JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਪਦਾਰਥਵਾਦ

ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਜਾਂ ਭੌਤਿਕਵਾਦ (materialism) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਵਜੂਦ ਹੀ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਹੋਂਦ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰਿਘਟਨਾਵਾਂ, ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਅੰਤਰਕਿਰਿਆ (ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨ) ਵਜੋਂ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਚੇਤਨਾ ਵੀ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥ ਹੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਤੱਤ (ਸਬਸਟੈਂਸ) ਹੈ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਸਿੱਧ-ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਪਦਾਰਥ ਵਸਤੂਗਤ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਕੈਟੇਗਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਕਲ ਕੀਤੀ, ਫੋਟੋ ਉਤਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕਵਾਦ
ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ

ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਉੱਦਮ ਹੈ। 100 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੇ ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਚੀਟੈਕਟ ਸ੍ਰੀ ਮੋਸ਼ੇ ਸੈਫਦੀ, ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ ਯੇਰੋਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਹੋਲੋ-ਕਾਸ਼ਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਕੋਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਫੁੱਲ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਆਰਚੀਟੈਕਟ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਗੈਲਰੀਆਂ

ਲਗਭਗ 30 ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚੋ 14 ਗੈਲਰੀਜ ਤਿਆਰ ਹਨ
ਅੰਦਰੂਨੀ

ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ‘‘ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਜੋਗੀਆ ਝੂਠੇ ਬੋਲੇ ਕੌਣ ਵਿਛੜੇ ਯਾਰ ਮਿਲਾਂਵਦਾ ਈ’’ ਦੇ ਬੋਲ ਗਾਣੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੇ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਸਕੂਲ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਗਠਨ ਤਾਂ 1885 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਨਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖਤਮ। ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਅਤੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾ ਢਾਬੇ ਵਰਗੇ ਚਿੱਤਰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵੱਧਦੀ ਗਈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਮੁੱਢਲੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਆਰੀਆ ਵੱਲੋਂ ਫਤਹਿ ਕਰਨਾ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਆਗਮਨ, ਮਿਸਰ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਫਤਹਿ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਮਲਾਵਰ ਗਜਨਵੀ, ਗੌਰੀ, ਗੁਲਾਮ ਖਿਲਜੀ ਤੁਗਲਕ, ਤੈਮੂਰ, ਸਯਦ, ਲੋਧੀ ਮੁਗਲ ਖਾਨਦਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਗੀਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਸੂਫੀ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ,ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ, ਚਰਿੱਤਰਵਾਨ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਸੰਗੀਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪੜ੍ਹਾਅ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੈਲਰੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਤਨ ਰਾਇ ਜੋ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗੈਰ ਸਿੱਖ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ’ਤੇ ਬੈਠਾ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗੈਲਰੀ


File:Khalsa Heritage Memorial 207.JPG|ਖਾਲਸਾ ਹੈਰੀਟੇਜ਼ ਮੈਮੋਰੀਆਲ ਕੰਪਲੈਕਸ
File:Khalsa Heritage Memorial 095.JPG|ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Night view from the entrance of the campus.jpg|ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਰਾਤ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Khalsa Heritage Complex, Anandpur Sahib, Punjab,India.JPG|ਖਾਲਸਾ ਵਿਰਾਸਤ ਮੈਮੋਰੀਆਲ ਕੰਪਲੈਕਸ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਖਣਯੋਗ ਥਾਂਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਰੇਕੀਆਵਿਕ

ਰੇਕੀਆਵਿਕ () ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼, ਜੋ 64°08' ਉੱਤਰ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਆਈਸਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਕਸਾਫ਼ਲੋਈ ਖਾੜੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। 120,000 ਦੀ ਅਬਾਦੀ (ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਰੇਕੀਆਵਿਕ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 200,000 ਅਬਾਦੀ) ਨਾਲ਼ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਈਸਲੈਂਡ ਦਾ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਧੁਰਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਜੇਰੂਸਲਮ

ਜੇਰੂਸਲਮ ( ; ਅਤੇ/ਜਾਂ ) ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦਰਜਾ ਤਕਰਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੂਡੀਆਈ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ, ਅਬਾਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੇਕਰ ਪੂਰਬੀ ਜੇਰੂਸਲਮ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ
ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 801,000 ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ 125.1 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿੰਨ ਇਬਰਾਨੀ ਮੱਤਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ— ਯਹੂਦੀ ਮੱਤ, ਇਸਾਈ ਮੱਤ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਨੀਲਾ

ਮਨੀਲਾ (, ) ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਪਾਤੇਰੋਸ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਸਮੇਤ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਟਰੋ ਮਨੀਲਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨੀਲਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਨੀਲਾ ਖਾੜੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨਵੋਤਾਸ ਅਤੇ ਕਾਲੂਕਾਨ; ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੇਜ਼ੋਨ ਸ਼ਹਿਰ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਾਨ ਹੁਆਨ ਅਤੇ ਮੰਦਲੂਯੋਂਗ; ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਕਾਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਾਸੇ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰਾਵਣ ਹੱਥਾ

ਰਾਵਣ ਹੱਥਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਲੋਕ ਵਾਜਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਈਸਾ ਤੋਂ 3000 ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੀ ਨਾਮ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰਾਵਣ ਹੱਥਾ ਜਾਂ ਰਾਵਣ ਹਸਤ ਬੀਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕੁੱਝ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਲੇਕਿਨ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਵਾਇਲਿਨ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੀ ਮੀਂੜ ਅਤੇ ਲੱਗਭੱਗ ਡੇਢ - ਦੋ ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਵਾਲੇ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਧਕਟੇ ਸੁੱਕੀ ਕੱਦੂ ਜਾਂ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਖੋਲ ਉੱਤੇ ਬੱਕਰੇ ਦੇ ਚੰਮ ਜਾਂ ਸੱਪ ਦੀ ਕੁੰਜ ਨੂੰ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਚਾਰ ਤੱਕ ਤਾਰਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਲਗਪਗ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬਣਤਰ

ਰਾਵਣਹਥੇ ਦਾ ਸਾਊਂਡ ਬਾਕਸ ਇੱਕ ਕੱਦੂ, ਅੱਧਾ ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਛਿਲਕਾ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਖੋਖਲਾ ਸਿਲੰਡਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਕਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚਮੜੀ ਦੀ ਖਿੱਲਰੀ ਹੋਈ ਝਿੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਬਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਗਰਦਨ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਚਾਰ ਜਾਂ ਵੱਧ ਖੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਡੋਰਾਂ, ਵਾਲਾਂ ਜਾਂ ਸਟੀਲ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਪੁਲ ਉੱਤੇ ਲਟਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਮਦਰਦੀ ਭਰੇ ਧਾਗੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧਨੁਸ਼ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਵਣਹਥੇ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਹੇਲਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਸ ਸਾਜ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੇਲਾ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ 500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ 'ਯਕਸ਼' ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਵਣ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣਹਥੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਸੀ।[2] ਹਿੰਦੂ ਰਾਮਾਇਣ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਨੂਮਾਨ ਇੱਕ ਰਾਵਣ ਹੱਥਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ। ਰਾਵਣ ਹੱਥਾ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸਨ; ਇਸਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਹੱਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਸੀ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਹੱਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]

ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਤਵੀਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਰਬ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਰਾਵਣਸਟ੍ਰੋਨ ਨੂੰ ਨੇੜਲੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਅਰਬ ਰਬਾਬ ਅਤੇ ਵਾਇਲਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਮੁੱਢਲਾ ਮਾਡਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। [3]
ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਤੋਂ

ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸਾਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਵਾਇਲਨ ਵਾਦਕ ਦਿਨੇਸ਼ ਸੁਬਾਸਿੰਘੇ ਦੁਆਰਾ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨਾਦਾ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ ਕਰੁਣਾ ਨਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।[5][6]

ਯੂਰਪੀਅਨ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਲੋਕ ਬੈਂਡ ਹੀਲੁੰਗ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੋ ਐਲਬਮਾਂ ਓਫਨੀਰ ਅਤੇ ਫੁਥਾ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣਹਥੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਰਾਵਣਹਾਥ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੈਮੂਅਲ ਬੇਕੇਟ ਦੇ 1953 ਦੇ ਨਾਵਲ ਵਾਟ ਦੇ ਅਧਿਆਇ 2 ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: "ਇੱਕ ਰਾਵਣ ਹੱਥਾ ਕੰਧ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਮੇਖ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਪਲੋਵਰ ਵਾਂਗ ਲਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।"

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼
ਐਥਨਜ਼

ਐਥਨਜ਼ (; , Athína; ; Katharevousa: Ἀθῆναι, Athinai; Ancient Greek: Ἀθῆναι, Athēnai) ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਐਥਨਜ਼ ਅਫਰੀਕਾ ਖੇਤਰ ਤੇ ਭਾਰੂ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਅਥਨੇ (ਆਥੀਨਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 3.7 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਹਾਮਿਲ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦੀ ਵੱਲ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਆਰਥਿਕ, ਵਪਾਰਕ, ਸਨਅਤੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕਲਬ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਰਪ ਦਾ ਉਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਏਥਨਜ਼ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਰਿਆਸਤ ਅਤੇ ਅਫਲਾਤੂਨ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਇਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਬੱਬ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਕ਼ਤ ਤੱਕ ਦਰਯਾਫ਼ਤ ਸ਼ੂਦਾ ਯੂਰਪ ਉੱਤੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਡੂੰਘੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਅਸਰਾਂ ਦੇ ਸਬੱਬ ਪੱਛਮੀ ਤਹਜੀਬ ਦੀ ਝੂਲਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਥਨਜ਼ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਕਦੋਂ ਰੱਖੀ ਗਈ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਹਜ਼ਾਰ ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਤਹਜੀਬ ਦੇ ਜਰੀਆਂ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਏਥਨਜ਼ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਉਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਸੁਨਹਰੀ ਦੌਰ 500 ਈਪੂ ਤੋਂ 323 ਈਪੂ ਤੱਕ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। 431 ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਏਥਨਜ਼ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰਿਆਸਤ ਸਪਾਰਤਾ ਕੋਲੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਖਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਮਸਤੱਰਦਮ

ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਜਾਂ ਐਮਸਟਰਡੈਮ () ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੋਲੀ ਡੱਚ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੱਦਾਂ ਅੰਦਰ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 820,256 ਹੈ, ਨਗਰੀ ਅਬਾਦੀ 1,209,419 ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਅਬਾਦੀ 2,289,762 ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਉੱਤਰੀ ਹਾਲੈਂਡ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੰਦਸਤੱਦ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਯੂਰਪ ਦਾ 70 ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਹੁ-ਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵੇਨਿਸ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਦਾ ਨਾਮ ਐਮਸਟੈਲਡੇਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਐਮਸਟਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੈਮ ਦੁਆਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਡਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁਗ (17 ਵੀਂ ਸਦੀ) ਦੌਰਾਨ ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੋਰਟ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਨਵੀਨੀਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਹੀਰੇ ਲਈ ਮੋਹਰੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਦੀ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ 19 ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਾਈਨ ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸੂਚੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੁਆਰਾ 1921 ਵਿੱਚ ਸਲੋਟਨ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹਿੱਸਾ ਸਲੋਟਨ (9 ਸਦੀ) ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ।

ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿੱਤੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ, ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (GaWC) ਅਧਿਐਨ ਗਰੁੱਪ ਦੁਆਰਾ ਅਲਫ਼ਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਡਚ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਆਪਣਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ 500 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੱਤ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਿਪਸ, ਅਜ਼ੋਨੋਬੈੱਲ, ਟੋਮਟੌਮ ਅਤੇ ਆਈਐਨਜੀ ਗਰੁੱਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯੂਰਪੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਐਮਸਟਰਡਮ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਬਰ, ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਅਤੇ ਟੈੱਸਲਾ।

ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ, ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਸਟਾਰਟ ਐਕਸਚੇਜ਼, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਹਿਰਾਂ, ਰਿਜਕਸਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਵੈਨ ਗੌਗ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਸਟੈਡੇਲਿਜਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਹਰਿਮੇਟ ਅਮਸਤੱਰਦਮ, ਐਨੇ ਫਰੈਂਕ ਹਾਊਸ, ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਇਸਦੇ ਰੈਡ-ਲਾਈਟ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਈ ਕੈਨਾਬਿਸ ਦੀਆਂ ਕਾਫੀ ਦੁਕਾਨਾਂ ਸਾਲਾਨਾ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਲਾਨੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਹਿਤ

*
*
*
* Charles Caspers & Peter Jan Margry (2017), Het Mirakel van Amsterdam. Biografie van een betwiste devotie (Amsterdam, Prometheus).
*
*
*
*
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* Tourist information about Amsterdam – Website of the Netherlands Board of Tourism and Conventions
* Amsterdam.nl – ਸਰਕਾਰੀ ਸਾਈਟ
* I amsterdam – ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਪੋਰਟਲ
* DutchAmsterdam ਵਿਜ਼ਟਰ ਗਾਈਡ
* ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਸ਼ਹਿਰ ਅਭਿਲੇਖ
* ਮੁਫ਼ਤ ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਆਡੀਓ ਗਾਈਡ
* ਮੁਫ਼ਤ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਪੈਦਲ ਟੂਰ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰਘੂਪਤੀ ਰਾਘਵ ਰਾਜਾਰਾਮ

ਰਘੂਪਤੀ ਰਾਘਵ ਰਾਜਾਰਾਮ (रघुपति राघव राजाराम) ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਹਿੰਦੀ ਭਜਨ (ਹਿੰਦੂ ਗੀਤ) ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚਹੇਤਾ ਗੀਤ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰ ਪਲੂਸਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ। ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੇ ਇਹ ਭਜਨ ਡੰਡੀ ਮਾਰਚ ’ਤੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।

ਰਘੁਪਤਿ ਰਾਘਵ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ॥

ਪਤਿਤ ਪਵਨਾ ਸੀਤਾਰਾਮ ਸੁੰਦਰਾ ਵਿਗ੍ਰਹ ਮੇਘਾ ਸ਼ਿਆਮ ਗੰਗਾ ਤੁਲਸੀ ਸ਼ਾਲਾਗ੍ਰਾਮ ਭਦ੍ਰ ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ ਸੀਤਾਰਾਮ ਭਗਤ ਜਨਾ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸੀਤਾਰਾਮ ਜਾਨਕੀ ਰਮਣਾ ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਜਯਾ ਜਯਾ ਰਾਘਵ ਸੀਤਾਰਾਮ
ਹਵਾਲੇ
ਹੇਗ

ਹੇਗ ਜਾਂ ਦਾ ਹੇਗ ( ; ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸ-ਗਰਾਵਨਹਾਜ ) ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਾਲੈਂਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ੫ ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ (੧ ਸਤੰਬਰ ੨੦੧੧ ਤੱਕ) ਨਾਲ਼ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ੧੦ ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਅਮਸਤਰਦਮ ਅਤੇ ਰੋਤਰਦਮ ਮਗਰੋਂ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਹੇਗ ਅਤੇ ਰੋਤਰਦਮ ਦਾ ਜੁੜਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ੨੦੬ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹਾਗਲਾਂਦਨ ਬਹੁ-ਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰੰਦਸਤੱਦ ਬਹੁ-ਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕੋਨੇ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸਤਪਾਲ ਡਾਂਗ

