JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Kiluwiluwi (ndege)

Kwa maana mengine tazama Kiluwiluwi

Viluwiluwi ni ndege wa familia ndogo Vanellinae katika familia Charadriidae. Spishi hizi ni kubwa kuliko zile za familia ndoga ya Charadriinae. Huonekana mara kwa mara kando ya maji, lakini spishi nyingi huonekana pia mbali na maji hata kwa maeneo makavu. Hutaga mayai yao chini na hula wadudu hasa.
Spishi za Afrika

* Vanellus albiceps, Kiluwingozi Utosi-mweupe (White-headed au White-crowned Lapwing)
* Vanellus armatus, Kiluwiluwi Fundichuma (Blacksmith Lapwing)
* Vanellus coronatus, Kiluwitaji (Crowned Lapwing)
* Vanellus crassirostris, Kiluwiluwi Madole-marefu (Long-toed Lapwing)
* Vanellus gregarius, Kiluwiluwi Makundi (Sociable Lapwing)
* Vanellus leucurus, Kiluwiluwi Mkia-mweupe (White-tailed Lapwing)
* Vanellus lugubris, Kiluwijivu (Senegal au Lesser Black-winged Lapwing)
* Vanellus melanocephalus, Kiluwiluwi Kidari-madoa (Spot-breasted Lapwing)
* Vanellus melanopterus, Kiluwiluwi Mabawa-meusi (Black-winged Lapwing)
* Vanellus senegallus, Kiluwingozi (African Wattled Lapwing)
* Vanellus spinosus, Kiluwiluwi Kizibao-cheusi au Chekehua (Spur-winged Lapwing au Spur-winged Plover)
* Vanellus superciliosus, Kiluwiluwi Kidari-chekundu (Brown-chested Lapwing)
* Vanellus tectus, Kiluwiluwi Kishungi (Black-headed Lapwing)
* Vanellus vanellus, Kiluwiluwi wa Ulaya (Northern Lapwing)
Spishi za mabara mengine

* Erythrogonys cinctus (Red-kneed Dotterel)
* Peltohyas australis (Inland Dotterel)
* Vanellus chilensis (Southern Lapwing)
* Vanellus cinereus (Grey-headed Lapwing)
* Vanellus duvaucelii (River Lapwing)
* Vanellus indicus (Red-wattled Lapwing)
* Vanellus macropterus (Javan Lapwing) labda imekwisha sasa
* Vanellus malabaricus (Yellow-wattled Lapwing)
* Vanellus miles (Masked Lapwing)
* Vanellus resplendens (Andean Lapwing)
* Vanellus tricolor (Banded Lapwing)
Picha


Image:White-crowned Plover Vanellus albiceps Front 1750px.jpg|Kiluwingozi utosi-mweupe
Image:Vanellus armatus 2.jpg|Kiluwiluwi fundichuma
Image:Vanellus coronatus1.jpg|Kiluwitaji
Image:Longtoedlapwing.JPG|Kiluwiluwi madole-marefu
Image:Sociable Lapwing.jpg|Kiluwiluwi makundi
Image:Wattled plover edit1.jpg|Kiluwingozi
Image:Kiebitz Spornkiebitz 0508061.jpg|Kiluwiluwi kizibao-cheusi
Image:Black-headed plover.jpg|Kiluwiluwi kishungi
Image:Kiebitz 050424ausschnitt.jpg|Kiluwiluwi wa Ulaya


Image:Vanellus chilensis Valdivia.jpg|Southern lapwing

Image:Maskedlapwing.jpg|Masked lapwing


Jamii:Vitwitwi na jamaa
Maporomoko ya Niagara

thumb|Maporomoko ya Niagara (Horseshoe Falls)
Maporomoko ya Niagara (Niagara Falls) ni mfululizo wa maporomoko ya maji kwenye mto Niagara yaliyopo mpakani mwa Kanada na Marekani kati ya Ziwa Erie na Ziwa Ontario. Ni maporomoko makubwa ya Amerika ya Kaskazini.

Wenyeji hutofautisha maporomoko matatu
* Horseshoe Falls (maporomoko ya mguu wa farasi, yanaitwa pia maporomoko ya Kikanada)
* Maporomoko ya Kimarekani
* Maporomoko ya Bridal Veil (utaji wa bibi arusi)

Ni kitovu cha utalii katika Amerika ya Kaskazini kinachotembelewa na watalii wngi sana.

