JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
श्राद्ध पक्ष

मनु

यद्यपि पितृपक्ष हरेक महिनाको कृष्णपक्ष हो |तथापि पछि गएर हरेक पक्षको पन्ध्रदिन श्राद्ध नगरेर औंसीको दिन दर्शश्राद्ध गर्ने प्रचलन बढ्यो |पछि गएर १२महिनाका औंसिहरूमा पनि श्राद्ध नगरेर कुनै महिनाको अपरपक्षमा श्राद्ध गर्न थालियो |पछि गएर भाद्रपदाकृष्णपक्ष या आश्विनमहिनाकृष्णपक्षमा (गुजरात-महाराष्ट्रको बमोजिम भाद्रपद)का कृष्ण पक्षलाई हाम्रा हिन्दू धर्ममा श्राद्ध पक्षका रूपमा मनिएको। यसलाई महालयपक्ष वापितृ पक्ष पनि भनिन्छ। श्राद्धको महिमा एवं विधिको वर्णन ऋग्वेदी अश्वलायनगृह्यसूत्र शुक्लयजुर्वेदी कात्यायन श्राद्धकल्पसूत्र,कृष्णयजुर्वेदी आपस्तम्वगृह्यसूत्र,सामवेदीगोभिलगृह्यसूत्र,श्रौत-गृह्यसूत्रानुगामी मनुस्मृति, याज्ञवल्क्यस्मृति,कात्यायनस्मृति, पुराणहरू महाभारतमनुस्मृतिविष्णु,वायु वराह,मत्स्य,गरुडपुराण आदि शास्त्रहरूमा यथास्थान गरिएको छ। श्राद्धको अर्थ आफ्नो पितृदेवहरू,वंश परम्परा,धर्मसंस्कृति इष्टहरूप्रति श्रद्धा राख्नु हो।हिंदूहरूका वेदानुगमन गर्ने शास्त्रहरूमा भनिएको छ कि जुन स्वजन आफ्नो शरीरलाई छोडेर गए चाहे उनीहरू कुनै पनि रूपमा अथवा कुनै पनि लोकमा रहुन्, उनीहरूको तृप्ति अनि सद्गतिको लागि श्रद्धा सहित जुन शुभकर्म गरिन्छ सत्संकल्पका साथ नित्यतर्पण गरिन्छ,तथा वार्षिक तिथिमा ब्राह्मणभोजन र पिण्डदान गरिन्छ त्यो श्राद्ध हो। भनिन्छ श्रावणको पूर्णिमाबाट नैं पितृहरू मृत्यु लोकमा आउछन् अनि नवांकुरित कुशको चुच्चाहरूमा विराजमान हुन्छन्। यस्तो लाग्दछ कि पितृपक्षमा हामी जुन पितृहरूका नाम लिन्छौं,पत्रं पुष्पं जे प्रदान गर्दछौँ उनीहरू सूक्ष्म रूपमा आएर ग्रहण गर्दछन्। पितृपक्षमा घरपट्टिका तीनपुस्ता मामाघरका तीन पुस्ता गरी दुवै कुलका पितृहरूलाई पिंडदान गर्ने विधान छ।

पुराणहरूका अनुसार मृत्युका देवता यमराज श्राद्ध पक्षमा जीवलाई मुक्त गर्दछन्, ताकि उनी स्वजनहरूका यहाँ गएर तर्पण ग्रहण गर सकुन्। श्राद्ध पक्षमा वृथामांसाहार पूर्णरूपले वर्जित मानिएको छ। श्राद्धपक्षको माहात्म्य उत्तर तथा उत्तर-पूर्व भारतमा ज्यादा छ। तमिलनाडुमा आदि अमावसाई, केरलमा करिकडा वावुबली अनि महाराष्ट्रमा यसलाई पितृ पंधरवडा नामबाट जान्दछन्। श्राद्ध स्त्री या पुरुष, कुनैले पनि गर्न सक्दछ्न्। श्रद्धाबाट गराइएको भोजन अनि पवित्रता नै श्राद्धको आधार हो। धेरै मान्छे आ-आफ्ना घरहरूमा नैं नित्यतर्पण गर्दछन्।

श्राद्धको अनुष्ठान गर्दा खेरी दिवंगत प्राणीको नाम गोत्र प्रवर र स्वरूपको उच्चारण गरिन्छ। हाथहरूमा कुशको पैंती (उंगलीमा लानेको लागि कुशको अङ्गूठी जस्तो आकार बनान) हालेर काले तिलबाट मिलेको जलबाट पितरहरूको नित्यतर्पण गरिन्छ। भनिन्छ कि एक तिलको दाना बत्तीस सेर स्वर्ण तिलहरूको बराबर हुन्छ| परिवारको उत्तराधिकारी या ज्येष्ठ पुत्र नैं श्राद्ध गर्दछ। जसका घरमा कुनै पुरुष छैन, त्यहां स्त्रिहरू नैं यस रिवाजलाई निभाउँछन्। परिवारको अन्तिम पुरुष सदस्य आफ्नो श्राद्ध जीते जी गर्नको लागि स्वतन्त्र मानिएको छ। संन्यासीहरू आफ्नो श्राद्ध आफ्नो जीवनमा गरी नैं हाल्छन्।

