JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
यमुना नदी

यमुना नदी बङ्गलादेशको तीन प्रमुख नदीहरू मध्ये एक हो। यो नदि गङ्गा नदिको सबै भन्दा ठुलो र लामो सहायक नदि हो। यमनोत्री हिमनदिबाट उत्त्पत्ति भएको यो नदि १,३७६ किलोमिटर लामो छ र यसले ३६६,२२३ बर्ग किलोमिटरको भूभाग सिंचित गरेको छ जुन गङ्गा बेसी मैदानको ४०.२ % हुन आउँछ । यो नदि इलाहाबाद त्रिबेणी सङ्गम मा गङ्गा नदीमा गएर मिसिन्छ, जहा प्रत्येक १२-१२ वर्षमा कुम्भ मेला लाग्ने गर्छ ।

यसले कयौ भारतीय राज्यहरु पार गर्छ: हरियाणा, उत्तर प्रदेश, उत्तराखण्ड र दिल्ली । गङ्गा जस्तै, यमुना नदि पनि हिन्दु धर्ममा निकै सम्मानका साथ लिइन्छ र यमुना देवीको रूपमा पुजिन्छ । हिन्दु मिथक अनुसार उनी सुर्य देवकी पुत्री र यमराजका बहिनी थिइन् र उनलाई यमी पनि भनेर चिनिन्छ । यहाँ स्नान गर्नाले मृत्युको पिडाबाट मुक्ति पाइन्छ भन्ने विश्वास रहेको छ ।right|140px|thumb|यमुनाको श्रोत यमुनोत्री, [[उत्तराखण्ड]]

alt=|left|thumb|350x350px|ताज महल यमुना नदि
ताज महल यमुना नदि किनारा मा रहेको छ ।
श्रेणी:पवित्र नदीहरू
श्रेणी:उत्तराखण्डका नदीहरू
गणतन्त्र

गणतन्त्र (ल्याटिन बाट: Res Publica - जनताको तन्त्र अथवा जनताको राज्य) एउटा यस्तो देश हो जहाँको शासनतन्त्रमा सैद्धान्तिक रूपले देशको सर्वोच्च पदमा आम जनताबाट कुनै पनि व्यक्ति पदासीन हुनसक्छ। यस प्रकारको शासनतन्त्रलाई गणतन्त्र भनिन्छ। "लोकतन्त्र" अथवा "प्रजातन्त्र" गणतन्त्र भन्दा फरक हुन्। लोकतन्त्र त्यस शासनतन्त्रलाई भनिन्छ जहाँ वास्तव मै सामान्य जनता वा तिनको बहुमतका इच्छाले शासन चल्ने गर्दछ। आज विश्वका धेरैजसो देशहरू गणराज्य छन्, र साथसाथै लोकतान्त्रिक पनि छन्। नेपाल सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक राज्य हो।
सन्दर्भ सामग्री
बाह्य सूत्र
खिर

*सामग्रीः दूध ५ कप, घिउ २ चम्चा, भिजाएको चामल २ चम्चा, अलैंची तथा सुकमेलको धूलो २ सानो चम्चा, कोरेको नरिवल २ चम्चा, सजाउनका लागि काजु, काजी बदाम, किसमिस, केशर तथा स्वादअनुसार चिनी।
*विधिः सबैभन्दा पहिले एउटा भाँडोमा दूध उमाल्ने । दूध उम्लिएपछि भिजाएर राखेको चामल हालेर विस्तारै चलाईरहने । जबसम्म चामल र दूधको मिश्रण मिल्दैन तबसम्म चलाईरहने| दूध र चामल लपक्क मिलेपछि चिनी र दुई चम्चा घिउ हाल्ने । त्यसमा अलैंची र सुकमेलको धूलो तथा कोरेको नरिवल राखेर चलाउने । त्यसपछि एउटा बाउलमा खीर खन्याएर काजु, किसमिस, काजी बदाम तथा केशरले सजाउने। तयार भएको खीरलाई तीजको दरका रूपमा तात्तातै वा चिसो बनाएर खान सकिन्छ ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपाली खाना
श्रेणी:भारतीय मिठाइँहरू
श्रेणी:बङ्गलादेशी मिठाइँहरू
केक

उच्च तापक्रममा तातो हावाको सहयोगले खाध्य पदार्थमा मिसाईएको समिश्रण(बेकिङ्ग पाउडर)को सहायताले पीठोलाई फुलाएर बनाईएको खानेकुरा| केकमा पीठो लगायत आवश्यकता अनुसार चीनी, फलफुल(सुकेको र ताजा), चकलेट , अण्डा, ईत्यादी मिसाइन्छ| पिठोमा मिसाईएको अन्य बस्तुको आधारमा यसको नामाकरण गर्ने गरिन्छ|
बर्गिकरण

* यिष्ट (मर्चा) केक
* चीज केक
* स्पन्ज केक
* बटर केक

thumb|पाउण्ड केक
विभिन्न केक हरू

* चकलेट मड केक
* चकलेट नट केक


श्रेणी:परिकार
तरुवा

तरुवा वा तरुआ भारत र नेपालको मैथिल समुदायको रैथाने र लोकप्रिय परिकार हो। यो मिथिला क्षेत्रको लोकप्रिय र विशेष परिकारहरू मध्ये एक हो र यसलाई अतिथि सत्कारदेखि लिएर विशेष अवसर र चाड पर्वहरूमा बनाएर खाने गरिन्छ।
बनाउने तरिका

हरियो सागसब्जी र सागसब्जीको पातलाई विभिन्न आकारमा काटेर तरुवा बनाइने गरिन्छ। बेसन वा चामलको पिठोको हल्का पातलो झोलमा खर्सानीको धुलो र नुन मिसाएर तेलमा राताम्मे भएसम्म तारेर तरुवा बनाइन्छ।
किसिम

