JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
සූර්ය පද්ධතියේ ග්‍රහ වස්තු

400px|thumb|left|සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ කලාප : අභ්‍යන්තර සෞර ග්‍රහ මණ්ඩලය , ග්‍රහක වළල්ල , දැවැන්ත ග්‍රහ ලෝක (ජෝවියන්ස්) හා කුයිපර් වළල්ල , ප්‍රමාණ හා කක්ෂ පරිමාණයට නොවේ.

හිරු වටා කක්ෂවල ගමන් කරන වස්තු කාණ්ඩ 3කට වෙන් කෙරේ.
*ග්‍රහලෝක,
*කුරු ග්‍රහලෝක හා
*කුඩා සෞර ග්‍රහ මණ්ඩල වස්තු.
ග්‍රහලෝකය

ග්‍රහලෝකයක් යනු ගෝලාකාර හැඩයකට පත්වීමට තරම් ස්කන්ධයෙන් යුත් එහි වටපිටාව කුඩා වස්තූන්ගෙන් තොර කර ගත් සූර්යයා වඩා කක්ෂයක චලනයේ යෙදෙන ඕනෑම වස්තුවකි. මෙම අර්ථ දැක්වීමට අනුව සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයට හඳුනාගත් ග්‍රහලෝක අටක් ඇත. බුධ, සිකුරු, පෘථිවිය, අඟහරු , බ්‍රහස්පති, සෙනසුරු , යුරේනස් හා නෙප්චූන් , 1930 දී සොයා ගැනීමේ සිට 2003 දක්වා ප්ලූටෝ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ නව වැනි ග්‍රහයා ලෙස සැලකීය. නමුත් 20 වන සියවසේ අග භාගයේ දී හා 21 වන සියවසේ මුල් භාගයේ දී බාහිර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ප්ලූටෝට සමාන වස්තු ගණනාවක් බාහිර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ප්ලූටෝට සමාන වස්තු ගණනාවක් සොයා ගනු ලැබීය. ඒ අතරින් ප්ලූටෝට වඩා මඳක් විශාල ඒරිස් විශේෂ වේ. 2006 අගෝස්තු 24 වන දා අන්තර්ජාතික තාරකා විද්‍යාත්මක සංගමය ප්‍රථම වරට ග්‍රහලෝකය යන්න අර්ථ දැක්වූ අතර ඉන් ප්ලූටෝ ග්‍රහලෝක යන්නෙන් ඉවත් වී ඒරිස් හා සෙරස් සමඟ කුරු ග්‍රහලෝක යන නව කාණ්ඩයට එකතු විය. කුරු ග්‍රහලෝකවල ඒවායේ වට පිටාව කුඩා වස්තූන්ගෙන් තොර කරගත යුතු නොවේ. කුරු ග්‍රහලෝක ලෙස නම් විය හැකි අනෙකුත් වස්තුන් නම් සෙඩ්නා, ඔ(ර්)කස් හා ක්වෝර්ය. සූර්යයා වටා කක්ෂයේ ඉතිරිව ඇති අනෙකුත් වස්තු කුඩා සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය වස්තු (SSSBs) ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.
ස්වභාවික චන්ද්‍රිකා යනු සූර්යා වෙනුවට වෙනත් ග්‍රහලෝක , කුරු ග්‍රහලෝක සහ කුඩා සෞරග්‍රමණ්ඩලීය වස්තුවටා කක්ෂ ගතව පවතින චන්ද්‍රයන් වේ.

තාරකා වි‍ද්‍යාඥයන් සාමාන්‍යයෙන් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ දුරවල් මනිනු ලබන්නේ තාරකා විද්‍යා ඒකක (AU) වලිනි. තාරකා විද්‍යා ඒකක එකක් යනු පෘථිවිය හා හිරු අතර ඇති සමීපම දුරයි. දළ වශයෙන් මෙය 149,598,000 km (93,000,000mi) වේ. ප්ලූටෝ දළ වශයෙන් හිරුගේ සිට 38AU වන අතර බ්‍රහස්පති 5.2AU වේ. අන්තර් තාරකා දුරවල් සඳහා වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ඒකකය ආලෝක වර්ෂය , දළව 63.240AU පමණ වේ. සූර්යයාගේ සිට වස්තුවකට ඇති දුර එහි වර්ෂයක කාලය තුළ වෙනස් වීමට ලක් වේ. හිරුට වඩාත් සමීපතම අවස්ථාව එහි උප‍හේලිකය ලෙස හඳුන්වන අතර දුරස්ථව අවස්ථාව සූර්ය දුරකය ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.


අනියම් ලෙස , සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය සමහරක් විට කොටස්වලට වෙන් කරනු ලැබේ. අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයට භූගෝලීය ග්‍රහලෝක හතරක් හා ප්‍රධාන ග්‍රහක වළල්ල අයත් වේ. සමහරෙක් බාහිර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය ග්‍රහක වළල්ලෙන් පිට සියලු දේ ලෙස අර්ථ දක්වනු ලැබේ. අනෙකුත් අර්ථ දැක්වීම්වල එය නෙප්චූන්ට එපිටින් පිහිටි ප්‍රදේශය ලෙස හඳුන්වන අතර වායු දැවැන්තයන් හතර දෙනා වෙන් වූ මධ්‍ය කලාපයක්
උත්තල දර්පණ

උත්තල දර්පණය

right|thumb| නාභිය, නාභි දුර, වක්‍රතා කේන්ද්‍රය, ප්‍රධාන අක්ෂය, ආදිය දක්වන උත්තල දර්පණ රූප සටහනක් උත්තල දර්පණයක්, මත්ස්‍ය අක්ෂි දර්පණයක් හෝ අපසාරී දර්පණයක් යනු, පරාවර්තක පෘෂ්ඨය ආලෝක ප්‍රභවය දෙසට නෙරා ඇති වක්‍ර දර්පණයකි. උත්තල දර්පණ විසින් ආලෝකය බැහැරට පරාවර්තනය කරන බැවින්, අලෝකය නාභිගත කිරීම සඳහා ඒවා භාවිතා කල නොහැක. මෙවැනි දර්පණ සැමවිටම අතාත්වික ප්‍රතිබිම්බයක් තනන්නේ, නාභිය F සහ වක්‍රතා කේන්ද්‍රය 2F යන දෙකම දර්පණය " තුල " පිහිටන, සම්ප්‍රාප්ත විය නොහැකි, අතාත්වික ලක්ෂයන් නිසාය. එමනිසා, මෙම දර්පණ මගින් සාදන ප්‍රතිබිම්බ තිරය මතට ගත නොහැක. (ඒවා දර්පණය තුල පිහිටන බැවින්)