श्राद्धपक्षमा अन्य देवकार्य वर्जित मानिएकाछन्। श्राद्धको समय साढे बाह्र बजे भन्दा एक बजेका बीच उपयुक्त मानिएको छ। यात्रामा गरिहकोे व्यक्ति, रोगी या निर्धन व्यक्तिलाई काँचो अन्नबाट श्राद्ध गर्न सक्ने शास्त्रीय व्यवस्था छ केही मान्छे कागहरू, कु्कुरहरू अनि गाईहरूकालागि पनि श्राद्धांश निकाल्दछन्। भन्दछन् कि यो समय सबै जीव यमराजका एकदम नजिकछन् अनि गाई वैतरणी पार गर्नमा सहायक छिन्।

श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित
लक्ष्मण झूला

लक्ष्मण झूला ऋषिकेशमा गंगा नदीमा बनयो एक पुल हो।

पुरातन कथनानुसार भगवान श्रीरामका अनुज लक्ष्मणले यसै स्थानमा जूटको रस्सीहरुका सहारे नदीलाई पार गरेको थियो। स्वामी विशुदानंदको प्रेरणाबाट कलकत्ताका सेठ सूरजमल झुहानूबलाले यो पुल सन् १८८९मा फलामका मजबूत तारहरूबाट बनाएका हुन्, यसले पूर्व जूटको रस्सीहरूको नैं पुल थियो एवं रस्सहरुका यस पुलमा मान्छेको छींकेमा बिठाकर खिंचिन्थ्यो। किन भनें फलामका तारहरूबाट बनेको यो पुल पनि १९२४को बाढमा बह गया। यसपछि मजबूत एवं आकर्षक पुल बनाएइयो।

यस पुलका पश्चिमी किनारामा भगवान लक्ष्मणको मन्दिर हो जबकि यसका दोस्रो ओर श्रीरामको मन्दिर हो। भनिन्छ कि श्रीराम स्वयं यस सुंदर स्थलमा पुगेका थिए। पुललाई पार गरेर देब्रेपटि पैदल बाटो बदरीनाथलाई तथा दायाँ पटि स्वर्गाश्रमतिर जान्छ। केदारखंडमा यस पुलका तल इंद्रकुंडको विवरण हो, जुन अब प्रत्यक्ष छैन।
सन्दर्भ

श्रेणी:ऋषिकेश
श्रेणी:भारतमा पुल
गोलघर, बिहार

गोलघर अर्थात् गोलो घर, भारतको बिहार राज्यको राजधानी पटनाको गान्धी मैदानको पश्चिममा रहेको अन्न भण्डार गर्ने ठूलो भकारी को। सन् १७७० मा आएको भयङ्कर सुख्खाका बेलामा लगभग १ करोड मानिस भोकमरीले ग्रसित भएका थिए। त्यही बेलामा गभर्नर जनरल वारेन हेस्टिङले गोलघर निर्माणको योजना बनाएका थिए। सोही योजना अनुरूप ब्रिटिश इन्जीनियर जोन गार्स्टिनले अनाजको भण्डारणको लागि यस गोलघरको निर्माणको शुरुवात २० जनवरी १७८४ मा गराएका थिए। यसको निर्माण कार्य ब्रिटिश राजमा २० जुलाई, १७८६ मा सम्पन्न भएको थियो। यसमा एक साथ १४०००० टन अनाज राख्न सकिन्छ।

स्तुपको शैलीमा निर्माण गरिएको यस भवनको उचाई २९ मिटर रहेको छ। स्तम्भरहित यस गोलघरको आधारको भित्ताको मोटाइ ३.६ मिटर छ। यसको वरिपरि घुमाउरो शैलीमा बनाइएका १४५ वटा खुड्किला चढेर जो कोहीले पनि यसको टुप्पोमा उक्लिन सक्दछन्। जहाँबाट शहर तथा गङ्गाको मनोरम दृश्यलाई नियाल्न सकिन्छ।
लोकप्रिय संस्कृतिमा

गोलघरलाई सन् २०१९ को हिन्दी चलचित्र इण्डियाज मोस्ट वान्टेडमा देखाइएको छ।
चित्रदीर्घा


Image:Golghar, Patna, 1888.jpg|गोलघर, पटना, सन् १८८८ मा बनाइएको चित्र
Image:Golghar at Bankipur, near Patna, 1814-15.jpg|गोलघर, पटना, १९औँ शताब्दीमा बनाइएको चित्र

सन्दर्भ सामग्रीहरू
कीटनाशक

कीटनाशक रासायनिक या जैविक पदार्थहरूको यस्तो मिश्रण हुन्छ जुन कीडे मकोडहरूबाट हुनेवाला दुष्प्रभावहरूको कम गर्न, तिनलाई मारने या तीबाट बचाउनको लागि गरिन्छ। यसको प्रयोग कृषिका क्षेत्रमा रुख विरुवाहरूको बचाउनको लागि बहुतायत रूपमा गरिन्छ। कार्बोनिक कीटनाशक बिषादी ३ प्रकारका छन 1 क्लोरिनयुक्त 2 फस्फोरसयुक्त 3 कार्बोनेट अकार्बोनिक कीटनाशक बिषादी खनिज पदार्थ बाट बनाईन्छ ।

कीटनाशक बिषादि २ प्रकारका छन ती हुन कार्बोनिक र अकार्बोनिक कीटनाशक
कीतनाशक बिषादिले मानिस लगायत जीव जन्तुलाइ प्रत्यक्ष तथा अप्रतक्ष रूपमा हानि गरेको हुन्छ।
यो पनि हेर्नुहोस्।

