JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
අභ්‍යාවකාශ තරගය - සංවිධානය, අරමුදල් සහ ආර්ථික බලපෑම

අභ්‍යවකාශ ගවේෂණයට අවශ්‍ය අති විශාල පිරිවැය හේතුවෙන් ජාතික අභ්‍යවකාශ ඒජන්සි බිහිවුනි. මෙහි විද්‍යාත්මක හා කාර්මික අවශ්‍යතා අරමුණු කරගත් වැඩසටහන් සංවර්ධනය කිරීමට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය හා සෝවියට් දේශය ක්‍රියාත්මක වුහ.

1958 ජුලි 29 දින ජනාධිපති අයිසන් හොවර් විසින් ජාතික ගගනගාමී හා අභ්‍යවකාශ පනතට අත්සන් තැබූ අතර ජාතික අභ්‍යාවකාශ යාත්‍රා විද්‍යා සහ අභ්‍යාවකාශ පරිපාලන ය (National Astronautics and space Act/NASA) පිහිටු වනු ලැබීය. 1958 ඔක්තෝබර් පළවෙනිදා අරඹන ලද නාසා ආයතනය සතුව විද්‍යාගාර 4 ක් ද 46 ක් වයසැති රජයේ ආකාශ යාත්‍රා විද්‍යා ඒජන්සියේ (NACA) සේවකයින් 8000 ක් ද සිටියහ. ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියක 5 ක මුලු අයවැකයට ක්‍රියාත්මක වූ (NACA) ඒජන්සිය වසරක‍ට ඩොලර් මිලියන 5 ක අයවැයක් සහිත NASA ආයතනය බවට හැරිණි. ඇප‍ලෝ යානාව චන්ද්‍රයා මතට ගොඩබැස්වීම NASA ආයතනයේ සාර්ථකත්වයට ප්‍රධානම හේතුව වූ අතර ඒ සදහා ‍ඩොලර් බිලියන 20 – 25 ක් පමණ වැය වුනි.

විශ්වාසදායී සංඛ්‍යාලේඛන වල හිගකම නිසා ඇමරිකානු සහ සෝවියට් දේශයේ අභ්‍යාවකාශ වියදම සංසන්දනය කිරිමට අපහසු ය 1989 වසරේ දී සෝවියට් දේශය විසින් රූබල මිලියන 6.9 ක් අභ්‍යාවකාශ වැඩසටහන් සදහා වැය කල බව එරටින් වාර්තා විය.

සෝවියට් දේශයේ අභ්‍යාවකාශ වෑයම සදහා රට අභ්‍යන්තරයේ ඇතිවුනු විරුද්ධවාදීකම් බලපාන්නට විය. NASA වැනි සංවිධානයක් එවකට සෝවියට් දේශයේ බිහිවී තිබුනේ නැත. විද්‍යාව සමග දේශපාලනය ඕනෑවට වඩා සම්බන්ධ වීම නිසාත් එකිනෙකාගේ පෞද්ගලික මතිමතාන්තර නිසාත් සොව්ය‍ට් දේශයේ අභ්‍යාවකාශ දියුණුව කඩාකප්පල් වුනි. 1964 දී අභ්‍යාවකාශ යානා නිර්මාණය කිරිමේ වැඩසටහන් 30 ක් විවිධ නිරමාණකරුවන් ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් ක්‍රියාත්මක කෙරුණි. කෙසේ නමුත් ඇමරිකාව සමග කරට කර සටනක් ගෙනයාටම සොව්යට් දේශයට නැවතත් අවස්තාවක් ලැබුනු අතර 1974 දී එනර්ජියා නමැති ව්‍යාපෘතිය මගින් ඇමරිකානු අභ්‍යාවකාශය ෂටලය වැනිම ෂටලයක් (බියුරාන් ෂටලය) නිර්මාණය කිරිමට ඔවුන්ට හැකි වුනි.

සෝවියට් දේශය ක්‍රියාත්මකවුයේ ආර්ථික වාසියක් ද ඇති වය. ඇමරිකානු ආර්ථික ය ලොව පළමු තැන ගත් අතර සෝවියට් ආර්ථිකයට හිමිවුයේ දෙවෙනි ස්ථානනයි. අභ්‍යවකාශ තරගය සදහා වැය වුනු විශාල ආර්තික පිරිවැයද 1970 අගභාගය සහ 1980 අතර ඇති වූ ‍සෝවියට් ආර්ථිකයේ බිද වැටීමට දායක වූ බවත් ආර්ථිකය බිද වැටීමට එක් හේතුවක් බවත් ඇතැමි නිරීක්ෂකයින් විසින් පෙන්වා දෙන ලදි.
ඩී.එස්. සේනානායක

දොන් ස්ටීවන් සේනානායක (1884 ඔක්තෝබර් 20-1952 මාර්තු 22) නම් වූ ස්වාධීන ක්‍රියාකාරිකය, 1947 දී 1952 දක්වා ශ්‍රි ලංකාවේ ප්‍රථම අග්‍රාමාත්‍ය ධූරය දැරීය.

ගම්පහ මීරිගම බෝතලේ නම් ගම්මානයේ මුදලි දොන් ස්පාමර් සේනානායක හා දෝන කැතරිනා එලිසඛෙත් පෙරේරා ගුණසේකර සේනානායක මැතිණියට දාව උපන් ඔහු බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණ ද, පියාගේ කීම මත ඇන්ග්ලිකානු ක්‍රිස්තු පාසලක් වු ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයට බැදී ක්‍රිස්තියානුවෙකු බවට පත්විය. පසුව නැවත බුද්ධාගමට හැරවුණු ඔහු, අධ්‍යාපනයෙන් පසුව මිනින්දෝරු දෙපාර්තමේන්තුවට බැඳුණි. 1914 දී පළමු ලෝක සංග්‍රාමයත් සමඟ, 1915 දී සිංහල මුස්ලිම් කෝලාහල සැකකරුවෙකු ලෙස ඔහුව අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදි.

තම සහෝදරයා වූ එෆ්.ආර්. සේනානායක ගේ අඩිපාරේ යමින් 1926 කාලය වන විට ඔහු නිදහස් සටනේ පුරෝගාමියෙකු විය. 1931 දී ඔහුව කෘෂිකර්ම හා ඉඩම් ඇමති ලෙස පත්කරන ලදි. ඔහුගේ කෘෂිකර්ම ප්‍රතිපත්තිය ජනතා ප්‍රසාදයට ලක්විය. 1946 දී ඔහු එක්සත් ජාතික පක්ෂය පිහිටුවීය. 1947 මැතිවරණයෙන් ඔහු අගමැති ධූරයට පත්විය. තමාට ප්‍රදානය කළ නයිට් පදවිය නොපිළිගත්තද බ්‍රිතාන්‍ය සමඟ යහපත් සබඳතා පැවැත්වීය. ගල්ඔය ව්‍යාපෘතිය අරඹමින් ඔහු ඉමහත් ජනතා සේවයක් කළේය. නමුත් 1952 මාර්තු 22 දා හැට අට හැවිරිදි ඩී.එස්. සේනානායක ගාලූ මුවදොර පිටියේදී අසු පිටින් වැටී පසුව එම නිසාම මිය ගියේය.