ਸਤਪਾਲ ਡਾਂਗ (4 ਅਕਤੂਬਰ,1920 — 15 ਜੂਨ,2013) ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ, ਲੋਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਸਮਰਥ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਲੋਕ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਲੇਖੇ ਲਾਇਆ। ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਲਈ ‘ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ੍ਰੀ ਡਾਂਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ 13 ਸਾਲ ਵਿਧਾਇਕ ਰਹੇ।
ਜੀਵਨ

ਸਤਪਾਲ ਡਾਂਗ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਨੂੰ ਰਸੂਲਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਉਦੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ), ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਰਲਡ ਯੂਥ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਬਣਿਆ। 1943 ਦੌਰਾਨ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਪਏ ਅਕਾਲ ਸਮੇਂ ਰਾਹਤ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਮੋਹਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।।943 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਸਹਿਕਰਮੀ ਵਿਮਲਾ ਬਕਾਇਆ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਨੂੰ 1952 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਥੀਸੀਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਾਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਡਾਂਗ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1953 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਹੋਈ ਤਾਂ ਡਾਂਗ ਛੇਹਰਟਾ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ।
ਡਾਂਗ ਅਗਲੇ ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਲਈ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਿਉਂਸਿਪੈਲਿਟੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੋਕਸ ਦੀ ਬਦਲੀ 1967 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਿਰ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫਰੰਟ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਡਾਂਗ ਨੇ ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫੂਡ ਐਂਡ ਸਿਵਲ ਸਪਲਾਈਜ਼ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬੰਗਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਵਿਧਾਇਕ ਹੋਸਟਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1969, 1972 ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੀਟ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ, ਪਰ 1980 ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਸੇਵਾ ਰਾਮ ਅਰੋੜਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ 1982 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵਿਮਲਾ ਡਾਂਗ ਨੇ ਇਹ ਸੀਟ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸੀ।
ਪੁਸਤਕਾਂ

*
*
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013
ਵਿਮਲਾ ਡਾਂਗ

ਵਿਮਲਾ ਡਾਂਗ (1926—10 ਮਈ 2009) ਉਘੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੌਮੀ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮੈਂਬਰ, ਸੂਬਾਈ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਮਿਉੂਂਸਪਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਦਸ ਸਾਲ ਛੇਹਰਟਾ ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 10 ਸਾਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਕਮਿਉੂਨਿਸਟ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਆਗੂ ਰਹੇ।
ਜੀਵਨ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1926 ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ।1943 ’ਚ ਬੰਗਾਲ ’ਚ ਪਏ ਅਕਾਲ ਸਮੇਂ ਰਾਹਤ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1943 ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਟੋਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਗੂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਦ ਟ੍ਰਾਇਲ

ਦ ਟ੍ਰਾਇਲ ਜਰਮਨ ਨਾਵਲਕਾਰ ਫਰੈਂਜ਼ ਕਾਫਕਾ ਦੇ ਜਰਮਨ ਨਾਵਲ 'ਦਰ ਪਰੋਸੈੱਸ' (Der Process) ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਇਹ 1914 ਅਤੇ 1915 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ 1925 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਜੀਵਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸਤਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਜੋਸਫ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਨਾ ਸਿਰਫ ਗਿਰਫਤਾਰ ਹੋਇਆ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਰ ਫਸਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਕੋਈ ਕੋਰੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਅਨੇਕ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ ਯਾਤਨਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਪਰਤਣ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨਸਾਨੀ ਰੂਹ ਕੰਬ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।
ਕਥਾਨਕ

ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਨਾਇਕ ਬੈਂਕ ਦੇ ਵਿੱਤ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਮਿਸਟਰ ਕੇ ਦੀ ਉਸਦੇ ਤੀਹਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੀ ਸਵੇਰੇ ਅਚਾਨਕ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਮਲੂਮ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਦੋ ਨਾਮਲੂਮ ਏਜੰਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਜਲਦ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤੇ ਪਤੇ ਉੱਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਜਰੀ ਭਰਨ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਨਾਵਲ
ਲੂਣਾ (ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ)

ਲੂਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਹੈ। 1965 ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਬਟਾਲਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬਲ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖੀਆਂ ਵਿਅੰਗ-ਟਕੋਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਮਾਸੂਮ ਅਤੇ ਮੂਕ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਦੰਤਕਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਲਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਖਲਨਾਇਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਥਾਨਕ

ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਇਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਿਤਾ ਲੂਣਾ ਨਾਮ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਲੂਣਾ ਪੂਰਨ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਨ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਭਗਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਤੇ ਝੂਠਾ ਇਲਜਾਮ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਆਪੇ ਪਾੜ ਕੇ ਪੂਰਨ ਦਾ ਨਾਮ ਲਗਾ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾ ਕੇ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਵਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਨ ਜੋ ਪੂਰਨ ਦਾ ਪਿਉ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਦੇ ਹੱਥ ਵੱਢਕੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਲੂਣਾ ਖਲਨਾਇਕ ਹੈ।

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੰਤਕਥਾ ਤੋਂ ਉਲਟ ਨਜ਼ਰੀਆ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਲੜਕੀ ਦੇ ਦਰਦ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ, ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਲੂਣਾ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੇਤਾਬ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਦਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰਨ ਉਸਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਦੇ ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਤਾ

ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਿਧਾ ਵੀ ਬਣਾਈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ(ਕਵੀ) ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵਰਗੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਾਤਰ

*ਨਟੀ: ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਧਰਵ ਨਾਇਕਾ ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੀ ਪਰੇਮਿਕਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਇਹਨੂੰ ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ
*ਸੂਤਰਧਾਰ: ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਗੰਧਰਵ ਨਾਇਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਨਾਟਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਟੀ ਸੰਗ ਮੰਚ ਤੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ।*ਈਰਾ: ਲੂਣਾ ਦੀ ਸਹੇਲੀ
*ਮਥਰਾ: ਲੂਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਹੇਲੀ
*ਵਰਮਨ: ਚੰਬੇ ਦਾ ਰਾਜਾ
*ਲੂਣਾ
*ਬਾਰੂ: ਲੂਣਾ ਦਾ ਪਿਓ
*ਪੂਰਨ
*ਸਲਵਾਨ: ਪੂਰਨ ਦਾ ਪਿਓ
*ਗੋਲੀ
*ਇੱਛਰਾਂ: ਪੂਰਨ ਦੀ ਮਾਂ
*ਰਾਜਾ ਚੌਧਲ: ਇੱਛਰਾਂ ਦਾ ਪਿਓ
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ

*ਲੂਣਾ ਆਨ ਲਾਈਨ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਕੰਮ
ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਉਸ ਪੰਜਾਬੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਫੌਜੀ ਨੇਤਾਵਾਂ

ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਸਤਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ

ਹਵਾਈ ਸ਼ਕਤੀ

*Air Chief Marshal Surinder Mehra, Former Chief Of Indian Air Force.
*Air Chief Marshal Nirmal Chandra Suri, Former Chief Of Indian Air Force.
*Air Chief Marshal Satish Sareen, Former Chief Of Indian Air Force.
*Air Chief Marshal Om Prakash Mehra, Former Chief of Indian Air Force.
ਸੈਨਾ