तरुवा हरियो सागसब्जीबाट बनाइन्छ। तरुवाको सबैभन्दा लोकप्रिय किसिम 'तिलकोरको तरुवा' हो जुन तिलकोरको पातबाट बनाइन्छ।। यसै प्रकार आलुबाट आलुको तरुवा, रामतोरियाँबाट भिन्डी तरुवा, भान्टाबाट बैगन तरुवा, फर्सीबाट कदिमा तरुवा, काउलीबाट कद्दु तरुवा, तीते करेलाबाट करेला तरुवा, कर्कलोबाट औरबी तरुवा, कुभिण्डोबाट कुमहर तरुवा, लौकाबाट लौकी तरुवा, परबरबाट परवल तरुवा र तरुलबाट खमहरूवा तरुवा बनाइने गरिन्छ।
लोकगीतमा तरुवा

बृहत् मिथिला क्षेत्रमा पर्ने भारत र नेपालको भूभागभित्र बस्ने मैथिलहरूको लोकगीतमा समेत तरुवाको बारेमा बखान गरिएको छ।


मौसम अनुसारको लगभग सबै सागसब्जीबाट तरुवा बनाइने गरिन्छ। मिथिला क्षेत्रमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण र लोकप्रिय तरुवा तिलकोरको पातबाट बनाइन्छ। तिलकोर एक प्रकारको कन्दमुल जस्तै फलको पात हो जसमा औषधीय गुण रहेको हुन्छ। अतिथि सत्कारमा यसको प्रयोग व्यापक रहेको छ। नेपालको मधेश प्रदेश तथा भारतको बिहार, झारखण्ड र पश्चिमी उत्तर प्रदेशको क्षेत्रमा तिलकोरको लहरा सजिलै पाउन सकिन्छ। तिलकोर बाहेक खमहरुवा र कोबीको तरुवासमेत यस क्षेत्रमा लोकप्रिय रहेको छ।
यो पनि हेर्नुहोस्

* पकौडा
* कचडी
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपाली खाना
तापक्रम

तापक्रम एक भौतिक मात्रा हो जसले मात्रात्मक रूपमा तातो र चिसोको धारणा व्यक्त गर्दछ। तापक्रम थर्मोमिटर बाट मापन गरिन्छ। थर्मोमिटरहरू विभिन्न तापमान मापनहरूमा क्यालिब्रेट गरिएका छन् जुन ऐतिहासिक रूपमा परिभाषाको लागि विभिन्न सन्दर्भ बिन्दुहरू र थर्मोमेट्रिक पदार्थहरूमा निर्भर छन्। सबैभन्दा सामान्य तराजूहरू एकाइ प्रतीक °C (पहिले सेन्टिग्रेड भनिन्छ), फरेनहाइट स्केल (°F), र केल्भिन स्केल (K) भएको सेल्सियस स्केल हुन्, जुन वैज्ञानिक उद्देश्यका लागि मुख्य रूपमा प्रयोग भइरहेको छ। केल्भिन एकाइहरूको अन्तर्राष्ट्रिय प्रणाली (SI) मा सात आधार एकाइहरू मध्ये एक हो।

तापक्रमका स्केलहरु सेन्टिग्रेड (°C), फरेनहाइट स्केल (°F), र केल्भिन स्केल (K) बिचको सम्बन्ध
\frac{C-0}{100}=\frac{F-32}{180}=\frac{K-273}{100}

निरपेक्ष शून्य, अर्थात्, शून्य केल्भिन वा −273.15 °C, थर्मोडायनामिक तापमान मापनको सबैभन्दा कम बिन्दु हो। प्रयोगात्मक रूपमा, यो धेरै नजिकबाट सम्पर्क गर्न सकिन्छ तर वास्तवमा पुग्न सकिँदैन, जस्तै थर्मोडायनामिक्सको तेस्रो नियममा मान्यता छ। यो तापक्रममा शरीरबाट गर्मीको रूपमा ऊर्जा निकाल्न असम्भव हुनेछ। भौतिक विज्ञान, रसायन शास्त्र, पृथ्वी विज्ञान, खगोल शास्त्र, चिकित्सा, जीव विज्ञान, पारिस्थितिकी, भौतिक विज्ञान, धातु विज्ञान, मेकानिकल इन्जिनियरिङ् र भूगोलका साथै दैनिक जीवनका अधिकांश पक्षहरू सहित प्रकृति विज्ञानका सबै क्षेत्रहरूमा तापक्रम महत्त्वपूर्ण छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

* Thermometer technology and sensor


भौतिक शास्त्र
श्रेणी:उष्मागतिकी
अथर्ववेद

अथर्ववेद संहिता हिन्दू धर्मको पवित्र र सर्वोच्च धर्मग्रन्थ 'वेदहरू' मध्य चौथो वेद हो । यसमा मन्त्र भाग, देवताहरूको स्तुतिका साथ जादू, चमत्कार, चिकित्सा, विज्ञान र दर्शनका मन्त्र छन्। अथर्ववेद संहिताका बारेमा भनिएको छ कि जस राजाका रज्यमा अथर्ववेद जानने वाला विद्वान् शान्तिस्थापनका गर्ममा निरत रहन्छ, त्यो राष्ट्र उपद्रवरहित भएर निरन्तर उन्नति करतिन्छः

