JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
सुरेल जाति

सुरेल जाति नेपालको दोलखा जिल्लामा रहेको तामाकोसी नदीको किनारमा बसोवास गर्ने एक लोपोन्मुख जाति हो । राष्ट्रिय जनगणना २०७८ बमोजिम नेपालमा कुल ३१८ जना सुरेल जातिका मानिसहरू बसोवास गर्दछन्। दोलखाको सुरी गाविसमा बासोबास गर्ने भएकोले नै यिनीहरूलाई सुरेल भनिएको हो ।
सुरेल जातिको उत्पति

स्थानीय बुढापाकाहरूको अनुसार ५०० वर्ष पहिले रामेछाप जिल्ला सिमागढी पुर्ख्यौली भएका बासे र बिरबल नाम गरेक दुईजना ससुरा र ज्वाईं शिकार खेल्दै सुरी खोलको किनारमा आइपुगेको र बास बस्ने क्रममा उनीहरू सुरी पुगेका थिए र पछि त्यही नै बसोबास गर्न थाले र यसरी उनीहरू सुरीमा नै बसेकोले सुरेल भनिन थालेको हो । अर्को किम्बदन्ती अनुसार जब जिरेल जाति को उत्पत्ती भयो, जिरीमा बस्नथाले तर पछि केही जिरेलहरू छुट्टिएर सुरीमा बस्न पुगे । त्यही बेलादेखी जिरीमा बस्नेलाई जिरेल भनियो र सुरीमा बस्नेलाई सुरेल भनियो भन्ने गरिएको पनि पाइन्छ ।
मृत्यु संस्कार

सुरेल जातिमा कुनै मानिसको मृत्यु हुँदा लासलाई पिँढीको दायापट्टि राखिन्छ । लासलाई जलाउने गरिन्छ । जलाउनुभन्दा पहिले लासलाई नुहाइदिन्छन् र नया वस्त्र पहिर्‍याएर चितामा राख्छन्। चिता बनाउँदा पनि मृतकको उमेरको गणनाका आधारमा दाउराको सङ्ख्या राखिन्छ।

ढोल, मादल, मुरली, झ्याली सुरेल जातिका मुख्य लोकबाजाहरू हुन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू


यो पनि हेर्नुहोस्

* पुनेल जाति
* सुनुवार जाति
* मगर जाति
* थकाली जाति
* राउटे जाति


श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
धानुक जाति

धानुक जाति हिन्दू धर्म मान्छन । यस जातिले ढोल, बोसली, झाइल, पिपिही, डम्फा, मृदङ, खोजरी, बेन्जो, हरमुनियाँ आदि बाजाहरू प्रयोग गर्छन् । धानुक जाती विशेष गरी नेपालको साबिक पुर्वाञ्चल बिकास क्षेत्र र हालको कोशी प्रदेश,झापा, सुनसरी, मोरङ, ईटहरी, सुदुर पश्चिम क्षेत्रको डोटी,बैतडी तथा दार्चुला मा बसोबास गर्दछन तर हालको दिनमा यिनीहरु तराईका जिल्लाहरु कैलाली र कञ्चनपुर ,सप्तरी तथा अन्य ठाउँमा पनि बसोबास गर्ने गर्छन ।
सन्दर्भ सामग्री

elibrary.tucl.edu.np
https://elibrary.tucl.edu.np › ...PDF

|title=
यो पनि हेर्नुहोस

श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
तुलसी दिवस

तुलसी दिवस (वास्तविक नाम तुलसीप्रसाद जोशी) नेपाली साहित्यकार तथा संस्कृतिविद् हुन्। यिनी सबैभन्दा सानो उमेरमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको प्राज्ञ बन्ने व्यक्ति हुन्।

