JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Springs

Springs is 'n stad aan die Oos-Rand van die Gauteng-provinsie, Suid-Afrika, oos van Johannesburg. Die naam van die stad kom van die groot aantal fonteine (Engels: springs) in die omgewing. Dit het 'n bevolking van meer as 121 000.

Springs het verskeie voorstede onder andere: Petersfield, Strubenvale en Struisbult. Die stad is huidig een van die industriële sentra van die Witwatersrand. Mynbou is vervang deur vervaardiging en ingenieurs-industrieë. Produkte van die streek sluit chemikalieë, papier en voedselstowwwe in.

Springs vorm deel van die Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit wat die groter Oos-Rand insluit.
Geskiedenis

Die oorspronklike 7 km2-plaas waarop die stad later gebou sou word, The Springs, is in 1883 opgemeet. Steenkool is in die omgewing ontdek in 1887 en drie jaar later is Transvaal se eerste spoorlyn gebou om steenkool van die Oos-Randse steenkoolvelde na die goudmyne van die Witwatersrand te vervoer.

Die Springs-steenkoolmyne is later gesluit nadat beter steenkool verder oos in Witbank ontdek is. Intussen is goud ook in die omgewing ontdek. 'n Dorp is in 1904 uitgelê en in 1908 is die eerste goudontginning begin. In 1912 is munisipale status aan Springs toegeken. In die laat 1930's was daar agt goudmyne naby Springs, wat dit die grootste enkele goudproduserende area ter wêreld gemaak het.

Ferdinand Chauvier het in 1974 die Kreepy Krauly by sy huis in Springs ontwerp.
Bekende boorlinge

* Steve Tshwete, gewese kabinetsminister
*Koos du Plessis, Afrikaanse sanger
Sien ook

* NG gemeente Springs
* Lys van dorpe in Suid-Afrika
Eksternse skakels

*Inligting oor Springs (sa-venues.com)
Verwysings

Kategorie:Nedersettings in Gauteng
Uraanverryking

duimnael|regs|250px|Uraanerts Die term uraanverryking verwys na die fisiese en chemiese metodes wat gebruik word om die aandeel van 'n bepaalde isotoop in 'n uraanmengsel te verhoog, sodat dit vir kernsplitsing of kernversmelting geskik is.
duimnael|links|250px|Hoogs verrykte uraan
duimnael|regs|250px|Swak verrykte uraanpoeier, die sogenaamde yellowcake

Uraan kom in sy natuurlike toestand slegs as 'n mineraalerts voor, wat met onderaardse en oopgroef-mynboumetodes ontgin kan word. Die erts, wat soms een persent of minder uraan bevat, word vergruis en met chemiese oplosmiddels vermeng, sodat die uraan geëkstraheer kan word. Op hierdie stadium bestaan die uraan nog uit 'n mengsel van uraanoksiede (Engels: yellowcake), en slegs 'n klein hoeveelheid (sowat 0,7 persent) van die massa is uraan-235, wat as uitgangsmateriaal vir 'n kettingreaksie in moderne reaktors benodig word. Die isotoop uraan-238 vorm die hoofbestanddeel van die oksiede.

Die aandeel uraan-235 moet deur 'n fisiese proses, die sogenaamde uraanverryking, verhoog word, voordat dit as brandstof vir 'n reaktor kan dien. Hierby word die uraanoksiede na uraanhexafluoried verander en uiteindelik deur middel van diffusie in 'n toestand gebring waar dit geskik is vir gebruik in 'n reaktor.

Die meeste reaktors het 'n verryking van tussen drie en vyf persent nodig.
Drukwaterreaktors, die mees gebruiklike kommersiële reaktors, gebruik water as reguleerder en benodig net uraandioksied wat met tussen twee en vier persent verryk is. Daarenteen is 'n verryking van tenminste negentig persent nodig vir die bou van kernwapens.

Kernreaktors, wat swaarwater of grafiet as reguleerders by die kernreaksie gebruik, is ook geskik vir natuurlike uraanbrandstof.