උත්තල දර්පණයේ මුහුණතට ඇඳි අභිලම්භයේ දිශානතිය දර්පණය වන තැනින් තැනට වෙනස් වන බැවින් සමාන්තර ආලෝක කදම්භයක් උත්තල දර්පණයකින් පරාවර්තනය වූ විට අපසාරී (විසිරේ) වේ.
ප්‍රතිබිම්භ

thumb|උත්තල දර්පණ මගින් ප්‍රතිබිම්භ ඇතිවීම


උත්තල දර්පණ මගින් ප්‍රතිබිම්භ ඇතිවීම

ප්‍රතිබිම්භය සෑම විටම අතාත්වික (සත්‍ය වශයෙන්ම කිරණ ප්‍රතිබිම්භය තුළින් ගමන් නොකරයි) කුඩා හා උඩුකුරු වේ. මෙම ගුණාංගය නිසා උත්තල දර්පණ ඉතා ප්‍රයෝජනවත් වේ. දර්පණය තුළින් සෑම දේම කුඩාවට පෙනෙන බැවින් සාමාන්‍ය තල දර්පණයකට සාපේක්ෂව , එමගින් විශාල ප්‍රදේශයක් දර්ශනය දැකගත හැක. මෙහිදී ප්‍රතිබිම්භය සංකුංචනය සිදුවේ.
ප්‍රයෝජන/ භාවිතයන්

වාහන පැති කණ්ණාඩි ලෙස උත්තල දර්පණවල පොදු භාවිතයකි. සමහර රටවලද එම උත්තල දර්පණ මත ‘දර්පණය තුළ වූ ප්‍රතිබිම්භ/ වස්තූන් පෙනෙනවාට වඩා ළඟින් පිහිටයි’ යනුවෙන් අනතුරු හැඟවීමක් සටහන් කර තිබේ. මෙමගින් උත්තල දර්පණ දුර පිළිබඳ අවබෝධයද විකෘති කරන බව රියැදුරාට සිහිගැන්වේ.

ස්වයංක්‍රීය ටෙලර් යන්ත්‍ර වල භාවිතා කරන්නාට ඔවුන් පිටුපස කුමක් වන්නේද යන්න දැක ගැනීමට ඉඩ සලසන සරල හා ප්‍රයෝජනවත් ආරක්ෂක උපාංගයක් ලෙස උත්තල දර්පණ යෙදා තිබේ. Think Greek සහ වෙනත් සමාගම් මගින් මේ ආකාරයටම යොදාගතහැකි සාමාන්‍ය පරිගණක තිරයටම සවිකළ හැකි උපාංග නිර්මාණය කරති.

කැමරා සහිත ජංගම දුරකථනවල තමාගේම ඡායාරූපයක් ලබා ගැනීමේදී භාවිතා කරන්නාට නිවැරදිව කැමරාව එල්ල කල හැකි වන සේ උත්තල දර්පණ යෙදා තිබේ.

උත්තල දර්පණවල ගුණාංගයන් මෙලෙස විශේෂ අරමුණුවලට සඳහා නිෂ්පාදනය නොකල වස්තූන් වලද දැකිය හැක.සමහර ඩ්‍රෝවින් පින් (Drawing Pin ) නත්තල් ගස් සරසන වර්ණවත් විදුලි බුබුළු සහ අව්කණ්නාඩි පවා වෙනත් උපකරණ / වස්තූන් සඳහා නිදසුන් වේ.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Convex_mirror
පර්යේෂණ නිර්මාණය වීම

අදාල ප්‍රතිඵලය නොලැබුණු විට කල්පිතය අසත්‍ය වන තීරණාත්මක කල්පිතයක් පරීක්ෂා කරනු ලැබේ. (එනම් ස්වායත්ත විචල්‍ය පරායත්ත විචල්‍යයට අනුමාන කර ඇති පරිදි බලපෑම් නොකරන බව පෙන්වන පර්යේෂණ) කෙසේ නමුත් එවැනි ශුද්ධ යෙදීම් ඉතා විරලය. මන්ද පරීක්ෂණය නිසි පරිදි පාලනය නොකිරීම , ස්වායත්ත විචල්‍ය වලංගු නොවීම හෝ පරීක්ෂණයේ විවිධ දෝශ අඩංගු වීම වැනි පදනම්වලදී ප්‍රතිඵල අභියෝගයට ලක්විය හැක. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විද්‍යාත්මක ක්‍රමය, ප්‍රත්‍යුත්පාදන හැකියාවේ හා අභිසාරී සාධක (බාහිර වලංගු බව බලන්න) වල අවශ්‍ය මත නිර්මාණය විය. පර්යේෂණ නිර්මාණය කිරීම, විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රයේ අවශ්‍යතා හා සීමා තුලනය කිරීමට උත්සාහ කරයි. එම නිසා පර්යේෂණයට පරීක්ෂාවට බඳුන් වන කල්පිතය ගැන සුදුසුම නිගමනය සැපයිය හැක. භෞතික විද්‍යාව හා රසායන විද්‍යාව වැනි සමහර විද්‍යාවල දී, අපේකෂිත ලෙස සියලු මිනුම් ගැනීමට වන අවශ්‍යතා ඉටු කර ගැනීම සාපේක්ෂව පහසු වන අතර පර්යේෂනය පුරාවට සියලු තත්ව පාලිතව තබා ගත හැක. අනෙක් අතින් ජීව විද්‍යාව හා වෛද්‍ය විද්‍යාව වැනි විෂය වලදී පර්යේෂණයක තත්ව නිරවද්‍යව ක්‍රියාත්මක වූ බව තහවුරු කිරීම අපහසුය. තවද සමාජ විද්‍යාවවලදී අපේක්ෂිත ආකාරයට පරීක්ෂණයක ප්‍රතිඵල ද මැනීමේ ක්‍රමයක් තීරණය කිරීම ද අපහසු වේ.

