JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਦੁਰਗਾ

ਦੁਰਗਾ (; ) ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਹਿੰਦੁਆਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਉਪਾਸ਼ਕ ਸਾੰਪ੍ਰਦਾਏ ਵਿੱਚ ਭਗਵਤੀ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਰਵੋੱਚ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਸ਼ਕਤੀ-ਉਪਾਸ਼ਕ ਸਾੰਪ੍ਰਦਾਏ ਰੱਬ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਹੈ)।; ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਕੋਈ ਜਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਉਮਾ ਹੈਮਵਤੀ (ਉਮਾ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੁਰਗਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਉੱਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਲਿਆ ਸੀ-- ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਰਗਾ ਲੜਾਈ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਦੁਰਗੇ ਦੇ ਆਪ ਕਈ ਰੂਪ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੌਰੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਾਂਤਮਏ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਗੋਰਾ ਰੂਪ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਕਾਲੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਕਾਲ਼ਾ ਰੂਪ। ਵੱਖਰਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕਈ ਮੰਦਿਰਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਦੁਰਗਾ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਬਲੀ ਵੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਤੀ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਸ਼ੇਰ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ

ਸ਼ਬਦ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਬੇਅੰਤ", "ਅਜਿੱਤ", "ਅਯੋਗ"। ਇਹ ਦੁਰ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਿਲ੍ਹਾ", "ਕੁਝ ਹਰਾਉਣਾ ਜਾਂ ਲੰਘਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ" ਹੋਣਾ। ਮੋਨੀਅਰ ਮੋਨੀਅਰ-ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਰਗਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੁਰ (ਮੁਸ਼ਕਲ) ਅਤੇ ਗਮ (ਪਾਸ, ਦੁਆਰਾ ਜਾਓ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਲੇਨ ਦਾਨੀਓਲੋ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਹਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ"।
ਇਤਿਹਾਸ

ਦੇਵੀ ਜਿਹੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਕਾਲੀਬੰਗਨ ਵਿਚ ਸਿਲੰਡਰ ਦੀ ਮੋਹਰ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ 10 ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ, ਦੇਵੀ, ਰੱਬ ਦੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣਾ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਸੁਕਤ ਬਾਣੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੰਤਕਥਾ

ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਥਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਸ਼ਾਸ਼ੁਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ। ਮਹਿਸ਼ਾਸ਼ੁਰ ਅੱਧੀ ਮੱਝ ਦਾ ਭੂਤ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਭੂਤ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ। ਭੂਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਇਕ ਦਿਨ ਮਰ ਜਾਣਗੇ। ਮਹਿਸ਼ਾਸ਼ੁਰ ਨੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਔਰਤ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਿਸ਼ਾਸ਼ੁਰ ਨੇ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਸਵਰਗ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਹੀਣ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਦੇਵਤਾ ਚਿੰਤਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਔਰਤ ਬਣਾਈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਦਾ ਇਕ ਇਕ ਹਥਿਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਿਮਾਵਣ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਜੋਂ ਤੋਹਫਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਰਗਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਰ 'ਤੇ, ਮਹਿਸ਼ਾਾਸੁਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਮਹਿਸ਼ਾਾਸੁਰ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਦੁਰਗਾ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਹਰ ਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ, ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸ਼ੁਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੱਝ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਮਹੇਸ਼ਪੁਰ

ਮਹੇਸ਼ਪੁਰ, ਉਦੈਪੁਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 08 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ (ਦਸਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ), ਛੇਰਿਕਾ ਦੇਉਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮੰਦਿਰ (10ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ), ਤੀਰਥਕਰ ਵ੍ਰਸ਼ਭ ਨਾਥ ਪ੍ਰਤਿਮਾ (8ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ), ਸਿੰਹਾਸਨ ਉੱਤੇ ਵਿਰਾਜਮਨ ਤਪੱਸਵੀ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ - ਲਕਸ਼ਮੀ ਮੂਰਤੀ, ਨਰਸਿੰਘ ਅਵਤਾਰ, ਹਰਨਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਚੀਰਨਾ, ਮੁੰਡ ਟੀਲਾ (ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲਈ), ਸਕੰਧਮਾਤਾ, ਗੰਗਾ - ਜਮਨਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀਆ, ਦਰਪਣ ਵੇਖਦੀ ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ 18 ਵਾਕਯੋ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਰ

ਸਰਗੁਜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾਡੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਚਿਨ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੰਹੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਜਾਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਜਿਲਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਹੋਇਆ । ਇੱਕ ਮਾਨਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਸਥਿਤ ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧੜ ਸਥਿਤ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਤਨਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਰਘੂਨਾਥ ਸ਼ਰਨ ਸਿਹਂ ਦੇਵ ਨੇ ਕਰਾਇਆ ਸੀ। ਚੈਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦੀਏ ਨਰਾਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਅਣਗਿਣਤ ਭਗਤ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਤਮੋਰ ਪਿੰਗਲਾ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ

