JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Australiese herdershond

regs|300px|Australiese Herdershond
Die Australiese herdershond is 'n honderas wat as 'n werkshond geklassifiseer word en op plase in die Westelike gedeeltes van die Verenigde State van Amerika geteel is. Ondanks die naam, ook bekend as 'n Aussie, het die ras nie sy oorsprong in Australië nie. Hulle het hul naam te danke aan die vereenselwiging met die Australiese skaapherders wat na Amerika verhuis het.

Australiese herdershonde het vinnig gewild geword na die groei van Western Riding na die Eerste Wêreldoorlog. Hulle het bekendheid verwerf deur rodeo's, perdeskoue en deur Disney-rolprente wat vir televisie gemaak is.

Dekades lank is hierdie honde deur herders waardeer vir hulle inherente veelsydigheid en opleibaarheid. Ondangs die feit dat hulle bly werk as herdershonde en in herderskompetisies deelneem, het die ras ook aansien verwerf in ander rolle, te danke aan hulle opleibaarheid en begerigheid om te behaag. Hulle besit hoë aansien vir hulle vermoëns in gehoorsaamheidstoetse.

Soos alle werksrasse, het hierdie honde heelwat energie en dryfkrag en benodig gewoonlik 'n werk om te doen. Aussies blink gereeld uit in hondesporte soos honderatsheid ( agility), vliegbal ( flyball) en honde-frisbee. Hulle is ook baie suksesvol as soek-en-red-honde, ramphonde, snuffelhonde, gidshonde, dienshonde en terapiehonde.

Bowenal is hulle geliefde familiegenote. Aussies kan baie beskermend wees en mag dalk nie van vreemdelinge hou nie. Hulle sal ook probeer om as herder op te tree teenoor enige iets wat beweeg, insluitend mense en alle ander tipes diere.
Verwysings

*
*
*
Rasboeke

*
*
** Australian Shepherd Books and Videos
Eksterne skakels

; Rasklubs
* Canadian National Australian Shepherd Association
* Australian Shepherd Club of America (ASCA)
* United States Australian Shepherd Club
* Western European Working Australian Shepherd Club
* National Australian Shepherd Association
* Australian Shepherd Club of Victoria Inc.
* Australian Shepherd Association of New South Wales
* Australian Shepherd Club of New England

; Inligting
* Opvoedkundige Webruimte wat die Werksstyl van die Australiese Herdershond beskryf
* United States Australian Shepherd Foundation
* Australian Shepherd Health and Genetics Institute
* Historiese Fotos
* Ras oorsprong en Geskiedenis
* ASCA Geskiedenis
* Australian Shepherd Genealogiese Kaart
* 'n Blik op die Australiese Herdershond Geskiedenis
* Australiese Herdershond Versorging
* Australian Shepherd Homozygous "Lethal White" Merles
* Australiese Herdershond Inligting Bladsy

; Rasreddingsgroepe (honde vir aanneming)
* Aussie Rescue & Placement Helpline
* Northeast ARPH
* Gids van Aussie Reddingsorganisasies


Kategorie:Honde
Thom Yorke

Thomas Edward "Thom" Yorke (gebore 17 Oktober 1968 in Wellingborough, Northamptonshire, Engeland) is meestal bekend as die hoofsanger van die musiekgroep Radiohead. Hy het ook as solo kunstenaar 'n CD genaamd "The Eraser" in Julie 2006 vrygestel. Die CD is sterk deur elektroniese musiek beïnvloed. Hy bespeel talle instrumente, meestal elektriese of akoestiese kitaar en klavier en ander klawerinstrumente, maar het ook al baskitaar en tromme gespeel vir Radiohead.
Bronne

* Hierdie teks is 'n gedeeltelike vertaling vanuit hierdie Wikipedia-artikel .


