JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਖਗੋਲੀ ਗੋਲਾ

ਦੋ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਅਰਧ - ਗੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਦੀ ਹੈ]]
ਇਸ ਦੇ ਵਿਆਸ (ਡਾਇਆਮੀਟਰ) ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕੁੱਝ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਦਰਸ਼ਕ ਲਈ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਖਗੋਲੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਛਵੀਆਂ ਇਸ ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਵਿਖਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਖਗੋਲੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਰੁਵਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਖਗੋਲੀ ਧਰੁਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਚੱਲੀਏ, ਤਾਂ ਖਗੋਲੀ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਹਾਰਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਖਗੋਲੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਠੀਕ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਓਰਾਇਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Orion) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਖ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਅਤੇ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਤਾਰੇ

ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਂਜ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਤਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦਾ ਕਮਰਬੰਦ (ਓਰਾਇਨ ਦੀ ਬੈਲਟ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ -
ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ

ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ - ਜੁਲਦਾ ਇੱਕ ਮਿਰਗ (ਮਿਰਗ) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਐਪਸੀਲੋਨ ਓਰੀਓਨਿਸ

ਐਪਸੀਲੋਨ ਓਰੀਓਨਿਸ (ਯੂਨਾਨੀ: έψιλον Ωρίωνα) ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਮ (ε Ori ਜਾਂ ε Orionis) ਦਰਜ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨੀਲਾ ਮਹਾਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 30ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ 1300 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਔਸਤ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਯਾਨੀ ਚਮਕ ਦਾ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ) 170 ਹੈ।

ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਵਰਣਕਰਮ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅੰਤਰਤਾਰਾ ਮਾਧਿਅਮ (ਉਰਫ ਇੰਟਰਸਟੈਲਰ ਮੀਡੀਅਮ, ਯਾਨੀ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਧੁੰਦੂਕਾਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਸ, ਪਲਾਜਮਾ ਅਤੇ ਖਗੋਲੀ ਧੂੜ ਹੈ) ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐਪਸੀਲੋਨ ਓਰੀਓਨਿਸ ਦੇ ਕੁਝ ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਮਹਾਦਾਨਵ ਬਣਕੇ ਮਹਾਨੋਵਾ (ਸੁਪਰਨੋਵਾ) ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫਟਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੇ ਇਰਦ - ਗਿਰਦ ਇੱਕ ਐਨ॰ਜੀ॰ਸੀ॰ 1990 ਨਾਮਕ ਆਣਵਿਕ ਬੱਦਲ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਤਾਰੇ ਦੇ ਵਿਕਿਰਨ(ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ) ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ

ਐਪਸੀਲੋਨ ਓਰੀਓਨਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਲਨੀਲਮ (Alnilam) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਲ-ਨਿਜ਼ਾਮ (النظام) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ
ਗੋਲ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ

ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਸਿਏ 69 ਨਾਮ ਦਾ ਗੋਲ ਤਾਰਾਗੁੱਛਾ ]]

ਗੋਲ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ (ਗਲੋਬਿਉਲਰ ਕਲਸਟਰ) 10 - 30 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਲੋਂ ਦਸੀਆਂ ਲੱਖ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨਮੇ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਤਾਰੇ ਠੰਡੇ (ਲਾਲ ਅਤੇ ਪਿੱਲੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਲਗਦੇ ਹੋਏ) ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਰੂਪ ਦੇ (ਜ਼ਿਆਦਾ - ਵਲੋਂ - ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਦੁਗਨੇ ਵੱਡੇ) ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਬੂੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਬ੍ਰਮਾਂਡ ਦੀ ਉਮਰ (ਜੋ 13 . 6 ਅਰਬ ਸਾਲ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ) ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਕਰੋਡ਼ ਸਾਲ ਘੱਟ ਦੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਗਰਮ ਤਾਰੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਹਾਨੋਵਾ (ਸੁਪਰਨੋਵਾ) ਬਣਕੇ ਧਵਸਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਫੇਦ ਬੌਣੇ ਬੰਨ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਦੇ - ਕਭਾਰ ਇਸ ਗੁੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਗਰਮ ਨੀਲੇ ਤਾਰੇ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਨੀਲੇ ਤਾਰੇ ਇਸ ਗੁੱਛੀਆਂ ਦੇ ਘਣ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਦੋ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਓ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ੀਰਮਾਰਗ (ਮਿਲਕੀ ਉਹ, ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ) ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਈਦ - ਗਿਰਦ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗੀਏ ਸੇਹਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਖੁੱਲੇ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ

ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਛਕੜਾ ਤਾਰਾਗੁੱਛ (ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਪਲੀਅਡੀਜ) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖੁੱਲ੍ਹਾਖੁੱਲ੍ਹਾ ਤਾਰਾਗੁੱਛ ਹੈ]]

ਖੁੱਲੇ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ (ਓਪਨ ਕਲਸਟਰ) 10-30 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੇ ਚਪਟੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਕੁਝ ਸੌ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਤਾਰੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ (ਕੁੱਝ ਕਰੋੜ ਸਾਲਾਂ ਪੁਰਾਣੇ) ਨਵਜਾਤ ਸਿਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਰਪਿਲ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਸਾਡੀ ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ, ਕਸ਼ੀਰਮਾਰਗ) ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਕਸਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਗੁਰੂਤਵਾਕਰਸ਼ਕ ਬੰਧਨ ਓਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਗੋਲ ਤਾਰਾਗੁੱਛੋਂ ਦੇ ਸਿਤਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਰੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਣਵਿਕ ਬਾਦਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾਰਾਗੁੱਛਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਛਕੜਾ ਤਾਰਾਗੁੱਛ (ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਪਲੀਅਡੀਜ) ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਤਾਰਾਗੁੱਛੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਦਹਾਰਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਧਨੂ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

ਧਨੂ ਜਾਂ ਸੈਜੀਟੇਰੀਅਸ (ਅੰਗਰੇਜੀ: Sagittarius) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਰਾਸ਼ੀਚਕਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ (ਘੋੜੇ ਦੇ ਧੜ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਿਰਵਾਲੇ) ਕਿੰਨਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧਨੁ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਂਜ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਤਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਕੁੱਝ ਤਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਚਾਹਦਾਨੀ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਹਾਰਕਾਵਾਂ ਵੀ ਵਿੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੱਸਿਅਰ 55 ਨਾਮ ਦਾ ਤਾਰਾਸਮੁਹ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਰੋਹੀਣੀ ਤਾਰਾ

thumb|ਰੋਹੀਣੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ

ਰੋਹੀਣੀ ਜਾਂ ਐਲਡਬਰੈਨ, ਜਿਨੂੰ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਵਿੱਚ ਐਲਫਾ ਟੌ (α Tau) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ 65 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੂਰ ਵ੍ਰਸ਼ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਾਰੰਗੀ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਔਸਤ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਯਾਨੀ ਚਮਕ ਦਾ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ) 0. 87 ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਵੀ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸਭ ਵਲੋਂ ਅਧਿਕ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਰੋਹੀਣੀ ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਲਾਲ ਹਿਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਤਾਰੇ ਦੀ ਲਾਲਿਮਾ ਦੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ।
ਰੋਹੀਣੀ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਲਡਬਰੈਨ (Aldebaran) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੂਲਤ: ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਲ-ਦਬਰਾਨ (الدبران) ਵਲੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਲ-ਦਬਰਾਨ ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ ਪਿੱਛਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੇ ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇਹ ਇਸਲਈ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛਕੜਾ ਤਾਰਾਗੁੱਛ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਲੀਅਡੀਜ ਸਟਾਰ ਕਲਸਟਰ) ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਰੋਹੀਣੀ ਆਪਣੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਚੂਕਿਆ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਹੁਣੇ ਇੰਨਾ ਗਰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਦੇ ਇਸਵਿੱਚ ਹੀਲਿਅਮ ਦਾ ਨਾਭਿਕੀਏ ਸੰਲਇਨ (ਨਿਊਕਲੀਇਰ ਫਿਊਜਨ) ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਗੁਰੁਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਗੈਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਵਿਆਸ (ਡਾਇਆਮੀਟਰ) ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ 44. 2 ਗੁਣਾ ਬਹੁਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਕਤ 6 ਕਰੋਡ਼ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਚਮਕ (ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੀ 150 ਗੁਣਾ ਹੈ।
ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ ਤਾਰਾ

ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ - ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ ਇਸ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ - ਦਾਈ ਤਰਫ ਦਾ ਤਾਰਾ ਹੈ]]
ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਮ (β Tau ਜਾਂ β Tauri) ਦਰਜ ਹੈ, ਵ੍ਰਸ਼ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਬਸੇ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਔਸਤ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਯਾਨੀ ਚਮਕ) ਦਾ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ) 1 . 68 ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ 130 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 28ਵਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਵੀ ਹੈ।

ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨ - ਨਤਹ (النطح) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ ਸਾਂਡ ਦੇ ਸੀਂਗ। ਇਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਏਲਨੈਟ (Elnath) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ ਇੱਕ B7 III ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਮਕ (ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੀ 700 ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਆਸ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਆਸ ਦਾ 5 ਵਲੋਂ 6 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦਾ 4 . 5 ਗੁਣਾ ਹੈ। ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਤਤਵੋਂ ਦੇ ਨਜਰਿਏ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂਗਨੀਜ ਜਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਗਨੇਸ਼ਿਅਮ ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ਿਅਮ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਰਾ ਆਪਣੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੁੱਖ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਫੂਲਕੇ ਠੰਡਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਰੰਗੀ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਬੰਨ ਜਾਵੇਗਾ।

ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਧੁਂਧਲਾ - ਜਿਹਾ ਤਾਰਾ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਦੋਹਰਾ ਤਾਰਾ ਮੰਣਦੇ ਹਨ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ ਚੰਦਰਮੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕੋਲ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁੱਕ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ

ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਅਜਿਹੇ ਚਮਕੀਲੇ ਦਾਨਵ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦਾ 0.5 ਵਲੋਂ 10 ਗੁਣਾ ਪੁੰਜ (ਮਹੀਨਾ) ਰੱਖਦਾ ਹੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਹੋਵੇ (ਯਾਨੀ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋ)। ਅਜਿਹੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤ ਫੁੱਲ ਕੇ ਪਤਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਭੀਮਕਾਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਹੀ ਤਾਪਮਾਨ 5, 000 ਕੈਲਵਿਨ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲੇ - ਨਾਰੰਗੀ ਤੋਂ ਡੂੰਘੇ ਲਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ K ਜਾਂ M ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ S ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਬਨ ਤਾਰੇ (ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਵੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਣੀ, ਸਵਾਤੀ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਗੇਕਰਕਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ ਲਾਲ ਮਹਾਦਾਨਵ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਏਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਆਰਦਰਾ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਵਲੋਂ ਅਰਬਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸਾਡਾ ਸੂਰਜ ਵੀ ਇੱਕ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਰੈੱਡ ਜਾਇੰਟ ਸਟਾਰ (red giant star) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵਰਣ

ਜਦੋਂ A ਵਲੋਂ K ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਰੇ ਆਪਣੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਇਰਦ - ਗਿਰਦ ਦੀ ਇੱਕ ਤਹ ਵਿੱਚ ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਵਿੱਚ ਨਾਭਿਕੀ ਸੰਯੋਜਨ (ਨਿਊਕਲਿਅਰ ਫਿਊਜਨ) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਤਾਰੇ ਫੁੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਸ (ਡਾਇਆਮੀਟਰ) ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਆਸ ਦੇ 10 ਤੋਂ 100 ਗੁਣਾ ਤੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਹੀ ਤਾਪਮਾਨ ਵੀ ਠੰਡਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਭੌਤਿਕੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਹੈ ਕਿ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਫੋਟੋਨਾਂ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਕਣਾਂ) ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਫੋਟੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ। ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਾ ਠੰਡਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਉਸਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੀ ਨਾਰੰਗੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਦੋ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਤਾਰੇ ਵੇਖੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:
* ਆਰ॰ਜੀ॰ਬੀ॰ - ਉਹ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਸੰਯੋਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀਲੀਅਮ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸੰਯੋਜਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤਹਿ ਵਿੱਚ ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਨਾਲ ਹੀਲਿਅਮ ਦਾ ਸੰਯੋਜਨ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਸ਼ਾਖਾ ਤਾਰੇ (red giant branch stars, RGB, ਆਰ॰ਜੀ॰ਬੀ॰) ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਤਾਰੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
* ਏ॰ਜੀ॰ਬੀ॰ - ਉਹ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਤਾਰੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀਲੀਅਮ ਦਾ ਹੀ ਨਾਭਿਕੀ ਸੰਯੋਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੁਚਲਕੇ ਕਾਰਬਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਨੰਤਸਪਰਸ਼ੀ ਦਾਨਵ ਸ਼ਾਖਾ ਤਾਰੇ (asymptotic giant branch stars, AGB, ਏ॰ਜੀ॰ਬੀ॰) ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਬਨ ਤਾਰੇ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਲਾਲ ਦਾਨਵੋਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਯੋਜਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਠੰਡੇ ਪੈਕੇ ਸੁੰਗੜਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਫੇਦ ਬੌਣੇ ਤਾਰੇ ਬਣਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੂਰਜ ਦਾ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਭਵਿੱਖ

ਅੱਜ ਤੋਂ 5 ਅਰਬ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸਾਡਾ ਸੂਰਜ ਫੁੱਲ ਕੇ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਧ ਗ੍ਰਹਿ (ਮਰਕਿਉਰੀ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਰ (ਵੀਨਸ)। ਫੈਲਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਗਲ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਗਲ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸਰੂਪ (ਵਿਆਸ) ਅੱਜ ਤੋਂ 200 ਗੁਣਾ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਅਗਲੇ 1 ਅਰਬ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਧਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਗਰਾਂ - ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੋਹ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਧਰਤੀ ਸ਼ੁੱਕਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਉਜੜਿਆ ਗ੍ਰਹਿ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਲੋਂ 2 ਅਰਬ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਧਰਤੀ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵੱਧਦੇ ਵਿਕਿਰਣ (ਰੇਡਿਏਸ਼ਨ) ਵਲੋਂ ਉੱਤੇਜਿਤ ਹੋਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਖੋਅ ਜਾਵੇਗਾ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਇੱਕ ਖੁਰੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਜਮਾਤ-ਉਲ-ਵਿਦਾ

ਜੁਮਾਤੁਲ ਵਿਦਾ (ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ:جمعۃ الوداع, ਉਚਾਰਣ:ਜੁਮੁਅਤੁਲ ਵਦਾਅ,ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ: ਛੁੱਟਣ ਜਾਂ ਛੱਡਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜੁਮੇ ਦਾ ਦਿਨ) ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਵਿਤਰ ਮਹੀਨੇ ਰਮਜਾਨ ਦੇ ਅੰਤਮ ਜੁਮੇ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਵੇਂ ਤਾਂ ਰਮਜਾਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਰੋਜਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੁਮੇ ਦੇ ਦਿਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਇਹ ਦਿਨ ਇਸ ਪਵਿਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਅਤਿ-ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਣਦੇ ਹਨ।
ਨਮਾਜ਼

ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਆਖ਼ਿਰੀ ਜੁਮੇ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਮਸਜਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਜੁਮਾਤੁਲ ਵਿਦਾ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਸਜਦਾਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਇਮਾਮ ਜੁਮਾਤੁਲ-ਵਿਦਾ ਦਾ ਖੁਤਬਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਮਨ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਦੁਆਵਾਂ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦਰਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦਾਂ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਲੋਕ ਉੱਥੇ ਵੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਮਜ਼ਾਨ
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀ

ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ।

*ਹਰਬਰਟ ਕਰੇਮਰ
*ਹਰਸਟ ਏਲ ਸਟੋਰਮਰ
*ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਟਿਅਨ ਓਰਸਟੇਡ
*ਹਿਦੇਕੀ ਯੁਕਾਵਾ
*ਉਮਰ - ਇਤੀਰੋ ਤੋਮੋਨਾਗਾ
*ਸੀ ਟੀ ਆਰ ਵਿਲਸਨ
*ਸਟੀਵਨ ਵੈਨਬਰਗ
*ਵਿਲਿਅਮ ਸ਼ਾਕਲੀ
*ਵੁਲਫਗਾਂਗ ਕੇੱਟੇਰਲੇ
*ਵਿਲਿਅਮ ਡੀ ਫਿਲਿਪਸ
*ਵਿਲਿਅਮ ਏ ਫੋਲਰ
*ਵਾਲਥੇਰ ਬੋਥੇ
*ਲੇਵ ਲਾਂਡੌ
*ਲੁਇ, ਡਿਉਕ ਡੇ ਬਰੋਗਲੀ
*ਲੁਇ ਅਲਵਾਰੇਜ
*ਲੀਯੋਨ ਏਮ ਲੀਡਰਮਨ
*ਲੀਆਂ ਨੀਲ ਕੂਪਰ
*ਲੀਯੋ ਏਸਾਕੀ
*ਲਾਰਡ ਰੇਲੀ
*ਰੋਬਰਟ ਕੋਲਮਨ ਰਿਚਾਰਡਸਨ
*ਰੋਬਰਟ ਏ ਮਿੱਲਿਕਨ
*ਰਸੇਲ ਏ ਹਲਸੇ
*ਰੋਬੇਰਟ ਬੀ ਲਾਫਲਿਨ
*ਯੂਜੀਨ ਵਿਗਨਰ
*ਮਾਕਸ ਬਰਨ
*ਮੇਲਵਿਨ ਸ਼ਵਾਰਟਜ
*ਮਾਰਿਆ ਗੋਪਰਟ - ਮੇਅਰ
*ਫਰਾਂਕ ਵਿਲਚੇਕ
*ਫਰੇਡੇਰਿਕ ਰੇਂਸ
*ਜੋਹੰਨੇਸ ਸਟਾਰਕ
*ਜੇੰਸ ਫਰਾਂਕ
*ਚੇਨ ਨਿੰਗ ਯਾਂਗ
*ਚਾਰਲਸ ਏਚ ਟਾਉਂਸ
*ਗੁਸਟਾਫ ਹਰਜ
*ਕਾਰਲ ਇ ਵੈਮਨ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨੀ
ਧਰੂ ਤਾਰਾ

ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਅਲਫਾ ਉਰਸਾ ਮਾਇਨੋਰਿਸ (α Ursae Minoris ਜਾਂ α UMi) ਹੈ, ਧਰੁਵ ਵੱਡੇ ਰਿਛ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 45ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 434 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ (ਧਰੁਵ ਏ) F7 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਰੋਸ਼ਨ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਜਾਂ ਮਹਾਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਦੇ ਨਿਟਕ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਤੋਂ ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਪਾਂਧੀ ਅਕਸਰ ਧਰੁਵ ਤਾਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੂਰਣਨ (ਰੋਟੇਸ਼ਨ) ਨਾਲ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਘੁਮਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਲੇਕਿਨ ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ ਉਤਰ ਦੇ ਵੱਲ ਸਥਿਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਲੈਨਜ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਧਰੁਵ ਦੇ ਇਰਦ- ਗਿਰਦ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ। ਧਰੂ ਤਾਰਾ ਸੂਰਜ ਨਾਲੋਂ 2500 ਗੁਣਾਂ ਵੱਧ ਚਮਕੀਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਚਾਲਕ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਧਰੂ ਤਾਰੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾ ਲੱਭਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਧਰੂ ਤਾਰਾ ਕਿਸੇ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਤਾਰੇ ਦੁਆਲੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਐਂਤਲਿਆ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

ਐਂਤਲਿਆ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Antlia) ਦੱਖਣ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਧੁੰਧਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ 18ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਐਂਤਲਿਆ (ἀντλία) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਪੰਪ (pump) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਮਕਰਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੀ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਪੰਪ ਦਾ ਖੋਜ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਐਂਤਲਿਆ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ 88 ਤਾਰਾਮੰਡਲੋਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਤਾਰੇ

ਐਂਤਲਿਆ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤੇਜ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰੇ ਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਅਲਫਾ ਐਂਤਲਿਏ (α Antliae) ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਾਰੰਗੀ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰੇ ਦੀ ਚਮਕ (ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) 4 . 25 ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 370 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ -

* ਏਨ॰ਜੀ॰ਸੀ॰ 2997 ਜੋ ਇੱਕ ਸਰਪਿਲ (ਸਪਾਇਰਲ) ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ 4 ਕਰੋਡ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਸਾਲ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
* ਐਂਤਲਿਆ ਬੌਣਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਬੌਨੀ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ (ਕਸ਼ੀਰਮਾਰਗ) ਦੇ ਸਾਥੀ ਮਕਾਮੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਦਸਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਸਤੀਤਵ ਸੰਨ 1997 ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਬਾਇਰ ਨਾਮ

