JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
जलगैँडा

जलगैँडा अथवा पानीगैँडा विशाल आकारको शाकाहारी स्तनपायी जनावर हो। हिपोपोटामस वा हिपो भन्ने शब्द प्राचीन युनानी भाषाबाट आएको हो, जसको अर्थ नदी घोडा(अथवा नदीमा बस्ने घोडा) हो। जलगैँडा (हात्ती र गैंडा पछि) तेस्रो ठूलो स्थलधारी जनावर हो।

जलगैँडा अर्ध-जलचर जनावर हो जुन नदीहरू तथा तालहरूको छेउछाउमा बसोबास गर्ने गर्छन जहाँ एउटा भाले जलगैँडाले सो नदी क्षेत्र तथा ५ देखि ३० वटा समूहका पोथी तथा बच्चा जलगैँडाहरूको नेतृत्व गर्ने गर्दछ। जलगैँडाले दिनको तापमा पानी वा हिलोमा बसेर शरीरलाई चिसो बनाउने गर्छन भने यसका साथै यिनीहरूको प्रजनन् तथा प्रसव प्रक्रिया पनि पानीमा नै हुने गर्दछ। यिनीहरू साँझपख मात्रै चर्नको लागि जमीनमा निस्कने गर्दछन्।

यिनीहरूको शारीरिक बनावट सुँगुरको र अन्य स्थल जनावरको जस्तै खुर हुने भएता पनि यसको पूर्वजहरू (ह्वेल, सोँस आदि) सँग जोडिएका छन् जसबाट यिनीहरू लगभग ५५ करोड वर्ष पहिले छुट्टिएका थिए। ह्वेल माछा र जलगैँडाका साझा पूर्वज अन्य खुर भएका स्थल जनावरहरूबाट लगभग ६० करोड वर्ष पहिले विभाजित भएका थिए।

जलगैँडा यसको नाल-आकारको धड, भुत्ला रहित शरीर, डरलाग्दा मुख तथा दाँत, छोटा तथा ठुते खुट्टा र भयङ्कर आकारले चिनिन्छ। जलगैँडा (१.५ टन), हात्तीका तिन प्रजाति (३ देखि ९ टन) र सेतो गैँडा ( १.५ टन) भन्दा पछि तेस्रो वजनदार जनावर हो। यसका छोटा तथा ठुटे खुट्टाका बावजुद यो मानिस भन्दा छिटो दौडन सक्छ। जलगैंडा छोटो दुरीमा ३० किलोमिटर प्रतिघण्टाको दरले दौडन सक्दछ। जलगैंडा बिश्चमा भएका रिसाहा जनावरहरू मध्यमा पर्दछ, साथै यसलाई अफ्रिकामा पनि खतरनाक जनावरको रूपमा चिनिन्छ। जाम्बिया (४०,००)तथा तान्जनिया (२०,००० - ३०,०००) गरी अफ्रिकाको उप साहारन क्षेत्रमा १२५,०० देखि १५०,००को सङ्ख्यामा जलगैँडाहरू रहेको अनुमान गरिएको छ। तापनि वासस्थानको अभाव र मासु तथा बहुमुल्य दाँतको लागि जलगैँडाको शिकारका कारण यिनीहरू खतरामा परेका छन्।
शारीरिक विवरण

thumb|250px|right|नेपालको चिडियाखानामा रहेको एक वयस्क जलगैँडा

जमिनमा बसोबास गर्ने सबैभन्दा ठूला जन्तुहरूमध्ये जलगैँडा पनि एक हो भने यो हात्ती र कुनै-कुनै गैँडाहरूभन्दा सानो हुन्छ। लोप हुँदै गएको अफ्रिकी महाप्राणीहरू मध्ये र दुई अफ्रिकी हात्तीका प्रजाति पनि जलगैँडाहरू सेतो गैँडाभन्दा औसत साना हुन्छन् भने कालो गैँडा र जिराफको तुलनामा तिनीहरू शरीरको पिण्डले ठूलो हुन्छ। जलगैँडाको नाप २.९० देखि ५.०५ मिटर (९.५ देखि १६.६ फिट) हुन्छ भने यसको पुच्छरको लम्बाइ लगभग ३५ देखि ५६ सेन्टिमिटर (१.१५ देखि १.८४ फिट) हुन्छ। एक औसत भाले वयस्क तौल लगभग १,५०० किलोग्राम (३,३१० पाउन्ड) हुन्छ भने एक वयस्क पोथीको तौल १,३०० किलो (२,८७० पाउन्ड) हुन्छ। धेरै ठूला भालेहरू २,००० किलोग्राम ४,४१० सम्म पुग्न सक्छन् भने केही अधिक ठूला भालेहरूको तौल २,६६० किलोग्राम (५,८६० पाउन्ड) सम्म हुने गरेको छ। एक प्रतिवेदनले देखाएअनुसार विशाल वयस्क भालेको तौल ३,२०० किलोग्राम (७,०५० पाउन्ड) देखि ४,५०० किलोग्राम (९,९२० पाउन्न) सम्म पनि पुगेको थियो। भाले जलगैँडाहरूको जीवनभरिनै बढ्दै गएको देखिन्छ भने पोथीहरूको तौल २५ वर्षको उमेर सम्ममा अधिक हुने गरेको छ।
वासस्थान

