JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන

ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන

ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන යනු අමෙරිකාවේ වෙසෙන ආසියානු ඉතිහාසයක් හිමි ජනතාව පිළිබඳව කෙරෙන අධ්‍යාපනික ක්‍ෂේත‍්‍රයයි. මෙය අප‍්‍රිකානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන ලතින් අමෙරිකානු අධ්‍යයන සහ අමෙරිකානු ආදිවාසී අධ්‍යයන ආදිය ඇතුලත් ජනවාර්ගික අධ්‍යයන ක්‍ෂේත‍්‍රයට සමීපත්වයක් දක්වයි. ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන ආසියානු අමෙරිකානුවන් ගේ ඉතිහාසය සංස්කෘතිය දේශපාලනය අර්බුද හා අත්දැකීම් පිළිබඳ පුළුල් විග‍්‍රහයක යෙදෙයි. ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයනිකයෝ සමාජ විද්‍යාව ඉතිහාසය සාහිත්‍ය දේශපාලන විද්‍යාව හා වැනි බොහෝ දෘෂ්ටි කෝන වලින් එන විවිධ විශ්ලේෂණ මෙවලම් තම අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා භාවිත කරති. මෙය ආසියාවේ ජීවත්වන ආසියානුවන්ගේ ඉතිහාසය සංස්කෘතිය ආගම ආදිය අධ්‍යයනය කරන ආසියානු අධ්‍යයන ක්‍ෂේත‍්‍රයෙන් වෙනස් ව අමෙරිකාවේ වෙසෙන ආසියානුවන් පිළිබඳ ගවේෂණය කරයි.
ආසියානු අමෙරිකානු විද්යා ර්ථීන්ගේ ලයිස්තුව

ඩැනියෙලෝ බෙගෝනියා සැන් ෆරැා න්සිස්කෝ පරාා න්ත සරසවිය
* සුචෙන්ග් චැන් යූ සී එස් බී
* කැතරින් සෙනිසා චොයි බෙකර්ලි විශ්ව විද්යා්ලය
* වෙයි මින්ග් ඩාරියෝටිස් සැන් ෆරැ් න්සිස්කෝ පරා් න්ත සරසවිය
* යෙන් ලේ එස්පිරිචු යූ සී එස් ඞී
* ඇන්ජි ෆා සිටි කොලේජ් ඔෆ් සැන් ෆරැ් න්සිස්කෝ
* ඩොරති ෆුජිටා රොනි අර්වින් සරසවිය
* එව්ලින් නකානෝ ග්ලෙන් බෙකර්ලි සරසවිය
* ඩොන් ගොන්සාලෙස් සැන් ෆරැර න්සිස්කෝ පරා් න්ත සරසවිය
* ඩැරල් වයි හමාමොටෝ ඬේවිස් සරසවිය
* බිල් ඔන්ග් හින්ග් ඬේවිස් සරසවිය
* යූජි ඉචිකෝයා ලොස් ඇන්ජලිස් විශ්ව විද්යාපලය
* එලේන් කිම් බෙකර්ලි සරසවිය
* ක්ලෙරි ජේ කිම් අර්වින් සරසවිය
* ඩැනියෙල් වයි කිම් බර්ව වුන් විශ්ව විද්යා‍ලය
* සුසෑන් කොෂි යූ අයි යූ සී
* හිම් මාර්ක් ලායි ස්වාධීන විද්යාවර්ථියෙකි
* රොබර්ට් ජී ලී බරවා වුන් විශ්ව විද්යා‍ලය
* කාරන් ලොන්ග් ඇරිසෝනා පරා් න්ත සරසවිය
* වෙයි ලී ඇරිසෝනා පරාා න්ත සරසවිය
* ජෝන් ලූ - අර්වින් සරසවිය
* ලීසා ලොව් යූ සී එස් ඞී
* මේරි ලූයි - යේල්
* ග්ලෙස් මිමුරා - අර්වින් සරසවිය
* මාර්ටින් මැනලැන්සන් යූ අයි යූ සී
* ගැරී ආර් මාර් - ස්ටෝනි බෲක් හි නිව් යෝර්ක් පරා් න්ත සරසවිය
* ඩොන් නකනිෂි - ලොස් ඇන්ජලිස් විශ්ව විද්යා ලය
* මිමි නගුයෙන් - යූ අයි යූ සී
* වියෙට් එන්ගුයෙන් - යූ එස් සී
* ගැරී ඔකිරෝ - කොලොම්බියා විශ්ව විද්යාවලය
* ග්ලෙන් ඔමට්සු - නොත්රිජ් විශ්ව විද්යා‍ලය
* මයිකල් ඔමි - බෙකර්ලි සරසවිය
* රැුචල් පැරෙනස් - ඬේවිස් සරසවිය
* සෙලීන් පෙරේනාස්- ෂිමුසු සැන්ටා බාබරා සරසවිය
* ලැරී ෂිනිග්වා - මේරිලන්ඞ් පාර්ක් කොලේජ් විශ්ව විද්යා ලය
* ස්ටැන්ලි සූ ඬේවිස් විශ්ව විද්යා ලය
* රොනල්ඞ් ටකාකි - බෙකර්ලි විශ්ව විද්යායලය
* ලින්ඩා ටිරකිාන්හ් වො - අර්වින් සරසවිය
* එරින් සී වොට් - ලෝන්ග් බීච් විශ්ව විද්යා ලය
* එල් ලින්ග් - චි වැන්ග් - බෙකර්ලි සරසවිය
* ෂෝන් වොන්ග් - වොෂින්ටන් සරසවිය
* ජූඩි යුන්ග් - සැන්ටා කෲස් විශ්ව විද්යාසලය

http://en.wikipedia.org/wiki/Asian_American_Studies#List_of_Asian_American_Scholars


ප්‍රවර්ගය:ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන
ආසියා අමෙරිකානු අධ්‍යයන - ඉතිහාසය

අප‍්‍රිකානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන ලතින් අමෙරිකන් අධ්‍යයන සහ අමෙරිකානු මුල් වාසී අධ්‍යයන ආදියට පණ දුන් බටහිර වෙරළේ තුන් වන ලෝක ජනතාවගේ ක‍්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන 1960 දශකයේ බිහිවිය. ලතින් අමෙරිකානු අධ්‍යයන අප‍්‍රිකානු අමෙරිකන් අධ්‍යයන වැනි විෂය ධාරා විශ්ව විද්‍යාල සහ අධ්‍යාපනික ආයතන සිය ගණනක් තුල සීඝ‍්‍රයෙන් ව්‍යාප්ත වුවද ආසියානු ශිෂ්‍යයින් බඳවා ගැනීමෙන් වැළකීමේ පණත නිසාවෙන් ආසියා අමෙරිකානු අධ්‍යයන ව්‍යාප්ත වූයේ සාපේක්ෂව සෙමිනි.
කෙසේ වුවද මෑතකදී ශිෂ්‍ය උද්ඝෝෂණ සහ සමාජ බලපෑම් හේතුවෙන් විශේෂයෙන් ම වැඩි ආසියානු අමෙරිකානු ව්‍යුහයක් පවතින පාසල් හා ප‍්‍රාන්ත වල ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන පාඨමාලා ආරම්භ කිරීම සිදුවිය.
ආශ්‍රිත

http://en.wikipedia.org/wiki/Asian_American_Studies#History

ප්‍රවර්ගය:ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන
ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන - ආසියානු අමෙරිකානු විද්‍යාර්ථීන්ගේ ලයිස්තුව

