Tulisan Jawi

Malaysia. artifak bertulisan Jawi yang tertua dan tulisan jawi yang terawal pernah dijumpai dipahat pada 1303M. Ia bercatat undang-undang setempat dipengaruhi Syariah sekaligus bukti terawal keberadaan Islam di Malaysia.]]
Tulisan Jawi (, juga Jawoë di Aceh, Yawi di Pattani), Abjad Jawi,
atau Arab Melayu (; adakala disingkatkan kepada ArMel) atau Tulisan Melayu, bermaksud sistem abjad berasaskan tulisan Arab dengan beberapa huruf tambahan (yakni huruf Jawi) yang digunakan untuk menulis bunyi-bunyi asas dalam bahasa Melayu iaitu ca, ‎ nga, pa, ‎ga, ‎va, dan nya‎.

Tulisan Jawi merupakan satu daripada dua sistem tulisan rasmi di Brunei, dan juga dijadikan sistem tulisan alternatif di Malaysia. Dari segi penggunaannya, tulisan Jawi dahulunya merupakan abjad piawai bahasa Melayu tetapi sudah diganti oleh abjad Rumi, maka penulisan Jawi hanya terhad kepada kegunaan dalam hal ehwal keagamaan dan kebudayaan. Penulisan Jawi seharian dipelihara di kawasan-kawasan yang diduduki masyarakat Melayu yang lebih konservatif, misalnya Sulu di Filipina, Pattani di Thailand, Kelantan di Malaysia dan beberapa kawasan petempatan Melayu di Indonesia.
Sejarah سجاره
Sejarah awal

thumb|Bukti bertulis mengenai Pengisytiharan Kemerdekaan Tanah Melayu yang ditulis dalam bahasa Melayu bertulisan Jawi.
Tulisan Jawi telah wujud sejak sekitar tahun 1300 M di Kepulauan Nusantara. Perkembangannya berhubung kait dengan ketibaan Islam, khususnya daripada orang Parsi. Abjad Arab yang diperkenalkan ini diubah suai agar sesuai dengan bahasa Melayu klasik lisan. Tulisan Jawi ditulis dari kanan ke kiri, dan ditokok dengan 6 huruf yang tiada dalam bahasa Arab, iaitu چ‎ (ca), ڠ‎ (nga), ڤ‎ (pa), ݢ ‎(ga), ۏ ‎(va), dan ڽ (nya‎).

Tulisan Jawi berpunca daripada kesusasteraan Arab yang diperkenalkan oleh orang Parsi kepada Kerajaan Melayu Jambi yang terletak di utara Palembang, Sumatera, Indonesia, dan bertutur dalam bahasa Melayu klasik. Barangkalinya, mereka yang memeluk agama Islam memilih untuk menulis dalam abjad Jawi kerana ia berhubungkait rapat dengan kebudayaan Islam, daripada menggunakan tulisan Jawa yang diterbitkan daripada sistem-sistem tulisan yang digunakan di kawasan-kawasan beragama Hindu atau Buddha di Asia Selatan. Nama "Jawi" dinasabkan kepada Jawa, bak hujah sesetengah ilmuwan. Bagaimanapun, oleh sebab tidak banyak ditemui meskipun memang pernah digunakan di Jawa, kemungkinan besar perkataan Jawi ini merupakan gelaran am bagi kawasan di bawah penguasaan atau pengaruh Jawa. Selain itu, nama Jawi itu mungkin berpunca daripada kerajaan Javaka kuno yang merupakan pendahulu kerajaan-kerajaan Majapahit dan Srivijaya yang pernah menjalin hubungan dengan saudagar dan mubaligh Arab.

Tinggalan tulisan Jawi purba yang terawal ditemui pada Batu Bersurat Terengganu yang bertarikh 1303 M (702 H) dan juga Syair Bidasari tulisan sekitar 1300–1399 M yang ditemui di Sumatera, sementara penggunaan terawal abjad Rumi untuk bahasa Melayu datang dari akhir abad ke-19.
Penyebaran dan perkembangan tulisan Jawi

Tulisan Jawi berkembang pesat sejajar dengan penyebaran Islam, setelah bangsa Melayu mendapati bahawa tulisan Pallava yang digunakan mereka selama ini tidak sesuai sekali sebagai wahana penyebaran perihal agama baru ini. Orang Melayu memandang tinggi tulisan Jawi sebagai gerbang kepada pemahaman Islam dan kitab sucinya, al-Quran. Penggunaan tulisan Jawi merupakan faktor utama yang memangkin kebangkitan bahasa Melayu sebagai serantau di samping penyebaran agama Islam. Tulisan Jawi digunakan secara meluas di negeri-negeri kesultanan Melaka, Johor, Brunei, Sulu, Patani, Acheh dan Ternate seawal abad ke-15, untuk tujuan surat-menyurat diraja, titah-perintah, puisi dan juga kaedah perhubungan utama sesama saudagar di pelabuhan Melaka. Ikhtisar-ikhtisar perundangan purbakala seperti Hukum Kanun Melaka dan bahan-bahan terbitannya, termasuk Hukum-Hukum Kanun Johor, Kedah dan Brunei semuanya ditulis dalam Jawi. Bahasa Melayu dalam tulisan Jawi merupakan bahasa perantaraan seluruh lapisan masyarakat, baik para raja, bangsawan, ilmuwan agama mahupun orang keramaian, di samping menjadi lambang tradisi kebudayaan dan tamadun Melayu. Proses pengislaman rantau Melayu telah melariskan abjad Jawi sebagai sistem tulisan yang paling berkuasa.