यस्य राज्ञो जनपदे अथर्वा शान्तिपारगः।

निवसत्यपि तद्राराष्ट्रं वर्धतेनिरूपद्रवम्।। (अथर्व०-१/३२/३)।

भूगोल, खगोल, वनस्पति विद्या, असंख्य जडी-बूटीहरू, आयुर्वेद, गंभीरदेखि गंभीर रोगहरूको निदान र तिनको चिकित्सा, अर्थशास्त्रका मौलिक सिद्धान्त, राजनीतिका गुह्य तत्त्व, राष्ट्रभूमि तथा राष्ट्रभाषाको महिमा, शल्यचिकित्सा, कृमिहरूदेखि उत्पन्न हुने रोगहरूको विवेचन, मृत्युलाई टाडा गर्नका उपाय, प्रजनन-विज्ञान अदि सैक्ने लोकोपकारक विषयहरूको निरूपण अथर्ववेदमा हो। आयुर्वेदको दृष्टिले अथर्ववेदको महत्त्व अत्यन्त सराहनीय हो। अथर्ववेदमा शान्ति-पुष्टि तथा अभिचारिक दुइटै प्रकारका अनुष्ठन वर्णित छन्। अथर्ववेदलाई ब्रह्मवेद पनि भन्दछन्। चरणव्युह ग्रन्थका अनुसार अथर्व संहिताको नौ शाखाहरू- १.पैपल, २. दान्त, ३. प्रदान्त, ४. स्नात, ५. सौल, ६. ब्रह्मदाबल, ७. शौनक, ८. देवदर्शत र ९. चरणविद्य बतलाई गई छन्। वर्तमानमा केवल दो- १.पिप्पलाद संहिता तथा २. शौनक संहिता नै उपलब्ध छ। जसमा देखि पिप्लाद संहिता नैं उपलब्ध हुन पाउँछ। वैदिकविद्वानहरूका अनुसार ७५९ सूक्त नैं प्राप्त हुन्छन्। सामान्यतः अथर्ववेदमा ६००० मन्त्र हुने मिल्दछ परन्तु कुनै-कुनैमा ५९८७ वा ५९७७ मन्त्र नै मिल्दछन्।

;अथर्ववेदका विषयमा केही मुख्य तथ्य निम्नलिखित छ-
:* अथर्ववेदको भाषा र स्वरूपका आधारमा यस्तो मानिन्छ कि यस वेदको रचना सबैभन्दा पछि भएको हो।
:* इसमा ॠग्वेद र सामवेददेखि पनि मन्त्र लागि गये छन्।
:* जादूदेखि सम्बन्धित मन्त्र-तन्त्र, राक्षस, पिशाच, आदि भयानक शक्तीहरू अथर्ववेदका महत्त्वपूर्ण विषय छन्।
:* इसमा भूत-प्रेत, जादू-टोने आदिका मन्त्र छन्।
:* ॠग्वेदका उच्च कोटिका देवताहरूलाई यस वेदमा गौण स्थान प्राप्त भएको हो।
:* धर्मका इतिहासको दृष्टिले ॠग्वेद र अथर्ववेद दुइटैको ठूलो नै मूल्य हो।
:* अथर्ववेददेखि स्पष्ट छ कि कालोन्तरमा आर्हरूमा प्रकृति-पूजाको उपेक्षा हो गयी थियो र प्रेत-आत्माहरू अनि तन्त्र-मन्त्रमा विश्वास गरिने लागेको थियो।
यी पनि हेर्नुहोस्

* वैदिक साहित्य
* वैदिक काल
* वैदिक धर्म
* वैदिक संस्कृति
* वैदिक कला
* वैदिक संस्कृत
बाह्य कडीहरू

* वेद-पुराण - यहाँ चारहरू वेद एवं दस भन्दा अधिक पुराण नेपाली अर्थ सहित उपलब्ध छन्। पुराणहरूलाई यहाँ सुना पनि जा सक्छ।
* महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय -यहाँ सम्पूर्ण वैदिक साहित्य संस्कृतमा उपलब्ध छ।
* ज्ञानामृतम् - वेद, अरण्यक, उपनिषद् आदिमा सम्यक जानकारी
* वेद एवं वेदांग - आर्य समाज, जामनगरका जालघरमा सबै वेद एवं तिनको भाष्य दिये भए छन्।
* जसको उदेश्य छ - वेद प्रचार
* वेद-विद्या_डट_कम


संहिता, अथर्ववेद
संहिता, अथर्ववेद
संहिता, अथर्ववेद
संहिता, अथर्ववेद
डोको

डोको बाँस अथवा निगालोको कप्टेरा र चोयाबाट बनाईने एक प्रकारको भारी बोक्नलाई प्रयोग हुने साधन हो। यो स-साना पशुपक्षीं छोप्न पनि प्रयोग गरिन्छ।
आकार

यो हेर्दा सोली आकारको हुन्छ तर फेदको चौथाई भागबाट माथि चोया बुन्दा प्वाल रहने गरेर बुनिएको हुन्छ। यसको फेद साधारणतया आयातकार हुन्छ।
प्रयोग

नेपाल, लगायत भारतको हिमांचल प्रदेश, उतराखंड, जम्मू कश्मिर, सिक्कीम. पश्चिम बङ्गाल, आशाम र पंजाव राज्यमा अनि भुटानमा समेत अझै पनि यो भारी बोक्ने प्रमुख साधन हो। डोको लाई नाम्लोले लपेटेर नाम्लोको फेर टाउकोमा राखेर अथवा खकन्ता लगाएर खकन्ता कुममा लगाएर भारी बोकिन्छ।
चित्र दिर्घा


File:Doko 001.jpg|डोको

File:Doko namlo.jpg|डोको र नाम्लो

यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:कृषि औजारहरू
श्रेणी:घरायसी सामान
खर्पन

काठमाडौं उपत्यकामा प्रचलित, काँधमा नोल राखेर,दुईतिर मालसामान र भारी राख्न हुने गोलाकार नाङ्लो जस्तो भएको बोक्न प्रयोग गरिने साधन। काठमाडौं उपत्यकामा सामान ओसार‍-पसार गर्न यो नै प्रमुख साधन थियो। अझै पनि कतिपय ठाउँमा खर्पनमा तरकारी बेच्न हिडेको देख्न सकिन्छ। यो नेवार समुदायमा प्रचलित छ। उपत्यकाका ज्यापू समुदायले खेतिपातीका क्रममा खाजा, मल, बीउ, धान–पराललगायत सामान बोक्न खर्पन प्रयोग गर्थे। ‘खर्पन ज्यापूको मौलिक संस्कृति हो।
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:कृषि औजारहरू
घटस्थापना