Kategorie:Energie
Kategorie:Uraan
Ankoù

duimnael|'n Uitbeelding van Ankoù as die Skreeuende Dood. Fasade van die kerk Notre-Dame de Bulat in Bulat-Pestivien, Côtes-d'Armor
Ankoù (Bretons: An Ankoù; [angkou]) is die gepersonifiseerde Dood in die Bretonse en Normandies-Franse mitologie, analoog met an Ankow (Kornies) in Cornwall en die Walliese Anghau.

Ankoù word in legendes dikwels as 'n spook en as die verpersoonliking en helper van die Dood uitgebeeld wat die siele van oorledenes vanaf hul begraafplase óf na die "Eilande van die Gelukkiges", 'n paradysagtige wêreld anderkant die horison, óf na die "koue hel" van verlate valleie en woude neem. Hy word ook as 'n wagter beskou wat die begraafplase teen ongewenste indringers beskerm.

'n Tipiese uitbeelding van Ankoù is dié van 'n swartgeklede, gesiglose wese wat met 'n sens bewapen is en 'n ou perdewa as sy vervoermiddel gebruik. 'n Mens, wat Ankoù teenkom of die geraas van sy wa hoor, sal volgens die legendes binne 'n kort tydperk sterf.

In teenstelling met die gebruiklike uitbeeldings van die dood as 'n geraamte, is Ankoù 'n wese van vlees en bloed. Die legendes beweer selfs dat die eerste of laaste oorledene van die lopende jaar die Ankoù van die volgende gaan wees.

As die gepersonifiseerde Dood het die Ankoù van Bretagne sy Ierse eweknie in Dullahan, die koplose ruiter van die Ierse platteland wat sekere karaktertrekke deel en sy oorsprong eweneens in ou Keltiese legendes het; maar ook in die Nordiese Hel, die Griekse Thanatos, die Baltiese Giltinė en die Noorse Pesta of Plaagheks.
Eksterne skakels

* The Atlantic Religion: L’Ankou – Gaelic parallels with the Breton death-spirit. Besoek op 22 Maart 2016
* listverse.com: 10 Relentless Personifications of Death


Kategorie:Bretagne
Świętochłowice

Świętochłowice (uitspraak: [[Media:Pl-Świętochłowice.ogg|[ˌɕvjɔ̃tɔxwɔˈviʦɛ]]], Duits: Schwientochlowitz) is 'n dorp in die suide van Pole met 53 798 inwoners (2011). Świętochłowice is geleë in die woiwodskap Silesië (sedert 1999), voorheen in Katowice (1975-1998).

Zgoda, 'n satellietkamp van die Duitse konsentrasiekamp Auschwitz, is in 1943 in Świętochłowice opgerig. In Januarie 1945 is die kamp heropen en daarna steeds deur Kommunistiese Pole gebruik. Die kamp, waarin bykans 2 500 gevangenes in 1945 dood is, is in November van dié jaar gesluit.
Eksterne skakels

* Amptelike webwerf


Swietochlowice
Vannes

Vannes (Bretons: Gwened) is die hoofstad (prefektuur) van die Bretonse département Morbihan (Noordwes-Frankryk) met 52 683 inwoners (2009). Die stad is een van die snelste groeiendes in Wes-Frankryk, en sy inwonertal het sedert die jaar 1954 verdubbel. Vannes is nou die sentrum van die agglomerasie Pays de Vannes met 'n bevolking van 144 353.
Geskiedenis

duimnael|links|250px|Die historiese stadskern van Vannes
Vannes het sy oorsprong in 'n hawestad, wat deur die Galliese stam van die Veneters oorheers is. Ná die Romeinse verowering staan die stad onder sy Latynse naam Darioritum bekend en ontwikkel tot 'n belangrike handelsentrum.

In die vroeë Christelike tydperk is Vannes die setel van een van die sewe Bretonse bisdomme. Tot by die Frankiese verowering is Vannes die setel van onafhanklike grawe. Die stad speel ook 'n beduidende rol by die vereniging van Bretagne onder die koning Nominoë, wat tydens die 9de eeu as hertog van Vannes ná sy oorwinning oor die Frankiese koning Karel die Kale in 845 die koninkryk Bretagne stig en uitbrei. Onder die heerskappy van sy seun Erispoë word Vannes die hoofstad van Bretagne. Sedert die jaar 1425 is Vannes ook die vergaderplek van die Bretonse State.

