JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Rasi ya Korea

295px|thumb|Ramani ya rasi ya Korea
Rasi ya Korea ni rasi (kwa neno lenye asili ya Kilatini: peninsula) kubwa katika Asia ya Mashariki. Inaingia kuelekea upande wa kusini takriban km 1,100 kutoka Asia bara ndani ya bahari ya Pasifiki. Bahari upande wa mashariki huitwa bahari ya Japani (inaitwa pia Bahari ya Mashariki) na upande wa magharibi huitwa Bahari Njano, kwenye Mlango wa Korea unaounganisha njia mbili za kwanza za maji. Mlango wa bahari wa Korea hutenganisha Korea na Japani ukiunganisha bahari zote mbili za kando. Bahari ya Uchina ya Mashariki iko upande wa kusini.

Hadi mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia, Korea ilikuwa sehemu moja ya kisiasa ambayo kwa harakaharaka ilipata kugonga hadi kwenye eneo la Peninsula ya Korea.

Tangu mwisho wa ukoloni wa Japani 1945 rasi iligawiwa kisiasa, kwanza kati ya kanda za kirusi na kimarekani.

Tangu mwisho wa vita vya Korea tarehe 27 Julai 1953 rasi imegawiwa kati ya Korea Kaskazini na Korea Kusini.

Mipaka ya kaskazini ya Peninsula ya Korea inaeleweka kikawaida kwamba imepakana baina ya Korea Kaskazini na majirani zake wa kaskazini, Uchina (1,416 km ikiwa pamoja na mikoa ya Jilin na Liaoning) na Urusi (19 km). Mipaka hii imejiumba kiasili na mito ya Yalu/Amnok na Tumen/Tuman/Duman. Kwa kuchukua ufafanuzi huu, Peninsula ya Korea (ikiwa pamoja na visiwa vyake) ina eneo la kilomtia za mraba zipatazo 220,847 (85,270 sq mi).
Tazama pia

* Korea
* Korea Kaskazini (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Korea)
* Korea Kusini (Jamhuri ya Korea)
Tanbihi
Marejeo

*
* Lithuanian lake similar to the Korean Peninsula kaibab gordian
Viungo vya nje

* Location of The Korean Peninsula - The Official Korea Tourism Guide Site


Jamii:Rasi za Asia
Jamii:Jiografia ya Korea
Eris

thumb|Picha ya Erisi na mwezi wake
Erisi (alama: ; pia (136199) Erisi au 136199 Erisi) ni sayari kibete kubwa inayojulikana katika mfumo wa Jua letu.
thumb|Picha inaonyesha mwendo wa Erisi kwenye picha zilizopigwa kwa darubini ya anga ya Mt. Palomar. Erisi ni ile nukta ndogo inayochezacheza upande wa kushoto juu ya mstari wa katikati ya picha. Mwendo unaoonekana ni mabadiliko ya mahali pa Eris angani katika muda wa masaa matatu. Nukta nyingine ni nyota tu zinazokaa mahali pamoja.
Tabia ze Erisi

Njia yake ya kuzunguka jua ni nje ya njia ya Pluto. Eros inaonekana ina angalau mwezi mmoja unaoitwa Dysnomia. Makadirio ya kipenyo chake ni 2400 km ambacho ni kikubwa kidogo kuliko Pluto. Inazunguka jua katika muda wa miaka 556.7 ya dunia. Umbali wake na jua ni mara 97 umbali wa dunia yetu. Kutoka Erisi hata jua letu laonekana kama nyota ndogo tu.
Kutambuliwa kwa Erisi

Erisi ilitambuliwa 2005 na wanaastronomia walioongozwa na Dr. Michael E. Brown kwenye paoneaanga Mount Palomar (Marekani). Walichungulia picha za anga zilizopigwa mwaka 2003 wakatambua nukta ya anga lililobadilika mahali.
Erisi ni chanzo cha utaratibu wa "Sayari Kibete"

Kutambuliwa kwa Erisi kulisababisha wanafalaki kuanzisha kitengo kipya cha "sayari kibete". Brown aliwahi kutangaza Erisi kuwa sayari ya kumi ya jua letu. Lakini wataalamu wengine waliona uwezekano mkubwa ya kwamba magimba mengine ya kufanana na Erisi yatapatikana karibuni. Maana ya neno "sayari" kwa kulingana na sayari za ndani ilihofiwa kutavurugika. Hivyo utaratibu wa sayari kibete ulianzishwa.