Kategorie:Engelse sangers
Kategorie:Geboortes in 1968
Kategorie:Lewende mense
Muse (musiekgroep)

Muse is 'n Engelse musiekgroep wat in Teighnmouth, Devonshire in 1994 gevorm is onder die naam Rocket Baby Dolls. Die groeplede is Matthew Bellamy (stem, kitaar, klavier), Chris Wolstenholme (baskitaar, agtergrondstem) en Dominic Howard (tromme). Muse is bekend vir hul groot en energieke konserte en was die eerste groep om 'n konsert in die nuutgeboude Wembley-stadion in Londen uitverkoop te hê. Muse het al vyf ateljeealbums uitgereik: Showbiz (1999), Origin of Symmetry (2001), Absolution (2003), Black Holes and Revelations (2006) en The Resistance (2009). Twee direkte opnames is ook al vrygestel, naamlik Hullabaloo Soundtrack (2002) en H.A.A.R.P. (2008). Hulle het al baie toekennings ontvang, onder andere vyf MTV Europe-musiektoekennings, vyf Q-toekennings, vier NME-toekennings, en twee BRIT-toekennings.
Diskografie

* Showbiz (1999)
* Origin of Symmetry (2001)
* Absolution (2003)
* Black Holes and Revelations (2006)
* The Resistance (2009)
* The 2nd Law (2012)
* Drones (2015)
* Simulation Theory (2018)
* Will of the People (2022)
Bronne

* Hierdie teks is 'n gedeeltelike vertaling vanuit hierdie Wikipedia-artikel .


Kategorie:Engelse musiekgroepe
Pond sterling

:Pond kan ook na 'n eenheid van massa verwys; sien pond (eenheid).


Die pond sterling (Engels: Pound sterling, Kornies: Peuns sterling, Iers-Gaelies: Punt steirling, Manx-Gaelies: Punt Sostynagh, Skots: Poond sterling, Skots-Gaelies: Punnd Sasannach, Wallies: Punt sterling, Frans: Livre sterling; ook Britse pond of kortweg pond) is die geldeenheid van die Verenigde Koninkryk en die afhanklike gebiede Falkland-eilande (saam met die Falklandse pond), Gibraltar (saam met die Gibraltarese pond), Guernsey (saam met die pond sterling van Guernsey), die Eiland Man (saam met die Manx pond), Jersey (saam met die Pond Sterling van Jersey), Sint Helena, Ascension en Tristan da Cunha (saam met die Sint Heleense pond in Sint Helena en Ascension) en Suid-Georgië en die Suidelike Sandwicheilande (saam met die Falklandse pond). Die amptelike ISO-kode is GBP en die valutateken is £.

duimnael|80px|links|Die pond sterling se valutateken.
duimnael|links|Wisselkoers tussen Euro en pond sterling sedert 2009
Die Britse pond is die oudste geldeenheid ter wêreld wat steeds in omloop is, asook die vierde belangrikste geldeenheid wat op internasionale markte verhandel word (ná die Amerikaanse dollar, die Europese euro en die Japannese jen) en die derde belangrikste globale reserwe-geldeenheid. Sy waarde is die hoogste van alle belangrike geldeenhede, met 'n wisselkoers van meer as 19 ZAR in Julie 2015.
Geskiedenis

duimnael|links|Die Britse Eilande (in rooi) en oorsese gebiede (in blou) wat die pond of hul plaaslike weergawe gebruik. In pers [[Zimbabwe en die Pitcairneilande wat die pont nieamptelik gebruik]]
Die oorspronge van die pond sterling strek terug tot 760 toe die silwerpennie in omloop gebring is en vinnig in alle Angel-Saksiese koninkryke as geldeenheid aanvaar is. Die oorspronklike ontwerp van suiwer silwermuntstukke is in 1158 gewysig, en nuwe munte, wat as pond sterling bekend gestaan het, is van 92,5 persent silwer geslaan. Silwerpennies was die enigste muntstukke in Engeland voordat die sjieling in 1487 ingevoer is en twee jaar later ook die pond.

Die eerste banknote, wat deur goud in plaas van silwer gedek is, is in 1694 uitgereik, en een jaar later is die Bank van Engeland as een van die eerste sentrale banke ter wêreld gevestig. Nog tot in 1855 was alle banknote handgeskrewe en eers daarna is oorgeskakel na die drukpers.