चित्रदीर्घा


Nijlpaard.jpg|एक जलगैँडाको तस्वीर
Hippo skull dark.jpg|जलगैँडाको खप्पर
Lightmatter hippo.jpg|पानी मुनि रहेको एक वयस्क जलगैँडा
HippoSkelLyd2.png|जलगैँडाको अस्तिपञ्जर
Hippo at dawn.jpg|एक वयस्क जलगैँडा

सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:वन्यजन्तु
श्रेणी:जनावरहरू
इन्टरनेट टेलिभिजन

इन्टरनेट टेलिभिजन वा इन्टरनेट प्रोटोकल टेलिभिजन (आइपी टिभी) टेलिभिजन प्रसारणको एउटा नयाँ प्रविधि हो। यो प्रविधिबाट अहिले टेलिभिजनका च्यानललाई इन्टरनेटको माध्यमबाट आफ्नो कम्प्युटर अथवा इन्टरनेट-चल्ने टेलिभिजन हेर्न सकिन्छ। जुनसुकै तिब्र गतिको इन्टरनेटको श्रोत मार्फत इन्टरनेटमा जोडेर यस्तो टेलिभिजन हेर्न सकिन्छ। प्रत्यक्ष टेलिभिजन, पुराना कार्यक्रमहरूका साथै चाहिएको भिडियो वा चलचित्र खोजेर हेर्न सकिने भएकोले यो सेवा सामान्य टेलिभिजन प्रसारण भन्दा फरक छ। त्यसैले, आइपी टिभीलाई सामान्यतया इन्टरनेटमा आधारित मल्टिमिडिया सेवा भन्न सकिन्छ।

इन्टरनेसनल टेलिकम्युनिकेसन युनियनले इन्टरनेटको माध्यमबाट प्रसारण हुने टेलिभिजनलाई आइपी टिभी भनेको छ। सन् २००५मा एलाईन्स फर टेलिकम्युनिकेसन इन्डस्ट्री सोलुसन्सले आइपी टिभीको आधिकारिक परिभाषा गरेको हो। पहिलोपल्ट १९९४मा अमेरिकी ब्रोडकास्टिङ कम्पनीले आफ्नो विश्व समाचार सेवालाई पहिलो पटक इन्टरनेटमार्फत् प्रसारण गरेको थियो। सुरुमा सियु-सिमी भिडियो कन्फेरेन्स सफ्टवेयरका माध्यमबाट यस्तो सेवा सुरु गरिएको थियो। त्यसपछि यसलाई विकास गर्दै संसारभरि आइपी टिभीको चलन सुरु गरियो। अहिले भने एमपिइजी फोर प्रविधिमा यस्ता टिभी सञ्चालन गरिन्छ। इन्टरनेटका अरु श्रोतबाट जस्तै, आइपी टिभीमा प्रसारण भइसकेको टिभी कार्यक्रमलाई रेकर्ड गरेर पनि हेर्न मिल्छ। सीमित च्यानलको मात्र सेवा लिएर चलाउन पनि सकिन्छ। आफूलाई मन पर्ने कार्यक्रम रेकर्डका लागि स्वचालित रूपमा मिलाएर राख्ने र पछि हेर्न सकिने भएकाले यो प्रविधि अहिले लोकप्रिय हुन थालेको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू


श्रेणी:टेलिभिजन
श्रेणी:सञ्चार
जलचक्र

सबै जीव जन्तु तथा वनस्पतिका लागि पानी अत्यावस्यक तत्व हो । पारिस्थितिक प्रणालीको संरचना स्थिति र कार्य प्रणालीमा पानीले प्रभाव पार्दछ । जलचक्र सचालनमा जमिनको सतह र जमिन मुनिको पानीका स्रोतहरु महत्त्वपूर्ण हुन्छन् । जल प्रवाहको विभिन्न प्रक्रियामा सौर्य उर्जाको प्रभाव परिरहेको हुन्छ । सूर्यबाट आएको तापले गर्दा नदीनाला, पोखरी, ताल, समुन्द्र, हिमखण्ड, ओसिलो जमिन, जीवजन्तुहरूमा रहेको पानी आदि वाष्पिकरण हुन्छ । वाष्पिकरणले गर्दा नै हिउँदको समयमा पोखरी, ताल, समुन्द्रको पानीको मात्रा घट्दै जान्छ । जमिनको सतहमुनि भएको पानी बोटबिरुवाहरूले प्रयोग गर्दछन । बोटबिरुवाको उत्स्वेदन प्रक्रियाद्वारा तिनीहरूमा भएको पानी पातका छिद्रहरूबाट बाफको रूपमा बाहिर निस्की वायुमण्डलमा मिल्दछ । यसरी जीवजन्तु तथा वनस्पतिले प्रयोग गरेको पानी वाष्पिकरण हुने प्रक्रिया प्रकृतिमा निरन्तर रूपमा चलिरहन्छ । वाष्पिकरण भएर वायुमण्डलमा पुगेका पानीका सानासाना कणहरु बिस्तारै आपसमा मिल्दछन र बादलमा परिणत हुन्छन् । पानीका सानासाना कणहरुमिलेर ठूलाठूला कणहरु बन्दछन र वर्षाकोरूपमा पृथ्वीमा नै झर्दछन । वर्षाहुँदा झरेको अधिकांश पानी बगेर नदीनाला, खोला, ताल, समुन्द्र, पोखरी, आदिमा पुग्दछ । हिउँ, असिना, तुसारोको रूपमा रहेको पानी सौर्यतापले गर्दा पग्लेर तरलमा परिणत हुन्छ । पृथ्वीको सतहमा भएको पानीको केही भाग खाल्डो, जमिनको चिरा तथा माटोमा भएका छिद्रहरूबाट छिरेर जमिनको सतह भित्र पुग्दछ । तलतिर छिर्दैगएको पानी कडा चट्टान भएको वा चट्टानका टुक्राहरूले प्वाललाई थुनेको स्थानमा पुगेपछि त्यहीँ नै रोकिन्छ । त्यसरी संचित भएको पानी भूमिगत जल हो । भूमिगत जल प्वाल तथा छिद्रहरूबाट मूलको रूपमा होचो भागबाट बाहिर निस्किन्छ । विभिन्न स्थानमा रहेको पानी पुनः वाष्पिकरण भई बाफको रूपमा वायुमण्डलमा जान्छ । यसरी जलप्रवाह निरन्तर रूपमा नै चलिरहन्छ । पारिस्थितिक प्रणालीलाई कायम राख्न जलचक्र प्रकृतिमा चलिरहनु आवश्यक छ । वनजङ्गलको फडानी, सुख्खा जमिनको वृद्धि, सिमसार र होचो स्थानहरूमा वस्तिबिस्तार गर्ने, सिमजस्तो जग्गालाई पुर्ने आदि कार्यहरूले जलचक्रको प्राकृतिक गतिलाई पनि असर पुर्याउँछ ।
यो पनि हेर्नुहोस