In 1532 verloor Bretagne met die ooreenkoms tussen die Bretonse State en die Franse koning Frans I, wat in Vannes gesluit is, sy onafhanklikheid.
Toerisme en vervoer

duimnael|links|250px|Ankerplekke in die jaghawe Conleau
Danksy die historiese stadskern, wat grotendeels bewaar is, en die sentrale ligging aan die Golf van Morbihan, tussen die skiereilande van Rhuys en Quiberon, het Vannes tot een van die gewildste Bretonse toeristebestemmings ontwikkel. Vannes is lid van die Club des plus belles baies du monde ("Klub van die mooiste baaie ter wêreld", 'n internasionale vereniging van vakansieoorde) en trek ook voordeel uit sy baie gematigde klimaat met jaarliks meer as 2 000 sonskynure.

Die stad lê sowat vier ure se motorrit van Parys af. Daar is gereelde verbindings met die Franse hoësnelheidstrein TGV (drie ure se reistyd van Parys) en lugverbindings na die nabygeleë lughawens van Lorient en Nantes.
Kultuur

Jazz à Vannes, die bekende Jazz-fees, is al meer as 'n kwarteeu 'n gewilde jaarlikse instelling. Bekende jazz-sterre skitter ses dae lank naas nuwe groepe.

Fêtes Historiques is die jaarlikse historiese fees van Vannes, wat gebeurtenisse uit die geskiedenis van die stad laat herleef. Historiese parades met eeue-oue outentieke kleredrag maak deel uit van die fees.
Eksterne skakels

* Die amptelike webwerf van Vannes


Kategorie:Bretagne
Kategorie:Kusstede
Kategorie:Munisipaliteite in Bretagne
Kategorie:Nedersettings in Bretagne
Bert Olivier

Gysbert (Bert) Olivier is professor in filosofie aan die Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit in Port Elizabeth (vroeër Universiteit van Port Elizabeth). Hy is in 1946 gebore en behaal sy doktorsgraad in 1979 oor die moderne denker Descartes. Hy het in 2004 die Stalsprys vir Geesteswetenskappe in filosofie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns ontvang, en publiseer gereeld in nasionale en internasionale vakkundige tydskrifte. Hy is die outeur van 3 boeke in die filosofie en kunskritiek. Sy werk is hoofsaaklik in die velde van kunsfilosofie (veral filosofie van film), psigoanalitiese teorie en kultuurfilosofie.


Olivier, Bert
Danie Strauss

Danie Strauss (gebore 1946, Bloemfontein) is 'n Suid-Afrikaanse akademikus en filosoof.

In 1971 word hy as Senior Lektor in Wysbegeerte aan die destydse UOVS aangestel. Vanaf Januarie 1976 is hy bevorder tot medeprofessor en in Oktober 1977 word hy aangestel as professor en hoof van die Departement Wysbegeerte aan die UOVS. In 1994 vertrek by na Kanada waar hy as eerste Direkteur van die Dooyeweerd Centre die publikasie van die versamelde werke van Herman Dooyeweerd in Engels van stapel stuur. Hy keer in 1997 terug na Suid-Afrika en vanaf April 1998 tot 31 Desember 2001 ageer hy as Dekaan van die nuwe Fakulteit van Geesteswetenskappe aan die UOVS. Benewens 15 selfstandige publikasies, 35 internasionale konferensie-voordragte en 20 bydraes tot versamelde werke het sowat 240 vakartikels in nasionale en internasionale tydskrifte uit sy pen verskyn.