ඩැනියෙලෝ බෙගෝනියා සැන් ෆ‍්‍රැන්සිස්කෝ ප‍්‍රාන්ත සරසවිය
x සුචෙන්ග් චැන් යූ සී එස් බී

x කැතරින් සෙනිසා චොයි බෙකර්ලි විශ්ව විද්‍යාලය

x වෙයි මින්ග් ඩාරියෝටිස් සැන් ෆ‍්‍රැන්සිස්කෝ ප‍්‍රාන්ත සරසවිය

x යෙන් ලේ එස්පිරිචු යූ සී එස් ඞී

x ඇන්ජි ෆා සිටි කොලේජ් ඔෆ් සැන් ෆ‍්‍රැන්සිස්කෝ

x ඩොරති ෆුජිටා රොනි අර්වින් සරසවිය

x එව්ලින් නකානෝ ග්ලෙන් බෙකර්ලි සරසවිය

x ඩොන් ගොන්සාලෙස් සැන් ෆ‍්‍රැන්සිස්කෝ ප‍්‍රාන්ත සරසවිය

x ඩැරල් වයි හමාමොටෝ ඬේවිස් සරසවිය

x බිල් ඔන්ග් හින්ග් ඬේවිස් සරසවිය

x යූජි ඉචිකෝයා ලොස් ඇන්ජලිස් විශ්ව විද්‍යාලය

x එලේන් කිම් බෙකර්ලි සරසවිය

x ක්ලෙරි ජේ කිම් අර්වින් සරසවිය

x ඩැනියෙල් වයි කිම් බ‍්‍රවුන් විශ්ව විද්‍යාලය

x සුසෑන් කොෂි යූ අයි යූ සී

x හිම් මාර්ක් ලායි ස්වාධීන විද්‍යාර්ථියෙකි

x රොබර්ට් ජී ලී බ‍්‍රවුන් විශ්ව විද්‍යාලය

x කාරන් ලොන්ග් ඇරිසෝනා ප‍්‍රාන්ත සරසවිය

x වෙයි ලී ඇරිසෝනා ප‍්‍රාන්ත සරසවිය

x ජෝන් ලූ - අර්වින් සරසවිය

x ලීසා ලොව් යූ සී එස් ඞී

x මේරි ලූයි - යේල්

x ග්ලෙස් මිමුරා - අර්වින් සරසවිය

x මාර්ටින් මැනලැන්සන් යූ අයි යූ සී

x ගැරී ආර් මාර් - ස්ටෝනි බෲක් හි නිව් යෝර්ක් ප‍්‍රාන්ත සරසවිය

x ඩොන් නකනිෂි - ලොස් ඇන්ජලිස් විශ්ව විද්‍යාලය

x මිමි නගුයෙන් - යූ අයි යූ සී

x වියෙට් එන්ගුයෙන් - යූ එස් සී

x ගැරී ඔකිරෝ - කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාලය

x ග්ලෙන් ඔමට්සු - නොත්රිජ් විශ්ව විද්‍යාලය

x මයිකල් ඔමි - බෙකර්ලි සරසවිය

x රැචල් පැරෙනස් - ඬේවිස් සරසවිය

x සෙලීන් පෙරේනාස්- ෂිමුසු සැන්ටා බාබරා සරසවිය

x ලැරී ෂිනිග්වා - මේරිලන්ඞ් පාර්ක් කොලේජ් විශ්ව විද්‍යාලය

x ස්ටැන්ලි සූ ඬේවිස් විශ්ව විද්‍යාලය

x රොනල්ඞ් ටකාකි - බෙකර්ලි විශ්ව විද්‍යාලය

x ලින්ඩා ටි‍්‍රන්හ් වො - අර්වින් සරසවිය

x එරින් සී වොට් - ලෝන්ග් බීච් විශ්ව විද්‍යාලය

x එල් ලින්ග් - චි වැන්ග් - බෙකර්ලි සරසවිය

x ෂෝන් වොන්ග් - වොෂින්ටන් සරසවිය

x ජූඩි යුන්ග් - සැන්ටා කෲස් විශ්ව විද්‍යාලය
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Asian_American_Studies#List_of_Asian_American_Scholars
ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන - ප‍්‍රධාන පාඨමාලා සහ පීඨ

ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන - ප‍්‍රධාන පාඨමාලා සහ පීඨ


මෙම අධ්‍යයනයන් ට අදාලව කැලිෆෝනියාවේ ඇති පාඨමාලා ප‍්‍රධාන වශයෙන් බෙකර්ලි විශ්ව විද්‍යාලය ලොස් ඇන්ජලිස් විශ්ව විද්‍යාලය අර්වින් ඬේවිස් සහ සැන් ෆ‍්‍රැන්සිස්කෝ ප‍්‍රාන්ත විශ්ව විද්‍යාල වල ද ක්ලෙරමොන්ට් කොලේජ් හිද පැවැත්වේ. ලොස් ඇන්ජලිස් විශ්ව විද්‍යාලය මෑතකදී ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන පීඨයක් ආරම්භ කලෝය. ස්ටැන්ෆෝර්ඞ් විශ්ව විද්‍යාලය මෑතකදී ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන ද ඇතුලත් වාර්ගික හා සංස්කෘතික පාඨමාලාවක් ආරම්භ කළෝ ය.

කැලිෆෝනියාවෙන් පිටත ප‍්‍රධාන පාඨමාලා වොෂිංටන් ඉලිනොයිස් කොලරාඩෝ කොර්නෙල් සහ කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාල වල පැවැත්වේ. අනෙකුත් නැගි එන පාඨමාලා ඇරිසෝනා නිව් යෝර්ක් පෙන්සෙල්වේනියා සහ මිනසෝටා විශ්ව විද්‍යාල වල පැවැත්වේ. වර්තමානයේ වර්ජිනියා නෝර්ත්වෙස්ටර්න් සහ නෝර්ත්කැරොලිනා වැනි විශ්ව විද්‍යාල ආසියානු අමෙරිකානු අධයන ආරම්භ කිරීමේ වැඩ පිළිවෙල දියත් කරමින් හිඳී.