1978 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ-ਵਾਰਾਣਸੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਦੇ 72 ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤੇ ਪਾਨ ਪਿੰਗਲਾ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਡਾਂਡਕਰਵਾਂ ਬਸ ਸਟਾਪ ਹੈ। 22 ਕਿ.ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰਮਕੋਲਾ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ ਪਰਿਕਸ਼ੇਤਰ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿਆਰੰਇ 608.52 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਖੇਤਰਫਲ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਵਾਡਰਫਨਗਰ ਖੇਤਰ ਉੱਤਰੀ ਸਰਗੁਜਾ ਵਨਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1978 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਤ: ਸ਼ੇਰ ਤੇਂਦੁਆ, ਸਾਂਭਰ, ਚੀਤਲ, ਨੀਲਗਾਏ, ਵਰਕਿਡਿਅਰ, ਚਿੰਕਾਰਾ, ਗੌਰ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਅਰ, ਭਾਲੂ, ਸੋਨਕੁੱਤਾ, ਬਾਂਦਰ, ਖਰਗੋਸ਼, ਗਿੰਲਹਰੀ, ਗਿੱਦੜ, ਨਿਉਲਾ, ਲੋਮਡੀ, ਤੀਤਰ, ਬਟੇਰਾ, ਚਮਗਾਦਡ, ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਅਮਰਾਵਤੀ

ਅਮਰਾਵਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਅੰਬਾਨਗਰੀ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 8 ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰਾਵਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ "ਅਮਰਾਵਤੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ" ਦਾ ਵੀ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਛੇ ਵੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰਸ਼ਨੀ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਵੈਭਵ ਪ੍ਰਾਸਕਰਕ ਮੰਡਲ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਅਮਰਾਵਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਮ "ਔਂਦੂਭਾਰਵਟੀ" ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਅੰਬਾਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਿਆ ਸੀ। ਅਮਰਵਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਨਨ ਅਦਰਨਾਥ (ਜੈਨ ਗੋਬ) ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਸਾਲ 1097 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ।13 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਮਹਾਂਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਵਰਧਾ ਦੇਵਗਿਰੀ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜੇ (ਯਾਦਵ ਰਾਜਵੰਸ਼) ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ। 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਕਾਲ ਪਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਿਸ ਆ ਗਏ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅੰਬਾਲਾ

ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ ਦੋ ਸੌ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੱਲ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ ਰਸਤਾ ( ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੰਬਰ ੧ ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ( cantt ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਆਗਾਰ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਿਆਟਨ ਕਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।

ਅੰਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜੋਕੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਮਗਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮਿਕਸੀ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਗਰੀ ਕਹਿ ਕਰ ਵੀ ਪੁੱਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਯੋਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਚਾਲ੍ਹੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਉਤ‍ਪਾਦਨ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਗੀਚੇ ਬਹੁਤ ਸਨ , ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰ‍ਬਾ ਵਾਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਪੈ ਗਿਆ।
ਸਿੱਖਿਆ

ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ਵਿੱਚ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ , ਆਰਿਆ ਕੰਨ‍ਜਾਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ , ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰਿਅਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਰਾਜਕੀਏ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਐਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਵ‍ਯਵਸ‍ਸੀ ਬੀ ਏ , ਬੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਡਿਪ‍ਲੋਮਾ ਸ‍ਤਰ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬ‍ਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼‍ਾਏ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸਿਰਫ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ , ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਏਮ ਡੀ ਏਸ ਡੀ ਗਰਲ‍ਜ ਕਾਲਜ , ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਆਤ‍ਮਾ ਨੰਨ‍ਦ ਜੈਨ ਕਾਲਜ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਫਤਹਿ ਵੱਲਭ ਸਕੂਲ , ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਕੂਲ , ਏਨ ਏਨ ਏਮ ਡੀ ਸਕੂਲ , ਡੀ ਏ ਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ , ਪੀ ਦੇ ਆਰ ਜੈਨ ਸਕੂਲ , ਚਮਨ ਬਗੀਚੀ , ਏ ਏਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ , ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਸਕੂਲ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ।
ਸੈਰ

ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾ ਫੌਜ ਮੁਖ‍ਯਾਲਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਖੀਆ ਪਾਰਕ , ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਰਕ , ਇੰਦਿਰਾ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਾਗਰਿਕ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਘੁੱਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੇਤੁ ਇੱਥੇ ਨਿਗਾਰ , ਕੈਪਿਟਲ , ਨਿਸ਼ਾਤ ਅਤੇ ਨਾਵਲ‍ਟੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਉਂਜ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਲਘੂਪਤਰਪਤਰਿਕਾਵਾਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਨ‍ਦਿੱਤੀ ਦੈਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵੀ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ , ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸਦਰ ਅਤੇ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿੰਨ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਸ‍ਤੰਤਰਤ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਿਕਾਏ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਤੁ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਲੀਗੜ੍ਹ

ਅਲੀਗੜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅਲੀਗੜ ਨਗਰ ਅਲੀਗੜ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੰਦਰਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅਲੀਗੜ ਜਨਪਦ ਅਤਰੌਲੀ, ਗਭਾਨਾ, ਇਗਲਾਸ, ਖੈਰ ਅਤੇ ਕੋਲ ਤਹਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅਲੀਗੜ ਨੂੰ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂ ਕੋਇਲ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਲੀਗੜ ਸ਼ਹਿਰ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਮਧ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਅਲੀਗੜ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਲਾ ਹੈ। ਕੋਲ ਨਾਮ ਦੀ ਤਹਸੀਲ ਹੁਣ ਵੀ ਅਲੀਗੜ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਲੀਗੜ ਨਾਮ ਨਜਫ ਖਾਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 1717 ਵਿੱਚ ਸਾਬਿਤ ਖਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਾਬਿਤਗੜ ਅਤੇ 1757 ਵਿੱਚ ਜਾਟਾਂ ਨੇ ਰਾਮਗੜ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉੱਤਰ ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸਿੰਧੀਆ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੇਨਾਪਤੀ ਪੇਰਨ ਦਾ ਕਿਲਾ ਅੱਜ ਵੀ ਖੰਡਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1802 ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਲੇਕ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮਗੜ ਕਹਾਂਦਾ ਸੀ।

ਐਡਵਿਨ ਟੀ ਏਟਕਿੰਸਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਲਾਰਾਮ ਨੇ, ਜਿਸਨੇ ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਕੋਲ (ਰਾਖਸ) ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਆਬ ਦੇ ਇਸ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅਹੀਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮਾਤਹਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕੋਲ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ, ਏਟਕਿੰਸਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਲ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀ ਦੋਰ ਜਨਜਾਤੀ ਦੁਆਰਾ 372 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲੇ, ਦੋਰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੋਲ ਦੋਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਗਜਨੀ ਦੇ ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਬਾਰਾਨ ਦਾ ਹਰਦੱਤ ਸੀ। ਕੋਲ ਦੇ ਕਿਲੇ ਕੋਲ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੋਧੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇਥੇ ਬੁੱਧ ਦੇ ਰਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਭਵ ਹੈ ਬੋਧੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਥੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਵੀ ਸੀ।

1194 ਵਿੱਚ, ਕੁਤੁਬ ਉਦ ਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੋਲ ਲਈ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਕੁਤੁਬ ਉਦ ਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਹਿਸਮ ਉਦ ਦੀਨ ਉਲਬਕ ਨੂੰ ਕੋਇਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁਸਲਿਮ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਹਿਮਦਨਗਰ

ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।
ਇਤਹਾਸ

ਮਲਿਕ ਅਹਿਮਦ ਨਿਜਾਮ ਮੈਂ ਸ਼ਾਹ ( 1490 - 1508 ) Mailk ਅਹਮਦ ਨਿਜਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਉਲ ਮੁਲਕ ਮਲਿਕ ਹਸਨ Bahri ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ( ਜਿਨੂੰ ਬਾਅਦ Nizamshahi ਖ਼ਾਨਦਾਨ, ਨਾਮ ਹੈ ਇੱਕ ਬਾਹਮਣ ਪਰਿਵਰਤਿਤ )।; ਜਦੋਂ ਨਿਜ਼ਾਮ ਉਲ ਮੁਲਕ ਮਲਿਕ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ, ਮਲਿਕ ਅਹਿਮਦ Junnar ਦੇ Bahamani ਰਾਜ ( ਪੁਣੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ) ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸਨ। ਮਲਿਕ ਅਹਿਮਦ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਅੱਗੇ ਤੱਕ Purander ਵਧਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਵੇ ਜਿੱਤਣ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਦੇ ਕਗਾਰ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਮਲਿਕ ਤੁਰੰਤ Bahamani ਰਾਜ ( ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਮੂਦ Bahamani ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ) ਵਲੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ Junnar ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਸ਼ੇਖ Muwalid ਅਰਬ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ Khan। Convinced ਤਰ੍ਹਾਂ Bahamani ਰਾਜ ਦੇ ਜਨਰਲਾਂ ਹਾਰ ਹੋਣ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ Bahamanis ਰੱਖਿਆ, ਅਹਮਦ ਮਲਿਕ ਉੱਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸਿਨਾ ਉੱਤੇ 1490 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉੱਥੇ ਮੁੰਤਕਿਲ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਲਿਕ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1499 ਵਿੱਚ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਫੋਰਟ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਰੋਗ ( 1508 ) ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ Nizamshahi ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। Burhan ਮੈਂ ਸ਼ਾਹ ( 1508 - 1553 ) ਮਲਿਕ ਸ਼ਾਹ, ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਬੇਟੇ Burhan ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ। Mukkamal ਖਾਨ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ Burhan ਤੱਕ ਰੀਜੇਂਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਭਿਨਏ ਕੀਤਾ। Mukkamal ਖਾਨ loyally ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਾ ਰਾਜੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਮਲੀਆਂ ਦੇ warded। ਉਹ 1510 ਵਿੱਚ ਬਰਾਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਵਸ ਵਿੱਚ। ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, Burhan ਇੱਕ ਨਾਚ ਕੁੜੀ Amina ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਸਾਰਿਕ ਸੁਖ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਲੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਕਰਾਇਆ।
ਸੰਸਥਾਵਾਂ

ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਾਰੇ ਭੱਜੋ ਵਲੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਸੰਸਥਾਨ ਹਨ ਜੋ ਕਲਾ, ਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰੋਦਯੋਗਿਕੀ, ਆਉਰਵਿਗਿਆਨ, ਕਨੂੰਨ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਮੇਂਟ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ

ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ
* ਦਾਦਾ ਚੌਧਰੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ
ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਥਾਂ

ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਕਿਲਾ
ਸੰਤ ਕਵੀ ਮਹੀਪਤ ਮਹਾਰਾਜ, ਸੋਲਾਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਤ ਕਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਛੰਦੋਬੱਧ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਸੰਤ ਲੀਲਾਮ੍ਰਤ, ਭਗਤੀ ਫਤਹਿ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਧੀ ਥਾਂ ਤਾਹਰਾਬਾਦ, ਤਾ . ਰਾਹੂਰੀ ਜਿ . ਅਹਮਦਨਗਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਲਨਾਮ ਕਾਂਬळੇ ਹੈ ਜੋ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਲੋਂ ਰਾਹੂਰੀ ਆਏ ਸਨ। ਦੇਸ਼ਸਥ ਰਿਵੇਦੀ ਬਾਹਮਣ ਜੋ ਕੁਲਕਰਣੀ ਦਾ ਕੰਮ ਵੇਖਦੇ ਥਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਅਨੁਵਾਦ ਰਾਹੂਰੀ ਦੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮਗੁਰੁ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਮਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਆਰਾ

ਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ । ਇਹ ਭੋਜਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ । ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਟਨਾ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਦੂਰੀ ਸਿਰਫ਼ 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ । ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲਮਾਰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਆਰਾ ਇੱਕ ਅਤਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ । ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਮੋਰਧਵਜ ਨਾਮਕ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਾਲੀਨ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇੱਥੇ ਬਿਖਰੇ ਪਏ ਹਨ । ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਇੱਥੇ ਦੀ ਆਰੰਣਿਏ ਦੇਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ । ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬੁੜਵਾ ਮਹਾਦੇਵ, ਪਤਾਲੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ, ਰਮਨਾ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮਹਾਵੀਰ ਮੰਦਿਰ, ਸਿੱਧਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ . ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵੱਡੀ ਮਠਿਆ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ । ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀ ਅਵਸਥਿਤ ਵੱਡੀ ਮਠਿਆ ਰਾਮਾਨੰਦ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ । ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਤਰਜ ਉੱਤੇ ਮਾਨਸ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਨਿਰਮਾਣਾਧੀਨ ਹੈ । ਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਾਹਿਤ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਿਥਿਲੇਸ਼ਵਰ, ਉਰਮਿਲਾ ਕੌਲ, ਮਧੁਕਰ ਸਿੰਘ, ਅਨੰਤ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ, ਨੀਰਜ ਸਿੰਘ, ਨਿਲਏ ਉਪਾਧਿਆਏ, ਜਵਾਹਰ ਪਾਂਡੇਏ ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਸਮਾਕਾਲਿਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ । ਭੋਜਪੁਰ ਕੰਠ, ਜੰਗਲੀ ਜੋਤੀ ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਤਰਫਦਾਰ ਅਖਬਾਰ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ । ਕਦੇ ਟਟਕਾ ਨਾਮਕ ਭੋਜਪੁਰੀ ਅਖਬਾਰ ਵੀ ਆਰਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਾਬਾਦ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਭੋਜ ਪੱਤਰ ਨਾਮਕ ਪਾਕਸ਼ਿਕੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜੋ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੈ । ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਜਨਪਥ ਨਾਮਕ ਸਾਹਿਤਿਅਕਪਤਰਿਕਾਵਾਂਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹਨ । ਜਨਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸੰਘ, ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਣ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਕਰਿਆ ਹਨ । ਹੁਣੇ ਭੋਜਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ । ਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਾਣੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਇਮਾਰਤੇ ਹਨ । ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ ਪਰਿਸਰ ਸਥਿਤ ਆਰਾ ਹਾਉਸ, ਰਮਨਾ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਦਾ ਗਿਰਜਾ ਘਰ, ਵੱਡੀ ਮਸਜਦ, ਨਾਗਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰਿਣੀ ਸਭਾਗਾਰ ਸਾਥੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਬਾਲ ਹਿੰਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਜੈਨ ਸਿੱਧਾਂਤ ਭਵਨ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹਨ . ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਿਰ ਹਨ । ਜੈਨ ਬਾਲਿਆ ਅਰਾਮ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਨਾ ਛਾਤਰਾਵਾਂਦਾ ਸਕੂਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੈ । ਹਰਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾਸ ਜੈਨ ਕਾਲਜ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ, ਸਹਜਾਨੰਦ ਬਰਹਮਰਸ਼ਿ ਕਾਲਜ, ਜਗਜੀਵਨ ਕਾਲਜ, ਮਹੰਤ ਮਹਾਦੇਵਾਨੰਦ ਤੀਵੀਂ ਕਾਲਜ ਅੰਗੀਭੂਤ ਕਾਲਜ ਹਨ . ਇਸ ਦੇ ਅਲਾਵੇ ਵੀ ਕਈ ਛੋਟੇ - ਮੋਟੇ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਅਕ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿਲਾਤੇ ਹਨ । ਡੇਢ ਦਸ਼ਕ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਵੀਰ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ । ਆऱਾ ਨੇ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ, ਰਾਮ ਸੁਭਗ ਸਿੰਘ, ਅੰਬਿਕਾ ਸ਼ਰਣ ਸਿੰਘ, ਰਾਮਾਨੰਦ ਤੀਵਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਨੇਤਾ ਦਿੱਤੇ । ਆਰਾ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਆਰਾ ਵਿੱਚ ਕਈਰੰਗਸੰਸਥਾਵਾਂਹਨ ਜੋ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਰੰਗ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਯੋਂ ਦੇ ਜਰਿਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਮਾਜਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਾਗਰੂਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹਨ । ਯੁਵਾਨੀਤੀ, ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਣ, ਕਮਾਇਨੀ, ਭੂਮਿਕਾ, ਅਭਿਨਵ, ਰੰਗਭੂਮਿ ਵਰਗੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਰਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੰਗਪ੍ਰਸਤੁਤੀਯਾਂ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹਨ । ਡਾ ਸ਼ਿਆਮ ਮੋਹਨ ਅਸਥਾਨਾ, ਸਿਰਿਲ ਮੈਥਿਊ, ਨਵੇਂਦੁ, ਸ਼ਰੀਕਾਂਤ, ਸੁਨੀਲ ਸਰੀਨ, ਅਜਯ ਸ਼ੇਖਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਸ਼ਰੀਧਰ ਨੇ ਆਰਾ ਰੰਗ ਮੰਚ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਤੀਵੀਂ ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੰਦਾ ਸੇਨ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਰੰਗ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਹਨ ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਇਟਾਰਸੀ

ਇਟਾਰਸੀ (Itarsi) ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ।
ਆਵਾਜਾਈ

ਇਟਾਰਸੀ ਰੇਲ ਅਤੇ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰੇਲ

ਇਟਾਰਸੀ ਰੇਲ ਦੁਆਰਾ ਵੱਡੀ ਸੌਖ ਨਾਲ ਅੱਪੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ - ਚੇੰਨਈ ਮੇਨ ਲਕੀਰ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ - ਜਬਲਪੁਰ ਮੇਨ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਇਟਾਰਸੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ ਰੇਲ ਦੁਆਰਾ 10 - 14 ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਟਾਰਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪੱਛਮ ਮਧ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ।
ਸੜਕ ਯਾਤਰਾ

ਇਟਾਰਸੀ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਜੀ ਬਸਾਂ ਭੋਪਾਲ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 69 ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।
ਨਾਮਕਰਣ

ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਇੱਟ ਅਤੇ ਰੱਸੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਦਰਸ਼ਨੀ ਥਾਂ

* ਬੂੜੀ ਮਾਤਾ ਮੰਦਿਰ
* ਤਵਾ ਬੰਨ੍ਹ
* ਪਚਮੜੀ
ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ

ਇਟਾਰਸੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਨਿਮਨ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਜੁੜੇ ਹਨ -
* ਭੱਟੀ
* ਪਥਰੋਟਾ
* ਦੇਹਰੀ
* ਸੋਨਾ ਸਾਂਵਰੀ
* ਬੋਰਤਲਾਈ
* ਬੰਹਨਗਾਂਵ
* ਮੇਹਰਾਗਾਂਵ
* ਭੀਲਾਖੇਡੀ
* ਜੁਝਾਰਪੁਰ
* ਰੈਸਲਪੁਰ
ਇਟਾਰਸੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ

* ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ
* ਨਵ ਭਾਰਤ
* ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ ਰਾਜ ਏਕਸਪ੍ਰੇਸ
ਉਦਯੋਗਕ ਸੰਸਥਾਨ