සිංහලයන් සහ මුස්ලිම් ජනයා ඩී.එස්.සේනානායකට ඉතා ගරු කරන මුත් ඔහුගේ ප්‍රතිපත්ති ඇතැම් දෙමළ ජනයාගේ විරෝධයට හේතු විය.

ඩී.එස්. සේනානායක මහතාගේ බිරිඳ මොලී දුනුවිල මහත්මියගේත් පුතණුවන් දෙදෙනා ඩඩ්ලි සේනානායක හා රොබට් සේනානායකය. ඩඩ්ලි සේනානායක මහතා 1952, 1960, 1965-1970 කාලයේ අගමැති ධූරය හෙබවීය. 1953 අගමැති වූ සර් ජෝන් කොතලාවල ද ඔහුගේ ඥාතියෙකි. ඔහුගේ මුණුපුරෙක් වන රුක්මන් සේනානායක මහතා දැනටද පාර්ලිමේන්තුවේ එ.ජා.ප සභාපති ධූරය දරයි.
මෙයද බලන

* ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පවුල්
මූලාශ්‍ර


ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අග්‍රාමාත්‍යවරු
ප්‍රවර්ගය:ගල්කිස්ස ශාන්ත තෝමස් ආදි සිසුවෝ
ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන්

ක්‍රිකට් ඉතිහාසයේ සර් ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ව සැළකෙන්නේ ශ්‍රේෂ්ඨතම පිතිකරුවා ලෙසය. ක්‍රිකට් විචාරකයෙකු හා ලේඛකයෙකු ලෙස ද සේවය කළ ඔහුගේ ලකුණු සාමාන්‍යය වන 99.94 ඉතිහාසයේ ඕනෑම ක්‍රීඩාවක් ගත් කළ ඉතා ඉහළ දක්ෂතාවයක් ලෙස සැළකේ.

ඔහුගේ 20 වසරක ක්‍රීඩා දිවිය තුළ අති මහත් වාර්තා සමූහයක් පිහිටුවන ලද අතර සමහර ඒවා අදටද නොබිඳී පවති. එකල ඔහුව හැදින්වූයේ පිතිකරුවන් 3 දෙනෙක් තරම් වටිනා වස්තුවක් ලෙසය. වෙනත් ක්‍රීඩකයන් හා ජනමාධ්‍ය සමඟ එතරම් හොඳ සබඳතාවයක් නොදැක්වූවද ඔහුව "ශ්‍රේෂ්ඨතම ඕස්ට්‍රේලියානුවා ” යැයි හැදින්වේ.

ප්‍රවර්ගය:1908 උපත්
ප්‍රවර්ගය:2001 මරණ
මොහිනියාටම්

මොහිනියාටම් කේරළයේ සාම්ප්‍රදායික නර්තනයකි. මෙය ගැහැණුන් විසින් කරන තනි පුද්ගල නර්තනයකි. මොහිනියාටම් සැදී ඇත්තේ මොහින් (නරඹන්නන් වශී කරන්නා) හා ආටම් - ශරීරයේ රිද්මය යන එකතුවෙනි. මෙහි විෂ්ණු දෙවියන් මෝහිනි ලෙස වෙස් ගත් කතන්දර 2 ක් ඇත.
ඒවා නම්,
#ඔහු මෝහිනි ලෙස වෙස් ගෙන යක්ෂයන් පලවා හරින බව.
#විෂ්ණු දෙවියන් මෝහිනි ලෙස වෙස්ගෙන ශිව දෙවි බග්මපුර යක්ෂාවේශයෙන් ගලවා ගන්නා බව.

මෙය විෂ්ණු දෙවියන් ආශ්‍රයෙන් එන නර්තනයක් විය හැකි බැවින් නර්තනයේ තේමාව වන්නේ දෙවියන් කෙරෙහි ඇති ආලය හා බැඳීමයි. දේවදාසින් මෙය තොවිල් බලි ප්‍රදර්ශනය කොට තිබේ. මෙහි නෝතු හා නෝටියාටම් යන අවස්ථා 2ක් ඇත . මෙම නර්තනයේ දකුණු ඉන්දියානු ආභාශයන් වන භාරත නාට්‍යම් හා කතකලි අංග 2 ක් ඇතුලත් කර ඇති අතර, මෙය ආරම්භ කර ඇත්තේ ස්වාධි පිරුනාල් යන රජු සමයේ ය. මෙම නර්තනයේදී උකුල් ප්‍රදේශයේ පැද්දීම හා ශරීරයේ පැද්දීම උපයෝගී කොට ගනී. මෙහි මුලික චලන 40 ක් තිබෙන අතර මෙය අමාවුනල් වේ. මෙහි ඇඳුම වන්නේ සුදු සාරියක් හා රත්තරන් පාටින් ඔප දැමූ කසාබු නමැති වාටියයි. මෙහි පදමාලාවන් හස්ත ලක්ෂණ ලීපිකා වන මුද්‍රා ස්වරූපයන් ගනී. ස්වර සංගීතය විවිධ නාද රටාවන් වන ඩෝලු නමින් හඳුන්වයි. මෙහි ගී තනු මනිප්‍රාවලම් වන අතර එය සංස්කෘත හා මලයාලම් වලින් යුක්ත වේ. නර්තන ශිල්පියා තම දෑත් විවිධ ලෙස හසුරුවන අතර මෙහි පදනම වන්නේ මනස ප්‍රබෝධමත් කිරීමයි.


ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ නර්තනය
ඉන්දියානු නර්තනය - ගොනිපුආ නර්තනය

වර්ථමානයේ බොහෝ ගුරුවරුන් ගොනිපුආ නර්තන ශිල්පීන් වු අතර ඔවුන්ගේ ශෛලියන් නර්තන ශිල්පීන්ට හා ගුරුවරුන්ට පැවත එන්නක් විය. ගමේ පුජනිය ස්ථානයෙන් පැවත එන මෙය නගරයේ වේදිකාව දක්වා විහිදී ඇත. ඔඩිසි නර්තනය මෙය සාර්ථක කර ඇත. මහාරිස් හා ගොමිපුආස් අදටත් සිහිකරන අතර අද වනවිට එම පෙලපතින් පැවත ‍එන ගුරුන් විසින් ඔඩිසි සම්පුදාය ඉදිරියට ගෙන යයි ‍මොවුන් දක්ෂ නර්තන පරම්පරාවක් ඇති කර තිබෙන අතර එහි පැවැත්ම තහවුරු කර ඇත. මෙහි අන්තර්ගතය හා පැවැත්ම පවතින්නේ නර්තන ශිල්පීන්ගේ හා ගුරුවරුන් අතය. 50 වන වර්ෂවලදී ලෝකයා මෙම ඔඩිසි පිළිබද උනන්දුවක් දක්වන්නට විය. ප්‍රියන්බඩා මොහන්ටි විසින් මෙම ඔරිසා සම්භාව්‍ය නර්තන ය විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රදර්ශනය කොට තිබේ. දොස්තර චාල්ස් ෆැබ්රි විසින් මෙම නර්තනය අගය කොට ඇති අතර ඔහු ඉන්ද්‍රානි හෙමන් හට මෙම නර්තන ශෛලිය ඉගෙනිමට උදව් කොට ඇති අතර විදේශ අවධානයට මෙය ගෙන ඒමේ ගෞරවය ඇය‍ට හිමි වේ. ගුරු ප්‍රභූන් වන පද්මවිභූෂන් නෙලුචරන් මොහපුත්‍ර, පන්නාජ් චරන් දාස්, ඩෙබි ප්‍රසාද් ‍ඩාස්, මායාදාර් රබුට් සහ නර්තන ශිල්පීන් වන සන්ජුකූට පනිග්‍රාහි, කුට් කුම් මොහන්ට් සොනාල් වංසින්, මාඨීවි වමුද්ගල් හා‍ ග්‍රොරීමා මෙම නර්තනයේ පැවැත්මට දායක වී ඇත.

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ නර්තනය
ඉන්දියානු නර්තනය - සාම්ප්‍රදාය හා නර්තන ශිල්පීන්

ඉන්දියානු නර්තනය - සාම්ප්‍රදාය හා නර්තන ශිල්පීන්


ඔඩිස් නර්තන ශිල්පිනිය මොනාලිසා ශේෂ් ඉරැ දේවාලය ඉදිරිපිට (නෝනාර්න්)

ඕඩිසි පිලිබද මතයක් ගුහා වල හෝ ශාස්ත්‍රීය ග්‍රන්ථ වල ස‍ටහන් වී තිබුනත්, මෙම නිර්මාණයේ ජිවමාන සම්ප්‍රදාය මහරිස් හා ගොමිප්‍රදාස් ගේ සංගන‍නයේ ඇත. මහරිස් යනු සේවසාසින් කිරිසා සිට පැරණි මාරි දෙවියන්ගේ සේවය සදහා එතෙන තෝරාගෙන ඇත. මාරි දෙවියන් වෙනුවෙන් ගායනයේ හා නර්තනයේ යෙදෙයි. මොවුන් නර්තනයේ යෙදෙන්නේ ගීත් ගෝවින්ද්ගේ ගී තනු වලට ය. ජයදේවියගේ තාලයට පෙර මහාරිස්වරැන් නිරිමා රගදැක්වූ අතර අභිනය මන්ත්‍ර හා ස්ලෝන මත රගදැක්විය. මහරිස් සම්ප්‍රදාය ඇණහිටීමට විවිධ කාරණා බලපෑ අතර, ගොටිපුආ සම්ප්‍රදාය ඉස්මතු විය. ගොට්පුදාස් යනු නරැරැ පිරිමි දරැවන් ගැහැණු මෙන් ඇද නර්තනයේ යෙදීමයි. මහරිස් විසින් මෙය මොවුන්නට පුරැදු කර ඇත. මහරිස් නර්තනයේ යෙදී ඇත්තේ පන්සල් ඇතුලේය. මහරිස් නල්ලි 2 න් වන බිමාරි හා ගවුනි මහරිස් දේවස්ථාන යේ ප්‍රජනීයම නාටරයට යා හැකි අතර බහාරි ගවුනි වරැන්ට එහි යාමට අවසර නොදැක් විය. නමුත් තරැණයින්ට මෙම කාලය අතරතුර වෛයිශ්නාවු නවියන් රාධෘ හා ක්‍රිෂ්නා වෙනුවෙන් තනු නිර්මාණය කලහ. වර්තමානයේ ද ඔඩිසි යේ මෙම ගීතනු අඩංගු වේ. අශ්ටපඩි රග දැක්වීමේ දී එය මනා රිද්මයකට චලනය කෙරෙන රංගනයක් වන අතර එම අවස්ථාව ධරියා ගීත ගායනා අවස්ථාවේ තරමක් ගොරහැඩි චලනයක් බවට පත් වේ.
ඉන්දියානු නර්තනය - ශාවිටීස් සම්ප්‍රදාය

ශාවිටීස්වරුන් ශිව දෙවියන් වන්දනාමාන කරයි. නර්තනයේ අංග 2 ක් ඔහු තුලින් පිළිඹිබු වේ. එනම් ලස්සා හා තන්ඩාවා වේ. ලස්සා වෙතින් පිළිඹිබු වන්නේ අලංකාරය, ප්‍රසන්න බව, ආලය වේ. ලස්සා විසින් ශිව දෙවියන්ගේ ප්‍රතිරූපය නිරූපනය වේ. මේවා කල්යාන සුන්දර, වර්ශවහන, යෝ‍ගේශ්වර, නට්ටාවලම්බිත, සුඛසහමුර්ති, වෛයිනාන මුර්ති, චීනමුදිරා, අනුගෘහමුර්ති හා චන්ද්‍රශේකර වේ.

දේවි, ශිව දෙවියන් හඳුන්වන නාමයක් වන අතර විද්‍යාමාන වන කාලි, මහාකාලී, ශම්ශනකාලි හා බහිරවීය. දේවි හට වෙනත් රූප තිබෙන අතර සෑම කෙනෙක්ම විශේෂිත භාවයක් පිළිඹිබු කෙරේ. මහා විද්‍යා හා සැනමන්ත්‍රිනාස් 10 න් ද මෙය සිදු වේ. මෙම සෑම රූපයක් ම නර්තනයේ විලාසයෙන් එහි භාව සම්බන්ධතාවය විදහා දක්වයි. දේවිගේ අනෙකුත් භාව රූප විදහා දැක්වීමේ දී ද මෙම ක්‍රමය භාවිතා කර ඇත.
සටහන්
නර්තන අධ්‍යාපනය හා ශිල්පය

1920 වර්ෂයේ නර්තන අධ්‍යනය ශ්‍රාස්ත්‍රීය විෂයක් ලෙස පිළිගැනිනි. වර්තමානයේ මෙම විෂයයන් පූර්ණ පද්ධතියන් වන්නේ විශ්වවිද්‍යාල, සෞන්දර්යය හා මානව වැඩසටහන් තුලය. 20 වන ශතවර්ෂයේ දී ප්‍රායෝගික දැනුම හා සමානව ශාස්ත්‍රීය දැනුම ද ප්‍රායෝගික පර්යේෂණ සදහා උපකාර විය. විශාල නර්තන පාඨමාලාවන් ඇති අතර ඒවායින්,