* भूमिगत जल
सन्दर्भ सामग्री


बाह्य कडीहरू

श्रेणी:प्रकृति
श्रेणी:हावापानी
उत्स्वेदन

in a tomato leaf shown via colorised scanning electron microscope.]]
in this image of the Amazon Rainforest are a result of transpiration.]]
s will reduce the surface of their leaves during water deficiencies (left). If temperatures are cool enough and water levels are adequate the leaves expand again (right).]]
बोटबिरुवाले आफुमा भएको पानीलाई निश्काशन गर्ने प्रक्रियालाई उत्स्वेदन प्रक्रिया भनिन्छ । यसलाई अङ्ग्रेजीमा ट्रान्स्पिरेसन (Transpiration)भनिन्छ । यो प्रक्रिया झन्डै वास्पिकरण प्रक्रिया जस्तै हुन्छ ।
यो पनि हेर्नुहोस

*Antitranspirant - a substance to prevent Transpiration
सन्दर्भ सामाग्री
बाह्य लिङ्कहरु

* Transpiration by Trees
* USGS The Water Cycle: Evapotranspiration
वाष्पीकरण

पानी वा कुनै तरल पदार्थ निश्चित तापक्रम नाघिसकेपछि वाफमा परिवर्तन हुने प्रकृया वाष्पीकरण हो ।
सिद्धान्त
वाष्पीकरणलाई असर पार्ने तत्वहरू
प्रयोग

*घाममा धोइसकेका लुगा सुक्न मुख्यतः यही प्रकृया लागू हुन्छ ।
*कुनै तरल पदार्थबाट ठोस पदार्थ निकाल्न यसैको प्रयोग हुन्छ ।

*गर्मीयाममा शितल बनाउनका लागि केही उपकरणहरू वाष्पीकरण अनुसार काम गर्छन् । (जस्तै:इभापोरेटिभ कुलरस्)
*माटाका भाँडाहरू बनाइसके पछि घाममा सुकाउनका कारण चिसो भाँडामा रहेको सुकोस् भनेर हो ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज

बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज नेपालको मध्य तथा सुदूर पश्चिममा रहेको छ। बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जले करिब ९६८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ ।
बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको प्रमुख कार्यालय ठाकुरद्वारामा रहेको छ,जुन पुर्व-पश्चिम राजमार्गको अम्रेनीबाट दक्षिण तर्फ बाटो छुट्टिएको छ । यो निकुञ्ज नेपालको पश्चिममा कर्णाली नदीको पूर्व तिरको तराइ प्रदेशमा अवस्थित छ । सन् १९६८मा शाही शिकार आरक्षको रूपमा स्थापना गरिएपनि सन् १९६७मा करिब ३६८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलको उक्त आरक्षणलाई शाही कर्णाली वन्यजन्तु आरक्षको रूपमा घोषणा गरियो । पछि सन् १९८२मा यसलाई शाही बर्दिया वन्यजन्तु आरक्ष नामाकरण गरियो र सन् १९८४मा पुनः बबई नदी आसपासको क्षेत्रलाई समेटियो । सन् १९८८मा आएर बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको रूपमा यस क्षेत्रलाई घोषणा गरिएको थियो । पूर्णरूपमा तराइ क्षेत्रमा रहेको यस राष्ट्रिय निकुञ्ज स्थापनाको प्रमुख उद्देस्य बाघ तथा यसको शिकारको संरक्षण भएपनि गैंडा, घडियाल गोही, डल्फिन जस्ता अत्यन्तै लोपोन्मुख वन्यजन्तुहरू यसमा संरक्षित छन ।
इतिहास

पहिला पहिला बर्दियाको बघौरा फांटमा राजाहरू बाघ तथा हात्तीको शिकारको लागि आउने गर्दथे। यहि क्रममा एकपटक शिकारको लागि आएका राजाले शिकारको लागि बाघ नपाएपछि त्यस क्षेत्रलाई राजाको शिकार क्षेत्रको रूपमा संरक्षण गर्न सुरूवात गरेका थिए। पछि त्यहि क्षेत्रलाई कर्णाली संरक्षण क्षेत्रको रूपमा चिनियो। पछि सन् १९८२मा यसलाई शाही बर्दिया वन्यजन्तु आरक्ष नामाकरण गरियो र सन् १९८४मा पुनः बबई नदी आसपासको क्षेत्रलाई समेटियो। सन् १९८८मा आएर बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको रूपमा यस क्षेत्रलाई घोषणा गरिएको थियो।
हावापानी

बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा पृथक तीन किसिमको हावापानी हुने गर्छ। आश्विन देखि फाल्गुणसम्म मौसम सुख्खा हुन्छ, यो समयमा दिनहरू न्यानो हुन्छन् भने रात ठन्डा रहने गर्छ। बैशाख देखि असार महिना सम्म गर्मी मौसम हुन्छ, यती बेला यहाँको तापक्रम बढेर ४५‌ डिग्रि सेन्टिग्रेट सम्म पुग्ने गर्छ। त्यसपछिका महिनामा भारी वर्षातको मौसम शरु हुन्छ।
यहाको माटो एकदमै कोमल भएको हुँदा वर्षातमा धेरै हिलो हुने गर्दछ ।
वनस्पति तथा वन्यजन्तुहरू

]]निकुञ्ज अन्तर्गत चुरेको माथिल्लो भागतिर केही सल्लाका जंगलहरू छन् भने तराईको धेरैजसो भाग सालको जंगलले ढाकेको र बीच बीचमा घाँसे मैदान रहेको छ । पाटे बाघ, एक सिंगे गैंडा, चितुवा, घोडगधा, जरायो, चित्तल, लगुना, बाह्रसिङ्गा र जंगली हात्ती लगायत ५६ प्रजातिका स्तनधारी वन्यजन्तु यसनिकुञ्जमा पाइन्छन् । जलचरहरूमा घडियाल गोही, मगर गोही, सोंस र विभिन्न किसिमका माछा यहाँ पाइन्छन् ।

यस निकुञ्जमा हालसम्म ४३८ थरी रैथाने र बसाई सरी आउने चराहरूको अभिलेख गरिएको छ । पर्या पर्यटनको प्रचुर सम्भावना रहेको यस निकुञ्जमा वर्षेनी पर्यटकको संस्था बढिरहेको छ ।
]]
]]
]]
]]
सन्दर्भ सामग्रीहरू

बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज नेपाल सरकार वन तथा भु-संरक्षण मन्त्रालय, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग


श्रेणी:विश्वसम्पदाथन २०१५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय निकुञ्जहरू
श्रेणी:विश्व सम्पदा
श्रेणी:नेपालको भूगोल
श्रेणी:संरक्षित क्षेत्र
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:नेपालका घाँसे मैदानहरू
धनियाँ

धनिया (अंग्रेजी: Coriander) वा कोथमिर खाना पकाउन प्रयोग गरिने सुगन्धित हरियो पात हो। मारवाडी भाषामा यसलाई एकरा धोना भनिन्छ। सामान्यतया यसलाई तरकारी गार्निश र मसलाको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। केही सुकेको बीउ मसलाको रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।
औषधोपचार

*अमलपित्त भएमा
:जीराको धूलो, धनियाँ गेडाको धूलो र काल्चि मिस्री बराबर मिसाएर १\१ चम्चा बिहान\बेलुका पानीसँग खानाले अमलपित्त समन हुन्छ ।
*गर्मिले पेट पोल्ने भएमा
:धनियाँ र सुप बराबर कुटेर मिश्री मिसाएर १/१ चम्चा बिहान/बेलुका खाने गरेमा गर्मिले पेट पोल्ने रोग एक हप्तामा नै निको हुन्छ ।
*हातगोडा पोल्नेमा
सुप र गेडा धनियाँ बराबर मात्रामा कुटेर चूर्ण बनाउनुहोस् र आवश्यक मिश्री हाल्नुहोस् र खानापछि एक/एक चम्चा चूर्ण पानीसंग सेवन गर्नुहोस ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस

*मरिच
*जीरा


श्रेणी:मसलाहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:खानेकुरा
श्रेणी:औषधोपचार
अच्युतकृष्ण खरेल

अच्युतकृष्ण खरेल () नेपालका पूर्व प्रहरी महानिरीक्षक (प्रमुख) हुन। वि.सं. २००३ फागुन २८ गते मंगलबार काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको खरेलथोक गाविसमा जन्मेका खरेलले २०२७ सालमा प्रहरी निरीक्षक पदमा प्रहरी सेवामा प्रवेश गरेका थिए ।

क्रमश बढुवा भएपछि उनी २०४९ सालमा प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआइजी) पदमा नियुक्त भए ।
प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी)
पहिलो कार्यकाल

मोतिलाल बोहराले प्रहरी सेवाबाट अवकाश पाएपछि खरेल पहिलोपटक २०५३ चैत्तमा प्रहरी महानिरीक्षकमा नियुक्त भए । प्रहरी महानिरीक्षकमा नियुक्त भएको ३६ दिनपछि २०५३ चैत २१ गते खरेलको राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागको प्रमुखमा स्थानान्तरण भयो । उनको ठाउँमा उनका प्रतिस्पर्धी ध्रुवबहादुर प्रधान करिब ८ महिनाको लागि नेपाल प्रहरीका प्रमुख भए ।
दोस्रो कार्यकाल

२०५४ मंसिर २६ गते खरेलको पुन: नेपाल प्रहरीको प्रमुखमा पुनर्बहाली भयो । यसरी नेपाल प्रहरीको इतिहासमा दुईपटक प्रहरी महानिरीक्षक बन्ने खरेल पहिलो तथा एकमात्र व्यक्ति हुन् ।