මේ හේතුව නිසා, භෞතික විද්‍යාව හා ස්වභාවික විද්‍යාවල අනෙක් ‍ක්ෂේත්‍ර වැනි විද්‍යා සමහර විට “දැඩි විද්‍යා” ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර සමාජ විද්‍යා සමහරක් විට “මෘදු විද්‍යා” ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. මේවා මෙලෙස නම් කරනු ලබන්නේ දැඩි විද්‍යාවල දී අපේක්ෂිත මිනුම් වඩාත් පහසු ලෙස ගත හැකි බව හා මෘදු විද්‍යාවලදී වඩාත් අපහසු බව ඇඟවීමටය.

මීට අමතරව සමාජ විද්‍යාවල , බොහොමයක් සාමාන්‍ය අවස්ථාවලදී පාලිත තත්ව සඳහා වු අවශ්‍යතාව, කල්පිතයේ උපයෝගීතාවට එරෙහිව ක්‍රියාත්මක වේ. අවශ්‍යතාව වන්නේ සාමාන්‍යයෙන් , ක්‍රියාකරන කල්පිතයක් පරීක්ෂා කිරීමට නම් පරීක්ෂණයට , දැඩිව පාලිත තත්වලදී වලංගු වේ යන හැඟීමෙන් , අධික අභ්‍යන්තර වලංගුතාවක් තිබිය යුතු අතරම පර්යේෂණයේ ප්‍රතිඵල ප්‍රායෝගික තත්වවලට යෙදීමේ දී අඩු බාහිර වලංගුතාවයකින් යුක්ත විය යුතුය. මෙය සිදුවීමට එක් හේතුවක් වන්නේ හොව්ත්‍රෝන් ආචරණයයි. තවත් එකක් වන්නේ සාමාන්‍ය සමතුලිතයේ දී පාර්ශ්වික සමතුලිතය නොකඩවා රඳා නොසිටීමයි.

මෙම සැලකී‍ම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දැඩි විද්‍යාවල පර්යේෂණාත්මක සැලසුම් අවධානය යොමු කිරීමට යත්න දරන්නේ බාහිර ආචරණ ඉවත් කිරීමට අතර මෘදු විද්‍යාවල පර්යේෂණාත්මක සැලසුම් වඩාත් අවධානය යොමු කරන්නේ බාහිර වලංගුතාවය පිළිබඳ ගැටලු කෙරෙහිය. ඒ සඳහා ඔවුන් යොදා ගත්තේ සංඛ්‍යානමය ක්‍රමයි. විද්‍යාත්මක සාක්ෂි ගත හැකි සිද්ධි ස්වාභාවිකව ඉඳහිට සිදුවේ. ස්වාභාවික පර්යේෂණවලට පාදම වනනේ ඒවායි. එවැනි අවස්ථාවලදී විද්‍යාඥයන්ට වන ගැටළුව වන්නේ ස්වාභාවික සැලසුම් ඇගයීමයි.
නෙප්චූන් වෙතින් ඔබ්බෙහි පිහිටි ග්‍රහලෝක

thumb|right|250px|"එක්ස්" ග්‍රහලෝක සංකල්පයෙහි නිර්මාතෘ වන පර්සිවල් ලොවෙල්
තාරකා විද්‍යාවෙහිදී ‘Planet X’ හෙවත් නොදත් ග්‍රහලොව නමින් සලකනුයේ නෙප්චූන් ග්‍රහලොවට ඔබ්බෙන් වූ න්‍යායාත්මක ග්‍රහ වස්තුවකි. මෙම සංකල්පය ගොඩ නගනු ලැබුයේ වායු යෝධයන්ගේ විසංගත හැසිරීම් තර්කානුකූලව පහදාදීම සඳහා විය. ප්‍රධානවම මෙම සංකල්පය මගින් විමර්ශනයට ලක් කෙරුණු ග්‍රහලෝක වූයේ යුරේනස් හා නෙප්චූන්ය. මෙම ග්‍රහලෝකවල කක්ෂවල වූ අපගමනයන් පිළිබඳව නිරාකරණය කරගනු ලැබුයේ 1980 දශකයේ දීය.

‘X’ යනුවෙන් අදහස් කරනුයේ රෝම ඉලක්කම්වලින් “10” යන සංඛ්‍යාව නොව “නොදත්” යන අදහසය. මෙම සංකල්පය ගොඩනගන ලද අවධියේ අප දැන සිටියේ ග්‍රහලෝක 8ක් ගැන පමණක් බැවින් එම කාලයේ දී මෙය “නවවන ග්‍රහලොව” නමින් ද හැඳින්වූ අවස්ථාවන් එමටය. එසේම 1930 න් පසු 1990 දී මෙම සංකල්පය ඉවත් වීමට පටන් ගන්නා තෙක්ම “දසවන ග්‍රහලොව” නමින් ද හැඳින්විය. කෙසේ වුවද , අදවන විට ‘Planet X’ යනුවෙන් තාරකා විද්‍යා අයවළුන් සලකනුයේ කල්පිත වස්තුවකි.

‘Planet X’ සෙවීමේ ගැඹුරු නිරීක්ෂණවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ප්ලූටෝ සොයාගැනුණද එය ‘Planet X’ ලෙස නොසලකයි. ජාත්‍යන්තර තාරකා විද්‍යා සංගමයේ වාර්ෂික සැසියේදී “එරිස්” ග්‍රහකය ග්‍රහලොවක් ද නැත් ද යන්න පිළිබඳව සලකා තිබුණි. (2006 ග්‍රහලෝක පිළිබඳ නැවත අර්ථ දැක්වීම අනුව) කෙසේ වුවද ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය අනුව ‘Planet X’ සලන්නේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සොයා නොගත් ග්‍රහලෝකයක් ලෙසිනි.
X ග්‍රහලොව - විෂමතාවයේ ආරම්භය

බොහෝ තාරකා විද්‍යාඥයින් 20 වන සියවස ආරම්භයේ සිටම නෙප්චූන් ග්‍රහලොවට එපිටින් තවත් ග්‍රහලෝකයක් පැවතීම පිළිබඳව අනුමාන කළහ. නෙප්චූන් ග්‍රහලොව ගණිතඥයින් වන ජෝන් කව්ච් ඇඩම් (John Couch Adams) සහ අර්බේන් ලෙවෙරියර් (Urbain Le Verrier) විසින් ගණිතමය ගණනය කිරීම් මගින් සොයාගත් අතර ඒ සඳහා යුරේනස් , සෙනසුරු සහ බ්‍රහස්පතිගේ ගණිතමය පෙරයීම් සහ සැබෑ නිරීක්ෂණ අතර පැවති විෂමතා හේතු පාදක විය.