Sebagai contoh, surat-surat diraja ditulis, dihiasi dan disampaikan dengan penuh istiadat. Contoh-contoh surat diraja yang masih terpelihara ialah surat antara Sultan Abu Hayat dari Ternate dan Raja João III dari Portugal (1521); surat daripada Sultan Iskandar Muda dari Aceh kepada Raja James I dari England (1615); dan surat daripada Sultan Abdul Jalil IV dari Johor kepada Raja Louis XV dari Perancis (1719). Kebanyakan karya sastera baik hikayat, puisi mahupun prosa bertulisan Jawi. Ia merupakan kemuncak tamadun Melayu klasik. Antara karya-karya epik bersejarah yang dikarang oleh orang Melayu dalam tulisan Jawi termasuk Sulalatus Salatin (Sejarah Melayu) yang tersenarai dalam Kenangan Dunia oleh UNESCO, dan puisi-puisi Sufi karya Hamzah Fansuri antara lainnya yang menyumbang kepada kekayaan dan kedalaman tamadun Melayu.

Sewaktu zaman penjajahan, tulisan Jawi masih menguasai Kepulauan Melayu, terutamanya dalam bidang sastera dan kesenian, teologi, falsafah dan mistik Islam, perdagangan, dan juga perundangan negeri. Tulisan Jawi merupakan abjad rasmi Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu sewaktu zaman naungan British. Apatah lagi, Pemasyhuran Kemerdekaan 1957 bagi negara Malaysia antara lain juga tertulis dalam abjad Jawi.

Bagaimanapun, salah satu kelemahan utama amalan penulisan Jawi ialah ketidakseragaman sesama pengguna dari segi ejaan, yang mana menurut Pendeta Za'ba, "kebiasaan penulis-penulis yang ramai ... ada banyak tentangnya yang berlain-lain pada lain-lain orang", apatah lagi terdapat ketidaksepakatan sesama kamus-kamus bahasa Melayu yang sedia pada zaman dahulu. Hal inilah yang mendorong beliau untuk menggubal satu sistem ejaan Jawi yang baru pada tahun 1938.
Penggunaan zaman kini ڤڠݢوناءن زمان کيني

thumb|Penggunaan tulisan Jawi pada papan tanda di Shah Alam, Malaysia.


Semenjak tulisan Rumi semakin bertapak di dunia Melayu, tulisan Jawi kini dipelihara terutamanya untuk wacana keagamaan dan kebudayaan Melayu di negeri-negeri Terengganu, Kelantan, Kedah, Perlis, Pahang dan Johor di Malaysia, Patani di Thailand, dan juga Sulu dan Marawi di Filipina. Pelbagai usaha dijalankan untuk menghidupkan kembali tulisan Jawi di Malaysia dan Brunei disebabkan peranannya yang penting dalam lingkungan budaya Melayu dan Islam, misalnya "Pedoman Ejaan Jawi yang Disempurnakan" sebagai ganti ejaan Za'ba yang diperkenalkan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka pada tahun 1986. Tulisan Jawi juga kelihatan di muka belakang wang kertas Ringgit Malaysia dan Ringgit Brunei.

"Kita tidak perlu membuang atau meninggalkan tulisan Jawi walaupun Melayu amnya menggunakan tulisan Rumi. Ini adalah kerana tulisan Jawi adalah kepunyaan kita dan merupakan sebahagian daripada warisan kita.


tulisan Jawi oleh tokoh bahasa Melayu Pendeta Za'ba dalam mukadimah buku Panduan Membaca dan Menulis Jawi (1957)

Mengimbau kembali akar-umbinya di zaman kerajaan Majapahit, Indonesia kurang berminat dengan tulisan Jawi yang dipandang oleh masyarakat setempat sebagai "kampungan" dan tidak seanggun, seindah dan semasyhur tulisan Jawa. Walau apapun, tulisan Jawi masih digunakan secara meluas di madrasah-madrasah tradisional di seluruh Jawa, tetapi dalam bentuk lainan yang bernama Pegon.

Adanya perasaan gusar yang dirasai dalam sesetengah lingkungan mengenai keadaan tulisan Jawi yang dianggap "tenat" dari segi pengutamaannya dalam penggunaan seharian;, pakar bahasa dan persuratan Melayu daripada Universiti Kajian Luar Busan, Prof Dr. Kang Kyoung Seok ada berkata dalam suatu wawancara dengan Utusan Malaysia pada 2012; "Malaysia perlu mendidik generasi muda dalam tulisan Jawi. Sekarang terlalu ramai pakar saya kenali sudah bersara tanpa ada pengganti. Bila pakar sudah tiada, siapa akan menerajui usaha pemeliharaan tulisan jawi nanti?"
Di Malaysia

Tulisan Jawi tidak sahaja menjadi kebiasaan dalam papan tanda perniagaan serata negeri Kedah di Malaysia, malah mendapat sokongan daripada kerajaan negeri tersebut sebagai suatu cadangan disyorkan dan diwartakan dalam undang-undang negeri Kedah. Bahkan, terdapat juga permintaan yang tinggi dalam menerapkan tulisan Jawi dalam periklanan serata negeri Kedah.