Kuna miji miwili inayoitwa Niagara Falls upande wa Kanada na mwingine upande wa Marekani.
Tazama pia

* Maporomoko ya Iguazu
Viungo vya Nje

* Picha na Video


Jamii:Maporomoko ya Marekani
Jamii:Maporomoko ya Kanada
Jamii:Jiografia ya Marekani
Jamii:Jiografia ya Kanada
Jamii:Ontario
Jamii:New York
Sankt Peterburg

thumb|300px|Kanisa la Watakatifu Petro na Paulo mjini Peterburg
Sankt-Peterburg (Kirusi: Санкт-Петербург; majina ya kihistoria: Sankt Petersburg, St. Petersburg, Petrograd, Leningrad) ni mji mkubwa katika Urusi ya magharibi kwenye mwambao wa Bahari ya Baltiki. Kuna wakazi milioni 4.7 ikiwa ni mji mkubwa wa pili wa Urusi. Iliwahi kuwa mji mkuu wa nchi.

Sankt Peterburg ilianzishwa mwaka 1703 na Kaisari Peter I wa Urusi kama mji mkuu wake badala ya Moscow ikaendelea kama mji wa kwanza hadi 1918 wakati mji mkuu ulirudishwa Moscow baada ya mapinduzi ya kikomunisti.

Sankt Peterburg ilibadilisha jina mara kadhaa. Mwanzoni kabisa jina la Kiholanzi lilikuwa kawaida "Sankt-Pieterburch". Baadaye mji ulipewa jina lenye umbo la Kijerumani "Sankt Petersburg". Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia serikali ya Urusi ilisikitika jina ni Kijerumani hivyo likabadilihswa kuwa "Petrograd". Baada ya kifo cha Vladimir Lenin kiongozi wa mapinduzi ya Urusi mji ukapewa jina la "Leningrad" kwa heshima yake.

1991 baada ya mwisho wa Umoja wa Kisovyeti jina lilibadilishwa tena kwa kura ya wananchi kuwa "Sankt Peterburg".

Mji unapendeza sana ukiwa na nyumba nyingi za kihistoria. Mji una mifereji mingi ndani ya eneo lake hivyo huitwa pia "Venezia ya Kaskazini". Maonyesho ya sanaa yasifiwa kote duniani.

400px|thumb|left|Ramani ya kale ya St Petersburg na Kronstadt.


Jamii:Miji ya Urusi
Kipwita

Vipwita ni ndege wa jenasi Phalaropus katika familia ya Scolopacidae. Ndege hawa wana rangi ya nyeupe na kijivu. Wakati wa majiri ya kuzaa hupata rangi ya nyekundu angalau kwa ukosi wao (kipwita mwekundu ni mwekundu kwa mwili wote). Wanaweza kuogelea sana kwa sababu vidole vyao vina ndewe. Jike ana rangi kali kuliko dume na huanzisha ubembelezi. Dume huatamia na hutunza makinda. Mayai hutagwa tundrani kwa kanda za akitiki au mbugani kwa Amerika Kaskazini (Wilson’s phalarope). Nje ya majiri ya kuzaa hupisha wakati wao takriban wote kwa bahari kuu. Huonekana pia mara kwa mara kwa maziwa ya chumvi. Hula wadudu na gegereka.
Spishi za Afrika

* Phalaropus fulicarius, Kipwita Mwekundu (Red Phalarope)
* Phalaropus lobatus, Kipwita Ukosi-mwekundu (Red-necked Phalarope)
Spishi ya Amerika

* Phalaropus tricolor (Wilson’s Phalarope)
Picha


Image:Phalaropus fulicarius 1.jpg|Kipwita mwekundu, manyoya ya majiri ya kuzaa
Image:Phalaropus fulicarius 2.jpg|Kipwita mwekundu, manyoya ya nje ya majiri ya kuzaa


Image:Phalaropus lobatus.jpg|Kipwita ukosi-mwekundu, manyoya ya majiri ya kuzaa
Image:Ab bird 019.jpg|Kipwita ukosi-mwekundu, manyoya ya nje ya majiri ya kuzaa


Image:Phalaropus tricolor - breeding female.jpg|Wilson's phalarope, manyoya ya majiri ya kuzaa
Image:Wilson's Phalarope.jpg|Wilson’s phalarope, manyoya ya nje ya majiri ya kuzaa


Jamii:Vitwitwi na jamaa
William Shakespeare

thumb|right|William Shakespeare
William Shakespeare (Aprili 1564 - 23 Aprili 1616) alikuwa mwandishi mashuhuri nchini Uingereza.