आश्विन शुक्ल प्रतिपदाका दिनलाई घटस्थापना भनिन्छ । यसै दिनदेखि नवरात्रि आरम्भ हुन्छ । यसै दिन दुई महत्त्वपूर्ण कृत्य सम्पन्न गरिन्छ । एक कृत्य यस दिन जमरा राखिन्छ, अर्को यस दिन घट कलशको स्थापना गरी देवी-देवताको आवाहन गरिन्छ । यस दिन झिसमिसे बिहानीमै आत्मशुद्धि पश्चात् नदी, खोला, वगर या आफूलाई पायक पर्ने ठाउँमा गई चोखो बालुवा या पञ्चमाटो ल्याई दसैँ घर या पूजाकोठामा राखी त्यस ठाउँमा जमरा उमार्न जौ छरिन्छ । जौलाई वैदिक यज्ञको लागि अत्यावश्यक वस्तु मानिन्छ । माता भगवतीलाई मन पर्ने वनस्पतिमा जमरा पनि एक भएकोले भगवतीलाई खुसी पार्नको लागि जमरा उमार्ने गरिएको हो । त्यसै स्थान नजीकै माटोको विशुद्ध जलपूर्ण घडा (कलश)को वरिपरि नौवटा देवीको स्वरूपको प्रतिमूर्ति मानी गाईको गोबरले नौवटा देवीको वेदी बनाई लेपन गरिन्छ र घडाको वरिपरि जौ पनि गाडिन्छ । अनि जलपूर्ण कलशमा पञ्चपल्लवको पात चढाइ अनन्त शक्तिस्वरूपा महाकाली (संहार), महालक्ष्मी(सुरक्षा) र महासरस्वती (सृष्टि)को पञ्चोपचारले पूजाआजा गरिन्छ । ब्रह्मवैवर्त पुराण भन्ने ग्रन्थका अनुसार वर्णन गरिएका नवदुर्गाहरू यी हुन् : प्रकति-पूर्व, चण्डिका-आग्नेय, भद्रकाली-दक्षिण, सर्वमङ्गला-वायव्य, वैष्णवी- उत्तर, शिवप्रिया-ईशान, जगदम्बिका- जल, थल र आकाश । यी नामहरूले दुर्गाहरू विभिन्न दिशाका अधिष्ठात्री देवीहरू भएको कुराको चाल पाइन्छ । हाम्रो धर्म, संस्कृति अनुसार घट कलशमै सम्पूर्ण देवीदेवता सप्तसागर, सप्तद्वीप, सम्पूर्ण नदी एवं तीर्थहरू निहित छन्, जुन कुरा कालिका पुराण भन्ने ग्रन्थमा उल्लेख भएको छ । यसका अतिरिक्त घटकलश अष्टमङ्गलका शुभ चिन्हहरूद्वारा समाहित गरिएको पाइन्छ । आधारहरूको कारण उपर्युक्त दिन घट कलश स्थापना गरी त्यसमै सम्पूर्ण देवीदेवता, तीर्थ, पावनतम नदी नाला, सप्त सागर, सप्त द्वीप आदि सबैलाई समाहित गरी दसैँ पूजाको थालनी गरिएको हो । यसैले दसैँको अवसरमा आ-आफ्नै आगमस्थित देवी भगवती जगदम्बाको पूजा गरिनुबाहेक अन्य देवीस्थलहरूमा गई देवीदेवताहरूको पूजा-उपासना, पुकार तथा दर्शनको लागि जानु आवश्यक नपर्ने वास्तविकतातिर औंल्याएको पाइन्छ ।

यसै दिनदेखि नवमीसम्म प्रत्येक नेपालीहरूका घरघरमा र देवीका मन्दिरहरूमा पहिलो दिनकै बमोजिम भगवती दुर्गाको पूजा, आराधना र प्रार्थना गरिन्छ र शङ्ख, डमरू, घण्टी आदि बजाइ दुर्गासप्तशती -चण्डी), स्त्रोत्ररत्नावली, कालिकास्तोत्र, दुर्गाकवच, श्रीमद्देवीभागवत् आदि पाठ पनि पढिन्छ । पूजा गरिसकिएपछि प्रत्येक दिन बलि चाहिँ अनिवार्य दिनुपर्ने कुरा शास्त्रीय विधानमा उल्लेख गरिएको छ । बलि दिइसकेपछि यस दिनको कार्य समापन गरिन्छ।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपालका चाडपर्वहरू
श्रेणी:हिन्दु चाडपर्वहरू
फूलपाती