ලොස් ඇන්ජලිස් විශ්ව විද්‍යාලය ආදියේ ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන පිළිබඳ උසස් උපාධි ලබා ගැනීමට අවස්ථාව සළසා තිබේ.
චාර්ල්ස් බී වැන්ග් ගෙන් ආධාරයක් ලෙස ලද ඩොලර් මිලියන පණහක් වටිනා ගොඩනැගිල්ලේ ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස නැගෙනහිර වෙරළේ ස්ටෝනි බෲක් හි නිව්යෝර්ක් ප‍්‍රාන්ත විශ්ව විද්‍යාලය මෑතකදී ආසියානු සහ ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යන පීඨයක් ආරම්භ කරන ලදී .
විශාල ආසියානු ජනගහනයකින් හෙබි නිව්යෝර්ක් නුවර පිහිටි ක්වීන්ස් කොලේජ් හා නිව් යෝර්ක් නාගරික විශ්ව විද්‍යාලය ආසියානු අමෙරිකානු ගවේෂණ මධ්‍යස්ථානයට හා ආසියානු අමෙරිකානු කේන්ද්‍රයට නිජබිම විය. මෙම ආයතන දෙකම ආසියනු අමෙරිකානුවන් පිළිබඳ ගවේෂණයෙහි ලා ප‍්‍රමුඛ ව කටයුතු කරන අතර නිව්යෝර්ක් නගරයේ ආසියානු ඩයස්පෝරාව පිළිබඳ වඩාත් අවධානයක් දක්වයි.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Asian_American_Studies#Major_Programs.2FDepartments

ප්‍රවර්ගය:ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන
බගන් රාජ්‍යය සමග යුද්ධය

බගන් - රාජ්‍යයේ අගනුවරයි - පරාක්‍රමබාහු රජු එම රාජ්‍යයට 1164 දී ආක්‍රමණයක් දියත් කළේය.

බගන් රාජ්‍යය නැතහොත් වර්තමාන මියන්මාර් රාජ්‍යයත් ශ්‍රී ලංකාවත් අතර වෙළඳ කටයුතු සහ දෙරටටම පොදු ආගම වූ ථෙරවාද බුදු දහම හේතු කො‍ටගෙන ඉතා මිත්‍රශීලී සම්බන්ධතාවයක් දිගු කලක් පුරා පැවැත්තේය. 9 වෙනි ශත වර්ෂයේදී බගන් රාජ්‍යය බලවත් රාජ්‍යයක් ලෙස මතු වුණු අතර 11 වැනි ශත වර්ෂය වන විට එහි අගනුවර වූ අරිමද්ධනපුර බෞද්ධ ධර්මය ඉගැන්වීමේ මධ්‍යස්ථානයක් විය. එහෙත් අලෝංග් සිථු ගේ මුණුබුරු නරතු (1160 - 1165) බලයට පත් වූ විගස තත්වය පුදුමාකාර ලෙස වෙනස් විය. මුලින්ම ඔහු පෙර පටන් ශ්‍රී ලංකාවේ රජු සමග පවත්වාගෙන පැමිණි දූත මෙහෙවර නවතා දැමුවේය. එපමණක් නොව ඔහු පිටරටවලට අලි ඇතුන් විකිණීම ද තහනම් කරමින් නියෝග පැනවීය. එමෙන්ම ඔහුට තෑගි ගෙන ආ විදේශ නැව්වලට අලියෙකු තෑගි කිරීමේ බොහෝ පැරණි සිරිත ද අහෝසි කළේය.පසු කාලයක ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ දූතයන් සිරගතකර වදහිංසා පමුණුවා තිබුණේය. එපමණක් නොව ඔවුන් සතු මිළ මුදල්, දේපළ, ඔවුන්ගේ අලි ඇතුන්ද පැහැර ගෙන නාවික යාත්‍රා රාජ සන්තක කර තිබුණේය. පසුව ඔවුනට නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් දන්වා සිටියේ:

" මෙතැන් පටන් කිසිදු සිංහල නැවක් මගේ රටට නොඑවිය යුතුය. මින් පසු එසේ එවා ඔවුන් මරන්නට සිදු වුව‍හොත් දොස් නොපැවරිය යුතු බවත් ලිඛිතව දැන්විය යුතු බවත්ය. එසේ නොකරන්නේ නම් ආපසු මව් රට බලා යාමට අවසර නොලැබේ."

මෙය විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලාංකික වෙළඳුන්ට පමණක් එරෙහිව ගත් පියවරක් ද නැතහොත් බර්ගන් දේශ සිමා වැනසීමේදී ගත් පොදු තීරණයක්දැයි යන්න ගැන කීමට පැහැදිළි සාක්ෂි නැත. හේතුව කුමක් වුවද එයින් පරාක්‍රමබාහු රජු අතිශයින් කෝප විය. පල්ලවවන්ක නම් ස්ථානයේදී එක් රැස් කොට ඔහු බගන් කරා අති දරුණු හමුදාවක් පිටත් කර හැ‍රියේය. මෙම හමුදාවේ ප්‍රමාණය හරිහැටි නොදනී. එහෙත් වාර්තා වන අන්දමට එම හමුදාවට වර්ෂයකට සෑහෙන ධාන්‍ය, විශේෂයෙන් නවීකරණය කරන ලද ඊතල, සහ ශ්‍රී ලංකාවේ අති දරුණු යුධ ඇතුන් ඇතුළත් වී තිබුණි. මෙම යුධ චාරිකාවේදී එක් යාත්‍රාවක් ගිලී යාම, තවත් යාත්‍රා කීපයක් විනාශ වීම වැනි පසු බෑම් කීපයක් සිදු වුවද එම හමුදාව බැගෝ නදී ඉවුරේ පිහිටි කුසුමිය නගරයට (වර්තමාන පැතේන්) ළඟා වී එය අත්පත් කර ගත්හ. ඉන් පසුව අරිමද්ධනපුර ඇතුළු තවත් නගර කීපයක්ද අල්ලා ගෙන නරතු මරා දමා නැවතත් දෙරට අතර සබඳතා යහපත් තත්වයකට ගෙනාවේය.

