වෙළඳ ආධිපත්‍යය හා ඒකාධිකාරය

වෙළඳ ආධිපත්‍යය හා ඒකාධිකාරය

තරඟකාරී වෙළද පොලවල් හා සැසදීමේ දී විශාල වෙළද ‍භාගයක් (Market shae) හිමි සමාගම වැඩි මිලට තත්ත්වයෙන් බාල භාණ්ඩ පාරිභොගිකයා අතට පත් වීමේ අවදානමක් පවතී. කේසේ නමුත් නව නිෂ්පාදන වෙළද පොලට ඇතුල්වීමෙන් ඉහල වෙළද භාගයක් ඇති ආයතන වලට මිල ඉහළ දැමීමට ඇති ඉඩකඩ අහුරා දමන නිසා එවැනි ඉතා ඉහල වෙළද භාගයන් පැවතීම යනු සැමවිටම පාරිභෝගිකයා වැඩි මිලක් ගෙවීම අදහස් නොවේ තරග කාරී නීතිය මගින් හුදෙක් ඒකාධිකාරයක් පැවතීම තහනම් කිරිම සිදු නොකරන අතර ඒකාධිකාරී බලය ඇත්තා එය අනිසි ලෙස භාවිතා (තරගකරැවන් නිෂේධනය කිමෙ වැනි ක්‍රියාකාරකම්) වලක්වාලයි.

පළමුවෙන්ම වෙළද සමාගමක් ප්‍රභලම ස්ථානයක සිටිනවාද නැත්ද යන වගත් එම සමාගම එහි තරගකරැවන් ගණුදෙනුකරැවන් හා වඅසාන පාරිභෝගිකයන්ගන් සැලකිය යුතු අන්දමකට ස්වාධිනව කටයුතු කරනවා ද නැද්ද යන්න තීරණය කල යුතුයේ. යුරෝපා වෙළද සමාගම ප්‍රමුඛත්වයේ පවතින බවට සලකුණු ලබන අතර එම උපකල්පන නිෂ්ප්‍රභා කළ හැකි එකක් වේ. එසේ වෙළද සමාගමක් ප්‍රමුකත්වයේ පවතිනම් පොදු වෙළද පොලේ තුල හා නිතර තරගකාරීත්වයක් ඇති නොවන පරිදි ක්‍රියාකිරිමේ විශේෂ වගකීමක් එම සමාගම සතුව පවතී. එමෙන්ම වෙළද සමාගමක් කූට අන්දමින් ක්‍රියාකරන විට වෙළද භාගය තීරණය කරනු ලබන්නේ අදාල වෙළද සමාගම හා සදහන් කරනු ලැබු නිෂ්පාදනය අලවි කරනු ලබන වෙළද පොල තත්ත්වයන් අනුවයි.‍‍

සාමාන්‍යයෙන් රටක නීතිය මගින් නොනිසි ක්‍රියාකාරකම් වර්ගීකරණ කර ඒවා තහනස් කර ඇත. උදා: වියදම ඉහල දැමීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම හා නවීකරණ තාක්ෂණය යොදාගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කිරිම මගින් නිෂ්පාදනයන් සීමාකිරිම, එක් නිෂ්පාදනයක් තවත් වෙරළ සමාගමකට නිෂ්පාදනයන් හා සම්බන්ෂකරමින් විකිණිම පාරිභෝගිකයාට වෙළද පොල තුල තමන් කැමති භාණ්ඩ තෝරාගැනීමට ඉඩ නොතැබීම හා තරගකරැවන්ගේ නිෂ්පාදන වලට වෙළද පොලට ඇතුල්වන මාර්ග ඇහිරීම Microsoft Vs Corrussion නඩුවේ දී මෙවැනි අනිසි ක්‍රියාවන් නිසා වගකිවයුතු සමාගමට පවුම් මිලියන 497 දඩමුදලක් ගෙවීමට සිදුවිය.
වෙළදපොලේ තරගකාරීත්වයේ යෙදී සිටින සියලුම වෙළද සමාගම් වල ව්‍යාපාර කටයුතු සදහා පහසුකම් එක ලෙස සැපයීම ප්‍රතික්ෂේප කිරිම තවත් එවැනි අනිසි ක්‍රියාවකි.

Convernscioal solvents නමැති වෛද්‍ය සමාගම ඔවුන්ගේ ප්‍රතිවාදි ක්ෂය රෝග ‍ඖෂධ සමාගම පිහිටවු පසු Convernscioal solvents සමාගමට අමුද්‍රව්‍ය සැපයිම සදහා Zoja නමැති සමාගම විසින් බලකරනු ලැබිය. Zoja යනු වෙළද පොලේ එකම තරගකරැ වු අතර අධිකරණ බල කිරිමකින් තොරව අනෙක් සියලුම තරග කරැවන් ඉවත්කර දැම්මත් විය.

සුරා කෑමේ මිල නියම කිරිම (Piles exploitation) කෙළින්ම මිල සම්බන්ධ යෙන්වන අනිස්ක්‍රියාවකි. මෙවැනි ආකාරයේ අනිසි ක්‍රියාවන් ඉතා දුලබවන අතර ඒවා ඇතිවන්නේ කුමන අවස්ථාවේ ද යන්න හදුනාගැනිම ඉතා අපහසුවේ. එක් අවස්ථාවක දී අවමංගල්‍යය සේවාවන් සපයන සමාගමක් මෙලෙස පාරිභෝගිකයන් සූරාකව අන්දමේ මිල නියමයන් ඉදිරිපත් කර තිබුන ද එය සාධාරණිකරණය කිරිම සදහා ඔවුන් යොදා ගන්නේ අන්‍ය ආගම් වල අවමංගල්‍ය කටයුතු සදහා වෙනම මිල නියම කිරිම් සිදු කල යුතු බවයි. කොල්ලකාරි මිල නියම කිරිම (Predailay Piecing ) තවත් හදුනාගැනිමට ඉතා දුෂ්කර මිල නියම කිරිම වලින් එකකි. මෙහිදීසිදුවන්නේ කුඩා පරිමාණයේ තරගකරැවන්ට තම නිෂ්පාදන විකුණුම් මිල අඩුවීමයි. මෙහි ප්‍රතිඵල ලෙස එම කුඩා පරිමාණයේ ව්‍යාපාර කඩාවැටීමක් සිදුවේ. France Telecom SA VS Commupanis නඩුවේ දී අන්තර්ජාල සමාගමට දඩ වශයෙන් පවුම් මිලියන 10.35 මුදලක් ගෙවීමට සිදු විය. ඒ නිෂ්පාදන වියදමට වඩා අඩුමිලකට විකුණුම් මිල කිරිමයි. එය තරගකරැවන් ඉවත් කිරිමත් ඉහළ වෙළද‍භාගයන් අත්පත් කර ගැනීමත් අරමුණු කර ගන්නකි. මිල විචයනය තවත් මිල හා සම්බන්ධ අනිසි ක්‍රියාවකි. සමාගමක නිසි අපනයනය කරන කාර්මික පාරිභෝගිකයන්ට ගෙවන ලද මිලෙන් කොටසක් ආපසු දීමත් එම සහනය එම වෙළද පොලේ අනෙකුත් පාිභෝගිකයින්ට ලබා නොදීමත් මිල විචයනයට වැටේ.