दशैंको पहिलो दिन जस्तै सप्तमी, अष्टमी, नवमी एवं दशमी तिथिको महत्त्व अधिक रहेको पाइन्छ । सप्तमी तिथिको दिन दशैंको लागि पूजा सामग्री स्वरूप फूलपाती आगममा प्रवेश गराउने कार्य हुन्छ । यस दिन सदर टुँडिखेलमा बढाइँ भएपछि फूलपाती स्वरूप केरा, दारिम, धान, हलेदो, माने, कर्चुर, बेल, अशोक र जयन्ती यी नौ प्रकारका पातहरूलाई पूजी प्रत्येकको नौका दरले दुर्गापूजा गरेको स्थानमा भित्र्याइन्छ। यी नौ पातमा क्रमशः ब्रह्माणी, रक्तचण्डिका, लक्ष्मी, दुर्गा, चामुण्डा, कालिका, शिवा, शोकहारिणी र कार्तिकी देवीलाई एक एक गरी आवाहन गरेर सोह्र सामग्रीले पुजिन्छ । अर्का यहाँनेर यस तथ्यलाई पनि सम्झनु आवश्यक छ कि इन्द्र, शिव, विष्णु एवं श्रीरामले वृतासुर, त्रिपुरासुर, मधुकैटभ तथा रावण वधको लागि क्रमैसँग नवरात्र व्रत गरेका थिए । यस दिन विशेष गरेर महासरस्वती तथा पुस्तक, कापी, कलम अनि मसीदानी आदिको पनि पूजा गरिन्छ । किसानहरू यस दिन खेतमा गई चन्दन, अक्षता र फूलले धानको पूजा गरी धानका बाला र बोट घरमा भित्र्याउँछन् । साथै यसै दिन गोरखा दरबारको दशैंघरबाट ल्याइएको फूलपाती राजधानी -जमल) ल्याई प्रोसेशन र बढाइँ साथ हनुमानढोका भित्र्याइन्छ ।
कालरात्रि स्तूती मन्त्र

या देवी सर्वभूतेषु माँ कालरात्री रूपेण संस्थिता

नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः।।

अर्थातः

कालरात्री देवीकी रूपमा सर्वत्र विराजमान माता अम्बे !

म तपाइलाई कोटी-कोटी प्रणाम गर्दछु, मलाई शक्ति दिनुहोस् ।।
कसरी मनाइन्छ फूलपाती

सप्तमी अर्थात फूलपाती । यो तिथिको पनि विशेष महत्त्व छ । सप्तमी तिथिको दिन दशैंका लागि पूजा सामग्री स्वरुप फूलपाती आगमनमा प्रवेश गराउने गरिन्छ । फूलपातीको प्रचलन र महत्त्वबारे केही कथन प्रचलित छन् । घटस्थापनाको दिनदेखि नै दशैं सुरु भए पनि दशैंको चहलपहल भने आज अर्थात फूलपातीदेखि सुरु हुन्छ । घर-घरमा फूलपाती भित्र्याएपछि दशैंको रौनक सुरु हुन्छ । शास्त्रिय विधी अनुसार शुभ साइतको प्रतिक मानेर फूलपाती भित्र्याइने गरिन्छ । हनुमानढोका दरबारको दसैँघरमा गोरखा जिल्लाबाट ल्याइएको फूलपाती भित्र्याउने परम्परा छ । गोरखादेखि धादिङ जिल्लाको जीवनपुरसम्म दसैँघरका पूजारीसहित मगर जातिका छ जनाले ल्याउने र धादिङ जिल्लाको जीवनपुरदेखि काठमाडौँको जमलसम्म काठमाडौँबाट गएका ब्राह्मण जातिका छ जनाले ल्याउने परम्परा रहिआएको छ ।
जमलबाट हनुमानढोकासम्म निजामती सेवाका उच्चपदस्थ अधिकारी, गुर्जुका पल्टन, ब्यान्डबाजा, पञ्चेबाजा, सिङ्गारिएका कल्स्यौंडी र सांस्कृतिक नाचगानसहितको लावालस्करका साथमा फूलपाती ल्याउने गरिन्छ । राजतन्त्र रहुन्जेल हनुमानढोका दरबारको दसैंघरमा फूलपाती भित्र्याउने क्रममा राज्यप्रमुखका नाताले राजाको पनि उपस्थिति रहने गरेकामा गणतन्त्रको स्थापनापछि भने संस्कृति मन्त्री उपस्थित हुने गरेको छ ।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपालका चाडपर्वहरू
श्रेणी:हिन्दु चाडपर्वहरू
महाअष्टमी

नवरात्रिको आठौँ दिनलाई महा अष्टमी भनिन्छ । यस दिन महाकाली -(भद्रकाली)को विशेष पूजाआजा गरिन्छ । देवीभागवतका अनुसार प्राचीन कालमा दक्षप्रजापतिको यज्ञ नाश गर्ने ज्यादै शक्तिशाली भद्रकाली करोडौँ योनी-शक्ति) का साथ यसै अष्टमीका दिन उत्पन्न हुनुभएको थियो । त्यसैले यस दिन उहाँको पूजा सोह्र सामग्रीले गर्ने गरिन्छ । यसको साथै यस दिन नवदुर्गा भगवतीहरू शैलपुत्री, ब्रहृमचारिणी, चन्द्रघण्टा, कुष्माण्डा, स्कन्दमाता, कात्यायनी, कालरात्रि, महागौरी, सिद्धिदात्री आदि पार्वतीका विभिन्न स्वरूपका देवीहरूको पूजाआजा गरिन्छ । पूजापश्चात् यी देवीलाई बोका, कुखुरा, हाँस, खसी, राँगो आदि बलि दिइन्छ । यी दिनहरूमा मानिसहरू आ-आफ्ना कुलदेवी, देवता र स्थानीय देवीदेवतालाई पूजा गरी बलि दिने गर्दै आएको छ । सात्विकहरूले नरिवल, कुभिण्डो, केरा, घिरौंला, आदि फल अर्पण गर्दछन् । यसै दिन दसैघर -(हनुमानढोका)को मूल चोकमा तलेजु भवानीलाई ५४ राँगा र त्यत्ति नै बोका बलि अर्पण गरिन्छ । महाअष्टमी र महानवमी बीचको रातलाई कालरात्रि मानेर रातभरि गुप्तपूजा गरिन्छ ।
यो पनि हेर्नुहोस
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपालका चाडपर्वहरू
महानवमी