Waingereza mara nyingi humtazama kuwa mwandishi mkuu wa lugha yao. Aliandika hasa maigizo na tamthiliya. Alifanya pia kazi ya uigizaji.

Mwandishi huyo akiwa mdogo alikuwa anapenda kusoma sana hadithi mbalimbali ambazo zilikuwa zimeandikwa kwa lugha ya Kilatini. Shakespear alisoma zaidi kazi za wanafalsafa wakongwe wa Kigiriki Aristotle na Plato, pia alipenda sana teolojia.

Maigizo yake hupangwa katika vikundi vya:
* mchezo tanzia
* tamthiliya ya kuchekesha
* tamthiliya ya kihistoria

Kutokana na wingi wa kazi na mada, wataalamu wengine hawakubali ya kwamba maandiko yote yanayojulikana kama ya "Shakespear" yameandikwa na mtu yeye yule, lakini walio wengi wameridhika ya kwamba huyu Shekespear wa kihistoria mwenyewe alikuwa mwandishi wa hayo yote.
Tamthiliya zake

Kati ya maandiko yake mashuhuri ni:
* Michezo Tanzia
** Romeo and Juliet
** Macbeth
** King Lear
** Hamlet
** Othello
** Titus Andronicus
** Julius Caesar
** Antony and Cleopatra
** Coriolanus
** Troilus and Cressida
** Timon of Athens
* Tamthiliya za Kuchekesha
** The Comedy of Errors
** All's Well That Ends Well
** As You Like It
** A Midsummer Night's Dream
** Much Ado About Nothing
** Measure for Measure
** The Tempest
** Taming of the Shrew
** Twelfth Night or What You Will
** The Merchant of Venice
** The Merry Wives of Windsor
** Love's Labour's Lost
** The Two Gentlemen of Verona
** Pericles Prince of Tyre
** Cymbeline
** The Winter's Tale
* Tamthiliya za Kihistoria
** Richard III
** Richard II
** Henry VI, part 1
** Henry VI, part 2
** Henry VI, part 3
** Henry V
** Henry IV, part 1
** Henry IV, part 2
** Henry VIII
** King John

Mchezo tanzia "Julius Caesar" pamoja na tamthiliya ya kuchekesha "The Merchant of Venice" vimetafsiriwa na Mwalimu Julius Nyerere kwa lugha ya Kiswahili ("Julius Kaisari" na "Mabepari wa Venisi")
Viungo vya nje

* Open Source Shakespeare


Jamii:Waliozaliwa 1564
Jamii:Waliofariki 1616
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Fasihi ya Kiingereza
Sturmabteilung

thumb|300px|Askari wa SA wadogo wa kuwachezea watoto
thumb|300px
thumb|300px|Bendera ya SA
Sturmabteilung (Kikosi cha mashambulizi - kifupi cha Kijerumani SA) ilikuwa kitengo cha wanamgambo wa chama cha NSDAP cha Adolf Hitler katika Ujerumani kuanzia 1921 hadi 1945.
Chanzo kama walinzi wa mikutano

Ilianzishwa 1921 kama kikosi cha kulinda mikutano ya NSDAP iliyovurugwa mara nyingi na wapinzani waliosikitika matamshi ya Hitler. Hitler aliweza kutumia wanajeshi walioachishwa jeshini baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Kiongozi wa SA alikuwa kapteni Ernst Röhm.
Sare za kahawia

SA ilivaa sare za rangi ya kahawia zilizopatikana kwa bei nafuu kwa sababu zilikuwa mabaki ya vita. Kikosi kilipiga marufuku pamoja na chama cha NSDAP mwaka 1923 na kuundwa upya 1925. Wakati ule kikosi maalumu kilundwa ndani ya SA kwa ajili ya ulinzi wa Hitler mwenyewe. Kikosi hiki cha Schutzstaffel (SS) kilitengwa baadaye na SA kama mkono wa pekee wa chama cha Nazi. SS ilivaa sare nyeusi.

