JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਾਧਨ

ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਸ਼ਬਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਢੰਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਿਕਾਇਤੀ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਕੜੀ ਨੂੰ ਸਿਆਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਉਦਯੋਗ / ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤਅਵਧਾਰਣਾਵਾਂਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਘੱਟ ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਦੋ ਸਬੰਧਤ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਮਤਲੱਬ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਾਰੰਪਰਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਚਾਰ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਰਮਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਯੱਧਪਿ ਇਹ ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਣ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਤਰੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਦੇ ਚਲਦੇ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਤਰੀਕਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਿਕਾਇਤੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ (ਜੋ ਉਸ ਫਰਮ ਜਾਂ ਏਜੇਂਸੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਲਈ, ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਜੋ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਣ, ਕੱਢਣੇ, ਅਧਿਆਪਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਦੂੱਜੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁੱਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨੂੰ ਸਾਧਾਰਣਤਯਾ: ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਦੋਨਾਂਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂਵਲੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ar:موارد بشرية
cs:Lidské zdroje
de:Personalwesen
en:Human resources
es:Recursos humanos
fr:Gestion des ressources humaines
id:Sumber daya manusia
it:Risorse umane
ja:人事
no:Menneskelige ressurser
pl:Zasoby ludzkie
ru:Кадровая служба
si:මානව සම්පත්
sr:Људски ресурси
sv:Human resources
ta:மனித வளம்
uk:Людські ресурси
zh:人力资源
ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ

ਰੂਡਿਆਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ (30 ਦਸੰਬਰ 1865 - 18 ਜਨਵਰੀ 1936) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਕਿਪਲਿੰਗ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦ ਜੰਗਲ ਬੁੱਕ (1894) (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿੱਕੀ-ਟਿੱਕੀ-ਤਵੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ), ਕਿਮ 1901 (ਸਾਹਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ), ਦ ਮੈਨ ਹੂ ਵੁਡ ਬੀ ਕਿੰਗ (1888) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਡਾਲਏ (1890), ਗੰਗਾ ਦੀਨ (1890), ਅਤੇ ਇਫ - (1910) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਢਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਿਕ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ।

19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਿਪਲਿੰਗ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਗਦ ਅਤੇ ਪਦ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਗਿਆਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਪਲਿੰਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ-ਪੂਰਨ ਵਿਅਕਤੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਬੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਸੀ) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1907 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੇਖਕ ਬਣੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਵਾਨ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੋਇਟ ਲੌਰਿਏਟਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਾਇਟਹੁਡ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਪਲਿੰਗ ਦੀ ਉੱਤਰਵਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਬਦਲ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਪਰਿਣਾਮ ਸਰੂਪ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ ਜਾਰੀ ਸੀ। ਜਵਾਨ ਜਾਰਜ ਓਰਵੇਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦਾ ਪੈਗੰਬਰ ਕਿਹਾ ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਵਧਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਮੀਖਿਅਕ ਡਗਲਸ ਕੇੱਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਵੁਕ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਯੂਰਪੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਜੋੜ, ਭਾਵੇਂ ਵਿਵਾਦਿਤ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸਿਆਣਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਕਥਾ ਉਪਹਾਰ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ ਬਾਰੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਲੇਖ ]
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਜਾਵਾ (ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ)

ਜਾਵਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਓਰੇਕਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ, ਸੰਨ ਮਾਈਕਰੋਸਿਸਟਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਉਤਪਾਦ ਮਿਲ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਬਣੌਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ। ਜਾਵਾ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ

ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਤਬਦੀਲ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮਾਂ ਤੇ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਵਾ ਛੋਟੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ, ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਰਵਰਾਂ ਅਤੇ

ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਾਵਾ ਐਪਲੈਟਸ, ਵਰਲਡ ਵਾਇਡ ਵੈਬ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਿਅਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜਾਵਾ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ) ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਦੋਂ ਕੰਪਾਇਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਵਾ ਬਾਈਟ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਵਾ ਦਾ ਆਪਨਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਯਾਨਿ ਕਿ ਜਾਵਾ ਵਰਚੁਅਲ ਮਸ਼ੀਨ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਓਦਾ ਹੈ। ਜਾਵਾ ਦਾ ਇਹੀ ਗੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਨਿਰਭਰਤਾ ਰਹਿਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

