JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ

ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ (25 ਫਰਵਰੀ 1699 – 28 ਦਸੰਬਰ 1704 ), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।
ਜੀਵਨੀ

ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਦਸੰਬਰ 1699 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਜੀਤੋ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਆਪ ਦੀ ਅਤੇ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਆਪ ਦੀ ਦਾਦੀ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ।

ਮਈ 1705 ਵਿਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ 'ਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੇਵਕ ਗੰਗੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਸਹੇੜੀ ਵਿਖੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਮੁਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਫੌਜਦਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਸਰਹਿੰਦ) ਕੋਲ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ੋਰਾਵਰ (9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ) ਅਤੇ ਫਤਿਹ (6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ) ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੇ ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਏ। ਇੱਕ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਝੁਠਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਦੋਵਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭੋਰਾ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕੰਧ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲਛਮਣ ਦੇਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਬੈਰਾਗੀ ਅਤੇ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਮਾਣਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਸਢੌਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸਮਾਣਾ ਅਤੇ ਸਢੌਰਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਰਹਿੰਦ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ (ਸਰਹਿੰਦ) ਦਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਪਹਿਲੇ ਅਕਾਲੀ-ਨਿਹੰਗ

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਹਿਲੇ ਨਿਹੰਗ ਯੋਧਾ ਸਨ ਅਤੇ ਨਿਹੰਗ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਕੇ ਜਥੇ ਸਿੰਘ

ਇਹ ਜੰਗੀ ਨਾਅਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਰਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕੀ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ "ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਕੇ ਜਥੇ ਸਿੰਘ" ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਭਾਵ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਗੇ। ਇੱਕ ਫੌਜ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਮੁੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
ਯਾਦਗਾਰ

ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ-ਸਰਹਿੰਦ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

*ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਭਰਾ)
*ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਭਰਾ)
*ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ (ਭਰਾ)
* ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ
ਨੋਟ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ

ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ (, ਜਿਸ ਨੂੰ Los Ángeles ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਸਪੇਨੀ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤੀ ਨਾਂ ਐੱਲ.ਏ. ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 2010 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ 3,792,621 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 469 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ-ਲਾਂਗ ਬੀਚ-ਸਾਂਤਾ ਆਨਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਸਾਂਖਿਅਕੀ ਇਲਾਕਾ ਅਤੇ ਵਧੇਰਾ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਇਲਾਕਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 2010 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 12,828,837 ਅਤੇ 1.8 ਕਰੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। and the second largest in the United States. ਇਹ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਕਾਊਂਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਸਲੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਸੰਪੂਰਨ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਇਲਾਕਾ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਐਂਜਲੀਨੋ ਜਾਂ ਐਂਜਲਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਡਾਲਸ

ਡਾਲਸ () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਟੈਕਸਸ ਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਡਾਲਸ-ਫ਼ੋਰਟ ਵਰਦ ਮੈਟਰੋਪਲੈਕਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਿਨ, ਡਾਲਸ, ਡੈਂਟਨ, ਕਾਫ਼ਮੈਨ ਅਤੇ ਰਾਕਵਾਲ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਬਿਊਰੋ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1,197,816 ਹੈ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਕਸਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਆਈਆ ਸੋਫ਼ੀਆ

ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਜਾਂ ਆਇਆਸੋਫੀਆ (ਚਰਚ ਆਫ਼ ਹੋਲੀ ਵਿਸਡਮ ਜਾਂ ਵਰਤਮਾਨ ਆਇਆਦਫਆ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ) ਇੱਕ ਪੂਰਵ ਪੂਰਵੀ ਆਰਥੋਡੋਕਸ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਜਿਸਨੂੰ 1453 ਵਿੱਚ ਕਸੰਨੀਆ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਮਾਨ ਬਿੱਜਾਂਤੀਨਾਂ ਨੇ ਮਸਜਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 1935 ਵਿੱਚ ਆਤਾਤੁਰਕ ਨੇ ਉਸਦੀ ਗਿਰਜੇ ਅਤੇ ਮਸਜਦ ਦੇ ਰੂਪ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸਤਨਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਲਾਸ਼ਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੈਟੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ "ਸੇਂਕਟਾ ਸੋਫੀਆ" (Sancta Sophia) ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਆਇਆਸੋਫੀਆ" (Ayasofya) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਸਨੂੰ "ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ" (Saint Sophia) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਗਿਰਜੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਹੁਣ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਰਜੇ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਬਾਅਦ ਕਸਨਟਿਅਨ ਪੰਨਾ ਬੇਟੇ ਕਸਨਟਿਅਸ ਸਮਿਖਿਅਕ ਇਸਨੂੰ ਬਣਵਾਇਆ ਪਰ 532 ਵਿੱਚ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਵੀ ਦੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਹੰਗਾਮਿਆਂ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਜਸਟੇਨੀਨ ਪੰਨਾ ਨੇ ਫਿਰ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ 27 ਦਸੰਬਰ 537 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਆਸ਼ਬੈਲੇਹ ਦੇ ਗਿਰਜੇ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਹੈ। ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਕਈ ਵਾਰ ਜਲਸਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 558 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਗੁੰਬਦ ਗਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ 563 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਫਿਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਗੁੰਬਦ ਵੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। 989 ਦੇ ਭੁਚਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਅੱਪੜਿਆ। 1453 ਵਿੱਚ ਕਸੰਨੀਆ ਦੇ ਉਸਮਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਇੱਕ ਮਸਜਦ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਹਾਲਤ 1935 ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਕਮਾਲ ਆਤਾਤੁਰਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।

ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਬੀਜਾਂਟਿਨ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਮਾਨ ਵਾਸਤੂਸ਼ਿਲਪ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਤਮਾਨੀਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਰ ਮਸਜਦਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸ ਮਸਜਦ ਸੁਲੈਮਾਨ ਮਸਜਦ ਅਤੇ ਰੁਸਤਮ ਪਾਸ਼ਾ ਮਸਜਦ ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਦੇ ਵਾਸਤੁਸ਼ਿਲਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਉਸਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮਸਜਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਸਾਰੀ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਹਰ ਉਸਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਸਨਾਨ ਪਾਸ਼ਾ ਉਸਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮੇਨਾਰੋਂ ਸਥਾਪਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਸਜਦ ਵਿੱਚ ਮਿੰਬਰ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹਜਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਸਲਿਮ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਰਿਫਾਈਂ ਰਾਸ਼ਦੀਨ ਨਾਮ ਦੀ ਕਰਤਆਂ ਸਥਾਪਤ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਗੁੰਬਦ ਦਾ ਵਿਆਸ 31 ਮੀਟਰ (102 ਫੀਟ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 56 ਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਗੈਲਰੀ


Image:Haga_Sofia_RB5.jpg|ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਦੀ ਮਹਰਾਬ
Image:Istanbul asv2020-02 img45 Hagia Sophia.jpg|ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ
DSC03812_Istanbul_-_Aya_Sophia_-_Fontana_ottomana_per_abluzioni_%281740%29_-_Foto_G._Dall%27Orto_24-5-2006.jpg|ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਇੱਕ ਓਜੋਖਾਨਾ ਜੋ ਉਸਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤਾ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ
ਉਪਗ੍ਰਹਿ

thumb|right|


ਉਪਗ੍ਰਹਿ (ਅੰਗਰੇਜੀ: Satellite) ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ- ਮਾਨਵ ਨਿਰਮਤ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਦਾਰਥ (Object) ਦੂਜੇ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ ਤਾ ਉਹ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 11 ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ 11ਵੇਂ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਖੋਜ 1987 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ ਸੂਰਜ ਤੋ ਲਗਭਗ 1500 ਕਰੋੜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ R26-27 ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਧਾਰਨ ਲਈ ਚੰਦਰਮਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਉਪਗ੍ਰਹ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਸਾ ਦਾ ਸਪੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਮਾਨਵ ਨਿਰਮਿਤ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਨਾਉਟੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਬਣਤਰ

ਬਣਾਉਟੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਢਾਂਚਾ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ 10 ਤੋਂ 30 ਗੁਣਾ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਕਾਰਨ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂਤਾ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਖਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਉੱਪਰ ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ

*ਚੀਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤੰਗ ਉਡਾਇਆ ਕੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ।
*1752 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਨੇ ਪਤੰਗ ਨਾਲ ਧਾਤ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ।
*ਸੰਨ 1945 ਵਿੱਚ ਆਰਥੁਰ ਸੀ। ਕਲਾਰਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਫਿਕਸ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
*ਸੰਨ 1957 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਸਪੂਤਨਿਕ-1 ਨਾਂਅ ਦਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਦੀ ਦੌੜ ਜਿਹੀ ਲੱਗ ਗਈ।
*ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਐਕਸਪਲੋਰ-1, 1962 ਵਿੱਚ ਟੈਲਸਟਾਰ, 1963 ਵਿੱਚ ਸਾਈਨਕੌਮ-2, 1972 ਵਿੱਚ ਲੈਂਡਸੈਟ, 1992 ਵਿੱਚ ਸੀ। ਓ. ਬੀ. ਈ. ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਨਾਸਾ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਨਾਂਅ ਦੇ ਬਨਾਉਟੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ।
ਲਾਭ

ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਸੂਸੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਫਿੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ
*ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਟੈਲੀਫੋਨ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
*ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
*ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਬਨਸਪਤੀ, ਭੂਮੀ, ਚਟਾਨਾਂ, ਬਰਫ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
*ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਪਗ੍ਰਹਿ
ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ

ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ (, ਸੂਮਾਲੀਲਾਂਦ ਜਾਂ ਅਰਦ ਅਸ-ਸੂਮਾਲ) ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਤ ਯਥਾਰਥ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇ ਸਵਰਾਜੀ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ ਰੱਖਿਅਕ ਦਾ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ੨੬ ਜੂਨ ੧੯੬੦ ਨੂੰ ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ ਦੇ ਮੁਲਕ ਵਜੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਸੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ੧ ਜੁਲਾਈ ੧੯੬੦ ਨੂੰ ਸੋਮਾਲੀ ਗਣਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ-ਰਾਜਖੇਤਰ (ਪੂਰਵਲਾ ਇਤਾਲਵੀ ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ) ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ।

ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਥੋਪੀਆ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਿਬੂਤੀ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਦਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਪੁੰਤਲੈਂਡ ਖੇਤਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਅਬਖ਼ਾਜ਼ੀਆ

ਅਬਖ਼ਾਜ਼ੀਆ ( ਅਫਸਨੀ, IPA /apʰsˈnɨ/; ਅਪਖ਼ਾਜ਼ੇਤੀ; ਅਬਖ਼ਾਜ਼ੀਯਾ) ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤਟ ਅਤੇ ਕਾਕੇਸਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਤਕਰਾਰੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ।

ਅਬਖ਼ਾਜ਼ੀਆ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਲਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਬਖ਼ਾਜ਼ੀਆ ਦਾ ਗਣਰਾਜ ਜਾਂ ਅਫਸਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਰੂਸ, ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ, ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ, ਤੁਵਾਲੂ, ਨਾਉਰੂ ਅਤੇ ਵਨੁਆਤੂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਸ਼-ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਮੁਲਕਾਂ ਦੱਖਣੀ ਉਸੈਟੀਆ, ਟਰਾਂਸਨਿਸਤੀਰੀਆ ਅਤੇ ਨਾ-ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਨਗੌਰਨੋ-ਕਾਰਾਬਾਖ ਵੱਲੋਂ ਵੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ
ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ

thumb|right|250px|ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਝੰਡਾ
thumb|right|250px|ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ (ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) (ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੋਰ 'ਤੇ ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਯੂ. ਕੇ. ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਯੂਰਪ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ ਹੈਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਬੋਰਡਰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬੋਰਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਵੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਟਾਪੂ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਥੱਲੇ ਬਣਾਈ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਫਰਾਂਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੰਡਨ ਹੈ, ਪਰ ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਵੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਟੋ ਦੇਸ਼
ਦਾਰ ਅਸ ਸਲਾਮ