මෙම බගන් ආක්‍රමණය පිළිබඳ විස්තරය සමහර විට අතිශයෝක්තියක් වන්න‍ට පුළුවන. විශේෂයෙන් බුරුම වංශකථාවල මෙබඳු මහා ආක්‍රමණයක් ගැන විස්තර සඳහන් නොවේ. එසේ වුවත් කිසියම් ආකාරයක ආක්‍රමණයක් තිබුණු බවත් එය සාර්ථක වූ බවටත් තොරතුරු තිබේ. ශ්‍රී ලංකා ආක්‍රමණයත්, නරතු රජු සිහසුනෙන් පහ කිරිමත් පිළිබඳ කථාව මියන්මාරයේ ද ප්‍රචලිතය. තවත් තොරතුරු අනුව සමකාලීන ලේඛණයක් වූ දෙවනගල සෙල් ලිපියේ කිත්තිනගරගිරි නම් සෙනෙවියාට ගම්වර පවරා දුන් බවක් කියැවේ. එම සෙනෙවියා යුද්ධයේදී නායකත්වය දැරීම උදෙසා එම ගම්වර තෑගි කළ බව සඳහන් වන අතර, රාමඤ්ඤ දේශය ගැනත් භූවන දත්ත නම් රජෙකු ගැනත් සඳහන් වේ. මේ භූවන දත්ත යන නම 'නරතු' යන්නෙහි සිංහල ස්වරූපය විය හැකිය.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Par%C3%A2kramab%C3%A2hu_I#War_with_Bagan.2C_1164.E2.80.931165
අප‍්‍රිකානුවන් පිළිබඳ අධ්‍යයන

එක්සත් ජනපද අධ්‍යාපනය ට අනුව අප‍්‍රිකානු අධ්‍යයන


එක්සත් ජනපද අධ්‍යාපනය ට අනුව අප‍්‍රිකානු අධ්‍යයන හෝ අප‍්‍රිකානුවාදය හෝ කළු ජාතීන් පිළිබඳ අධ්‍යයන යන්නට අප‍්‍රිකාවේ ජන්ම මූලයෝ ඇත්තන් ගේ හෝ අප‍්‍රිකානු ඩයස්පෝරාවේ ඉතිහාසය දේශපාලනය හා සංස්කෘතීන් ආදිය ඇතුලත් වේ.

1970 දශකයේ බිහිවූ අප‍්‍රිකානු කේන්ද්‍රීය කළු අධ්‍යයන පීඨ හරහා බොහෝ විශ්ව විද්‍යාල වල අප‍්‍රිකානු අධයන පීඨ බිහිවිය. අප‍්‍රිකානු ඩයස්පෝරාවේ කළු අර්බුද (බොහෝ විට සම්පූර්ණයෙන් ම පාහේ අප‍්‍රිකානු අමෙරිකානු අර්බුද පමණක් පිළිබඳ කතා කරනු වෙනුවට මෙම නවීකරණය කරන ලද පීඨ සමස්ත අප‍්‍රිකානු ඩයස්පෝරාව ආවරණය කිරීමට පෙළඹුණි. එමෙන් ම ඔවුන් අනෙකුත් පීඨ සමග වඩාත් සුහදත්වයක් පවත්වා ගැනීමටද සමත් විය.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Black_studies
ඇෆ‍්‍රිකානා අධ්‍යයන පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර ජර්නලය

ඇෆ‍්‍රිකානා අධ්‍යයන පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර ජර්නලය - අප‍්‍රිකානු ජනතාවගේ අත්දැකීම් ප‍්‍රශ්න කිරීම සහ විශ්ලේෂණය සඳහා නිර්මාණය වී ඇත.

x අප‍්‍රිකානු ඉතිහාස අධ්‍යයන පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර ජර්නලය - අප‍්‍රිකාවේ ඉතිහාසය පිළිබඳ සෑම අන්දමකම ලිපි ප‍්‍රාග් ඓතිහාසික පුරාවිද්‍යාවේ සිට මහාද්වීපයේ වර්තමාන අර්බුද දක්වාත් අප‍්‍රිකාව සහ නව ලෝකයේ අප‍්‍රිකානු අමෙරිකානුවන් අතර සබඳතා ත් ඇතුලත් වේ.

x ඇෆ‍්‍රිකානා - අප‍්‍රිකාව සහ ඩයස්පෝරාව පිළිබඳ අදහස් ඇතුලත් ජර්නලයකි.

x ඇෆ‍්‍රිකානා ඉලෙක්ට්‍රොනික නාමාවලිය - මෙයට අප‍්‍රිකාව පිළිබඳ සෑම අංගයක් ම පාහේ -එහි ජනතාව නිවාස නගර දිස්ත‍්‍රික්ක ප‍්‍රාන්ත රාජ්‍ය ප‍්‍රදේශ ආදියේ සමාජයීය ආර්ථික තිරසාර සංවර්ධනය නිර්මාණශීලී සාහිත්‍ය කලාව සහ ඩයස්පෝරාව පිළිබඳව - අඩංගු වේ.

x ඇෆ‍්‍රිකානා ඔන්ලයින් සංස්කෘතික කලාව හා ගවේෂණ පිළිබඳ අප‍්‍රිකානු කේන්ද්‍රයේ ජර්නලය.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Black_studies#Journals
පොදු නීතිය පොදු නීතියේ ඉතිහාසය

පොදු නීතිය නිර්මාණය වූයේ 12 සහ 13 වන සියවස් තුල එංගලන්තයේදීය. මෙම සාමූහික නඩු තීරණයන් සම්ප‍්‍රදායයන්, සිරිත් සහ පූර්වාදර්ශයන් මත පදනම් විය. පූර්වාදර්ශයන් හා සිරිත් නෛතික කි‍්‍රයාදාමය තුල වැදගත් භූමිකාවක් ඉටුකළ සමාජයන්හි ඵෙතිහාසිකව පැවැති තත්වය හා සමාන තත්වයක් මෙම නෛතික ආයතනයන් හා සංස්කෘතිය තුල දක්නට ලැබින. ජර්මානු නීතිය හා ඉස්ලාමීය නීතිය මෙවැනි නීති පද්ධතීන්ට උදාහරණයන්ය.

පොදු නීතියේදී භාවිතා කළ මෙම තර්කනය ධර්මාධර්ම විචාරය නොඑසේනම් සිද්ධිය මත පදනම්වූ තර්කනය ලෙසින් හැඳින්වේ. තෝරත ලෙස හඳුන්වනු ලැබූ වරදකාරී කි‍්‍රයාවන්ට (නොසැලකිල්ල සහ වුවමනාවෙන්ම සිදුකළ කි‍්‍රයාවන් යන දෙකටම) වන්දි ලබාදීම, ගිවිසුම් පිලිගන්නා හා නියාමනය කරන ආකෘතියක් ලෙස නීතිය ගොඩනැංවීම ආදී සිවිල් නඩු කටයුතු සඳහා පොදු නීතිය අදාල කරනු ලැබිණ. පොදු නීති ක‍්‍රමයේ අධිකරණයන් තුල අනුගමනය කරනු ලැබූ කාර්ය පටිපාටියවූයේ පොදු නීතිය විසින්ම වර්ධනය කරන ලද ක‍්‍රමයක් වූ චෝදනාත්මක ක‍්‍රමයයි.
ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථා නීතිය