*शाकनाशी
*अपतृणनाशी
बाहिरी लिङ्कहरू

श्रेणी:आधार
श्रेणी:कृषिविज्ञान
श्रेणी:रसायन शास्त्र
अमोनिया

thumb|तिक्ताति (NH३)का अणुमा परमाणुहरूको स्थितिलाई दर्शाता त्रि-आयोमी मडल, निला रंगबाट नाइट्रोजन|भूयाति तथा सेतोबाट उदजनका [[परमाणुलाई देखाइएको छ।]]
तिक्ताति (अमोनिया) एक तीक्ष्ण गंधवाला रंगहीन ग्याँस हो। यो हावाभन्दा हल्का हुन्छ तथा यसको वाष्प घनत्व ८.५ हुन्छ। यो पानीमा अति घुलनशील हुन्छ। तिक्तातिको तरल घोललाई लिएर तिक्ताति बन्दछ यो क्षारीय प्रकृतिको हुन्छ। जोसेफ प्रिस्टलेले सर्वप्रथम अमोनियम क्लोराइडलाई चूनाकासाथ तताएर गरेर तिक्ताति ग्याँसलाई तयार गरे। बर्थेलाटले यसको रासायनिक संरचनाको अध्ययन गरे तथा यसलाई बनाउनका लागि आवश्यक तत्त्वहरूको पत्ता लगाए। प्रयोगशालामा अमोनियम क्तलोराइड तथा सुख्खा चूनाको मिश्रणलाई तताएर तिक्ताति ग्याँस तयार गरिन्छ।
विधि

प्रयोगशालामा अमोनियम क्लोराइड र क्याल्सियम हाइड्रोअक्साइडको मिश्रणलाई हाड ग्लास टेस्टट्यूबमा राखेर तताई अमोनिया ग्यास बनाइन्छ।

रासायनिक समीकरण

{2NH_4Cl + Ca(OH)_2 ------- CaCl_2 + 2H_2O + 2NH_3}
उपयोग

यूरिया, तिक्तातु गन्धीय (अमोनियम सल्फेट), तिक्तातु भास्वीय (अमोनियम फास्फेट), तिक्तातु भूयीय (अमोनियम नाइट्रेट) आदि रासायनिक खादहरूको बनाउनमा तिक्तातिको उपयोग गरिन्छ। ठूलो मात्रामा भूयिकाम्ल (नाइट्रिक एसिड) तथा क्षारातु प्रांगारीय(सोडियम कार्बोनेट)का निर्माणमा यसको उपयोग गरिन्छ। बरफ बनानका कारखानमा शीतलीकारकका रूपमा तिक्तातिको उपयोग गरिन्छ। प्रयोगशालामा प्रतिकारकका रूपमा यसको उपयोग गरिन्छ। लिएर तिक्तातिको उपयोग कपडहरूबाट तेल ग्रीज आदिका दागलाई छुडाने को लागि गरिन्छ। क्षारातु प्रांगारीय (अमोनियम कार्बोनेट) बनाउनमा यसको उपयोग गरिन्छ। आफ्नो अत्यधिक उपयोगका कारण सारा दुनियामा यसको व्यापक मात्रामा उत्पादन हुन्छ। २००४मा सारा विश्वमा यसको आनुमानिक उत्पादन १० करोड ९० ला ख टन भएको थियो। २००६मा यसको उत्पादन लगभग १४ करोड ६५ ला ख टन भयो छ। तिक्ताति उत्पादनमा भारतको स्थान चीन पछि द्वितीय छ। यो दुइटै देश विश्व उत्पादनको क्रमशः २८.४% तथा ८.६% उत्पादित गर्दछन्। रूस ८.४% तथा संयुक्त राज्य अमेरिका ८.२%का उत्पादन सहित तेश्रो र चौथो स्थानमा छन्। कुल उत्पादनका ८०%को उपयोग उर्वरक बनानको लागि हुन्छ। भूयीकरण (नाइट्रीकरण)को प्रक्रिया द्वारा केही सजीवहरूमा वायुमंडलीय भूयातिबाट (नाइट्रोजनबाट) तिक्तातिको निर्माण हुन्छ।

कुनै उद्योग या तिक्ताति टैंकबाट तिक्तातिको रिसाव भएर यदि अचानक तिक्ताति वातावरणमा फैलिन्छ त आँखा तथा अनुहार एकदम अधिक पानीले धुनु पर्दछ। तिक्ताति जलमा अति घुलनशील छ यसैले अनुहारलाई पानीले धुनाले यो घोलेर अलग हुन जान्छ।
सन्दर्भ

श्रेणी:रसायन शास्त्र
श्रेणी:नाइट्रोजन
एलेक्जेन्डर ग्राहम बेल

एलेक्जेन्डर ग्राहम बेल (Alexander Graham Bell) (३ मार्च, १८४७ – २ अगस्त, १९२२)लाई सारा दुनियाले सामान्यतया टेलिफोनको आविष्कारकका रूपमा जान्ने गर्छन्। धेरै कम मान्छे मात्र यो जान्दछन् कि ग्राहम बेलले टेलीफोनको आबिश्कार मात्र होइन, कम्युनिकेशन टेक्नोलजीका क्षेत्रमा धेरै उपयोगी आविष्कार गरेका छन्। अप्टिकल-फाइबर सिस्टम, फोटोफोन, बेल र डेसिबॅल यूनिट, मेटल-डिटेक्टर आदिका आविष्कारकहरू श्रेय पनि तिनलाई नैं जान्छ। यी सबै यस्तो प्रविधीमा आधारित छन्, जसको बिना सञ्चार-क्रंतिको कल्पना पनि गर्न सकिन्न।
जीवनी