नवरात्रिको नवौ दिनलाई महा नवमी भनिन्छ । विशेष गरी महालक्ष्मी देवीको पूजाआजा गरिन्छ । यसै दिन बिहान कलपूर्जा, हातहतियारहरू तथा सवारीका साधनहरू आदिलाई बलि दिई विश्वकर्माको पूजा पनि सम्पन्न गरिन्छ । यस दिन अरू पूजाको अतिरिक्त विशेष गरी दुई वर्षदेखि दस वर्षसम्मका नवकन्याहरूको पनि पूजाआजा गरिन्छ । कन्या पूजाका बारेमा लेखिएको छ कि दस वर्षभन्दा बढी उमेर भएकी कन्या रजस्वला हुने हुँदा पूज्नु हुँदैन । चढाएको फल आदि खान र चन्दन आदि बास्नाको स्वाद लिन नजान्ने, एक वर्षकी कन्या पनि पूज्नु हुँदैन । रोग नलागेकी, राम्रो अङ्ग भएकी, घाउचोट र खत नभएकी एउटै कुलमा उत्पन्न भएकी कन्याहरूलाई राम्ररी पूज्नु पर्दछ आदि । काठमाडौंको तलेजु भवानीको मन्दिर पनि यस दिन सर्वसाधारणको लागि खुल्ला रहन्छ ।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपालका चाडपर्वहरू
विजयादशमी

विजयादशमी, जसलाई दशहरा वा दसैँ पनि भनिन्छ, प्रत्येक वर्ष नवरात्रिको अन्त्यमा मनाइने एक प्रमुख हिन्दू चाड हो। यो हिन्दू पात्रोको दशौँ दिनमा मनाइन्छ, जुन सामान्यतया हिन्दू पञ्चाङ्गको छैटौँ महिना असोज पर्दछ। यो सामान्यतया इस्वी संवत् महिनाको सेप्टेम्बर वा अक्टोबर महिनामा पर्दछ।

विजयादशमी विभिन्न कारणले मनाइन्छ र भारतीय उपमहाद्वीपका विभिन्न भागहरूमा फरक तरिकाले मनाइन्छ। भारतको दक्षिणी, पूर्वी, उत्तरपूर्वी र केही उत्तरी राज्यहरूमा, विजयादशमी दुर्गा पूजाको अन्त्यको प्रतीक हो, देवी दुर्गाले दानव महिषासुरमाथि विजय प्राप्त गरी धर्मको पुनर्स्थापना र रक्षाको लागि विजय प्राप्त गरेको सम्झना गरिन्छ। उत्तरी, मध्य र पश्चिमी राज्यहरूमा, यो चाडलाई पर्यायवाची रूपमा दशहरा (जसलाई दशहरा, दसरा पनि भनिन्छ) भनिन्छ। यी क्षेत्रहरूमा, यो रामलीलाको अन्त्यको प्रतीक हो र भगवान रामको रावणमाथि विजयको सम्झना गरिन्छ। वैकल्पिक रूपमा, यो देवी देवीको एक पक्षको लागि श्रद्धाको प्रतीक हो।

विजयादशमी उत्सवहरूमा नदी वा समुद्रको अगाडिको जुलुसहरूको आयोजना गरिन्छ जसमा दुर्गा, लक्ष्मी, सरस्वती, गणेश र कार्तिकेयको माटोको मूर्तिहरू, सङ्गीत र मन्त्रहरू सहित पुजाआजा गरिन्छ र समापनको लागि मुर्तिहरू खोला वा नदीमा विघटन गरिन्छ। अन्यत्र, दसैँको दिन, दुष्टताको प्रतीक रावणको विशाल पुतलाहरू आतिशबाजीले जलाइन्छ, जसले दुष्टताको विनाशलाई सङ्केत गर्दछ। विजयादशमीको २२ दिनपछि मनाइने झिलिमिलीको महत्वपूर्ण चाड दीपावलीको तयारी पनि यस पर्वले सुरु गर्दछ।
शब्दोत्पत्ति

विजयादशमी विजय (जित) र दशमी (दशौँ दिन) गरि दुई शब्दहरूको संयोजन हो। दशौँ दिनमा असत्यमाथि सत्यको विजयको उत्सव मनाउने चाडलाई सङ्केत गर्दछ। तथापि, एउटै हिन्दू चाड-सम्बन्धित शब्दले भारत र नेपालका विभिन्न क्षेत्रहरूमा, साथै अन्यत्र पाइने हिन्दू अल्पसङ्ख्यकहरूका माझ फरक-फरक रूप लिन्छ।

यसको सट्टामा प्रयोग हुने शब्द दशहरा, एक संस्कृत मिश्रित शब्द हो जुन (दशम्) र (अहर्) मिलेर बनेको छ।
रामायण

रावणले सीतालाई अपहरण गरी लङ्का (हालको श्रीलङ्का) मा आफ्नो राज्यमा लिएर जान्छ। रामले रावणलाई उनलाई छोड्न आग्रह गर्छन्, तर रावणले अस्वीकार गर्छन्। स्थिति बढ्दै जान्छ र युद्धको रूप लिन्छ। दश हजार वर्षसम्म कठोर तपस्या गरेपछि रावणलाई सृष्टिकर्ता-देवता ब्रह्माबाट वरदान प्राप्त हुन्छ। अब देखि उसलाई देवताहरू, प्रेतहरू वा आत्माहरूद्वारा मार्न सकिदैनथ्यो। भगवान विष्णुले मानव रामको रूपमा उनलाई परास्त गर्न र मार्नको लागि अवतार दिन्छन्। यसरी भगवान ब्रह्माले दिएको वरदानलाई रावणले बेवास्ता गर्छन्। राम र रावणबीच एक घातक र भयङ्कर युद्ध हुन्छ जसमा रामले रावणको वध गर्छन् र उनको दुष्ट शासनको अन्त्य गर्छन्। रावणका दश वटा शिर छन्। दश वटा शिर भएको व्यक्तिको हत्यालाई दशहरा भनिन्छ। अन्ततः रामले रावणमाथि विजय प्राप्त गरेका कारण पृथ्वीमा धर्मको स्थापना भयो। यो पर्वले असत्य माथि सत्यको विजयको स्मरण गर्दछ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*कर्नाटकमा दशहरा पर्व
*तेलङ्गानामा विजयादशमी