Kota Kuantan di negeri Pahang memperkenalkan pelaksanaan mewajibkan tulisan Jawi (mendampingi tulisan lain seperti Rumi dan Cina) pada 1 Ogos 2019 atas titah cadangan Sultan Pahang Sultan Abdullah Ri’ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah yang turut memangku kerusi Yang Dipertuan Agong pada ketika itu; arahan ini kemudiannya diluaskan ke seluruh negeri Pahang bermula pada 1 Januari 2020. Pelaksanaan ini dilakukan secara berperingkat membenarkan pelekat sebagai bahan perumah sementara sebelum penukaran papan tanda pada lain masa sempat, pengabaian undang-undang ini akan dikenakan denda maksimum RM250 serta juga penarikan lesen perniagaan sekiranya pelanggaran berterusan.

Ramai tokoh dalam dan luar negara telah mengakui kehebatan tulisan ini antaranya Profesor DiRaja Ungku Aziz, Raja Dr Nazren Syah, Mosa Jiao Ping, Pengetua sekolah Islam di China, penulis Teo Kok Seong dan lain-lain. Penubuhan sekolah agama persekutuan dan kerajaan negeri juga memperlihatkan kesungguhan mereka mengekalkan penggunaan tulisan jawi. Tulisan ini juga telah dimasukkan ke dalam sukatan pelajaran Pendidikan Islam Kementerian pelajaran Malaysia (KPM) sejak Kurikulum Bersepadu Sekolah Rendah (KBSR) 1982 sehinggalah kepada Kurikulum Standard Sekolah Rendah (KSSR) 2011 yang terkini.
Di Indonesia

Tulisan Jawi selain Tulisan Lampung diiktiraf secara serantau di kawasan-kawasan berpopulasi suku yang menggunakan tulisan ini menulis bahasa ibunda baik termasuk dialek Melayu serantau yang pernah dibawah pengaruh pemerintahan Kesultanan melayu Johor(seperti provinsi Riau, Kepulauan Riau, Jambi, Sumatera Selatan, Bangka Belitung, Kalimantan Barat dan Sumatera Utara), bahasa Aceh (Aceh), bahasa Banjar (Kalimantan Selatan) dan Minangkabau (Sumatera Barat). Namun, "Aksara Latin" masih merupakan tulisan rasmi untuk perhubungan peringkat nasional di Indonesia.
Jadual huruf, tanda baca dan lain-lain berkaitan dengan penulisan Jawi جدوال حروف⹁ تندا باچ دان لاين٢ برکايتن دڠن ڤنوليسن جاوي
Jadual huruf Jawi

Berikut ialah jadual bagi huruf-huruf dalam tulisan Jawi.


}يق}} (baik) Tengah: (kubu) (kambing) Hujung: (adab) (sebab)
|-
|style="font-size:.75em;"|ta ||ﺕ||ﺗ||ـﺘ||ـﺖ|| || || style="font-size:.5em;" |t||style="font-size:.5em;"| 1. huruf ketiga abjad Arab (mempunyai nilai 400); 2. huruf ketiga abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (tiga) Tengah: (hati) (jantung) Hujung: (mata) (hebat)
|-
|style="font-size:.75em;"|ta marbutah ||ة|| || ||ـة|| || || style="font-size:.5em;" |t, h, (ṯ)||style="font-size:.5em;"| huruf ta di akhir kata tulisan Arab (Jawi) yang boleh menjadi ha besar atau ta. || style="font-size:.5em;" | Tengah: (silaturahim) Hujung: (zakat) (rahmat)