Hivyo Erisi ilikuwa sababu ya kushushwa kwa cheo cha Pluto ambayo ni ndogo kuliko Erisi.
Viungo vya Nje

* Michael Brown's webpage about
* [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/ Tovuti ya Brown kuhusu mwezi wa Eris
* [http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am2003ub313.html compiled list of data
* MPEC listing
* Java 3D orbit visualization
* Spaceflight Now article
* Slacker Astronomy Interview With Co-Discoverer Trujillo
* NASA - new planet discovered
* Trans-Neptunian Object mp|2003 UB|313 — IAU statement regarding the planetary status of Eris
* Simulation of mp|2003 UB|313's orbit — mp|2003 UB|313 is in a 17:5 resonance with Neptune
* Keck observatory page about the discovery of mp|2003 UB|313's moon
* Parade Magazine on the spacecraft New Horizons
* M. E. Brown et al., Satellites of the largest Kuiper belt objects, Astrophysics Journal Letters, 25 Desemba 2005 preprint
Habari magazetini

* Tenth planet discovered in outer solar system - NewScientistSpace.com
* Astronomers Discover "10th Planet" - Sky & Telescope article
* Tenth Planet Discovered - Astronomy Magazine article
* LARGER THAN PLUTO! 10th Planet Discovered? - Planetary Society
* Tenth planet found! - spaceflightnow.com
* Object Bigger than Pluto Discovered, Called 10th Planet - space.com
* Astronomers detect '10th planet' - BBC News
* You Call That a Planet? How astronomers decide whether a celestial body measures up. - Slate.com
* Hubblesite:Revised diameter (April 2006)
* A Dwarf Planet Is Named: Eris - New York Times

Eris
Rijili Kantori

Rijili Kantori , Rijili Kantarusi au ing. Alpha Centauri (pia: Toliman au Rigil Kentaurus) ni nyota inayong'aa sana katika anga ya kusini kwenye kundinyota la Kantarusi (pia: ing. Centaurus). Ni nyota angavu ya nne angani lakini haionekani kwenye nusu ya kaskazini ya Dunia.

Alpha Centauri ni nyota ya pekee kwa sababu ni nyota yetu jirani katika anga ina umbali wa miakanuru 4.2. Inaonekana angani karibu na kundinyota la Salibu (Crux).
Jina

Jina la Kiswahili ni Rijili Kantori linalotokana na ar. رجل القنطور rijil-al-qantur. Maana ya jina ni "mguu wa kantori (kentauro)" maana mataifa ya kale waliona kundinyota lote kama picha ya kiumbe ambacho ni nusu farasi na nusu binadamu kulingana na mitholojia ya Kigiriki. Jina la kimagharibi "Rigel/Rigil Centauri"[1] linatokana na jina lilelile la Kiarabu kwa "mguu" yaani رجل inayoandikwa kwa herufi za Kilatini ama "rijil" au "rigil" au "rigel". Ilhali kuna nyota kadhaa zilizotazamiwa kama "mguu" kwenye picha za makundinyota, ni kawaida kuongeza jina la kundinyota yake.

Jina la kitaalamu kufuatana na mfumo wa Bayer ni Alfa Centauri kwa maana ya kwamba ilitazamiwa kuwa nyota ya kwanza katika uangavu kati ya nyota za Kantarusi (Centaur).
Mfumo wa nyota tatu

thumb|right|Uhusiano wa ukubwa wa nyota za Kantarusi na jua letu

Rijili Kantori (Alpha Centauri) inaonekana kama nyota moja lakini kwa darubini kubwa inaonekana kuwa mfumo wa nyota tatu zinazokaa karibu na kushikamana kati yao. Nyota mapacha za Alpha Centauri A na Alpha Centauri B ziko miakanuru 4.36 kutoka kwetu na nyota ya tatu Alpha Centauri C au Proxima Centauri ina umbali wa miakanuru 4.22.