• විශේෂඥ පුහුණුව : විලාසය හා ශිල්ප ක්‍රම

• පුහුණු පර්යේෂණ : නැටුම් ශාස්ත්‍රය රඟ දැක්වීම

• මානව ශිල්ප ශාස්ත්‍රය

• නර්තන චිකිත්සාව

• නර්තන හා ශිල්පය

• ලබාන් චලනය

පරිපූර්ණ නර්තන ශාස්ත්‍රීය පාඨමාලාවන් BA (Hons) සිට PhD හා අනෙකුත් පශ්චාත් ආචාර්ය උපාධි දක්වා විහිදේ. බොහෝ නර්තන විශේෂඥයන් මෙම පාඨමාලා හදාරා විශේෂඥ නර්තන වෘත්තිකයන් ලෙස ක්‍රියා කරයි.
සටහන්

{|

|Dance - Dance studies and techniques
{|
ඇක්සුමයිට් අධිරාජ්‍යය

ක්‍රි.පු 1 වැනි සියවසේ සිට ජාත්‍යන්තර වෙළෙදාමේ පුරෝගාමියෙකු වූ ඇක්සුමයිට් රාජ්‍යය එම සියවසේ අගභාගය වන විට ඉස්ලාම්වරු වෙළෙදාමේදී නැගීසිටීමත් සමඟ අඩාල විය.

අප්‍රිකා මහද්වීපයේ ඊසාන දිගින් වූ ඉතියෝපියාව හා එරිත්‍රියා රාජ්‍යයන් මැදිකොට වු ඇක්සුම් අධිරාජ්‍යය පුරාණ ඉන්දු-රෝම මුහුදු වෙළෙඳ මාර්ගයේ වැදගත් කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස සැලකිණි.

ක්‍රි.පු 1 වැනි සියවසේදී ලියැවුණු "Periplus of the Erythraean Sea” කෘතියේ සඳහන් පරිදි ඇක්සුම් අධිරාජ්‍යය ඇත්දත් අපනයනය සඳහා මහත් ප්‍රසිද්ධියක් උසුලා ඇත. එම කෘතියේ වැඩිදුරටත් සඳහන් වන්නේ එකල මෙම අධිරාජ්‍යය සොස්කේල්ස් (Zoscales) නම් පාලකයෙක් යටතේ පාලනය වූ බවයි. මොහු ඇක්සුම් රාජ්‍යයට අමතරව රතු මුහුද ආශ්‍රිත වූ ඇඩියුලිස් (Adulis) හා ඇවලයිට්ස් (Assab) නම් වරායන් දෙකද පාලනය කර ඇත.

ඇක්සුම් රාජ්‍යය වඩාත් වැදගත් වීමට එහි පිහිටීම මහත් සේ ඉවහල් වේ.ඊට හේතුව නම් මෙම අධිරාජ්‍යය ඉන්දු-රෝම මුහුදු වෙළෙඳ මාර්ගයේ පිහිටීමයි. ක්‍රි.ව 100 පමණ වන විට මෙම මුහුදු වෙළෙඳාම වඩාත් දියුණු තත්ත්වයකට පත්වීම ඇක්සුම් රාජ්‍යයට වාසි දායක විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇක්සුම් රාජ්‍යය යටතේ පාලනය වුණු ඇඩියුලස් වරාය අප්‍රිකානු අපනයනයන් සඳහා භාවිතා වුණු ප්‍රධානතම නැව්තොට බවට පත්විණි.

ක්‍රි.පූ 1 පමණ වන විට ඇඩියුලස් වරාය පිහිටි කියෝපයිට් නම් භූමි ප්‍රදේශයද ඇක්සුම් රාජ්‍යයට ඈදා ගැනුණු අතර දෙවන හා තෙවන සියවස වන විට රතු මුහුදෙන් දකුණු භූමි ප්‍රදේශය දක්වා ඇක්සුමටයිට් අධිරාජ්‍යය විහිදී තිබිණි.
සටහන්

{|

|Axumite_Kingdom


ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාවේ ඉතිහාසය
පුරාණ ඉන්දියාව

ක්‍රි.ව 3300-1700 වකවානුවේදී පකිස්ථානය, බටහිර ඉන්දියාව හා ඇෆ්ගනිස්ථානය ඇතුළු විශාල බිම් ප්‍රදේශයක් පුරා ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය විහිදී පැවතිණි. මෙය "හරප්පා” ශිෂ්ටාචාරය ලෙස ද හැදින්වේ. අතීතයේ දී ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාර වැසියන් සුමේරියන්වරු සමඟ ද සම්බන්ධතා පවත්වා ඇතිමුත් මෙය වර්තමාන ලෝකයට දැන ගැනීමට හැකිවූයේ 1920 දී සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙසය.

සංස්කෘත භාෂාවෙන් ලියැවී ඇති සෘග්වේදයට අනුව මෙහි ඉතිහාසය ක්‍රි.ව 1500 දක්වා විහිදී ඇත. සංස්කෘත සාහිත්‍යයේ සඳහන් වන පරිදි ක්‍රි.ව 500 දී පමණ මෙහි පාලනය රාජාණ්ඩු සහ සමූහාණ්ඩු 16 ක් යටතේ සිදුවිණි. ඒ අතරින් මගධය, කෝසල හා කුරු යන රාජ්‍යයන් ප්‍රධාන තැනක් ගනී. රාමායනය, මහා භාරතය වැනි මහා වංශකතාවන්ද මෙකල බිහිවී ඇතැයි සැලකේ.

ක්‍රි.ව. 6 දී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පහළ වීමත් සමඟ ඉන්දියානු ඉතිහාසයේ පිබිදීමක් දක්නට ලැබේ. එවකට "මහජනපදාස්” නමින් හැදින්වූ රාජ්‍යයන් 16 අතරින් අශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ බලවත් වීමත් සමඟ මගධ රාජ්‍යය වඩාත් ප්‍රබල විය. දකුණු ඉන්දියාවේ පැවති කේරළ පාණ්ඩ්‍ය හා චෝළ වැනි කුඩා දෙමළ රාජ්‍යයන්ගේ සහය ද ඊට ලැබිණි.

ක්‍රි. වර්ෂ 320-550 අතර කාලවලදී පැවති ගුප්ත අධිරාජ්‍යයාගේ සමයේදී ද ආගමික හා අධ්‍යාපනික වශයෙන් ඉන්දු වැසියන් ඉතා දියුණු මට්ටමක සිටි බව ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. එකල භාවිතා වූ ප්‍රධාන භාෂාව සංස්කෘත වූ අතර ඊට අමතරව ප්‍රාදේශීය වශයෙන් භාවිතා වූ භාෂා කීපයක් ද විය.