श्रेणी:हिन्दू चाडपर्वहरू
श्रेणी:नेपालका हिन्दु चाडपर्वहरू
इङ्ल्यान्ड

इङ्ल्यान्ड (अङ्ग्रेजी: England) संयुक्त अधिराज्यको एउटा राज्य हो। यसको क्षेत्रफल ५०,३३१ वर्ग मील छ। यो संयुक्त अधिराज्य अर्थात युनाइटेड किंगडमको सबैभन्दा ठूलो देश हो। इङ्ल्यान्ड बाहेक स्कटल्याण्ड, वेल्स र उत्तर आयरल्यान्ड पनि संयुक्त अधिराज्यमा छन। यो यूरोपको उत्तर पश्चिममा अवस्थित छ जुन मुख्य भूमि देखि इंग्लिश च्यानल द्वारा पृथकीकृत द्वीपको अङ्ग हो। यसको अधिकारिक भाषा अङ्ग्रेजी हो र यो विश्वको सबैभन्दा सम्पन्न तथा शक्तिशाली देशहरू मध्य एक हो।
यो पनि हेर्नुहोस

संयुक्त अधिराज्य
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:संयुक्त अधिराज्य
श्रेणी:द्वीपीय देशहरू
श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू
गुवाहाटी

गुवाहाटी असम राज्यको राजधानी हो। ब्रह्मपुत्र नदीको किनारमा बसेको यो सहर, पूर्वोत्तर भारतको मुख्य सहर हो। प्राचीन हिंदू मन्दिरहरूको दर्शनार्थ धेरै मानिसहरू यहाँ आउने गर्छन्। पिकक आइलैंडमा बनेको सुन्दर शिव मन्दिर पनि आकर्षणको केन्द्र हो।
स्मारक एवं दर्शनीय स्थल

कामाख्या मन्दिर

देशक अन्य मन्दिरको जस्तै यस मन्दिरको पनि आफ्नै महत्त्व छ। भनिन्छ कि सती पार्वतीले आफ्ना पिताद्वारा आफ्नो पति, भगवान शिवको अपमान गर्दा हवन कुंडमा हाम फालेर ज्यान दिएकिइ थिइन्। भगवान शिव आउन केही ढिलो भयो, तब सम्ममा उनको अर्धांगिनीको शरीर जलीसकेको थियो। उनले सतीको शरीर आगाबाट निकाले र तांडव नृत्य आरम्भ गरे। अन्य देवतागण उनको नृत्य चाहन्थे, अत: उनीहरूले भगवान विष्णुसित शिवलाई मनाउने आग्रह गरे। भगवान विष्णुले सतीको शरीरलाई ५१ वटा टुकुरा पारी दिएपछि मात्र भगवान शिवले नृत्य रोके। भनाई छ कि सतीको योनि (सृजक अङ्ग) गुवाहाटीमा खस्यो। यो मन्दिर देवीको प्रतीकात्मक ऊर्जाको रूपमा समर्पित भएको हो।

गुवाहाटीदेखि ७ कि.मी. टाडा पश्चिमपटि नीलाचल हिलमा स्थित यो मन्दिर आसामको वास्तुकलाको एक उदाहरण हो, जसको गजुर मौरीको चाका जस्तो छ। यहाँ देवीलाई बोकाको बलि दिइन्छ।

यहाँ धार्मिक श्रद्धा र विश्वासपूरवक मुख्य रूपले दुई पर्व मनाइन्छन्। जून/जुलाई महिनाको अंतमा पृथ्वीको मासिक चक्रको समाप्तिमा अम्बूची पर्वको आयोजन गरिन्छ। सेप्टेम्बरमा मनासा पर्वको बेला श्रद्धालुहरू पारंपरिक वेशभूषामा नृत्य गरेर देवीसित बर माग्नेगर्छन्।
नवग्रह मन्दिर

नदी]]
चित्राचल हिलमा स्थित यो मन्दिर नवग्रहहरूलाई समर्पित छ, किनभनें देशमा नवग्रहको धेरै विश्वास गरिन्छ। यो मान्यता छ कि ग्रहले मानिसहरूको भाग्यलाई प्रभावित गर्छ।
उमानन्द मन्दिर

नदीको बीचमा पिकक हिलमा स्थित यो एक सुंदर मन्दिर हो। भगवान शिवको यस मन्दिरहरूको निर्माण १५९४ मा भएको थियो। यस मन्दिरमा नाउबाट जानुपर्छ, जो बिहान ७.०० बजे देखि बेलुकी ५.३० बजे सम्म चल्छ।
वशिष्ठ आश्रम

यो आश्रम वशिष्ठ मुनिको स्मृतिम बनिएको हो, जो एक प्रसिद्ध सन्त र विचारक थिए। उनले महान धर्मग्रन्थ रामायणको रचना गरेका थिए।
असम जू एवं बोटानिकल गार्डन्स

आसामको चिडियाघरमा धेरै प्रकारका जानवरहरू र पक्षीहरू देख्न पाइन्छ।
हाजो

कसै-कसैको भनाई अनुसार गुवाहाटीदेखि २७ कि.मी. टाडा हाजो नामक स्थानमा नैं भगवान बुद्धले निर्वाण प्राप्त गरेकाथिए।
पाव मक्का मस्जिद

"पाव"को अर्थ हुन्छ "एक चौथाई" - र यस्तो विश्वास छ कि यो मस्जिद मक्का स्थित मुख्य मस्जिदको एक चौथाईको बराबर पवित्र छ।