Proxima Centauri (yaani nyota ya Kantarusi iliyo karibu zaidi nasi) imegunduliwa kuwa na sayari moja. Vipimo vinavyopatikana hadi sasa zinaonyesha uwezekano mkubwa ya kwamba sayari hii ni ya mwamba (kama dunia yetu, Mirihi au Zuhura) na inaweza kuwa na angahewa, tena katika upeo wa joto unaoruhusu kuwepo kwa uhai.
Marejeo


Jamii:Nyota
Maili

Maili ni kipimo cha urefu. Si kipimo sanifu cha kimataifa SI bali ni kizio cha vipimo vya Uingereza. Zamani ilitumiwa sana lakini siku hizi matumizi yamepungua sana.

Maili si kipimo sanifu cha kimatifa hivyo urefu wa maili moja ni tofauti kati ya nchi na nchi hata kama ni maili ya nchi kavu au maili ya baharini.

Hadi leo inatumiwa katika nchi zinazotumia lugha ya Kiingereza ingawa hizi zote zinaelekea kubadilisha au zimeshabadilisha tayari kawaida yao kwa kutumia kilomita.
Ila tu watu wamezoea maili sana wakiendelea kuitumia.

Maili ya Kiingereza ina futi 5,280 au mita 1,609.

Maili ya baharini ni mita 1,852.
Maili asilia

Asili ya maili ni kawaida ya Waroma wa Kale. Walitumia kipimo cha milia passuum (=hatua 1000) kwa kupima urefu wa mbali.

"Milia" hii ilikuwa sawa na futi za Kiroma 5,000. Kipimo hiki cha Kiroma kilingia katika vipimo vya mataifa ya Ulaya.

Jamii:Vipimo vya urefu
Jamii:Vipimo vya Uingereza
Futi

na katika nchi chache za Jumuiya ya Madola]]
Futi (kiing. foot) ni kipimo cha urefu wa 30.48 sentimita au inchi 12. Asili yake ni urefu wa sehemu ya kanyagio ya mguu wa mwanadamu. Si kipimo sanifu cha kimataifa bali ni kizio cha vipimo vya Uingereza.

Kifupi chake ni ft. au inaandikwa hivyo: futi 5 inchi 11 = 5' 11".

Neno "futi" latumiwa pia kutaja chenezo au rula (chombo cha kupima urefu wa kitu).

Kipimo cha futi kiliingia katika Kiswahili tangu ukoloni wa Uingereza. Kimechukua nafasi ya vipimo asilia vya Kiswahili kama shubiri (takriban 25 cm) na ziraa (takriban 50 cm).

Kihistoria urefu wa futi ilikuwa tofauti kati nchi na nchi. Leo hii inatumiwa zaidi Marekani lakini pia kwa uzoefu katika nchi zinazotumia sana lugha ya Kiingereza hata kama rasmi zimeshakubali vipimo sanifu vya kimataifa SI.

* futi 1 = inchi 12
* futi 1 = 304.8 millimita
* futi 5,280 = maili 1


Jamii:Vipimo vya urefu
Jamii:Vipimo vya Uingereza
Inchi

Inchi (kutoka Kiingereza inch) ni kipimo cha urefu wa sentimita 2.54. Inatumika pamoja na futi na maili. Si kipimo sanifu cha kimataifa SI bali ni kizio cha vipimo vya Uingereza.

Asili yake ni upana wa kidole gumba cha mtu. Kwa hiyo inchi inalingana takriban na wanda kati ya vipimo asilia vya Kiswahili ambayo ni pia kipimo cha upana wa kidole ingawa haikusanifishwa.

* inchi 1 = millimita 25.4
* inchi 12 = futi 1 = millimita 304.8
* mita 1 = takriban inchi 39.37

Kifupi chake inchi ni: "futi 5 inchi 11 = 5' 11".

Kipimo cha inchi kiliingia katika Kiswahili tangu ukoloni wa Uingereza.

Kihistoria urefu wa inchi ulikuwa tofauti kati ya nchi na nchi. Leo hii inatumiwa zaidi Marekani lakini pia kwa mazoea katika nchi zinazotumia sana lugha ya Kiingereza hata kama wameshahamia vipimo sanifu vya kimataifa SI.