ग्राहम बेलको जन्म स्कटल्याण्डको एडिनबर्गमा ३ मार्च सन १८४७मा भएको थियो।
विलक्षण प्रतिभाका धनी

ग्राहम बेलको विलक्षण प्रतिभाको अन्दाज यस कुराबाट लगाउन सकिन्छ कि उनी मात्र तेह्र वर्षका उमेरमा नैं ग्रेजुएट भएका थिए। यो पनि एकदम आश्चर्यको कुरा हो कि उनी केवल सोह्र वर्षको उमेरमै एक राम्रो म्यूजिक टीचरका रूपमा प्रसिद्ध भएका थिए।
आमाको बहिरोपनाले देखायो बाटो

अपांगता कुनै पनि व्यक्तिको लागि एक अभिशापभन्दा कम हुँदैन, तर ग्राहम बेलले अपंगतालाई अभिशाप बन्न दिएनन्। खासगरि, ग्राहम बेलकी आमा बहिरी थिइन्। आमाका सुन्नमा असमर्थताबाट ग्राहम बेल एकदम दुखी र निराश रहन्थे, तर आफ्नो निराशालाई उनीले कहिल्यै आफ्नो सफलताको बाटोमा रोकावट बन्न दिएनन्। उनले आफ्नो निराशालाई एक सकारात्मक मोड दिन नैं राम्रो बुझे। यही कारण थियो कि उनी ध्वनि विज्ञानको मददबाट नसुन्ने मानिसहरूको लागि यस्तो यन्त्र बनाउनमा सफल भए, जुन आज पनि बहिरा मानिसहरूको लागि कुनै वरदान भन्दा कम छैन।
बहिराहरूसित खास लगाव

ग्राहम बेलले आफ्नो पूरा जीवन बहिरा मानिसहरूको लागि कार्य गर्नमा लागे भन्नुहुन्छ भने शायद त्यो गलत हुने छैन। उनको आमा त बहिरो थिइन नै, ग्राहम बेलकि पत्नी र उनका एक खास मित्र पनि सुन्नमा असमर्थ थिए। किन कि उनीहरूले शुरूबाट नैं यस्तो मानिसहरूको तकलीफलाई एकदम नजीकबाट महसूस गरेका थिए, यसैले तिनको जीवनको राम्रोपनको लागि र के गर्नु पर्दछ, यसलाई उनी राम्रो ढंगबाट सम्झिन सक्थिए। हुन सक्दछ कि शायद आफ्नो जीवनको यहि खास परिस्थितिहरूका कारणबाट ग्राहम बेल टेलीफोनका आविष्कारमा सफल हुन पाए।
आविष्कारहरूका जनक

ग्राहम बेल बाल्यकालबाट नैं ध्वनि विज्ञानमा गहिरो चासो राख्थे, त्यसैले लगभग २३ सालको उमेरमा नैं उनीहरूले एक यस्तो पियानो बनाए, जसको मधुर आवाज एकदम टाढासम्म सुन्न सकिन्थ्यो। केही समयसम्म उनी स्पीच टेक्नोलजी विषयका शिक्षक पनि भएका थिए। यस बेला पनि उनले आफ्नो प्रयास जारी राखे र एक यस्तो यन्त्रलाई बनाउनमा सफल भए, जुन म्यूजिकल नोट्स पठाउन मात्र सक्षम थिएन कि आर्टिकुलेट स्पीच पनि दिन सक्थ्यो। यो नै टेलीफोनको सबै भन्दा पुरानो मोडेल थियो।
बाह्य कडीहरू

*ग्राहम बेल नेको थियो मेटल डिटेक्टरको खोज


श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:टाडासञ्चार
श्रेणी:आविष्कारक
श्रेणी:सन् १८४७ मा जन्म
सांख्यकारिका

सांख्यकारिका सांख्य दर्शनको सबै भन्दा पुरानो उपलब्ध ग्रन्थ छ। यसका रचयिता ईश्वरकृष्ण छन्। संस्कृतका एक विशेष प्रकारका श्लोकहरूको "कारिका" भन्दछन्। सांख्यकारिकाहरूको समय बहुमतबाट ई. तृतीय शताब्दीको मध्य मानिन्छ। वस्तुत: यिनीहरूका समय यसले पर्याप्त पूर्वको प्रतीत हुन्छ।

यसमा ईश्वरकृष्णले भन्एको छ कि यसको शिक्षा कपिलबाट आसुरी लाई, आसुरीबाट पञ्चाशिकालाई र पञ्चाशिकाबाट तिनलाई प्राप्त भए। यसमा उनले सांख्य दर्शनको 'षष्टितन्त्र' नामक कृतिको पनि उल्लेख गरेकाछन्। सांख्यकारिकामा ७२ श्लोक छन् जुन आर्या छन्दमा लेखहरू छन्। यस्तो अनुमान गरिन्छ कि अन्तिम ३ श्लोक त्यस पछि जोडे गये (प्रक्षिप्त) छन्।

सांख्यकारिकामा सबै भन्दा प्राचीन भाष्य गौडपाद द्वारा रचित छ। दोस्रो महत्वपूर्ण भाष्य वाचस्पति मिश्र द्वार रचित सांख्यतत्वकौमुदी छ।