ශතවර්ෂ 1-15 ත් අතර කාලයේ ඉන්දියාව, ආර්ථීක වශයෙන් මහත් වූ දියුණුවක් අත්කරගෙන තිබූ අතර මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ යටත් විජිතයක් වූවායින් පසුව එම ගොඩනගාගත් ආර්ථීක සංවර්ධනය ශිඝ්‍ර කඩාවැටීමකට ලක්විය.
සටහන්

{|


|Ancient_history Ancient_India
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව
ඇසිරියානු කලාව හා ගෘහනිර්මාණකරණය

ඇසිරියානු කලාව හා ගෘහනිර්මාණකරණය


ඇසිරියානුවන් යනුවෙන් හැදින්වෙන්නේ මධ්‍ය ලෝකඩ යුගයේ ටයිග්‍රීස් නදී නිම්නයේ ජීවත් වූ මනුෂ්‍යයන් කොට්ඨාශයකි.

මොවුන්ද බැබිලෝනියානුවන් අනුකරණය කරමින් ආගමික ස්ථාන ආදිය මැටියෙන් සාදන ලදි. කෙසේ වෙතත් බැබිලෝනියානුවන්ට මෙන් ඇසිරියානුවන් හට පාෂාණ හිඟයක් නොතිබිණි.

කල්යත්ම ඇසිරියානු නිර්මාණවලින් මෙම බැබිලෝනියානු ආභාෂය ඉවත් වූ බවක් පෙනේ. ඒ මන්ද යත් කල්ගතවනවිට ඇසිරියානුවන් සිය ඉදිකිරීම් වලට පාෂාණ යොදාගෙන ඇති හෙයිනි.
ඉන්කා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය

ඉන්කාවරුන්ගේ කලා නිර්මාණ අතර ගෘහ නිර්මාණශිල්පය ප්‍රධාන තැනක් ගනී. මීට උදාහරණයක් ලෙස කුසෝ (ක‍මzජද) අගනගරය පෙන්වා දිය හැක. එකල නිමවූ ශෛලමය ආගමික ස්ථාන ඒවායේ බිත්ති එකතුවන ස්ථානයන් ගෙන් පිහිතුඩක් මත රිංගවිය නොහැකි තරමට තාක්ෂණික වශයෙන් දියුණු තත්වයක පැවතිණි.

ටිටිකකා විලෙන් දකුණට වන්නට පිහිටා ඇති භූමි භාගය අත්පත්කරගත් පසු ඉන්කාවරුන් ටිවානාකු (ඔසඅ්බ්නම) ප්‍රදේශයෙන් ගල් වඩුවන් ගෙන්වා ගත් බවටද සාධක හමුවී ඇත.

මෙකල නිමවුනු බොහෝ නිර්මාණ ලාකෝ (ඛ්රජද) පුරා විද්‍යාත්මක කෞතුකාගාරයේ අදටත් ඉතාමත් සුරක්ෂිතව මහජන ප්‍රදර්ශනය සඳහා තැන්පත් කර ඇත.
බ්‍රිතාන්‍ය දූපත්

thumb|right|බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් රතු පැහැයෙන් දක්වා ඇති සිතියමක්.
එක්සත් රාජධානියෙහි නීතියට අන්තර්ගතව සැළකූ කල බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් යන පදයෙන් අදහස් වන්නේ 1889 සිට පහත දැක්වෙන රාජ්‍යයන් සතර සාමුහිකව හැඳින්වූ නාමයයි:
*මහා බ්‍රිතාන්‍ය සහ උතුරු අයර්ලන්ත එක්සත් රාජධානිය (පූර්වයෙහි මහා බ්‍රිතාන්‍ය සහ අයර්ලන්ත එක්සත් රාජධානිය);
*ජර්සි පිස්කල් ප්‍රදේශය;
*ගුවර්න්සි පිස්කල් ප්‍රදේශය (ඇල්ඩර්නි, හර්ම්, සහ සාර්ක් ඇතුළුව); සහ
*අයිල් ඔෆ් මෑන්.
ලෝකඩ යුගය - චීනය

ලෝකඩ යුගය - චීනය

චීනය තුල ලෝකඩ යුගය පැවතුනු කාලසීමාව තවමත් ඉතිහාසඥයින් විසින් නිවැරදිව හදුනාගෙන ඇත. යුරෝපයේ ලෝකඩ යුගයේදී සිදුවූ විශේෂ වෙනස්කමක් වූයේ එකල පැවති ගල් ආයුධ සියල්ලක්ම පාහේ ලෝකඩ වලින් නිපදවීමයි. නමුත් චීනයේ මුල් කාලයේදීම යකඩ උණු කිරීමේ තාක්ෂණය පැවති නිසා, චීනය තුළ ලෝකඩ යුගය ආරම්භ වූ කාල සීමාව නිර්ණය කිරීමට අපහසුය. තවත් මතයක් වනුයේ චීන ලෝකඩ යුගයේ පැවැත්ම ක්‍රි.ව 2000-771 අතර කාලයේ එර්ලිටෝ (ෑරකසඑද) සමයේදී සිදුවුනු බවයි. එමෙන්ම චිනය මෙම ලෝකඩ තාක්ෂණය මෙසපොටේමියාවෙන් ලබාගන්නට ඇතැයි ද ඇතැම් ඉතිහාසඥයෝ මත පලකරති.

ක්‍රි.ව 6 වන ශතවර්ෂයේදී පමණ චීනය යකඩ සොයා ගැනු ලැබුවත් එය නිර්මාණ සඳහා බහුලව භාවිතා කර නොමැත. කෙසේ වෙතත් ඒ වන විටත් ඔවුන් සතුව යකඩ උණුකිරීමේ තාක්ෂණය තිබූ බවට සාක්ෂි ඇත. ඔවුන් එකල ලෝකඩ වලින් නිර්මාණය කල බොහොමයක් භාණ්ඩ ගෘහස්ථ ප්‍රයෝජනය සඳහා වූ මෙවලම්ය.
ලෝකඩ යුගය- යුරෝපය

ලෝකඩ යුගය- යුරෝපය


මධ්‍යම යුරෝපය

මධ්‍යයම යුරෝපය තුල ලෝකඩ යුගය පැවතියේ ක්‍රිපූ (1800-1600) කාලසීමාවේදීය. මීට සාක්ෂි ලෙස එම කාලයේදී ඉදිකෙරුණු සොහොන්කොත් වලින් ලෝකඩ භාණ්ඩ හමුවී ඇත.