तुलसी दिवसको जन्म सन् १९४१ जुलाईमा धनकुटामा महाप्रसाद जोशी र चण्डिकादेवी जोशीको जेठो छोराको रूपमा भएको हो। उनले माध्यमिक शिक्षा धनकुटाकै गोकुण्डेश्वर हाइस्कूलमा पढे र धनकुटा डिग्री कलेजबाट नेपाली साहित्यमा एम ए गरे।
त्यसपछि अमेरिका, जापान लगायतका विभिन्न विश्वविद्यालयबाट भाषा, संस्कृति र लोकवार्ता विषयमा विशेषज्ञता हासिल गरे।
यिनले नेपालमा विभिन्न समयमा प्राध्यापन गरेका छन् भने विदेशमा पनि विभिन्न पदमा रही भाषा र संस्कृति विषयमा काम गरेका छन्।

कवितालाई अभिव्यक्तिको माध्यमद्वारा पनि बुझाउन सकिन्छ भन्ने मतको हिमायती तुलसी दिवस कवितालाई सुन्दर र सरल भाषामा, राम्रो र मिठो शैलीमा साथै कवितात्मक हाउभाउका साथ स्पष्टरूपमा अभिव्यक्त गर्ने विशिष्ट खुबी भएका कवि हुन्। तुलसी दिवसले नेपाली साहित्यको भाषालाई लोक भाषासँग सम्बन्ध गराउन धेरै महत्त्वपूर्ण योगदान दिए। यसका साथै लोकसंस्कृतिलाई आम जनजीवनसँग सम्बन्ध गराउनको लागि अथक र निरन्तर प्रयासरत् छन्।


तुलसी दिवसले नेपाली साहित्यमा गीत, कविता, कथा लेखेका छन्। त्यसैगरी संस्कृति र लोक संगीत विषयमा दर्जनजति पुस्तक लेखेका छन्।
यिनले सङ्कलन गरेका कान्छी मट्याङ्ट्याङ लगायतका लोक गीतहरू एक समय निकै चर्चित थिए।

नेपाली लोककथा, नेपाली लोकबाजाहरू, अङ्रेजी र नेपाली, तुलसी दिवसका कविता, फोकटेल फ्रम नेपाल, तुलसी दिवसकी कविताएँ आदि यिनले लेखेका केही पुस्तकहरू हुन्।
यिनले साहित्य, संस्कृति र संगीतको क्षेत्रका विभिन्न पुरस्कार पाएका छन्। सुप्रवल गोर्खाबाहू, एकेडेमी अवार्ड, इन्टरनेशनल इमिनेन्ट पोएट एवार्ड, दिनकर अन्तर्राष्ट्रिय साहित्य पुरस्कार लगायतका पुरस्कार यिनले पाएका छन्।

उनले त्रिचन्द्र क्याम्पस र पद्मकन्या क्याम्पसमा लामो समय नेपाली भाषा प्राध्यापन पनि गरेका छन्। हाल उनी नेपाली लोकवार्ता तथा संस्कृति समाजको अध्यक्षको रूपमा कार्यरत् रहेका छन्। तुलसी दिवसलाई लीलध्वज थापा साहित्य प्रतिष्ठानले यस वर्षको साहित्य सम्मान प्रदान गरेको छ। नेपाली साहित्यको उत्थानमा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याएबापत् उनले यो सम्मान प्राप्त गरेका हुन्।
शिक्षा

तुलसी दिवसले सन् १९७० मा त्रिभुवन बिश्व बिद्यालयबाट एम. ए. गरेका हुन्। सन् १९७४ र १९७८ मा लोकसंस्कृति बिषयमा अमेरिकाको इष्ट वेस्ट सेन्टर, हवाई राज्यबाट र सन् १९७६/१९७७ र १९९६ मा जापानको टोकियो बिश्व विद्यालयबाट लोक साहित्य र संस्कृति सम्बन्धमा उच्च क्षिक्षा हासिल गरेका हुन्| त्यसरी नै उनले गाकुसुमन बिश्व बिद्यालय टोकियो जापानबाट लोक बार्ता शास्त्रमा पोष्ट ग्राजुएट डिप्लोमाको शिक्षा पनि हासिल गरेका छन्।
कार्य जीवन