सांख्यकारिकाको चीनी भाषामा अनुवाद ६ठी शतीमा भयो। सन् १८३२मा क्रिस्चियन ला सेनले यसको लैटिनमा अनुवाद गरे। एच टी कोलब्रुकले यसलाई सर्वप्रथम अङ्ग्रेजींमा रूपान्तरित गरे।
बाहिरी कडीहरू

*सांख्यकारिका (गूगल पुस्तक; अन्वय, अर्थ, गौडपादभाष्य, भाष्यानुवाद, विषद टिप्पणी सहित)
*सांख्यकारिका:
*सांख्यकारिका (रोमनमा )
*संस्कृतमा सांख्यकारिका (अङ्ग्रेजी अर्थ सहित)

श्रेणी:दर्शन
श्रेणी:ग्रन्थ
श्रेणी:सांख्य
वाचस्पति मिश्र

वाचस्पति मिश्र (९०० - ९८० ई) भारतका दार्शनिक थिए जसले अद्वैत वेदान्तको भामती नामक सम्प्रदाय स्थापित गरे । ऊनी प्राचीन मिथिला विश्वविद्यालय को विद्वान थिए । वाचस्पति मिश्रले नव्य-न्याय दर्शनमा आरम्भिक कार्य पनि गरे जसलाई मिथिलाका १३औं शतीका गंगेश उपाध्यायले अगाडि बढाए ।
जीवनी

वाचस्पति मिश्र मिथिलाका ब्बाटो्मण थिए जुन भारत र नेपाल सीमाका निकट मधुबनीका पास अन्धराठाढी गाउँका निवासी थिए। यिनले वैशेषिक दर्शनका अतिरिक्त अन्य सबै पाँच आस्तिक दर्शनहरूमा टीका लेखेका हुन्। तिनका जीवनको वृत्तान्त धेरै केही नष्ट भए। यस्तो मानिन्छ कि उनको एक कृतिको नाम उनकी पत्नी भामतीका नाममा राखिएको हो ।
कार्य

उनले त्यस समयको हिन्दुहरुका लगभग सबै प्रमुख दार्शनिक सम्प्रदायहरूको प्रमुख कृतीहरु मा भाष्य लेखहरु छन्। यसका अतिरिक्त तत्वबिन्दु नामक एक मूल ग्रन्थ पनि लेखा छ जुन भाष्य छैन।

*१. तत्त्ववैशारदी – योगभाष्य मा टीका,
*२. तत्त्वकौमुदी - सांख्यकारिकामा टीका,
*३. न्यायसूची निबन्ध – न्यायसूत्र सम्बन्धी,
*४. न्यायवार्तिकतात्पर्य टीका – न्यायवार्तिकमा टीका,
*५. न्याय कणिका – मण्डनमिश्रका विधिविवेक ग्रन्थमा टीका,
*६. भामती - ब्रह्मसूत्रमा सियो सर्वाधिक मान्य एवं आदरणीय
*७. तत्त्वसमीक्षा – ब्रह्मसिद्धि ग्रन्थको टीका,
*८. ब्रह्मसिद्धि - वेदान्त विषयक ग्रन्थ
*९. तत्त्वबिन्दु – शब्दतत्त्व तथा शब्दबोधमा आधारित लघु ग्रन्थ,
बाहिरी लिङ्कहरू

*वाचस्पति मिश्र
*मिथिलाविभूति वाचस्पति मिश्र (पं सहदेव झा)

*S.S. Hasurkar, Vācaspati Miśra on Advaita Vedanta. Darbhanga: Nithila Institute of Post-Graduate Studies, १९५८.
*Karl H. Potter, "Vācaspati Miśra" (in Robert L. Arrington [ed.]. A Companion to the Philosophers. Oxford: Blackwell, २००१. ISBN ०-६३१-२२९६७-१)
*J.N. Mohanty, Classican Indian Philosophy. Oxford: Rowman & Littlefield, २०००. ISBN ०-८४७६-८९३३-६
*V.N. Seshagiri Rao, Vācaspati's Contribution to Advaita. Mysore: Samvit Publishers, १९८४.

श्रेणी:भाषा वैज्ञानिक
श्रेणी:वैयाकरण
श्रेणी:दार्शनिक
उत्सर्जन

•
१४. Minor कलिसेज •
१५. मेजर कैलिसेज •
१६. रीनल पैपिला •
१७. रीनल स्तम्भ
]]
उपापचयी (मेटाबोलिक) क्रियायहरूका फलस्वरूप बने उत्सर्जी पदार्थहरूलाई शरीर भन्दा बाहिर निकालनको क्रियालाई उत्सर्जन भन्दछन्। सजीव कोशिकाहरूका भित्र विभिन्न प्रकारकहरू जैव-रासायनिक क्रियाहरू भइ रहन्छ्न्। यिनी क्रियायहरूका समय केही बेकारी एवं विषैले पदर्थ उत्पन्न छ्दछन् जुन कोशिकाहरू अथवा शरीरको लागि उपयोगी हुँदैनन्। यदि तीलाई शरीरमा एकत्र हुने दियो भने त ती प्राणघातक पनि हुन सक्छन्ं। इनै पदार्थहरूको उत्सर्जनको क्रियामा शरीर बाहिर निकाल दिन्छ। केही हानिकारक एवं उत्सर्जी पदार्थ कार्बन डाईऔक्साइड, अमोनिया, यूरिया, यूरिक अम्ल तथा केही अन्य नाइट्रोजनका यौगिक छन्। यो पदार्थ जस विशेष अङ्गहरू द्वारा शरीर भन्दा बाहिर निकालिन्छन् तीलाई उत्सर्जन अङ्ग भन्दछन्।

