JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
સંસ્કાર

સંસ્કાર શબ્દના ગુજરાતી ભાષા પ્રમાણે વિવિધ અર્થ મળે છે. જેમ કે, કેળવણી, અસર, શુદ્ધિ, વિધિ વગેરે. ધર્મની રીતે સંસ્કાર એટલે વિધિ એવો ભાવાર્થ માનીને વિવિધ પ્રકારનાં સંસ્કારો દર્શાવાયા છે. જેમ કે, હિન્દુ ધર્મમાં મીમાંસા શાસ્ત્ર અને શિલ્પ શાસ્ત્ર મુજબ સોળ વૈદિક સંસ્કાર, મનુસ્મૃતિ પ્રમાણેના બાર સંસ્કાર, અંગિરા ઋષીના મત પ્રમાણે પચીસ સંસ્કાર જેટલા સંસ્કારોની યાદી મળે છે. જૈન ધર્મમાં પણ સોળ સંસ્કાર ગણાવાયા છે. શીખ ધર્મમાં એક સંસ્કાર દર્શાવાયો છે જે અમૃત સંસ્કાર કહેવાય છે. આમ ધાર્મિક વિધિના રૂપે ગણાવાતા વિવિધ સંસ્કારો જાણવા મળે છે. આ ઉપરાંત હિંદુ દર્શન શાસ્ત્રના એક ભાગ ન્યાય દર્શન પ્રમાણે સંસ્કાર એ ચોવીસ ગુણોમાંનો એક ગુણ છે. અહીં ઉપરોક્ત વિવિધ સંસ્કારોની યાદી છે.
હિન્દુ ધર્મ

હિન્દુ ધર્મ પ્રમાણે મનુષ્યના ભલા માટે કરવામાં આવતી વિધિ કે ધાર્મિક રિવાજો એટલે સંસ્કાર. બાળક ગર્ભમાં હોય ત્યાંથા તે અવસાન પછી પરલોકમાં જાય ત્યાં સુધીના તેને સુખી કરવાના વિવિધ સંસ્કારો દર્શાવાયા છે. જેમાંથી હાલ પ્રચલિત કે બહુમાન્ય એવા સોળ સંસ્કારો નીચે પ્રમાણે છે:

#ગર્ભાધાન સંસ્કાર
#પુંસવન સંસ્કાર
#સીમંતોન્ન્યન સંસ્કાર
#જાતકર્મ સંસ્કાર
#નામકરણ સંસ્કાર
#નિષ્ક્રમણ સંસ્કાર
#અન્નપ્રાશન સંસ્કાર
#વપન (ચૂડાકર્મ) સંસ્કાર
#કર્ણવેધ સંસ્કાર
#વેદારંભ સંસ્કાર
#ઉપનયન સંસ્કાર
#કેશાન્ત સંસ્કાર
#સમાવર્તન સંસ્કાર
#વિવાહ સંસ્કાર
#વિવાહગ્નિપરિગ્રહ સંસ્કાર
#અગ્નિ સંસ્કાર
મનુસ્મૃતિ પ્રમાણે બાર સંસ્કાર

હિન્દુઓનાં સ્મૃતિગ્રંથ એવા મનુસ્મૃતિમાં નીચે પ્રમાણે બાર સંસ્કાર દર્શાવાયા છે.
ગર્ભાધાન, પુંસવન, સીમંતોન્નયન, બલિ, જાતકર્મ, નામકરણ, નિષ્ક્રમણ, અન્નપ્રાશન, ચૌલ, ઉપનયન, (બ્રહ્મચર્યાદિ ચાર વ્રત), સમાવર્તન, વિવાહ.
અંગિરા ઋષીના મત પ્રમાણે પચીસ સંસ્કાર

ગર્ભાધાન, પુંસવન, સીમંતોન્નયન, વિષ્ણુબલિ, જાતકર્મ, નામકરણ, નિષ્ક્રમણ, અન્નપ્રાશન, ચૌલ, ઉપનયન, શાક્કવર, વ્રાતિક, ઔપનિષધ, કેશાંત, સમાવર્તન, વિવાહ, આગ્રપણ, અષ્ટકા, શ્રાવણી, આશ્વપુજી, માર્ગશીર્ષી, પાર્વણ, ઉત્સર્ગ, ઉપાકર્મ, પંચ મહાયજ્ઞ
શિલ્પ શાસ્ત્ર પ્રમાણે સોળ સંસ્કાર

ગર્ભાધાન, પુંસવન, સીમંતોન્નયન, જાતકર્મ, નામકરણ, વેધન, દર્શન, પ્રાશન, ચૂડાકર્મ, ઉપનયન, સંકર, કર્મ પ્રવેશ, પ્રસ્થાન, અંત્યવિધિ, પિંડીકરણ અને શ્રાદ્ધ.
ભગવદ્ગોમંડળમાં ઉલ્લેખીત સોળ સંસ્કાર

(૧) ગર્ભાધાન, (૨) પુંસવન, (૩) અનવલોભન, (૪) વિષ્ણુબલિ, (૫) સીમંતોન્નયન, (૬) જાતકર્મ, (૭) નામકરણ, (૮) નિષ્ક્રમણ, (૯) સૂર્યાવલોકન, (૧૦) અન્નપ્રાશન, (૧૧) ચૂડાકર્મ, (૧૨) ઉપનયન, (૧૩) ગાયત્ર્યુપદેશ, (૧૪) સમાવર્તન, (૧૫) વિવાહ અને (૧૬) સ્વર્ગારોહણ.
જૈન ધર્મ

જૈન ધર્મમાં નીચે પ્રમાણેના સોળ સંસ્કારની યાદી મળે છે.