නෙප්චූන් සොයාගැනීමෙන් පසුව ඉහත සඳහන් ග්‍රහයින්ගේ කක්ෂවල සුළු වෙනස්කම් දක්නට ලැබූණු අතර නෙප්චූන් ග්‍රහයාගේ ද කක්ෂයේ විෂමතා දක්නට ලැබිණි. මෙය නෙප්චූන්ගෙන් එපිට ද තවත් ග්‍රහලොවක් පැවතිය හැකි බවට සාක්ෂියක් ලෙස පෙන්වා දෙන ලදී.

අගහරු ග්‍රහයා මත ඇළ මාර්ග ඇති බවට නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් ප්‍රකට වූ “පර්සිවෙල් ලොවෙල්” (Percival Lowell) මෙම කල්පිත ග්‍රහලොව “X ග්‍රහලොව” (Planet X) ලෙස හැඳින්විය. ඔහු මේ ග්‍රහලොව සෙවීමට අසාර්ථක සෙවීම් 2ක් ක්‍රියාවට නැංවූ අතර පළමු වර සෙවීම X ග්‍රහලොව තිබිය හැකි යැයි අනුමාණ කළ ස්ථානය සංශෝධනය කිරීමෙන් 1909 දී අවසන් වූ අතර දෙවැන්න ලොවෙල් විසින් X ග්‍රහයාගේ පරාමිතියේ ගණිතමය කල්පිත ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසු 1913 ආරම්භ කර 1915 දී අවසන් විය. එම වසරේ ඔහු තම නිරීක්ෂණාගාරයෙන් ලබා ගත් ජායාරූපවල ප්ලූටෝ ග්‍රහයාගේ දීප්තියෙන් හීන ප්‍රතිබිම්භ සටහන් වී තිබූ නමුත් අවාසනාවකට මෙන් ඔහුට එකල එය සැබැවින් හඳුනාගත නොහැකි විය.

ප්‍රවර්ගය:නොදත් ග්‍රහලොව
ප්‍රවර්ගය:Planet X
ප්‍රවර්ගය:X ග්‍රහලොව
ප්‍රවර්ගය:තාරකා විද්‍යාව
අයෝ

අයෝ යනු බ්‍රහස්පතිගේ ගැලීලියානු චන්ද්‍රයින් අතුරින් ඇතුළතින් ම (එනම් ග්‍රහ ලෝකයට කිට්ටුවෙන්ම) පිහිටි චන්ද්‍රයා වන අතර එහි විෂ්කම්භය කිමී 3,642 වේ. එය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ චන්ද්‍රයින් අතුරින් හතරවන විශාලතම චන්ද්‍රයා ද වේ. එය හේරා දේවතාවියගේ පූජකවරිය මෙන්ම සියුස් මහ දෙවියා‍ගේ ආදරවන්තියද වූ අයෝ වෙනුවෙන් අයෝ ලෙස නම් කරන ලදී.

සක්‍රීය ගිණි කඳු 400කට අධික ප්‍රමාණයක් සහිත අයෝ චන්ද්‍රයා භූ විද්‍යාත්මකව සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති සක්‍රීයම වස්තුව වේ. මෙම අධික භූ ගෝලීය සක්‍රීයතාවයට ‍හේතු වන්නේ බ්‍රහස්පති විසින් ඇති කරන වෙනස්වන ආකර්ෂණය නිසා අයෝ චන්ද්‍රයාගේ අභ්‍යන්තරයේ ඝර්ෂණය තුළින් හටගන්නා උදම් උෂ්ණත්වයයි. මෙහි ඇති ඇතැම් ගිණි කඳු මගින් පිට කරන සල්ෆර් හා සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් දුම් රොටු කිලෝමීටර 500 (සැතපුම් 310) පමණ උසකට ඉහළ යයි. තවද අයෝ ග්‍රහයාගේ පෘෂ්ඨය කඳු 100කින් පමණ සමන්විත වේ. ඒවා අයෝහි පාදමේ වූ සිලිකේට කබොල්ලෙහි වූ අධික තෙරපුම පාදක කරගෙන ඉහළට සෑදුණු කඳු වේ. එහි ඇතැම් කඳු පෘථිවියේ එවරස්ට් කන්දටත් වඩා උස් වේ. බාහිර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති (ඝන අයිස් තට්ටු ඇති) අනෙක් බොහෝ උපග්‍රහයන් මෙන් නොව අයෝ චන්ද්‍රයා ද්‍රව යකඩ හෝ අයන් සල්ෆයිඩ් හරයක් වටා ඇති සිලිකේට් පාෂාණවලින් මූලිකව සමන්විත වේ. තවද, අයෝ ග්‍රහ‍යාගේ පෘෂ්ඨයේ වැඩි ප්‍රමාණයක් සල්‍ෆර් හා සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් තුහිනවලින් වැසී පවතී.

අයෝ ග්‍රහයා තුළ ඇති ගිණි කඳු ක්‍රියාකාරිත්වය එයටම ආවේණික වූ බොහෝ ගති ලක්ෂණවලට පාදක වී ඇත. එහි ගිණි කඳු හා ලාවා ගැලීම් විශාල පෘෂ්ඨ වෙනස්වීම් ඇතිකර පෘෂ්ඨය රතු , කහ, සුදු, කළු හා කොළ පැහැති විවිධ වූ වර්ණවලින් වර්ණ ගන්වයි. එයට හේතුව වන්නේ සල්ෆර් සහිත සංයෝගයන්ය. තවද කිලෝමීටර් 500 (සැතපුම් 311) තරම් දික් වූ ලාවා ගැලීම මගින් ද එහි පෘෂ්ඨයේ සලකුණු තබයි. මෙවැනි ගිණි කඳු ක්‍රියාවලි නිසා අයෝ චන්ද්‍රයාගේ මතුපිට පෙනුම පිසා (pizza) එකකට සමාන කළ හැකි බවට පත්ව තිබේ. අයෝ මත ඇති ගිණි කඳු විසින් අයෝගේ ඇති තුනී හිඩැසි සහිත වායුගෝලය නිර්මාණයට මෙන්ම බ්‍රහස්පතීගේ චුම්භක ගෝලයට ද අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය සපයයි.

