Vita ya Vietnam

thumb|300px|Picha za vita ya Vietnam
Vita ya Vietnam kati ya miaka 1960 na 1975 ilikuwa vita iliyopigwa katika nchi ya Vietnam lakini mapigano yake yalienea hadi nchi jirani za Kambodia na Laos. Wakati ule Vietnam iligawiwa katika madola mawili ya Vietnam Kusini na Vietnam Kaskazini.

Kwa upande mmoja walisimama serikali ya Vietnam Kusini pamoja na askari za Marekani na nchi mbalimbali zilizoshikamana nao; kwa upande mwingine wanamgambo wa Vietkong pamoja na jeshi la Vietnam Kaskazini iliyosaidiwa na nchi za Kikomunisti kwa pesa na silaha.

Mapigano yalitokea hasa ndani ya Vietnam Kusini. Vietnam Kaskazini ilishambuliwa kwa mabomu ya ndege ya Marekani na wanajeshi wake walitumwa kupiga vita katika kusini.

Vita ilikwisha kwa ushindi wa Vietnam kaskazini mwaka 1975.
Chanzo cha mgogoro

Vita ya Vietnam ilikuwa mzozo mkubwa wa kijeshi uliotokea Vietnam, Laos, na Cambodia kutoka Novemba 1, 1955 hadi Aprili 30, 1975, wakati Saigon, mji mkuu wa Jamhuri ya Vietnam Kusini, ulipoanguka. Vita hii ilikuwa sehemu ya mzozo wa Vita Baridi na ilikuwa na athari kubwa kwa siasa za kimataifa na ndani ya nchi zinazohusika. Ili kuelewa chanzo cha Vita ya Vietnam, ni muhimu kuchunguza historia ya eneo hilo na mfululizo wa matukio yaliyopelekea mgogoro huo.

Vietnam ilikuwa koloni la Ufaransa tangu katikati ya karne ya 19. Wanaharakati wa uhuru wa Vietnam walijaribu kupambana na utawala wa Kifaransa kwa njia mbalimbali. Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia, Vietnam ilivamiwa na Japan. Baada ya vita, ombwe la madaraka liliibuka ambapo wapigania uhuru walijaribu kujitawala.

Chama cha Kikomunisti cha Vietnam kilichokuwa chini ya Ho Chi Minh kilipata umaarufu katika harakati za uhuru dhidi ya Wafaransa. Ho Chi Minh alianzisha Jamhuri ya Kidemokrasia ya Vietnam (Vietnam Kaskazini) mwaka 1945. Baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia, Wafaransa walijaribu kurudi na kuanzisha tena utawala wao. Hii ilisababisha Vita ya Kwanza ya Indochina kati ya Wafaransa na Viet Minh (vikosi vya Ho Chi Minh). Mkataba wa Geneva ulihitimisha Vita ya Kwanza ya Indochina, ukigawa Vietnam katika sehemu mbili: Vietnam Kaskazini chini ya Ho Chi Minh na Vietnam Kusini chini ya serikali ya Ngo Dinh Diem, ikiungwa mkono na Marekani.

Mojawapo ya makubaliano ya Mkataba wa Geneva ilikuwa kufanya uchaguzi wa kitaifa kuunganisha tena nchi hiyo. Hata hivyo, Vietnam Kusini ilikataa kushiriki uchaguzi huo kwa hofu ya kushindwa na chama cha Kikomunisti. Wanamgambo wa Kikomunisti wa Viet Cong walianza kufanya mashambulizi dhidi ya serikali ya Vietnam Kusini, wakisaidiwa na Vietnam Kaskazini. Marekani, ikihofia kuenea kwa ukomunisti Kusini Mashariki mwa Asia (nadharia ya domino), ilianza kusaidia kijeshi na kifedha Vietnam Kusini. Hii ilijumuisha kutuma washauri wa kijeshi na baadaye wanajeshi.

Mgogoro wa kisiasa ndani ya Vietnam Kusini ulisababisha mapinduzi kadhaa ya kijeshi, ikizidisha hali ya kutokuwepo kwa utulivu. Tukio la Vịnh Bắc Bộ (1964) lilihusisha mashambulizi ya meli za kivita za Marekani dhidi ya meli za Vietnam Kaskazini katika Ghuba ya Tonkin, lililosababisha Bunge la Marekani kupitisha Azimio la Tonkin, lililoruhusu matumizi ya nguvu za kijeshi Vietnam. Rais Lyndon B. Johnson alianzisha operesheni za kijeshi kubwa, yakiwemo mashambulizi ya anga na kuongeza idadi ya wanajeshi hadi zaidi ya 500,000 mwishoni mwa miaka ya 1960.

Shambulio la Tet (1968) lilikuwa shambulio kubwa la Viet Cong na Vietnam Kaskazini lililoshambulia miji mikuu ya Vietnam Kusini, likionesha udhaifu wa Marekani na serikali ya Vietnam Kusini. Hii ilibadilisha maoni ya umma nchini Marekani kuhusu vita. Rais Richard Nixon alianza mkakati wa 'Vietnamization,' yaani kuwapa jukumu la ulinzi wa nchi hiyo vikosi vya Vietnam Kusini na kuanza kuondoa wanajeshi wa Marekani.

Mkataba wa Amani ya Paris (1973) ulimaliza rasmi ushiriki wa kijeshi wa Marekani, lakini mapigano yaliendelea kati ya Vietnam Kaskazini na Kusini. Vietnam Kaskazini iliteka Saigon mwaka 1975, kuhitimisha vita na kuunganisha tena nchi hiyo chini ya utawala wa Kikomunisti.

Vita ya Vietnam ilikuwa matokeo ya mchanganyiko wa mambo ya kikoloni, harakati za ukombozi, mgawanyiko wa kisiasa na kijamii, na mvutano wa kimataifa kati ya nguvu za kikomunisti na zile za kibepari. Mgogoro huo ulileta athari kubwa kwa nchi za Vietnam, Marekani, na ulimwengu kwa ujumla, ukibadilisha jinsi vita vya kisasa vinavyopiganwa na kutafakariwa.


Jamii:Vita
Jamii:Historia ya Vietnam
Jamii:Historia ya Marekani