खरेलको प्रहरी महानिरीक्षकको दोस्रो कार्यकालमा नेपाल प्रहरीमा 'गुटबन्दी प्रथा' नकारात्मक रूपमा चरम बिन्दुमा पुगेको मानिन्छ । अवकाशप्राप्त प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) आनन्द पुरीले '९ आइजिपीसँगका अनुभूति' नामक आफ्नो संस्मरणमा 'खरेल बाहुनवादी पाराले गाँजिएको हुँदा उहाँको कार्यकालमा बाहुनहरूले खुब प्रश्रय पाएका थिए,' भनेर उल्लेख गरेका छन् । पुरीले आफू प्रहरी उपरीक्षकको बढुवामा तत्कालीन प्रधानमन्त्री स्व. गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई आफू छुट्नुको कारण सोध्दा कोइरालाले आईजीपी खरेलबाट पुरीको बढुवाको लागि सिफारिस नभएको र कोइरालाले पुरीलाई 'फेरि तपाईं त आर्को आइजिपी साबको मान्छे रे भन्ने त्यस्तै कुरा आएको पो थियो' भनेर भनेका थिए भनी आफ्नो संस्मरणमा उल्लेख गरेका छन् ।

उनी माओवादी द्वन्द्वकालमा प्रहरी महानिरीक्षक थिए।

२०७५ सालमा प्रकाशित खरेलको आत्मकथाका अनुसार उनले आफ्नो प्रहरी प्रमुखको दोस्रो कार्यकालमा २०५५ साल ताका आफू मातहतका प्रहरी अधिकृत भरत जीसीमार्फत ने.रु. ४० लाख उठाई चुनावी खर्च (आम निर्वाचन) को रूपमा नेपाली कांग्रेसका तत्कालीन सभापति तथा प्रधानमन्त्री स्व. गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई ने.रु. ३० लाख र नेकपा एमालेलाई ने.रु. १० लाख पर्दान गरेका थिए ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू
श्रेणी:खस जाति
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपाल प्रहरीका अधिकारीहरू
श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू
बी हमिङ्ग बर्ड

बी हमिङ्ग बर्ड वा जुनजुनसिटो (Zunzuncito) हमिङ्गबर्ड प्रजातिको चरा हो । यो चरा मुख्यतः क्युबाको आईसा डे ला जुवेनटुडमा पाइन्छ । बी हमिङ्ग बर्ड बिश्व कै सबैभन्दा सानो चरा हो, सामान्यतया यसको तौल १.८ ग्राम र लम्बाई ५ सेन्टीमिटर ( २ इन्च ) हुन्छ ।
विवरण

भाले बी हमिङ्ग बर्डको हरियो सिउर र रातो वा रानी रङ्गको घाँटी, शरीरको माथिल्लो भाग निलो-निलोतथा बाँकी शरीरको तल पट्टीको भाग खरानी-सेतो हुन्छ । भालेको आकार पोथीको भन्दा पनि सानो हुन्छ । पोथीको शरीरको माथिल्लो भागको रङ्ग निलो-हरियो, तल पट्टी भाग खरानी-सेतो हुन्छ र पुच्छरका प्वाँखहरू सेता थोप्ले हुन्छन् । बी हमिङ्ग बर्डले एक पटकमा २ वटा मात्र अण्डा पार्ने गर्छ ।

बी हमिङ्ग बर्ड लगभग ठुलो आकारको मौरी हुन्छ । अन्य हमिङ्ग बर्ड जस्तै यो चरा पनि तिब्र गतिमा उड्न सक्छ । यो चरा हेलिकप्टर जस्तो उड्दा उड्दै तल माथी वा पछाडी उड्न सक्छ । बी हमिङ्ग बर्डले आफ्नो पंखेटा एक सेकेण्डमा ८० पटक फट्फटाउन सक्छ । यसको पंखेटा फट्फटाउँदाको गति मानिसको सामान्य आँखाले देख्न सकिदैन । बी हमिङ्ग बर्डले फूलको रस खाने गर्छ र यसको लागि एक दिनको समयमा लगभग १५०० सम्म फूलहरूमा चाहार्ने गर्छ ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:हमिङ्ग बर्ड
ढोरपाटन शिकार आरक्ष

ढोरपाटन शिकार आरक्ष नेपालको एक मात्र शिकार आरक्ष हो। यो आरक्ष पश्चिम नेपालमा धौलागिरी हिमश्रृंखला भित्र रुकुम, म्याग्दि र बाग्लुङ गरी तीन जिल्लामा फैलिएको छ, जसको क्षेत्रफल १,३२५ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। ढोरपाटन शिकार आरक्ष वि.सं. २०४० (सन १९८३)मा स्थापित भयो र यसले वि.सं. २०४४ (सन १९८७)मा मात्र सरकारी मान्यता प्राप्त गर्‍यो। यसको उत्तरी सिमामा पुथा, चुरेन र गुर्जा हिमालहरू रहेका छन। यो आरक्ष समुन्द्री सतहबाट २,८५० मिटर(९,३५० फिट) देखि ५,५०० मिटर(१८,००० फिट) उचाईमा अवस्थित छ ।
हावापानी