(ibadah) (madrasah)
|-
| style="font-size:.75em;" |sa (tha) ||ﺙ||ﺛ||ـﺜ||ـﺚ|| || || style="font-size:.5em;" |s, (th)|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf keempat abjad Arab (mempunyai nilai 500); 2. huruf keempat abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (salji) Tengah: (asar) (misal) Hujung: (hadas) (bahas)
|-
| style="font-size:.75em;" |jim ||ﺝ||ﺟ||ـﺠ||ـﺞ|| || || style="font-size:.5em;" |j|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf kelima abjad Arab (mempunyai nilai tiga); 2. huruf kelima abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (jiran) Tengah: (uji) (eja) Hujung: (sahaja) (prestij)
|- style="background:#fcc;"
| style="font-size:.75em;" |ca ||ﭺ||ﭼ||ـﭽ||ـﭻ|| || || style="font-size:.5em;" |c|| style="font-size:.5em;" | huruf keenam abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (Cina) Tengah: (kucing) (kunci) Hujung: (baca) (pic)
|-
| style="font-size:.75em;" |ha ||ﺡ||ﺣ||ـﺤ||ـﺢ|| || || style="font-size:.5em;" |h, (ḥ)|| style="font-size:.5em;" | 1. juga dikenali sebagai ha kecil / ha pedas; 2. huruf keenam abjad Arab (mempunyai nilai lapan); 3. huruf ketujuh abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (halal) Tengah: (ehwal) (nahas) Hujung: (nikah) (sah)
|-
| style="font-size:.75em;" |kha (khO) ||ﺥ||ﺧ||ـﺨ||ـﺦ|| || || style="font-size:.5em;" |kh|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ketujuh abjad Arab (mempunyai nilai 600); 2. huruf kelapan abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (khidmat) Tengah: (akhir) (nakhoda) Hujung: (barzakh) (fasakh)
|-
| style="font-size:.75em;" |dal ||د|| || ||ـد|| || || style="font-size:.5em;" |d|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf kelapan abjad Arab (mempunyai nilai empat); 2. huruf kesembilan abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (durian) Tengah: (udang) (hempedu) Hujung: (sujud) (masjid)
|-
| style="font-size:.75em;" |zal ||ﺫ|| || ||ـذ|| || || style="font-size:.5em;" |z, (dh)|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf kesembilan abjad Arab (mempunyai nilai 700); 2. huruf ke-10 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (zarah) Tengah: (lazat) (beza) Hujung: (ustaz) (akhiz)
|-
| style="font-size:.75em;" |ra (rO) ||ﺭ|| || ||ـر|| || || style="font-size:.5em;" |r|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-10 abjad Arab (mempunyai nilai 200); 2. huruf ke-11 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (rambutan) Tengah: (urut) (kerbau) Hujung: (ekor) (cemar)
|-
| style="font-size:.75em;" |zai ||ﺯ|| || ||ـز|| || || style="font-size:.5em;" |z|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-11 abjad Arab (mempunyai nilai tujuh); 2. huruf ke-12 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (zapin) Tengah: (lazim) (khazanah) Hujung: (araz) (halangan) (saiz)
|-
| style="font-size:.75em;" |sin ||ﺱ||ﺳ||ـﺴ||ـﺲ|| || || style="font-size:.5em;" |s|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-12 abjad Arab (mempunyai nilai 60); 2. huruf ke-13 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (sungai) Tengah: (kasut) (bising) Hujung: (gajus) (kubis)
|-
| style="font-size:.75em;" |syin ||ﺵ||ﺷ||ـﺸ||ـﺶ|| || || style="font-size:.5em;" |sy, sh|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-13 abjad Arab (mempunyai nilai 300); 2. huruf ke-14 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (syarat)

(Sherpa) Tengah: (asyik) (masyarakat)

(Burusho) (maharishi) (pendeta suci) Hujung: (skuasy) (Quraisy)

(Kalash) (British)
|-
| style="font-size:.75em;" |sad (sOd) ||ﺹ||ﺻ||ـﺼ||ـﺺ|| || || style="font-size:.5em;" |s, (ṣ)|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-14 abjad Arab (mem-punyai nilai 90); 2. huruf ke-15 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (sabar) Tengah: (hasil) (kisah) Hujung: (khas) (kamis/qamis) (kemeja)
|-
| style="font-size:.75em;" |dad (dOd) ||ﺽ||ﺿ||ـﻀ||ـﺾ|| || || style="font-size:.5em;" |d, (ḍ)|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-15 abjad Arab (mem­punyai nilai 800); 2. huruf ke-16 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (darurat) Tengah: (hadir) (hadam) Hujung: (fardu) (faraid)
|-
| style="font-size:.75em;" |ta (tO) ||ﻁ||طـ||ـﻄ||ـﻂ|| || || style="font-size:.5em;" |t, (ṭ)|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-16 abjad Arab (mempunyai nilai sembilan); 2. huruf ke-17 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (taat) Tengah: (batin) (iftar) Hujung: (liwat) (khat)
|-
| style="font-size:.75em;" |za (zO) ||ﻅ||ظـ||ـﻈ||ـﻆ|| || || style="font-size:.5em;" |z, (ẓ)|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-17 abjad Arab (mempunyai nilai 900); 2. huruf ke-18 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (zahir) Tengah: (nazir) (pemeriksa) (takzim) (amat hormat) Hujung: (lafaz)
|-
| style="font-size:.75em;" |ain ||ﻉ||عـ||ـﻌـ||ـﻊ|| || || style="font-size:.5em;" |awal: a, i, u; akhir: k, (‘)|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-18 abjad Arab (mempunyai nilai 70); 2. huruf ke-19 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (amal)

(ilmu)

(umur) Tengah: (rakyat) (makna) Hujung: (syarak)