ਦੇ ਤਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ ਵਿੱਖ ਰਹੇ ਹਨ]]

ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦੇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਮ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਰੂਪ੨ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਲਈ, ਪਰਣਿਨ ਘੋੜਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ (ਪਗਾਸਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ) ਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ - α ਪਗਾਸਾਏ (α Pegasi), β ਪਗਾਸਾਏ (β Pegasi) ਅਤੇ γ ਪਗਾਸਾਏ (γ Pegasi)।

ਜਰਮਨ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਯੋਹਨ ਬਾਇਰ (Johann Bayer) ਨੇ ਸੰਨ ੧੬੦੩ ਵਿੱਚ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਾਂਕਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਪਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲਫਾ ਨਾਮਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਰਾ ਉਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚੌਵ੍ਹੀ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਚੌਵ੍ਹੀ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ (ω, ਓਮੇਗਾ) ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਅੱਖਰ (a, b, c, ਵਗ਼ੈਰਾ) ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹਵੇਂ ਤਾਰੇ ਦਾ ਨਾਮ z ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਰੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਕਵੰਜਾਵੇਂ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅੱਖਰਾਂ (A, B, C, ਵਗ਼ੈਰਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ੭੬ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਪਰਣਿਨ ਘੋੜਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

ਪਰਣਿਨ ਘੋੜਾ ਜਾਂ ਪਗਾਸਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Pegasus) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਲੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਟਾਲਮੀ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ 48 ਤਾਰਾਮੰਡਲੋਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਈ ਸੀ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ 88 ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਗਾਸਸ ਇੱਕ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਸੀ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪਰਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਖੰਭ ਜਾਂ ਪੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰਣਿਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਘੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰੇ

ਪਰਣਿਨ ਘੋੜਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਤਰਾਹ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਂਜ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਤਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਸੰਨ 2010 ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨੌਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਇਰਦਦ-ਗਿਰਦ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਤ ਸੀ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਕੁੱਝ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ -


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ (ਦੇਵਨਾਗਰੀ: संस्कृतम्) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੇਵਵਾਣੀ ਅਤੇ ਸੁਰਭਾਰਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਲਿਖਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਅਨ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਆਦਿਮ-ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਨਨੀ

ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਉੜੀਆ(ਓਡੀਆ), ਬੰਗਾਲੀ, ਮਰਾਠੀ, ਸਿੰਧੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਨੇਪਾਲੀ ਆਦਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਬਣਜਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰੋਮਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਯ ਰਚਨਾ

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ 'ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ' ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੱਗ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ 22 ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ

ਹਿੰਦੂ, ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਜੈਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਵੀ ਕਈ ਲਿਖਤਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬੋਧ

ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬੋਧ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਲੋਂ ਵੇਖੀ ਗਈ ਚੀਜਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬੋਧ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ . ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬੋਧ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਨਿਗਾਹ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ . ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬੋਧ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮਸਤਸ਼ਕ ਦਾ ਪ੍ਰਮਸਤੀਸ਼ਕ ਪ੍ਰਾਂਤਸਥਾ (ਸਰੀਬਰਲ ਕੋਰਟੇਕਸ) . ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬੋਧ ਨੂੰ ਵਿਝੁਅਲ ਪਰਸਪਸ਼ਨ (visual perception) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਝੁਅਲ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਠੀਕ ਬੋਲਣ ਲਈ ਝ ਦੇ ਉੱਚਾਰਣ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜ ਅਤੇ ਝ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਉੱਚਾਰਣ ਵਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ
ਬੋਧ

ਬੋਧ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Perception) ਆਪਣੇ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੋਧ, ਤੰਤੂ ਤੰਤਰ (ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ) ਵਿੱਚ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਆਪ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਹਾਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਟਲ (ਰੈਟੀਨਾ) ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੈਣ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਬੋਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਗੰਧ-ਧਾਰੀ ਅਣੂਆਂ ਦੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਗੰਧ ਦਾ ਬੋਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਨ ਦੇ ਪਰਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਨ ਦਬਾਅ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਥਪੇੜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਵਾਜ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਬੋਧ ਸਿਰਫ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਨਿਸਕਿਰਿਆ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਮਰਤੀ, ਆਸ ਅਤੇ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਧ
ਕੈਂਡਲ ਪਾਵਰ