අයෝ චන්ද්‍රයා සොයාගැනීම 17 හා 18 වැනි ශත වර්ෂවලදී අභ්‍යවකාශ විද්‍යාවේ දියුණුවට විශාල ලෙස උපකාරී විය. එය 1610 දී ගැලීලියෝ ගැලීලි විසින් අනෙකුත් ගැලීලියානු උපග්‍රහයන් සමඟ සොයාගන්නා ලදී මෙම සොයාගැනීම සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ කොපර්නිකන් ආකෘතිය (Copernican model) පිළි ගැනීමට, කෙප්ලර්ගේ චලිතය පිළිබඳ නියමයන්වල දියුණුවට හා මුල් වරට ආලෝකයේ ප්‍රවේගය මැනීමට ද එය උපකාරී විය. 19 හා 20වන සියවස් ‍දක්වාම පෘථිවියට අයෝ චන්ද්‍රයා ආලෝක ලපයක්ම පමණක් විය. ඉන් පසු එහි අඳුරු රතු ධ්‍රැව හා දීප්තිමත් සමක ප්‍රදේශ වැනි මහා පරිමාණ පෘෂ්ඨ ලක්ෂණ හැදෑරීමට හැකි විය. 1979 දී වොයේජර් අභ්‍යවකාශ යානා දෙක අයෝ ,ගිනිකඳු , විශාල කඳු හා නැවුම් පෘෂ්‍ඨයකින් යුත් හා ගැටුම් ආවාටවලින් තොර භූවිද්‍යාත්මක සක්‍රීය ග්‍රහලොවක් බව හෙළි කෙරිණි.ගැලීලියෝ අභ්‍යවකාශ යානය 1990 ගණන්වලදී හා 2000 දී එය අසලින් ගමන් කරමින් එහි අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය හා පෘෂ්‍ඨයේ සංයුතිය සොයා බලන ලදී. තවද මෙම යානා විසින් බ්‍රහස්පතිගේ චුම්භක ගෝලය හා උපග්‍රහයා අතර ඇති සබැඳියාව ද අයෝ ග්‍රහයාගේ කක්ෂයේ කේන්ද්‍රගත වී ඇති විකිරණ තීරුව පිළිබඳව ද සොයා බැලීය. මෙම පර්යේෂණ 2007 මුල් මාස කිහිපය තුළදී නැවත සක්‍රීය වුණු අතර ඒ ප්ලූටෝ‍ වෙත යැවූ නිවු හොරයිසන් (New horizons) හි දුරස්ත පියැඹීම තුලිනි.
මූලාශ්‍ර
යුරෝපා (චන්ද්‍රයා)

බ්‍රහස්පතිගේ සය (6) වැනි චන්ද්‍රයා වන යුරෝපා ක්‍රි.ව. 1610 දී ගැලීලියෝ ගැලිලි විසින් සොයාගන්නා ලදී. (නමුත් සමහරුන් දරනා මතය වනුයේ ගැලීලියෝ ගෙන් ස්වාධීනව සයිමන් මේරියස් (Simon Marius ) විසින් මෙම උප ග්‍රහයා සොයා ගන්නා ලද බවයි) යුරෝපා චන්ද්‍රයාට එම නම ලැබී ඇත්තේ පොලිතීෂියානු මාත්‍යා කථාවල පැවතෙන වංශවත් කාන්තාවකගේ නමිනි. ඇය සියුස් (Zeus ) විසින් ආලය කරනු ලැබූ ක්‍රීට් (Crete) හි රැජිණ බවට පත්වූ බව පැවසේ.

ගැලීලියානු චන්ද්‍රයින් අතරින් කුඩාම චන්ද්‍රයා වන්නේ යුරෝපා චන්ද්‍රයායි. කි.මි. 3000 කට මදක් වැඩි විෂ්කම්භයකින් යුතු යුරෝපා පෘථිවියේ චන්ද්‍රයාට වඩා කුඩා වන්නේ ස්වල්ප වශවයනි. සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ චන්ද්‍රයින් අතර සයවැනියට විශාල මෙය එයට වඩා කුඩා සියළුම උපග්‍රහයන්ගේ ස්ක්ධවල එකතුවටත් වඩා වැඩි ස්කන්ධයක් දරයි. මෙහි හරය සිලිකේට් පාෂාන වලින් සහ යකඩ වලින් සමන්විත වේ. යුරෝපාහි තුනීවායු ගෝලයේ මූලික සංඝටකය ඹක්සිජන්වේ. අයිස් වලින් සැදි යුරෝපාහි මතුපිට පෘෂ්ඨය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුල දක්නට ලැබේන සුමටම පෘෂ්ඨයන්ගෙන් එකක් ලෙස සැලකේ. ආවාටයන්ගෙන් දුලබ වූ මෙම නැවුම් මතුපිට පෘෂ්ඨය පැළුම් නිසා වයිරම් වැටුණු ස්වභාවයක් උසුලයි. මෙම නැවුම් සහ සුමුදු බව නිසාම මෙම පෘෂ්ඨයට යටින් ජලයෙන් සෑදුණු මුහුදක් පවතින බවට උපකල්පනයක් පවතී. උදම් මගින් ජනනය වූ තාප ශක්තිය මෙම මුහුද ද්‍රව තත්වයෙන් පවත්වා ගැනීමට හේතුවේ. මෙය පිටසක්වළ ජීවයට වාසස්ථානයක් වීමටද ඉඩ ඇත.

2007 වසර වන විටත් ආසන්නයෙන් පියඹා යෑමේ මෙහෙයුම් වලට පමණක් (only fly by mission) යුරෝපා ලක් වී ඇත. යුරෝපාහි ඇති කුතුහලය දනවන ලක්ෂණ පරීක්ෂණ බොහෝ ප්‍රමාණයකට මඟ පාදා ඇත.ගැලිලීයෝ මෙහෙයුම් මගින් යුරෝපා පිළිබඳව වත්මන් දත්ත බොහොමයක් අනාවරණය කෙරුනු අතර 2005 දී අවලංගු වු ජුපිටර් අයිස් මූන් එබ්ටර් (Jupiter Icy moon Orbiter) මෙහෙයුම් යුරෝපා , ගැනිමේඩ් හා කැලිසටෝ යන චන්ද්‍රයින් පාදක කරගත් එකක් විය. පිටසක්වල ජීවය පිලිබඳ උපකල්පනය මෙම චන්ද්‍රයාට විශේෂිත ස්ථානයක් හිමිකර දී ඇති අතර අනාගත මෙහෙයුම් වලදී විශේෂ නවාතැන් පලක් බවට යුරෝපා චන්ද්‍රයා පත් කර ඇත.
මූලාශ්‍ර
කුරු ග්‍රහලෝක - ප්‍රමාණය ස්කන්ධය හා ඝනත්වය