රජය සහ නීති ව්‍යුහය

බලය කි‍්‍රයාවේ යෙදවීම සම්බන්ධයෙන් රීති නිර්මාණය කිරීමේ දෙවන ආකාරය ලෙස ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථා නීති දැක්විය හැක. අධිකරණය, ව්‍යවස්ථාදායකය සහ විධායකය සහ එහි ආයතනයන් අතර සම්බන්ධතාවය එය විසින් පාලනය කරනු ලබයි. මෙම සන්දර්භය තුල ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාවන්ගේ මූලක අරමුණක් වන්නේ බල ධුරාවලීන් දක්වා සිටීමයි. උදාහරණයක් ලෙස ඒකීය රාජ්‍යයක ප‍්‍රාදේශීය අධිකාරීන් වෙත බලය විමධ්‍යගතව පැවතුනද මධ්‍යම පරිපාලනය සහ ව්‍යවස්ථාදායකය වෙත විශාල බලයක් පැවරී තිබෙනු ඇත. ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟින් පෙඩරල් රාජ්‍යයක් නිර්මාණය කරන විට නීති සම්පාදනය ඒවා යෙදවිම සහ බලාත්මක කිරීම සම්බන්ධයෙන් සහායෝගීව කටයුතු කරන පාලන ව්‍යුහයන් හා ස්ථර ගණනාවක් හඳුනාගත හැකිවනු ඇත.
මිනිස් අයිතිවාසිකම්

මානව හිමිකම් හෝ සිවිල් අයිතිවාසිකම් ඕනෑම රටක ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ ඉතා වැදගත් අංගයක් වන අතර රාජ්‍යයට එරෙහිව පුද්ගලයා සතු අයිතිවාසිකම් එමඟින් නිර්ණය කරනු ලබයි. එක්සත් ජනපදය, ප‍්‍රංශය වැනි බොහෝ රටවල තනි සංගෘහිත කරන ලද ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් හා අයිතිවාසිකම් පිලිබඳ පනතක් පවතී. වඩාත් මෑතකාලීන උදාහරණය වන්නේ අනුමත කරගැනීමට අසමත්වූ යුරෝපය සඳහා වන ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ ඇතුලත්වීමට නියමිතව තිබූ යුරෝපීය සංගමයේ මූලික අයිතිවාසිකම් පිලිබඳ ප‍්‍රඥප්තිය යි. කෙසේවෙතත් වඩාත්ම වැදගත් උදාහරණය වන්නේ එක්සත් ජාතීන්ගේ ප‍්‍රඥප්තිය යටතේ පවතින එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිලිබඳ විශ්ව ප‍්‍රකාශනයයි. ජාතික රාජ්‍යයක් හෝ අන්තර් ආණ්ඩු දේහයක් විසින් සිය පුරවැසියන් සම්බන්ධයෙන් අනුගමනය කිරීමට බැඳී සිටින මූලික දේශපාලන සමාජීය සහ ආර්ථික ප‍්‍රමිතීන් සුරක්‍ෂිත කිරීම එහි අරමුණ වෙයි.

එක්සත් රාජධානිය වැනි සමහර රටවල මූලික අයිතිවාසිකම් දක්වා සිටින තනි ලේඛනයක් නොමැත. එම රටවල ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාව සමන්විත වන්නේ ව්‍යවස්ථාවන් නඩු තීන්දු නීතිය සහ චාරිත‍්‍රයන්ගෙනි. එන්ටි‍්‍රක් එ. කැරින්ටන් නම් නඩුවේ තීන්දුව දක්වා සිටින්නේ පොදු නීතිය තුලන් පැන නගින ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථා මූලධර්මයන්ය. එන්ටි‍්‍රක් මහතාගේ නිවස ෂෙරීෆ් කැරින්ටන් විසින් අවුස්සා දමා පරීක්‍ෂාවට ලක්කරන ලදී. කැරින්ටන් දක්වා සිටියේ තමන්ට එසේ කිරීමට අධිකරණ නියෝගයක් හෝ ව්‍යවස්ථාපිත ප‍්‍රතිපාදනයක් නොවුනද නීතිමය වශයෙන් වලංගු අධිකාරියක් වන රජයේ ඇමතිවරයකු වූ හේලිෆැක්ස්හි අර්ල්වරයාගෙන් තමන්ට ඒ සඳහා වරෙන්තුවක් ලැබුණු බවය. අධිකරණය මෙහිදී ප‍්‍රකාශකර සිටියේ,

”මිනිසා සමාජය වෙත ප‍්‍රවේශවීමේ අවසන් අභිප‍්‍රාය වන්නේ සිය දේපල ආරක්‍ෂා කරගැනීමයි. එම අයිතිවාසිකම ශුද්ධ ලෙස සුරක්‍ෂිත කළ යුතු වන අතර කිසියම් මහජන නීතියක් විසින් හෝ සියල්ලන්ගේම යහපත තකා එය අවලංගුකොට නොමැත්තේවී නම් එය කිසිදු අවස්ථාවක අහිමි කළ නොහැකි අයිතිවාසිකමකි. එංගලන්තයේ නීතීන්ට අනුව පුද්ගලික දේපලට වන ඕනෑම ආක‍්‍රමණයක් කෙතරම් සුළු එකක් වුවද එය අනවසර ඇතුල්වීමකි. නීතියේ නිශ්ෂබ්දතාවය විත්තිකරුට එරෙහි අධිකාරයක් වන අතර කිසිදු සමාවට හේතුවක් ඉදිරිපත් කරනු නොලැබුවොත් පැමිණිලිකරුට සිය වාසියට තීන්දුවක් ලබාගැනීමේ අයිතිය හිමිය.”
ජෝන් ලොක්ගේ බලපෑම හේතුකොටගෙන නීතියෙන් තහනම් කළ දේ හැරෙන්නට ඕනෑම දෙයක් පුද්ගලයාට කළ හැකි නමුත් රාජ්‍යය කළයුතු වන්නේ නීතියෙන් නියමකොට ඇති දේ පමණකි යන මූලික ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථා මූලධර්මය බිහිවී ඇත.
ව්‍යවස්ථා සම්පාදන පටිපාටිය

ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ තවත් වැදගත් කාර්යයක් වන්නේ පාර්ලිමේන්තුව විසින් නීති සම්පාදනය කළයුතු කාර්ය පටිපාටිය දක්වා සිටීමය. උදාහරණයක් ලෙස ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාව වෙනස් කිරීමට විශේෂ බහුතරයක් අවශ්‍ය වියහැක. ද්වි-මණ්ඩල ව්‍යවස්ථා සම්පාදනයේදී නීති කෙටුම්පත් බලාත්මක වීමට පෙර දෙවනවර හා තෙවනවර කියවීම දක්වා වන පටිපාටියක් ඇතිකොට තිබිය හැක.
මානව විද්‍යාව-බ‍්‍රැනිස්ලාව් මැලිනොවුස්කි

බ‍්‍රැනිස්ලාව් මැලිනොවුස්කි
උපත : 1884 අපේ‍්‍රල් 7
බ්රාකවු, පෝලන්තය ඔස්ටි‍්‍රයන් හන්ගේරියානු අධිරාජ්‍යය

මරණය : 1942 මැයි 16

නිව් හෙවන්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය

අධ්‍යාපනය : දර්ශනය සඳහා දර්ශනසූරී උපාධිය, භෞතික රසායන විද්‍යාව පිලිබඳ දර්ශනසූරී උපාධිය

