JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਸਲੋਚਨਾ

ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦੀ ਪੁਤੱਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੇਘਨਾਦਾ (ਇੰਦਰਜੀਤ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।

ਇੱਕ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਸੁਲੋਚਨਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਈਗਰ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਰੁਦਰਾ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੱਪ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੱਪ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਸਖਤ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸੱਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਹੰਝੂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨੇ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਸੁਨੈਨਾ ਅਤੇ "ਸੁਲੋਚਨਾ" ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸੱਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਤੁਪਕੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਾਗਾ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸੱਪ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਸਖਤ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸਨ। ਫਿਰ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਲੜਕੀਆਂ ਕਿਸ ਕੋਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੀੜੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪਾਰਵਤੀ, ਸੁਨੈਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਈ, ਨਦੀ ਨਰਮਦਾ ਪਾਰਵਤੀ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੇਗੀ, ਅਤੇ ਸੁਨੈਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦੇਵੇਗੀ। ਨਰਮਦਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬਣੇ। ਦੂਜੀ ਕੁੜੀ ਸੁਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਾਗਾ ਜਾਤੀ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੇਘਨਾਦ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਬਾਲਦ ਮੇਘਨਾਦ ਬੋਧ ਕਾਵਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਉਚਿਤ ਤੌਰ ;ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਲੋਚਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸੁਲੋਚਨਾ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਗੁਣ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਮੇਘਨਾਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰੋ ਕੇ ਨਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੰਗ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।[ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ]
ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ

ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਤੀ ਸੁਲੋਚਨਾ (1921) ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਜੀ.ਵੀ. ਸੈਨ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਸਤੀ ਸੁਲੋਚਾਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਫ਼ਿਲਮ, 1934 ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ, ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੌਲਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ, ਤੇਲਗੂ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਤੀ ਸੁਲੋਚਨਾ (1961) ਵਿੱਚ ਐਨ.ਟੀ.ਰਾਓ ਨੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 'ਸਤੀ ਨਾਗ ਕੰਨਿਆ' ਬਾਬੂ ਭਾਈ ਮਿਸਤਰੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮ ਗੋਖਲੇ ਅਤੇ ਜੈਸ਼੍ਰੀ ਗਡਕਰ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।

"ਸੁਲੋਚਨਾ ਦੀ ਗਾਥਾ" ਮਰਾਠੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਨਪਸੰਦ ਗਾਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਾਮਿਲ ਵਿਦਵਾਨ ਐਸ ਕੇ. ਰਾਮਾਰਾਜਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ, ਮੇਗਨਾਧਮ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਲੋਚਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* Valmiki Ramayana Book X. War in Ceylon (Lanka Kanda) translated by Ralph T. H. Griffith (1870–1874)


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ

ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ (1938 - 14 ਨਵੰਬਰ 2002) ਉੱਘਾ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਐਕਟਰ-ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਕਰੈਕਟਰ ਐਕਟਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਰਟੀ (1984) ਅਤੇ ਡੈਡੀ (1989) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਥੀਏਟਰ ਐਕਟਰ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ, ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਰੈਪਟਰੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ 1976 ਤੋਂ 1988 ਤੱਕ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ। ਥੀਏਟਰ ਐਕਟਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਇਬ੍ਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਦਾ ਤੁਗਲਕ, ਨਿਸਾਰ ਅਤੇ ਅਮਾਲ ਅਲਾਨਾ ਦੇ ਹਿੰਮਤ ਮਾਈ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਬਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰੋਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ

ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ (ਐਨ ਐੱਸ ਡੀ) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਥੀਏਟਰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1959 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਸਕੂਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2005 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਡੀਮਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 2011 ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ ਇਹ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਸਕੂਲ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ 1954 ਦੇ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਤੋਂ ਲੱਭੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1955 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਰੜਾ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਇੰਡੀਅਨ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਬੀਐਨਐਸ) ਨੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ 20 ਜਨਵਰੀ 1958 ਨੂੰ 'ਏਸ਼ੀਅਨ ਥੀਏਟਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ' (ਏਟੀਆਈ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ

* ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ
* ਅਲੋਕ ਨਾਥ
* ਨਵਾਜ਼ੁਦੀਨ ਸਦਿਕੀ
* ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ
* ਰਾਜਪਾਲ ਯਾਦਵ
* ਓਮ ਪੁਰੀ
* ਸੰਜੇ ਮਿਸ਼ਰਾ
* ਸੀਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼
* ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ
* ਅਨੂ ਕਪੂਰ
* ਪੰਕਜ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ
* ਪੀਊਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ
* ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਰਾਣਾ
* ਡੌਲੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ
* ਸਤੀਸ਼ ਕੌਸ਼ਿਕ
* ਰਾਜ ਬੱਬਰ
* ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ
* ਅਤੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ
* ਹਿਮਾਨੀ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ
* ਆਦਿਲ ਹੁਸੈਨ
* ਅਨੁਪਮ ਖੈਰ
* ਤਨਿਸ਼ਠਾ ਚੈਟਰਜੀ
* ਰਾਜ ਬੱਬਰ
* ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਬਜਾਜ
* ਸੀਮਾ ਬਿਸਵਾਸ
* ਸੁਰੇਖਾ ਸਿਕਰੀ
* ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖਾਨ
* ਓਮ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ
* ਹਿਮਾਨੀ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ
* ਗੋਵਿੰਦ ਨਾਮਦੇਵ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਰਾਮਾ ਸਕੂਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਸਕੂਲ
ਤਾੜਕਾ

ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਕਸ਼ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਅਸੁਰ ਸੁਮਾਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਾਈਕੇਸੀ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਨਾਨੀ ਸੀ। ਸੁਕੇਤ੍ਰ ਨਾਂ ਦੇ ਯਕਸ ਜਾਂ ਸੁੰਦ ਦੈਤ ਦੀ ਲੜਕੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਰੀਚ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਇਹ ਅਗਸਤ ਰਿਸੀ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਰਾਖਸਣੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਉਜਾੜ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਵਿਸਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਚਾ ਕੇ ਖਤਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬਾਹਵਾਂ ਵੱਢ ਸੁਟੀਆਂ। ਲਛਮਣ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਕ ਤੇ ਕੰਨ ਵਡ ਦਿਤੇ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਾਦੂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰਾਮ ਤੇ ਲਛਮਣ ਤੇ ਪਥਰਾਂ ਦਾ ਮੀਹ ਵਰ੍ਹਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਸਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕੋ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਸੁਟਿਆ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ

ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ। ਇਹ ਤਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਸੱਤ ਚਿਰਨਜੀਵੀਆਂ (ਅਮਰ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਰਥਵੀ ਨੂੰ ਇੱਕੀ ਵਾਰ ਖਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਾਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਰੋਣ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਧਨੁਸ਼ ਭੇਟ ਕਿੱਤਾ। ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸੁੰਅਵਰ ਦੌਰਾਨ ਤੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਵਤਾਰ
ਅਰੁੰਧਤੀ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)

ਅਰੁਣਧੰਤੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਅਲਕੋਰ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਰਸਾ ਮੇਜਰ ਵਿੱਚ ਮਿਜਰ (ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਸ਼ਿਸਟ ਮਹਾਰਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੋ-ਗੁਣਾ ਤਾਰਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਅਰੁੰਧਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਵਿਆਹੁਤਾ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ "ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ" ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ “ਨਿਰਵਿਘਨ, ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਅਤੇ ਨਕਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।” ਹਿੰਦੂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਅਰੁਣਧੰਤੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਈ ਮਾਨਤਾਵਾਂ, ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸੱਤਪਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸਮ, ਵਰਤ, ਅਗਾਮੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਤਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਰੁਣਧੰਤੀ ਨਾਮ ਦਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਧੋਤੇ", ਅਰੁਣ; ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਧਤੀ ਧੋਤਾ ਗਿਆ, ਹਨ।
ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ

ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹਦਾਇਤ ਦਾ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੇ ਰਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕੰਦਾ ਵਿੱਚ ਵਰਸ਼ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਤਾ ਵਿਚਲੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਚਨਾ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਪਰਸ਼ਾਰਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਰਾਮਾਇਣ, ਰਾਮਚਾਰਿਤਮਾਨਸ ਅਤੇ ਵਿਨੈ ਪੱਤਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੇ ਕੁਮਾਰਸੰਭਵ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਕਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰੁੰਧਤੀ ਕਰਦਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਹੁਤੀ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਧੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਾਸ਼ਰਾ ਦੀ ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹ-ਦਾਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਿਮਾ ਦੀ ਮਨ-ਧੀ ਸੰਧਿਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਸ਼ਿਸਟ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਸੰਧਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਨੂੰਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਧਾਤੀਥੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੇਧਾਤੀਥੀ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਸ਼ਪ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਰਦਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਵਾਹਾ ਇਸ ਲਈ ਅਰਪਨਤੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਪ੍ਰਸ਼ੀ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਛੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ 12 ਸਾਲ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਬਿਨਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਦੁਖੀ ਸਨ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਅਨੌਖਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਵਿੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਮਰਨ ਲਈ ਸਰਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁਯਗਿਆ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਸੂਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਚਿਤਰਕੇਤੂ ਸਮੇਤ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।
ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ

ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹਿੰਦੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਕਵਿਤਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵਿੱਚ, 1994 ਵਿੱਚ ਜਗਦਗੁਰੂ ਰਾਮਭੱਦਰਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸ਼ਬਰੀ

,ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਮ ਭਗਤ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਭੀਲਨੀ ਸੀ ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਉਡੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ ਦੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਾਫ਼ ਸਫਾਈ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲਗਦੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਉਸਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤੇ ਸਬਰੀ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਉਹ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਉਹਨਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਖਾਣ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਬੇਰ ਲਿਆਂਦੇ। ਹਰ ਬੇਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਬਰੀ ਖੁਦ ਖਾ ਕੇ ਵੇਖਦੀ ਕਿ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਲੱਗਾ ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਬਰੀ ਦੇ ਇਸ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਵਜੋਂ ਹੀ ਲਿਆ।
ਕਹਾਣੀ

ਸ਼ਬਰੀ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਸ਼ਾਦਾ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਉਹ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਹਜ਼ਰਾਂ ਬਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾ ਦੀ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਭੋਜ ਲਈ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਯਾ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰੋਂ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਹਾਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਦਿਨ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਮਤੰਗ ਨਾਮ ਦਾ ਸਬੁਧ ਬੰਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਗੁਰੂ ਆਖਰੀ ਵੇਲੇ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸ਼ਬਰੀ ਜੋ ਹੁਣ ਖੁਦ ਇੱਕ ਬਿਰਧ ਔਰਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਕੋਲ ਇਹ ਇਛਾ ਜ਼ਹਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। . ਇਸ ਤੇ ਗੁਰੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜੋ ਉਸਦੀ ਨਿਰਸੁਆਰਥ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਉਸਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਆਉਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਬਰੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਰਾਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।.
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦਾ ਆਗਮਨ

ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਰਧਾ ਕਾਰਨ ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਰੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ਬਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਯੋਗੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਅਯੋਗ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕੋਲ ਆਏ (…) ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ ਕਿ ਕੋਈ ਭਗਤ ਮਹੱਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਿਮਰ ਝੌਂਪੜੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣ (...) ਨਾ ਤਾਂ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰੰਗ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋ (...) ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਬੇਰੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਉਹ ਫਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੱਖਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਨ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ, ਇਸ ਲਈ ਖਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਚੱਖੇ ਸਨ, "ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਰੀਆਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੱਖੋਗੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣ ਸਕੋਗੇ।" ਰਵਾਇਤੀ ਲੇਖਕ ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ, ਨੁਕਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ।

ਸ਼ਬਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਡੋਨਸ ਜਾਂ ਕਟੋਰੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੱਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਟੋਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਤੋਂ ਮਦਦ ਲੈਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਰਮਾਇਣ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਰੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੰਤ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* Lord Rama only thirsted for the Prema of Shabri Ji by Brig. Partap Singh Ji Jaspal (Retd.)
ਸਰੋਤ

*
*
*
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Sages in the Ramayana
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Hindu mythology
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਵੇਦਵਤੀ

ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਪਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਨੇ ਕਾਫੀ ਤੱਪਸਿਆ ਕਿੱਤੀ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੇਦਵਤੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਵਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਵੇਦਵਤੀ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਮਜਾਕ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਵੇਦਵਤੀ ਨਾਲ ਜਬਰਦਸਤੀ ਕਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਵੇਦਵਤੀ ਨੇ ਆਪਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਲਿਤਾ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੇ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਿੱਤਾ। ਵਦਵਤੀ ਸੀਤਾ ਬਣ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੈਦੀ ਹੋਈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸਰਵੋਦਿਆ

ਸਰਵੋਦਿਆ (ਦੇਵਨਾਗਰੀ: सर्वोदय, ਗੁਜਰਾਤੀ: સર્વોદય) ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ 'ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ' ਜਾਂ 'ਸਰਬੱਤ ਦੀ ਤਰੱਕੀ'। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲਿਖਾਰੀ ਜਾਨ ਰਸਕਿਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ਅਨਟੂ ਦਿਸ ਲਾਸਟ (Unto This Last) ਦਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਸਰਵੋਦਿਆ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ - ਸਰਵੇਪਿ ਸੁਖਿਨ: ਸੰਤੁ। ਸਰਵੋਦਿਆ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੈਨ ਮੁਨੀ ਸਮੰਤਭਦਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ - ਸਰਵਾਪਦਾਮੰਤਕਰਂ ਨਿਰੰਤਂ ਸਰਵੋਦਇਂ ਤੀਰਥਮਿਦਂ ਤਵੈਵ। ਸਰਵ ਖਲਵਿਦਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਸੁਧੈਵ ਕੁਟੁੰਬਕਂ, ਅਥਵਾ ਸੋऽਹੰ ਅਤੇ ਤੱਤਵਮਸਿ ਦੇ ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਤਨ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਦਿਆ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਅੰਤਰਨਿਹਿਤ ਹਨ।
ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਪਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਦਰਸ਼ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸਮਾਜ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਗਰਾਮ ਵਿਵਸਥਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਦਿਆ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹਦ ਤੱਕ ਅਹਿੰਸਾਮਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮੀ ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ ਦੇ ਭੂਦਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦ
ਜੰਞ ਬੰਨਣਾ

ਜੰਞ ਜਾਂ ਪੱਤਲ ਬੰਨਣਾ ਜੰਞ ਦੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਸਮੇਂ ਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੋਣ ਕਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਜੰਞ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਏ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਛ-ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਛਕਿਆ-ਛਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਲ ਜਾਂ ਪੱਤਲਿ {ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਥਾਲੀ} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਾਂ ਪੱਤਲ ਜਾਂ ਜੰਞ, ਛੰਦਾ-ਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਉਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਰਾਤੀਆਂ ਲਈ ਪਰੋਸੇ ਗਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੱਧੀ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਬਰਾਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੰਞ (ਪੱਤਲ) ਬੰਨ੍ਹਣ ਛੁਡਾਉਣ ਦਾ ਆਰੰਭ

ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਤਲ ਜਾਂ ਜੰਞ ਬੰਨਣ ਅਤੇ ਖੋਲਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਦਮੋਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਹੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਜੰਞ ਦੇ ਢੁਕਾਉ ਅਤੇ ਖਟ ਦਾ ਸਵਿਸਥਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਢੁਕਾਉ ਸਮੇਂ ਬਰਾਤ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰੋਸੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਕਵਾਨਾਂ, ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣਿਆ, ਬਸਤਰਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ।
ਜੰਞ (ਪੱਤਲ) ਬੰਨਣ ਦਾ ਸਮਾਂ

ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਰਸਮ ਦੇ ਨਿਭਾ-ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਸਦੀ ਦੇ ਚਾਲ੍ਹੀਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਸਮ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਹੋ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਮਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਵਕਤ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਉੱਪਰੰਤ ਕੋਈ ਜ਼ਨਾਨੀ ਕੁਝ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ ਗਾ ਕੇ ਜੰਞ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਤੋਂ ਵਰਜ ਦਿੰਦੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜੰਞ ਬੰਨਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਬੰਨੀ ਜੰਞ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣਾ

ਬੱਧੀ ਰੋਟੀ ਛੁਡਾਉਣ ਸਮੇਂ ਜੰਞ ਬੋਲਣ ਲਈ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਿਧੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬਰਾਤੀਆਂ ਵੱਲੋ ਹੇਠੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੰਞ ਬੰਨਣ ਦੀ ਜਾਚ ਆਉਦੀ ਹੋਣੇ ਸੋ ਜੰਞ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਠ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਈ ਦੇ ਹੱਥ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗੜਵਾ ਫੜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਞ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੰਞ ਬੰਨਣ ਦੀ ਕਾਵਿ

;ਜੰਨ ਖਾਣੇ ਛੱਤੀ ਬੰਨ੍ਹ 'ਤੁ ਬਠਾਇ ਕੇ
;ਅੱਡੀ, ਚੋਟੀ, ਲੱਕ, ਧੋਣ, ਜਿੰਦੇ ਲਾਇ ਕੇ।.....
;ਕੋਟ, ਚੋਗੇ, ਕੁੜਤੇ, ਰੁਮਾਲ ਬੰਨਿ੍ਹਆ,
;ਪੱਗ, ਸਾਫਾ, ਚੀਰਾ, ਭੋਥਾ ਨਾਲ ਬੰਨਿ੍ਹਆ।....