श्रेणी:सहरहरू
ब्रह्मपुत्र नदी

ब्रह्मपुत्र (असमिया - ব্ৰহ্মপুত্ৰ, बङ्गाली - ব্রহ্মপুত্র) एसिया महादेशका ठुला नदीहरू मध्येको एउटा हो। यो नदी तिब्बत, भारत तथा बङ्गलादेश हुँदै बग्दछ। तिब्बतको हिमालयको उत्तरी छेउमा रहेको कैलाश पर्वतको नजिक मानसरोवर ताल क्षेत्रमा यसको उत्पत्ति भएकोले यो यार्लुङ साङ्पो नदी भनेर चिनिन्छ, यो दक्षिणी तिब्बतसँगै बगेर हिमालय हुँदै ठुला ठुला खाडलहरूमा पुग्छ। ब्रह्मपुत्र नदी अरुणाचल प्रदेशबाट भारतमा प्रवेश गर्छ र दक्षिणपश्चिममा असम उपत्यका हुँदै ब्रह्मपुत्र र दक्षिणमा बङ्गलादेश हुँदै जमुनाको रूपमा बग्छ (भारतको यमुनासँग भ्रमित नगर्नुहोस्)। विशाल गङ्गा मुखद्वीपमा, यो गङ्गासँग मिल्छ, जसलाई बङ्गलादेशमा पद्मा भनिन्छ, र मेघना बन्छ र अन्ततः बङ्गालको खाडीमा खाली हुन्छ।

नदीले भारत-नेपाल सीमानाको पूर्वमा हिमालय, गङ्गा मुखद्वीप माथि तिब्बती पठारको दक्षिण-मध्य भाग, तिब्बतको दक्षिण-पूर्वी भाग, पटकाई पहाडहरू, मेघालय पहाडहरूको उत्तरी ढलानहरू, असमको मैदानहरू, र बङ्गलादेशको उत्तरी भाग। बेसिन, विशेष गरी तिब्बतको दक्षिण, उच्च स्तरको वर्षाको विशेषता हो। कञ्चनजङ्घा (८,५८६ मिटर) ८,००० मिटरभन्दा माथिको एक मात्र चुचुरो हो र त्यसैले ब्रह्मपुत्र जलाधार भित्रको उच्चतम बिन्दु हो। ब्रह्मपुत्र नदीको तल्लो भागहरू हिन्दुहरूका लागि पवित्र छन्। भारतीय उपमहाद्वीपका अधिकांश नदीहरूमा महिला नामहरू भए तापनि यस नदीको दुर्लभ पुरुष नाम छ। ब्रह्मपुत्रको अर्थ संस्कृतमा "ब्रह्माको पुत्र" हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:एसियाका अन्तर्राष्ट्रिय नदीहरू
श्रेणी:गङ्गा नदीका प्रशारणहरू
श्रेणी:बङ्गलादेशका नदीहरू
श्रेणी:चीनका नदीहरू
श्रेणी:बङ्गालको खाडी
श्रेणी:पवित्र नदीहरू
श्रेणी:भारतका नदीहरू
श्रेणी:अरुणाचल प्रदेशका नदीहरू
श्रेणी:असमका नदीहरू
श्रेणी:तिब्बतका नदीहरू
अरुणग्रह

अरुणग्रह (प्रतीक: ) सौर्यमण्डलको सूर्यबाट सातौँ ग्रह हो। ग्याँस पिण्ड हो। यो सौर्यपरिवारमा तेश्रो ठूलो ग्रह हो। यसको २७ वटा उपग्रहहरू छन्। यो ग्रह आफ्नो अक्षमा धेरै ढल्केको हुनाले ध्रुवीय दृष्टीकोणले तेर्सो परेको छ।

यो ग्रह हरियो रंगको छ । यस ग्रहलाई विलियम हर्सेलले १३ मार्च १७८१ मा पत्ता लगाएका थिए । यस ग्रहमा ८३ प्रतिशत हाइट्रोजन तत्व पाइन्छ । यस ग्रहामा सुर्य पश्चिम दिशाबाट उदाउँछ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:ग्रह
श्रेणी:खगोलशास्त्र
श्रेणी:सौर्यमण्डल
शीर्षस्तर क्षेत्राधिकार

इन्टरनेट शीर्षस्तर क्षेत्राधिकार (Top-level domain) या टी॰एल॰डी॰ इन्टरनेट को डोमेन नाम प्रणाली मा सबैभन्दा उच्चस्तरको डोमेन हो । यो इन्टरनेट ठेगानामा साधारणतया अन्तिममा राखिन्छ, जस्तोकि '.com' या '.edu'। उदाहरणको लागि 'ne.wikipedia.org' मा '.org' उच्चतम डोमेन हो। ईन्टरनेट ठेगानाहरूलाई निर्धारित गर्ने अन्तरराष्ट्रिय निकाय आईक्यान (ICANN), ले अलग-अलग संस्थाहरूलाई तिनीहरूको इन्टरनेट शीर्षस्तर क्षेत्राधिकार को व्यवस्थापन गर्ने अधिकार दिने गर्दछ। '.np' डोमेनले त्यो वेवसाइट नेपालको हो भन्ने जनाउँछ। त्यसको व्यवस्थापन गर्ने अधिकार आइक्यानले नेपाल सरकारलाई दिईएको छ।

ईन्टरनेट शीर्षस्तर क्षेत्राधिकार टेलिफोनको एरिया कोड जस्तै कोड हो । सामान्यतया यो अङ्ग्रेजी अक्षरमा दिईन्छ। अन्य लिपिका अक्षरहरूमा पनि यसको प्रयोग गर्ने विषयमा छलफल जारी छ।
यो पनि हेर्नुहोस

* डोमेन नाम प्रणाली

* इन्टरनेट
सन्दर्भ सामग्री
बाह्य सूत्र

श्रेणी:सूचना प्रविधि
श्रेणी:इन्टरनेट