උතුරු යුරෝපය

උතුරු යුරෝපයේ ජර්මනිය, ඩෙන්මාර්කය, ස්විඩනය හා රෝමය වැනි රටවලින් එකල ලෝකඩ වලින් නිමැවුනු කලාත්මක නිර්මාණ සොයාගෙන ඇත. සමහර භාෂා විශාරදයින් පවසන ආකාරයට ඡරදඑද- ෂබාද ෑමරදචැ්බ භාෂාව ක්‍රි.ව 2000 දී මෙම ප්‍රදේශවල භාවිතයට පැමිණ ඇති අතර පසුකාලීනව වර්තමාන ජර්මානු භාෂාවල විකාශනය පිණිස ද ඉවහල් වී ඇත.
ඊජිප්තු - ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය

ඊජිප්තු - ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය

පුරාණ ඊජිප්තු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය විදහා දක්වන අංග අතර පිරමීඩ හා ආගමික ස්ථාන ප්‍රධාන තැනක් ගනී. ආදී ඊජිප්තු ගල් වඩුවෝ මෙම නිර්මාණ සඳහා ඉතා දියණු මෙවලම් හා ආයුධ භාවිතා කර ඇත.

එකල සමාජයේ ප්‍රභූවරුන්ගේ නිවාස තැනීමට වටිනා අමුද්‍රව්‍ය යොදා ගෙන තිබූ අතර අද වන විට ඒවා සියල්ලක්ම පාහේ විනාශ වී ඇත. නමුදු මල්කාටා හා අටාමා යනුවෙන් හැදින්වෙන රජමාළිගා දෙකක නටඹුන් තවමත් ඉතිරිව ඇත. ආගමික ස්ථාන වැනි ඉදිකිරීම් කළුගලින් නිමවා ඇත්තේ ඒවායේ දිඝුකාලීන පැවැත්ම උදෙසාය.

දැනට හමුවී ඇති ඉපැරණිතම ආගමික ඉදිකිරීම් ගල්කණු වලින් සමන්විත ශාලා වලින් යුක්තයි මීට නිදසුන් ගිසා ප්‍රදේශයෙන් සොයාගෙන ඇත. මස්ටාඩා (ඵ්ිඒා්) ප්‍රදේශයෙන් හමුවී ඇති සොහොන් කොත ද එකල පැවති සොහොන් කොත් ඉදිකිරීම් කලාව මැනවින් විදහා පායි.
පුරාණ මෙසපොටේමියාව

සුමේරියානු සංස්කෘතියේ ආරම්භය ක්‍රි.ව 5300 දී පමණ දකුණු ඉරාකයේ දී සිදුවී ඇති බවට පිළිගැනේ. එකල සුමේරියානුවන් හට ප්‍රධාන වශයෙන් අවදානය යොමුකළ යුතු කරුණු 2 ක් තිබුණි. ඉන් එකක් වනුයේ මෙසපොතේමියාවේ පිහිටි යුප්‍රටීස් හා ටයිග්‍රීස් ගංගාවන් දෙකෙන් ඇතිවන ජල ගැලීම් තර්ජනයයි. ජලගැලීම් නිසා ස්වභාවික අයුරින් මඩ තැන්පත් වීමෙන් සෑදුනු සරුපසක් එහි විය.

මෙකල සුමේරියානුවන් අසල්වැසි ඒලාමයිට්ස්වරුන් හා සටන් වැදුණු බවටද සාක්ෂි ලැබී ඇත. කෙසේ වෙතත් ඔවුන් ඇක්කාඩියන්වරුන්ටද ප්‍රබල අභියෝගයක් විය.

ක්‍රි.පු. 2340 දී සාගන් ඇකාඩියානු නායකයා විසින් සුමේරියානුවන් යටත් කරගන්නා ලදී. කෙසේ වෙතත් ඔහුගේ පාලනය කෙටි කාලයකට සීමා විණි. ක්‍රි.පු. 2125 පමණ සුමේරියානුවෝ යළි නැගී සිටියහ.
බැබිලෝනියානුවන්, මිටානි හා ඇසිරියානුවන්

සුමේරියානු ශිෂ්ටාචාරයේ කඩාවැටීමත් සමගම ක්‍රි.පු.1700 දී හමුරාබි රජතුමාගේ නායකත්වය යටතේ යලිත් වරක් එක්සත්ව ඔවුහු නැගී සිටියහ. මෙම නව රාජ්‍යය බැබිලෝනියාව ලෙස නම් වූ අතර ඔවුන් ක්‍රමයෙන් දියුණු තත්ත්වයට පත්වුහ. මෙම රාජ්‍යය විශාල ප්‍රදේශයක් පුරා පැතිරිව තිබුණි.
චාල්ඩිවරුන්

මොවුන් ක්‍රි.පු.800 දී පමණ බැබිලෝනියානු රාජ්‍යයෙන් පිටත විසූ ප්‍රබල ගෝත්‍රික කොට්ඨාශයකි. කලක් යනවිට මොවුන් බැබිලෝනියාවේ බලය අතට ගත්හ. බැබිලෝනියාව ඔවුන්ගේ පාලනයට නතුව පැවති කාලයේදී චාල්ඩියාව යනුවෙන් හැඳින්විණි.
සටහන්

{|


|History_of_Iraq Ancient_Mesopotamia
වස්සාන සමය

වස්සාන සමය හෙවත් වස්සාන ලිය යනු ජුලි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා කාල පරිච්‍ඡේදයයි. මෙම කාලය තුළ බෞද්ධ භික්ෂුන් වහන්සේලා විහාරස්ථානය තුළ ම රැදී සිටිති. සමහරක් ආරාමයන්හි භික්ෂුන් වහන්සේලා වස්සාන සමය භාවනාව සඳහා ‍යොමු වීමට භාවිතා කරති. බෞද්ධ බැතිමතුන් මෙම සමයේ දී තම ශ්‍රද්ධාව වැඩිදියුණු කර ගැනීම, මස් මාංශ හා මධ්‍යසාර වලින් තොරවීම වැනි ක්‍රියාවල නිරත වේ. තායිලන්ත‍ය වැනි රටවල සමහරක් ගිහියෝ වස්සාන සමයේ දී තාවකාලික පැවිද්ද ලබාගනිති. භික්ෂුවක් භික්ෂු ජීවිතය ගත කළ කාලය මැන බැලෙන්නේ ගත කළ වස්කාල ගණන අනුවය.
මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බුදුදහමේ දක්නට නොලැබේ. එයට හේතුව මහායාන බුදු දහම ප්‍රචලිතව ‍පැවතුනේ වැසි සමයක් රහිත ප්‍රදේශයක වීමයි.