In die vroeë 20ste eeu het steeds meer lande begin om hul geldeenhede deur fisieke goud te dek. Die invoering van 'n goudstandaard het vir die eerste keer in die geskiedenis die ruil van een geldeenheid teen 'n ander moontlik gemaak. Die wêreldhandel het vervolgens 'n omwenteling ondergaan. Die Verenigde Koninkryk het die goudstandaard amptelik in 1816 aanvaar, al was dié stelsel de facto reeds sedert 1670 in gebruik. Die waardestyging in die Britse pond, wat daaruit voortgespruit het, het aanleiding gegee tot 'n tydperk van aansienlike ekonomiese groei wat tot in 1914 sou voortduur.
Notas


Verwysings
Eksterne skakels

* Bank of England
*
* Die banknote van die Verenigde Koninkryk


Kategorie:Ekonomie van die Verenigde Koninkryk
Kategorie:Geldeenhede
Bela-Bela

:Hierdie artikel handel oor die dorp in Suid-Afrika. Vir die dorp in Namibië, sien Warmbad, Namibië.


duimnael|links|260px|Swembad en geriewe by Bela-Bela se vakansieoord.

Bela-Bela (voormalig Warmbad, Engels: Warmbaths) is 'n dorp wat in die geotermiese warmwaterbronne van die Limpopoprovinsie van Suid-Afrika geleë is. Bela-Bela beteken in Tshwana die pot wat kook. Dit produseer 22 000 liter water per uur teen 50 °C. Dit is deur Tswanastamme ontdek wat in die vroeë 1800's in die gebied inbeweeg het. In 1873 het die Transvaalse regering die grond gekoop om 'n vakansieoord by die fonteine te bou en dit Warmbad genoem.

Daar woon ongeveer 45 000 mense. Die N1 nasionale pad gaan oos van Bela-Bela verby. Die naam van die dorp is in 2002 amptelik gewysig na Bela-Bela.
Distrik

Die distrik, wat in 1950 geproklameer is, is 5 800 km2 groot. Die belangrikste gewasse is mielies, grondbone, sorghum en koring. Die koring word onder besproeiing uit die Rust de Winterdam verbou. Daar word ook met beeste, skape en varke geboer. Tin word by Rooiberg ontgin, sowat 55 km wes van Bela-Bela. Daar is ook 'n blokhuis wat tot 'n nasionale monument verklaar is.
Sien ook

* Lys van dorpe in Suid-Afrika
* Lys van warmwaterbronne van Suid-Afrika
Verwysings
Bronne

* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. 1995. .


Kategorie:Nedersettings in Limpopo
Kategorie:Vakansieoorde
Verkeerdevlei

Verkeerdevlei is 'n klein dorpie in die Vrystaat, Suid-Afrika. Die dorp is vernoem na 'n stroom wat in die teenoorgestelde rigting van die ander strome in die area vloei. Die nedersetting is ongeveer 8 km oos van die N1-nasionale pad op die R703-streeksroete. Die tolhek naby Verkeerdevlei op die N1-nasionale pad is na die dorpie genoem. Oos van Verkeerdevlei op die R703-pad is die dorpie Excelsior.
Sien ook

* Lys van dorpe in Suid-Afrika
* Tshepong
Verwysings

Kategorie:Nedersettings in die Vrystaat
Hartbeespoort

Hartbeespoort (ook bekend as Harties) is 'n dorp in die Noordwesprovinsie van Suid-Afrika, geleë tussen die Magaliesberg en die oewers van Hartbeespoortdam. Die dorp se naam verwys na rooihartbeeste wat vroeër deur die omgewing se natuurlike poort gehardloop het.

Hartbeespoort is deel van die Madibeng Plaaslike Munisipaliteit, wat ook die nabygeleë dorp Brits insluit.