Hy is in 1989 deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns met ’n Stalsprys in die Geesteswetenskappe bekroon. Die Universiteit van die Vrystaat het in 2004 'n Eufeesmedalje aan hom toegeken. In 2008 ontvang hy die N.P. van Wyk Louw-medalje vir uitstekende werk op verskillende vakgebiede - ook van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns.
Bibliografie

* Strauss, D.F.M. 1973. Begrip en idee. Assen: Van Gorcum.
* Strauss, D.F.M. 1980. Inleiding tot die kosmologie. Bloemfontein: Sacum Beperk.
* Strauss, D.F.M. 1983. '¼'Evolusie : kernpunte van die moderne afstammelingsleer onder die soeklig. Bloemfontein : N.G. Kerk-Jeugboekhandel.
* Strauss, D.F.M. 1988. Grondbegrippe van die sosiologie as wetenskap. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing.
* Van Niekerk, A.A. & Strauss, D.F.M. 1994. Wysgerige Perspektiewe op die 20ste eeu. Bloemfontein: Tekskor.
* Strauss, D.F.M. & Botting, Michelle. 2000. Contemporary Reflections on the Philosophy of Herman Dooyeweerd. New York: Edwin Mellen Uitgewers.
* Strauss, D.F.M. 2004 (hersiene uitgawe). Paradigms in Mathematics, Physics and Biology: Their Philosophical Roots. Bloemfontein: Tekskor.
* Strauss, D.F.M. 2005 Paradigmen in Mathematik, Physik und Biologie und ihre philosophische Wurzeln (Ins Deutsche übertragen von Marftin Jandl), was published in September 2005 by the International Publisher Peter Lang (216 pp.).
* Strauss, D.F.M. 2006. Reintegrating Social Theory – Reflecting upon human society and the discipline of sociology – appeared in Januarie 2006 – also published by Peter Lang verskyn (300 pp.).
* Strauss, D.F.M. 2009. Philosophy: Discipline of the Disciplines. Grand Rapids: Paideia Press (715 pp.).
Eksterne skakels

* Dooyeweerd Sentrum vir Christelike Filosofie
* Enkele van D.F.M. Strauss se artikels in Philosophia Reformata (1970-2003)


Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici
Kategorie:Suid-Afrikaanse filosowe
Kategorie:Geboortes in 1946
Kategorie:Lewende mense
Kategorie:Afrikaners
Luisboom

Luisboom of groot bitterappel (Solanum mauritianum) is 'n klein indringerboom of struik wat 'n hoogte van tien meter kan bereik. Die plant is inheems in Argentinië, Brasilië en Uruguay in Suid-Amerika, maar het ook versprei na Nieu-Seeland en Suid-Afrika. Die plant is giftig en kan irritasie en naarheid meebring.
Identifikasie

Dit het groot ovaalvormige grysgroen blare wat oortrek is met klein haartjies. Die blomme is pers met 'n groen middel. Die plant kan die hele jaar blom, maar die vrugte kom slegs in laat-lente tot die vroeë-somer voor.

Die luisboom kan tot 30 jaar lewe en word as 'n indringerplant in Suid-Afrika beskou.
Ander name

* Afrikaanse naam: Groot bitterappel, luisboom.
* Engelse naam: bugweed, tree tobacco, wild tobacco; Nieu-Seeland: flannel weed, kerosene plant, tobacco weed, woolly nightshade.
* Zoeloenaam: igayintombi, isigwayana, umbanga banga.
Sien ook

* Indringerplante in Suid-Afrika
* Lys van onkruid in Suid-Afrika
Fotogalery


Lêer:Solanum mauritianum Bug Weed flowers.jpg|Blomme

Bibliografie

*Vermeulen, Wessel: Luisboom - kopseer vir bosbouer en beplanner. In: Conserva. Tydskrif van die Departement van Omgewingsake. Desember 1987, deel 2, nr. 6. ISSN 0258-3313


Kategorie:Indringerplante
Kategorie:Solanum
Kategorie:Flora van Argentinië
Kategorie:Flora van Brasilië
Kategorie:Flora van Uruguay
Antidepressant

'n Antidepressant is 'n geneesmiddel wat die simptome van 'n kliniese depressie behandel of verlig. Sommige antidepressante, veral die trisikliese antidepressante, word gebruik vir ander nie-amptelike indikasies, soos verligting van die pyn veroorsaak deur neuropatie. Heelwat van die antidepressante is ook aangedui in die behandeling van angsversteurings.