සමාජීය මානව විද්‍යාවේ පියා වශයෙන් හඳුන්වනු ලබයි


බ‍්‍රැනිස්ලොව් මැලිනොව්ස්කි දැනට පෝලන්තයේ කොටසක් ලෙස පවතින ඔස්ටි‍්‍රයානු හංගේරියාවේ උපත ලද පෝලන්ත ජාතික මනව විද්‍යාඥයකු වන අතර ඔහුගේ මානව වංශ ක්ෂේත‍්‍ර අධ්‍යනයන් හේතුකොටගෙන 20 වන සියවසේ බිහිවූ වඩාත්ම වැදගත් මානව විද්‍යාඥයා ලෙසින් සැලකෙයි. මෙලනීසියා පිලිබඳව අධ්‍යනයන් සහ පරස්පරතාවය පිලිබඳව ඔහුගේ අධ්‍යනයන්ද ඉතාමත් වැදගත් වේ.
ව්‍යවහාරික මානව විද්‍යාව

ව්‍යවහාරික මානව විද්‍යාව යනු මානව විද්‍යාවේ විධික‍්‍රමයන් සහ න්‍යායන් ප‍්‍රායෝගික ගැටලූ වලට විසඳුම් ලබාගැනීම සඳහා යෙදීමයි. මානව විද්‍යාව ජීව විද්‍යාත්මක, සංස්කෘතික භාෂාවිද්‍යාත්මක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක යන උප ධාරාවන්ගෙන් සමන්විත වන බැවින් මෙම උප ධාරාවන් එකක හෝ ප‍්‍රායෝගික යෙදවුම ‘ව්‍යවහාරික මානව විද්‍යාව’ යනුවෙන් හඳුනාගත හැක. සමහර ප‍්‍රායෝගික ගැටලූ සඳහා මෙම උප ධාරාවන් සියල්ලම යොදාගැනීමට අවශ්‍ය විය හැක. උදාහරණයක් ලෙස ස්වදේශික ඇමරිකානු ප‍්‍රජාවගේ සංවර්ධන වැඩසටහනකදී ජල මූලාශ‍්‍ර අයිතීන් පිලිබඳව වන අයිතීන් සම්බන්ධයෙන් තීරණය කිරීම සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණයක් සිදුකිරීමට අවශ්‍ය වනු ඇත. අදාල ප‍්‍රදේශයේ ප‍්‍රජාවගේ මෑත ඉතිහාසයේ ඵෙතිහාසික හා සංස්කෘතික ගතිලක්‍ෂණයන් තක්සේරු කිරීම සඳහා මානව වංශ ශාස්ත‍්‍රය යොදාගැනීමට අවශ්‍ය විය හැක. භාෂා හැකියාවන් නැවත ප‍්‍රකෘතිමත් කිරීම සඳහා භාෂා විද්‍යාව වැදගත් වනු ඇත. ජීව විද්‍යාත්මක වඩාත් නිවැරදිව දක්වන්නේ නම් ‘වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක’ මානව විද්‍යාව ෙපා්ෂණ ඌනතාවයන් හේතුකොටගෙන ඇතිවන්නාවූ රෝගාබාධයන්ට බලපන සාධක නිර්ණය කිරීමට වැදගත් වනු ඇත.

සමහරු ව්‍යවහාරික මානව විද්‍යාව තත්කාලීන සමාජ ගැටලූ හඳුනාගැනීම තක්සේරු කිරීම සහ විසඳිම සඳහා වන මානව විද්‍යාත්මක දත්ත පර්යාවලෝකනය න්‍යාය සහ ක‍්‍රමවේදයන් යොදාගනු ලබන මානව විද්‍යාවේ පස්වන උප ධාරාව ලෙස හඳුන්වති.

ව්‍යවහාරික මානව විද්‍යාඥයෝ බෙහෝවිට රජයන්, සංවර්ධන නියෝජිතායතනයන්, රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන, ගෝති‍්‍රක හා ජනවාර්ගික සංවිධාන, උනන්දුවක් දක්වන කණ්ඩායම්, අධ්‍යාපනික නියෝජිතායතන සහ ව්‍යාපාරයන් වැනි ශ‍්‍රාස්ත‍්‍රාලීය නොවන සේවාදායකයින් වෙනුවෙන් සිය සේවය සපයති. මානව වංශ ශාස්ත‍්‍රය සහ සහභාගීත්ව නිරීක්‍ෂණය ව්‍යවහාරික මානව විද්‍යාඥයාගේ මූලික උපකරණයන් වෙයි. ප‍්‍රතිපත්ති පිලිබඳව දැනුම්දීම සහ භාණ්ඩ ප‍්‍රචාරනය සඳහා ඔවුහු පඨිත විශ්ලේෂණය, මිනුම් සමීක්‍ෂණ සහ වෙනත් අනුභූතික ක‍්‍රමවේදයන්ද ඔවුහු භාවිතා කරති. ව්‍යවහාරික මානව විද්‍යාඥයකු හැමවිටම පාහේ ශ‍්‍රාස්ත‍්‍රාලීය නොවන ආකෘතියක කටයුතු කරයි.

සිය විශ්ලේෂණයට අදාල වන්නාවූ ඒකකයන්ට අදාල වන සමාජ අසමානතාවය, කාර්යභාරය, හුවමාරුව, අර්ථය වැනි න්‍යායික මොඩලයන් නිර්මාණය කිරීම පිලිබඳව වැඩි අවධානයක් යොමු කරන ශාස්ත‍්‍රාලීය සමාජසංස්කෘතික මානව විද්‍යාවට වඩා මෙය වෙනස්වූවකි. සමහර අවස්ථාවන්හිදී ව්‍යවහාරික ක්ත්‍ෂ්ත‍්‍රය තුලට වැටෙන සමීක්‍ෂණයන් ශ‍්‍රාස්ත‍්‍රාලීය සමීක්‍ෂණ හැඳින්වෙන ‘මූලික’ යන්නට වෙනස්ව ‘ව්‍යවහාරික’ ලෙසින් හඳුන්වනු ලබයි. ව්‍යාපාරික මානව විද්‍යා ‘ව්‍යවහාරික’ මානව විද්‍යාව පිලිබඳ එක් උදාහරණයකි.
ව්‍යවහාරික මානව විද්‍යාඥයකු විසඳීමට උත්සාහ කරන ප‍්‍රශ්ණවලට උදාහරණ කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
· ඇමරිකානුවකු සෙනසුරාදා පෙ. ව. 2 ට වෙළඳ සැලකින් කිසියම් වග_යක භාණ්ඩයක් මිළදී ගන්නේ නම් ඔහුගේ / ඇයගේ ඊළග මිළදී ගැනීම කුමක් වනු ඇැතිද ?
· විශේෂිත උපසංස්කෘතික සාමාජිකයන් අතර උපත් පාලන කොපු භාවිතය ප‍්‍රචලිත කිරීමට මහජන සෞඛ්‍ය බලධාරීන් ගතයුතු පියවර මොනවාද ?
· ගී‍්‍රක කිමිදුම්කරුවන්ට ඉස්පන් කිමිදීම වඩාත් ආරක්‍ෂිත බවට පත් කරන්නේ කෙසේද ?
· එක්ස් වියි ඉසේඞ් නම් ස්ථානයක් වෙත පී කිවු ආර් නම් ස්ථානයේ සිට ජනතාව සංක‍්‍රමණය වන්නේ ඇයි ?
එක්සත් ජනපදයේ ව්‍යවහාරික මානව විද්‍යාව වෙනුවෙන් වෙන්වූ ප‍්‍රථම සඟරාව වන්නේ ව්‍යවහාරික මානව විද්‍යාව සඳහා වන සංගමය විසින් ප‍්‍රකාශයට පත්කළ හියුමන් ඕගනයිසේෂන්ය.
ජීව විද්‍යාත්මක මානව විද්‍යාව