ગર્ભાધાન, પુંસવન ( અઘરણી ), જન્મસંસ્કાર, સૂર્યચંદ્રદર્શન, ક્ષીરાસન, ષષ્ટીપૂજન, સૂચિકર્મ, નામકરણ, અન્નપ્રારાશન, કર્ણવેધ, કેશવપન, ઉપનયન, વિદ્યારંભ, વિવાહ, વ્રતરોપ સંસ્કાર, અંતકર્મ સંસ્કાર.
શીખ ધર્મ

શીખ ધર્મમાં એક સંસ્કાર વિધિ દર્શાવાય છે.
અમૃત સંસ્કાર
સંદર્ભો


શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
હિંદુ ધર્મના ઉત્સવો

તહેવાર કે ઉત્સવ એ હિંદુ ધર્મ અને ભારતીય સંસ્કૃતિનું અભિન્ન અંગ છે. તહેવાર એ હિન્દી ભાષાના तेहवार કે त्योहार શબ્દનું ગુજરાતી છે. ફારસી ભાષામાં ’તિહ=ખાલી’ અને ’વાર=નામદર્શી પ્રત્યય’ મળીને ’તેહેવાર’ શબ્દ આવે છે જેનો અર્થ ’મુસલમાની દીનમાં ફરમાવેલો પાક દિવસ’ એવો થાય છે. ગુજરાતીમાં ’તહેવાર’નો અર્થ અણૂજો, અકતો. ઉત્સવ, ખુશાલીનો દિવસ, વારપરબ એવો થાય છે. મહદાંશે બહુમાન્ય જાહેર ઉત્સવને તહેવાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

હિંદુ ધર્મમાં લગભગ બધાં જ તહેવારો પંચાંગ પ્રમાણે, તિથી અનુસાર ઉજવવામાં આવે છે. મકર સંક્રાંતિ જેવા કોઈક તહેવાર સૂર્ય આધારીત ગ્રેગોરીયન પંચાંગની તારીખ આધારીત હોઈ શકે છે.
હિંદુ ધર્મના મુખ્ય/મહત્વનાં તહેવારોની યાદી
સંદર્ભો

શ્રેણી:તહેવાર
ઈન્દ્રા નૂયી

વિશ્વની સૌથી મોટી કંપનીઓ પૈકીની એક પેપ્સીના ચેરમેન અને સીઈઓ ઈન્દ્રા નૂયી ભારતીય મૂળનાં છે. પેપ્સીકોના બિઝનેસમાં વર્ષ ૨૦૦૭માં ૨૨ ટકાનો વધારો થયો તેનો શ્રેય ઈન્દ્રા નૂયીને આપવામાં આવે છે. ટાઈમ સામાયિક તેમને વૈશ્વિક કક્ષાના આગેવાન (વર્લ્ડ કલાસ લીડર) ગણાવે છે. ઈન્દ્રા નૂયીએ કંપની ચલાવવામાં જે માનવતાવાદી અભિગમ અપનાવ્યો, તેની સૌ પ્રસંશા કરે છે અને તેમના નેતૃત્વના બે મોઢે વખાણ કરે છે.
બાહ્ય કડીઓ

* PepsiCo corporate biography
* Forbes Profile: Indra Nooyi
* The Pepsi Challenge, profile Indra Nooyi (Fortune)
* Reference for Business: Indra Nooho Leadership Biography
* Video of discussion with Indra Nooyi at the Asia Society, New York, 4/14/2009


શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૫૫માં જન્મ
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રી ભાણદેવ

ભાણદેવ ભારતીય ઉપખંડમાંના પુરાતન તથા સૌથી પ્રચલિત એવા હિંદુ ધર્મના જ્ઞાતા, હિંદુ આધ્યાત્મવિદ્યાના મર્મજ્ઞ અને સંનિષ્ઠ અધ્યાત્મ પુરુષ છે. ઋગ્વેદથી પ્રારંભીને વર્તમાનકાળ સુધીના હિન્દુ ધર્મનું સ્વરૂપ તેમના ગ્રંથોમાં અભિવ્યક્ત કરાયું છે. ભાણદેવે હિન્દુધર્મના પ્રમાણભૂત ગ્રંથોનું ઊંડુ અધ્યયન કર્યું છે. તેમણે ભારત દેશમાં ખૂબ યાત્રાઓ કરી છે. તેમનો ગ્રંથ "આપણો વહાલો હિન્દુધર્મ"માં તેમણે હિન્દુધર્મનો ઘણો ઊંડો અને વ્યાપક પરિચય આપ્યો છે.
સર્જન

* ગંગાસતિનું આધ્યાત્મદર્શન
* ઋગ્વેદ દર્શન
* સામવેદ દર્શન
* અથર્વવેદ દર્શન
* યજુર્વેદ દર્શન
* ઉપનિષદની કથાઓ
* પ્રશ્નોપનિષદ
* જીવન દર્શન
* શ્રી શુકદેવ
* જીવન અને દર્શન
* હિમાલય દર્શન
સંદર્ભ

શ્રેણી:ધાર્મિક સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
તળાજા

તળાજા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે, જે સૌરાષ્ટ્રના પૂર્વ કિનારે શેત્રુંજી અને તળાજી નદીને કાંઠે વસેલું છે. તળાજા, તળાજા તાલુકાનું મુખ્ય મથક પણ છે.
ઇતિહાસ

તળાજા ગુજરાતના જાણીતા સંતકવિ ભક્ત નરસિંહ મહેતાનું જન્મ સ્થળ છે. પાછળથી તેઓ જૂનાગઢમાં સ્થાયી થયા હતાં. પ્રાચીનકાળમાં તળાજા "તાલધ્વજ" નામથી પણ ઓળખાતું હતું.
ભૂગોળ

તળાજા શહેર રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૮ઇ પર ભાવનગર (૫૪ કિ.મી.) અને મહુવા (૪૩ કિ.મી.) શહેરની વચ્ચે સ્થિત છે. તળાજા સમુદ્રની સપાટીથી અંદાજીત ૧૯ મી (૬૨ ફુટ)ની ઉંચાઇએ વસેલું છે. તળાજા પાસે ગોપનાથ મહાદેવ અને ઝાંઝમેરનો રમણીય સમુદ્ર કિનારો આવેલાં છે.
જોવા લાયક સ્થળો

તળાજા ગુફાઓ

thumb|left|એભલ મંડપ, તળાજા ગુફાઓ

અહીં ટેકરીની ઉત્તર અને પશ્ચિમ બાજુએ બૌદ્ધ સ્પાથત્ય શૈલીમાં કંડારેલી તળાજા ગુફાઓ આવેલી છે. આમાંની એક ગુફા, જેને એભલ મંડપ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, આ એભલ મંડપ એભલ વાળાના નામથી ઓળખાતો હોવાનું મનાય છે. મોટા ચોરસખંડની બનેલી છે તથા ૨૩ મીટર લંબાઈ, ૨૧ મીટર પહોળાઇ અને ૧૫.૫ મીટર ઉંચાઇ ધરાવે છે. ગુફાનો આગલો ભાગ ચાર મોટા ચોરસ થાંભલાથી ટેકવેલો હોય એમ લાગે છે, આ થાંભલાઓ હાલ હયાત નથી. આ થાંભલા ઉપરના પથ્થરના પાટડાઓ ઉપર ચોરસ ચોકડીઓ પાડી તે ઉપર નાની કમાનો બનાવી એક પ્રકારની શોભા આપેલી છે. કહેવાય છે કે, આવા પ્રકારની ગોઠવણ પ્રાચીન બૌદ્ધ સ્થપતિઓને બહુ જ પસંદ પડતી. આ ગુફાઓ (N-GJ-75) ભારતનાં પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારક તરીકે રક્ષિત સ્મારક જાહેર કરાયેલા છે.
જૈન મંદિર


File:Jain Temple at Talaja.JPG|તળાજાનું જૈન મંદિર
ચિત્ર:"Gumbaj" of Temple.JPG|જૈન મંદિરનો ગુંબજ, તળાજા

જૈન મંદિરની સ્થાપના કુમારપાળે ૧૨મી સદીમાં કરી હતી. આ જૈન મંદિર ‍(N-GJ-74) ભારતનાં પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારક તરીકે રક્ષિત સ્મારક જાહેર કરાયું છે.