13 ਨਵੰਬਰ 2006 ਨੂੰ, ਸੰਨ ਮਾਈਕਰੋਸਿਸਟਮ ਨੇ ਆਪਨੇ ਜਾਵਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜੀ. ਐਨ. ਯੂ. ਜਨਰਲ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਸੈਂਸ ਹੇਠ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
ਜਾਵਾ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ

ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਉਹਨਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋਗਰਾਂਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ

ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਬਲ ਕਿ ਇਹ ਆਪਨੇ ਖੁਦ ਦੇ ਵਰਚੁਅਲ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ

ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਐਡੀਸ਼ਨਜ਼

*ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜਨਰਲ ਪਰਪਜ਼ ਡੈਸਕਟੋਪ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ, ਸਰਵਰਾਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਉਪਕਰਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
*ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜਾਵਾ ਸਟੈਂਡਰਡ ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਏ. ਪੀ. ਆਈ., ਕਲਾਈਂਟ ਸਰਵਰ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਾਸਤੇ।
*ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਜਿਹੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਲਈ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ, ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੈਮੋਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਨ ਮਾਈਕਰੋਸਿਸਟਮ ਤੇ ਦਸੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਸੀ++ ਦੀ ਬਦਲੀ ਵਜੌਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜੇਮਸ ਗਾਸਲਿੰਗ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਸ਼ੁ੍ਰੂ

ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1992 ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਔਕ ਭਾਸ਼ਾ (ਜਾਵਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ) ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 3 ਸਤੰਬਰ 1992 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ7

(ਪੀ. ਡੀ. ਏ) ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਇੰਟਰਫੇਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜਾਵਾ ਦੇ 1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 1.5, 1.6 ਵਰਜ਼ਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਵਰਜ਼ਨ 1.7, ਜੁਲਾਈ 2011 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ
ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ

language sign board at ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]]
ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (ਅੰਗਰੇਜੀ: Vancouver International Airport) ਸਮੁੰਦਰ ਟਾਪੂ, ਰਿਚਮੰਡ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਡਾਊਨ ਟਾਊਨ, ਵੈਨਕੂਵਰ ਤੋਂ 12 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਆਵਾਜਾਈ (296,511) ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ (1.68 ਕਰੋੜ) ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਟੋਰਾਂਟੋ ਪੀਅਰਸਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇਮਗਰੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸਰੂਫ਼ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਬਿੰਦੂ ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ ਏਸ਼ੀਆ, ਯੂਰੋਪ, ਓਸ਼ੇਨੀਆ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਉਡਾਣਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਾਈ ਅੱਡੇ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (EN/FR)


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ
ਸੀਰਵੀ ਸਮਾਜ

ਸੀਰਵੀ ਇੱਕ ਖੱਤਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਕ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਅੱਜ ਵਲੋਂ ਲਗਭਗ ੮੦੦ ਸਾਲ ਪੁਰਵ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋਕੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮਾਰਵਾੜ ਅਤੇ ਗੌਡਵਾੜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਾਲਾਂਤਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਲੋਕ ਮੇਵਾੜ, ਮਾਲਵਾ, ਨਿੰਹਾੜ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੇਲਗਵਾਂ. ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀਰਵੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੋਵਾ, ਕਰਨਾਟਕ, ਆਂਧਰਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤਮਿਲਨਾਡੁ, ਕੇਰਲ, ਦਿੱਲੀ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਦਮਨ ਦੀਵ, ਪਾਂਡਚੇਰੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸੀਰਵੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਮਾਣ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਵ। ਮਾਸਟਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਸਿੰਹਜੀ ਚੋਇਲ ਭਾਵੀ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੋਧਪੁਰ) ਵਾਲੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੀਮਿਤ ਸੋਧਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਸਚਾਈ ਜੁਟਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਖਾਰੜਿਆ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਜਾਲੋਰ ਉੱਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਕਾਂਹੜਦੇਵ ਚੁਹਾਨ ਵੰਸ਼ੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ 24 ਗੋਤੀ ਖਾਰੜਿਆ ਸੀਰਵੀ ਕਹਿਲਾਏ।