Mafundi hutumia inchi wakipima unene wa bomba la maji au wa ubao uliokatwa.

Jamii:Vipimo vya urefu
Jamii:Vipimo vya Uingereza
Kidole gumba

thumb|250px|Majina ya vidole vya mkono:1 Kidole gumba, 2 Kidole cha shahada, 3 Kidole kirefu, 4 Kidole cha pete, 5 Kidole cha mwisho
thumb|left|Kidole gumba

Kidole gumba ni kidole cha kwanza mkononi. Kidole hiki ni tofauti na vidole vingine kwa sababu mwelekeo wake ni wa pekee. Kina viungo vichache pia ni kifupi. Kinatuwezesha kushika vitu.

Katika tamaduni mbalimbali kuonyesha kidole gumba kuna maana ya furaha; kwa mfano kumkubali mtu, kumwambia: Umefanya vizuri au pia kumwonyesha: mimi sijambo, sina matata.


Jamii:Vidole
Morta

Morta (au morita, pia futuri) ni kipimo cha urefu cha takriban cm 18 - 20.

Ni kati ya vipimo asilia vya Kiswahili, ni umbali mkubwa kati ya kidole gumba na kidole cha shahada kwenye mkono mmoja.

Inafanana na shibiri lakini ni fupi.

Morta si kipimo sanifu, lakini katika maisha ya kila siku inasaidia sana. Mtu akijua urefu wa morta yake anaweza kupima vitu vingi haraka. Kwa sababu mtu hutembea na mkono wake kila saa, tofauti na futi au chenezo. Hivyo kuna ushauri wa kwamba kila mtu apime morta yake na kuikumbuka kwani itamsaidia kila mahali. Kwa kawaida morta ya mtu mzima inaweza kuwa kati sentimita 15-20.
Dhiraa

Dhiraa (pia ziraa, kutoka Kiarabu ذراع dhiraac; ing. ni cubit au ell) ni kipimo cha kihistoria cha urefu cha takriban sentimita 50. Iliitwa pia "mkono".

Ni kati ya vipimo asilia vya Kiswahili, ni umbali mkubwa kati ya kidole kikubwa na kisugudi au kiko cha mkono wake.

Dhiraa inalingana na kipimo cha shibiri; dhiraa moja ni sawa na shibiri mbili.
Kipimo cha kale sana

Dhiraa iko kati ya vipimo vya kale kabisa duniani. Inatajwa katika Biblia, kwa mfano Mwa. 6,15-16; Mwa. 7,20; Kut. 25,10.17.23; 1 Fal. 7 na penginepo. Pamoja na dhiraa ya kawaida kulikuwa pia na dhiraa ya pekee yenye urefu kidogo zaidi inayotajwa katika Kitabu cha Ezekieli 40,5 na Ez. 43,13.

Katika milki ya Misri ya Kale dhiraa iliwahi kusanifishwa mapema. Mafimbo yanayoonyesha alama za dhiraa zilipatikana katika makaburi ya Misri yaliyofungwa mnamo mwaka 1300 KK. Dhiraa hii ilikuwa dhiraa ndefu na mafibo yalionyesha kipimo cha milimita 523.5 hadi 529.2
ikiaminiwa kuna uwezekano kuwa sawa na dhiraa ndefu inayotajwa katika Kitabu cha Ezekieli.
Marejeo
Yugoslavia

thumb|Yugoslavia hadi 1991 katika Ulaya
Yugoslavia (Jugoslavija na Југославија kwa Kisirili "Nchi ya Waslavoni ya Kusini") ilikuwa nchi katika Ulaya kusini mashariki kati ya 1918 na 2003.
Ufalme wa Waserbia, Wakroatia na Waslovenia