(arba‘a) (rabu)
|-
| style="font-size:.75em;" |ghain ||ﻍ||غـ||ـﻐـ||ـﻎ|| || || style="font-size:.5em;" |gh|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-19 abjad Arab (mempunyai nilai 1000); 2. huruf ke-20 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (ghazal) Tengah: (loghat) (maghrib) Hujung: (baligh)
|- style="background:#fcc;"
| style="font-size:.75em;" |nga ||ڠ||ڠـ||ـڠـ||ـڠ|| || || style="font-size:.5em;" |ng|| style="font-size:.5em;" | huruf ke-21 abjad Jawi (mempunyai nilai 4000). || style="font-size:.5em;" | Awal: (ngarai) Tengah: (congkak) (jingga) Hujung: (kampung) (gerbang)
|-
| style="font-size:.75em;" |fa ||ﻑ||فـ||ـﻔ||ـﻒ|| || || style="font-size:.5em;" |f|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-20 abjad Arab (mempunyai nilai 80); 2. huruf ke-22 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (fasal) Tengah: (daftar) (efisien) Hujung: (alaf) (kreatif)
|- style="background:#fcc;"
| style="font-size:.75em;" |pa ||ﭪ||ڤـ
||ـﭭ||ـﭫ|| || || style="font-size:.5em;" |p|| style="font-size:.5em;" | huruf ke-23 abjad Jawi (mempunyai nilai 5000). || style="font-size:.5em;" | Awal: (padi) Tengah: (kapas) (tempe) Hujung: (kelapa) (genap)
|-
| style="font-size:.75em;" |qaf ||ﻕ||قـ||ـﻘ||ـﻖ|| || || style="font-size:.5em;" |q, k, (q)|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-21 abjad Arab (mempunyai nilai 100); 2. huruf ke-24 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (korban)

(qiamullail) Tengah: (baki) (muafakat)

(iqamat) (naqli)
Hujung: (amuk) (otak)

(buraq) (siddiq)
|-
| style="font-size:.75em;" |kaf ||ک||کـ||ـکـ||ـک|| || || style="font-size:.5em;" |k|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-22 abjad Arab (mempunyai nilai 20); 2. huruf ke-25 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (keris) Tengah: (paku) (takraw) Hujung: (Melaka) (ketika)
|- style="background:#fcc;"
| style="font-size:.75em;" |ga ||ݢ||ݢـ||ـݢـ||ـݢ|| || || style="font-size:.5em;" |g|| style="font-size:.5em;" | huruf ke-26 abjad Jawi (mempunyai nilai 6000). || style="font-size:.5em;" | Awal: (guli) Tengah: (pagar) (pinggang) Hujung: (raga) (mangga)
|-
| style="font-size:.75em;" |lam ||ﻝ||ﻟ||ـﻠ||ـﻞ
|
|
| style="font-size:.5em;" |l
sambungan huruf: la (l + a)
| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-23 abjad Arab (mempunyai nilai 30); 2. huruf ke-27 abjad Jawi; 3. sambungan huruf dikenali sebagai lam-alif (hasil gabungan daripada ل dan ا).
| style="font-size:.5em;" | Awal: (lembu) Tengah: (mulut) (selembar) Hujung: (simpul) (kenal) Sambungan Huruf di Awal Kata: (langit) Sambungan Huruf di Tengah Kata: (pulau) (Melayu) Sambungan Huruf di Hujung Kata: (bola) (sila)
|-
| style="font-size:.75em;" |mim ||ﻡ||ﻣ||ـﻤ||ـﻢ|| || || style="font-size:.5em;" |m|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-24 abjad Arab (mempunyai nilai 40); 2. huruf ke-28 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (manis) Tengah: (rambut) (harimau) Hujung: (jarum) (selam)
|-
| style="font-size:.75em;" |nun ||ﻥ||ﻧ||ـﻨ||ﻦ|| || || style="font-size:.5em;" |n|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-25 abjad Arab (mempunyai nilai 50); 2. huruf ke-29 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (nasi) Tengah: (panas) (pintar) Hujung: (pantun) (santan)
|-
| style="font-size:.75em;" |wau ||ﻭ|| || ||ـو|| || || style="font-size:.5em;" |w, u, o|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-26 abjad Arab (mempunyai nilai enam); 2. huruf ke-30 abjad Jawi; || style="font-size:.5em;" | Awal: (warna) Tengah: (sawah) (sewa)

(dua) (budi)

(roda) (kota) Hujung: (madu) (satu)
|- style="background:#fcc;"
| style="font-size:.75em;" |va ||ۏ|| || ||ـۏ|| || || style="font-size:.5em;" |v|| style="font-size:.5em;" | huruf ke-31 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (video) Tengah: (lava) (universiti) Hujung: (Molotov)
|-
| style="font-size:.75em;" |ha ||ﻩ||ﻫ||ـﻬ||ﻪ|| || || style="font-size:.5em;" |h|| style="font-size:.5em;" | 1. juga dikenali sebagai ha besar / ha simpul; 2. huruf ke-27 abjad Arab (mempunyai nilai lima); 3. huruf ke-32 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (harum) Tengah: (suhu) (mahkota) Hujung: (bancuh) (putih)
|-
| style="font-size:.75em;" |hamzah ||


أ

إ

ؤ

ئ
|


ئـ

|


ـئـ

|


ـأ

ـإ

ـؤ

ـئ
|
|
| style="font-size:.5em;" |awal: gugur; akhir: k, (’)|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-28 abjad Arab; 2. huruf ke-33 abjad Jawi;3. mempunyai enam jenis, iaitu hamzah tiga suku (), hamzah setara (ء) (bagi istilah serapan Arab), hamzah di atas alif (أ), hamzah di bawah alif (إ), hamzah berumah wau (ؤ) dan hamzah berumah ya (ئ).
| style="font-size:.5em;" | Awal: (ong) (bernasib baik)