වස්සාන කාලයේ ආරම්භය බෞද්ධ ඉතිහාසයේ මුල් යුගය දක්වා දිවේ. වෙනත් ආගම් වලට අයත් වන තාපසයෝ මෙම සමයේ පැලවීගෙන එන වගාවන්ට හානිකිරීමට ඇති අකමැත්ත නිසා මෙම සමයේ දී ගමන්වල නොයෙදේ. එම හේතුවෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ වස්කාලය ආරාම තුළ ගතකරන ලෙස විනය නීතියක් පැණවුහ.

වස්සාන සමය ආරම්භය 8 වන චන්ද්‍ර මාසය හෙවත් ඇසළ මස දී ආරම්භ වේ. ඇසළ පුජාවේදී ගිහියෝ ආරාමවලට අවශ්‍ය දේ පූජා කරති. වස්සාන කාලය අවසාන වන්නේ කථින පින්කමෙනි. මෙම පූජාවේ දී ගිහියන් විසින් භික්ෂුන් වහන්සේලාට අවශ්‍ය සිවුරු පිරිකර පූජා කරති.
සටහන්

ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම
බෞද්ධ භාවනා ක්‍රම

ආශ්වාස ප්‍රාශ්වාස මඟින් සිදුකරන භාවනාවන් හා විවිධ අරමුණු ඔස්සේ සිත පිහිටුවා ගැනීම යන ක්‍රම දෙක සෑම බෞද්ධ සම්ප්‍රදායකට ම පොදු වුවද එම ක්‍රම යොදා ගනිමින් සිදුකරන භාවනා විවිධ වේ. නිදසුන් ලෙස ථේරවාදී බුදුදහමේ සිහිය හෙවත් සතිපට්ඨානය පිහිටුවීම සඳහා භාවනා ක්‍රම 50 ක් පමණක්ද සමාධිය ඇතිකරගැනීම සඳහා භාවනා ක්‍රම 40 ක් පමණ දක්නට ලැබෙන අතර ටිබෙට් සම්ප්‍රදායේ දෘෂ්ඨිමය භාවනා ක්‍රම දහසක් පමණ දක්නට ලැබේ.

බුද්ධ දේශනාවට අනුව නිවන් දැකීම ඒකායන මාර්ගය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වැඩීමය. එහි ප‍්‍රඥා ශික්ෂාව සම්පූර්ණ වීමට "සතර සතිපට්ඨානය" නොහොත් කය,වේදනා,චිත්ත හා ධම්ම වැඩිය යුතු වේ. සමථ භාවනා තුල ඇත්තේ වේදනා,චිත්ත,ධම්ම වන අතර විපස්සනා භාවනා ක්‍රම තුල සතර සතිපට්ඨානයම වැඩේ. සතිපට්ඨානය භාවනා ක්‍රම 50 අතුරෙන් සක්මන් භාවනාව පහසුවෙන් මෙකල් හී වැඩිය හැකි වේ.
බටහිර බෞද්ධ භාවනා ක්‍රම

කමලාශීල විසින් හඳුන්වා දුන් භාවනා ක්‍රම 5

* ආශ්වාස ප්‍රාශ්වාස පිළිබඳ භාවනා සිත පිහිටුවා ගැනීම

* මෛත්‍රි භාවනාව (සතර බ්‍රහ්ම විහරණය අඩංගුය)

* අනිත්‍යතාවය මෙනෙහි කිරීම

*මළසිරුර දෙස බලා අනිත්‍ය මෙනෙහි කිරිම
*මරණය මෙනෙහි කිරීම
*බාහිර වස්තු හා මානසික ස්වාභාවය මෙනෙහි කිරිම

* පෘථිවිය, ජලය, ගින්දර, වාතය, අවකාශය හා සිහිය පිළිබඳ මෙනෙහි කිරිම.

* අසම්භාව්‍යතාව මෙනෙහි කිරිම

එයට අමතරව තවත් වැදගත් භාවනා ක්‍රම පවතී.

* දෘෂ්ටි කල්පනය

* බෝධිසත්වරුන් දැකීම, බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීම

* කඨින භාවනාව

* ස්ථුප මෙහනහි කිරිම

* හිඳගෙන කරන භාවනාව

* සක්මන් භාවනාව..

මෙම සියලු භාවනා ක්‍රම සමථ හා විපස්සනා ලෙස දෙකොටසකට බෙදේ. ආනාපානා සති (ආස්වාස ප්‍රාශ්වාසය මෙනෙහි කිරිම) හා මෛත්‍රී (සත්ත්වයන්ට කරුණාව පැතිරවීම) යන භාවනා සමථ වර්ගයට අයත් වන අතර අනිත්‍ය මෙනෙහි කිරීම වැනි භාවනා විපස්සනා හෙවත් විදර්ශනා ගණයට අයත් වේ. සමහර ටිබෙට් භාවනා ක්‍රම වල සමථ, විපස්සනා ලක්ෂණ දෙකම අඩංගු වේ. සමථ භාවනාවෙන් සන්සුන් වූ සිත යොමුවන්නේ විදර්ශනා භාවනාවටයි.
බුදු දහම බටහිරට පැතිරිම

බුදු දහම බටහිරට පැතිරිම
බෞද්ධයන් හා ග්‍රීකයන්ගේ ග්‍රික - බෞද්ධ කලා නිර්මාණ හේතුවෙන් බුදුදහම පිළිබද තොරතුරැ හා කථාවස්තු බටහිරට ඉබේම පැතිරිනි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජිවිතය පිළිබදව චැමස්කස් හි ජෝන් විසින් පරිවර්තනය කරන ලද පොතක් ක්‍රිස්තියානින් අතර බාර්ලාම් හා ජොසෆට්ගේ කථාව ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.

1300 වන විට ජොසෆට්ගේ කථාව කොතරම් ජනප්‍රිය වූයේ ද යත් ඔහුව ශාන්තුවරයෙකුගේ තත්ත්වයට උසස් කරන ලදි.


ඉන්පසු යුරෝපීයන් හා බෞද්ධ හමුව සිදුවන්නේ 1253 ප්‍රංශයේ ශාන්ත ලුවිස් රජතුමා රැබටක් හි විලියම් නම් පූජකවරයා මොංගෝලියානු රාජ සභාවේ රාජ්‍ය දූත මෙහෙවරකට යැවීමෙන් අනතුරැවය. මෙම හමුව වර්තමාන කසතක්ස්ථානය නම් ස්ථානයේ සිදු වූ අතර විලියම් ඔවුන් හිතුවක්කාර ක්‍රිස්තියානින් ලෙස හැදින්විය.