Ilianzishwa kwa jina la "Ufalme wa Waserbia, Wakroatia na Waslovenia" mwaka 1918 baada ya kuporomoka kwa Austria-Hungaria. Ufalme huu uliunganisha nchi za awali za Serbia na Montenegro pamoja na sehemu za Dola la Austria zilizokaliwa na Waslavoni. Tangu 1929 ufalme ulibadilisha jina kuitwa "Ufalme wa Yugoslavia". Tangu mwanzo tatizo mojawapo la nchi ilikuwa uhusiano kati ya mataifa mawili makubwa ndani yale yaani Waserbia na Wakroatia. Ingawa yote mawili ni karibu sana kuna tofauti za historia, dini na utamaduni ziilizosababisha hofu ya kutawaliwa kwa upande mmoja na mwingine.
Vita Kuu ya Pili ya Dunia

Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia Yugoslavia ilivamiwa na jeshi la Ujerumani. Wapinzani mbalimbali walichukua silaha kupinga wavamizi. Kati ya vikundi hivi wanamgambo Wakomunisti chini ya Josip Broz Tito wakafaulu kuliko jeshi la msituni wa mfalme. Baada ya mwisho wa vita 1945 kundi la Tito lilichukua utawala.
thumb|Bendera ya Yugoslavia tangu 1946
Shirikisho la Jamhuri ya Watu wa Yugoslavia

Katiba mpya ya 1946 iliunda Yugoslavia upya kama shirikisho la kisoshalisti. Majimbo 6 zilizoitwa pia "jamhuri" ziliundwa pamoja na mikoa miwili ya kujitawala ndani ya Serbia:
* 1. Jamhuri ya kisoshalisti ya Bosnia na Herzegovina (mji mkuu Sarajevo)
* 2. Jamhuri ya kisoshalisti ya Kroatia (mji mkuu Zagreb)
* 3. Jamhuri ya kisoshalisti ya Masedonia (mji mkuu Skopje)
* 4. Jamhuri ya kisoshalisti ya Montenegro (mji mkuu Titograd (sasa Podgorica))
* 5. Jamhuri ya kisoshalisti ya Serbia (mji mkuu Beograd) na ndani yake:
*** 5a. Mkoa wa kisoshalisti ya Kosovo (mji mkuu Priština)
*** 5b. Mkoa wa kisoshalisti ya Vojvodina (mji mkuu Novi Sad)
* 6. Jamhuri ya kisoshalisti ya Slovenia (mji mkuu Ljubljana)

Tito aliamua kutotii tena amri na maagizo kutoka chama cha kikomunisti cha Umoja wa Kisovyeti.
Yugoslavia ilifuata siasa ya kutoshikamana na pande zote mbili za vita baridi yaani Marekani na Urusi.

Baada ya kifo cha Tito umoja wa Yugoslavia ulidhoofika. Mashindano kati ya mataifa ndani ya nchi yaliongezeka.
Mwisho wa Yuguslavia

1991 Kroatia, Slovenia na Masedonia zilichukua hatua ya kutoka nje ya shirikisho na kujitangaza kuwa nchi huru za pekee. 1992 jimbo la Bosnia na Herzegovina likafuata na kutoka nje.

Tangu 1992 "Yugoslavia" ilikuwa jina la umoja wa Serbia na Montenegro pekee. 2003 jina la Yugoslavia lilifutwa.

Mwaka 2006 hata umoja uliobaki kati ya Serbia na Montenegro ulifutwa na kila nchi imeendelea pekee yake.

Jamii:Ulaya
Jamii:Nchi za kihistoria za Ulaya
Uranusi

Kuhusu matumizi ya jina Zohali kwa sayari hii tazama kipengele cha "Asili ya jina"

Uranusi ni sayari ya saba kutoka Jua.
Asili ya jina

Waswahili wa kale hawakujua sayari hii. Uranusi ni jina la kimataifa lililoteuliwa katika karne ya 19 baada ya majadiliano marefu kati ya wanaastronomia wa Ulaya. Ni jina la mungu wa Ugiriki ya Kale Urano (Kgi.Οὐρανός) aliyeaminiwa kuwa mungu wa anga. Lugha nyingi duniani zimepokea jina hili kwa sababu astronomia ya zamani haikujua sayari hii.