ਦਾਰ ਅਸ ਸਲਾਮ () ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰੀ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੂਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਿਨੋਂਦੋਨੀ, ਮੱਧ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਲਾਲਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤਮੇਕੇ। ਦਾਰ ਅਸ ਸਲਾਮ ਖੇਤਰ ਦੀ 2002 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਅਬਾਦੀ 2,497,940 ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਦਾਰ ਅਸ ਸਲਾਮ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਕ ਦਰਜਾ ਦੋਦੋਮਾ ਹੱਥੀਂ ਗੁਆ ਲਿਆ ਸੀ (ਇੱਕ ਹਰਕਤ ਜੋ 1996 ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ), ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸਥਾਈ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਗਲੇ ਦਾਰ ਅਸ ਸਲਾਮ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ

ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ (ਉਰਦੂ - محمد علی جناح ; ਮੂਲ ਗੁਜਰਾਤੀ ਤੋਂ: માહમદ અલી ઝીણા; 'ਮਾਹਮਦ ਅਲੀ ਝੀਣਾ, ਜਨਮ:25 ਦਸੰਬਰ 1876 ਮੌਤ - 11 ਸਤੰਬਰ 1948) ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਸੀ ਜਿਹਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਬਣੇ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਇਦੇ-ਆਜ਼ਮ ਯਾਨੀ "ਮਹਾਨ ਆਗੂ" ਅਤੇ ਬਾਬਾ-ਏ-ਕੌਮ ਯਾਨੀ "ਰਾਸ਼ਟਰਪਿਤਾ" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨਾਹ 1916 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਏਕਤਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਦੇ ਨਾਲ ਲਖਨਊ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ

ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ, ਹੁਣ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਕਰਾਚੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਜੀਰ ਮੈਂਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸਰੋਜਿਨੀ ਨਾਇਡੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਜਿੰਨਾਹ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੰਨਾਹ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 1876 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾਹ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨਾਹ, ਮਿਠੀਬਾਈ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾਭਾਈ ਪੁੰਜਾ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ।

ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਜਿੰਨਾਹ ਭਾਈ ਇੱਕ ਸੰਪੰਨ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਪਾਰੀ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਜਿੰਨਾਹ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਾਠੀਆਵਾੜ ਛੱਡ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਬਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿੰਨਾਹ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੱਛੀ, ਸਿੰਧੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ। ਜਿੰਨਾਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਸਿੰਧ ਮਦਰੱਸਾ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਗੋਕੁਲਦਾਸ ਤੇਜ ਮੁਢਲੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਫਿਰ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲ ਕਰਾਚੀ ਜਾ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਜਿੰਨਾਹ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1876
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1948
ਹਰਾਰੇ

ਹਰਾਰੇ (1982 ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਸੈਲਿਸਬਰੀ) ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 16,06,000 (2009) ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ (2009) ਦੀ ਅਬਾਦੀ 28,00,000 ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰਾਰੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੂਬੇ ਦੇ ਤੁਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਮਾਕੂ, ਮੱਕੀ, ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਸਟੀਲ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਹਨ। ਇਹ 1483 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਨਿੱਘਾ ਸੰਜਮੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬਾਕੂ

ਬਾਕੂ (, ) ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਨਾਲ਼ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਕਾਕੇਸਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਬਸ਼ੇਰੋਨ ਪਰਾਇਦੀਪ, ਜੋ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਹਨ: ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਹਿਰ (53 ਏਕੜ)। 2009 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 20 ਲੱਖ ਸੀ; ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅੰਡੋਰਾ ਲਾ ਵੇਲਾ

ਅੰਡੋਰਾ ਲਾ ਵੇਲਾ (, ) ਅੰਡੋਰਾ ਦੀ ਰਜਵਾੜਾਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚਕਾਰ ਪੀਰਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਾਦਰੀ-ਸੂਬੇ (ਪੈਰਿਸ਼) ਦਾ ਵੀ ਨਾਂ ਹੈ।

2011 ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 22,256 ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਸਕਾਲਦੇਸ-ਏਂਗੋਰਦਾਨੀ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੀ ਅਬਾਦੀ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।

ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਹੈ ਪਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਮਾਈ ਕਰ ਪਨਾਹਗਾਹ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਅਤੇ ਬਰਾਂਡੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦ ਹਨ। 1,023 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਯੂਰਪ ਵਿਚਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਕੀ ਤਫ਼ਰੀਹਗਾਹ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਡੋਰਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲੁਆਂਦਾ

ਲੁਆਂਦਾ ਜਾਂ ਲੋਆਂਦਾ, ਪਹਿਲੋਂ ਸਾਓ ਪਾਊਲੋ ਦਾ ਆਸੁੰਸਾਓ ਦੇ ਲੋਆਂਦਾ, ਅੰਗੋਲਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਉਤਲੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਗੋਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਅਬਾਦੀ 50 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਅ ਲੁਆਂਦਾ ਸੂਬੇ ਦੀ ਵੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ (ਸਾਓ ਪਾਊਲੋ ਅਤੇ ਰੀਓ ਦੇ ਹਾਨੇਈਰੋ ਮਗਰੋਂ) ਪੁਰਤਗਾਲੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਨਾਇਰੋਬੀ

ਨੈਰੋਬੀ ਕੀਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਲਾਗਲੇ ਇਲਾਕੇ ਮਿਲ ਕੇ ਨੈਰੋਬੀ ਕਾਊਂਟੀ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। "ਨੈਰੋਬੀ" ਨਾਂ ਮਾਸਾਈ ਵਾਕਾਂਸ਼ Enkare Nyrobi ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ" ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨੈਰੋਬੀ ਦਰਿਆ ਦਾ ਮਾਸਈ ਨਾਂ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ "ਸੂਰਜ ਹੇਠਾਂ ਹਰਾ ਸ਼ਹਿਰ" ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਬੰਗਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਉਪਨਗਰ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਨੈਰੋਬੀਆਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲੀ ਗੁਰਗਾ

ਲੀ ਗੁਰਗਾ (ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ 28 ਜੁਲਾਈ 1949 ਨੂੰ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਅਮਰੀਕੀ ਹਾਇਕੂ ਕਵੀ ਹੈ। 1997 ਵਿੱਚ ਉਹਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹਾਇਕੂ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2002 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ 'ਮਾਡਰਨ ਹਾਇਕੂ' ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਾਡਰਨ ਹਾਇਕੂ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਲਿੰਕਨ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਦੰਦ ਚਿਕਿਤਸਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੀ ਗੁਰਗਾ ਜਾਪਾਨੀ ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਐਡੋ ਕਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵੀ, ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦਾ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

* a mouse pours out (1988)
* The Measure of Emptiness (1991)
* dogs barking (1996)
* In and Out of Fog (1997)
* Fresh Scent (1998)
ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ

*http://www.baymoon.com/~ariadne/form/haiku/haiku.aesthetics.gurga.htm
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

*ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ
*ਮਾਸਾਓਕਾ ਸ਼ਿਕੀ
*ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਈਸਾ
*ਹਾਇਕੂ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਸਾਰਸ (ਪੰਛੀ)

thumb|ਸਾਰਸ ਜੋੜੀ
ਸਾਰਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਂਚ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੰਛੀ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਰਾਜਕੀ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਭਾਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜਲਵਾਯੂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਸਾਰਸ ਇੱਥੇ ਦੇ ਸਥਾਈ ਪਰਵਾਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਪੰਛੀ

ਪੰਛੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਏ'ਵਸ (Aves) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਪਰਾਂ ਅਤੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੰਤੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਛੀ 'ਟੈਰੋਪੌਡ' ਕਲਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
* ਪੰਛੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 10,000 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
* ਪੰਛੀ ਅੰਡੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੋਪਾਏ - ਰੀੜ੍ਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਖੰਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੁੰਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
* ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਖੰਭ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਵਿਕਿਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
* ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੰਮਿਗ ਬਰਡ 5 cm (2 in) ਅਤੇ ਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪੰਛੀ ਸ਼ਤਰਮੁਰਗ 2.75 m(9 ft) ਹੈ।
* ਪੰਛੀ ਉੱਡਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਥੋੜੀ ਦੂਰੀ ਲਈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੰਮੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਲਈ।
* ਪਰ ਕੁਝ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਭਾਰੇ ਸਰੀਰ ਕਾਰਨ ਉੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਡਾਈਨੋਸੌਰਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਉਤੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਮੋਆ ਅਤੇ ਐਲੀਫੈਂਟ ਬਰਡ, ਉਹ ਪੰਛੀ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਖੰਭਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀਵੀ, ਸ਼ਤਰਮੁਰਗ, ਈਮੂ, ਅਤੇ ਪੈਂਗੂਿੲਨ ਆਦੀ ਉਹ ਪੰਛੀ ਹਨ ਜੋ ਉੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਹੇ ਹਨ।
* ਕੁਝ ਪੰਛੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨੀ ਤੈਰ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੋਤੇ ਲਾ ਸਕਣ ਦੇ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।
* ਪੈਂਗੂਿੲਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪਥਰਾਟ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ - "ਪੰਛੀ" ਧਰਤੀ ਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਆਖਰੀ ਜੀਵਤ "ਡਾਈਨੋਸੌਰ" ਹਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਟੈਰੋਪੌਡ ਡਾਈਨੋਸੌਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਖੰਭਾ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਡਾਈਨੋਸੌਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਪੰਛੀ ਕਿਹੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਕਰੀਬ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਿਹਲਾਂ ਕਰੀਟੇਸ਼ੀਅਸ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਨ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਟੈਰਾਪੌਡ ਡਾਈਨੋਸੌਰਾਂ ਨਾਲੋ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਦਿਕ ਕਰੀਟੇਸ਼ੀਅਸ - ਪੈਲੀਯੋਜਿਨ ਵਿਲੁਪਤੀ ਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਡਾਈਨੋਸੌਰ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡਾਈਨੋਸੌਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ ਅਤੇ ਏ'ਵਸ (Aves) ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਏ - ਏ'ਵਸ (Aves) ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 10,000 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ

'ਫਰਾਂਸਿਸ' ਅਤੇ 'ਜੌਨ ਰੇ' ਨੇ 1676 ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ। 1758 ਵਿੱਚ 'ਕਾਰਲ ਲਿਨੀਅਸ' ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸੋਨੌਿਮਕ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਵਰਗੀਕਰਨ ਸਿਸਟਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਪੰਛੀ" ਧਰਤੀ ਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਆਖਰੀ ਜੀਵਤ "ਡਾਈਨੋਸੌਰ" ਹਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਟੈਰੋਪੌਡ ਡਾਈਨੋਸੌਰਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਡਾਈਨੋਸੌਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਪੰਛੀ ਕਿਹੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਕਰੀਬ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਿਹਲਾਂ ਕਰੀਟੇਸ਼ੀਅਸ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਜਦਿਕ, ਕਰੀਟੇਸ਼ੀਅਸ - ਪੈਲੀਯੋਜਿਨ ਵਿਲੁਪਤੀ ਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਡਾਈਨੋਸੌਰ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਡਾਈਨੋਸੌਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਰਗ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਅ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਵਰਗ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਏ'ਵਸ (Aves) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਏ'ਵਸ (Aves) ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 10,000 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਏ'ਵਸ ਨੂੰ ਹੀ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਜੰਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਕੋਲੰਬੋ

ਕੋਲੰਬੋ (ਸਿੰਹਾਲਾ: කොළඹ, ਉੱਚਾਰਨ ; ) ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ, ਉਦਯੋਗਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਨਗਰ ਸ੍ਰੀ ਜੈਵਰਧਨਪੁਰਾ ਕੋਟੇ ਨਾਲ਼ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਕੋਲੰਬੋ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ੍ਰੀ ਜੈਵਰਧਨਪੁਰਾ ਕੋਟੇ ਇਸ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਸਤ ਅਤੇ ਚਹਿਲ-ਪਹਿਲ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵੈਰਾਨੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੱਦਾਂ ਵਿਚਲੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 752,993 ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਜੈਵਰਧਨਪੁਰਾ ਕੋਟੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਰਾਜਾਨੀਤਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ
ਮਨਾਮਾ