Die oudste uitbreiding van die dorp is Schoemansville, vernoem na Generaal Hendrik Schoeman van die Zuid-Afrikaansche Republiek.
Toerisme

Die dorp bestaan hoofsaaklik uit vakansiehuise om die dam omdat dit gewild is by besoekers van die nabygeleë Gautengprovinsie. Die "Om-die-dam" ultramarathon van 50 km word jaarliks hier gehou gedurende die eerste helfte van die jaar.
duimnael|links|280px|Uitvloeikanaal onder die damwal.
Van die hooftoeristeaantreklikhede in en om die dorp sluit in:
* Die Hartbeespoortdamwal en -tonnel
* Die Hartbeespoortdamslangpark
* Die Hartbeespoortdamakwarium
* Die Lesedi kultuurdorpie
* Hartieskabelkar (die langste enkelkabelspoor in Afrika)
* Die Transvaal Seiljagklub
Sien ook

* Hartbeespoortdam
* Lys van dorpe in Suid-Afrika
Eksterne skakels

* Hartbeespoort se plaaslike aanlyn gemeenskapskoerant
* Bemarkingswerf vir die Hartbeespoortdam-area
* Die "Om die Dam"-ultramarathon
Verwysings

Kategorie:Nedersettings in Noordwes
Solaris (bedryfstelsel)

Solaris (of SunOS) is 'n Unix bedryfstelsel wat deur SUN Microsystems ontwikkel en versprei word.
Geskiedenis

In die vroeë 90s het die groeiende internet en groeiende SUN SPARC-gebaseerde hardeware in kombinasie met die Solaris-bedryfstelsel vinnig gegroei tot die mees gebruikte platform vir webbedieners.

Ouder weergawes van SUN se bestuurstelsel, gebaseer op BSD Unix, word SunOS genoem. Met die oorskakeling na 'n System V Unix in SunOS 5 word die bedryfstelsel herdoop na Solaris 2, en ouer weergawes word oorgenommer na Solaris 1.x. Na weergawe 2.6 het SUN die 2 in die weergawenommer uitgehaal. Die mees onlangse weergawes is Solaris 7, die 64-bis Solaris 8, Solaris 9 (vrygestel op 22 Mei 2002) en Solaris 10 (vrygestel op 1 Februarie 2005).

Huidige weergawes van Solaris word nie meer slegs vir SPARC-sisteme vervaardig nie, maar ook vir sisteme wat op die Intel X86-argitektuur gebaseer is. Solaris is ook na die PowerPC-argitektuur oorgedra, maar die weergawe is nooit op die mark gebring nie.

Solaris moes oor die jare op vele terreine terugstaan vir oopbron UNIX-sisteme. In 2004 het SUN sy oopbron-strategie aangepas en ook 'n oopbron weergawe genaamd OpenSolaris beskikbaar gestel.
Kenmerke

Die Solaris "Operating Environment" bestaan uit 'n Unix-basis (nog steeds SunOS genoem) en 'n grafiese gebruikerskoppelvlak. Ouer weergawes van Solaris gebruik OpenWindows hiervoor, opgevolg deur CDE in Solaris 2.6. Vanaf Solaris 9 is daar 'n keuse tussen CDE en die nuwe Java Desktop System, gebaseer op GNOME.

Die basiese werking van Solaris kan vergelyk word met die van bekende oopbron Unix-klone soos Linux en FreeBSD. Omtrent alle Unix-sagteware is ook beskikbaar vir Solaris. Hierdie sagteware word geïnstalleer deur Solaris pakette (.pkg-agtervoegsel). SUN se Java programmeertaal word ook saam met Solaris versprei.