Vitabu kadhaa vinatumia jina la Kiswahili Zohali

kwa kufuata kamusi ya KAST; lakini hili ni jina la Kiswahili kwa sayari ya sita (Kng. Saturn).
Tabia

Ni sayari kubwa ya tatu ya Mfumo wa Jua hata kama mada yake ni hasa gesi iliyoganda. Jumla ya masi yake ni mara 14 ya dunia hivyo ni sayari nyepesi kulingana na ukubwa wake. Kipenyo chake ni takriban kilomita 50,000.

Inazunguka Jua kwenye obiti inayochukua miaka 84. Umbali wake na Jua ni takriban mara 19 umbali wa Jua na Dunia au kilomita bilioni 2.9; afeli yake ni vizio astronomia 20.11 na periheli yake ni vizio astronomia 18.33.

Hadi mwaka 2023 miezi 27 iligunduliwa. Miezi mikubwa huitwa Miranda, Arieli, Umbrieli, Titania na Oberoni. Ina pia pete kadhaa yaani mawingu ya vumbi, barafu na mawe madogo ambayo ni nyembamba na kuzunguka sayari kwa umbo la pete. Pete za Uranusi ni hafifu kuliko zile za Zohali.

Uranusi inaonekana kama nyota hafifu sana yenye mwangaza wa 5.6 - 6. Kutokana na kuwa hafifu vile na mwendo wake wa pole hakuna utamaduni wowote wa kale ulioitambua kuwa sayari. Ilitambuliwa mara ya kwanza kuwa sayari na tarehe 13 Machi 1781 na William Herschel.
Tazama pia

* Mfumo wa jua
Marejeo

Jamii:Sayari
Jamii:Mfumo wa jua
Ufalme wa Kongo

400px|thumb|Majimbo ya Ufalme wa Kongo mnamo 1648
Ufalme wa Kongo ulikuwa dola la Afrika ya Kati. Eneo lake lilikuwa ndani ya nchi za leo Kongo (Kinshasa), Angola na Kongo (Brazzaville).

Ulianzishwa katika karne ya 14 ikadumu hadi karne ya 17.

Mtawala wake alikuwa na cheo cha "Mwene Kongo" au "Manikongo" wa kabila la Bakongo.

Ufalme huo umejulikana zaidi kihistoria kwa sababu ya mawasiliano yake ya kimataifa. Katika karne ya 15 meli za Wareno zilifika mwambaoni mwake.

Manikongo mbalimbali walijenga uhusiano na Ureno na Kongo ilikuwa taifa la kushikamana na Ureno hadi kuharibika kwa uhusiano huo. Katika kipindi kile taarifa mbalimbali ziliandikwa zinazotupa leo picha nzuri ya ufalme huo.
Jiografia

Wakati wa kukutana na Wareno Ufalme wa Kongo labda ulikuwa na eneo la km² 300,000 ukaunganisha robo ya magharibi ya Kongo (Kinshasa) pamoja na sehemu za Angola na Kongo (Brazzaville).
Utawala

Manikongo alikaa katika mji wa M'banza-Kongo.

Baada ya wafalme kuwa Wakristo Wakatoliki na kujengwa kwa kanisa kuu, jina la "São Salvador do Congo" (kwa Kireno: "Mwokozi Mtakatifu wa Kongo") lilikuwa kawaida kwa mji mkuu wa milki.

Ufalme ukawa na majimbo, wilaya na vijiji. Majimbo yalikuwa saba ya Mpemba, Nsundi, Mpangu, Mbata, Mbamba na Soyo.

Kwa mikataba ya baadaye falme za Kakongo, Loango na Ngoy likatokea shirikisho ya sehemu nne.
Kidole cha shahada

thumb|left|Kidole cha shahada
thumb|250px|Majina ya vidole vya mkono:1 Kidole gumba, 2 Kidole cha shahada, 3 Kidole kirefu, 4 Kidole cha pete, 5 Kidole cha mwisho

Kidole cha shahada ni kidole cha pili mkononi. Iko kati ya kidole gumba na kidole kikubwa. Kidole hiki kinatumiwa sana kwa mawasiliano kati ya watu.

Kwanza hutumiwa kwa kukilenga kwa kitu kwa kwa mtu kwa kusudi la kumaanisha: Ndiye huyu, ndicho hiki! Pia kinadokeza mweleko au upande. Kwa lugha mbalimbali jina la kidole hiki ni "kidole cha kuonyesha" (kiing. index au pointer finger, kijer. Zeigefinger).