හබල් අභ්‍යාවකාශ දුරේක්ෂ රූප රාමු උපයෝගී කරගෙන එරිස්හි විශ්කම්භය 2397 km + 100 km බවට මිනුම් කර ඇත. (වස්තුවක දීප්තිය එහි ප්‍රමාණය මතත් එමඟින් පරාවර්තනය වන ආලෝක ප්‍රමාණය මතත් රඳා පවතී). 97 AU දුරින් ඇති අරය 3000 km වන වස්තුවකට මිලි චාප තත්පර 40 ක කෝණික ප්‍රමාණයක් තිබිය හැකි අතර එය HST මඟින් සෘජුවම මැනීම කළ හැක. එසේ නමුත් එවැනි කුඩා වස්තු විසඳීම හබල් දුරේක්ෂයෙන් කළ හොත් ඉතා සංකීර්ණ මට්ටමේ ක්‍රියාවලියක් වෙයි. එවැනි කෝණික ප්‍රමාණ වඩා නිරවද්‍යව මැනීම සඳහා ඩිකොන්වලූෂන් වැනි සංකීර්ණ ඡායාරූප සැකසුම් තාක්ෂණික ක්‍රම යොදා ගත හැක.


මෙය එරිස් ප්ලූටෝට වඩා 0 – 8% පමණ විශාල වේ. එය 0.86 ක ඇල‍්බෙඩෝවක් නිරූපණය කරන අතර එන්සිලේඩස් හැරුණු කොට එය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ වස්තුවක් දක්වන ඉහළම අගය වේ. මෙම ඉහළ ඇල්බෙඩෝවට හේතුව වන්නේ , එරිස්ගේ විකේන්ද්‍රික කක්ෂය එය සූර්යයාගෙන් ඈතට හා සමීපයට රැගෙන ඒම නිසා ඇතිවන උෂ්ණත්ව උච්ඡාවචනය හේතුවෙන් පෘෂ්ඨීය අයිස් නැවත පුරවා ගැනීමයි.

2007 දී ස්පිට්සර් අභ්‍යාවකාශ දුරේක්ෂය මඟින් සිදු කළ විශාල ට්‍රාන්ස් - නෙප්චූනියන් වස්තු පිළිබඳ නිරීක්ෂණ මාලාව ඒරිස් හි විශ්කම්භය 2600km පමණ බව තක්සේරු කරන ලදී. 2400 – 2500 පරාසයේ දී සර්පිට්සර් හා හබල් තක්සේරු සමාන වූ අතර එය 4- 8% ප්ලූටෝට වඩා විශාල විය. ඒරිස්ගේ ස්කන්ධය වඩා වැඩි නිරවද්‍යතාවකින් ගණනය කළ හැක. ඩිස්තෝමියාගේ දැනට පිළිගෙන ඇති ආවර්ත අගය වන දින 15.774 මත පදනම් වූ විට එය ප්ලූටෝට වඩා 27% විශාල වේ.
තාපජ මිණුම

තරංග ආයාමය 1.2 mm වූ එරිස්ගේ තාපජ මිමෝචනයේ පෙර නිරීක්ෂණ එරිස්ගේ විශ්කම්භය 3000km බව නිරූපණය කරයි. එහිදී වස්තුවක දීප්තිය රඳා පවතින්නේ උෂ්ණත්වය හා පෘෂ්ඨ වර්ගඵලය මත පමණි. වස්තුව වේගයෙන් භ්‍රමණය වේ නම් ව්‍යාප්තිය වැඩි වන අතර උෂ්ණත්වය කෙල්වින් 24 - 25 වේ. ((-250 සිට -249 සෙල්සියස් අංශක) ඒ හා සමානවම විෂ්කම්භය ද පරාසයේ ඉහළ භාගයේ වෙයි. (ගැළපෙනම අගය 3090 km) වස්තුව සෙමින් භ්‍රමණය වේ නම් දෘශ්‍ය පෘෂ්ඨය උණුසුම් වන අතර (කෙල්වින් 27 , හෝ සෙල්සියස් අංශක -246) ඒ හා සමානවම විශ්කම්භය කුඩා වන අතර පරාසයේ පහළ අර්ධයේ පිහිටයි. ( ගැළපෙනම අගය 2860 km) . 2860 km රූපය 60% ක ප්ලූටෝ වැනි ඇල්බෙඩෝවන් හඟවන අතර එහි ප්ලූටෝ වැනි වර්ණාවලි ලකුණින් ද, සමන්විත වේ.

HST PSF ප්‍රතිඵල (2400 ± 100 km) ඉහත IRAM ප්‍රතිඵල සමඟ (3000 ± 370 km) නොගැළපීම වැඩි දුර අධ්‍යයනය කළ යුතු අංශයක් වෙයි. බ්‍රවුන් එය පැහැදිලි කරන්නේ බර්ටොල්ඩි උපකල්පනය කළ නියම විශාලත්වයට යවන යත්නම් අඩු විශාලත්වයක් යොදා ගනිමිනි. (−1.12 ± 0.01 එරෙහිව −1.16 ± 0.1 එයින් සිදු වන්නේ විශ්කම්භයේ 100 km වෙනසක් පමණි.
IRAM ප්‍රතිඵල සඳහා තවත් විස්තරයක් මැක්ස් ප්ලාන්ක් ඉන්ස්ටිට්‍යුට් ෆූර් රේඩියෝ ඇස්ට්‍රොනොමි මඟින් ඉදිරිපත් කරයි. බො‍ලො මෙට්‍රික් ඇල්බෙඩෝ (මුළු පරාවර්තිත ශක්තිය හා තාපජ ක්‍රමයේ භාවිතා වූ දේ නිරූපණය කරයි) හා භූ විද්‍යාත්මක ඇලබෙඩෝව අතර අනුපාතය වඩා නිරවද්‍යව නොදන්නා අතර තවත් සාධක කිහිපයක් මත රඳා පවතී. මෙම අවිනිශ්චිතතාව මඟින් මිණුම් 2 අතර හිඩැස නැති කළ හැක.

http://en.wikipedia.org/wiki/Eris_%28dwarf_planet%29#Size.2C_mass.2C_and_density
විද්‍යුත් ක්ෂමතාව

ක්ෂණික විද්‍යුත් ක්ෂමතාව

යම් උපකරණයක් සඳහා ක්ෂණික විද්‍යුත් ක්ෂමතාව P යන සමීකරණයෙන් දෙනු ලබයි.