right|thumb|200px| අග්‍රේෂයා|අග්‍රේෂ හිස්කබල්: මානව, චිම්පන්සී, ඔරංඋටං, මැකෑක්

ජීව විද්‍යාත්මක මානව විද්‍යාව එසේත් නැතිනම් භෞතික මානව විද්‍යාව වූ කලි ජීව විද්‍යාත්මක පරිණාමීය යාන්ත‍්‍රණයන්, ජානමය ප‍්‍රවේණීන්, මානව අනුවර්ත්‍යතාවය සහ විචලනය ආදි මානව අධ්‍යයන විද්‍යාව, මානව රූපකෘත විද්‍යාව සහ මානව පරිණාමයේ පොසිල වර්තා පිලිබඳව අධ්‍යනය කෙරෙන මානව විද්‍යාවේ ශාඛාවයි.
භෞතික මානව විද්‍යාව ඇල්ෆඞ් රසල් වොලස් හා චාල්ස් ඩාවින්ගේ ස්වභාවික වරණය පිලිබඳ න්‍යායන් සහ ග්‍රෙගරි මෙන්ඩල්ගේ ප‍්‍රවේණිය පිලිබඳ පර්යේෂණයන් එළිදැක්වීමට පෙර 19 වන සියවසේදී වර්ධනය වූවකි. ඊට එම නම යොදනු ලැබ්වේ එහි සියළු දත්තයන් භෞතිකව පවතින ඒවා (පොසිල, මිනිස් ඇටකටු) වූ බැවිනි. ඩාවින්ගේ න්‍යායන් සහ නූතන සහවාදයන්ගේ නැඟීමත් සමඟ මානව විද්‍යාඥයින්ට නව ආකාරයේ දත්තයන් වෙත ප‍්‍රවේශය උදාවූ අතර බොහොමයක් දෙනා තමන්ව ‘ජීව විද්‍යාත්මක මානව විද්‍යාඥයින්’ ලෙස හඳුන්වා ගැනීමට පටන් ගත්හ.
මානවමිතිය පිලිබඳ අධ්‍යනයන් වැනි භෞතික මානව විද්‍යාවේ මුල් කාලීන ශාඛාවන් මේ වන විට ව්‍යාජ විද්‍යාවන් ලෙස සලකා බැහැර කරනු ලැබ ඇත. කපාල දර්ශකය වැනි මිනුම් චර්යාවාදී ගතිලක්‍ෂණ සොයාගැනීමට උපකාරී කරගනු ලැබූ අතර මුල් කාලීන විද්‍යාත්මක භෞතික මානව විද්‍යාවේ ආරම්භකයින් ලෙස පෝල් බ්‍රෝකා සහ ෆ්රාන්ස් බොයස් හැඳින්විය හැකිය.
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
මාධ්‍යයේ මානව විද්‍යාව

මාධ්‍යයේ මානව විද්‍යාව (ජනමාධ්‍ය පිලිබඳ මානව විද්‍යාව, මාධ්‍ය මානව විද්‍යාව) වූ කලි නිෂ්පාදකයින් පේ‍්‍රක්‍ෂකයින් සහ ජනමාධ්‍යයේ වෙනත් සංස්කෘතිකමය හා සමාජීය පැතිකඩවල් තේරුම්ගැනීමේ මාර්ගයක් ලෙස මානව වංශ අධ්‍යනයන් වැදගත් ලෙස සලකන්නාවූ සමාජීය හෝ සංස්කෘතික මානව විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන කලාපයකි.
විධික‍්‍රමය

මාධ්‍යයේ මානව විද්‍යාවේ සුවිශේෂීත්වය වන්නේ එහිදී මානව වංශ ලේඛයන් යොදාගැනීමයි. මධ්‍ය අධ්‍යනයන් තුල මාධ්‍ය මානවවංශ ලේඛයන් කෙරෙහි වන අවධානය වැඩිවෙමින් පවතී. කෙසේ වෙතත් මෙහිදී මානව වංශ ලේඛයන් කෙරෙහි මානව විද්‍යාත්මක ප‍්‍රවේශයන් වන සහභාගීත්ව නිරීක්‍ෂණය සහ දීඝ කාලීන ක්ෂේත‍්‍ර අධ්‍යනයන් ආදිය අනුගමනය නොකෙරේ. මේ වෙනස්කම් හේතුකොටගෙන මාධ්‍ය කෙරෙහි උනන්දුවක් දක්වන මානව විද්‍යාඥයෝ තමන්ව දකින්නේ මාධ්‍ය අධ්‍යනයන් සහ සංස්කෘතික අධ්‍යනයන්හි මානව වංශ ලේඛ ප‍්‍රවේශයක් අනුගමනය කරන උපක්ෂේත‍්‍රයක් ලෙසිනි.
න්‍යාය

වෙනත් බලපෑම් අතරේ වුවද මාධ්‍යයේ මානව විද්‍යාව තරමක්දුරට අන්තර් දැනුම් පද්ධතිමය එකකි. මාධ්‍ය පිලිබඳ මානව විද්‍යාව යොදාගනු ලබන න්‍යායන් ව්‍යවහාරික ප‍්‍රවේශයන්ගේ සිට පියරේ බෝර්ඩියෝගේ න්‍යායන් දක්වා මෙන්ම නව තාක්‍ෂණයන් හා පරිචයන් අනුයෝජනය හා අනුවර්තනය පිලිබඳව වන සංවාදයන් දක්වා දිවෙයි. එමෙන්ම ද්‍රෘෂ්‍යමය මානව විද්‍යාව සහ චිත‍්‍රපට න්‍යාය මෙන්ම ශාන්තිකර්ම හා ප‍්‍රාසාංගික අධ්‍යනයන් (උදා. නැටුම් හා නාට්‍ය) යනාදී න්‍යායන්ගෙන්ද එය වෙත න්‍යායාත්මක ප‍්‍රවේශයන් ලබාගෙන ඇත. එමෙන්ම පරිභෝජනය මාධ්‍ය අධ්‍යනයන්හි පේ‍්‍රක්‍ෂකාගාරයේ ප‍්‍රතිග‍්‍රහනය, නව මාධ්‍ය සහ ජාලකරණ න්‍යායන්, ගෝලීයකරණය පිලිබඳ න්‍යායන්, ජාත්‍යන්තර සිවිල් සමාජය පිලිබඳ න්‍යායන් සහ සහභාගීත්ව සන්නිවේදනය පිලිබඳ සංවාදයන් මෙන්ම සංවර්ධන අධ්‍යනයේ පාලනය යන සංකල්පයන්ද න්‍යායිකව මාධ්‍යයේ මානව විද්‍යාව කෙරෙහි බලපෑම් සහගතවී ඇත.

