पूर्वीय सभ्यता

पूर्वीय सभ्यता () भनेको पूर्वी एशिया र अन्य पूर्वीय क्षेत्रहरूमा अवस्थित प्राचीन सभ्यताहरूको समुह हो। यी सभ्यताहरूको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, र दार्शनिक योगदानले विश्वको सभ्यतासम्बन्धी अध्ययनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। पूर्वीय सभ्यता अन्तर्गत आउने प्रमुख सभ्यताहरू चिनियाँ, भारतीय, जापानी, र कोरियाली सभ्यता हुन्। तथा सुदूर पूर्व जसमा तीन किशिमका संस्कृति दक्षिण एसिया, पूर्व एसिया तथा दक्षिणपूर्व एसियाको समिश्रण भएको पाइन्छ।]]
का दुई मुख्य परिवारहरू अब्रहामीक धर्म तथा भारतीय धर्मको संसारभरी भएको प्रभावको नक्सा। यसले सुदूर पूर्व तथा अन्य संसार बिचको बिभेद देखाउन मद्दत गर्दछ।]]को रूपमा परिभाषित गर्दा ]]
प्रमुख पूर्वीय सभ्यताहरू

# चिनियाँ सभ्यता
#* इतिहास: चिनियाँ सभ्यता विश्वकै पुरानी सभ्यतामध्ये एक हो। यसको इतिहास लगभग ५,००० वर्ष पुरानो छ। ह्वाङ हे नदी (Yellow River) र यांगत्जे नदी (Yangtze River)का किनारमा यो सभ्यता फैलिएको थियो।
#* सांस्कृतिक योगदान:
#** लेखन प्रणाली: चिनियाँ लिपि, जसले संसारभरका लेखन प्रणालीलाई प्रभावित गरेको छ।
#** प्रविधि: कागज, बारुत, र कम्पासको आविष्कार।
#** दार्शनिकता: कन्फ्युसियनवाद (Confucianism) र ताओवाद (Taoism)।
#* महत्वपूर्ण शासकहरू:
#** शी हुआंग (Qin Shi Huang): चीनको पहिलो सम्राट, जसले चीनको एकीकरण गरे।
#** कन्फ्युसियस (Confucius): प्रसिद्ध दार्शनिक, जसले चिनियाँ विचारधारामा ठूलो प्रभाव पारे।
# भारतीय सभ्यता
#* इतिहास: भारतीय सभ्यता लगभग ४,५०० वर्ष पुरानो छ। यसका प्रमुख केन्द्रहरू सिंधु घाटी सभ्यता (Indus Valley Civilization) र वेदिक कालमा रहेका थिए।
#* सांस्कृतिक योगदान:
#** धर्म र दर्शन: हिन्दू धर्म, बौद्ध धर्म, जैन धर्म, र वेदिक साहित्य।
#** विज्ञान: गणित (अंकगणित र त्रिकोणमिति), आयुर्वेद, र खगोलशास्त्र।
#* महत्वपूर्ण शासकहरू:
#** सम्राट अशोक (Ashoka the Great): बौद्ध धर्मको प्रवर्तक र मौर्य साम्राज्यका शासक।
#** चंद्रगुप्त मौर्य (Chandragupta Maurya): मौर्य साम्राज्यका संस्थापक।
# जापानी सभ्यता
#* इतिहास: जापानी सभ्यता पुरानी हो र शिंटो धर्म र बौद्ध धर्मको प्रभावमा आधारित छ। यो यामातो काल (Yamato Period)मा स्थापित भएको हो।
#* सांस्कृतिक योगदान:
#** आर्ट र साहित्य: सुन्दर परंपरागत कला, चाय समारोह (Tea Ceremony), र समुराई संस्कृतिका विकास।
#** भाषा र लेखन: जापानी हिरागाना, काताकाना, र कञ्जी लिपिहरू।
#* महत्वपूर्ण शासकहरू:
#** सम्राट मेजी (Emperor Meiji): जापानलाई आधुनिक बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नुभएको।
# कोरियाली सभ्यता
#* इतिहास: कोरियाली सभ्यता लगभग ५,००० वर्ष पुरानो छ। यसका प्रमुख कालहरू कोरियाली राज्य, जोसेन वंश, र सारा वंशमा विभाजित छन्।
#* सांस्कृतिक योगदान:
#** साहित्य र कला: उत्कृष्ट चित्रकला, किम्ची (कोरियाली अचार), र हनबुक (कोरियाली परंपरागत परिधान)।
#** लेखन प्रणाली: हँगुल लिपिको विकास।
#* महत्वपूर्ण शासकहरू:
#** किङ्ग सेजोंग (King Sejong): हँगुल लिपिको विकासका लागि प्रसिद्ध।
पूर्वीय सभ्यताको प्रभाव

पूर्वीय सभ्यताले विश्वको सांस्कृतिक र दार्शनिक धरोहरमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएका छन्। यहाँका प्रमुख प्रभावहरू:

* दार्शनिकता र धर्म: कन्फ्युसियनवाद, ताओवाद, बौद्ध धर्म, हिन्दू धर्म, र अन्य धार्मिक र दार्शनिक विचारहरूको विकास।
* विज्ञान र प्रविधि: गणित, खगोलशास्त्र, चिकित्सा, र लेखन प्रणालीहरूको विकास।
* साहित्य र कला: पारंपरिक कला, साहित्य, संगीत, र नृत्यमा योगदान।
समकालीन प्रभाव

वर्तमानमा, पूर्वीय सभ्यताको प्रभाव समग्र विश्वमा फैलिएको छ। पूर्वीय संस्कृति, विचारधारा, र कला विश्वव्यापी रूपमा मान्यता प्राप्त गरेको छ र यसले विश्वव्यापी सभ्यता र संस्कृति सँग मेलमिलाप गरिरहेको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:दर्शन