ਸੀਰਵੀਆਂ ਦੇ ਗੋਤ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:
* ਰਾਠੌੜ
* ਸੋਲੰਕੀ
* ਗਹਲੋਤ
* ਪੰਵਾਰ
* ਕਾਗ
* ਬਰਫਾ
* ਦੇਵੜਾ
* ਚੋਇਲ
* ਭਾਇਲ
* ਸੈਣਚਾ
* ਆਗਲੇਚਾ
* ਪੜਿਆਰ
* ਹਾੰਬੜ
* ਸਿੰਦੜਾ
* ਚੌਹਾਨ
* ਖੰਡਾਲਾ
* ਸਾਤਪੁਰਾ
* ਮੋਗਰੇਚਾ
* ਪੜਿਆਰਿਆ
* ਲਚੇਟਾ
* ਭੂੰਭਾੜਿਆ
* ਚਾਵੜਿਆ
* ਮੁਲੇਵਾ
* ਸੇਪਟਾ।

ਜਿਆਦਾਤਰ ਸੀਰਵੀ ਆਈਮਾਤਾ ਦੇ ਅਨੁਵਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਆਈਮਾਤਾ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬਿਲਾੜਾ ਕਸਬਾ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਭੌਤਿਕ ਮਾਤਰਾ

ਭੌਤਿਕ ਮਾਤਰਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੌਤਿਕ ਗੁਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਣਿਆ ਤੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਰਥਾਤ ਕੋਈ ਆਂਕਿਕ ਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੱਕੜੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ - ਭੌਤਿਕ ਮਾਤਰਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼, ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਪਰਿਘਟਨਾ ਦਾ ਗੁਣ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗੁਣ ਨੂੰ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਮਾਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮਾਣਕ ਸੰਦਰਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਭੌਤਿਕ ਰਾਸ਼ੀ Q ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਮਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਕਾਈ (ਜਾਂ ਮਾਤਰਕ) ਦੇ ਗੁਣਨਫਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

;;Q = N x U
ਜਿਵੇਂ

ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਤਾਪਮਾਨ, ਮਾਤਰਾ, ਦਬਾਅ, ਆਣਵਿਕ ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ ਆਂਤਰਿਕ ਊਰਜਾ ਭੌਤਿਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੈਸ ਦੀ ਸੀਮਿਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੀਵਰਤਾ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀ permittivity ਭੌਤਿਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਤੀਵਰਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇੱਕ solenoid ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਰਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਵੱਖਰਾ ਭੌਤਿਕ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤੀਏ ਕਾਰਜ ਕਰਣ ਲਈ ਮਾਪ ਕਲਨ (quantity calculus) ਦਾ ਵਰਤੋ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਘੱਟ ਘਨਤਵ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਲੋਂ (ਘੱਟ ਵਲੋਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਵਾਯੁਮੰਡਲੀਏ ਦਬਾਅ) ਆਪਣੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਨੁਪਾਤੀਕ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਉਹ ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ . ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗੈਸ ਏਕ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਗਲਾਸ ਆਪਣੀ ਟੋਪੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਕਟੋਰੀ (ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਕੇਸ਼ਿਕਾ ਟਿਊਬ ਪਾਰਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਭੱਜਣ ਵਲੋਂ ਗੈਸ ਸੀਮਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸੇਲਸਿਅਸ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਸੇਲਸਿਅਸ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ:

ਕੱਚ ਦਾ ਕਟੋਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਰਿਆ ਡਰਾਪ ਦੀ ਕੇਸ਼ਿਕਾ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰਕ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਸਮਰੱਥ ਬਰਫ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਹੈ . ਮਾਰਕ ਕੱਚ ਦਾ ਕਟੋਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਰਿਆ ਡਰਾਪ ਪੱਧਰ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉੱਬਲ਼ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਹੈ . ਇਸ ਅੰਕ ਵਲੋਂ ਉੱਤੇ ਪਿਛਲੇ ਜਾਵੇਗਾ . 100 ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਿਕਾ ਟਿਊਬ ਉੱਤੇ 2 ਚਿਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਾਲ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਵੰਡਿਆ ਅੰਤਰਾਲ ਜਾਂ ਡਿਵੀਜਨੋਂ ਦੂਰ। ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਸੇਲਸਿਅਸ ਹੁਣ ਜਾਂ ਡਿਗਰੀ ਸੇਲਸਿਅਸ ਡਿਗਰੀ ਸੇਲਸਿਅਸ ਜਾਂ 1 ਕਟੋਰਾ - ਸੀਮਿਤ ਗੈਸ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਕਿ ਪਾਰਿਆ ਡਰਾਪ ਵਾਧਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ . ਅਸੀਂ [ ਟੀ ] = 1 ° ਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਕਾਈ ਲਈ ਘੱਟ ਲਿਖਣ ਸੇਲਸਿਅਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ . ਜੇਕਰ 30 ਪ੍ਰਭਾਗੋਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਰਿਆ ਡਰਾਪ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਪਮਾਨ 30 × 1 ਡਿਗਰੀ ਸੇਲਸਿਅਸ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ
ਇਸ ਉਦਾਹਰਣ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਮਾਤਰਾ ਕਿਊ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਮੁੱਲ () ਕਿਊ ਅਤੇ ਮਾਪ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ [ ਕਿਊ ] ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