* ਬਿਜਲਈ ਇੰਜਨ ਸ਼ੇਡ
* ਡੀਜਲ ਇੰਜਨ ਸ਼ੇਡ
* ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਫੈਕਟਰੀ
ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ / ਸਕੂਲ

* ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਓ ਈ ਐਫ
* ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਸੀ ਪੀ ਈ
* ਸ਼ਾਸਕੀਏ ਉੱਚਤਰ ਮਿਡਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ
* ਸ਼ਾਸਕੀਏ ਕੰਨਿਆ ਉੱਚਤਰ ਮਿਡਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ
* ਸ਼੍ਰੀ ਟੈਗੌਰ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਿਰ
* ਗੁਰੁਨਾਨਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ
* ਸਰਸਵਤੀ ਉੱਚਤਰ ਮਿਡਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ
* ਐਮ ਜੀ ਐਮ ਸਕੂਲ
* ਫਰੇਂਡਸ ਸਕੂਲ
ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ / ਕਾਲਜ

* ਐਮ ਜੀ ਐਮ ਸ਼ਾਸਕੀਏ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ
* ਵਰਧਮਾਨ ਕਾਲਜ
* ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ
* ਸਾਂਈਕ੍ਰਿਪਾ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ
ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਸੇਵਾ ਦਾਤਾ
ਫਿਕਸਡਲਾਈਨ

* ਬੀ ਐਸ ਐਨ ਐਲ
* ਏਅਰਟੈੱਲ
ਵਾਇਰਲੈੱਸ

* ਬੀ ਐਸ ਐਨ ਐਲ
* ਏਅਰਟੈੱਲ
* ਇੰਡਿਕਾਮ
* ਰਿਲਾਇੰਸ
ਜੀ . ਏਸ . ਏਮ .

* ਏਅਰਟੈੱਲ
* ਆਈਡੀਆ
* ਸਮਾਰਟ
* ਬੀ ਐਸ ਐਨ ਐਲ
* ਵਿਡੀਯੋਕੋਨ
* ਵੋਦਫੋਨ
* ਐਰਰਸੇਲ
* ਵਾਰਜਿਨ
ਸੀ . ਡੀ . ਏਮ . ਏ .

* ਰਿਮ
* ਇੰਡੀਕਾੰ
* ਲਹਿਰ (ਬੀ ਐਸ ਐਨ ਐਲ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਇੰਦੌਰ

ਇੰਦੌਰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਆਰਥਕ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਇਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਅਵਸਾਇਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਮਹਲ ਅਤੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਨ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੰਦੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਮੀਂਦਾਰ ਪਰਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਰਾਵਲਾ ਜੂਨੀ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1715 ਵਿੱਚ ਬਸਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਰਾਠਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਹੋਲਕਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇੰਦੌਰ ਇੱਕ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਕਿ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇੰਦੌਰ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ 5, 000 ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਛੋਟੇ - ਬਡੇ ਉਦਯੋਗ ਹਨ। ਪੀਥਮਪੁਰ ਉਦਯੋਗਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 400 ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਦਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨਮੇ 100 ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਹਨ। ਇੰਦੌਰ ਪੇਸ਼ਾਵਰਾਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੰਡ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਮੰਡੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਕ ਵਰਗ ਵਲੋਂ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦੇ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ - ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦੌਰ ਵਿਚਕਾਰ - ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਣਕ, ਮੂੰਗਫਲੀ ਅਤੇ ਸੋਯਾਬੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਇੰਦੌਰ ਆਪਣੇ ਨਮਕੀਨੋਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇੰਦੌਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਤਕਨੀਕੀ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮੰਨਾ ਪ੍ਰਗਤ ਤਕਨੀਕੀ ਕੇਂਦਰ, (RRCAT) ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਬੰਧਨ ਸੰਸਥਾਨ (ਆਈ . ਆਈ . ਏਮ .) ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਥਾਨ ਹਨ। 2007 ਵਿੱਚ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30 ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਹਨ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਮੇਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਇੱਕ ਦੰਤ - ਚਿਕਿਤਸਾ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, ਹੋਲਕਰ ਵਿਗਿਆਨ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਵੀ ਖੁੱਲ ਗਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਇੰਫਾਲ

ਇੰਫਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਨੀਪੁਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਸੈਰ
ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਵਿੰਦਦੇਵ ਜੀ ਮੰਦਿਰ

ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਮਣਿਪੁਰ ਦੇ ਪੂਰਵ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵੋਂ ਦਾ ਪਾਵਨ ਤੀਰਥ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਸੋਨਾ ਗੁੰਬਦਾਂ ਸਹਿਤ ਇੱਕ ਸਰਲ ਪਰ ਸੁੰਦਰ ਉਸਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਅਤੇ ਸਭਾਗਾਰ ਭਿ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਧਾ - ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਇੱਕ ਤਰਫ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਬਲਭਦਰ ਅਤੇ ਸੁਭੱਦਰਾ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਹਨ।
ਸ਼ਹੀਦ ਮੀਨਾਰ