Solaris se fokus is meer op kragtige beheerfunksies. Die bedryfstelsel bevat 'n "Service Management Framework" (SMF) wat dienste bewaak en beheer. Uniek vir Solaris is DTrace, wat dit moontlik maak om die bedryfstelselkern en gebruiker-prosesse meer akkuraat te ontfout en te optimaliseer. 'n Verdere belangrike kenmerk van Solaris is die sogenaamde "zones", waardeur meer as een virtuele Solaris-bedieners op 'n rekenaar geloop kan word sonder om werkverrigting in te boet.
Lisensie

Alhoewel Solaris onder andere op 'n aantal oop standaarde gebaseer is, bly dit SUN se eiendomssagteware (proprietary software). Binêre weergawes word wel kosteloos beskikbaar bestel. SUN is besig, met 'n OpenSolaris-inisiatief, om 'n oopbron weergawe te maak. OpenSolaris word gelisensieer onder die "Common Development and Distribution License (CDDL)". Die plan is om toekomstige weergawes van Solaris op OpenSolaris te baseer.
Eksterne skakels

* SUN Microsystems
* OpenSolaris
* DTrace


Kategorie:Bedryfstelsels
Ikhasi Elikhulu

| style="width:13%; font-size:95%;" class="nomobile" |
* Amazwe
* Izilimi
* Ubuciko
* Ubuchwepheshe
* Ezomkhathi

| style="width:13%; font-size:95%;" class="nomobile" |
* Amaholide
* Imidlalo
* Izilwane
* Imvelo

| style="width:13%; font-size:95%;" class="nomobile" |
* Ukudla
* Izinkolo
* Isayensi
* Umculo
|}


| style="border:1px solid transparent;" |

| class="MainPageBG" style="width:45%; border:1px solid #cedff2; background:#f5faff; vertical-align:top;"|


|}


|}


__NOTOC____NOEDITSECTION__
Usizo Ngokubhala

Wamukelekile ukuba ufundele ukuhlela imibhalo kwiSandbox.
IWikipedia ngezinye izilimi

; Amanye ama-Wikipedia amancane ngeziLimi zaseAfrika
IsiBhunu ·
Akan ·
አማርኛ ·
Bamanankan ·
Chi-Chewa ·
chiShona ·
chiTumbuka ·
Ɛʋɛ ·
Fulfude ·
Gĩkũyũ ·
هَوُسَ ·
Ìgbo ·
isiXhosa ·
Kinyarwanda ·
Kirundi ·
Kiswahili ·
Kongo ·
Lingala ·
Luganda ·
Malagasy ·
مصرى ·
Oromoo ·
Sängö ·
IsiSuthu ·
Setswana ·
SiSwati ·
Isindebele ·
Soomaaliga ·
Taqbaylit ·
ትግርኛ ·
IsiVenda ·
Twi ·
Wolof ·
Xitsonga ·
Yorùbá ·
(Uma udinga Ama-Wikipedia amakhulu, bheka ku-bar esesayidini)


; Imiklamo efanayo
: Meta-Wikipedia · Wiktionary · Wikibooks · Wikiquote · Wikisource


Uhlu lwawo wonke amaWikipedias (List of all Wikipedias)
Ukhamba

Ukhamba Ukhamba lungachazwa njengesitsha esakhiwe saba indilinga esiyaye sisetshenziswe ukufaka utshwala besiZulu noma besintu. Ukhamba lwakhiwa ngohlobo lwenhlabathi ebizwa ngokuthi ubumba. Le nhlabathi noma loludaka luvamise ukutholakala ezindaweni eziyimifula namaxhaphozi. Uma kwakhiwa ukhamba, kuthathwa loludaka lufakwe emanzini ukuze luthambe bese luyabunjwa lube indilinga, lushiswe ngomlilo ukuze luqine kahle lungahlephuki. Ukushisa ukhamba ngomlilo uma selubunjiwe kubaluleke kakhulu ngoba yikho okwenza ukuthi ukhamba luhlale isikhathi eside.