આ મંદિરની બાજુમાં ચિંતામણી પાર્શ્વનાથ, મહાવીર સ્વામીના મંદિરો અને ગુરૂમંદિર આવેલા છે.
તળાજા પહોંચવા માટે

* હવાઈ માર્ગ - અહીથી સૌથી નજીકનું હવાઈ મથક ૫૪ કિ.મી. દૂર ભાવનગર શહેરમાં આવેલું છે.
* સડક માર્ગ - તળાજા દ્વારકાથી સોમનાથ જતા રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૮ઇ સાથે જોડાયેલું છે.જે ભાવનગર થી સોમનાથ હાઈવે પર આવે છે.નજીકનું સૌથી મોટું શહેર ભાવનગર છે, જે અહીંથી માત્ર ૫૪ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલું છે. ભાવનગરથી બસ અથવા અન્ય વાહન દ્વારા તળાજા જઇ શકાય છે.
* રેલમાર્ગ - તળાજામાં રેલમાર્ગની સુવિધા નથી પણ નજીકનાં અન્ય શહેરો, પાલીતાણા (૪૦ કિ.મી.) ભાવનગર (૫૪ કિ.મી.) અને મહુવા (૪૩ કિ.મી.) રેલમાર્ગ વડે દેશના અન્ય વિસ્તારો સાથે જોડાયેલ છે.
સંદર્ભ

શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:તળાજા તાલુકો
શ્રેણી:ગુજરાતના પર્વતો
તિરૂવનંતપુરમ

તિરૂવનંતપુરમ ભારત દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા સાંકડી પટ્ટીના આકારના કેરળ રાજ્ય નું પાટનગર છે.

તિરૂવનંતપુરમ સામાન્ય રીતે તેના અગાઉના નામ ત્રિવેન્દ્રમ દ્વારા ઓળખાય છે. તે કેરળનું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર છે. ભારતના પશ્ચિમ દરિયાકાંઠે મુખ્ય ભૂમિના આત્યંતિક દક્ષિણમાં સ્થિત, તિરૂવનંતપુરમ કેરળનું એક મુખ્ય માહિતી તકનીકી કેન્દ્ર છે અને રાજ્યની સોફ્ટવેર નિકાસમાં 55% ફાળો આપે છે. મહાત્મા ગાંધી દ્વારા "ભારતનું સદાબહાર શહેર" તરીકે ઉલ્લેખ કરાયો. આ શહેર તેની નીચી દરિયાકાંઠાની ટેકરીઓનાં અનડ્યુલેટિંગ ભૂપ્રદેશ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.

હાલના પ્રદેશો કે જે તિરૂવનંતપુરમ ધરાવે છે, ૧૦મી સદીમાં તેમના પતન સુધી આયસ દ્વારા શાસન કરાયું હતું. ત્યારબાદ આ શહેર ચેર વંશ દ્વારા કબજે કરવામાં આવ્યું હતું. ૧૨મી સદીમાં, તે વેનાડના રાજ્ય દ્વારા જીતી લેવામાં આવ્યો હતો. ૧૭મી સદીમાં, રાજા માર્તઁડ વર્માએ આ ક્ષેત્રનો વિસ્તાર કર્યો અને ત્રાવણકોર રજવાડાની સ્થાપના કરી અને તિરૂવનંતપુરમને તેની રાજધાની બનાવી. ૧૯૪૭માં ભારતની આઝાદી બાદ, તિરૂવનંતપુરમ ત્રાવણકોર-કોચિન રાજ્યની રાજધાની બની અને ૧૯૫૬માં નવું ભારતીય રાજ્ય કેરળ બને ત્યાં સુધી તે યથાવત રહ્યું.

તિરૂવનંતપુરમ દેશના અન્ય ભાગો સાથે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગથી, રેલ્વે માર્ગથી તેમ જ હવાઇ માર્ગથી જોડાયેલું હોવાથી ત્યાં પહોંચવા માટે અદ્યતન સેવાઓ પ્રાપ્ય છે. અહીંના દરિયાકિનારે કોવલમ બિચ ખુબ જ રમણિય છે.
સંદર્ભ

શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:કેરળ
શિમલા

હિમાચલ પ્રદેશ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલું રાજ્ય છે. તેનું પાટનગર શિમલા છે. આ ઉપરાંત શિમલા ખાતે શિમલા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક પણ આવેલું છે. આ રાજ્યનો લગભગ આખોય પ્રદેશ હિમાલય અને શિવાલિક પર્વતમાળાથી છવાયેલો છે. આ પર્વતોમાં સહેલાણીઓને ઉનાળાના તાપથી બચાવતા વિવિધ પર્યટન સ્થળો આવેલાં છે. આ સ્થળોમાં શિમલાની દેશના પ્રથમ હરોળના ગિરિનગરમાં ગણના થાય છે.

બ્રિટિશ રાજ વખતે અંગ્રેજો ઉનાળા દરમિયાન દેશની વડી કચેરીઓને શિમલા ખસેડી ત્યાંથી જ બધો વહીવટ કરતા હતા. આ કારણે અવારનવાર આવનજાવન માટે કાલકા - શિમલા નેરોગેજ રેલ્વે માર્ગનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. જે આજે પણ ઇજનેરી બાંધકામની રીતે બેજોડ છે.


શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:ભારતના ગિરિમથકો
દમણ

300px|thumb|right|દમણનો દરિયા કિનારો
દમણ ભારતના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવનું પાટનગર છે. દમણ પ્રદેશ ગુજરાત રાજ્યના વલસાડ જિલ્લાથી ઘેરાયેલો છે. જેમાં દમણ શહેર અરબ સાગરના કિનારે વસેલું નગર છે. અહીં પહોંચવા માટે અમદાવાદ - મુંબઇ રાજ્ય ધોરી માર્ગે અથવા રેલ્વે માર્ગે વલસાડ જિલ્લાના વાપી અથવા ઉદવાડા પહોંચી ત્યાંથી રાજ્ય ધોરી માર્ગ દ્વારા દમણ પહોંચી શકાય છે.
ઇતિહાસ

આશરે ૪૫૦ વર્ષ પહેલાં ગોવા, દીવ અને દમણમાં પોર્ટુગીઝોએ શાસન સ્થાપ્યું હતું. આ સ્થળો દરિયાકિનારે આવેલાં હોવાથી ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ અહીંથી યુરોપ સાથે વેપાર વણજ માટે સાનુકૂળ હોવાથી તેઓએ અહીં વસવાટ કર્યો હતો. ભારતને આઝાદી મળી, ત્યારે પણ આ પોર્ટુગીઝો શાસન કરતા હતા. ડિસેમ્બર ૧૯, ૧૯૬૧ના દિવસે ભારત સરકાર દ્વારા લશ્કરી કાર્યવાહી કરી આ પ્રદેશો આઝાદ કરવામાં આવ્યા હતા.
મુખ્ય આકર્ષણ
દમણગંગા નદી

દમણગંગા નદી ૭૨ ચોરસ કિલોમીટર ક્ષેત્રફળ ધરાવતા આ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશને ભૌગોલિક રીતે બે ભાગો, નાની દમણ તથા મોટી દમણમાં વહેંચે છે. હોટલ તથા રેસ્‍ટોરેંટ નાની દમણ ખાતે આવેલાં છે, જ્યારે પ્રશાસનિક ભવન તથા ચર્ચ મોટી દમણ ખાતે આવેલાં છે. મોટી દમણમાં દમણગંગા પ્રવાસન સંકુલ (ટૂરિસ્‍ટ કામ્‍પલેક્‍સ} પણ આવેલું છે. આ સંકુલમાં કાફે, કૉટેજ તથા ફુવારાઓ આવેલા છે.
મોટી દમણ

મોટી દમણ ખાતે અનેક ચર્ચ આવેલાં છે. અહીંનું સૌથી પ્રસિદ્ધ ચર્ચ કૈથેડરલ બોલ જેસૂ ગણાય છે. આ ચર્ચનું નિર્માણ ઇ. સ. ૧૬૦૩ના વર્ષમાં થયું હતું. આ કૈથેડરલ ખાતે લાકડાંમાં અત્યંત સુંદર કારીગરી કરવામાં આવેલી છે. આ ચર્ચની દિવાલો પર કરવામાં આવેલું ચિત્રકામ પણ ખુબ જ આકર્ષક છે. આ ચિત્રોમાં ઈસા મસીહને ચિત્રિત કરવામાં આવેલા છે. આ ચર્ચની પાસે સત્‍ય સાગર ઉદ્યાન બનાવવામાં આવેલો છે. આ ઉદ્યાનમાં સાંજના સમયમાં ફરવાની એક અલગ જ મજા હોય છે. આ ઉદ્યાનમાં રેસ્ટોરન્ટ તથા બારની વ્‍યવસ્‍થા પણ છે.
નાની દમણ

સંત જેરોમ કિલ્લો નાની દમણ ખાતે ઇ. સ. ૧૬૧૪થી ઇ. સ. ૧૬૨૭ની વચ્ચેના સમયમાં બનાવવામાં આવેલો છે. આ કિલ્લાનું નિર્માણ મુગલ આક્રમણોથી સુરક્ષિત રહેવા માટે કરવામાં આવ્યું હતું. આ કિલ્લામાં ત્રણ બુરજ આવેલા છે. આ કિલ્લાની સામે નદી વહે છે. આ કિલ્લામાં એના સંરક્ષક સંતની મુર્તિની સ્થાપના કરવામાં આવેલી છે. વર્તમાન સમયમાં આ કિલ્લાની અંદરના વિસ્તારમાં કબ્રસ્‍તાન તથા એક શાળા આવેલી છે.
દેવકા બીચ

આ સુંદર બીચ દમણથી ૫ કિલોમીટર ઉત્તર દિશામાં આવેલો છે. આ બીચ પાસે પર્યટકોની સુવિધા માટે રેસ્‍ટોરન્ટ, બાર તથા હોટલની વ્‍યવસ્‍થા છે. આ બીચમાં સ્‍નાન કરવું જોખમી છે, કેમ કે આ બીચ પર પાણીની અંદર ખરબચડા અને ધારદાર પત્‍થર હોય છે. આ બીચ પર પણ બે પુર્તગાલી ચર્ચ આવેલાં છે.
જામપોર બીચ

આ બીચ નાની દમણથી દક્ષિણ દિશામાં આવેલો છે. આ બીચ એક પ્રસિદ્ધ પિકનિક સ્‍પૉટ છે. અહીંથી સમુદ્રનો નજારો ખુબ જ સુંદર દેખાય છે.
ભોજન

અહીંની બધી જ હોટલોમાં સામાન્ય રીતે રેસ્‍ટોરન્ટ આવેલાં છે. સીદાદે દમણ હોટલમાં રેસ્‍ટોરન્ટ પણ છે. આ રેસ્‍ટોરન્ટમાં કરચલા (કેકડ઼ા) તથા ઝીંગા માછલીના લજીજ વ્‍યંજન પિરસવામાં આવે છે. અહીંના રસોઇયા (સેફ)ના કહેવા મુજબ આપ જે પ્રકારનું ભોજન માંગો, આપને અહીં મળી જશે. સેન્ડી રિસોર્ટમાં પણ ખાવાપીવાની સારી વ્‍યવસ્‍થા છે. હોટલ મિરામાંર સી ફૂડ તથા દક્ષિણ ભારતીય ભોજન માટે પ્રસિદ્ધ છે. જજીરા અને ઉદય રેસ્‍ટોરન્ટ પણ સી ફૂડ માટે પ્રસિદ્ધ છે.
બાહ્ય કડીઓ

*
* દમણ અને દીવ વહીવટી કચેરી: અધિકૃત વેબસાઇટ
* દમણ પ્રવાસન વિભાગની વેબસાઇટ
બગસરા

બગસરા ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશના અમરેલી જિલ્લાના બગસરા તાલુકાનું વહીવટી મથક છે. બગસરા લોકસાહિત્ય તેમ જ શૌર્યગીતોના રચયિતા ઝવેરચંદ મેઘાણી, કે જેમને રાષ્ટ્રીય શાયરનું સન્માન મળ્યું છે, એમની કર્મભૂમિ ગણવામાં આવે છે.
ઇતિહાસ