विरुवाहरू एवं प्राणीहरू दुइटैमा उत्सर्जनको क्रिया हुन्छ तर विरुवाहरूमा कुनै विशेष उत्सर्जन-अङ्ग या तन्त्र हुँदैन अतः पौधे आफ्नो उत्सर्जी पदार्थ पत्तीहरू, छालहरू, फलहरू, बीजहरूका माध्यमबाट शरीरबाट निष्कासित गरिदिन्छन्। प्राणीहरूमा सबै उत्सर्जी पदार्थहरूका शरीर भन्दा बाहिर निकालनको लागि उत्सर्जी अङ्ग पाइन्छन्। मेरूदण्डी प्राणीहरूमा मुख्य उत्सर्जी अङ्ग वृक्क (चित्रित) छ जुन गहिरो ला ल रंगको सेमको बीजको आकृतिको हुन्छ। वृक्क आफ्नो ला खहरू वृक्क नलिकाहरूका माध्यमबाट रक्तलाई छानेर शुद्ध गर्दछ एवं छानेका वर्ज्य पदार्थहरूको मूत्रका माध्यमबाट निष्कासित गरिदिन्छ।
सन्दर्भ

श्रेणी:प्राणि विज्ञान
श्रेणी:उत्सर्जन
प्राचीन चीन

चीनको सबै भन्दा पुरानो राजवंश हो - शिया राजवंश । यिनीहरूको अस्तित्व एक लोककथा जस्तो लाग्दो थियो तर हेनानमा पुरातात्विक खनाई पछि यसको अस्तित्वको सत्यता सामुन्ने आयो । प्रथम प्रत्यक्ष राजवंश थियो -शांग राजवंश , जुन पूर्वी चीनमा १८वींबाट १२ औँ सताब्दी इसा पूर्व पिउँली नदीका किनारा बस गए । १२औं सताब्दी ईसा पूर्वमा पश्चिमबाट झाऊ शासकहरूले इनपर हमला गरे र यिनको क्षेत्रहरु मा अधिकार गर लियो । यिनले ५औं सताब्दी ईसा पूर्वसम्म राज गरे । यसपछि चीनका साना राज्य आपसी संघर्षमा भिड गए । ईसा पूर्व २२१ मा किन राजाहरूले चीनको प्रथम पल्ट एकीकरण गरे । यिनले राजाको कार्यालय स्थापित गरे र चीनी भाषाको मानकीकरण गरे । ईसा पूर्व २२०बाट २०६ ई.सम्म हान राजवंशका शासकहरूले चीनमा राज गरे र चीनको संस्कृतिमा आफ्नो अमिट छाप छोडी । यह प्रभाव अबसम्म विद्यमान छ । यिनले रेशम मार्गको पनि स्थापना रखी । हानहरुका पतन पछि चीनमा फिरबाट अराजकताको माहौल छा गयो । सुई राजवंशले ५८० ईस्वीमा चानको एकीकरण गरे जसका केही नैं सालहरु पछि (६१४ ई.) यस राजवंशको पतन भयो ।
यो पनि हेर्नुहोस्

*मध्यकालीन चीन
*आधुनिक चीन

श्रेणी:चीन
श्रेणी:चीनको इतिहास
अफिम युद्ध

उन्नाईस औँ शताब्दीका मध्यमा चीन र मुख्यतः बेलायतको बीच लडिएका दुइ युद्धहरूलाई अफीम युद्धको नामले चिनिन्छ। यो दुइ युद्ध उन्नाइसौँ शताब्दीको मध्यमा लामो समयदेखि चीन (क्विङ वंश) र बेलायत बीच भैरहेको विवाद चरम अवस्थामा पुगेको कारण भएको थियो । प्रथम युद्ध १८३९ बाट १८४२सम्म चल्यो र दोस्रो १८५६बाट १८६० सम्म चल्यो। दोस्रो पटकको युद्धमा फ्रान्स पनि ब्रिटेन सहित साथमा लडयो । दुवै युद्धमा चीनको पराजय भयो र चिनियाँ शासनले अफीमको अवैध व्यापार स्वीकार गर्नु पर्यो। बेलयतले चीनलाई "नानकिङ सन्धि" तथा "तियान्जिन संधि"मा हस्ताक्षर गर्न बाध्य गरायो।

इस द्वन्द्वको शुरुवात ब्रिटेनको चीनसँगको व्यापारमा कमी र ब्रिटेन द्वारा भारतबाट चीनमा अफिमको तस्करीलाई लिएर भयो। चीनको कानुनका अनुसार अफीमको आयात गर्न प्रतिबन्धित थियो। ब्रिटिश ईस्ट इन्डिया कम्पनी द्वारा पटनामा निर्मित तथा कलकत्तामा लिलाम गरिएको अफीमको तस्करीबाट चीन रिसाएको थियो । यस लडाईमा फ्रान्सले ब्रिटेनको साथ दियो । चिनको कानुनका अनुसार अफीमको आयात गर्न प्रतिबंधित थियो । ब्रिटिश ईस्ट इन्डिया कम्पनी द्वारा पटनामा निर्मित तथा कलकत्तामा लिलाम गरिएको अफीमको तस्करीबाट चीन क्रुद्ध थियो ।
पृष्ठभूमि