Alle antidepressante is min of meer ewe effektief, maar dié wat later ontwikkel is, het meestal minder newe-effekte, en 'n kleiner kans om dodelik te wees in oordosering.
Geskiedenis

Die antidepressantwerking van hierdie geneesmiddels is toevallig ontdek. Die middel wat alles begin het in die 1950's was iproniasied, 'n middel vir die behandeling van tering. Iproniasied is 'n mono-amienoksidaseremmer (MAOI).
Klasse en soorte

Sien die lys van antidepressante.
Hoe werk dit?

Antidepressante se geneeskundige effek vind waarskynlik plaas op die neuro-oordraersvlak. Die meeste antidepressante veroorsaak 'n verhoging van serotonien en noradrenalien. Nuwe getuienis toon dat dié verhogings die verhoogde produksie intra-sellulêr van 'n neurotrofiese groeifaktor veroorsaak, en dit op sy beurt die hergenerering van senuweeselle in die hipotalamus tot gevolg het.. Verdere onlangse navorsing dui daarop dat antidepressante 'n uitwerking het op sogenaamde "klokgene" (transkripsiefaktore) wat op hul beurt betrokke is by die meganismes van substansmisbruik en moontlik ook vorming van vetsug. , en .
Toleransie en afhanklikheid

Die middels veroorsaak nie toleransie nie, maar skielike onttrekking kan fisiese newe-effekte veroorsaak.
Newe-effekte

Die gebruik van antidepressante kan newe-effekte veroorsaak. 'n Onvermoë om dit te verduur is die mees algemene rede tot staking van die geneesmiddels.
Algemene newe-effekte

* Veral die serotonienheropnameblokkeerders (SSRIs), en veral dié met 'n korter halfleeftyd, kan fisiese onttrekkingsimptome veroorsaak.
* MAOIs kan 'n dodelike verhoging in bloeddruk veroorsaak as dit ingeneem word met voedsel ryk aan tiramien, soos kaas en wyn.
* Antidepressante kan die maniese komponent van 'n bipolêre gemoedsversteuring vererger.
* Ander newe-effekte, soos droë mond, naarheid, hoofpyn ensovoorts, hang af van die tipe antidepressant wat voorgeskryf word. (Sien die artikels wat spesifiek oor hierdie antidepressante handel).
Seksuele newe-effekte

Seksuele disfunksie is 'n baie algemene newe-effek van die antidepressante, veral die SSRIs.
Eksterne skakels

* Die farmakologiese behandeling van gemoedsversteurings
* Die behandeling van depressie -- Antidepressante
* Amerikaanse Psigiatriese Vereniging -- 2000 Praktyksriglyne vir die behandeling van pasiënte met major depressiewe gemoedsversteuring


Kategorie:Geneesmiddels
Kategorie:Antidepressante
Deon Rossouw

Gedeon Josua (Deon) Rossouw (16 Desember 1958) is gebore in Vredendal. Hy het teologie en filosofie aan die Universiteit van Stellenbosch studeer en het in 1989 sy doktorsgraad in filosofie behaal. Sedert 1986 het hy filosofie aan die Randse Afrikaanse Universiteit doseer waar hy later ook as departementshoof aangestel is. Hy was van 2004–2010 hoof van die departement filosofie aan die Universiteit van Pretoria.

Rossouw is 'n vooraanstaande kenner op die gebied van sake-etiek en het al verskeie boeke en meer as sestig artikels oor etiek en filosofiese dinkvaardighede gepubliseer. Hy was stigterspresident van die Besigheidsetieknetwerk van Afrika (BEN-Afrika). Hy dien op die uitvoerende komitee van die Internasionale vereniging vir besigheid, ekonomie en etiek asook die redaksie van die Tydskrif vir Sake-etiek. Hy is besoekende professor in Sake-etiek en Korporatiewe Regering aan die New Castle Besigheidskool en was tydens 2000 gasnavorser aan die 'Judge' Besigheidskool van die Universiteit van Cambridge in die Verenigde Koninkryk.