બગસરાને ઇ.સ. ૧૫૨૫માં દેવગામ દેવલીના વાળા મંછા ભૈયાએ જીતી લીધું હતું. વાળા મંછા પછી તેનો પુત્ર ભૈયા ગાદીએ આવ્યો જેના પરથી બગસરાના કાઠીઓ ભૈયાણી કહેવાય છે. બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન નગર વાળા કાઠીઓ હસ્તગત હતું અને કાઠિયાવાડ એજન્સી હેઠળનું થાણું હતું.
ભૂગોળ

બગસરા અમરેલી જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલું છે. જેની પૂર્વ બાજુએ અમરેલી તાલુકો આવેલો છે. આ નગર સતલડી નદીના ઉત્તર કાંઠે આવેલું છે.
વસ્તી

૨૦૦૧ની ભારતની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે બગસરાની વસ્તી ૩૧,૭૮૯ વ્યક્તિઓની હતી. આ વસ્તીમાં પુરુષો ૫૨% અને સ્ત્રીઓ ૪૮% હતી. બગસરાનો સરેરાશ સાક્ષરતા દર ૭૦% હતો જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ ૫૯.૫% કરતાં વધુ હતો. પુરુષોમાં સાક્ષરતા દર ૫૬% અને સ્ત્રીઓમાં ૪૪% હતો. વસ્તીના ૧૨% ની વય ૬ વર્ષથી નીચે હતી.
વ્યવસાય

બગસરા સોનાનો ઢોળ ચડાવેલ દાગીના (ગોલ્ડ પ્લેટેડ) અને અરી ભરતના વસ્ત્રો માટે જાણીતું છે. ચોરસ કાપડના ટુકડાઓ ચોપાલ અને સ્ત્રીઓના સ્કાર્ફ સદલા અહીં સ્થાનિક રીતે બનાવાય છે. ગીર ટિંબર લાકડાનો પણ અહીં વ્યવસાય છે.
જોવાલાયક સ્થળો

* ભુતનાથ મહાદેવ મંદિર
* મુંજીયાસર બંધ /ખોડિયાર મંદિર
* સ્વામીનારાયણ મંદિર
* બાલ કૃષ્ણ હવેલી
* બાઘેશ્વર મંદિર
* પુતળેશ્ચર મહાદેવ મંદિર
* મંત્રેશ્વર મહાદેવ મંદિર
* જગેશ્વર મહાદેવ મંદિર પ્રાચીન ધર્મશાળા.
સંદર્ભ

આ લેખ હવે પબ્લિક ડોમેઇનમાં રહેલા પુસ્તકમાંથી લખાણના અંશો ધરાવે છે:

શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:બગસરા તાલુકો
સુવર્ણ મંદિર, મલાઈકોરી

દક્ષિણ ભારતમાં આમ તો એક-એકથી ભવ્યાતિભવ્ય મંદિરો બનાવેલાં છે, પરંતુ તાજેતરના સમયમાં બનેલું અને અત્યારે ચારેબાજુ ચર્ચાઓ જે મંદિરની થાય છે તે સુવર્ણ મંદિર દક્ષિણ ભારતના તામિલનાડુ રાજયમાં આવેલા વેલ્લોરથી ૩ કિ.મી.ના અંતરે આવેલા મલાઈકોરી ગામે બનાવવામાં આવેલું છે.

દક્ષિણ ભારતનાં જોવાલાયક સ્થળોમાં તિરુપતિ બાલાજી કરતાં પણ વધારે લોકો દર્શને આવે છે. આ સુવર્ણ મંદિર ૩૦૦ કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે બનાવવામાં આવેલું છે. આ સુવર્ણ મંદિરમાં ૧૫૦૦ કિલો સોનું વપરાયેલું છે. આ સુવર્ણ મંદિર ૬૦૦ એકર જમીનમાં પથરાયેલું છે. તેના સ્થાપક શ્રી શકિત અમ્મા (નારાયણી) છે.
વિશેષતાઓ

સુવર્ણ મંદિરમાં દર્શન કરવાની વ્યવસ્થા માટે બે વિરામ કક્ષ (વેઈટિંગ હોલ) બનાવવામાં આવ્યા છે. જેમાં બેસવાની તથા ટી.વી. દ્વારા દર્શન કરી શકાય તેવી આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થયો છે. આ કક્ષમાંથી નીકળ્યા બાદ સુંદર મનોરમ્ય બગીચા, પહાડ ઉપરથી ઝરમર પડતાં ઝરણાંઓ વગેરે દર્શન કરવા માટેની પરિસર બનાવવામાં આવેલી છે. આ પરિસરનું આયોજન દાદ માગી લે તેવું છે.

આ પરિસર તારા આકારના અષ્ટકોણનું બનાવેલું છે,અને આ પરિસરની લંબાઈ મંદિર સુધી ૧૫ કિલોમીટરની છે. તમે જયારે દર્શન કરવા કતારમાં ઉભા હોય તો પણ તમને થાક કે કંટાળા જેવું જણાતું નથી, કારણ કે ચારેબાજુ બાગ-બગીચા, હરિયાળાં વૃક્ષો, લીલાછમ ઘાસની ચાદર વગેરે દ્વારા તમારા અંતરઆત્માને ચિર શાંતિ અર્પે છે. આ મંદિરમાં દક્ષિણ ભારતના લક્ષ્મી નારાયણ ભગવાનની મૂર્તિ બિરાજમાન છે.

આ મંદિરમાં ફોટા પાડવાની સખ્ત મનાઈ ફરમાવવામાં આવી છે. આ સુવર્ણમંદિરનાં દર્શન કરવા જવા માટે બેંગ્લોરથી ચેન્નાઈ જતા હાઈવે ઉપર વેલ્લોર આવે છે. ત્યાંથી ૩ કિ.મી દૂર મલાઈકોરી જઈ દર્શન કરી શકાય છે. વધુમાં તિરુપતિ બાલાજી પણ અહીંથી ૧૪૦ કિ.મી દૂર છે.

શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:તમિલનાડુ
દેહરાદૂન

thumb|દેહરાદૂન રેલ્વે સ્ટેશનનું પાટીયું
દેહરાદૂન કે જે ક્યારેક ગુજરાતીમાં ખોટી રીતે દહેરાદૂન તરિકે પણ ઉચ્ચારાય છે, તે ભારત દેશનાં ઉત્તર ભાગમાં આવેલાં વર્ષ ૨૦૦૦ની નવેમ્બર ૯ના રોજ નવા બનાવવામાં આવેલાં ઉત્તરાખંડ રાજ્યનું પાટનગર છે અને દેહરાદૂન જિલ્લાનું વડું મથક પણ છે.

અહીં રાજ્યની વહીવટી કચેરીઓ ઉપરાંત પ્રખ્યાત શાળાઓ, વિદ્યાલયો તેમ જ મહાવિદ્યાલયો આવેલાં છે. આ ઉપરાંત અહીં ભારતીય સેનાનાં કાર્યાલયો, લશ્કરી છાવણી તેમ જ લશ્કરી તાલિમ કેન્દ્ર પણ આવેલાં છે. વન સંરક્ષણ વિભાગનાં તાલિમ કેન્દ્રો પણ અહીં આવેલાં છે. દેહરાદૂન રેલ્વે માર્ગ, રાષ્ટ્રીય તેમ જ રાજ્ય ધોરી માર્ગ અને હવાઇ માર્ગ વડે અન્ય મહત્વનાં શહેરો જોડે સારી રીતે જોડાયેલું છે.
માંસાહારી

આહારમાં માંસનો ઉપયોગ કરતા જીવોને માંસાહારી કહેવાય છે. આમાં જંગલી પ્રાણીઓ, જળચરો, પક્ષીઓ અન્ય જીવોનો શિકાર કરી તેનું માંસ આરોગે છે. પશુઓ જેમ કે સિંહ, વાઘ, દિપડો, ચિત્તો, વરુ વઞેરે માંસાહારી છે. જ્યારે અમુક માંસાહારી જીવો શિકાર કરતાં નથી, પરંતુ અન્ય મરેલાં જીવોના શરીરનું માંસ આરોગે છે. દા.ત. ગીધ, ઝરખ, શિયાળ વગેરે.

માણસો પણ માંસનો આહાર તરીકે રાંધીને ઉપયોગ કરે છે, આથી એ પણ માંસાહારી કહેવાય છે.

માણસો અને પશુઓ ઉપરાંત પક્ષીઓ પણ માંસાહારી હોય છે. જેમ કે બાજ, સમડી, કાગડો વઞેરે માંસાહારી છે.
વલ્લભાચાર્ય

શ્રીમદ્ વલ્લભાચાર્ય વૈષ્ણવ સંપ્રદાયના એક પ્રસિદ્ધ અને તેજસ્વી આચાર્ય હતા. પુષ્ટિ માર્ગના અનુયાયીઓ તેમને મહાપ્રભુજી તરીકે પણ ઓળખે અને પૂજે છે.

તેમનો જન્મ એક વિદ્વાન ભારદ્વાજ ગોત્રી તેલંગ બ્રાહ્મણ લક્ષમણ ભટ્ટને ત્યાં ચંપારણ્યમાં વિક્રમ સંવત ૧૫૩૫ (ઇ.સ. ૧૪૭૯)માં ચૈત્ર વદ અગિયારસના દિવસે થયો હતો. જન્મ થતાં બાળક મૃતવત્ જણાતાં માતા-પિતા આઘાત સાથે બાળકને ખીજડાના વૃક્ષની બખોલમાં મૂકીને હિંસક પશુઓથી બચાવવા વૃક્ષની ફરતે અગ્નિ પ્રગટાવી જતાં રહ્યાં હતા.

તેમણે બનારસમાં રહીને વેદ, વેદાંત, દર્શન, સૂત્રો, ધર્મશાસ્ત્ર, પુરાણો અને ઇતિહાસનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમણે સમગ્ર ભારતમાં પર્યટન કરીને પોતાના ધાર્મિક વિચારોનો પ્રચાર કર્યો. રામેશ્વરથી હરિદ્વાર અને દ્વારકાથી જગન્નાથપુરી સુધીના તીર્થોમાં ત્રણવાર પર્યટન કરીને તેમણે પુષ્ટિમાર્ગનો પ્રચાર કર્યો. યાત્રા દરમિયાન તેમણે શ્રીમદ્ ભાગવતની કથા અને પારાયણ કર્યા. આજે એ સ્થળો 'બેઠક' તરીકે ઓળખાય છે.

રાજા કૃષ્ણદેવરાયની નગરીમાં વલ્લભાચાર્ય તીર્થયાત્રા દરમિયાન આવ્યા હતા. ત્યાં બધા પંડિતો અલગઅલગ વિષયો પર ચર્ચા કરી રહ્યા હતા ત્યારે બૃહદતત્ત્વ વિશે પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરી ગાગા ભટ્ટ અને સોમેશ્વર જેવા પંડિત સાથે ઘણા દિવસો સુધી ચર્ચા કરી. ઉપસ્થિત પંડિતોએ અંતે વલભાચાર્યના વિચારોને યોગ્ય માનીને તેમને આચાર્યની પદવી આપી હતી.
બાહ્ય કડીઓ

*


શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:વૈષ્ણવ સંપ્રદાય
શ્રેણી:વેદાંતાચાર્ય
અંજીર

સંસ્કૃતમાં અંજીરને ઉદુમ્બર, હિન્દીમાં ગુલોર, અરબીમાં ફયુમીઝ, પર્શિયનમાં અરમાક-અંજીર, કન્નડમાં અટ્ટી અને મરાઠીમાં ઉંબર કહે છે. કાઠિયાવાડમાં અંજીરનાં કુળના અન્ય એક વૃક્ષ પર પાકતા ફળને ઉમરા કહે છે. ‘આર્યભિષક’ ગ્રંથમાં અંજીરનો ઉલ્લેખ જ નથી. પણ મહર્ષિ ચરક વિશે મૈસૂરની ઇન્ડો-અમેરિકન હોસ્પિટલના ડૉ. અમ્માન કહે છે કે તેમણે મધુપ્રમેહ (મીઠી પેશાબ - અંગ્રેજી: ડાયાબિટીસ)ના રોગમાં અંજીરના વૃક્ષની છાલનો ઉકાળો પીવાનું કહ્યું છે.

thumb|240px|left|તાજાં અંજીર,કાપેલાં,જેનાં બિયાં જોઇ શકાય છે.
ગુણ દોષ

ગુણે ઉષ્ણ છે પણ તેનામાં સ્નિગ્ધતા છે. કબજિયાત તેમ જ અનિદ્રા માટે સવારે પલાળેલાં અંજીર રાત્રે ખાવાથી ઊંઘ આવે છે. અંજીર થકી આપણું મગજ ગ્લુકોઝનો વધુ સારી રીતે ઉપયોગ કરી શકે છે. અંજીરમાં ૬૦ ટકા કુદરતી સાકર હોય છે અને તેથી મગજનું કામ કરનારા માટે અંજીર સારાં છે.
વિશ્વમાં અંજીર

બાયબલ અને આરબોના ધર્મગ્રંથમાં અંજીરનો ઉલ્લેખ છે અને આરબો કબજિયાત તેમ જ હરસમાં અંજીરને પલાળીને ખાતા. જર્મન, અંગ્રેજી અને ફ્રેન્ચ ભાષા અંજીરને ફિગ કહે છે. અમેરિકનોએ પણ ફિગની ખેતી અપનાવી છે. એટલે અમેરિકામાં અંજીર થાય છે.