(amana) (yang beriman)

(e-mel) Tengah: (laut)

(al-Quran)

(seangkatan)

(diakses)

(ke-Islaman)

(mukmin)

(nutrien) Hujung: (dato')

(anbia) (nabi)
|-
| style="font-size:.75em;" |ya ||ﻱ||ﻳ||ـﻴـ||ﻲ|| || || style="font-size:.5em;" |y, i, e taling|| style="font-size:.5em;" | 1. huruf ke-29 abjad Arab (mempunyai nilai 10); 2. huruf ke-34 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Awal: (yayasan) Tengah: (soya) (kayu)

(ibu) (batik)

(enak) (lekor) Hujung: (saya)

(seri) (beli)

(kamikaze) (sate)
|-
| style="font-size:.75em;" |ye ||ى|| ||ـىـ
|ـى|| || || style="font-size:.5em;" |e pepet hujung, a|| style="font-size:.5em;" | 1. juga dikenali sebagai alif maqsurah dalam bahasa Arab; 2. huruf ke-35 abjad Jawi. || style="font-size:.5em;" | Tengah: (alakulihal) (dalam segala hal) Hujung: (pakwe) (teman lelaki) (patriotisme)

(aula) (utama)
|- style="background:#fcc;"
| style="font-size:.75em;" |nya ||ڽ||پـ||ـپـ||ـڽ|| || || style="font-size:.5em;" |ny|| style="font-size:.5em;" | huruf ke-36 (terakhir) abjad Jawi (mempunyai nilai 7000). || style="font-size:.5em;" | Awal: (nyawa) Tengah: (sunyi) (kenyalang) Hujung: (hanya) (sepenuhnya)
|}

Catatan:

* Jumlah keseluruhan huruf Jawi ialah 37, dengan 29 huruf hijaiyah Arab, dua bukan huruf hijaiyah Arab iaitu ى (ye/alif maqsurah) dan ة (ta marbutah) serta enam huruf tambahan Jawi yang terdiri daripada چ‎ (ca), ڠ‎ (nga), ڤ‎ (pa), ݢ ‎(ga), ۏ ‎(va), dan ڽ (nya‎).
* Latar belakang berwarna merah jambu menunjukkan huruf yang unik dalam tulisan Jawi dan tiada dalam tulisan Arab.
* Huruf di dalam kurungan ialah padanan untuk transliterasi.
* Huruf ݢ (ga) seringkali tersalahsangka dengan گ (gaf) yang hampir mirip; huruf cara Arab ك (kaf) adakala digunakan dalam papan tanda lama untuk menandakan akhir suku kata -k pinjaman Barat seperti كلينيك klinik
* لا (lam-alif) tidak tergolong dalam 37 huruf Jawi kerana ia merupakan huruf yang terbina daripada gabungan huruf ﻝ (lam) dan huruf ﺍ (alif).
* Huruf ۏ (va) diperkenalkan pada tahun 1983 untuk mewakili huruf v. Ia digunakan untuk mengeja kata serapan asing Inggeris dan lain-lain.
* Huruf (Hamzah Tiga Suku) , iaitu hamzah yang berada ¾ dari garis asas diperkenalkan pada tahun 1983. Ia digunakan pada perkataan berimbuhan seperti كبڠسان (kebangsaan) dan bagi perkataan bervokal berganding, bergabung dan diftong a-e, a-i, a-u, a-o, u-i dan o-i seperti ساوه (sauh) dan ستياوسها (setiausaha). Selain daripada itu, ia juga digunakan bagi ejaan nama atau istilah kaum bukan Melayu seperti ڠ (Ng). Namun, Unicode belum menyertakan huruf Hamzah Tiga Suku dalam versi Unicode terkini. Kebanyakan pengguna menggunakan kaedah superskrip untuk mengubah kedudukan huruf tersebut. Sesetengah fon seperti Jawi Uthman Taha memaparkan Hamzah Tiga Suku apabila huruf Hamzah Setara diletakkan pada kawasan yang memerlukan huruf itu untuk berubah kepada kedudukan ¾ dari garis asas.
Jadual diftong

Berikut ialah jadual bagi diftong dalam tulisan Jawi.


}ي}}يا}} (aiya) (tidak setuju)
|-
|style="font-size:.75em;"|au||او|| style="font-size:.5em;" | menggunakan gabungan alif-hamzah tiga suku-wau (ا + + و). || style="font-size:.5em;" | (audio)
|-
|style="font-size:.75em;"|oi||اوي|| style="font-size:.5em;" | menggunakan gabungan alif-wau-wau-ya (ا + و + و + ي) . || style="font-size:.5em;" | (oidium)
|}
Jadual tanda baca Jawi

Berikut ialah jadual bagi tanda baca dalam tulisan Jawi.