*;ਲੱਡੂ ਪੇੜਾ ਬਰਫੀ ਪਤੀਲੇ ਥਾਲੀਆਂ।
;ਗੜਵੇ ਗਲਾਸ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਆਂ ਪਿਆਲੀਆਂ।।
;ਬੰਨ੍ਹਾ ਘਿਉ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਥਾਲ ਵੇ।
; ਬੰਨ੍ਹਾ ਤੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਵੇ।।
;ਬੰਨ੍ਹਾ ਥੋਡੀ ਮਾਸੀ ਤਿੱਖੇ ਤਿੱਖੇ ਨੈਣ ਵੇ।
;ਬੰਨ੍ਹਾ ਸੋਡੀ ਭੂਆ ਤੇ ਭਤੀਜੀ ਭੈਣ ਵੇ।।
;ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਆਂ ਪਤੌੜ ਦੁੱਧ ਦਹੀਂ ਖੀਰ ਵੇ।
;ਲੰਮੇ ਲੁੰਜੇ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਮਧਰੇ ਸਰੀਰ ਵੇ।।
;ਝਟਕਾ ਸ਼ਰਾਬ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਸਣੇ ਬੋਟਾਂ ਦੇ।
;ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਥੋਡੇ ਬਟੂਏ ਜੋ ਡੱਕੇ ਨੋਟਾਂ ਦੇ।।
;ਕੁੜਤੇ ਪਜਾਮੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਵਾਂ ਧੋਤੀਆਂ।
;ਊਠ ਘੋੜੇ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਖੋਤੀਆਂ।।
;ਜੁੱਤੀਆਂ ਜੁਰਾਬਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਵਾਂ ਬੂਟ ਵੇ।
; ਕੋਟ ਪਤਲੂਨ ਜੋ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਸੂਟ ਵੇ।।.......
ਜੰਞ ਛੁਡਾਉਣੀ ਦੀ ਕਾਵਿ

1

;ਲਾੜਾ ਛੁਟਿਆ ਨਿਰਾਲਾ, ਫੇਰ ਬਾਲਾ ਸਰਬਾਲਾ,
;ਉੱਚਾ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਦੁਮਾਲਾ, ਮੱਲ ਪੂਰੀ ਬਾਤ ਦੇ।....
;ਰੱਥ, ਗੱਡੀਆਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾਂ, ਲਾਰੀ, ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਕਾਰਾਂ,
;ਛੁੱਟੇ ਸਣੇ ਅਸਵਾਰਾਂ, ਊਠ, ਘੋੜੇ, ਘੋੜੀਆਂ।...
2

;ਲੱਡੂ ਪੇੜਾ ਬਰਫੀ ਛੁਡਾਵਾਂ ਘਿਉਰ ਨੀ,
;ਸੱਸ ਤੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਤੇਰਾ ਬੰਨ੍ਹਾ ਦਿਉਰ ਨੀ।..
;ਛੁਟ ਗਏ ਪਕੌੜੇ, ਸਣੇ ਤੇਲ ਮੱਠੀਆਂ
;ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਵਾ ਨਾਰੀਆਂ ਤਮਾਮ ਕੱਠੀਆਂ
;ਛੁੱਟ ਗਏ ਸੱਕਰਪਾਰੇ, ਦੁੱਧ ਘਿਉ ਨੀ,
;ਮਾਤਾ, ਭੈਣ, ਭਾਈ, ਤੇਰਾ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਪਿਉ ਨੀ।...
;ਛੁਟ ਗਏ ਸ਼ਰਾਬ, ਮੁੰਡੇ ਖਾਣ ਝੱਟਕਾ,
;ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਪਰੀਬੰਦ, ਬਾਲੇ ਲੈਣ ਲਟਕਾ।...
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਗੀਤ
ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ

ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ (ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1966) ਨਿੱਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੱਡਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ

ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1966 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤਲਵਾੜਾ ਖੁਰਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਰਾਮ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਤੀ ਇੰਦਰਾਵਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਖਾਸ ਮਾਹੌਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਕੂਲ ਵੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਾਸਤੇ ਐਲਨਾਬਾਦ ਆਉਣਾ ਪਿਆ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ. ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਸਿਰਸਾ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨ-ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ

ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ' ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਥਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਸ ਦਾ ਕਥਾ ਵਸਤੂ, ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਪਾਸਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਬਨਾਮ ਸਟੇਟ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ’ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਕਾਰੀ ਦਾ ਬੱਝਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਠਕ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ‘ਬੁਲਬਲਿਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ’ ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ' ਹੁਣ ' ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਛਪੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਾਰਟ-ਕੱਟ ਮਾਰ ਕੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਭੋਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ‘ਪੁਲਸੀਆ ਕਿਉਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ’ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿਚੋਂ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਭੈਅ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਕਹਾਣੀ ‘ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ-ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ’ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਵਸਥਾ ਨੇ ਸਾਡੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ‘ਥੈਂਕਸ ਏ ਲੋਟ ਪੁੱਤਰਾ’ ਵੀ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਸੱਤ ਸਦੀਆਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ। ‘ਹਿਕ ਆਹੀ ਜਮਨਾ ਉਰਫ਼ ਜੁੰਮਨ ਖਾਂ’ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਰਤ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਿੰਦੀ-ਪੰਜਾਬੀ-ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਬਨਾਮ ਸਟੇਟ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਿਤਾਬ ਵਜੋਂ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ, ਬੀਬੀ ਸਵਰਨ ਕੌਰ ਯਾਦਗਾਰੀ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨਕਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਕਹਾਣੀ ਇਨਾਮ ਇਸ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਿਆਂ ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “... ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਜਦਿਆਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।"
ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

*ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਬਨਾਮ ਸਟੇਟ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋ (2004)
*ਪੁਲਸੀਆ ਕਿਉਂ ਮਰਦਾ ਹੈ (2006)
*ਬੁਲਬੁਲਿਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ (2012)
*ਥੈਂਕਸ ਏ ਲੌਟ ਪੁੱਤਰਾ (2016)
*ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ
* ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ-ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ
* ਜ਼ਨਾਨੀ ਪੌਦ(2019)
ਸਨਮਾਨ

* ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਪੁਲਸੀਆ ਕਿਉਂ ਮਰਦਾ ਹੈ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ)।
* ਢਾਹਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ 2020 (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜ਼ਨਾਨੀ ਪੌਦ ਲਈ)।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ

ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ (ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ 1953) ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜਾਦੂਗਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅੱਡਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।
ਉਹ 1984 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਵਸੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤਕ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਤੇ ਦੋ ਨਾਵਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ ‘ਕਿੱਟੀ ਮਾਰਸ਼ਲ’ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

* ਪੁੱਤਰ ਦਾਨ
* ਵਿਚਲੀ ਉਂਗਲ
ਨਾਵਲ

* ਕਿੱਟੀ ਮਾਰਸ਼ਲ (ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ)
*ਮਾਂ ਦਾ ਘਰ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ

ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ ਯੂ ਕੇ-ਰਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਵਿਤਰੀ ਹੈ।
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਵੀਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1960 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (ਹੁਣ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ) ਦੇ ਨਗਰ ਬੁਢਲਾਡਾ ਦੇ ਇੱਕ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬੁਢਲਾਡਾ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯੂ ਕੇ ਜਾ ਵੱਸੀ।
ਕਰੀਅਰ

ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਮੁੱਲ ਦੀ ਤੀਵੀਂ, 1992 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਲ ਦੀ ਤੀਵੀਂ, ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਨੂਹ (2002), ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਧੀ (2009) ਸਮੇਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਵਿਕ, ਜੀ ਕਰਦਾਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਨੂਹ, ਗੁਲਬਾਨੋ, ਖਾਲੀ ਪਲਾਟ, ਸੱਚੀ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਸਰਦਾਰਨੀ ਨੂੰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

* ਮੁੱਲ ਦੀ ਤੀਵੀਂ,(1992)
*ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਨੂੰਹ (2002),
* ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਧੀ (2009)
*ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਇਕੱਲੀ
ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

*ਜੀਅ ਕਰਦੈ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ

thumb

ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ (4 ਮਈ 1875 - 19 ਮਈ 1939) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਦੌਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖ ਕੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਣਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ।
ਉਸਨੇ 1923 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਾਟਕ ਲਿਖਕੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮੁਢ ਬੰਨ੍ਹਿਆ।
ਜਨਮ