ගොනුව:Chamith0000001.JPG


P(t) යනු වොට් (තත්පරයට ජූල්) වලින් මනිනු ලබන ක්ෂණික විද්‍යුත් ක්ෂමතාව වේ.
V(t) යනු වෝල්ට් වලින් මනිනු ලබන උපකරණය දෙපස විභව අන්තරයයි. (වෝල්ටීයතා බැස්ම)
I(t) යනු ඇම්පියර් වලින් මනිනු ලබන ඒ හරහා ධාරාව වේ.

එම උපකරණය ප්‍රතිරෝධකයක් නම්,

R යනු ඕම්වලින් මනිනු ලබන ප්‍රතිරෝධකතාව නම්,

ගොනුව:Chamith0000002.JPG

එමනිසා,

ගොනුව:Chamith0000003.JPG

අක්‍රීය උපකරණයක් ( ධාරිත්‍රක හා ප්‍රේරක වැනි) සඳහා ක්ෂණික ක්ෂමතාව , එම උපකරණයේ ආරෝපිත ශක්තිය නැවත පරිසරයට ලබා දෙන විට ඍණ අගයක් ගනී. එනම්, ධාරාව හා වෝල්ටීයතාවෙහි දිශාව වෙනස් වූ විටය.
සයිනාකාර වෝල්ටීයතාවක මධ්‍යන්‍ය ක්ෂමතාව

සයිනාකාරව දිවෙන , ද්විඅග්‍ර රේඛීය විද්‍යුත් උපකරණයක සාමාන්‍ය ක්ෂමතාව උපකරණය හරහා වූ ධාරාවේත් අග්‍ර හරහා වූ වෝල්ටීයතාවේ වර්ග මධන්‍යය මූල අගයෙන් (rms) වෝල්ටීයතාව හා ධාරාවේ කලා වෙනසක් අතර වූ ශ්‍රිතයකි.

*P යනු වොට් වලින් මනිනු ලබන සාමාන්‍ය ක්ෂමතාව වේ.
*I යනු ඇම්පියර් වලින් මනිනු ලබන සයිනාකාර ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරාව (AC) වර්ග මධ්‍යන්‍ය මූල ‍අගය වේ.
*V යනු වෝල්ට් වලින් මනිනු ලබන සයිනාකාර ප්‍රත්‍යාවර්ත වෝල්ටීයතාව වේ. වර්ග මධ්‍යන්‍යය මූල අගය ද වේ.

යනු වොල්ටීයතා හා ධාරා සයින් ශ්‍රිතවල කලා වෙනස වේ.

ඕනෑම විදුලි සැපයුමක දී සයිනාකාර වෝල්ටීයතාවක හා ධාරාවක විස්ථාරය දෙනු ලබන්නේ එහි වර්ග මධ්‍යන්ය මූල අගයකිනි. ඒ නිසා මෙම ගණනය කිරීම දෙආකාරයකට ප්‍රකාශිත අගයන් දෙකක් එකිනෙක ගුණ කිරීම මගින් සරළ වී ඇත.

මෙම ක්ෂමතාව ‍වෝල්ට් ඇම්පියර් (VA) වලින් ප්‍රකාශිත දෘශ්‍ය ක්ෂමතාව සාපේක්ෂව සඵල ක්ෂමතාව ලෙස ද හඳුන්වයි. මෙහි දී ධාරාව හා වෝල්ටීයතාව කලා වලින් බැහැරවීම නිසා cos  යන්න භාවිතා නොවේ. සරල ගෘහස්ථ උවාරණයක හෝ ප්‍රතිරෝධ ජාලයක cos  යන පදය (ජව සාධකය ) එකක් ලෙස සලකනු ලබයි. එනිසා එය සමීකරණයෙන් ඉවත් කෙරේ. මෙම අවස්ථාවේ දී සඵල හා දෘශ්‍ය ක්ෂමතාවන් දෙකම සමාන වේ.
ප්‍රත්‍යාවර්ථ ධාරා (AC) සදහා මධ්‍යන්‍ය ක්ෂමතාව

ගොනුව:Chamith0000004.JPG

v(t) හා i(t) යනු කාලයේ ශ්‍රිතයක් වූ ක්ෂණික වෝල්ටීයතාව හා ධාරාවයි.

හුදෙක් ප්‍රතිරෝධ ජාලයක මධ්‍යන්‍ය ක්ෂමතාව , වර්ග මධ්‍යන්ය මූල වෝල්ටීයතාවක් වර්ග මධ්‍යන්‍යය මූල ධාරාවෙත් සයිනාකාර නොවූවත් ඒවායේ ගුණිතයට සමාන වේ. වර්ග මධ්‍යන්‍යක් ඇති ආවර්ථීය හෝ වෙනත් සියළුම තරංග කෙරෙන මෙම සමීකරණය වලංගු වේ. වර්ග මධ්‍යන්‍යය මූල සූත්‍රකරණය ඉතා වැදගත් වන්නේ මේ නිසාය.

ප්‍රතිරෝධයකට වඩා සංකීර්ණ උපාංග සඳහා මධ්‍යන්‍ය සඵල ක්ෂමතාව ධාරාවේ හා වෝල්ටීයතාවේ ගුණිතයේත් හා ජව සාධකයේත් ගුණිතයක් වශයෙන් සාධාරණය පෙන්විය හැක. නමුත් උපාංග රේඛීය නොවන්නේ නම් හෝ තරංගය සයිනාකාර නොවන්නේ නම් ජව සාධකය තවදුරටත් කලා වෙනසේ කොසයිනය ලෙස සරළ නොවේ.

උච්ච ජවය හා සේවා චක්‍රය

thumb|එක සමාන ස්පන්ද තරංගයක ක්ෂණික ක්ෂමතාව කාලයේ ආවර්තීය ශ්‍රිතයකි. ස්පන්ධයක කාලයේත් ආවර්ථයේත් අනුපාතය මධ්‍යන්‍ය ක්ෂමතාවේත් උච්ච ක්ෂමතාවේත් අනුපාතයට සමානය. එය සේවා චක්‍රය ලෙස හැඳින්වේ.