१६ औँ शताब्दीमा चीन र यूरोपका बीच सीधा समुद्री व्यापार शुरु भएको थियो । पुर्तगालीहरूले भारतमा गोवा उपनिवेश बनाए पछि, चाँडै नैं अनुसरण गर्दै दक्षिणी-चीनमा मकाउ पनि आफ्नो उपनिवेश बनाए । स्पेनले जब फिलिपिन्स (Philippines)मा अधिकार गर्‍यो तब तब चीन र पश्चिम देशहरूका बीच लिन-देन ठूलो जोडबाट र ठूलो नाट्कीय तरिकाबाट बढयो । मनीला ग्यालिओन्स (Manila galleons यो व्यापारका जहाज जुन फिलिपीन र स्पेनको बीच चल्दथे) यति चाउँदीको सामान चीन ल्याउँथे जति त्यो प्राचीन धरती एसिया (the Silk Road)मा ल्याउँथे । क्विंङ राजवंश (Qing government कहिलेकाही यसलाई मंचु वंश को नामले पनि चिनिन्छ, चीनमा यो वंशको शासन १६४४-१९११ को बीचमा रह्यो।) त्यो समय चीन बाहिरी संसारबाट सीमित सम्पर्कमा नैं राखन चाहन्थो ताकि कुनै ती बिदेशीहरूले भित्री मामिलामा हस्तक्षेप नगरोस्। मंचु क्यान्टनको बन्दरगाहबाट [ Canton (now Guangzhou)बाट] मात्र नैं व्यापारको आनुमति दिथे । ठूलो कठिन कानुन सहित अनुज्ञा-प्राप्त एकाधिकारीहरूलाई मात्र व्यापार गर्नको अनुमती थियो । यसको परिणाम यो भयो कि आयातित सामग्रीका भारी दाम र कर(tax)को कारणले साधारण मानिस ती सामग्री खरिद गर्न सक्दैनथे । यसको कारणबाट आयातित सामानको सीमित माग थियो । त्यतिखेर घाटाबाट बच्नको लागि स्पेनले चीनमा मानिसहरूलाई अफिम बेच्न लागे, साथ नैं सुर्ती र धेरै नशालु चीजहरु पनि बेच्न लागे ।
यो पनि हेर्नुहोस्

* चीनको इतिहास
बाहिरी लिङ्कहरू

* अफीम युद्धका बारेमा जानकारी


श्रेणी:विश्वका युद्ध
श्रेणी:चीनको इतिहास
पहिलो चीन-जापानी युद्ध

चीन-जापान युद्ध १८९४-९५का बेला चीन र जापानका मध्य कोरियामा प्रशासनिक तथा सैन्य नियन्त्रणलाई लिएर लडाइेको थियो । जापानको मेइजी सेना यसमा विजयी भएको थियो र युद्धका परिणाम स्वरूप कोरिया, मंचूरिया तथा ताईवानको नियन्त्रण जापानका हातमा गयो । यस युद्धमा हारेको कारण चीनलाई जापानका आधुनिकीकरणको लाभ समझमा आयो र त्यस पछि क्विङ राजवंशको बिरोधमा १९११मा क्रान्ति भयो ।

यसहरु प्रथम चीन-जापान युद्धको नाम पनि दिइन्छ । १९३७-४५ को मध्य लडियो युद्धलाई द्वितीय चीन-जापान युद्ध भनिन्छ ।


श्रेणी:चीनको इतिहास
श्रेणी:जापानको इतिहास
श्रेणी:विश्वका युद्ध
चीनका वंशहरू

का विभिन्न राजवंशहरू द्वारा नियन्त्रित क्षेत्र]]
चीनमा धेरै ऐतिहासिक राजवंश रहेका थिए। कहिले काँही यिनको वर्णनहरूमा यस्तो प्रतीत हुन्छ कि चीनमा एक राजवंश स्वयं नैं समाप्त भएर र नयाँ राजवंशले अगाडि बढेर शासनको बागडोर सम्हाल्यो। वास्तवमा त्यस्तो थिएन। कुनै पनि राजवंश स्वेच्छाबाट खतम भएन। प्राय जसो यस्तो हुँदा नयाँ राजवंश त शुरु हुन्थ्यो किन भने त्यो केही समयसम्म कम प्रभाव राख्थ्यो र पहिलेदेखि स्थापित राजवंशसँग लडाझगडा गर्थ्यो। यस्तो हुँदा हुदै पनि कुनै पराजित राजवंश हारे पछि पनि केही इलाकाहरूमा प्रभुत्व राख्थ्यो र चीनको सिंहासन फिर्ता लिने कोशिशमा जुटी रहन्थ्यो।

उदाहरणको लागि सन् १६४४मा मान्चु वंशीय राजवंशले बेजिंगमा कब्जा जमायो र चीनलाई आफ्नो अधीनमा गर्यो। किन भने चिंग राजवंश सन् १६३६मा नैं शुरू भैसकेको थियो र तीबाट पनि पहिले सन् १६१६मा एक अन्य नाम ("उत्तरकालीन जस राजवंश")का नामबाट अस्तित्वमा आइसकेको थियो। मिंग राजवंश बीजिंगको राजसत्ताबाट त १६४४मा हात धोइसकेको थियो , किन भने तिनीहरूका वंशज १६६२ सम्म सिंहासनमा आफ्नो अधिकार जमाई रहे र उसलाई फिर्ता लिनका लागि प्रयास गरिरहे।
राजवंश