ਕੈਂਡਲ ਪਾਵਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਮਾਪਣ ਦੀ ਮੂਲ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੀਬਰਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਖਾਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੀ ਚਮਕ-ਤਰੰਗ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀਏ ਨਿਯਮ (luminosity function) ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਨਵੀ ਅੱਖ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਨਕੀਕॄਤ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੀਵਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀਏ ਪਰਵਾਹ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਗਿਆਤ ਤੀਵਰਤਾ (ਕੈਂਡੇਲਾ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਸ਼ੰਕੁ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਸਰਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਕੁਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀਏ ਵਹਾਅ ਲਿਊਮੇਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਆਂਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਕੈਂਡੇਲਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਗਿਣਤੀ ਵਲੋਂ ਭਾਗ ਦਿਓ, ਜੋ ਉਤਸਰਜਨ / ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੋਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ . ਵੇਖੋ en: MR16 ਕੁੱਝ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਉਤਸਰਜਨ ਕੋਣ ਹੇਤੁ . ਸਿੱਧਾਂਤ ਨਿਯਮ ਆਨਲਾਇਨ ਰੂਪਾਂਤਰਣ
* ਉਦਾਹਰਨ: ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਵਲੋਂ 590 cd ਪ੍ਰਕਸ਼ ਉਤਸਰਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, 40° ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੋਣ ਉੱਤੇ: 590 / 2 . 64 = ਲਗਭਗ 223 ਲਿਊਮੇਂਸ .


ਜੇਕਰ ਸਰੋਤ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵਹਾਅ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੀਵਰਤਾ ਨੂੰ 4π ਵਲੋਂ ਗੁਣਾ ਕਰ ਕੇ: ਇੱਕ ਏਕਸਮਾਨ 1 ਕੈਂਡੇਲਾ ਸਰੋਤ ਵਲੋਂ 12 . 6 ਲਿਊਮੇਂਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ .

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਕਾਈਆਂ
ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ

੬੫ ਸਿਬਅਲੀ ਅਤੇ ੨ ਤਾਰੇ ਜਿਨਕੇਂ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (apmag) ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ]]

ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਕਿਸੇ ਖਗੋਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਚਮਕੀਲੇਪਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਨੂੰ ਮਿਣਨ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੱਦਲ, ਧੂੜ, ਵਗੈਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਸਾਫ਼ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਣਨ ਦੀ ਇਕਾਈ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ (magnitude) ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾਪੇਖ ਅਤੇ ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ

ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੀ ੧੦ ਪਾਰਸਕ ਦੀ ਮਾਣਕ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਕਿਤਨੀ ਰੋਸ਼ਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਦੇ ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਤਾਰੇ ਦੇ ਠੀਕ ੧੦ ਪਾਰਸੈਕ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ (ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਗੋਲੀ ਧੂੜ ਵਗੈਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ) ਤਾਂ ਉਹ ਤਾਰਾ ਕਿੰਨਾ ਚਮਕੀਲਾ ਲੱਗਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਤਾਰਾ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੀਹ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੂਲ ਚਮਕ ਰੱਖਦਾ ਹੋ ਲੇਕਿਨ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਦੂਰ ਹੋ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਕਿਸੇ ਦਰਸ਼ਕ ਲਈ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਜਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੂਜੇ ਤਾਰੇ ਦਾ ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ।
ਕਸ਼ੁਦਰ ਗ੍ਰਹਿ

thumb|ਕਸ਼ੁਦਰ ਗ੍ਰਹਿ

ਕਸ਼ੁਦਰ ਗ੍ਰਹਿ, ਜਿੰਹੇ ਅਪਰਸਿੱਧ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਐਸਟਰੌਏਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੌਰ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਅਜਿਹੇ ਖਗੋਲੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਰਹੋ ਵਲੋਂ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਉਲਕਾ ਪਿੰਡਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈ।

ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਐਸਟ੍ਰੋਇਡ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਰੂਲੇਟ ਕਰਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਹਾਈਪੋਸਾਈਕਲੋਇਡ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕਪਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਇੱਕ ਚੱਕਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਘੇਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ । ਦੋਹਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 4/3 ਗੁਣਾ ਘੇਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਭਾਗ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰੇਕ ਧੁਰੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤ ਬਿੰਦੂ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਰਕੀਮੀਡੀਜ਼ ਦੇ ਟ੍ਰਾਮਲ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਪੱਟੀ ਦਾ ਲਿਫਾਫਾ ਹੈ।

ਇਸਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਮ " ਸਟਾਰ " ਲਈ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ "ਐਸਟ੍ਰੋਇਸ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੋਸੇਫ ਜੋਹਾਨ ਵਾਨ ਲਿਟਰੋ ਦੁਆਰਾ 1838 ਵਿੱਚ ਕਰਵ ਦੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੈਟਰਾਕਸਪਿਡ (ਅਜੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਕਿਊਬੋਸਾਈਕਲਾਇਡ ਅਤੇ ਪੈਰਾਸਾਈਕਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਡਾਕਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਮਾਨ ਹੈ।
ਸਮੀਕਰਨ

ਜੇਕਰ ਸਥਿਰ ਚੱਕਰ ਦਾ ਘੇਰਾ a ਹੈ ਤਾਂ ਸਮੀਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।x^{2/3} + y^{2/3} = a^{2/3}. ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਐਸਟ੍ਰੋਇਡ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁਪਰਇਲਿਪਸ ਹੈ।

* ਪੈਰਾਮੀਟ੍ਰਿਕ ਸਮੀਕਰਨ ਹਨ


\begin{align}
x = a\cos^3 t &= \frac{a}{4} \left( 3\cos \left(t\right) + \cos \left(3t\right)\right), \\[2ex]
y = a\sin^3 t &= \frac{a}{4} \left( 3\sin \left(t\right) - \sin \left(3t\right) \right).
\end{align}
ਮੂਲ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੈਡਲ ਸਮੀਕਰਨ ਹੈ

r^2 = a^2 - 3p^2,ਵ੍ਹੀਲ ਸਮੀਕਰਨ

s = {3a \over 4} \cos 2\varphi,ਐਸਟ੍ਰੋਇਡ ਜੀਨਸ ਜ਼ੀਰੋ ਦੇ ਇੱਕ ਪਲੇਨ ਬੀਜਗਣਿਤ ਵਕਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਸਲ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਮੀਕਰਨ ਹੈ


\left(x^2 + y^2 - a^2\right)^3 + 27 a^2 x^2 y^2 = 0. ਐਸਟ੍ਰੋਇਡ, ਇਸ ਲਈ, ਡਿਗਰੀ ਛੇ ਦਾ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਬੀਜਗਣਿਤ ਵਕਰ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ

ਐਸਟ੍ਰੋਇਡ ਦੇ ਅਸਲ ਸਮਤਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕੁਸਪ ਸਿੰਗਲਰਿਟੀਜ਼ ਹਨ, ਤਾਰੇ 'ਤੇ ਬਿੰਦੂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤਤਾ 'ਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕੁਸਪ ਇਕਵਚਨਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਦਸ ਇਕਵਚਨਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਡਬਲ ਬਿੰਦੂ ਹਨ।

ਐਸਟ੍ਰੋਇਡ ਲਈ ਦੋਹਰੀ ਵਕਰ ਸਮੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰੂਸਿਫਾਰਮ ਕਰਵ ਹੈ x^2 y^2 = x^2 + y^2. ਇੱਕ ਐਸਟ੍ਰੋਇਡ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇੱਕ ਐਸਟ੍ਰੋਇਡ ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਐਸਟ੍ਰੋਇਡ ਦੀ ਹਰੇਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸਪਰਸ਼ ਰੇਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਹੇਜਹੌਗ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ


*
*
*
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਾਮਨਜ਼ ਉੱਤੇ Astroid ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੀਡੀਆ ਹੈ।"Astroid" at The MacTutor History of Mathematics archive

* "Astroid" at The Encyclopedia of Remarkable Mathematical Forms
* Article on 2dcurves.com
* Visual Dictionary Of Special Plane Curves, Xah Lee
* Bars of an Astroid by Sándor Kabai, The Wolfram Demonstrations Project.