ප්‍රවර්ගය:මානවවේද
මානව විද්‍යාත්මක වාග් විද්‍යාව

මානව විද්‍යාත්මක වාග් විද්‍යාව වූකලි භාෂාව සහ සංස්කෘතිය අතර සම්බන්ධතාවය සහ මානව ජීව විද්‍යාව¸ ඥානනය සහ භාෂාව අතර වන සම්බන්ධතාවය පිලිබඳව වන අධ්‍යනයකි. මෙය මිනිසා භාවිතා කරන භාෂාව මත පිහිටා මිනිසාව අධ්‍යනය කිරීමේ අධ්‍යනයන් ඇතුලත් වන මානව විද්‍යාවේ ශාඛාවක් වන භාෂාත්මක මානව විද්‍යාවේ ක්ෂේත‍්‍රය සමඟ විශාල වශයෙන් අතිපිහිතව පවතී.

කවුරුන් කුමන නමකින් හැඳින්වුවද ද්‍රෂ්‍ය සංජානනය (විශේෂයෙන්ම වර්ණ) පිලිබඳ අධ්‍යනයන් සහ ජීවකලාපීය ප‍්‍රජාතන්ත‍්‍රවාදය කෙරෙහි අතිමහත් බලපෑමක් ඇතිකළ ක්ෂේත‍්‍රය වන්නේ මෙයයි. මේ දෙකම වටාපිටාවේ සංජානනයන් හේතුකොටගෙන භාෂාවේ ඇතිවන වෙනස්කම් පිලිබඳව අවධානය යොමකරයි.

සමාජවිද්‍යාව සහ මිනිසාගේ ස්ව-සංවිධානය සම්බන්ධයෙන් ප‍්‍රතිමානයන් සාම්ප‍්‍රදායික භාෂාත්මක මානව විද්‍යාවද සතුවෙයි. උදාහරණයක් ලෙස තපස් රකින තැනැත්තන් පිලිබඳවන අධ්‍යනයක් පෙන්වාදී ඇත්තේ ඔවුන්ගේ භාෂාවේ යොදාගන්නා එකිනෙකට වෙනස් වචන 6 ක්ම ඉංගී‍්‍රසියට පරිවර්ථනය කළහැක්කේ ‘අපි’ යනුවෙන් වන බවයි. ඉන් පෙනීයන්නේ ඉංගී‍්‍රසීන්ට වඩා ඔවුන් තුල වන්නාවූ සහයෝගය, ඒකමතිකත්වය සහ සාමූහික තීරණ ගැනීමේ ස්වභාවය යැයි අර්ථ දැක්වනු ලැබිය හැක. මානව විද්‍යාත්ම්ක වාග් විද්‍යාව මෙම වෙනස්කම් අධ්‍යනය කරන අතර ඒවා ජීවන ක‍්‍රමයන් වෙත ආරෝපණය කරයි.


ප්‍රවර්ගය:මානවවේද
ප්‍රවර්ගය:වාග්වේදය
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
ආගමේ මානව විද්‍යාව

ආගමේ මානව විද්‍යාවට අනෙකුත් සමාජ ආයතන වලට සාපේක්‍ෂව ආගමික ආයතනයන් පිලිබඳව අධ්‍යයනය කිරීම සහ විවිධ සංස්කෘතීන්හි ආගමික විශ්වාසයන් හා පරිචයන් සන්සන්දනය කිරීම ඇතුලත් වෙයි.

ඉතිහාසය

සෑම ආගමක්ම එය නමදින්නාවූ මානව ප‍්‍රජාවේ නිර්මාණයක්ය යන මානව විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්තය 1841 දී ලූඞ්විග් ෆොයබාග් විසින් ප‍්‍රථම වරට ඉදිරිපත් කරන ලදී.

ෆොයබර්ග් අනුව යමින් 1912 දී එමිල් ඩර්කයිම් දක්වා සිටියේ ‘ආගම යම් සමාජයක සමාජ වටිනාකම්වල ප‍්‍රක්ෂේපිතයක්’ වන බවයි. එමෙන්ම එය සමාජය පිලිබඳ සංකේතීය ප‍්‍රකාශ ඉදිරිපත් කරන්නක් මෙන්ම සමාජ පිලිවෙල පිළිබඳ අදහස් දක්වන්නා වූ සංකේතීය භාෂාවක් බවද ඔහුගේ අදහස විය.

19 වන සියවසේදී සංස්කෘතික මානව විද්‍යාව සංස්කෘතික පරිණාමය පිලිබඳව වූ උනන්දුවකින් පිරී පැවතුනි. බොහෝ මානව විද්‍යා‍ඥයෝ ‘පුරාතන’ සහ ‘නූතන’ ආගම් අතර ඉතා සුළු වෙනස්කමක් පමණක් පවතින්නේ යැයි උපකල්පනය කළ අතර පුරාතන ආගම නූතන ආගම බවට පරිණාමයවීම කෙසේ සිදුවීද යන්න පිලිබඳව අදහස් දැක්වූහ. 20 වන සියවසේදී බෙහෝ මානව විද්‍යාඥයෝ මෙම ප‍්‍රවේශය ප‍්‍රතික්ෂේප කරසිටියහ. වර්තමානයේ ආගමේ මානව විද්‍යාව තුල ලූඞ්විග් ෆොයබර්ග්, කාල් මාක්ස්, සිග්මන් ෆ්‍රොයිඞ්, එමිල් ඩර්කයිම් සහ මැක්ස් වෙබර් යානාදීන්ගේ අදහස්වල බලපෑම දැකගත හැක. ඒවායින් බොහෝදුරට කියැවෙන්නේ ආගමික විශ්වාසයන් හා පරිචයන් තුලින් ආර්ථික හා දේශපාලනික බලවේගයන් නිරූපනය වන්නේ කෙසේද යන්න පිලිබඳව සහ ආගමික විශ්වාස හා පරිචයන්ගේ සමාජීය කාර්යභාරය පිලිබඳවය.


ප්‍රවර්ගය:මානවවේද