ढोरपाटन शिकार आरक्ष क्षेत्रमा आश्विन महिनाको शुरुवात सम्म वर्षात मौसम रहन्छ। यहाँ हिउँद मौसम दिनको तापक्रम न्युन रहने तथा जोडसँग हावा चल्ने गर्छ। माथिल्लो भेगमा बिहानी समयमा बादल तथा कुहिरोले ढाकिरहन्छ तर पछि हावा चलेर बादलहरू हट्न गई मौसम सफा हुने गर्छ। माघ तथा फाल्गुण महिना तिर यस क्षेत्रको तल्लो भेग सम्म नै हिउँ पर्ने गर्छ, त्यसकारण यहाँका स्थानीय बासिन्दाहरु छ महिना बुँकी र छ महिना अौल तिर बसाई सर्ने गर्दछन् ।
यसरी पुग्न सकिन्छ

यो ठाऊ बाग्लुङगको पश्चीम दिशामा पर्छ। बाग्लुङगको नाम चलेको बजार बुर्तिवागबाट पैदल १ दिन हिडेपछि ढोरपाटन पुग्न सकिन्छ। हाल ढोरपाटन उपत्यका सम्म यातायात पुगेको छ। बुर्तिवाङबाट ढोरपाटन सालझण्डी सडक भएर ढोरपाटन पुग्न सकिन्छ। सामान्यतया वुर्तिवाङबाट ३ घण्टामा ढोरपाटन उपत्यका पुगीन्छ। हाल जिप तथा साना प्रकारका बसहरू सो रूटमा चल्ने गर्दछन् ।
वनस्पति तथा वन्यजन्तुहरू

ढोरपाटन शिकार आरक्षमा गोब्रे सल्ला, सल्ला, भोजपत्र, लाली गुराँस, ठिँग्रे सल्ला, सिंदूर, धुपी तथा देबदारु लगायतका वनस्पतिहरू पाइन्छन्। अधिक मात्रामा जैविक सम्पदाको खानी मानिएको ढोरपाटन क्षेत्रमा १ सय ८५ थरीका दुर्लभ वनस्पति उच्च पहाडी सिमसार क्षेत्र ३२ थरीका स्तनधारी वन्यजन्तु, १ सय ३० प्रजातीका चराचुरुङ्गी ८ सय ५२ नाउर, २ सय झारल, हिउँ चितुवा, चित्तल, थारल, घोरल, भालु, बँदेल, लंगुर लगायतका जंगली जनावर र पंक्षीहरू रहेका छन्।

सिकारको लागि प्रख्यात यस आरक्षमा पेशेवर सिकारीको लाईसेन्स प्राप्त सिकारीले ९ नाउर र ११ झारलको सिकार गर्न पाउने प्रवधान रहेको छ। पछिल्लो जनगणना अनुसार आरक्षमा करिब ८ सय ५२ नाउर छन्। आरक्षमा रहेका हिउँ चितुवा, घोरल, हिमाली कालो भालु, भुक्ने मृग, लुंगुरलगायत लोपोन्मुख वन्यजन्तुको सिकार गर्न निषेध गरिएको छ।
‍‍‍ सन्दर्भ सामग्रीहरू

ढोरपाटन शिकार आरक्ष नेपाल सरकार वन तथा भु-संरक्षण मन्त्रालय, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग
हेर्नुहोस

श्रेणी:वन्यजन्तु आरक्ष
श्रेणी:राष्ट्रिय निकुञ्ज
पिरामिड प्रयोगशाला

thumb|right|पिरामिड प्रयोगशाला
विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको काखैमा रहको पिरामिड प्रयोगशाला विश्वकै सबैभन्दा उच्च क्षेत्रमा रहेको विज्ञान तथा प्रविधि अनुसन्धान केन्द्र हो। समुद्र सतहबाट ५०५० मिटरको उचाइमा रहेको यो अनुसन्धान केन्द्र पिरामिड इन्टरनेसनल ल्याब्रेटोरी एन्ड अब्जरभेटोरी सेन्टरको नामले चिनिन्छ। यो उच्च भू- भागिय अनुसन्धान गर्ने सुविधा सम्पन्न अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको अत्याधुनिक प्रयोगशाला हो।