તુર્કીમાં આયડીન, ઇઝનીર અને મુગલા વિસ્તારના અંજીર શ્રેષ્ઠ હોય છે. કુરાન-એ-શરીફમાં અંજીરના વૃક્ષનો ઉલ્લેખ છે. મહંમદ પયગંબર સાહેબ પણ તેનો ઉપયોગ કરતા અને હરસમાં તેનો ઉપયોગ કરવાનું કહેતા.

શ્રેણી:ફળ
ગાયત્રી અનુષ્ઠાન

અનુષ્ઠાન એટલે, અનુ: સ્થાન = અનુષ્ઠાન અર્થાત્ આગળનું સ્થાન. સાધકનું પ્રગતિનું આગલું ચરણ એટલે અનુષ્ઠાન. સાધકનો આર્તનાદ એટલે અનુષ્ઠાન. જેમ મા -મા કરતું બાળક જ્યારે કોઈ મુશ્કેલીમાં મુકાય તો ‘ઓ..મા’ એવી બૂમ પાડે છે અને માતા બધું કામ મૂકી બાળક પાસે દોડી આવે છે. આ જ છે અનુષ્ઠાન-અર્થાત્ સાધકનો પોકાર જે સાંભળી જગદંબા દોડી આવે છે.


તેના પ્રકાર મુખ્ય ત્રણ છે;
* (૧) નવ દિવસમાં પૂરું થતું ૨૪,૦૦૦ મંત્રનું લઘુ અનુષ્ઠાન.
* (૨) ૪૧ દિવસમાં પૂરું થતું સવાલક્ષ જપનું અનુષ્ઠાન.
તથા
* (૩) એક વર્ષમાં પૂરું થતું ૨૪ લાખ જપનું મહાઅનુષ્ઠાન-પુરશ્ચરણ.
તેનાથી ફળ મળે કે વેદ ભગવાનનાં વચન‘લ્ઠêઠષ થદષ રબશ્ફષ રુફથષઠષ ’મુજબ ગાયત્રીસાધક માટે કશું જ અપ્રાપ્ય રહેતું નથી. જગદંબા સાધકને બ્રાહ્મણત્વ, આયુષ્ય, પ્રાણશકિત, સંતતિ, ભૌતિક સંપત્તિ, કીર્તિ, લક્ષ્મી આપી, આત્મબળ સંપન્ન કરી અંતમાં બ્રહ્મલોકમાં લઈ જાય છે.

શ્રેણી:ધાર્મિક વિધિ
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
પંકજ જોષી

પંકજ શાંતિલાલ જોષી મૂળ ભાવનગરના વતની છે. તેમણે ભાવનગર યુનિવર્સિટી તથા ટાટા ઈન્સ્ટિટ્યૂટમાં અભ્યાસ કરીને ૧૯૭૫માં એમ.એસસી. અને ૧૯૭૯માં સાપેક્ષવાદના સિદ્ધાંતમાં પીએચ. ડી. કર્યું. એક જાણીતા વૈજ્ઞાનિક હોવાને નાતે તેઓ અમેરિકા, ઇંગલેન્ડ તથા યુરોપની અનેક સંસ્થાઓ સાથે સંકળાયેલા છે. તેઓ ભારતની `રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન અકાદમી' (નેશનલ એકેડેમી ઓફ સાયન્સીસ)ના ફેલો છે. અનેક દેશોમાં તેમણે મુલાકાતી પ્રાધ્યાપક તરીકે સેવાઓ આપેલી છે. તેમના ૧૨૦ જેટલા સંશોધનપત્રો આંતરરાષ્ટ્રીય જર્નલ્સમાં પ્રકાશિત થયા છે. કોસ્મોલોજી તથા ગુરુત્વાકર્ષણ વિશેના ચાર જેટલા તેમના મહત્વના પુસ્તકો ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ તથા કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ દ્વારા પ્રગટ થયા છે. અમેરિકાના ગ્રેવિટી રીસર્ચ ફાઉન્ડેશન તથા અન્ય એવોર્ડસ તેમને મળેલા છે.

હાલમાં તેઓ મુંબઈની ટાટા ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફન્ડામેન્ટલ રિસર્ચમાં સીનીયર પ્રોફેસર તરીકે કાર્યરત છે. સાતથી વધુ વિદ્યાર્થીઓએ તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ કામ કરી પીએચ ડી.ની પદવી મેળવી છે. તારાઓના વિલય અંગેની તેમની ફાયર બોલ થીયરી આજે વિશ્વમાં ચર્ચામાં છે. તાજેતરમાં અમેરિકાના વિશ્વ પ્રસિદ્ધ `સાઇન્ટિફિક અમેરિકન' મેગેઝીને તેમનો લેખ તથા કાર્ય કવર સ્ટોરી તરીકે પ્રસિદ્ધ કર્યું છે જેનો વિશ્વની પંદરથી વધુ ભાષાઓમાં અનુવાદ થયો છે. તેઓ અનેક લોકભોગ્ય લેખો ગુજરાતી તથા અંગ્રેજીમાં લખતા રહે છે તથા અવારનવાર વિજ્ઞાન વિષે પ્રવચનો આપતા રહે છે.
પુસ્તકો

ગુજરાતી પુસ્તકો

# કુતુહુલ, બાળ શ્રેણી, ભાગ ૧,૨
# કુતુહુલ, કિશોર શ્રેણી, ભાગ ૧,૨
# પ્રયોગોની મઝા
# અવનવા પ્રયોગો
# તારા સૃષ્ટિ (પાંચમી આવૃત્તિ), પ્રકાશક : ગુર્જર સાહીત્ય ભવન, અમદાવાદ.
# બ્રહ્માંડ દર્શન (બીજી આવૃત્તિ)
# બ્રહ્માંડ-ગોષ્ઠિ (બીજી આવૃત્તિ), પ્રકાશક : ગુર્જર સાહીત્ય ભવન, અમદાવાદ.
સન્માન