तुलसी दिवस २१ वर्षको उमेरमा धनकुटा सांस्कृतिक प्रतिष्ठानको स्थापना गरी संस्थापक अध्यक्ष बनेका थिए भने चौबिस वर्षको उमेरदेखि नै धनकुटा कलेज, त्रिचन्द्र कलेज, पद्मकन्या कलेज र त्रिभुवन विश्व विद्यालयमा लोकसाहित्य सम्बन्धि प्राध्यापन शुरु गरिसकेका थिए।
प्रकाशित कृतिहरू‍‍

* नेपाली लोक कथा (सन् १९७५)
* नेपाली लोककथा केही अध्ययन (सन् १९७६)
* धिमाल प्रदर्शनकारी लोक संस्कृति (सन् १९७८)
* धिमाल लोकधर्म र संस्कृति (सन् १९८३)
* तुलसी दिवसका कविता (नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, सन् १९८४)
* Folk tales from Nepal (भारत, सन् १९९२)
* तुलसी दिवसकि कबिताएँ (न्यू दिल्ली, सन् १९९७)
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*तुलसी दिवसको फेसबुक पेज
यी पनि हेर्नुहोस्

* नेपाली साहित्य
* तुलसी दिवस रचनासूची


श्रेणी:धनकुटा जिल्लाका मानिसहरू
फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी

फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडि विश्वभरीका महिला तथा पुरुष खेलाडीहरू मध्यबाट अन्तराष्ट्रिय टीमहरूका कप्तान र प्रशिक्षकहरूको मतदानबाट चुनेर दिईने पुरस्कार हो। मतदान प्रकृया पोजिसनल मतदान प्रकृयाबाट हुने गर्छ। यसमा प्रत्येक कप्तान र प्रशिक्षकहरूले पाँच अंक, तीन अङ्क र एक अङ्क गरी तीन पटक मतदान गर्न पाउँछन र यही अंकको आधारमा विजेता घोषणा गरिन्छ। सन् २०१० देखि फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडि र फ्रान्सको फुटबल बेलोन डी'ओर आपसमा मिलेर वर्षको सर्वोत्कृष्ट पुरुष खेलाडीलाई फिफा बेलोन डी' ओर प्रत्येक वर्ष दिने निर्णय गर्यो ।
विजेताहरू

विजेता पुरुष खेलाडीहरू
विजेता महिला खेलाडीहरू

श्रेणी:फुटबल
श्रेणी:पुरस्कारहरू
आइएसबिएन

250px|right|आईएसबीएन
कुनै पनि पुस्तकको पछाडिको आवरण पृष्ठमा धर्सैधर्साको सानो बक्सामा राखिएका १० वा १३ वटा अङ्क नै आईएसबीएन हो । संसारमा मानिसका नामहरू बेग्लाबेग्लै हुन्छन, दुनियामा कसैको टेलिफोन नम्बर कसैसँग मिल्दैन, त्यसैगरी किताबै पिच्छे आईएसबीएन नम्बर पनि फरक फरक हुन्छन । विकशित देशहरूमा यही नम्बरका आधारमा इन्टरनेटबाट पुस्तक सम्बन्धी जानकारी प्राप्त गरिन्छ ।

संसारमा पहिलो पटक यस्तो नम्बर राख्ने चलन सन १९६६ मा बेलायतबाट सुरू भएको हो । त्यहाका ठूला पुस्तक प्रकाशक मध्येमा गनिने आरआर बुकरका प्रमुख विलियम हेनरी स्मिथले देशभित्रका प्रकाशकहरूको एउटा सम्मेलन आयोजना गरेर पुस्तकै पिच्छे बेग्लाबेग्लै नम्बर राख्ने चलन सुरूवात गर्नु भएको थियो । सन १९७२ देखि जर्मनीको राजधानी बर्लिनमा रहेको राष्ट्रिय पुस्तकालयलाई आईएसबीएनको मुख्य कार्यालय बनाइयो । संसारका विभिन्न देशका पुस्तकालयहरूलाई आईएसबीएन वितरणका लागि अधिकार दिन थालियो । युनेस्को लगायतका अन्तर्राष्ट्रियस्तरका शैक्षिक संस्थाहरू आईएसबीएनको सल्लाहकार समितिमा सदस्य छन ।