Kazi ya SA ilikuwa maandamano wakivaa sare zao na kuonyesha kuwepo kwa chama barabarani. Ilitumiwa pia kuvuruga mikutano na maandamano ya vyama vingine na kulinda mikutano ya chama.
Jeshi la Chama

Tangu matatizo ya kiuchumi ya kimataifa ya 1929 Wajerumani wengi walikuwa bila ajira. Katika hali hii idadi ya wanaSA ikaongezeka sana. Mwaka 1930 ilikuwa na wanamgambo 60,000 waliongezeka kuwa 220,000 hadi 1932 na 400,000 hadi 1934.

Katika kempeni ya uchaguzi wa bunge wa 1932 watu 300 waliuawa katika mapigano kati ya SA na wanamgambo Wa vyama vingine.

Baada ya Hitler kushika serikali alitumia vikosi vya SA kutisha wapinzani wake. WanaSA walikamata wapinzani hovyo na kuwapiga. Bunge la 1933 lililokuwa na wapinzani mwanzoni lilipaswa kukutana ilhali wanamgambo wa SA walijaza ukumbi wa mkutano.
Hitler amaliza uongozi wa SA na upinzani ndani ya chama

WanaSA wengi walitegemea mapinduzi ya kumalizia ubepari kwa sababu waliamnini matangazo ya Hitler aliposhambulia mabepari. Lakini Hitler hakuwa na nia hiyo hivyo sehemu za SA walianza kulalamika kati yao.

Mwaka 1934 Hitler aliamua kuwaondoa viongozi wa SA. Katika usiku moja viongozi wakubwa walikamatwa na wanaSS. Takriban watu 130 waliuawa. Viongozi wa NSDAP walitumia nafasi ya kuuawa pia wapinzani wengine katika usiku uleule. Baadaye walitangaza ya kwamba Viongozi hawa wa SA walipanga mapinduzi lakini walizuiliwa.

Kwa tendo hiki Hitler alimaliza dhana zote za upinzani ndani ya chama chake ya NSDAP dhidi yeye menyewe.
SA baada ya 1934

SA iliendelea kama kitengo kikubwa cha NSDAP chini ya viongozi wapya lakini umuhimu wake ulipungua sana. Walipewa tena kazi mwaka 1938 katika mashambulio dhidi ya Wayahudi katika Ujerumani walipochoma moto masinagogi katika Ujerumani na kuvunja nyumba za Wayahudi.

Jamii:Historia ya Ujerumani
Gesi

thumb|180px|Atomi au molekyuli katika hali ya gesi
thumb|180px|Atomi au molekyuli katika hali mango
thumb|180px|Atomi au molekyuli katika hali kiowevu

Gesi ni moja kati ya hali maada. Katika hali ya gesi atomi hazishikani pamoja kama gimba mango bali zaelea kwa mwendo huria.

Atomi na molekuli za gesi huelekea kusambaa na kukalia nafasi yote ambamo imewekwa. Gesi haina umbo wala mjao kamili. Inawezekana pia kukaza gesi kwa mfano ndani ya chombo na kupunguza mjao kwa njia hii.

Mjao wa gesi hutegemea halijoto na shindikizo. Kama halijoto inaongezeka na shindikizo haibadiliki mjao utaongezeka.

Elmenti na dutu nyingi zapatikana kwa hali ya gesi.

Kuhusu gesi inayotumiwa kwa kuichoma kwenye jiko au katika injini angalia gesi asilia.
Tazama pia

* Kiowevu
* Utegili
* Mango

Jamii:Fizikia
Ncha ya kusini

thumb|350px|Ncha ya Kusini na Ncha Sumaku
Ncha ya kusini ni mahali pa kusini kabisa duniani. Neno hili hutaja ama
* ncha ya kijiografia ya kusini au
* ncha sumaku ya kusini.