ਇੰਫਾਲ ਦੇ ਪੋਲੋਗਰਾਉਂਡ ਦੇ ਪੂਰਵੀ ਵੱਲ ਇਹ ਮੀਨਾਰ ਬੀਰ ਟਿਕੇਂਦਰਜੀਤ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 1891 ਦੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮਣਿਪੁਰੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੀਨਾਰ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖਿੱਚ ਹੈ।
ਸਿੰਗਦਾ

921 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਪਿਕਨਿਕ ਥਾਂ ਇੰਫਾਲ ਵਲੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।
ਲੰਗਤਾਬਾਲ

ਇਹ ਭਾਰਤ - ਬਰਮਾ ਸੀਮਾ ਵਲੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਉੱਜੈਨ

ਉੱਜੈਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਖਿਪਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਬਸਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਿਅ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ 12 ਸਾਲ ਉੱਤੇ ਸਿੰਹਸਥ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ 12 ਜੋਤੀਰਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਲ ਇਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉੱਜੈਨ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇੰਦੌਰ ਤੋਂ 55 ਕਿ ਮੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਉੱਜੈਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚਿਨ ਨਾਮ ਅਵੰਤੀਕਾ, ਉੱਜੈਨੀ, ਕਨਕਸ਼ਰੰਗਾ ਆਦਿ ਹੈ। ਉੱਜੈਨ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਲਗਭਗ 4 ਲੱਖ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਹਿਰ
ਊਟੀ

ਊਟੀ (ਜਾਂ ਉਟਕਮੰਡਲਮ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਹਿੱਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਇੰਬਤੂਰ ਇੱਥੇ ਦਾ ਨਿਕਟਤਮ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿਸਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕੰਨੂਰ ਵਲੋਂ ਰੇਲਗੱਡੀ ਟਵਾਏ ਟ੍ਰੇਨ ਦੁਆਰਾ ਅੱਪੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਊਟੀ ਜਾਂ ਉਟਕਮੰਡਲਮ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨੀਲਗਿਰੀ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਪਹਾੜ ਸੰਬੰਧੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਉਧਗਮੰਡਲਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤਮਿਲ ਨਾਮ ਹੈ। ਊਟੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 7,440 ਫੁੱਟ (2,268 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਜੰਮੂ

ਜੰਮੂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵੀ ਸੀ। ਜੰਮੂ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਵ ਰਾਏ ਜੰਬੁਲੋਚਨ ਨੇ ਪਾਈ।
ਜੰਮੂ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

* ਰਾਏ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ੮੫੦ - ੯੨੦
* ਰਾਏ ਭੋਜ ਦੇਵ ੯੨੦ - ੯੮੭
* ਰਾਏ ਅਵਤਾਰ ਦੇਵ ੯੮੭ - ੧੦੩੦
* ਰਾਏ ਜਸਦੇਵ ੧੦੩੦ - ੧੦੬੧
* ਰਾਏ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇਵ ੧੦੬੧ - ੧੦੯੫
* ਰਾਏ ਜਸਾਸਕਰ ੧੦੯੫ - ੧੧੬੫
* ਰਾਏ ਬਰਜ ਦੇਵ ੧੧੬੫ - ੧੨੧੬
* ਰਾਏ ਨਰਸਿੰਹ ਦੇਵ ੧੨੧੬ - ੧੨੫੮
* ਰਾਏ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ੧੨੫੮ - ੧੩੧੩
* ਰਾਏ ਜੋਧ ਦੇਵ ੧੩੧੩ - ੧੩੬੧
* ਰਾਏ ਮਲ ਦੇਵ ੧੩੬੧ - ੧੪੦੦
* ਰਾਏ ਹਮੀਰ ਦੇਵ (ਭੀਮ ਦੇਵ) ੧੪੦੦ - ੧੪੨੩
* ਰਾਏ ਅਜਾਇਬ ਦੇਵ
* ਰਾਏ ਬੈਰਮ ਦੇਵ
* ਰਾਏ ਖੋਖਰ ਦੇਵ (ਦੇਹਾਂਤ ੧੫੨੮)
* ਰਾਏ ਕਪੂਰ ਦੇਵ ੧੫੩੦ - ੧੫੭੦
* ਰਾਏ ਸਮੀਲ ਦੇਵ ੧੫੭੦ - ੧੫੯੪
* ਰਾਏ ਲੜਾਈ, ਜੰਮੂ ਰਾਜਾ ੧੫੯੪ - ੧੬੨੪
* ਰਾਜਾ ਭੂਪ ਦੇਵ ੧੬੨੪ - ੧੬੫੦
* ਰਾਜਾ ਹਰਿ ਦੇਵ ੧੬੫੦ - ੧੬੮੬
* ਰਾਜਾ ਗੁਜੈ ਦੇਵ ੧੬੮੬ - ੧੭੦੩
* ਰਾਜਾ ਧਰੁਵ ਦੇਵ ੧੭੦੩ - ੧੭੨੫
* ਰਾਜਾ ਰੰਜੀਤ ਦੇਵ ੧੭੨੫ - ੧੭੮੨
* ਰਾਜਾ ਬਰਜਰਾਜ ਦੇਵ ੧੭੮੨ - ੧੭੮੭
* ਰਾਜਾ ਸੰਪੂਰਣ ਸਿੰਘ ੧੭੮੭ - ੧੭੯੭
* ਰਾਜਾ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ੧੭੯੭ - ੧੮੧੬
* ਰਾਜਾ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਿੰਘ ੧੮੨੦ - ੧੮੨੨
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ

* ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ੧੮੨੨ - ੧੮੫੬
* ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ੧੮੫੬ - ੧੮੮੫
* ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ੧੮੮੫ - ੧੯੨੫
* ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਰਿ ਸਿੰਘ ੧੯੨੫ - ੧੯੪੮
* ਕਰਣ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ ੧੯੩੧) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਫ਼ਾਰਤੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਸ੍ਰੀਨਗਰ

ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਇੱਕ ਤਰਫ ਜਿੱਥੇ ਡਲ ਝੀਲ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਖਰਾ ਮੰਦਿਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਨੂੰ 'ਸਿਟੀ ਆਫ ਲੇਕਸ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1700 ਮੀਟਰ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਹਾਊਸਬੋਟ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਸਤਸ਼ਿਲਪ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪ੍ਰਵਰਸੇਨ ਦੂਸਰਾ ਨੇ 2 , 000 ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਕਾਰਗਿਲ ਦੇ ਜਵਾਬ , ਪੁਲਵਾਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣ , ਬੁੱਧਗਮ ਦੇ ਜਵਾਬ - ਪੱਛਮ ਦੇ ਬਗਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਆਵਾਜਾਈ

ਸੜਕੀ ਮਾਰਗ

ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਜੰਮੂ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਜੰਮੂ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ,ਟੈਕਸੀਆਂ, ਦੀ ਸਰਵਿਸ ਹੈ।
ਰੇਲ ਮਾਰਗ

ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ "ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਜਿਥੋਂ ਕਾਜ਼ੀਗੁੰਡ, ਬਾਰਾਮੂਲਾ,ਪੱਟਨ, ਵਾਸਤੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਨੈਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ
ਹਵਾਈ ਮਾਰਗ

ਹਵਾਈ ਮਾਰਗ ਨਾਲ਼ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਨੈਕਟ ਹੈ। ਏਥੋਂ ਦਿੱਲੀ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ

ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ, ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਇੱਕ ਪਵਿਤਰਤਮ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ| ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੇਵੀ ਮਾਂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹਨ|

ਮੰਦਿਰ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਜੰਮੂ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਟਰਾ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਵਸਥਿਤ ਹੈ| ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਨੀਕ ਪਵਿਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ| ਮੰਦਿਰ, 5,200 ਫੀਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਕਟਰਾ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (7.45 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ| ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰੀ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਰੂਮਲਾ ਵੇਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸੱਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ ਹੈ| ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਵੇਖ-ਰੇਖ ਸ੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ ਤੀਰਥ ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਧਮਪੁਰ ਤੋਂ ਕਟਰਾ ਤੱਕ ਇੱਕ ਰੇਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।


ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ,

ਮਾਂ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਡਿਤ ਸ੍ਰੀਧਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 700 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਸ੍ਰੀਧਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੁਲੋਚਨਾ ਨੇ ਬੱਚਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਵਰਾਤਿਆਂ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਬਾ ਭੈਰਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਪੂਜਾ ਸਫਲ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਭੰਡਾਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਸ੍ਰੀਧਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਏਨੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਭੰਡਾਰਾ ਦੇ ਸਕੇ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਘਟਨਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸਤਾਉਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸਵੇਰੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲੜਕੀ ਉਸ ਦੀ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿਚ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਭੰਡਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਲਿਆ। ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੇ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਇਸ ਭੰਡਾਰੇ 'ਚ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ।

ਇਸ ਭੰਡਾਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਸੱਲੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਇਸ ਭੰਡਾਰੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਕਿਉਂਕਿ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਮਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਖਾਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਭੈਰਵ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਲੜਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ, ਨੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਭੰਡਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹੀ ਗੱਲ ਖਾਣੀ ਪਵੇਗੀ।ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭੈਰਵ ਨੇ ਮਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ।ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਦੈਵੀ ਬੱਚੀ ਉਥੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ। ਸ੍ਰੀਧਰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ।

ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵੈਸ਼ਨੋ ਮਾਤਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਕੁਟਾ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਇਕ ਗੁਫਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ। 9 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਵੈਸ਼ਨੋ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਕੁਟਾ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਭੈਰਵ ਤੋਂ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਸੀ। 9 ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਕੁਟਾ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