;;Q Q = () × (Q)

:ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਗੁਣਜੋਂ ਇਕਾਇਯੋਂ ਦੇ ਉਪਗੁਣਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਮਾਤਰਾ (equivalently) ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ - ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਹੈ ਲੰਮਾਈ ਮੀਟਰ ਜਾਂ [ ਏਲ ] = 1 ਮੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿਣਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ (ਕਿਮੀ) ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਿਲੀਮੀਟਰ (ਮਿਮੀ) ਇੱਕ submultiple, ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ 1 ਮੀ = 0, 001 ਕਿਮੀ = 1000 ਮਿਮੀ ਹੈ।


ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀ ਗੇਂਦ ਦੇ ਵਿਆਸ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 0 . 3 ਮੀ = 0 . 3 × 1000 ਮਿਮੀ ਤਾਂ = 300 ਮਿਮੀ ਜੋ ਇੱਕ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਕਾਇਯੋਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ . ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਏਫਿਲ ਟਾਵਰ 324 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੈ ਤਾਂ 324 ਮੀਟਰ = 324 × 0, 001 ਕਿਮੀ = 0 . 324 ਕਿਮੀ ਹੈ।
ਕੁਤੁਬ ਪਰਿਸਰ

ਕੁਤੁਬ ਪਰਿਸਰ
قطب پرِسر



ਦੇਸ਼
ਭਾਰਤ

ਥਾਂ
ਦਿੱਲੀ

ਨੱਕਾਸ਼ੀ
ਭਾਰਤੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ


ਕੁਤੁਬ ਇਮਾਰਤ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਸਮਾਰਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਿਰੌਲੀ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਮਾਰਤ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਹੈ।
ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ

ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਰੌਲੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇੱਟ ਵਲੋਂ ਬਣੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੀਨਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 72.5 ਮੀਟਰ (237. 86 ਫੀਟ) ਅਤੇ ਵਿਆਸ 14. 3 ਮੀਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ 2.75 ਮੀਟਰ (9.02 ਫੀਟ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਤੁਬਮੀਨਾਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਸੱਤ ਮੰਜਿਲ ਦਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਇਹ ਪੰਜ ਮੰਜਿਲ ਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 379 ਸੀਢੀਆਂ ਹਨ। ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬਣੇ ਆਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲੇ ਦੇ ਕਈ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨੇਕ ਇਸ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਕਾਲ ਸੰਨ 1193 ਜਾਂ ਪੂਰਵ ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਿਸਰ ਯੁਨੇਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਜੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਲਾਇ ਮੀਨਾਰ

ਇਹ ਮੀਨਾਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਹਰੌਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਤੁਬ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਨੇ ਇਹ ਮੀਨਾਰ ਉਸਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਮੀਨਾਰ ਵਲੋਂ ਦੁਗੁਨੀ ਉੱਚੀ ਬਣਨੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਉਸਾਰੀ 24। 5 ਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਜਿਲ ਉੱਤੇ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨੋਂ ਕਾਰਨਾਂ ਵਲੋਂ ਰੁਕ ਗਿਆ।
ਕੁਵੱਤ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਦ

ਇਸ ਮਸਜਦ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਗੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਾਸਕ ਕੁਤੁਬ - ਉਦ - ਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ 1192 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਸਜਦ ਨੂੰ ਬਨਣ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲਗਾ। ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਅਲਤਮਸ਼ ਨੇ 1230 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਨੇ 1351 ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਅਤੇ ਹਿੱਸੇ ਜੋਡ਼ੇ। ਇਹ ਮਸਜਦ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀਕ ਕਲਾ ਦਾ ਅੱਲਗ ਸੰਗਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਰਫ ਇਸ ਦੀ ਛੱਤ ਅਤੇ ਖੰਭਾ ਭਾਰਤੀ ਮੰਦਿਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਤੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸ ਦੇ ਗੁੰਬਦ ਇਸਲਾਮੀਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਸਜਦ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਦੀ (1488 - 1517) ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਸਜਦ ਦੇ ਇਮਾਮ ਰਹੇ ਇਮਾਮ ਜਮੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ - ਜਿਹਾ ਮਕਬਰਾ ਵੀ ਹੈ।
ਅਲੌਹ ਖੰਭਾ

thumb|right|left|ਅਲੌਹ ਖੰਭਾ


ਅਲੌਹ ਖੰਭਾ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ (ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ) ਧਾਤੁ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ (ਰਾਜ 375 - 413) ਵਲੋਂ ਉਸਾਰੀ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਿਗਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸੰਭਵਤ: 912 ਈਪੂ ਵਿੱਚ| ਖੰਭਾ ਦੀ ਉਂਚਾਈ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੂ ਵ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ| ਤੇਰਹਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ| ਅਲੌਹ - ਥੰਮ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਰੀਬ 98 % ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣੇ ਤੱਕ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ

ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਿਰੌਲੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇੱਟ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੀਨਾਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ 72.5 ਮੀਟਰ (237.86 ਫੁੱਟ) ਅਤੇ ਵਿਆਸ 14.3 ਮੀਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ 2.75 ਮੀਟਰ (9.02 ਫੁੱਟ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਤ ਮੰਜਿਲ ਦਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਇਹ ਪੰਜ ਮੰਜਿਲ ਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 379 ਪੋੜੀਆਂ ਹਨ। ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬਣੇ ਆਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਕਈ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨੇਕ ਇਸਦੇ ਉਸਾਰੀ ਕਾਲ ਸੰਨ 1193 ਜਾਂ ਪੂਰਵ ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਿਸਰ ਯੁਨੇਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਜੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਪੂਰਵ ਇੱਥੇ ਸੁੰਦਰ 20 ਜੈਨ ਮੰਦਰ ਬਣੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਵਸਤ ਕਰਕੇ ਉਸੀ ਸਾਮਗਰੀ ਨਾਲ ਵਰਤਮਾਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣੀ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਜਮ ਮੀਨਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ, ਨੇ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸੰਨ 1193 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਈ, ਪਰ ਕੇਵਲ ਇਸਦਾ ਆਧਾਰ ਹੀ ਬਣਵਾ ਪਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਵਾਰਿਸ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਅਤੇ ਸੰਨ 1368 ਵਿੱਚ ਫੀਰੋਜਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੀ ਮੰਜਿਲ ਬਣਵਾਈ। ਐਬਕ ਤੋਂ ਤੁਗਲਕ ਤੱਕ ਰਾਜਗੀਰੀ ਅਤੇ ਵਾਸਤੁ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ, ਇੱਥੇ ਸਪਸ਼ਟ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੀਨਾਰ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਫੁਲ ਬੇਲਾਂ ਦੀ ਬਰੀਕ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਪੁਰਾਤਨ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਢਿੱਲਿਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਿਲੇ ਲਾਲਕੋਟ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਢਿੱਲਿਕਾ ਅਖੀਰ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਮਰ ਅਤੇ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।
ਇਸ ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੁਵੱਤ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਦ ਵਲੋਂ ਅਣਜਾਣ ਦੇਣ, ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਫਤਹਿ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣੀ।
ਨਾਂ ਬਾਰੇ

ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਵਾਦ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਰਕੀ ਸੁਲਤਾਨ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਪਇਆ, ਉਥੇ ਹੀ ਕੁੱਝ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਕਰਨ ਆਏ ਸਨ। ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਮਰੰਮਤ ਤਾਂ ਫਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ (1351–88) ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਨੇ (1489–1517) ਕਰਵਾਈ। ਮੇਜਰ ਆਰ.ਸਮਿਥ ਨੇ ਇਸਦਾ ਸੁਧਾਰ 1829 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।
ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਲਤ

ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਲਾਲੀ ਫਿੱਕੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਵਧਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ
ਕੁੱਵਤ ਉਲ ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਦ, ਦਿੱਲੀ

ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਇਸ ਮਸਜਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਗੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਾਸਕ ਕੁਤੁਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ 1192 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਸਜਦ ਨੂੰ ਬਨਣ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਅਲਤਮਸ਼ ਨੇ 1230 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਨੇ 1351 ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਜੋੜੇ। ਇਹ ਮਸਜਦ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਕ ਕਲਾ ਦਾ ਅੱਲਗ ਸੰਗਮ। ਇੱਕ ਤਰਫ ਇਸ ਦੀ ਛੱਤ ਅਤੇ ਖੰਭਾ ਭਾਰਤੀ ਮੰਦਿਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸ ਦੇ ਗੁੰਬਦ ਇਸਲਾਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹ। ਮਸਜਦ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਦੀ (1488 - 1517) ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਸਜਦ ਦੇ ਇਮਾਮ ਰਹੇ ਇਮਾਮ ਜਮੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ - ਜਿਹਾ ਮਕਬਰਾ ਵੀ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਲੋਹ-ਥੰਮ੍ਹ

thumb|right|200px|ਅਲੌਹ ਖੰਭਾ


ਅਲੌਹ ਖੰਭਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਥੰਮ੍ਹ ਹੈ। ਇਹ ਅਪਨੇਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਧਾਤੁਕਰਮ ਦੀ ਪਰਾਕਾਸ਼ਠਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਿਅ (ਰਾਜ 375-413) ਵਲੋਂ ਉਸਾਰੀ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਹੋਸਕਦਾ ਏ 912 ਈਪੂ ਵਿੱਚ। ਖੰਭਾ ਦੀ ਉਂਚਾਈ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੂ ਵ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਅਲੌਹ-ਥੰਮ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਰੀਬ 98 % ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣੇ ਤੱਕ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਹੈ।

ਲਗਭਗ 16000 ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਾਲਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਖੁੱਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਾਰੇ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚੱਲ ਖਡ਼ਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਇਸ ਖੰਭੇ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਇਹ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਥੰਮ੍ਹ ਉੱਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਖੁਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਧਵਜ ਖੰਭੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਡ਼ਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੰਦਰਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸਨੂੰ ਧਵਜ ਖੰਭੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਡ਼ਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਗਰੁੜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਣ ਹੇਤੁ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਗਰੁੜ ਖੰਭਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 1050 ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੰਭਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਨੰਗਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ।

ਇਸ ਖੰਭਾ ਦੀ ਉਚਾਈ 735. 5 ਵਲੋਂ. ਮੀ. ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਲੋਂ 50 ਸੇਮੀ. ਹੇਠਾਂ ਹੈ। 45 ਵਲੋਂ. ਮੀ. ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਇਸ ਖੰਭਾ ਦਾ ਘੇਰਾ 41. 6 ਵਲੋਂ. ਮੀ. ਹੇਠਾਂ ਹੈ ਅਤੇ 30. 4 ਵਲੋਂ. ਮੀ. ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤੇ ਗਰੁੜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਖੰਭਾ ਦਾ ਕੁਲ ਭਾਰ 6096 ਕਿ. ਗਰਿਆ. ਹੈ। 1961 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਲੋਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਇਹ ਖੰਭਾ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਇਸਪਾਤ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਇਸਪਾਤ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਸਾਇਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਡਾ. ਬੀ. ਬੀ. ਲਾਲ ਇਸ ਸਿੱਟਾ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਖੰਭਾ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਗਰਮ ਲੋਹੇ ਦੇ 20-30 ਕਿੱਲੋ ਨੂੰ ਟੁਕੜੋਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਥਕੇਵੇਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਥੰਮ੍ਹ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਹੋਈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਸੋਲਾਂਹ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਗਰਮ ਲੋਹੇ ਦੇ ਟੁਕੜੋਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਉਕਤ ਤਕਨੀਕ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰੇ ਅਲੌਹ ਥੰਮ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਜੋੜ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਸੋਲਾਂਹ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਖੁੱਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਦੇ ਉਂਜ ਦੇ ਉਂਜ ਬਣੇ ਰਹਿਣ (ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ) ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਫਾਸਫੋਰਸ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸਲਫਰ ਅਤੇ ਮੈਂਗਨੀਜ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਲਗ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਇਕੱਲੇ ਅਤੇ ਸਾਮੂਹਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਜੰਗ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ 50 ਵਲੋਂ 600 ਮਾਇਕਰੋਨ ਮੋਟੀ (ਇੱਕ ਮਾਇਕਰੋਨ ਯਾਨਿ 1 ਮਿ. ਮੀ. ਦਾ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਹਿੱਸਾ) ਆਕਸਾਇਡ ਦੀ ਤਹਿ ਵੀ ਖੰਭਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਲੋਂ ਬਚਾਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ
ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ

thumb|200px|ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਰੇ ਸਹਿਤ ਨੌਂ ਵਰਗਾਕਾਰ ਕਮਰੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮੁੱਖ ਕਕਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਬਾਕੀ ਅੱਠ ਦੁਮੰਜਿਲੇ ਕਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਖੁਲਦੇ ਹਨ।


ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ। ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੂ ਬੇਗਮ ਦੁਆਰਾ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕਬਰ, ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ 'ਤੇ 1558 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੀਰਕ ਮਿਰਜ਼ਾ ਘੀਆਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ,ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਾਗ਼-ਮਕਬਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਪੂਰਬ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਨਾ-ਪਨਾਹ ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ 1533 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ 1993 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰਾਂ


File:Tomb of Humayun Delhi, India . 01.jpg|ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਦਿਸਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ (7 ਮਾਰਚ 2017)
File:The white marble dome and chhatris on the roof of Humayun's tomb. Delhi, India . 07.jpg|ਗੁੰਬਦ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Tomb of Humayun Delhi, India . 10.jpg|ਕਬਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Image:Humanyu.JPG|ਹੁਮਾਯੁੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਮੁਗਲ ਕਾਲੀਨ ਰਾਜਗੀਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਜੋੜ ਨਮੂਨਾ ਹੈ
Image:Isa Khan Niyazi's mausoleum, within Humayun's Tomb complex, Delhi.jpg|ਅਲੀ ਈਸਾ ਖਾਂ ਨਿਆਜੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
File:Details of Entrance portal into Humayuns Tomb, Delhi.jpg|ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ
File:Entrance Gateway, Humayun's Tomb, Delhi.jpg|ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ ਅੰਦਰ ਵਲੋਂ
File:Fountain at the centre of the Charbagh, surrounding Humayun's Tomb.jpg|ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਫੱਵਾਰੇ
File:HTSign.jpg|ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਉੱਤੇ ਬੇਗਮ ਦਾ ਚਰਚਾ
File:Humayun Delhi 2.jpg|ਹਮੀਦਾ ਬਾਨਾਂ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ
File:Isa Khan's mosque, built ca 1547 AD, near Humayun's tomb.jpg|ਈਸਾ ਖਾਂ ਮਸਜਦ, ੧੫੪੭ ਨਿਰਮਿਤ
File:Gateway into Arab Sarai, near Humayun's tomb complex, Delhi.jpg|ਅਰਬ ਸਰਾਏ ਦਾ ਦਵਾਰ
File:Afsarwala tomb, adjoining the Afsarwala mosque, near the Humayun's tomb.jpg|ਅਫਸਰਵਾਲਾ ਮਕਬਰਾ, ੧੫੬੬ ਈ:


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਇਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ

ਏਲੋਰਾ ਜਾਂ ਏੱਲੋਰਾ (ਮੂਲ ਨਾਮ ਵੇਰੁਲ) ਇੱਕ ਪੁਰਾਸਾਰੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਾਬਾਦ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ 30 ਕਿ: ਮੀ: (18.6ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਾਰਕ ਗੁਫਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਏਲੋਰਾ ਯੁਨੇਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਥਾਂ ਹੈ।

ਏਲੋਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪਾਸ਼ਾਣ ਸ਼ਿਲਪ ਰਾਜਗੀਰੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ 34 ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਊਰਧਵਾਧਰ ਖੜੇ ਚਰਨਾਂਦਰੀ ਪਹਾੜ ਦਾ ਇੱਕ ਫਲਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਜੈਨ ਗੁਫਾ ਮੰਦਰ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 12 ਬੋਧੀ ਗੁਫਾਵਾਂ (1-12), 17 ਹਿੰਦੂ ਗੁਫਾਵਾਂ (13 - 29) ਅਤੇ 5 ਜੈਨ ਗੁਫਾਵਾਂ (30-34) ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਲ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੌਹਾਰਦ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਏਲੋਰਾ ਦੇ 34 ਮੱਠ ਅਤੇ ਮੰਦਿਰ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ 2 ਕਿਮੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਬੇਸਾਲਟ ਦੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੁਰਗਮ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਏਲੋਰਾ 600 ਤੋਂ 1000 ਈਸਵੀ ਦੇ ਕਾਲ ਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੋਧੀ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਰਪਤ ਪਵਿਤਰ ਸਥਾਨ ਏਲੋਰਾ ਪਰਿਸਰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਅਦੁੱਤੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸਿਰਜਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਧੀਰਜਵਾਨ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਗੈਲਰੀ


Image:Kailash-pillar.jpg|ਕੈਲਾਸ਼ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਥਰ ਘੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਥਮਲਾ।
Ellora cave16 003.jpg|ਪਥਰ ਦਾ ਪੁਲ ਨੰਦੀ ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਗੱਭ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Engravings in one of the pillars of Kailasa Cave.JPG|ਕੈਲਾਸ਼ ਗੁਫਾ ਦੇ ਥਮਲੇ ਉੱਤੇ ਖੋਦੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ।
Engravings in Ellora.JPG|ਏਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਦੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ।
Sita ki Nahani in Ellora.JPG|ਸੀਤਾ ਕੀ ਨਾਹਾਨੀ
Kylas Temple Ellora - Cyclopedia of India 1907.PNG|ਕੈਲਾਸ਼ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਭਰੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ

]]
ਪੋਲਿਸ਼ (ਜੇਜ਼ਿਕ ਪੋਲਸਕੀ, polszczyzna)
ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਪੋਲਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਸਲਾਵ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਲੇਕਿਤੀਕ​ (Lechitic) ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਾਠ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ
ਡੱਚ ਭਾਸ਼ਾ

ਡੱਚ ਜਾਂ ਓਲੰਦੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ (ਡੱਚ: Nederlands ਉੱਚਾਰਨ: ਨੇਡੇਰਲਾਂਡਸ) ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਦਫਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਜਰਮਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਮਨ ਜਰਮਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲਿਪੀ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.3 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹੈ ਅਤੇ 50 ਲੱਖ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅੱਧੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਨਾਰਡ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬਾਹਰ ਡਚ ਨਿਊਗਿਨੀ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕਨਾਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਡਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇਹ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕੀ ਯੂਨੀਅਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਚ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਡਚ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮਿਲਦੀ - ਜੁਲਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਇੱਕ ਆਜਾਦ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹਾਲੈਂਡ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਲਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਰਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਕਾਮੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਜਾਦ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਫਲੈਂਡਰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਸੀ ਪਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਚਾਰ ਵੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਸਪੇਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਲੈਂਡ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਡੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲਗਾ। ਸਪੇਨੀ ਸੱਤਾ ਅਧੀਨ ਬਚੇ ਹੋਏ ਦੱਖਣ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਣਾਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ। ਡੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅੱਜ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਜਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲੈਂਡ ਦੀ ਬੋਲ - ਚਾਲ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਅੰਤਰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੱਖਣ ਵਲੋਂ ਆਏ ਸ਼ਬਦਾਂਨਕਾਰਨ ਇਹ ਖਾਈ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ।
ਦੱਖਣ ਦੇ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ (ਪੱਛਮੀ ਫਲੈਂਡਰਸ, ਪੂਰਵੀ ਫਲੈਂਡਰਸ, ਏੰਟਵਰਪ, ਬਰੈਵੰਟ ਆਦਿ ਵਿੱਚ), ਜੋ ਹੁਣ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਅੱਜ ਦੀ ਕਈ ਬੋਲੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਹਨ। ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਸਮੂਹਕ ਨਾਮ ਫਲੈਮਿਸ਼ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਪੜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਾਮੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਰੂਸੇਲਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅੱਜ ਵੀ ਫਰੇਂਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਫਲੇਮਿਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਫਰੈਂਚ ਅਤੇ ਫਲੇਮਿਸ਼ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਲੈਂਡ ਰਾਜ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਹਾਲਤ ਓਨੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। 16ਵੀਆਂ ਅਤੇ 17ਵੀਆਂ ਸ਼ਤੀਯੋਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਵੇਂ - ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤਰਿਮ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਡਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਕੁੱਝ ਮਕਾਮੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਅਸਤੀਤਵ ਫਰੀਜਿਅਨ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਫਰੀਜਲੈਂਡ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮਸਟਰਡਮ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ - ਜਿਵੇਂ ਅਸੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਿਆਦਾ ਲਕਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਜਰਮਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਮ ਜਰਮਨ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