Duniani iko kinyume cha ncha ya kaskazini.
Ncha ya kusini ya Kijiografia

Ncha ya kusini ya kijiografia iko katikati ya bara la Antaktiki. Ni mahali ambako mhimili wa kuzunguka kwa dunia unagusa uso wa dunia. Mahali hapa papo kwa anwani ya kijiografia ya 90°S na 0°W takriban 2,800 m juu ya UB. Uso wa dunia umefunikwa hapa na ganda nene la barafu lenya upana wa mita 2,700 kwa hiyo uso wa dunia mwenyewe uko kidogo tu juu ya UB.

Mazingira ya ncha ni baridi sana. Antaktika yote hakuna wakazi wa kudumu bali wanasayansi wa mataifa mbalimbali katika vituo vya utafiti. Papo hapo nchani kuna kituo cha Kimarekani kinachoitwa "Amundsen-Scott South Pole Station" penye wanasayansi pamoja na wataalamu 100 - 200. Idadi inategemea na majira, ni wengi wakati wa mchana na wachache wakati wa usiku.

Usiku na mchana ina muda wa nusu mwaka. Macheo ya pekee hutokea kila mwaka tar. 21 Septemba na mchana unaendelea hadi 21 Machi siku ya machweo. Giza inaanza na usiku huendelea hadi Septemba.
Ncha sumaku ya kusini

Ncha ya kuzunguka dunia si sawa na ncha sumaku yaani mahali panapoonyeshwa na sumaku za dira dunia. Hapa ni kitovu cha kusini cha ugasumaku wa dunia.

Ncha sumaku hutembeatembea kama mwenzake huko kaskazini. Kwa sasa iko nje ya Antaktika lakini iko tofauti kila mwaka.
Historia

Watu wa kwanza wa kufikia ncha ya kusini tar. 14 Desemba 1911 walikuwa Roald Amundsen na wenzake kwa jumla kundi la Wanorwei 5. Walitangulia mbele ya kundi la Robert F. Scott waliofika nyuma yao tar. 17 / 18 Januari 1912 nchani lakini walikufa shauri ya njaa na baridi wakati wa kurudi.
Tazama pia

* Ncha ya kaskazini

Jamii:Jiografia
Jamii:Antaktika
Ghuba ya Aden

Guba ya Aden ni mkono pana wa Bahari Hindi kati ya Somalia upande wa kusini na Rasi ya Uarabuni upande wa kaskazini. Inaanza kwenye sehemu ya Bahari Hindi iitwayo pia Bahari Arabu na kuelekea kwa mlango wa bahari wa Bab el Mandeb unaoiunganisha na Bahari ya Shamu.
Eneo, visiwa, nchi na miji ya pwani

Ghuba hii ina urefu wa kilomita 1,000 na upana wake ni kati ya 150 km hadi 440 km. Kimo cha maji hufikia urefu wa mita 3,748. Imepakana na nchi za Yemen, Somalia (au Somaliland) na Jibuti.

Mabandari muhimu zaidi ni Aden nchini Yemen, Berbera nchini Somalia na mji wa Jibuti nchini Jibuti.

Kuna funguvisiwa viwili:
*Sokotra ambayo ni sehemu ya Yemen
* Visiwa vya Zeila mbele ya pwani la Somalia
Jiolojia

Kijiolojia ghuba ya Aden ni sehemu ya kaskazini ya Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki linaloendelea hapa chini ya uso wa bahari.
Bahari ya maharamia

Siku hizi ghuba hii ni kati ya njia za bahari hatari kwa usafiri kwa meli kwa sababu ya maharamia wenye vituo vya hasa Somalia lakini pia Yemen. Manowari za kimataifa zinajaribu kulinda eneo hili.


Jamii:Bahari ya Shamu
Berbera

Berbera ni bandari na mji wa Somalia ya Kaskazini wenye wakazi 260,000. Iko katika sehemu ya Somalia iliyojitenga kwa jina la Somaliland. Ni mji mkuu wa mkoa wa Sahil wa Somaliland na ndio bandari kuu ya bahari ya nchi hiyo. Berbera ni mji wa pwani na ulikuwa mji mkuu wa zamani wa mlinzi wa Somalia ya Kiingereza kabla ya Hargeisa.
Mawasiliano na bandari

Kuna kiwanja cha ndege na barabara za kuunganisha mji na Hargeisa na Burao.