Matumizi mazuri hutegemea na utamaduni.

* Kuna utamaduni mbalimbali ambako ni mwiko au tabia mbaya kukilenga kwa mtu.
* Kama mkubwa anakitumia kwa wadogo ni kama onyo: "Usifanye tena hivyo!", "Si vizuri hivyo".
* Kidole hiki kinatumiwa pia kuonyesha namba "1".
* Kinaweza kumaanisha ushindi; katika Kenya alama ya kidole cha shahada kilitumiwa kama alama ya chama cha KANU.


Jamii:Vidole
Kidole cha kati

thumb|200px|Kidole kikubwa
thumb|200px|Majina ya vidole vya mkono:1 Kidole gumba, 2 Kidole cha shahada, 3 Kidole kirefu, 4 Kidole cha pete, 5 Kidole cha mwisho

Kidole cha kati (pia: kikubwa, kirefu) ni kidole cha tatu mkononi. Kiko kati ya kidole cha shahada na kidole cha kati cha kando. Kwa watu walio wengi sana ni kidole kirefu mkononi.

Katika utamaduni mbalimbali ni mwiko kabisa kuonyesha kidole hiki kunatumiwa kwa kusudi la kutukana na kutusi. Lakini kwa wengine hakina maana mabaya hivyo kidole kinaweza kuwa chanzo cha kutoelewana vibaya.


Jamii:Vidole
Kidole cha kati cha kando

left|thumb|150px|Kidole cha kati cha kando au kidole cha pete
thumb|250px|Majina ya vidole vya mkono:1 Kidole gumba, 2 Kidole cha shahada, 3 Kidole kirefu, 4 Kidole cha pete, 5 Kidole cha mwisho

Kidole cha kati cha kando (pia: kidole cha pete) ni kidole cha nne mkononi. Iko kati ya kidole kikubwa na kidole cha mwisho.

Kidole hiki hakina nguvu sana ni hafifu kati ya vidole vingine kwa sababu ya mishipa yake ni michache.

Katika tamaduni za magharibi kinatumiwa kwa ajili ya pete ya ndoa. Wengine hutoa maelezo juu ya imani mbalimbali kama sababu ya desturi hiyo. Labda sababu ya kimsingi ni udhaifu wa kidole hiki: kama ni kidhaifu kati ya vidole hakitumiwi sana kwa kazi kama kidole gumba au kidole cha shahada. Hivyo pete inalindwa zaidi ikiwa kwenye kidole hiki kuliko kwenye kidole kingine.

Kuna lugha kadha ambako kidole hiki huitwa kwa majina kama "kidole cha daktari".

Katika Kirusi, Kifinland na Kituruki kuna imani ya kwamba kidole hiki kina uhusiano na uchawi.


Jamii:Vidole
Muhammed Seif Khatib

Muhammed Seif Khatib (10 Januari 1951 - 2021) alikuwa Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Alipata kuwa waziri kupitia chama cha kisiasa Tanzania, Chama Cha Mapinduzi (CCM).

Pia alikuwa mwandishi wa vitabu vya fasihi ya Kiswahili.

Miongoni mwa kazi zake alizoziandika ni kama vile diwani ya Wasakatonge.
Chanzo

* Tovuti ya Bunge la Tanzania
Tanbihi

Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Waandishi wa Kiswahili
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Frasila

Frasila (pia farasila, frasla; asili ya Kiar.) ni kipimo cha uzito wa takriban 16 kg.

Ni kati ya vipimo asilia vya Kiswahili si kipimo sanifu cha kisasa.