Ukhamba luhlukene ngokwezinhlobo zalo, kukhona ukhamba olukhulu olubizwa ngokuthi yimbiza olusetshenziswa ukugcina utshwa obuningi obufakwa uma abesifazane bekade behluza. Kuphinde kubekhona ukhamba oluncane olubizwa ngomancishana. Lolu uhlobo lokhamba oluvamise ukuthi lufake utshwala obuvame ukubekwa emsamo obusetshenziswa ukubika okuthile kwabaphansi noma emadlozini. Kuphinde kube khona ukhamba olukhulu olusetshenziswa ukufaka utshwala obuyaye bunikwe labo abasuke bezobungaza emcimbini noma nomndeni osuke wenze umcimbi.
Umlando nokusetshenziswa

Ukhamba njengesitsha esibalulekile emlandweni wakwaZulu, sisuselwa ekutheni kudala abantu ababephila ngaleso sikhathi babesebenzisa ubumba noma udaka ukwakha izitsha zabo njengoba kwakuphilwa ngalokhu okukhona. Njengoba utshwala buyingxenye ebalululekile yomlando wakwaZulu, babusetshenziswa kakhulu emicimbini nasemindenini, ngakho ke ukwakhiwa kokhamba kwakubalulekile ukuze luzokwazi ukusetshenziswa ukufaka noma ukugcina utshwala.3 Lungagcini ngokufaka utshwala, ukhamba lwalusetshenziswa ukufaka amasi.

Ukusebenza ngobumba kuyigxenye yomlando wesintu sakwaZulu njengoba leli kwakuyikhona elikhulu kulabo ababephila ngaleso sikhathi. Uma lwakhiwa luyahlotshiswa ngokuthi umbubi aqophe izinhlobonhlobo zamaphethi ezenza ukuthi lubukeke luluhle. Ukhamba lwaluyigugu futhi luseyigugu ngoba lwalungaqukulwa yinoma ngubani, kwakuba yinsizwa esuthi nenamandla eyayivame ukuluqukulu uma sekwabiwa utshwala buphakelwa izinsizwa nabanumzane abazobungaza emcimbini noma abazosingatha loyomndeni.
Imithombo yolwazi
Uphiko Lwezilimi Kuzwelonke

Uphiko lweziLimi kuZweIonke (NLS) lugqugquzela futhi lwenza lula ukuxoxisana ngezilimi ezahlukene. Ekuzameni ukuhambisana nokushiwo uMthethosisekelo i-NLS ilawula ukwehlukahluka kwezilimi emphakathini wethu futhi kuwumthwalo wayo ukwakha ubudlelwano kuzo zonke izilimi zabantu bakuleli ngokusebenzisa lokho okushiwo yinqubomgomo ngenhloso yokuthi kugqugquzelwe ukusentshenziswa kwalezi zilimi, kanye nazo zonke izilimi ebezinganakiwe emlandweni wakuleli. Kwalezi silimi ngenhloso ezahlukene ilawula kwezilimi nemikhankaso izidingongqangi AmaZulu ongumongo wakuleli.

Umsebenzi ongumongo we-NLS ukugcina izidingongqangi zoMthethosisekelo, ngokugqugquzela, ukukhuthaza nokuhlinzeka izinsizakalo zokuhumusha nokuhlela kuzo zonke izilimi ezisemthethweni kanye nokulawula ukuwehlukahluka kwezilimi ngokuhlela izilimi nemikhankaso yobuchwepheshe bamagama (terminology).

I-NLS isebenza njengeziko lonongoti bezilimi abayisisekelo sikaHulumeni ngokuhumushela kuzo zonke izilimi ezisemthethweni imibhalo nemiqulu yakwaHulumeni. Bese kuthi uphiko lobuchwepheshe bamagama lona lwelekelela ngokusombulula, luthuthukise futhi luzifake izilimi kumgudu ohambisanayo nezikhathi okuphilwa, lokhu lukwenza kuzo zonke izilimi ezisemthethweni. Uphiko lokuhlela izilimi lona lumbandakanya ukwaluleka uhulumeni ngezokuthuthukisa inqubomgomo kwezolimi kanye nezindlela zokwenza lokho kusebenze.
IsiZulu

Zulu /ˈzuːluː/, noma isiZulu wulimi lwabantu base Ningizimu Afrika abayingxenye yamaNguni. Abantu abakhuluma isiZulu babizwa ngama Zulu.