* વિધ્યાવિકાસ ટ્રસ્ટ, અમદાવાદ દ્વારા સારસ્વત ગૌરવ એવોર્ડ
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

* કાકા સાહેબ કાલેલકર વ્યાખ્યાન, ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ, અમદાવાદ
* પંકજ જોષીની મુલાકાત
* ગુજરાતીનું ભવિષ્ય
* Do Naked Singularities Break the Rules of Physics?
* The Naked Singularity Meets Social Media


શ્રેણી:લેખક
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૫૩માં જન્મ
ઉંદર

ઉંદર એ કૃંતક (rodent) વર્ગનું એક નાનકડું સસ્તન પ્રાણી છે. લાંબુ અણિયાળું મોં, નાના ગોળ કાન અને લાંબી અને અલ્પ કે રૂંવાટી રહિત પૂંછડી એ તેમની વિશેષતા છે. ઉંદરની સર્વ સામાન જાણીતી પ્રજાતિ છે ઘરેલુ ઉંદર (Mus musculus). પાળેલાં પ્રાણી તરીકે પણ ઉંદર લોકપ્રિય છે. અમુક ક્ષેત્રોમાં ખેતરાઉ ઉંદર પણ ઘણાં સામાન્ય હોય છે. ખેતરાઉ ઉંદર ઘણી વખત ભોજન કે આશરા માટે માનવ ઘરો પર આક્રમણ કરે છે.
પુરાણ કથા

સિંદૂરાસુર નામનો એક રાક્ષસ હતો. આ રાક્ષસના સંહાર માટે પાર્વતીમાતાએ ભગવાન શ્રી ગણપતિને ઉત્પન્ન કર્યા હતા. ગણપતિજી પરાશર મુનિના આશ્રમમાં અભ્યાસ કરતા હતા. એક વખત દેવરાજ ઇન્દ્રની સભામાં કૌંચ નામના ગાંધર્વનો પગ ભૂલથી વામદેવ ઋષિને સ્પર્શી ગયો. જેના પરિણામ સ્વરૂપે વામદેવ ઋષિને ક્રોધ ઉત્પન્ન થયો. વામદેવ ઋષિએ ક્રોધિત થઈ કૌંચ ગાંધર્વને શાપ આપ્યો કે તું પૃથ્વી ઉપર ઉંદર સ્વરૂપે અવતરીશ. શાપ પ્રમાણે આ ગાંધર્વ ઉંદર બનીને પરાશર ઋષિના આશ્રમ પાસે આવી ગયો. હવે રોજબરોજ પરાશર ઋષિના આશ્રમમાં આ ગાંધર્વ ઉંદર કંઈક ને કંઈક નવાજૂની કરવા લાગ્યો અને આશ્રમની ખાધ ચીજૉ આરોગવા લાગ્યો. અવાર-નવાર અગત્યનાં પુસ્તકોને પણ કરડી ખાતો. આમ ઉંદરે પરાશર મુનિના નાકે દમ લાવી દીધો.

એક દિવસ શ્રી ગણપતિજીએ આ ઉંદરને પકડી લીધો અને કટાક્ષમાં બોલ્યા, હે ઉંદર તારી બહાદુરી અને તારા પરાક્રમોથી હું તારી ઉપર ખૂબ જ પ્રસન્ન થયો છું. તું પોતે જ મને કહે કે તારે કયું વરદાન જોઈએ છે? આ ઉંદર મૂળ તો ગાંધર્વ હતો. તેને પોતાની જાત માટે ખૂબ જ અભિમાન હતું માટે જ ગણપતિજી પાસેથી વરદાન માગવાના બદલે સામે લલકારતા બોલ્યો, મારે આપના વરદાનની આવશ્યકતા નથી. હું મારો હાથ કદી માગવા માટે નથી લંબાવતો પરંતુ આપને મારી પાસેથી કોઈ અપેક્ષા હોય તો અવશ્ય માગો, પૂર્ણ કરીશ. ઉંદરના આવા ઉઘ્ધતાઈ ભરેલા અને મૂર્ખાઈથી છલકાતા પ્રત્યુત્તરથી શ્રી ગણપતિજી ઉંદર ઉપર ભીતરથી કોપાયમાન થયા હતા. આમ છતાં ઠંડા કલેજે શ્રી ગણપતિજી બોલ્યા હે ઉંદર, તો પછી તું આજથી જ મારું વાહન બની જા. એમ કહી પ્રશસ્ત શરીર ધરાવતા ગણપતિજી વામન શરીર ધરાવતા ઉંદર ઉપર બિરાજમાન થઈ ગયા. આ દિવસથી આ શાપિત ઉંદર ભગવાન શ્રી ગણપતિજીનું વાહન ગણાવા લાગ્યો અને પૂજનીય બન્યો.
બાહ્ય કડીઓ

*
ચેટીચંડ

ચેટીચંડ કે ચેટીચાંદ એ સિંધી લોકો દ્વારા ઉજવાતો તહેવાર છે. આ દિવસ તેમના ઇષ્ટદેવ ઝૂલેલાલનો જન્મ દિવસ છે. આ દિવસને સિંધીઓ ‘સિંધીયત જો ડીંહું (દિવસ) ચેટીચંડ’ અથવા 'સિંધી દિન' તરીકે ઉજવે છે. આ દિવસે તેમના ઇષ્ટદેવ ઝૂલેલાલની ‘ઝૂલેલાલ બહરાણો સાહબ’ સ્વરૂપે શાહી સરઘસ કાઢવામાં આવે છે. આ સરઘસમાં સિંધીઓ ‘ઝૂલેલાલ બેડાપાર’ના નારા લગાવે છે.

આ દિવસે ઘણા સિંધીઓ બાહરાના સાહેબને નજીકની નદી કે તળાવે લઈ જાય છે. બાહરાના સાહેબમાં એક જ્યોત (દીવો), મીસરી (ખડી સાકર), ફોતા (એલચી ), ફળો અને અખા હોય છે. તેની પાછળ કળશમાં પાણી અને એક નાળિયેર હોય છે. આ બધી વસ્તુઓને કાપડ, ફૂલ ને પાંદડાથી ઢાંકી દેવાય છે. આ સાથે ઘણી વખત ઝૂલેલાલની મૂર્તિ પણ હોય છે.


શ્રેણી:સ્ટબ