सन् १९९० को अन्त्य तिरसम्म पुग्दा हिमालहरूको मूल्य, पर्वतारोहणको अवधारणासँग मात्रै गाँसिएको थिएन त्यस सम्बन्धी नयाँ वैज्ञानिक सोच र मूल्य मान्यताको प्रादुर्भाव हुँदै आएको थियो। उच्च हिम श्रृंखलाहरू चुमेर नयाँ कीर्तिमान बनाउने सोच भन्दा भिन्न उद्देश्य लिएर वैज्ञानिकहरूको एउटा समिति बन्यो। यस समितिले पहाडी र हिमाली दुर्गम क्षेत्रमा दिगो विकासका लागि आवश्यक विशिष्ट वैज्ञानिक सहयोग उपलब्ध गराई त्यसको माध्यमबाट पर्यावरण संरक्षण,स्थानिय जनताको जीवनस्तरको सुधार गर्दै वैज्ञानिक ज्ञानको प्रचार गरी वैज्ञानिक खोजको नतीजा,पहाडी क्षेत्रको दिगो व्यवस्थापन, क्षमता विकास सम्बन्धी क्रियाकलाप, स्थानीय संस्कृति र परम्पराको विकासका लागि आवश्यक सहयोग अभिवृद्धि गर्ने कार्यमा सहयोग गर्ने उद्देश्य राखेको छ।
इटालिको राष्ट्रिय अनुसन्धान केन्द्र सिएनआरको सहयोगमा ग्याँस लेजर जस्ता अत्याधुनिक प्रविधि प्रयोग गरी १९९२मा सगरमाथाको उचाई पुन: नाप्ने काम गर्‍यो। यहि संस्थाको सहयोगमा सगरमाथाको उचाई ८८४८ मिटरनै कायम गरियो। इटालियन माउण्टेनका नामले चिनिने विश्वको दोस्रो अग्लो हिमाल माउन्ट के टु को पनि सन् १९९६ मा पुन उचाई नापियो। यसरी निजि क्षेत्रमा स्थापित सस्थांले हिन्दुकुश, काराकोरम र हिमालय पर्वत क्षेत्रमा विशेष गरी नेपाल, पाकिस्तान, तिब्बत, भारत, भुटान र अफ्रिकाको पर्वतिय क्षेत्रमा प्रविधि विकास र वैज्ञानिक अनुसन्धान गर्दै आएको छ। बीस लाख यूरो भन्दा बढी खर्च गरी आजसम्म यस केन्द्रले १४३ देशको ५२० भन्दा बढी वैज्ञानिक प्रयोजनलाई आतिथ्य गरेको छ। त्यस्तै, २२० जना अनुसन्धानकर्ताका अनुसन्धान प्रयोजन पुरा गर्नुका साथै ७६५ वटा पुस्तकहरू प्रकाशित गरिसकेको छ।
एबिसी स्टेसन ५०७३ मिटर; लोबुचे
उपकरणहरू
सन्दर्भ सामग्री
बाह्य कडीहरू

# अधिकारी लक्ष्मण,सर्वोच्च उचाइको प्रयोगशाला नेपालमा
नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची

निम्न दलहरू निर्वाचन आयोगमा दर्ता भएका छन्।
राजनीतिक दलहरू


निर्वाचन आयोगमा दर्ता भएका दलहरूले निम्न अवस्था पूरा गरेमा राष्ट्रिय दल बन्दछन्:
* प्रतिनिधि सभामा
पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचनमार्फत एक सिट जितेको:
* प्रतिनिधि सभामा
समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीमार्फत कूल वैध मतको ३% प्राप्त गरेको

नेपालमा हाल दसवटा राष्ट्रिय दलहरू छन्


सङ्घीय संसदमा प्रतिनिधित्व गर्ने अन्य दलहरू

समानुपातिक तर्फ ३ प्रतिशतभन्दा कम मत प्राप्त गर्ने राजनीतिक दलले प्रत्यक्ष निर्वाचित वा समानुपातिक तर्फका उम्मेदवारलाई स्वतन्त्र सांसदका रुपमा संसद्मा पठाउनु पर्नेछ। अर्को शब्दमा भन्ने हो भने, राष्ट्रिय पार्टी बन्ने मापदण्ड पूरा गर्न असफल हुने कुनै पनि राजनीतिक दलका उम्मेदवारहरू एक दलको रूपमा संसद्मा प्रतिनिधित्व गर्न अयोग्य हुनेछन्।

नेपालको संसदमा प्रतिनिधित्व गर्ने पाँच वटा यस्ता राजनीतिक दल छन्, जसले राष्ट्रिय हैसियत प्राप्त गर्न सकेका छैनन्।


प्रदेश सभामा प्रतिनिधित्व गर्ने दलहरू


स्थानीय तहहरूमा प्रतिनिधित्व गर्ने दलहरू
अन्य दलहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

*निर्वाचन आयोग
*संविधान सभा
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*राजनीतिक दल दर्ता (निर्वाचन प्रयोजन) नियमावली, २०६३
*निर्वाचन आयोग

नेपाल

राजनीतिक दलहरू
इहि

मा आयोजित सामुहिक इहि]]


नेवाः जातीमा बालिका रजश्वला हुनु अगाडी 'इहि' गराउने प्रचलन छ। “इ” भनेको नेपाल भाषामा समय हो र “हि” भनेको रगत हो अर्थात रगत देखा पर्नु अगाडी गर्नु पर्ने संस्कार नै इहि संस्कार हो । इहि गर्ने बालिका दिनभरी व्रत बसेर बेल लगायत कलश, बज्र, चक्रआदिको पूजाआजा गर्दछन् । विधिवत रूपमा पूजाआजा गरी इहि गर्ने गर्ने बालिकाका बुवाले ईष्ट देवतासंग बिधिवत् रूपमा सम्बन्ध गास्ने काम गरेपछि यो इहि कार्य सम्पन्न हुने गर्दछ । नेवार जातिमा बेल जस्तो भयो दुलहीको वर पनि उस्तैहुने विश्वास छ । । इहि संस्कार भएपछि विजोर वर्षमा बाह्र दिनसम्म बाह्रा राखेपछि सूर्यदर्शन गराइन्छ र वयस्क भएपछि बरसँग विवाह गराइन्छ ।
सती प्रथा उन्मुलन

सती प्रथा उन्मुलन गर्नका लागि इहिको परम्परा आरम्भ भएको थियो।
चित्र दिर्घा


File:(इहि) 01.jpg|thumb|200px|right|भक्तपुरमा आयोजित सामुहिक इहि
File:(इहि).jpg|thumb|200px|right|भक्तपुरमा आयोजित सामुहिक इहि
स्रोत