බුදු දහම පිළිබදව වඩාත්ම අවධානයක් යොමු වුයේ යටත් විජිත සමයේ දී බටහිර වැසියන් චීන බුදුදහම කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය හා කලා නිර්මාණ දැකීමෙනි. මෙම සමයේ දී යුරෝපීය දර්ශන වාදය පෙරදිග ආගම් වලින් බලවත් ලෙස ආභාෂය ලැබීම 1853 දී ජලානයේ ලෝකයට විවෘත වීමෙන් අනතුරැව ජපානයේ කලාව හා සංස්කෘතිය පිළිබදව අවධානය යොමු වූ අතර ලෝකයේ පවතින ඉතාමත් දියුණු බෞද්ධ සංස්කෘතියක් අධ්‍යයනයට අවස්ථාව සැලසුනි. 20 වන සියවසේ ඇති වු අර්බුධ සමග බටහිර ජනතාව තවත් බුදුදහමට නැඹුරැ විය.
බුදුදහම පීළිබද විද්‍යාඥයින් ඉදිරිපත් කරන ලද මත

බුදුදහම පීළිබද විද්‍යාඥයින් ඉදිරිපත් කරන ලද මත

පරමාණු සදහා බෝර් ආකෘතිය ඉදිරිපත් කළ නීල්ස් ‍බෝර් මෙසේ පවසා ඇත. පරමාණුව ගැන අධ්‍යයනය කරන අතරේම අපි පැවැත්ම නම් නාට්‍යයේ අපි නළුවන් ‍හා ප්‍රේක්ෂකයන් ලෙස දරනු ලබන චරිත අතර සහ සම්බන්ධතාවය ගොඩනැගීමට බුදුරජාණන් වහන්සේ හා ලාඕ ටිසු නම් ශ්‍රෙෂ්ඨ චින්තකයින් මුහුණ දුන් ඥාන විමංසන ගැටළු වෙතට ද අවධානය යොමුකර යුතුය'

1958 නීල්ස් බෝර්, පරමාණු භෞතික විද්‍යා ව හා මිනිස් දැනුම බ්‍රිතාන්‍ය ගණිතඥ, ාර්ශනවාදී හා නොඩෙල් ත්‍යාග හිමිකරැවකු වන ඇල්ෆ්‍රඩ් ‍නොර්ත් වයිට්පොඩ් (ගණිතයේ ඉතාම වැදගත් ග්‍රන්ථයක් ලෙස සැලකෙන 'ප්‍රින්ජිරියා, මැකමෙටිකා, ග්‍රන්ථයේ ඉර්ටුන්ඩ් රසල් හා සමර්කෘ) මෙසේ පවසා ඇත.

'බුදුදහම යනු ව්‍යවහාරික පාරභෞතික විද්‍යා ඉතිහාසයේ අති විශාලතම නිදසුනයි' බර්ටුන්ඩ් රසල් යන තවත් නොබෙල් ත්‍යාග ලාභියෙකු මෙසේ පවසා ඇත.

'බුදු දහම විචාරාත්මක හා විද්‍යාත්මක යන අංශ දෙකේම එකතුවකි. එය විද්‍යාත්මක ක්‍රමයක් අනුගමනය කරමින් අවසාන‍යේ දී හේතුවාදී නිගමන වලට එළඹේ. එයින් නස හා පදාර්ථය යනු කුමක් ද? ඒ දෙකෙන් වන වැදගත් ව්නනේ කුමක්ද මෙම විශ්වය ගමන් කරන්නේ යම්කිසි අරමුණක් කරාද? මිනිසාගේ සැබෑ තත්ත්වය කැමක් ද? වැනි සිත් ඇදගන්නා සුලු ගැටලු වලට පිළිතුරැ ලබා ගත හැක. විද්‍යාවේ පවතින සීමා නිසා මෙවැනි ගැටලු අපට නිරාකරණය කරගත නොහැක. එහි විජග්‍රහණය ලැබෙන්නේ මනසටයි.

ඇමරිකානු‍ භෞතික විද්‍යාඥයෙකු වන ජේ. රොබට් ඕපන්හයිමර් විසින් හෙයින්ස්බර්ග් අවිනිශ්චිතභාවය පිළිබද මුලධර්මය පැහැදිලි කරමින් 'ඉලෙක්ට්‍රෝනයක පිහිටිම නොවෙනස්ව පවීත දැයි ඇසුවහොත් එයටද පිළිතුර නැත යන්නයි. එය චලනය වේදැයි ඇසු‍වහොත් එයටද පිළිතුර නැත යන්නයි. මිනිසාගේ මරණින්මතු ජීවිතය පිළිබද කෙරෙන ලද ප්‍රශ්න වලට ද බුදුරජාණන් වහන්සේ එවැනි පිළිතුරැ සපයන ලදි.
බුද්ධ ධර්මයේ ප්‍රධාන සම්ප්‍රදායන්

බුද්ධ ධර්මයේ ප්‍රධාන සම්ප්‍රදායන්

චීන මහායාන බෞද්ධ භික්ෂුවක් විජිය පන්සලක සුවද දුම් පුජා කිරිම බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් වර්ග කිරිමේ ප්‍රධාන ක්‍රමය වන්නේ දැනට පවතින ධර්ම ග්‍රන්ථ ලියා ඇති භාෂාවන් අනුව වර්ග කිරීමයි. ඒවා නම් පාලි ටිබෙට් (මොංගාලියානු පරිවර්තන) හා චීන වන අතර සමහරක් තවමත් සංස්කෘත භාෂාවෙන් දතිබේ. මෙය ප්‍රායෝගිකව ප්‍රයෝජනවත් වර්ගීකරණයක් වුවද භාෂා වෙනස්කම හැරැනුවිට සියලු සම්ප්‍රදායන් බැදී ඇති පොදු කරුණු ද ඇති බැවින් දර්ශනවාදී හා ආගමික මත වර්ගීකරණය සදහා මෙය සුදුසු නොවේ.

• සෑම සම්ප්‍රදායක් ම බුදුරජාණන් වහන්සේ තම ගුරුවරයා ලෙස පිළිගනිති.
• සෑම සම්ප්‍රදායක් ම මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව, පටිච්ච පමුප්පාදය චතුරාර්ය සත්‍යය හා ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය පිළිගන්නා නමුත් සමහර සම්ප්‍රදායන් වල මේවාට එතරම් ලොකු වැදගත්කමක් නොලැබේ.
• ගිහි පැවිදි ඕනෑම කෙනෙකුට නිර්වාණය අවබෝධ කර ගත හැක (බෝධි)
• බුද්ධත්වය ඉහළම මාර්ගඵලයයි. තේරවාදී බුදුසමයේ දි රහතන්වහන්සේලා ලබාගත් නිර්වාණය ද බුදුන් වහන්සේ කෙනෙක් ලබාගන්නා නිර්වාණය හා සම බව සලකයි. (සියල්ලන්ටම පවතින්නේ එකම නිර්වාණයකි) බුදුන් වහන්සේ නමක් යනු තනිවම නිවන් මග සොයාගෙන එය රන්නයන්ට අවබෝධ කරදෙන තැනැත්තෙකි.