ਲਾਲ ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਮਈ 1875 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਪਿਪਨਾਖਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਮਈਆ ਦਾਸ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
ਵਿਦਿਆ/ਦੇਹਾਂਤ

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐੱਫ਼.ਏ. ਤੱਕ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕੀ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕੀ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਉਹ 1934ਈ: ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ। ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 16 ਮਈ, 1939 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਲਿਖਤਾਂ

ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ

*ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)
*ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਭਾਗ ਦੂਜਾ)
*ਡੀਡੋ ਜੰਮਵਾਲ
ਹੋਰ

*ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ (ਮਹਾਕਾਵਿ)
੦ ਜਿਹਲਮ ਦਾ ਪਾਣੀ
੦ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਡਾ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ

ਡਾਕਟਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 20 ਅਗਸਤ 1939) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਿਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਨਾਟਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਖੋਜ, ਅਨੁਵਾਦ, ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਾ

ਡਾਕਟਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਗਸਤ 1939 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਢਡਵਾਡ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਸਰਹਾਲ ਕਾਜੀਆਂ ਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਬੀ ਏ ਰਾਮਗੜੀਆਂ ਕਾਲਜ ਫਗਵਾੜਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਐਮ ਏ ਗੋਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਤੇ ਪੀ. ਐਚ. ਡੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੋ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਈਵਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ।

1990 ਵਿਚਸਰੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬਸ ਗਿਆ।
ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ

ਡਾਕਟਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੁਣ ਤਕ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਦਰਜਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਨਾਵਲ, ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ,ਅਲੋਚਨਾ,ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਮੜੀ ਦਾ ਦੀਵਾ (ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ) ਸੀ।

ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ ‘ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ’ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਾਗੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲਹਿਰ ਨੂ ਜਨਮ ਦਿਤਾ ਸੀ. ਗੁਲਾਮ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਤੋਂ ਆਜਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ 25 ਜੂਨ 1913 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਲਿਖਤਾਂ

* ਮੜੀ ਦਾ ਦੀਵਾ (ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ)
* ਪੂਰਾ ਆਦਮੀ (ਕਹਾਣੀਆਂ: ਕਨੇਡਾ ਅਵਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ), ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1983
* ਵਿਸਫੋਟ (ਕਹਾਣੀਆਂ: ਕਨੇਡਾ ਅਵਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ) ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸਰਹੰਦ, 1991
* ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸਿਧਾਂਤ (ਆਲੋਚਨਾ), ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ,
* ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ (ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ), ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ, 2007
* ਹਾਏ ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ (ਨਾਟਕ)
* ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ (ਵਾਰਤਕ), ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ, 2010)
ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਿਧੂ ਮੇਮੋਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ

ਡਾਕਟਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 2012 ਵਿਚ ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਿਧੂ ਮੇਮੋਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਲਈ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਿਧੂ ਮੇਮੋਰੀਯਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਚ ਮਹੱਤਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2012 ਵਿਚ ਡਾਕਟਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ’ ਲਈ ਇਹ ਇਨਾਮ ਜਿਤਿਆ। ਇਸ ਇਨਾਮ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਕ ਸਨਮਾਨ ਚਿੰਨ ਅਤੇ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦਿੱੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ

*ਸਰੀ ਬੁੱਕ ਫ਼ੇਅਰ
*ਡਾਕਟਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਇਕ਼ਬਾਲ ਅਰਪਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਮਾਨਿਤ
*ਗਾਂਧੀ ਵਸ. ਗੋਡਸੇ
*ਆਪਨੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਲੇਖਕ ਡਾਕਟਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ
*ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਿਧੂ ਮੇਮੋਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ
ਲਕਸ਼ਮਣ ਰੇਖਾ

ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁਆ ਪੰਚਵਟੀ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖੀਚੀ ਗਈ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਸੀ। ਬਨਵਾਸ ਦੇ 13ਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹਿਰਨ ਪੰਚਵਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਾਮ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਣ ਚਲਾ ਜਾਦਾਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਲਾਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੀਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਜਾਦਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲਕੀਰ ਤੋ ਬਾਹਰ ਨਾ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਧੁਨਿਕ ਮਤਲਬ

ਅਧੁਨਿਕ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰੇਖਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਤੋੜੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਤਰਫ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਦੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨੇਤਿਕ ਸੀਮਾ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਦੀਂ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਫੀ ਬੁਰੇ ਪਰਿਣਾਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