Biashara ya bandari ilikuwa hasa ya kondoo, uvumba na mazao mengine ya Somaliland. Ethiopia imeanza kutumia bandari kwa biashara yake ya nje baada ya kutokea kwa mafarakano kati ya Ethiopia na Eritrea. Biashara ya Ethiopia inaleta mapato makubwa zaidi kwa bandari.
Jiografia

Bandari ya Berbera ni bandari bora upande wa kusini wa Ghuba ya Aden. Hali ya hewa ni joto sana na halijoto inaweza kupita sentigredi 50. Mazingira yake ni jangwa au nusujangwa.
Historia

Habari za kwanza za mji zimo katika Periplus ya Bahari ya Eritrea, kitabu kilichoandikwa mnamo 200 BK. Wakati ule mji uliitwa "Malao".

Historia yake ilifuata historia ya pwani kwa jumla; mara watawala wenyeji walikuwa na madola yao madogo, mara majirani makubwa yaliingia.

Tangu mwaka 1546 Dola la Osmani lilivamia eneo lote na kumpeleka wali wake Berbera. Wakati wa udhaifu wa Waturuki athira hii ilipotea tena. Baada ya vita vya Mahdi katika Sudani Waosmani walipaswa kuondoa wanajeshi wao tena na Waingereza waliingia wakaitawala Berbera kama sehemu ya eneo lindwa la "British Somaliland Protectorate" au Somalia ya Kiingereza.

Berbera ilikuwa bandari kuu ya Waingereza na pia makao makuu ya serikali yao wakati wa miezi isiyo na joto mno.

Baada ya uhuru wa Somalia bandari ya Berbera ilikuwa na umuhimu fulani katika vita baridi kati ya Marekani na Umoja wa Kisovyeti. Serikali ya Siad Barre mwaka 1974 ilifanya mapatano ya ushirikiano na Umoja wa Kisovyeti na manowari za Kisovyeti zilipewa nafasi katika Berbera ikawa kituo cha kijeshi cha Kisovyeti. Ushirikiano huo ulifarakana tangu mwaka 1977 kwa sababu ya vita kati ya Somalia na Ethiopia na Wasovyeti walichagua kusimama upande wa Ethiopia. Barre alitafuta msaada wa Marekani na tangu 1981 Berbera ikawa kituo cha kijeshi cha Marekani.
Picha


File:Berbera, Somaliland.jpg|Berbera.
File:Berbera Port at night 2020.jpg|Bandari ya Berbera usiku 2020..
|Berbera.
File:Berbera Airport 2020.jpg|Uwanja wa ndege wa Berbera 2020.
File:New DP World Berbera Container Terminal Port.jpg|Bandari mpya ya Kituo cha Kontena cha DP World Berbera..

Tazama pia

* Orodha ya miji ya Somalia

Jamii:Miji ya Somalia
Jamii:Miji ya Somaliland
Ncha ya kaskazini

thumb|350px|Ncha ya Kusini na Ncha Sumaku
Ncha ya kaskazini ni mahali pa kaskazini kabisa duniani. Neno hili hutaja ama
* ncha ya kijiografia ya kaskazini au
* ncha sumaku ya kaskazini.

Duniani iko kinyume cha ncha ya kusini.
Ncha ya kaskazini ya Kijiografia

Ncha ya kaskazini ya kijiografia iko katikati ya Bahari ya Aktiki. Ni mahali ambako mhimili wa kuzunguka kwa dunia unagusa uso wa dunia. Mahali hapa papo kwa anwani ya kijiografia ya 90°S na 0°W. Mtu anayesimama hapa anatazama upande wa kusini kwa namna yoyote hata akijizungusha.

Nchani bahari ina kina cha mita 4,087 m. Uso wa bahari umefunikwa hapa na ganda la barafu lenya unene wa mita 3-4. Sakafu ya bahari nchani ulifikiwa mara ya kwanza mwaka 2007 na msafara wa kisayansi wa Urusi kwa kutumia nyambizi.