श्रेणी:नेवाः
लङ्गुर

लङ्गुर 'सेम्नोपिथेकस'(Semnopithecus) प्रजाति अन्तर्गत पर्ने स्तनधारी जनावर हो। यो मुख्यतया दक्षीण एसियामा पाईने गर्छ। लङ्गुरहरू मुख्यतया जंगली क्षेत्रमा बसोबास गर्ने गर्छन साथै यिनीहरू सहरी क्षेत्रमा पनि पाईने गर्छन। सामान्यतया लङ्गुरका सबै प्रजातिहरू कम देखि सामान्य उचाईमा पाईने गर्छन तर नेपाली लङ्गुर र पश्चिमा लङ्गुरहरू समुन्द्री सतहबाट ४,००० मिटर (१३,००० फिट) भन्दा माथीका हिमाली क्षेत्रमा पाईने गर्छन।

यसका प्राय सबै प्रजातिहरूलाई लङ्गुर वा ढेडु भनिने गरिन्छ। हाल सम्म लङ्गुरका सात प्रकारका प्रजातिहरू फेला परेका छन, जस मध्ये हनुमान लङ्गुर (Semnopithecus entellus) प्रजाति सबैभन्दा पछि (सन २००१मा) फेला परेको प्रजाति हो।
स्वरूप

लङ्गुरको हल्का पहेंलो मिसिएको खैरो रंगको हुन्छ, अनुहार र कान कालो रंगको हुन्छ। साथै केही प्रजातिको हात तथा खुट्टाहरू पनि कालो रंगको हुने गर्छ। लङ्गुरको प्रजाति अनुसार आकार फरक - फरक हुने हुने गरे तापनि सामान्यतया भाले लङ्गुरको पुच्छर ७५ सेन्टिमिटर(३० इन्च) र पोथी लङ्गुरको पुच्छर ६५ सेन्टिमिटर(२६ इन्च) हुने गर्छ। यिनीहरूको पुच्छर जहिले पनि शरीरको आकार भन्दा लामो हुन्छ। दक्षिणी क्षेत्रका लङ्गुरहरूको आकार उत्तरी क्षेत्रका लङ्गुरहरूको भनद‍्दा सानो हुने गर्छ। अहिले सम्ममा नेपालमा भेटिएको नेपाली लङ्गुर (२६.५ किलोग्राम) सबैभन्दा ठूलो लङ्गुर मानिएको छ।
वासस्थान

लङ्गुर मुख्यतया नेपाल तथा भारत लगायतका दक्षिण एसियाली राष्ट्रहरूमा पाईने गर्छ। सामान्यतया लङ्गुरहरू जंगलमा बस्ने गरे तापनि यिनीहरू विभिन्न मठ मन्दिरहरू, देवलहरू, पुराना किल्लाहरू तथा मानव बस्ती नजिकपनि बस्ने गर्छन।
खाना
वर्गिकरण

हाल सम्म लङ्गुरका निम्न सात प्रजातिहरू रहेका छन।
* नेपाली लङ्गुर Semnopithecus schistaceus
* पश्चिमा लङ्गुर Semnopithecus ajax
* फेटावाल लङ्गुर Semnopithecus hector
* हनुमान लङ्गुर Semnopithecus entellus
* Black-footed Gray Langur Semnopithecus hypoleucos
* Southern Plains Gray Langur Semnopithecus dussumieri
* मद्रासी खैरो लङ्गुर Semnopithecus priam
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:वन्यजन्तु
मकालु-बरूण राष्ट्रिय निकुञ्ज

मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्जको स्थापना बि. सं. २०४९ (सन १९९२)मा भएको हो, जसको नामाकरण मकालु हिमालको नामबाट गरिएको हो। यसको प्रशासनिक तथा ब्यबस्थापनका कार्य नेपाल सरकार, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागबाट हुने गर्छ भने सहयोगिको रूपमा द माउन्टेन ईन्टिच्युटस The Mountain Institute's initiative (संरक्षित क्षेत्र तथा समुदाय विकासलाई समाहित गराई लग्ने नविन संरक्षण नमुना)ले कार्य गर्दै आएको छ।

अरुण नदीको छेउछाउका उष्ण जंगल देखि हिमालयको उच्च भाग सम्म फैलिएको मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्ज बिश्वको सबैभन्दा अग्लो स्थानमा रहेको संरक्षीत क्षेत्र हो, जुन समुन्द्री सतहबाट ८,००० मिटरको उचाईमा अवस्थित छ। मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्ज २३,३० वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएकोछ। यस निकुञ्ज भित्र मकालु हिमाल (८,४६३ मिटर) बिश्वको पन्ध्रौ अग्लो हिमाल, चाम्लाङ्ग हिमाल (७,३१९ मिटर) नेपालको चौँथो अग्लो हिमाल, बरुन्त्से हिमाल (७,१२९ मिटर), मिरा पिक (Mera Peak) ( ६,६५४ मिटर) लगायतका हिमालहरू रहेकाछन।
वनस्पति तथा वन्यजन्तुहरू

वन्सपतिका अधिक बिभिदताका कारण परिचित यस मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्जमा २५ प्रजातिका लाली गुराँसहरू, ४७ प्रजातिका अर्किड (Orchid) तथा ५६ अन्य दुर्लभ प्रजातिका वनस्पतिहरू पाइन्छन्। साथै यस निकुञ्जमा हिउँ चितुवा, कस्तुरी मृग, बँदेल लगायतका दुर्लभ वन्यजन्तुहरू पाईने गर्छन।
‍‍ सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

# मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्ज नेपाल सरकार वन तथा भु-संरक्षण मन्त्रालय, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग
यो पनि हेर्नुहोस

श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय निकुञ्जहरू