Hy is getroud met Anys (Anista van Greunen) en het drie kinders.
Bibliografie

* DINK vaardig : Inleiding tot Filosofiese Vaardighede (red) (1992)
* Business Ethics: A southern African perspective (1994)
* Independent and Innovative Thinking (met J. Coley Lamprecht, 1995)
* Skilful Thinking : An Introduction to Philosophical Skills (1994)
* Life in a Postmodern Culture (redakteur) (1995)
* Business Ethics in Africa (2de uitgawe) (2002)
* Developing Business Ethics as an academic field (2004)
* Business Ethics (3de uitgawe) 2004.
Bronne

* Good Governance Programme, Centre for Human Rights (University of Pretoria). 2005. Development and Human Rights Course: Presenters.
Verwysings
Eksterne skakels

* Besigheidsetiek Netwerk van Afrika

Rossouw, Deon
Kategorie:Geboortes in 1958
Kategorie:Lewende mense
Langsnawelpikkewyne

Die langsnawelpikkewyne (Pygoscelis) is 'n voëlgenus in die familie van pikkewyne (Spheniscidae). Hulle is sonder uitsondering swart-wit geveer en verveer aan die einde van die broeiseisoen. Al die spesies in die genus is baie sosiaal, die strombandpikkewyne op Deceptioneiland is die grootste pikkewynkolonie met 'n geskatte vyf-miljoen broeipare.
Spesies

Drie spesies langsnawelpikkewyne word onderskei: die witoorpikkewyn (P. papua), die adeliepikkewyn (P. adeliae) en die stormbandpikkewyn (P. antarctica), wat ook die keelstreeppikkewyn genoem word.


Lêer:Pygoscelis papua front and back.jpg|Witoorpikkewyn
Lêer:アデリーペンギン@it.jpg|Adeliepikkewyn
Lêer:Manchot 04.jpg|Stormbandpikkewyn

Eksterne skakels

*
*


Kategorie:Pikkewyne
Groot-pikkewyne

Die groot-pikkewyne (Aptenodytes) is 'n voëlgenus in die familie van pikkewyne (Spheniscidae). Die wetenskaplike naam Aptenodytes is afgelei uit Grieks en beteken "vluglose duiker".

Die pikkewyne wat aan die genus groot-pikkewyne behoort, is waarskynlik die bekendste pikkewyne onder die algemene publiek. Hulle swart en wit verekleed met geel-oranje nekmerke is so bekend dat hulle wêreldwyd die "tipiese" voorstelling van pikkewyne verteenwoordig.

In werklikheid is pikkewyne in dié genus egter ver van wat miskien as die grondplan vir 'n pikkewyn gesien kan word. Die twee pikkewyne is baie groter en swaarder as die res van die pikkewyne. Verder is hulle die enigste pikkewyne wat geen neste bou nie, maar hulle eiers op hulle voete uitbroei.
Spesies

Slegs twee van die 18 pikkewynspesies word in die genus Aptenodytes saamgevat. Dit is die keiserpikkewyn (Aptenodytes forsteri) en die effens kleiner koningpikkewyn (Aptenodytes patagonicus).
Galery


Lêer:Emperor penguin.jpg|Keiserpikkewyn
Lêer:Penguins Edinburgh Zoo 2004 SMC.jpg|Koningpikkewyn

Eksterne skakels

*
*


Kategorie:Pikkewyne
Pontivy

Pontivy (Bretons: Pondi) is 'n stad teen die Blavetrivier in die département Morbihan (Bretagne, Noordwes-Frankryk) met 'n oppervlak van 24,85 vierkante kilometer en 13 693 inwoners (2008). Dit is die onderprefektuur van die gelyknamige arrondissement en die hoofstad van 'n kanton.
Geskiedenis

Pontivy word in die 7de eeu deur die monnik Ivy gestig. Hy laat 'n brug oor die Blavetrivier oprig, wat sy naam aan die stad verleen.