Zamani za biashara ya misafara "frasila" ilikuwa kipimo cha kawaida cha kupima kiasi cha mzigo fulani.
Mara nyingi frasila kilitajwa kama kipimo cha pembe ya ndovu.
Mfano:

"Wakati huu Urori frasila ya ushanga kwa frasila ya pembe, nguo thenashara ila khamstashara kwa frasila, bizari frasila kwa frasila, sanduku ya sabuni kwa frasila ya pembe, baruti khamstashara ratli kwa frasila"
(Maisha ya Hamed bin Muhammed el Murjebi yaani Tippu Tip kwa meneno yake mwenyewe, EALB 1974 § 16, uk. 20)

*frasila 1 = mani 12 = ratili 36 = wakia 576 = ~16 kg
*frasila 10 = jizla 1
*frasila 64 = ~ tani moja
Marejeo

* "frasila" katika tovuti ya sizes.com
* makala "frasila", "ratili" katika kamusi ya Velten
* makala "farasila" katika kamusi ya Sacleux
Thenashara

Thenashara (pia thinashara) ni Kiswahili cha pwani kwa ajili ya namba kumi na mbili (12).

Asili ni Kiarabu "اثنا عشر" (ithnayn `ashara - ithnashara).

Kwa Kiswahili sanifu "kumi na mbili" imechukua nafasi yake lakini bado hutumika.
Thenashara katika Biblia

Katika tafsiri kadhaa za Biblia "Thenashara" inamaanisha hasa Mitume wa Yesu kumi na wawili pale ambapo neno la Kigiriki "dodeka" (=12) linatumiwa kama jina si namba.

Toleo la Biblia (Union Version) linatumia "wale Thenashara" pale ambako Kigiriki asilia cha Agano Jipya kinasema "οἱ δώδεκα" (hoi dodeka) . Pale ambako lugha asilia inatumia "dodeka" kama namba Kiswahili cha Union Version kinatumia "kumi na wawili".

Matoleo mengine ya Biblia, kwa mfano Habari Njema kwa watu wote, hutumia "kumi na wawili" kote.
Thenashara katika Uislamu

Wakati mwingine Thenashara inaweza kumaanisha madhehebu ya Shia katika Uislamu ambalo mara nyingi kwa Kiarabu huitwa "Ithnashara" kutokana na maimamu 12 wanaoheshimiwa. Ni kundi kubwa kati ya Washia hasa nchini Uajemi, Irak na Lebanon.
Marejeo

Jamii:Namba
Jamii:Ukristo
Jamii:Uislamu
Kilogramu

thumb|Nakala ya kilogramu asilia

Kilogramu ni kipimo sanifu cha SI kwa ajili ya masi ya gimba. Kifupi chake ni kg. Sehemu yake ndogo huitwa "gramu" kwa kifupi "g". Kuna gramu 1000 katika kilogramu moja. Hata kama kifizikia kuna tofauti kati ya masi na uzito kilogramu hutumiwa pia kama kipimo cha uzito.

Kilogramu moja ni sawa na masi ya kilogramu asilia ambayo ni kipande cha metali kilichopo mjini Paris kwenye Ofisi ya Kimataifa ya Vipimo. Nakala 40 za kilogramu asilia zilitengenezwa Paris na kutumwa penginepo duniani penye ofisi za kutunza vipimo kitaifa au kikanda.

Kilogramu ilikuwa kati ya vipimo vipya vilivyoanzishwa baada ya Mapinduzi ya Ufaransa pamoja na kipimo cha mita. Kwa jina la asili kilogramu huu unaitwa "gravu", kifupi chake ni "gv". Kiasili kilielezwa kuwa sawa na lita moja ya maji kwenye halijoto ya sentigredi 4 (kamili 3,98 °C). Lakini elezo hili halikuridhika wataalamu wa kimataifa wa vipimo wakaendelea kutengeneza mfano wake wa metali ya platini-iridi.

Nakala zake hutumiwa penginepo kuhakikisha mizani ya taifa fulani ni sahihi.

Siku hizi wataalamu wanatafuta bado njia bora kwa sababu wengi hawaridhiki kutegemea gimba moja ambalo linaweza kuharibiwa au kupotea.

* kilogramu: 1 kg = gramu: 1000 g = gravu: 1 gv
* kilogramu: 1000 kg = megagramu: 1 Mg = kilogravu: 1 kgv = tani: 1 t
Marejeo

* Kilogramu kwenye tovuti ya www.sizes.com
* Tovuti rasmi ya Ofisi ya Kimataifa ya Vipimo
* Gravu kwenye tovuti ya www.bipm.org


Jamii:Vipimo vya uzito
Jamii:Vipimo sanifu vya kimataifa