Catatan:

* Latar belakang berwarna merah jambu menunjukkan tanda baca yang unik dalam tulisan Jawi dan tiada dalam tulisan Arab.
* Tanda baca Arab ، (koma) dan ؛ (koma bertitik) tidak digunakan dalam penulisan Jawi. Tanda baca Jawi yang sebenar ialah ⹁ (koma) dan ⁏ (koma bertitik).
* Hanya ؟ (tanda soal) sahaja yang diserap daripada tanda baca Arab ke dalam penulisan Jawi. Tanda baca Rumi yang lain turut digunakan bagi membina ayat dalam penulisan Jawi.
* Nombor Hindu-Arab tidak digunakan dalam penulisan Jawi kecuali ٢ yang mewakili simbol bagi kata ganda seluruh/penuh secara khusus seperti اݢر٢ (agar-agar). Nombor yang digunakan dalam Jawi adalah sama seperti dalam penulisan Rumi iaitu 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, dan 9.
Jadual padanan sebutan huruf Rumi dalam tulisan Jawi

Berikut ialah jadual bagi sebutan padanan huruf Rumi dalam tulisan Jawi.


Catatan:

* Padanan sebutan huruf Rumi dalam tulisan Jawi digunakan bagi penulisan singkatan/akronim seperti .ايم.سي.ايم.سي (MCMC) (Malaysian Communications and Multimedia Commission) serta huruf tunggal pada awal perkataan yang diikuti oleh sempang (-) seperti ايک‌س-ري (X-ray) (sinar-X).
Jadual kaedah penulisan khusus dalam tulisan Jawi

Berikut ialah jadual bagi kaedah penulisan khusus dalam tulisan Jawi.


}}}ن}} (ketakwaan) Kata Dasar: (takwa)

(metabolismenya) Kata Dasar: (metabolisme) Partikel: (fatwakan) Kata Dasar: (fatwa)

(nasionalismelah) Kata Dasar: (nasionalisme)
|-
|style="font-size:.75em;"|menulis imbuhan akhiran "-an"|| style="font-size:.5em;" | 1. menggunakan huruf ن (nun) bagi perkataan bentuk suku kata tertutup dan suku kata terbuka "i" (ي); 2. menggunakan gabungan huruf ان (alif-nun) bagi perkataan bentuk suku kata terbuka "u" (و); 3. menggunakan gabungan huruf ن (hamzah-nun) bagi perkataan bentuk suku kata terbuka "a" (ا).|| style="font-size:.5em;" | Suku Kata Tertutup: (karangan) Suku Kata Terbuka "i": (harian) Suku Kata Terbuka "u": (buruan) Suku Kata Terbuka "a": (bawaan)
|-
|style="font-size:.75em;"|menulis perkataan yang berakhir dengan "ks", "lf", "lt", "ns", "nt", "ps" dan "st"|| style="font-size:.5em;" | perkataan yang berakhir dengan "ks", "lf", "lt", "ns", "nt", "ps" dan "st" tidak disambungkan (hanya terpakai bagi perkataan ejaan, sebutan, dan asal bahasa Inggeris atau bahasa asing)|| style="font-size:.5em;" | Perkataan yang Berakhir dengan "ks": (faks) Perkataan yang Berakhir dengan "lf": (golf) Perkataan yang Berakhir dengan "lt": (kobalt) Perkataan yang Berakhir dengan "ns": (ambulans) Perkataan yang Berakhir dengan "nt": (mint) (pudina) *jika bersambung akan menjadi: (minat)Perkataan yang Berakhir dengan "ps": (lips) (bibir) *jika bersambung akan menjadi: (lipas) Perkataan yang Berakhir dengan "st": (pest) (perosak) *jika bersambung akan menjadi: (pesat)
|-
|style="font-size:.75em;"|menulis huruf "x"|| style="font-size:.5em;"| 1. menggunakan gabungan huruf kaf-sin "کس"/"ک‌س" (ک + س) bagi penukaran kepada gabungan huruf "ks" dalam bahasa Melayu; 3. menggunakan huruf ز (zai) bagi penukaran kepada huruf "z" berdasarkan cara sebutan bahasa Melayu.|| style="font-size:.5em;" | Penukaran kepada Gabungan Huruf "ks": Bahasa Melayu: (ekspres) Asal Bahasa Inggeris: express Bahasa Melayu: (indeks) Asal Bahasa Inggeris: index Penukaran kepada Huruf "z": (xenon) Sebutan Bahasa Melayu: zenon
|}
Menulis Jawi di komputer منوليس جاوي دکومڤوتر

Untuk menulis Jawi di komputer, pengguna memerlukan empat komponen;
* sistem komputer yang menyokong UNICODE
* fon yang mempunyai huruf-huruf jawi
* papan kekunci yang membolehkan pengguna memasukkan huruf-huruf jawi
* perisian yang menyokong tulisan kanan-ke-kiri

Anda tidak perlukan sebarang perisian istimewa atau yang mahal untuk menulis jawi.
Sistem komputer

Sistem pengoperasian Vista/XP menyokong UNICODE, dan ini membolehkan pengguna menulis jawi dengan mudah. Dalam penulisan jawi di Vista/XP, ia memerlukan enjin paparan yang akan memaparkan tulisan jawi secara betul. Pada XP, enjin ini aalah C:\Windows\system32\usp10.dll. Versi yang digunakan ialah versi 1.40. Versi ini menyokong penulisan kanan-ke-kiri tetapi tidak dapat memaparkan semua huruf jawi dengan betul. Contohnya, pengguna tidak boleh memaparkan huruf گ (gaf) atau ك (kaf) dengan betul.