*General Deepak Kapoor, Indian Army Chief.
*General Pran Nath Thapar, Former Indian Army Chief.
*General Om Prakash Malhotra, Former Indian Army Chief.
*General Ved Prakash Malik, Former Indian Army Chief.
*General Nirmal Chander Vij, Former Indian Army Chief.
*Lt General Punita Arora, first woman in the Indian Armed Forces to don the second highest rank of Lt General and the first lady to become the Vice-Admiral of Indian Navy.
ਨੌਸੇਨਾ

*Admiral S.N Kohli, Former Chief Of Indian Navy
*Admiral S.M Nanda, Former Chief Of Indian Navy who became famous as The Man who Bombed Karachi.
ਹੋਰ ਕੁਲੀਨ ਲੋਕ

*Kiran Bedi
ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸੁਰੁਆਤ

*Dewan Mokam Chand
*Diwan Lakhpat Rai
*Diwan Kaura Mal
*Diwan Kabuli Mal
*Diwan Sawan Mal
*Diwan Mulraj
ਬਿਜ਼ਨੈਸ

is a billionaire Indian businessman. He is the chairman and managing director of the Bharti Telecom.]]
* Vinod Dham Father of Pentium Processor
* Brijmohan Lal Munjal, Founder, Hero Group
* Vinod Khosla Co founder Sun Micro Systems
ਕਲਾਕਾਰ

*ਸਤੀਸ਼ ਗੁਜਰਾਲ
*ਮਨਜੀਤ ਬਾਵਾ
Bollywood

*ਪਰਿਥਵਰਜ ਕਪੂਰ
*ਰਾਜ ਕਪੂਰ
*ਸ਼ੱਮੀ ਕਪੂਰ
*ਸ਼ਾਸ਼ੀ ਕਪੂਰ
*ਰਣਧੀਰ ਕਪੂਰ
*ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ
*ਬਬੀਤਾ ਕਪੂਰ
*ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ
*ਰਾਜੀਵ ਕਪੂਰ
*ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਪੂਰ
*ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ
*ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ
*ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ
*ਕਾਜਲ ਅੱਗਰਵਾਲ
Educators and Scientists

*Satish Dhawan
*Har Gobind Khorana Nobel Prize Winner
*Air Commodore Ravish Malhotra
*Kalpana Chawla
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ

ਮੋਹੰਮਦ ਤਕੀ (ਉਰਦੂ: مُحَمَّد تقى‎) (1723 - 20 ਸਤੰਬਰ 1810) ਉਰਫ ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ (مِيرتقى مِير) ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਮੀਰ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਚਲਨ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅੱਛਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਹੋਵੇ। ਅਹਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਅਤੇ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵਲੂੰਧਰੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰਾਸਦੀ ਦੀ ਪੀੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿੱਖਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ:-

ਹਮਕੋ ਸ਼ਾਯਰ ਨ ਕਹੋ ਮੀਰ ਕਿ ਸਾਹਿਬ ਹਮਨੇ
ਦਰਦੋ ਗ਼ਮ ਕਿਤਨੇ ਕਿਏ ਜਮਾ ਤੋ ਦੀਵਾਨ ਕਿਯਾ

ਮੀਰ ਆਪਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਨਫ਼ਰਦ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਤਅੱਲਕ ਉਰਦੂ ਦੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਲਸ਼ਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ;

ਰੇਖ਼ਤੇ ਕੇ ਤੁਮ ਹੀ ਉਸਤਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗ਼ਾਲਿਬ
ਕਹਿਤੇ ਹੈਂ ਅਗਲੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਮੀਰ ਭੀ ਥਾ
ਜੀਵਨ

ਮੀਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉੱਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਜ਼ਿਕਰ-ਏ-ਮੀਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਅਵਧੀ ਤੋਂ ਲਖਨਊ ਦੌਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਰ, ਇਸ ਤੋਂ ਦਸਣ ਨਾਲੋਂ ਛੁਪਾਉਂਦੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦੇ ਬੇਤਰਤੀਬ ਸਮਗਰੀ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੀਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਵੇਰਵੇ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੀਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅੱਤ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰੀ। ਇਸ ਦੀ ਝਲਕ ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਮੀਰ ਦਾ ਜਨਮ 1723 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਸ਼ੀਦ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਮੀਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਜਿਸਦੀ ਝਲਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਰਣ ਉੱਪਰੰਤ, 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ 300 ਰੁਪਿਆਂ ਦਾ ਕਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਕਿਤਾਬਾਂ। 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਏ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ 1 ਰੁਪਿਆ ਵਜੀਫਾ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਗਰਾ ਆ ਗਏ। 1739 ਵਿੱਚ ਫਾਰਸ ਦੇ ਨਾਦਿਰਸ਼ਾਹ ਦੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਮਸਾਮੁੱਦੌਲਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜੀਫਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਗਰਾ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਏ। ਹੁਣ ਦਿੱਲੀ ਉਜਾੜ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਦਿਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਦੀ ਝੂਠੀ ਅਫਵਾਹ ਫ਼ੈਲਾਉਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 20 - 22000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲੁੱਟ ਮਚਾਈ ਸੀ।
ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ

* ਰੰਜ ਖੀਂਚੇ ਥੇ ਦਾਗ ਖਾਏ ਥੇ
* ਦਿਲ ਨੇ ਸਦਮੇ ਬੜੇ ਉਠਾਏ ਥੇ
* ਵਹੀ ਸਮਝਾ ਨਾ ਵਰਨਾ ਹਮਨੇ ਤੋ
* ਜ਼ਖਮ ਛਾਤੀ ਕੇ ਸਭ ਦਿਖਾਏ ਥੇ
* ਕੁਛ ਨਾ ਸਮਝੇ ਕਿ ਤੁਝ ਸੇ ਯਾਰੋਂ ਨੇ
* ਕਿਸ ਤਵੱਕ਼ੋ ਪੇ ਦਿਲ ਲਗਾਏ ਥੇ
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* ਦਿਵਾਨ-ਏ-ਮੀਰ, ਦੇਵਨਾਗਰੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ
* ਮੀਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ)
* ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ ('ਹਿੰਦੀਕੁੰਜ' ਵਿੱਚ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1723
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1810
ਅਮਾਨ

ਅਮਾਨ ( ) ਜਾਰਡਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਬਾਦ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅਮਾਨ ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2010 ਤੱਕ 2,842,629 ਸੀ। ਸਥਾਈ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦੀ 28 ਲੱਖ ਤੋਂ 65 ਲੱਖ ਤੱਕ ਛਾਲ ਲਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਅਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਆਰਥਕ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਗਲਫ਼ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਰਬ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੀ ਰਾਜਪਾਲੀ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਸ਼ਾਸਕੀ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਹਿਰ ਕ੍ਰਮ-ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਮਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਧੂਣੀ ਦੀ ਅੱਗ

thumb
ਧੂਣੀ ਦੀ ਅੱਗ (1977) ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਖੇਡੇ ਗਏ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਧੁਖਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਰਗੀ 'ਲੋਹਾ ਕੁੱਟ', ‘ਬੇਬੇ’, ‘ਕੇਸਰੋ’ ਅਤੇ 'ਕਣਕ ਦੀ ਬੱਲੀ' ਚਾਰ ਨਾਟਕ ਲਿਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਬੱਲੀ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਵਕਫੇ ਦੇ ਬਾਅਦ 'ਧੂਣੀ ਦੀ ਅੱਗ' ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ,“ਕਣਕ ਦੀ ਬੱਲੀ ਪਿਛੋਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਮੈਂ ਕੋਈ ਨਾਟਕ ਨਾ ਲਿਖਆ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਨਾਟਕ ਜਨਮੇ ਤੇ ਮਰ ਗਏ ਕਿਉਂ ਜੁ ਉਹ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਮੰਚ- ਵਿਧੀ ਭਾਲਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਕਈ ਤੀਬਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਕਈ ਮਾਨਿਸਕ
ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਇਸ ਸਾਦਾ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ।”
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