Lalela ke; isiZulu wulimi lwamaZulu. Sikhulunywa abantu bokudabuka abayizigidi eziyishumi nanhlanu (15 million), abatholakala ikakhulukazi esifundazweni sakwaZulu-Natal(esifundazweni saseMbo), eNingizimu Afrika.

IsiZulu yilona lulimi lokudabuka olukhulunywa kunazozonke eNingizimu Afrika (24% yabantu). Ekanti nesigamu (50%) sabantu ezweni siyaluqonda lolulimi. Ngo 1994 isiZulu sabekwa njengolunye lwezilimu eziyishumi nanye (11) ezisemthethweni eNingizimu Afrika.

Ngokosolwazi, isiZulu silandela isiSwahili ngokukhulunywa kakhulu ezilimini zaBantu. Njengazo zonke izilimu zaBantu, isiZulu sibhalwa ngezinhlamvu zesiLatin.

Ngokwe Singisi sase Ningizimu Afrika, lolulimi lubizwa ngendlela yokudabuka kuthiwe "isiZulu".
Izibonelo ezilimini zesiBantu

* IsiSwahili
* IsiLingala
* IsiZulu
* IsiShona
* IsiXhosa
* IsiKinyarwanda
* IsiLubalulua
* IsiUmbundu
* IsiChewa
Ngokwezindawo

Abantu abafudukayo basithatha isiZulu baya naso emazweni angomakhelwane, ikakhulukazi eZimbabwe lapho khona isiNdebele saseNyakatho sisondelene kakhulu nesiZulu.

IsiXhosa, esingulimi olukhulunywa kakhulu eMpumalanga Koloni kuthiwa naso - njengolimi lwesiNdebele - sicishe sifane nesiZulu.
Umlando

AmaZulu, njengamaXhosa kanye namanye amaNguni, sebahlala eNingizimu Afrika isikhathi eside. Ulimi lwesiZulu lunemisindo eminingi eno "qa" no "ca", njengezilimu eziningi zase Ningizimu Afrika, nokungatholakali kwamanye amazwe ase Afrika. Kuyatholakala ukuthi ama Nguni ake ahlala futhi nezinye izinhlanga zaseNingizimu, njengabaThwa njalo njalo ngesikhathi esadlula.

IsiZulu, njengazo zonke izilimu zokudabuka eNingizimu neAfrika sasingelona ulimi olubhalwayo, lwaze lwaqala ukubhalwa ukufika kwezimishini ziphuma phesheya. Lezimishini zasibhala isiZulu zisebenzisa izinhlamvu zesi Latin. Incwadi yokuqala yesiZulu yashicilelwa eNorway. Ngonyaka ka 1850, ishicilelwa wumumishini wase Norway uHans Schreuder. Ibhuku lokuqala lesiZulu kwaba yibhayibheli elihumushiwe, nelavela ngo 1883. Ngo 1901, uJohn Langalibalele Dube (1871–1946), owayengumZulu wase Natali wavula Ohlange Institute nokwaba yindawo yokuqala yokufunda yabantu bomdabu eNingizimu Afrika.

Uyena futhi uDube owabhala incwadi ebizwa ngokuthi Insila Kashaka, nokwaba yiNovel yokuqala yesiZulu (1930). Omunye wezingqalabutho zababhali besiZulu kwakungu Reginald Dhlomo, nowabhala ama Novel amaningi omlando ngamakhosi akwaZulu; uDingane (1936), uShaka (1937), uMpande (1938), uCetshwayo (1952) and uDinizulu (1968). Omunye wezingqalabutho zababhali bezincwadi zesiZulu kwakungu Benedict Wallet Vilakazi, kanye no Oswald Mbuyiseni Mtshali.

Ukubhalwa kolimi lwesiZulu kwakwenganyelwe yiZulu Language Board yakwaZulu-Natal. Lenhlangano yavalwa, yase ilandelwa yiPan South African Language Board, nokuyiyona okwamanje eyengamele zonke izilimu eziyishumi nanye zaseNingizimu Afrika.
Bhekafuthi

* Ulimi lwesiNagri