:१. उच्चारण सहायताको लागि पिनयिनमा रोमन अक्षर देखाए गए छन्
समय रेखा

यो समय रेखा चीनका राजवंशहरूका काल दर्शान्छ -
यो पनि हेर्नुहोस्

*चीनको इतिहास
*मिंग राजवंश
सन्दर्भ


श्रेणी:चीनका राजवंश
श्रेणी:चीनको इतिहास
श्रेणी:चीन
मिङ वंश

मिंग साम्राज्य (चीनी: 明朝) चीनका मिंग राजवंश द्वारा सन् १३६८-१६४४ ई॰का समयमा शासित एक साम्राज्य थियो। यिनीहरूले मोगोलका युआन राजवंशका खात्मेमा चीनमा आफ्नो राज शुरू गर दियो। हान नस्लका चीनीहरूको यो आखरी चीनी राजवंश थियो। मिंग दौरमा चीनलाई धेरै नैं सकारात्मक र सफल सरकार मिली, र यस अंतरालमा चीनले आर्थिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक र सैन्य क्षेत्रहरूमा धेरै तरक्की करी। केही इतिहासकारहरूको समझ्नु छ कि "सारा मनुष्य जातिका इतिहासमा यो व्यवस्थित शासन र सामाजिक संतुलनको एक महान दौर थियो"।
यो पनि हेर्नुहोस्

*चीनका राजवंश
*चीनको इतिहास
सन्दर्भ


श्रेणी:चीन
श्रेणी:चीनको इतिहास
श्रेणी:चीनका राजवंश
श्रेणी:आधार
पिस्कर हत्याकाण्ड

पिस्कर हत्याकाण्ड पञ्चायतकालिन दमनको एक काण्ड हो। यो सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको पिस्कर गाउँमा भएको थियो।


२०४० साल पुस ३० गते तत्कालीन नेकपा (माले)को राजनीतिक गतिविधिको केन्द्रविन्दूमा थियो पिस्कर। मार्क्सवादी र लेनिनवादी दर्शनद्वारा प्रशिक्षित अगुवाहरूको अग्रसरतामा पिस्करको महादेवस्थानमा लाग्ने संक्रान्ति मेलाको उपयोग गरी जनतालाई संगठित र जागरुक बनाउने अभियान अन्तर्गत भएको सांस्कृतिक कार्यक्रमले पञ्चायती शासकको मुटु थर्काएको थियो। देवीजंग पाण्डे लगायत स्थानीय सामन्त र निरंकुश पञ्चायती व्यवस्थामाथि धक्का दिएको थियो पिस्करले। तत्कालीन नेकपा (माले) र पिस्करवासीको सशक्तता र जागरणका कारण पञ्चायत र तानाशाही प्रशासन तथा सरकारले आफ्नो वर्चश्वलाई जोगाइराख्न सुनियोजित ढङ्गले पिस्कर हत्याकाण्डको घटना घटाएका थिए। संक्रान्ति मानेडाँडामा करिब २ सय जनाको नेपाल प्रहरीहरूको जत्थाले न्यायप्रेमी समुदायमाथि अन्धाधुन्ध गोली चलाएका थिए। वीरबहादुर थामी घटनास्थलमै मारिए भने इले थामीको शव दावीखोलाको किनारमा स्याउलाले छोपेको अवस्थामा फेला परेको थियो। घटनामा पल्कमाया थामी (मृत्यु), साङडोल्मा, बेत्रावती पौडेल, सावित्री बोहरा, कर्णकुमारी बोहरा, चिनी कार्की, शोभा बोहरा, बिर्खमाया थामी, तारा बोहरा, ललितकुमारी बोहरा, मन बोहरा गिरफ्तार भएका थिए। प्रहरी तथा स्थानीय व्यक्तिको आक्रमणबाट दर्जनौं घाइते भए।


पिस्कर सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको एउटा सानो र विकट गाउँ हो। पञ्चायती शासकहरूले ०४० सालको माघेसंक्रान्तिका दिन पिस्करका जनसमुदायको शान्तिपूर्ण सांस्कृतिक कार्यक्रममाथि हिंस्रक दमन गरे। गोलीद्वारा इली थामी र बीरबहादुर थामीको निर्मम हत्या भयो भने जगतबहादुर बोहरा र पाल्कामाया थामी, सोनाम तामाङ सख्त घाइते भए। पिस्कर हत्याकाण्डको क्रममा अरू ५ जनाले सहादत प्राप्त गरे भने छत्रबहादुर बोहरा, मानबहादुर थामी, मेघनाथ पौडेल, अरुण नेपाल, सरेश नेपाल, गोपाल थपलिया लगायत दर्जनौंले जेलको क्रूरताको सामना गर्नुपर्यो। सयौं जनताले झूटा मुद्दा खेपेर वर्षौंसम्म दुःख पाए।


त्यस घटनापछि वरिष्ठ पत्रकार गोविन्द 'वियोगी', किशोर नेपाल लगायत सञ्चारकर्मीको टोली पिस्कर पुग्यो र त्यहाँको यथार्थ तथ्य सार्वजनिक गर्ने महत्त्वपूर्ण काम भयो। त्यसैगरी गणेशमान सिंह, कृष्णप्रसाद भट्टराई, मनमोहन अधिकारी, तुलसीलाल अमात्य, साहना प्रधान, विष्णुबहादुर मानन्धर, टंकप्रसाद आचार्य, सूर्यबहादुर थापा, हृषिकेश शाह, कर्णबहादुर धिमाल लगायतका दर्जनौं नेताहरूले पिस्करमा भएको दमनको विरोध गरे।
सन्दर्भ सामग्रीहरू


श्रेणी:नेपालका हत्याकाण्डहरू