JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ

ਰਘੁਪਤੀ ਸਹਾਏ (28 ਅਗਸਤ 1896 – 3 ਮਾਰਚ 1982), ਤਖੱਲਸ ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਹਿੰਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਜੀਵਨ

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਗੋਰਖਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਇਸਥ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ ਰਘੂਪਤੀ ਸਹਾਏ ਸੀ। ਰਾਮ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਰਬੀ, ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 29 ਜੂਨ, 1914 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਮੀਂਦਾਰ ਵਿੰਦੇਸ਼ਵਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਧੀ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਬੀ ਈ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਈ ਸੀ ਐਸ ਸਿਲੈਕਟ ਹੋ ਗਿਆ। 1920 ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ ਅਤੇ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਕੱਟੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਯੂਰਪ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਫਤਰ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਪਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 1930 ਤੋਂ 1959 ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ। 1970 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਰਦੂ ਕਾਵਿ-ਕ੍ਰਿਤੀ ‘ਗੁਲੇ ਨਗਮਾ’ ਉੱਤੇ ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰਾਕ ਜੀ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਲੇ-ਨਗ਼ਮਾ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ, ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1970 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਨਾਮਜਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਾਹਿਤ ਸਫਰ

ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁੱਲ-ਏ-ਨਗਮਾ, ਮਸ਼ਅਲ, ਰੂਹੇ-ਕਾਇਨਾਤ, ਨਗਮਾ-ਏ-ਸਾਜ, ਗਜਾਲਿਸਤਾਨ, ਸ਼ੇਰਿਸਤਾਨ, ਸ਼ਬਨਮਿਸਤਾਨ, ਰੂਪ, ਧਰਤੀ ਕੀ ਕਰਵਟ, ਗੁਲਬਾਗ, ਰੰਜ ਅਤੇ ਕਾਇਨਾਤ, ਚਿਰਾਗਾਂ, ਸ਼ੋਅਲਾ ਅਤੇ ਸਾਜ, ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸਤਾਨ, ਬਜਮੇ ਜਿੰਦਗੀ ਰੰਗੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਡੋਲਾ, ਜੁਗਨੂ, ਨਕੂਸ਼, ਆਧੀ ਰਾਤ, ਪਰਛਾਈਆਂ ਅਤੇ ਤਰਾਨਾ-ਏ-ਇਸ਼ਕ ਵਰਗੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਜਮਾਂ ਅਤੇ ਸਤਿਅੰ ਸ਼ਿਵੰ ਸੁਂਦਰੰ ਵਰਗੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਫਿਰਾਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਸਾਧੂ ਅਤੇ ਕੁਟੀਆ ਅਤੇ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਗਦ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤ

ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪਪੁਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਗਜਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 6 ਦਸੰਬਰ, 1926 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਬੰਦੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਰੂਹਾਨੀਅਤ, ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀਅਤਾ ਨਾਲ ਬੱਝਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਪੱਖ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉੱਭਰ ਪਾਏ ਹਨ। ਨਜੀਰ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ, ਅਲਤਾਫ ਹੁਸੈਨ ਹਾਲੀ ਵਰਗੇ ਜਿਹਨਾਂ ਕੁੱਝ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰਿਵਾਇਤ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮ ਫਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਫਿਰਾਕ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਭਾਵਬੋਧ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਸਮਾਜਕ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭਵ ਬਣਕੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਢਲਿਆ ਹੈ। ਦੈਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੌੜੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੱਲ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਮੀਦ, ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਕੇ ਫਿਰਾਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਅਲੱਗ ਮਹਲ ਉਸਾਰਿਆ। ਫਾਰਸੀ, ਹਿੰਦੀ, ਬ੍ਰਿਜਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੂਲ ਪਛਾਣ ਰਚ-ਬਸ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 1968 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਚੋਣਵੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ

* ਗੁੱਲ-ਏ-ਨਗਮਾ
*Gul-e-Ra'naa
*ਮਸ਼ਆਲ
*ਰੂਹੇ-ਕਾਇਨਾਤ
*ਰੂਪ (ਰੁਬਾਈ)
*ਸ਼ਬਿਸਤਾਨ
*ਸਰਗਮ
*ਬਜ਼ਮੇ ਜਿੰਦਗੀ ਰੰਗੇ ਸ਼ਾਇਰੀ
* ਨਗਮਾ-ਏ-ਸਾਜ
*ਗਜਾਲਿਸਤਾਨ
ਪੁਰਸਕਾਰ

*1960 – ਉਰਦੂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ
*1968 – ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ
*1968 – ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਇਨਾਮ
*1969 – ਗਿਆਨਪੀਠ (ਉਰਦੂ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ)
*1970 – ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ
*1981 – ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ

ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ (ਹਿੰਦੀ: कैफ़ी आज़मी; ਉਰਦੂ: کیفی اعظمی‎; 14 ਜਨਵਰੀ 1919 – 10 ਮਈ 2002) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ ਅਖਤਰ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਜਮਗੜ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਫ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਨ ਚਾਲ੍ਹੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।
ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਣੇ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਣੇ ਲਿਖੇ ਲੇਕਿਨ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਦੀ ਫਿਲਮ ਕਾਗਜ ਕੇ ਫ਼ੂਲ ਦਾ ਗਾਣਾ "ਵਕਤ ਨੇ ਕੀਆ ਕਯਾ ਹਸੀਂ ਸਿਤਮ" ਬਹੁਤ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਕੀਜਾ ਫਿਲਮ "ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ ਕਹੀਂ ਕੋਈ ਮਿਲ ਗਿਆ", ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ "ਯਹ ਦੁਨੀਆ ਯਹ ਮਹਿਫਲ" ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਗੀਤ "ਤੁਮ ਇਤਨਾ ਜੋ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋ" ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਖੜਾ ਕੀਤਾ।



ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੀ ਫਿਲਮ ਮੰਥਨ ਦੇ ਡਾਇਲਗ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਐਮ ਐਸ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਗਰਮ ਹਵਾ ਦਾ ਮਸੌਦਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਥਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਸਦਕਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵਰਗਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਕੈਫ਼ੀ ਦੂਜੇ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਕੈਫ਼ੀ ਆਜਮੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਐਕਟਰੈਸ ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਕਵੀ ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਸਨ।
ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

*ਝੰਕਾਰ-
*ਆਖਿਰੇ-ਸ਼ਬ
*ਆਵਾਰਾ ਸਿਜਦੇ
*ਇਬਲੀਸ ਕੀ ਮਜਿਲਸੇ ਸ਼ੂਰਾ
*ਦੂਸਰਾ ਬਨਵਾਸ (ਹਿੰਦੀ),(ISBN 81-288-0982-2)
*ਸਰਮਾਇਆ (ਉਰਦੂ), (1994)
ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ

ਆਜ਼ਮੀ ਦੀ ਦੀਕਸ਼ਾ (2015) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਰਮਨ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1997 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਡੀਓ ਕਿਤਾਬ, ਕੈਫੀਅਤ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ।
ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ

ਕੈਫ਼ੀ ਆਜਮੀ ਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ -
*1974 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
*1975 ਅਵਾਰਾ ਸਿਜਦੇ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਅਵਾਰਡ
*1970 ਸੱਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਇਨਾਮ
* 1975 ਗਰਮ ਹਵਾ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੰਵਾਦ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ

* ਮੈਂ ਯੇ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸਕੇ ਦਰ ਸੇ ਉਠਾ ਥਾ...(ਹਕੀਕਤ)
* ਹੈ ਕਲੀ-ਕਲੀ ਕੇ ਰੁਖ ਪਰ ਤੇਰੇ ਹੁਸਨ ਕਾ ਫਸਾਨਾ...(ਲਾਲਾਰੂਖ)
* ਵਕਤਨੇ ਕਿਯਾ ਕ੍ਯਾ ਹਸੀਂ ਸਿਤਮ... (ਕਾਗਜ ਕੇ ਫੂਲ)
* ਇੱਕ ਜੁਰਮ ਕਰਕੇ ਹਮਨੇ ਚਾਹਾ ਥਾ ਮੁਸਕੁਰਾਨਾ... (ਸ਼ਮਾ)
* ਜੀਤ ਹੀ ਲੇਂਗੇ ਬਾਜੀ ਹਮ ਤੁਮ... (ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ)
* ਤੁਮ ਪੂਛਤੇ ਹੋ ਇਸ਼ਕ ਭਲਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ ਹੈ... (ਨਕਲੀ ਨਵਾਬ)
* ਰਾਹ ਬਨੀ ਖੁਦ ਮੰਜਿਲ... (ਕੋਹਰਾ)
* ਸਾਰਾ ਮੋਰਾ ਕਜਰਾ ਚੁਰਾਯਾ ਤੂਨੇ... (ਦੋ ਦਿਲ)
* ਬਹਾਰੋਂ...ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਭੀ ਸੰਵਾਰੋ... (ਆਖਿਰੀ ਖ਼ਤ)
* ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਮਚਲ ਏ ਦਿਲ-ਏ-ਬੇਕਰਾਰ... (ਅਨੁਪਮਾ)
* ਯਾ ਦਿਲ ਕੀ ਸੁਨੋ ਦੁਨਿਯਾ ਵਾਲੋ... (ਅਨੁਪਮਾ)
* ਮਿਲੋ ਨ ਤੁਮ ਤੋ ਹਮ ਘਬਰਾਏ... (ਹੀਰ-ਰਾੰਝਾ)
* ਯੇ ਦੁਨਿਯਾ ਯੇ ਮਹਫਿਲ... (ਹੀਰ-ਰਾੰਝਾ)
* ਜਰਾ ਸੀ ਆਹਟ ਹੋਤੀ ਹੈ ਤੋ ਦਿਲ ਪੂਛਤਾ ਹੈ... (ਹਕੀਕਤ)
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002
ਮਜੀਦ ਮਜੀਦੀ