Op 18 Brumaire van die jaar XII van die Franse Rewolusie (9 November 1804) is die naam van Pontivy verander na Napoléonville. Ná die ontmagting van Napoléon Bonaparte kry die stad sy oorspronklike naam terug, wat later nog eens gewysig is na Bourbonville. Onder die heerskappy van Napoléon III vind die tweede naamsverandering na Napoléonville plaas.
Besienswaardighede en kultuur

Die bekendste historiese geboue is die basiliek Notre-Dame-de-Joie en die kasteel van die adellike gesin Rohan, wat teen die einde van die 15de eeu opgerig is. Pontivy tree op as gasheer van die eindronde van Kan ar Bobl ("Sang van die Volk"), 'n jaarlikse Bretonse musiekwedstryd.

Kategorie:Bretagne
Kategorie:Munisipaliteite in Bretagne
Kategorie:Nedersettings in Bretagne
André-Marie Ampère

André-Marie Ampère (20 Januarie 1775 - 10 Junie 1836) was 'n Franse fisikus en word algemeen beskou as een van die hoofontdekkers van elektromagnetisme. Die eenheid van elektriese stroomsterkte, die ampère, en die wet van Ampère is na hom vernoem.
Vroeë dae

Ampère is gebore in Lyon (Frankryk), naby sy vader se landhuis in Poleymieux-au-Mont-d'Or. As 'n jong kind het hy reeds 'n liefde ontwikkel vir kennis, en dit word gesê dat hy groot wiskundige bewerkings gemaak het met klein spoelklippe voor hy nog enige syfers geken het. Sy vader het hom Latyn begin leer, maar daarmee gestaak nadat hy Ampère se groter talente vir wiskundige studies ontdek het. Die jong Ampère het tog gou weer begin Latyn leer wat hom in staat gestel het om die werk van Euler en Bernoulli te bemeester.

In 1796 het hy Julie Carron ontmoet en 'n verbintenis het tussen hulle ontstaan. Hulle is in 1799 getroud. Vanaf om en by 1796 het Ampère privaatlesse by Lyon in wiskunde, chemie en tale aangebied; en in 1801 het hy verhuis na Bourg-en-Bresse, as professor van fisika en chemie en los sy vrou en seun (Jean Jacques Ampère) agter in Lyon. Sy is oorlede in 1804 en hy het nooit herstel van haar dood nie. Hy is in dieselfde jaar aangewys as professor van wiskunde by 'n hoërskool in Lyon.
Bydrae tot fisika en ander studies

Ampère se roem lê hoofsaaklik in sy bydrae tot die wetenskap met die verhoudings tussen wetenskap en elektromagnetisme, of, soos hy dit genoem het, elektrodinamika. Op 11 September 1820 hoor hy van H. C. Ørsted se ontdekking dat 'n voltaïse 'n reaksie op 'n magnetiese naald veroorsaak. Slegs 'n week later op 18 September lê hy 'n voorstel voor wat 'n veel meer volledige verklaring gee aan hierdie buitengewone gebeurtenis.
Sien ook

* SI-eenhede vernoem na mense


Kategorie:Franse fisici
Kategorie:Geboortes in 1775
Kategorie:Sterftes in 1836
Linkerflank

duimnael|Die Nieu-Seelander Colin Meads word as een van die beste vleuels in die rugbygeskiedenis beskou

Die linkerflank is 'n voorspelersposisie in rugby. 'n Veelsydige persoon behoort in die posisie te speel aangesien die rol nie so nou soos die van ander posisies omskryf is nie. Die persoon se verantwoordelikhede sluit in:
* Streef om eerste by 'n losskrum te wees om die bal te wen.
* Probeer om te verhoed dat die opposisie se baldraer die bal aan sy aankomende voorspelers oorhandig.

Die linkerflank moet dus naby die onkantlyn bly en word gereeld gestraf, maar wen ook dikwels vir sy span strafskoppe. Meeste lande gebruik nommer 6 as 'n linkerflank, ook bekend as 'n baljagter, maar in Australië en Nieu-Seeland word die nommer 7 vir die posisie gebruik.

Voorbeelde van goeie linkerflanke is Richie McCaw, Phil Waugh, Serge Betsen, Corné Krige en Heinrich Brüssow.


Kategorie:Rugby