T ආවර්ථ කාලයක s(t) නම් ස්පන්ධ තරංගයක් වැනි ආවර්ථ සංඥාවක ක්ෂණික ක්ෂමතාව
P(t) = |s(t)|2 ද ආවර්ථ කාලයේ ආවර්ථ ශ්‍රිතයකි.

යන්නෙන් උච්ච ක්ෂමතාව ලබාදෙනු ලබයි.

උච්ච ක්ෂමතාව සෑම විටම මැනිය හැකි අකාරයෙන් නොපවතී. කෙසේ වෙතත් බොහෝවිට මධ්‍යන්‍ය ක්ෂමතාව Pavg මැනීම සිදු කරන්නේ උපකරණයක් ආධාරයෙනි. එක් ස්පන්ධයක ශක්තිය,

ගොනුව:Chamith0000005.JPG

එනිසා මධ්‍යන්ය ක්ෂමතාව


ස්පන්දයේ දිග ගොනුව:Chamith0000006.JPG නම් ගොනුව:Chamith0000007.JPG වේ.

ඒ නිසා අනුපාතයන් සමාන වේ.

මෙම අනුපාතය සේවා වක්‍රය ලෙස නම් කරනු ලබයි.

http://en.wikipedia.org/wiki/Power_%28physics%29#Electrical_power
විද්‍යූත් චුම්භක බලය

භෞතික විද්‍යාවේදී විද්‍යූත් චුම්භක බලයක් යනු විද්‍යූත් ආරෝපිත අංශු මත විද්‍යුත් චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් මගින් ඇතිකරන බලයයි. පරමාණු තුළ ඉලෙක්ට්‍රෝන හා පෝටෝනද එකිනෙක ඇද තබා ගන්නේත් අණූ තුළ පරමාණූ රඳවා සිටින්නේත් මෙම බල මගිනි. පෝට්‍රෝන හා අතථ්‍ය පෝටෝන ලෙස හඳුන්වන සන්නිවේදක අංශු ඔස්සේ විද්‍යූත් චුම්භක බල ක්‍රියාත්මක වේ. සන්නිවේදක අංශු ඔස්සේ විද්‍යූත් චුම්භක බල ක්‍රියාත්මක වේ. සන්නිවේදක අංශු හුවමාරු වීම ඔස්සේ උපකල්පිත බලය හටගන්නා අතර එමගින් හුදෙක් අංශු එකිනෙකින් ඉවතට ඇදීම හෝ තල්ලු කිරීම වෙනුවට හුවමාරුවට සහභාගි වූ අංශුවල ලක්ෂණ ද හුවමාරුව නිසා වෙනස්වීම ද සිදු වේ.
ඉතිහාසය

මුල් කාලීනව විද්‍යූත් බල හා චුම්භක බල ප්‍රභින්න බල වශයෙන් සිතන ලදී. ධන හා ඍණ ආරෝපණ අතර අන්තර්ක්‍රියා හඳුන්වන්නේ එකම බලයකින් බව පෙන්වමින් 1873 දී ජේම්ස් ක්ලාක් මැක්ස්වෙල් විසින් පල කළ විද්‍යූතය හා චුම්භකත්වය පිළිබඳ වූ නිබන්දය නිසා මෙම මතය වෙනස් විය. පරීක්ෂණ මගින් පැහැදිලිව විස්තර කරන පරිදි මෙම අන්තර්ක්‍රියා නිසා ප්‍රධාන ආවරණ හතරක් ඇති වේ. ඒවා පහත පරිදිය.

#විද්‍යුත් ආරෝපණ දෙකක් ඒවා අතර වූ දුරෙහි වර්ගයට ප්‍රතිලෝමව සමානුපාතික වන බලයකින් එකිනෙක ආකර්ශනය හෝ විකර්ශනය කරගනී. සජාතීය ආරෝපණ විකර්ෂණය කරන අතර විජාතීය ආරෝපණ ආකර්ෂණය වේ.
#චුම්භක ධ්‍රැව (ස්ථානීය ධ්‍රැවිත තත්ව) ඉහත ආකාරයෙන්ම එකිනෙක ආකර්ශනය හෝ විකර්ශනය වන අතර හැම විටම ඒවා යුගල වශයෙන් පවතී.
#කම්බියක් තුළින් වූ විද්‍යුත් ධාරාවක් ගමන් ගන්නා විට කම්බිය අවට වෘත්තාකාර චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් හට ගනී. එහි දිශාව ධාරාවේ දිශාව මත රඳා පවතී.
#චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් දෙසට හෝ ඉන් ඉවතට කම්බි පුඩුවක් චලනයේදී හෝ කම්බි පුඩුවක් දෙසට හෝ ඉන් ඉවතට චුම්භකයක් චලනයේදී කම්බි පුඩුවේ ධාරාවක් ප්‍රේරණය වේ. මෙම ධාරාවේ දිශාව අදාල චලිතයේ දිශාව මත රඳා පවතී.

පරමාණූවක න්‍යෂ්ටිය එක්ව තබා ගැනීම සිදු කරන්නේ විද්‍යූත් චුම්භක බලයකින් වේ. ඒ සඳහා ක්‍රියාත්මක වන්නේ ශක්තිමත් න්‍යෂ්ටික බල වේ.
දළ විශ්ලේෂණය

විද්‍යූත් චුම්භක බලය ස්වභාවයේ මූලික බල හතරෙන් එකකි. අනෙක් මූලික බලයන් වන්නේ, ශක්තිමත් න්‍යෂ්ටික බල (මෙමගින් ක්වාක් එකිනෙක බැඳ තබා ගැනීම සිදුකරන අතර මින් හටගන්නා අතිරේක ශක්තිමත් බල ආචරණය හේතුවෙන් පරමාණූක න්‍යෂ්ටිය සෑදීමට හේතුවන පරිදි නියුක්ලියෝන බැඳතබා ගැනීම සිදු වේ), දුර්වල න්‍යෂ්ටික බල (මෙය සමහරක් ආකාරවල විකිරණශීලී ක්ෂයවීම් සඳහා හේතු වේ) සහ ගුරුත්වාකර්ෂණ ශක්තිය යන ඒවා වේ. විශ්වයේ ඇති අන් සියලු බල මෙම බලවලින් ව්‍යූත්පන්න වූ ඒවා වේ.