ਮਜੀਦ ਮਜੀਦੀ ਇੱਕ ਇਰਾਨੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਿਆ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ

ਮਜੀਦ ਮਜੀਦੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਹਰਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕੀਆ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤੇਹਰਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

ਇਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ 1979 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਖਾਸਕਰ ਮੋਹਸਿਨ ਮਖਮਾਲਬਾਫ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਈਕਾਟ 1985 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

2008 ਵਿਚ, ਮਜੀਦੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮ ਆਵਾਜ਼ ਏ ਗੋਜੰਸ਼ਕ-ਹਾ (ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਖੇ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਮੁਹੰਮਦ ਲਈ ਉਸ ਉੱਪਰ ਫਤਵਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਫ਼ਿਲਮਸ਼ਨਾਸੀ

thumb|ਬੱਚੇ'ਹਾ-ਏ ਅਸਮਾਨ
ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ

* ਅਨਫ਼ਜਾਰ (ਮਸਤਨਦ ਲਘੂ, 1359 ਹਿਜਰੀ)
* ਏ ਦਜ (ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ, 1363 ਹਿਜਰੀ)
* ਰੋਜ਼ ਇਮਤਿਹਾਨ (ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ, 1367 ਹਿਜਰੀ)
* ਯਕ ਰੋਜ਼ ਬਾ ਅਸੀਰਾਨ (ਮਸਤਨਦ ਲਘੂ, 1368 ਹਿਜਰੀ)
* ਬਦੋਕ (1370)
* ਆਖ਼ਰੀਨ ਆਬਾਦੀ (ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ, 1371 ਹਿਜਰੀ)
* ਪਿਦਰ (1374 ਹਿਜਰੀ)
* ਖ਼ੁਦਾ ਮੀ ਆਇਦ (ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ, 1374 ਹਿਜਰੀ)
* ਬੱਚੇ'ਹਾ-ਏ ਅਸਮਾਨ (1375 ਹਿਜਰੀ)
* ਰੰਗੇ ਖ਼ੁਦਾ (1377 ਹਿਜਰੀ)
* ਬਾਰਾਨ (1379 ਹਿਜਰੀ)
* ਪਾਬਰੇਨੇ ਦਰ ਹੇਰਾਤ (ਮਸਤਨਦ, 1380 ਹਿਜਰੀ)
* ਅਲਮਪੀਕ ਦਰ ਉਰਦੂ ਗਾਏ (ਮਸਤਨਦ ਲਘੂ, 1381 ਹਿਜਰੀ)
* ਬੇਦ ਮਜਨੂੰਨ (1383 ਹਿਜਰੀ)
* ਆਵਾਜ਼-ਏ-ਗੰਜਸ਼ਕ-ਹਾ (1386 ਹਿਜਰੀ)
* ਸੇ ਗਾਨੇਈ ਮੁਹੰਮਦ -ਕਿਸਮਤ ਉਲ: ਮੁਹੰਮਦ (ਸ)
ਅਦਾਕਾਰੀ

* ਤੋ ਜੀਏ (1360 ਹਿਜਰੀ)
* ਉਸਤਾ ਜ਼ੇ (1361 ਹਿਜਰੀ)
* ਮਰਗ ਦੀਗਰੀ (1361 ਹਿਜਰੀ)
* ਦੋ ਚਸ਼ਮ ਬੀ ਸੋ (1362 ਹਿਜਰੀ)
* ਬਾਐਕੋਤ (1364)
* ਤੀਰਬਾਰਾਨ (1365 ਹਿਜਰੀ)
* ਤਾਮਰਜ਼ ਦੀਦਾਰ (1368)
* ਦਰ ਜਸਤਜਵੀ ਕੇਰ ਮਾਨ (1368 ਹਿਜਰੀ)
* ਸ਼ਨਾ ਦਰ ਜ਼ਮਸਤਾਨ (1368 ਹਿਜਰੀ)
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਰਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਰਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸੁਡਾਨ

ਸੂਦਾਨ (, ਅਲ-ਸੂਦਾਨ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੂਦਾਨ ਦਾ ਗਣਰਾਜ (, ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਅਲ-ਸੁਦਾਨ) ਅਤੇ ਕਈ ਵੇਰ ਉੱਤਰੀ ਸੂਦਾਨ ਵੀ, ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਬ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਿਸਰ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਾਲ ਸਾਗਰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਰੀਤਰੀਆ ਅਤੇ ਇਥੋਪੀਆ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚਾਡ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲੀਬੀਆ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੀਲ ਦਰਿਆ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਅੱਧ-ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨੀਲ ਘਾਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਅਰਬਵਾਦ ਨੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਵੇਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਖੇਤਰ

ਸੁਡਾਨ ਨੂੰ 17 ਸੂਬਿਆਂ (ਵਿਲਾਇਤ, ਇੱਕ-ਵਚਨ ਵਿਲਾਇਆ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੋਂ 133 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਖੇਤਰੀ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਇਲਾਕੇ

In addition to the states, there also exist regional administrative bodies established by peace agreements between the central government and rebel groups.
ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ

* ਦਰਫ਼ੂਰ ਖੇਤਰੀ ਅਥਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦਰਫ਼ੂਰ ਅਮਨ ਰਾਜ਼ੀਨਾਮੇ ਦੁਆਰਾ ਦਰਫ਼ੂਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਲਈ ਤਾਲਮੇਲ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਪੂਰਬੀ ਸੁਡਾਨ ਸੂਬਾਈ ਤਾਲਮੇਲ ਕੌਂਸਲ ਸੁਡਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅੱਗਾ ਬਾਗੀਆਂ ਵਿੱਚਕਾਰ "ਪੂਰਬੀ ਸੁਡਾਨ ਅਮਨ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ" ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਪੂਰਬੀ ਸੂਬਿਆਂ ਲਈ ਤਾਲਮੇਲ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਅਬਯੇਈ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਅਤੇ ਸੁਡਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਜੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਯੇਈ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਡਾਨ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇਗਾ ਜਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਕੋਲ ਜਾਵੇਗਾ।
ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਟਾਕਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਜੋਨਾਂ

* ਦੱਖਣੀ ਕੁਰਦੁਫ਼ਨ ਅਤੇ ਨੀਲੀ ਨੀਲ ਸੂਬੇ ਆਪਣਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਭਵਿੱਖ ਠਾਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਸ਼ਵਰੇ ਕਰਨਗੇ।
* ਹਲਾ'ਇਬ ਤਿਕੋਣ ਇਲਾਕਾ ਸੁਡਾਨ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਮਿਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ ਹੈ।
* ਅਬਯੇਈ ਇਲਾਕਾ ਸੁਡਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ ਹੈ।
* ਬੀਰ ਤਵੀਲ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਸੁਡਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
* ਕਾਫ਼ੀਆ ਕਿੰਗੀ ਅਤੇ ਰਦੋਮ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ 1956 ਵਿੱਚ ਬਹਰ ਅਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਭਾਗ ਸਨ। ਸੁਡਾਨ ਗਣਰਾਜ ਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1956 ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
* 2012 ਦੇ ਮੱਧ-ਅਪਰੈਲ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਸੁਡਾਨ ਕੋਲੋਂ ਹੇਗਲੀਗ ਤੇਲ-ਖਾਣਾਂ ਜਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ।
ਤਸਵੀਰਾਂ


File:Beja women’s.jpg|ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਜੋ ਕਿ ਬੇਜਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਤ ਮਰਿਯਮ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਜੋ ਪੈਗੰਬਰ, ਸਾਰੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਔਲਾਦ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
File:Sudan map.jpg|ਸੁਡਾਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
File:Sudaneastob.jpg|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁਡਨੀਜ਼ ਸਿਖਰ
File:البجا.jpg|ਪੂਰਬੀ ਸੁਡਾਨ
File:السلطة السودانية.jpg| ਸੁਡਾਨੀਜ਼ ਅਥਾਰਟੀ
File:جانب من المنوعات الفخارية.jpg|ਭਾਂਡੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪੱਖ
File:سوق سوداني.jpg|ਸੁਡਾਨਿਸ ਮਾਰਕੀਟ
File:نابتاب.jpg|ਇਹ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਰਾਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਸੁਡਾਨ ਵਿਚ ਬਾਨੀ ਆਮਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਲਈ ਈਦ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
File:زواج سودانيس.jpg|ਸੁਡਾਨੀਆ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਰਤਕ, ਜਿਥੇ ਨਵ-ਵਿਆਹੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ
File:عادات سودانية.jpg|ਸੁਡਾਨੀ ਵੂਮੈਨ
File:غناء و رقص شعبي قبيلة البقارة بالسودان 01.jpg|ਸੁਡਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਨੱਕਾਕਾਰਾ ਜਾਂ ਕਰੰਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ


ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ

ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ, ਦਫ਼ਤਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ ਦਾ ਬੋਲੀਵਾਰੀ ਗਣਰਾਜ ( ਰੇਪੂਬਲਿਕਾ ਬੋਲੀਵਾਰੀਆਨਾ ਦੇ ਬੈਨੇਸੂਐਲਾ), ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 916,445 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 29,105,632 ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਜੀਵ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵਾਲ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਐਂਡੀਜ਼ ਪਹਾੜ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਐਮਾਜ਼ਾਨੀ ਬੇਟ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਯਾਨੋਸ ਨਾਮਕ ਪੱਧਰੇ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਕੈਰੀਬੀਆਈ ਤੱਟ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਓਰੀਨੋਕੋ ਦਰਿਆ ਦਾ ਡੈਲਟਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰਾਂ


File:Como se divierten con las Burriquitas.jpg|ਲਾ ਬੁਰੀਕੁਇਟਾ ਦਾ ਡਾਂਸ ਆਦਮੀ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਕਮੀਜ਼ ਅਤੇ ਰੰਗੀ ਸਕਰਟ ਨਾਲ ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ।
File:Hay Zaragozas.jpg|ਜ਼ਾਰਗੋਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਚ
File:Loa mejores Burriquitas.jpg|ਲਾ ਬੁਰੀਕੁਇਟਾ ਦਾ ਡਾਂਸ ਆਦਮੀ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਕਮੀਜ਼ ਅਤੇ ਰੰਗੀ ਸਕਰਟ ਨਾਲ ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ।
File:La Procesión de la Divina Pastora.jpg|14 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਬਰਕੁਸੀਮੈਟੋ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਚਰਵਾਹੇ ਦਾ ਜਲੂਸ
File:LLaneros en Apure, Venezuela.jpg|ਵੇਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਅਪੂਰ ਵਿੱਚ ਲਲੇਨੇਰੋਸ


ਉੱਪ-ਵਿਭਾਗ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਵਨੁਆਤੂ

ਵਨੁਆਤੂ (ਬਿਸਲਾਮਾ: ਵਾਨੂਆਤੂ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਨੁਆਤੂ ਦਾ ਗਣਰਾਜ (, ਬਿਸਲਾਮਾ: ਰਿਪਾਬਲਿਕ ਬਲੋਂਗ ਵਾਨੂਆਤੂ) ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ, ਜੋ ਕਿ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਬੁਨਿਆਦ ਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਕੁਝ 1750 ਕਿਮੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ ਤੋਂ 500 ਕਿਮੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਫ਼ਿਜੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਵਨੁਆਤੂ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾਨੇਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕੇ ਬਸੇ ਸਨ। ਯੂਰਪ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 1605 ਵਿੱਚ ਕਿਊਰਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨਿਸ਼ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਏਸਪਿਰਟੂ ਸੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਯੁਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1906 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ-ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਂਝੀ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਜਰੀਏ ਨਿਊ ਹੇਬਰੀਡਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟਾਪੂਸਮੂਹ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਵਾਨੂਅਤੂ ਗਣਰਾਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗ ਸਮਾਰਕ, ਜਿਬਰਾਲਟਰ

300px|thumbnail|right|ਅਮਰੀਕੀ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ
ਅਮਰੀਕੀ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: American War Memorial), ਜਿਆਦਾ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਤੋਂ ਨੇਵਲ ਮੌਨਿਉਮੇਂਟ ਐਟ ਜਿਬਰਾਲਟਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Naval Monument at Gibraltar, ਪੰਜਾਬੀ: ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਨੌਸੇਨਾ ਸਮਾਰਕ), ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਲ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ
ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਲੜਾਈ ਸਮਾਰਕ ਅਮਰਿਕਨ ਬੈਟਲ ਮੌਨਿਉਮੇਂਟਸ ਕਮੀਸ਼ਨ (ਅਮਰੀਕੀ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ ਕਮਿਸ਼ਨ) ਲਈ ਸਾਲ 1933 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਫੈਲਾਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੀਵਾਰ ਲਕੀਰ ਵਾਲ ਕਰਟੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀਆਂਨੌਸੇਨਾਵਾਂਦੇ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਫਲ ਗੰਢ-ਜੋੜ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 1937 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਕਾਹਠ ਸਾਲ ਬਾਦ, ਨਵੰਬਰ 1998 ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕ ਇੱਕ ਅਤੇ ਅਨਾਵਰਣ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿਤਰਪਕਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੋਂ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲਾ (ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਟਾਰਚ) ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਪੱਟਿਕਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਅਨਾਵਰਣ ਸਮਾਰੋਹ ਉਸ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵੱਖਰਾ ਆਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਗਣਮਾਨਿਏ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਵਿਵਰਨ

thumb|180px|left|ਵਾਸ੍ਤੁਕਾਰ ਪਾਲ ਫਿਲਿਪੇ ਕ੍ਰੇਟ, 1910
ਅਮਰੀਕੀ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ (ਦਾਈਆਂ ਵੱਲ ਚਿਤਰਿਤ) ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਨੌਸੇਨਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ ਜੋ ਔਬੇਰਿਅਨ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਲ ਸੜਕ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨੇਵਲ ਮੌਨਿਉਮੇਂਟ ਐਟ ਜਿਬਰਾਲਟਰ (ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਨੌਸੇਨਾ ਸਮਾਰਕ) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਲਕੀਰ ਵਾਲ ਕਰਟੇਨ ਵਿੱਚ ਨਿਗਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪੇਨਸਿਲਵੇਨਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਪਾਲ ਫਿਲਿਪੇ ਕਰੇਟ (1876–1945) ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਰੇਟ (ਬਾਈਆਂ ਵੱਲ ਚਿਤਰਿਤ) ਨੇ ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਡਿਜਾਇਨ ਅਮੇਰਿਕਨ ਬੈਟਲ ਮੌਨਿਉਮੇਂਟਸ ਕਮੀਸ਼ਨ (ਅਮਰੀਕੀ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ ਕਮਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਉਸਾਰੀ 1933 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਮਾਰਕ ਦੀ ਮਹਿਰਾਬ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਰਣਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਸਿਉਂਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਨੌਸੇਨਾਵਾਂਦੀ ਸੰਸਾਰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਚਰਿਆ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।
ਉਦਘਾਟਨ

7 ਅਕਤੂਬਰ 1937 ਨੂੰ ਅਮਰਿਕਨ ਬੈਟਲ ਮੌਨਿਉਮੇਂਟਸ ਕਮੀਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਰਿਅਰ ਏਡਮਿਰਲ ਆਰਥਰ ਫਿਲਿਪ ਫੇਇਰਫੀਲਡ (1877–1946) ਨੇ ਜਨਰਲ ਜਾਨ ਜੋਸੇਫ ਬਲੈਕ ਜੈਕ ਪਰਸ਼ਿੰਗ (1860–1948) ਦੇ ਤੋਂ ਉਦਘਾਟਨ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੋਰਵਕਤਾਵਾਂਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਜਨਰਲ ਸਰ ਚਾਰਲਸ ਹੈਰਿੰਗਟਨ (1940–1872) ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਸਮਰਪਣ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਸਹਿਤ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਅਨਾਵਰਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੋਨਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੋਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* Photograph of inscription over memorial arch
* Photograph and satellite image of American War Memorial at Gibraltar
* Photographs of arch, including 1998 plaque
* Photograph of 1960 Gibraltar Stamp of American War Memorial
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੌਜੀ ਸਮਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਸਮਾਰਕ
ਕਿਊਬਾ

ਕਿਊਬਾ, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਊਬਾ ਦਾ ਗਣਰਾਜ, (, ਰੇਪੂਵਲਿਕਾ ਦੇ ਕੂਬਾ) ਕੈਰੀਬਿਅਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟਾਪੂ, ਹੂਵੇਨਤੂਦ ਦਾ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਵਾਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਦੇ ਕਿਊਬਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ (140 ਕਿ.ਮੀ. ਦੂਰ) ਅਤੇ ਬਹਾਮਾਸ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੇਮੈਨ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਜਮੈਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈਤੀ ਅਤੇ ਡੋਮਿਨਿਕਾਈ ਗਣਰਾਜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

28 ਅਕਤੂਬਰ 1492 ਨੂੰ ਕਰਿਸਟੋਫਰ ਕੋਲੰਬਸ ਨੇ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਪੇਨ ਦੀ ਬਸਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 1898 ਦੇ ਸਪੇਨ -ਅਮਰੀਕੀ ਯੁਧ ਤੱਕ ਕਿਊਬਾ ਸਪੇਨ ਦੀ ਬਸਤੀ ਰਿਹਾ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1902 ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਜਾਤੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ।
ਤਸਵੀਰਾਂ


File:Bailarines de rumba cubana en la plaza de los trabajadores de Camagüey, Cuba.jpg|ਕੈਮਾਗਾਏ, ਕਿਉਬਾ ਵਿੱਚ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਉਬਾ ਦੇ ਰੰਬਾ ਡਾਂਸਰ।
File:Folklore Lady in Havanna, Cuba.jpg|ਹਵਾਨਾ, ਕਿਉਬਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਲੋਕਧਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਔਰਤ
File:Havana, Enero, 2020.jpg|ਹਵਾਨਾ, ਕਿਉਬਾ ਵਿੱਚ ਹੰਬਰਟੋ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਇਹ ਕਲਾਸਿਕ ਕਾਰ ਕਿਉਬਾ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਮਿਉਨਿਜ਼ਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
File:Streets of Cuba.jpg|ਕਿਉਬਾ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ


ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਮੈਕਸੀਕੋ

ਮੈਕਸੀਕੋ (ਸਪੇਨੀ: México) ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਖਾੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ 113 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਬੋਲਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਬਾਹਾਰੀ ਕੜੀਆਂ

*http://en.presidencia.gob.mx/
*Mexico Tourism Official Website | VisitMexico
*Mexico from UCB Libraries GovPubs
*Mexico from the BBC News
*Mexico at Encyclopædia Britannica
* Key Development Forecasts for Mexico from International Futures
ਹਵਾਲੇ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ (ਕੰਨਡ: ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ, ਤੇਲੁਗੁ: శ్రీకృష్ణదేవరాయ ;) (ਰਾਜ 1509 - 1529 CE) ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1509 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 1529 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਤੁਲਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਬੀਜਾਪੁਰ ਤੇ ਗੋਲਕੁੰਡਾ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਊੜੀਸਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਬਾਰੀ ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ ਤਥਾਚਾਰਿਆ, ਤੇਨਾਲੀ ਰਾਮਾ ਤੇ ਮਹਾਮਂਤ੍ਰੀ ਤਿੱਮਾਰਸੁ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਚਿੱਨਾਦੇਵੀ ਤੇ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਤਿਰੂਮਾਲਾਦੇਵੀ ਸੀ।

ਪੁਰਤਗੇਜੀ ਯਾਤਰੀ ਡੋਮਿੰਗੋ ਪੇਸ ਅਤੇ ਫਰਨਾਓ ਨੂਨੀਜ਼ ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਆਏ ਸੀ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਦਾਈ

ਦਾਈ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਜੱਚਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਜੱਚਾ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਾਈ ਵੀ ਨਰਸ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਅਰਧ ਵਿਕਸਤ ਤੇ ਅਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਜੱਚਾ ਬੱਚਾ ਮੋਤ ਦਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਦਾਈਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਾਈ ਨੂੰ ਟਰੇਂਡ ਦਾਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਾਈ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਅਤੇ ਪੇਰੀਨੇਟੋਲੋਜਿਸਟ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਡਾਕਟਰ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਾਈ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਰਸਿੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ, ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਸੰਗਠਨ, ਨਰਸਿੰਗ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੇ ਪੇਸ਼ੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਦਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਕੇਸ ਨਾਲੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕੇਸ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਹਮਲਾਵਰ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਸਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ, ਜੁੜਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਹ ਜਨਮ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਾ ਅਗਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਲਈ ਜੋ ਦਾਈ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਜੀਕਲ ਅਤੇ ਸਾਜ਼-ਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਸਪੁਰਦਗੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਜਾਂ ਸਰਜਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੇਸ਼ੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਾਈ ਕੇਵਲ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਾਈਆਂ ਨਾਲੋਂ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਦਾਈਆਂ ਲਈ ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਵਾਇਤੀ ਜਨਮ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕੇਅਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।
ਨਿਰੁਕਤੀ

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ‘ਮਿੱਡ’, "ਨਾਲ" ਅਤੇ ‘ਵਿਫ’, "ਔਰਤ" ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ "ਔਰਤ-ਨਾਲ" ਹੈ, ਭਾਵ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਾਂ (ਔਰਤ) ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦਾਈਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ
ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ

ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ (ਅਰਬੀ: ابن بطوطة) ਮਰਾਕੋ ਦਾ 14ਵੀਂ ਸਦੀ (25 ਫ਼ਰਵਰੀ 1304 – 1368 ਜਾਂ 1369]) ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੀਆਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿਲਾ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਵਜੋਂ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਹੱਜ

ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਵੈਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1304 ਨੂੰ ਟੰਜੀਆ, ਮੋਰੋਕੋ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਜੀ (ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨ) ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਮੱਕੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ (ਹੱਜ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਸੀ। ਇਸ ਸੱਧਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਕੇਵਲ 21 ਬਰਸ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।
ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ

* ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਜੂਤਾ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦਿਆਲ ਸਕਸੇਨਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ।
* ਇਬਨ-ਏ-ਬਤੂਤਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਇਸ਼ਕੀਆ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਗੀਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਕੋ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ

ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ, ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਸ਼ਿਵਪੁਤਰ ਸਿੱਧਰਾਮ ਕੋਮਕਾਲੀ (ਕੰਨੜ: ಶಿವಪುತ್ರಪ್ಪ ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯ ಕಂಕಾಳಿಮಠ) (8 ਅਪਰੈਲ 1924 - 12 ਜਨਵਰੀ 1992), ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਕਿਸੇ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ

ਗੰਧਰਵ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਭਾਨੂਮਤੀ ਕੰਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਕੀ ਬੀ. ਆਰ. ਦਿਓਧਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਪੜਨ ਲਈ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਦੇਵਾਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਕਦਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਗੰਧਰਵ ਟੀ. ਬੀ. ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਨਵੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਸਮਰਪਿਤ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਨੂਮਤੀ ਦੀ ਨਰਸਿੰਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ।

ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੁਕੂਲ ਸ਼ਿਵਪੁਤਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 1956 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਯਸ਼ੋਵਰਧਨ ਦਾ ਜਨਮ 1961 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਭਾਨੂਮਤੀ ਦੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਸ਼੍ਰੀਖੰਡੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਧਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਕਲਪਿਨੀ ਕੋਮਕਾਲੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।
ਭੀਮਸੇਨ ਜੋਸ਼ੀ

ਪੰਡਿਤ ਭੀਮਸੇਨ ਗੁਰੂਰਾਜ ਜੋਸ਼ੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮੋਹ

ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਪਿਤਾ ਦੇ 16 ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖ਼ਾਂ ਦੀ ਠੁਮਰੀ ‘ਪੀਆ ਬਿਨ ਨਾਹੀਂ ਆਵਤ ਚੈਨ’ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਨੇ ਮੋਹੇ ਗਏ ਕਿ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਤੁਰ ਪਏ ਜੋ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਗਾਉਣਾ ਸਿਖਾ ਦੇਵੇ। ਉਹ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਪੰਡਿਤ ਰਾਮਭਾਊ ਕੁੰਡਗੋਲਕਰ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ ਆਖਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੇ ਦੀ ਲੋਚ-ਲਚਕ ਸੀ। ਪੰਡਿਤ ਭੀਮਸੈਨ ਜੋਸ਼ੀ ਜਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ, ਓਨੇ ਹੀ ਸਰਲ ਤੇ ਸਾਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸਨ। ਉਹ ਦੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਨ, ਪਰ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਣਾ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹਿਜ ਕਾਰਜ ਸੀ। ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀਆਂ ਸਿਖਰਾਂ ਛੋਹੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਸੰਗੀਤ-ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਦੂਜਾ ਸੰਸਾਰ ਆਮ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੌਕਾਂ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੱਜ-ਰੱਜ ਮਾਣੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਟਬਾਲ, ਯੋਗ ਤੇ ਤੈਰਾਕੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਧੀਆ ਖਾਣਾ ਤੇ ਜੀਅ ਭਰ ਕੇ ਪੀਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿੱਸੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਹਨ।
ਮਿਲੇ ਸੁਰ ਮੇਰਾ ਤੁਮਹਾਰਾ

ਜਦੋਂ 1985 ਵਿੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਕੌਮੀ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਦਾ ਅਮਰ ਗੀਤ ‘ਮਿਲੇ ਸੁਰ ਮੇਰਾ ਤੁਮਹਾਰਾ’ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਰੰਭਕ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਾਇਕ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਦੂਈ ਆਵਾਜ਼ ਘਰ-ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਗੁਰੂ-ਸਿਸ਼

ਉਹ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਮਾਇਤੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਸਮਝ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਸ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਪਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਗੁਰੂ ਬਣ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਿਆ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹੋ ਸੀ।
ਸਨਮਾਨ

* 1972 - ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ
* 1976 - ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਸਨਮਾਨ
* 1985 - ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ
* 1985 - ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਸਨਮਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ
* 1986 - "ਫਸਟ ਪਲੈਟੀਨਮ ਡਿਸਕ"
* 1999 - ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ
* 2000 - "ਅਦਿੱਤਿਆ ਵਿਕਰਮ ਬਿਰਲਾ ਕਾਲੀਸਖਰ ਪੁਰਸਕਾਰ"
* 2002 - ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਾ ਭੂਸ਼ਣ ਸਨਮਾਨ
* 2003 - "ਸਵਾਥੀ ਸੰਗੀਥਾ ਪੁਰਸਕਰਮ ਕੇਰਲਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ
* 2009 - ਭਾਰਤ ਰਤਨ
* 2008 - "ਸਵਾਮੀ ਹਰੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ"
* 2009 - ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ "ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਸਨਮਾਨ
* 2010 - ਰਾਮ ਸੇਵਾ ਮੰਡਲ ਬੰਗਲੋਰ ਦੁਆਰਾ "ਐਸ. ਵੀ. ਨਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਰਾਓ ਕੌਮੀ ਸਨਮਾਨ"
ਮੌਤ

ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਆਪ ਦੀ ਮੌਤ 24 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