ਮਨਾਮਾ ( ) ਬਹਿਰੀਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 155,000 ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਅਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਉੱਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਉੱਤੇ ਓਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਹੱਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਚੌਧਰ ਸਮੇਂ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਮੁਲਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਹਿਰੀਨ ਦੇ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤਰੱਕੀ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ '90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਬਹੁਵਿਧ ਕਰਨ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮਨਾਮਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਲੀ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਰਬ ਲੀਗ ਵੱਲੋਂ 2012 ਵਿੱਚ ਮਨਾਮਾ ਨੂੰ ਅਰਬ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹਿਰੀਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਦੋਹਾ

ਦੋਹਾ (, ਜਾਂ , ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ: "ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ") ਕਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 2008 ਵਿੱਚ 998,651 ਸੀ। ਇਹ ਕਤਰ ਦੀਆਂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜਿਸਦੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ 60% ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਅਤੇ HEC ਪੈਰਿਸ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕੈਂਪਸ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਤਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਦ ਪ੍ਰਿੰਸੇਸ ਡਾਇਰੀਜ

ਦ ਪ੍ਰਿੰਸੇਸ ਡਾਇਰੀਜ(The Princess Diaries) ਚਿਕ - ਲਿਟ ਅਤੇ ਯੰਗ ਐਡਲਟ ਕਲਪਿਤ- ਕਥਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਮੇਗ ਕਾਬੋਟ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਿਕਰਯੋਗ ਲੜੀ, ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ। 'ਦ ਪ੍ਰਿੰਸੇਸ ਡਾਇਰੀਜ' ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਜਰਨਲ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮੇਗ ਕਾਬੋਟ ਆਪਣੀ ਵੇਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ:- ਮੈਨੂੰ ਦ ਪ੍ਰਿੰਸੇਸ ਡਾਇਰੀਜ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਮੀਆ ਦੀ ਮਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ! ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸੀ (ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ - ਪਿਤਾ ਮਜਾਕ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਜਿਦ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਅਸਲੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਣੀ, ਤੁਰੰਤ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਅੱਛਾ ਇਨਸਾਨ ਬਨਣ ਲਈ ਹਰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਸੀ) ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਠੋਹਕਰ ਖਾਣ ਲਈ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। .. ਅਤੇ VOILÀ ! (ਵੋਇਲਾ) ਦ ਪ੍ਰਿੰਸੇਸ ਡਾਇਰੀਜ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਰਮਨਪਿਆਰੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗਾਇਕ, ਫਿਲਮਾਂ, ਅਤੇ ਧੁਨਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਈ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਕਥਾਵਾਚਨ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਬੋਟ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ 'ਪ੍ਰਿੰਸੇਸ ਇਨ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ' ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਧਿਆਪਕ ਜੋ ਮੀਆ ਦੇ ਲੇਖਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ "ਚਿਕਨੇ ਪੌਪ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸੰਦਰਭਾਂ" ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।

ਕਾਬੋਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਲੜੀ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਲੜੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਮੀਆ 18 ਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ (ਮੀਆ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲ
ਪਿਓਂਗਯਾਂਗ

ਪਿਓਂਗਯਾਂਗ (평양, , ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ: "ਪੱਧਰੀ ਭੋਂ") ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਏਦੋਂਗ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 2008 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 3,255,388 ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਪਿਓਂਗਾਨ ਸੂਬੇ ਤੋਂ 1964 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਸ਼ਹਿਰ (ਚਿਖਾਲਸੀ) ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸਿਓਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ (ਤੇਊਕਬਿਓਲਸੀ) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਪਨਾਮਾ ਸ਼ਹਿਰ

ਪਨਾਮਾ ਸ਼ਹਿਰ () ਪਨਾਮਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 880,961 ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਅਬਾਦੀ 1,272,672 ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਨਾਮਾ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਪਨਾਮਾ ਨਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਗਾਮਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਤਿੰਨ ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਨਾਮਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