Mazingira ya ncha ni baridi sana. Eneo lake lenyewe hakuna wakazi wa kudumu watu wa karibu ni Waeskimo wa Greenland na wakazi wa Siberia ya kaskazini (Urusi) pamoja na wanasayansi kwenye vituo vya utafiti.

Usiku na mchana ina muda wa nusu mwaka. Macheo ya pekee hutokea kila mwaka tar. 21 Machi na mchana unaendelea hadi 23 Septemba siku ya machweo. Jua halizami kabisa katika muda huo. Kinachofuata ni machweo na mwanga wa utusiutusi wa wiki kadhaa hadi giza imeanza kabisa inayoendelea hadi Machi.

Kufuatana na kupanda kwa halijoto duniani barafu nchani imeanza kuyeyuka. Wataalamu wengine huamini ya kwamba kuna uwezekano itapotea kabisa katika karne ijayo.
Ncha sumaku ya kaskazini

Ncha ya kuzunkuka dunia si sawa na ncha sumaku yaani mahali panapoonyeshwa na sumaku za dira dunia. Hapa ni kitovu cha kaskazini cha ugasumaku wa dunia.

Ncha sumaku hutembeatembea kama mwenzake huko kusini. Kwa sasa iko kati ya visiwa vya Kanada na ncha ya kijiografia. lakini iko mahali tofauti kila mwaka.
Nyota ya nchani

Kuna nyota moja iliyopo moja kwa moja juu ya ncha kwa kurefusha mhimili wa dunia. Nchani huonekana juu kabisa na katikati ya anga. Katika nusu ya kaskazini ya dunia nyota hii ineonekana kote ikionyesha upande wa kaskazini wakati wa usiku. Zamani mabaharia waliweza kutumia nyota hii wakitaka kulenga baharini wakati wa usiku. Kwa lugha ya falaki ni α Ursae Minoris kwa sababu ni nyota ya kwanza katika kundinyota ya Ursus Minor (dubu mdogo). Huitwa pia Stella Polaris (Kilatini kwa nyota ya nchani).
Tazama pia

* Ncha ya kusini

Jamii:Jiografia
Jamii:Aktiki
Catherine Zeta Jones

thumb|right|180px|Catherine Zeta Jones (2006).
Catherine Zeta-Jones (amezaliwa tar. 25 Septemba 1969) ni mshindi wa tuzo ya Academy-mwigizaji bora filamu wa Kiwelisi anayevuma na kuishi nchini Marekani.

Zeta alianza shughuli za uigiza tangu akiwa mdogo. Baada ya hapo, akawa anaigiza katika sehemu nyingi ndogo-ndogo za filamu na tamthilia za Kiingereza na Kiamerika.

Ameanza kuwa miongoni mwa waigizaji walio maarufu baada ya kujiingiza katika uchezaji wa filamu za Hollywood, moja kati ya filamu alizocheza ni kama ifuatavyo: The Phantom, The Mask of Zorro, na Entrapment iliyocheezwa kunako miaka ya 1990.

Zeta pia aliwahi kushinda tuzo ya Academy kama mwigiza msaidizi-bora wa katika filamu ya Chicago iliyochezwa mwaka 2002 na humo aliigiza kama Velma Kelly. Ni mwanamama wa kwanza wa Kiwelisi-pekee aliyewahi kushinda tuzo hiyo. Zeta-Jones ameolewa na bwana Michael Douglas, ambaye wanafanana tarehe za kuzaliwa. Kwa pamoja wamezaa watoto wawili - Dylan na Carys.
Viungo vya nje

*
*
*

Jamii:Waigizaji filamu wa Welisi
Jamii:Waliozaliwa 1969
Jamii:Watu walio hai
Bahari ya Aktiki

thumb|250px|Ramani ya Bahari ya Aktiki
thumb|250px|Dubu nyeupe huishii katika eno la Aktiki

Bahari ya Aktiki (Aktika) ni bahari inayozunguka ncha ya kaskazini. Ni sehemu ya eneo la Aktiki. Wataalamu wengine huitazama kama bahari ya pekee lakini wengine huona ni bahari ya pembeni ya Atlantiki. Kina kikubwa kiko karibu na visiwa vya Spitzbergen chenye mita 5,608.

