicht.jpg|Hagia Sofia mjini Konstantinopoli (Istanbul) imekuwa kielelezo cha makanisa na misikiti
Image:DomeOfTheRock.jpg|Kuba ya Mwamba mjini Yerusalemu ni jengo la Kiislamu la kale kabisa duniani
Image:GolGumbaz2.jpg|Gol Gumbaz ni kaburi na msikiti wa karne ya 17 huko Bijapur (Uhindi ya Kusini)
Image:StPetersDomePD.jpg|Kanisa Kuu la Mt. Petro (Roma)
Image:St-Pauls Cathedral 1 db.jpg|Saint Paul mjini London
Image:US Capitol Dome High Res Jan 2006.jpg|Bunge la Kapitolo la Washington (Marekani)
Image:Selimiye Mosque, Dome.jpg|Kuba la msikiti wa Selimiye mjini Edirne (Uturuki) imepamwa kwa mozaiki


Jamii:Usanifu
Bijapur

thumb|Mji na usultani wa kale wa Bijapur katika Uhundi Kusini
thumb|Jengo la Gol Gumbaz mjini Bijapur

Bijapur ni mji kwenye jimbo la Karnataka katika kusini ya Uhindi. Mji upo kwenye nyanda za juu za Dekkan takriban kilomita 490 kusini-mashariki ya Mumbai na kilomita 470 kaskazini ya Bangalore kwa 16.83 N na 75.71 E. Kuna wakazi 271,064 (2005).

Kihistoria Bijapur ilikuwa muhimu kama mji mkuu wa Usultani wa Bijapur kati ya 1490 hadi 1686. Kumbukumbu ya wakati ule ni jengo zuri la Gol Gumbaz lenye kuba kubwa ambalo ni kaburi la sultani pamoja na msikiti.

Jamii:Miji ya Uhindi
Jamii:Karnataka
Yosafat wa Polotsk

na ameshika tawi la mtende, ishara ya kifodini.]]
Yosafat wa Polotsk (1580 hivi – 1623) alikuwa askofu wa Polotsk (leo nchini Belarus).

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 12 Novemba.
Maisha

Yosafat Kuntsevych (kwa Kibelarus Язафат Кунцэвіч, Jazafat Kuncevič) alizaliwa Wlodzimierz Wolynski katika mkoa wa Volinia (ulikuwa sehemu ya Lithuania, leo ni ya Ukraina) mwaka 1580 au 1584 katika familia ya Waorthodoksi akaitwa Yohane katika ubatizo.

Baada ya kusoma Vilnius (Lithuania), mwaka 1604 alijiunga na Wakatoliki wa mashariki waliokubali mapatano ya Muungano wa Brest yaliyoanzisha Kanisa Katoliki la Kigiriki la Ukraina. Akajiunga na wamonaki wa mtakatifu Basili Mkuu kwa jina la kitawa Yosafat.

Alipata upadri, akateuliwa kuwa askofu wa Polotsk. Alijitahidi kutunza kwa makini liturujia ya Kiorthodoksi na kuhimiza wote kwa ari ya kudumu kwenye umoja na Kanisa Katoliki kwa jumla.

Alifanya kazi kubwa sana kutunza urithi huo wa pekee wa Kanisa lake hadi mwaka 1623 alipouawa na umati wa Waorthodoksi waliopinga umoja huo, akifa kwa ajili ya Kanisa Katoliki na ukweli wake.
Tazama pia

*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Tanbihi
Marejeo ya Kiswahili

* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 418-420
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 400-401
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 353-355
Viungo vya nje

* Maisha yake kwa [[Kiingereza] katika Catholic Forum]
* St. Josaphat Kuncevyc katika Catholic Encyclopedia
* Patron Saints Index: Saint Josaphat

Jamii:Waliozaliwa 1580
Jamii:Waliofariki 1623
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabazili
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Belarus
Jamii:Watakatifu wa Ukraine
Polotsk

thumb|Polotsk katika Belarusi
thumb|Polotsk kando la mto Dunava (picha ya kihistoria ya 1912)

Polatsk (Kibelarusi Полацк polatsk au Полацак polatsak, Kirusi Полоцк Polotsk) ni mji katika kaskazini ya Belarusi. 2004 ilikuwa na wakazi 86,000. Mji uko kando la mto Dunava ni makao makuu ya wilaya ya Polotsk.

Kihistoria ilikuwa kitovu cha utemi uliofuata milki ya Kiev wakati wa Enzi ya Kati. Kwa muda mrefu eno lake lilkuwa chini ya Lizthuania, baadaye Polandi na Urusi.

Jamii:Belarus
Mbizi

Mbizi au michemba ni ndege wa maji wa jenasi Anhinga, jenasi pekee ya familia Anhingidae. Wana shingo refu na domo refu lenye ncha kali na makali ya menomeno. Huzamia chini ya maji ili kuwakamata samaki wakiuliza domo lao kama mkuki. Huzaa kwa makoloni na hujenga tago lao la vitawi mitini au kwa matete.
Spishi ya Afrika

* Anhinga rufa, Mbizi (African Darter)
** Anhinga r. rufa, Mbizi wa Afrika
** Anhinga r. vulsini, Mbizi wa Madagaska
Spishi za mabara mengine

* Anhinga anhinga (Anhinga)
* Anhinga melanogaster (Oriental Darter)
* Anhinga novaehollandiae (Australian Darter)
Spishi za kabla ya historia

* Anhinga subvolans (Mwanzo wa Miocene ya Thomas Farm, MMA) – zamani iliainishwa katika Phalacrocorax
* Anhinga cf. grandis (Kati ya Miocene ya Kolombia mpaka mwisho wa Pliocene ya Amerika Kusini)
* Anhinga sp. (Kati ya Miocene ya Mátraszõlõs, Hungaria)
* Anhinga fraileyi (Mwisho wa Miocene mpaka mwanzo wa Pliocene ya Amerika Kusini)
* Anhinga minuta (Mwisho wa Miocene/mwanzo wa Pliocene ya Amerika Kusini)
* Anhinga pannonica (Mwisho wa Miocene/mwanzo wa Pliocene ya Tataruş-Brusturi, Hungaria na Libiya, Tunisia, Pakistan na Uthai)
* Anhinga grandis (Mwisho wa Miocene mpaka mwisho wa Pliocene ya MMA)
* Anhinga malagurala (Mwanzo wa Pliocene ya "Charters Towers", Australia)
* Anhinga sp. (Mwanzo wa Pliocene ya "Bone Valley", MMA)
* Anhinga hadarensis (Mwisho wa Pliocene/mwanzo wa Pleistocene ya Afrika ya Mashariki)
* Anhinga sp. (Mwanzo wa Pleistocene ya Coleman, MMA) – labda ni moja na Anhinga sp. "Bone Valley"
Picha


Image:Anhinga b.jpg|Anhinga
Image:Darter I IMG 8115.jpg|Oriental darter
File:GtCorm SwanRiver.jpg|Australian darter


Jamii:Ndegejinga na jamaa