Pada Vista, enjin usp10.dll ialah versi 1.61, dan enjin ini menyokong semua huruf jawi dengan betul. Anda boleh menukar usp10.dll anda kepada versi yang terkini.

Untuk sistem pengoperasian Windows 7, anda boleh menulis Jawi tanpa sebarang masalah. Sistem ini mempunyai banyak fon yang mempunyai huruf Jawi seperti Times New Roman, dan Arabic Typesetting.

Perisian Linux juga menyokong UNICODE dan dengan itu menyokong penggunaan jawi. Dua jenis fon percuma yang dapat digunakan ialah Scheherazade New dan Lateef yang dihasilkan Summer Institute of Linguistics, Inc (SIL). Kedua-dua fon menyokong Jawi sepenuhnya.
Papan kekunci Jawi

Pada tahun 2011, SIRIM telah menyiapkan satu piawai untuk susun atur papan kekunci untuk Jawi. Papan kekunci cadangan ini diasaskan pada papan kekunci Arab (Saudi Arabia). Papan kekunci ini memasukkan enam huruf tambahan iaitu چ‎ (ca), ڠ‎ (nga), ڤ‎ (pa), ݢ‎ (ga), ۏ‎ (va), dan ڽ‎ (nya) untuk menulis Jawi. Huruf-huruf ini diletakkan pada kedudukan tanda huruf Arab yang tidak digunakan dalam Jawi seperti tanda fathah (), kasrah (), dammah (), sukun (), dan tanwin.
Perisian

Kebanyakan perisian dewasa ini menyokong UNICODE dan tulisan kanan-ke-kiri. Contohnya, OpenOffice (percuma dan berdasarkan sumber terbuka), Microsoft Office, notepad.exe and wordpad.exe. Anda tidak perlukan sebarang perisian mahal untuk menulis Jawi.
Contoh چونتوه
Nama-nama hari dalam tulisan Jawi


Ahad
احد


Isnin
اثنين


Selasa
ثلاث


Rabu
رابو


Khamis
خميس


Jumaat
جمعة


Sabtu
سبتو


Nama-nama bulan dalam tulisan Jawi
Bulan Masihi


Januari
جانواري


Februari
فيبرواري


Mac
مچ


April
اڤريل


Mei
مي


Jun
جون


Julai
جولاي

Ogos
اوݢوس

September
سيڤتيمبر

Oktober
اوکتوبر

November
نوۏيمبر

Disember
ديسيمبر


Bulan Islam


Muharam
محرم


Safar
صفر


Rabiulawal
ربيع الأول


Rabiulakhir
ربيع الأخير


Jamadilawal
جمادى الأول


Jamadilakhir
جمادى الأخير


Rejab
رجب

Syaaban
شعبان

Ramadan
رمضان

Syawal
شوال

Zulkaedah
ذو القعدة

Zulhijjah
ذو الحجة


Gambaran ݢمبرن


Fail:Hukum Kanun Melaka (manuskrip asal) 2.jpeg|Manuskrip asal Hukum Kanun Melaka yang dipamerkan di Istana Negara Lama. Manuskrip ini ditulis menggunakan abjad Jawi mengikut lenggok bahasa Melayu klasik.
Fail:Signboard with Islamic calligraphy.jpg|Penggunaan skrip Jawi khat pada papan tanda Makam Diraja Langgar, Kota Bharu, Kelantan.
Fail:Papan tanda nama jalan dalam tulisan Jawi dan Rumi.JPG|Penggunaan tulisan Jawi dan Rumi dalam papan tanda Jalan Pasir Puteh, Kubang Kerian, dalam jajahan Kota Bharu, Kelantan.
Fail:Jirat Soleutan Eseukanda Muda.JPG|Tulisan Jawi di makam Sultan Aceh, Sultan Iskandar Muda.

Bacaan lanjut باچاءن لنجوت
Sejarah

* H.S. Paterson (& C.O. Blagden), 'An early Malay Inscription from 14th-century Trengganu', Journ. Mal. Br.R.A.S., II, 1924, pp. 258-263.
* R.O. Winstedt, A History of Malaya, revised ed. 1962, p. 40.
* J.G. de Casparis, Indonesian Paleography, 1975, p. 70-71.
Kaedah

* Pedoman Ejaan Jawi yang Disempurnakan, Dewan Bahasa dan Pustaka, Cetakan Pertama Edisi Ketiga, 1993.
* Daftar Ejaan Rumi-Jawi, Dewan Bahasa dan Pustaka, Cetakan Kedua, 1989.
Rujukan روجوعکن
Lihat juga ليهت جوݢ

* Bahasa Arab
* Pegon
* Bahasa Melayu
* Perubahan aksara penulisan bahasa Melayu sehingga kini
Pautan luar ڤاءوتن لوار

* Portal eJawi - Komuniti Jawi Anda
* Portal Jawi Kementerian Kebudayaan, Kesenian dan Warisan, Malaysia (KEKKWA)


Jawi
Jawi
Kategori:Abjad Arab
Kategori:Tulisan Jawi