Bahari ya Aktiki iko kati ya pwani za Asia ya Kaskazini, Alaska na Kanada katika Amerika ya Kaskazini, Greenland na Skandinavia (Ulaya). Eneo lake ni 14.056 km². Kati ya Greenland na Skandinavia kuna uwazi kubwa unaojifungua kwa Atlantiki ya Kaskazini na mlango wa Bering unaunganisha bahari hii na Pasifiki.

Sehemu kubwa ya eneo lake hufunikwa na barafu yenye unene wa mita 3 lakini sehemu hii imeanza kupungua kutokana na kupanda kwa halijoto duniani.

Mito muhimu inayoingia ni Ob, Yenissei, Lena na Kolyma upande wa Siberia (Urusi) halafu mito ya Yukon na Mackenzie upande wa Amerika ya Kaskazini.
Bahari za pembeni

* Bahari ya Barents
* Bahari ya Kara
* Bahari ya Laptev
* Bahari ya Mashariki ya Siberia
* Bahari ya Chukchi
* Bahari ya Beaufort
* Bahari ya Lincoln
* Bahari ya Greenland
* Bahari ya Norwei
* Bahari Nyeupe
* Bahari ya Baffin


Jamii:Bahari
Jamii:Aktiki
Rocky Mountains

thumbnail|right|280px|Milima ya Miamba
thumb|200px|Mahali pa Rocky Mountains yenyewe
thumb|250px|Ziwa Moraine katika Rockies za jimbo la Alberta - Kanada

Rocky Mountains (Kiing. kwa Milima ya Miamba), kifupi pia "Rockies" ni safu ndefu ya milima katika Amerika ya Kaskazini ambayo ni sehemu ya milima inayofuatana na pwani la Pasifiki kuanzia Alaska hadi Meksiko. Mara nyingi hutazamiwa kuanza katika jimbo la British Columbia upande wa magharibi wa Kanada huelekea kusini hadi jimbo la New Mexico la Marekani. Urefu wa safu hii ni takriban kilomita 4,800. Mara nyingi hata milima ya Alaska na pia ya Meksiko ya kaskazini huhesabiwa kuwa sehemu za nje za Rockies.

Mlima mrefu ni Mount Elbert katika jimbo la Colorado mwenye kimo cha mita 4,401 juu ya UB. Mlima mkubwa katika Kanada ni Mount Robson wa British Columbia mwenye kimo cha mita 3,954.

Kijiolojia Rockies zimejitokeza kutokana kwa kugongana kwa mabamba ya gandunia yaani bamba la Pasifiki na bamba la Amerika ya Kaskazini. Mshtuko wa kugongana au kusukumana kwa mabamba haya yamekunja uso wa ardhi na kuzaa safu hii ya milima.


Jamii:Milima ya Kanada
Jamii:Milima ya Marekani
Herufi

Herufi ni alama katika mwandiko unaofuata alfabeti. Kila herufi ni alama ya sauti au fonimu fulani kama vile A - B - C. . Kifinisia na Kigiriki zilikuwa lugha za kwanza zinazojulikana zilitumia mtindo huu.


Miandiko iliyotangulia muundo huu ilikuwa na alama moja kwa silabi moja yaani mwandiko wa silabi.

Muundo mwingine tena ni alama moja kwa neno moja jinsi ilivyo hadi leo katika Kichina. Faida ya herufi za alfabeti ni ya kwamba alama chache zinatosha kwa kuandika lugha yote. Katika mwandiko wa Kichina mwanafunzi anahitaji kujifunza alama mamia kabla hajaanza kuandika kitu.

Herufi zinazotumiwa zaidi duniani ni zile za alfabeti ya Kilatini. Alfabeti nyingine zinazotumiwa kimataifa ni hasa alfabeti ya Kiarabu na alfabeti ya Kisirili. Herufi zao zatofautiana kwa jumla ingawa kuna pia herufi zinazofanana katika kundi la alfabeti. Kwa mfano alfabeti za Kilatini na Kisirili zote zimetokana na alfabeti ya Kigiriki.

Vilevile alfabeti ya Kiarabu ina herufi za nyongeza ikitumiwa kwa kuandika lugha kama Kiajemi, Kiurdu au lugha za Kiturki.
Tazama pia

* Alfabeti
* Maandiko

Jamii:Alfabeti