नेपालमा यसको सुरुवात सन २००० को जनवरी २६ तारिख देखि मात्र भएको हो । आईएसबीएन लिने नेपाल १५७ औ राष्ट्र हो । अहिले यो सङ्ख्या १६३ पुगिसकेको छ। त्रिभुवन विश्वविद्यालय केन्द्रीय पुस्तकालयको आईएसबीएन शाखामा रू. २५ तिरेर एउटा फारम भरेपछि तुरुन्तै नम्बर पाइन्छ । आईएसबीएन शाखाकी सुशीला प्रधानका अनुसार गत वैशाख १८ गतेसम्ममा १३ हजार ८३० वटा नम्बर वितरण भइसकेका छन ।


सन २०००मा आईएसबीएन मुख्यालयले त्रिवि पुस्तकालयलाई नम्बर वितरणको अनुमति दिदा सन! २००५ सम्ममा १० हजार वटा पुस्तक प्रकाशित हुने अनुमान गरेर सबैभन्दा सानो कोटा दिएको थियो। त्यतिखेर हाम्रो देशको नम्बर ९९९३३ थियो। चार वर्ष नबित्दै पाच हजारभन्दा बढी पुस्तक दर्ता भए। त्यसपछि सन! २००४मा एक लाख पुस्तकलाई नम्बर वितरण गर्ने गरी पाचवटा अङ्क भएको 'कन्ट्री नं.' ९९९४६ दियो। त्यसबेलासम्म आईएसबीएनको अङ्क १० वटा हुन्थ्यो। सन! २००७मा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका अन्य वस्तुहरूको नम्बर १३ वटा हुने भएकोले एउटै स्तरको बनाउनका लागि १३ वटा अङ्क कायम गरियो। त्यसपछि भने हाम्रो नं. ९९३७ भयो। सुरुको ९९३७ पछि आउने अङ्क प्रकाशकको नम्बर हो र त्यसपछिको अङ्क पुस्तकको क्रमाङ्क हो।

पुस्तकालय प्रमुख भण्डारीका अनुसार आईएसबीएन नियमित रूपमा निस्कने पत्रिकाबाहेक पुस्तक, सिडी, प्रतिवेदन, इलेक्ट्रोनिक पब्लिकेशन आदिलाई दिने गरिएको छ। एउटै नाममा नियमित रूपमा प्रकाशित भइरहने पत्रिका, जर्नलहरूले आईएसएस नम्बर लिनुपर्दछ। नेपालमा भने अहिलेसम्म त्यसको शाखा स्थापना भएको छैन। यद्यपि करिब २५ वटा पत्रिका-जर्नलहरूले फ्रान्सस्थित आईएसएसएनको मुख्य कार्यालयमा इमेल पत्राचार गरी यस्तो नम्बर भने लिएका छन!।


श्रेणी:विज्ञान
कोर्फबल

कर्फबल/कर्फबल (Korfball) नेदरल्याण्डको राष्ट्रिय खेल पनि हो ।

कर्फबललाई सन् १९२८को ओलम्पिकमा पहिलोपटक प्रदर्शन खेलका रूपमा समावेश गरिएको थियो । यो खेलले युरोप, अमेरिका हुादै एसियामा पनि छाप जमाउन थालिसकेको छ । नेपाल भित्रिएको छोटो समयमा नै यो खेलप्रति युवाको आकर्षण बढ्न थालेको छ ।
बास्केटबलसँग तुलनात्मक रूपमा समानता देखिने यो खेलमा महिला र पुरुष खेलाडीको समान सहभागिता हुने भएकोले पनि यसप्रति युवाको आकर्षण बढ्दै गएको छ। कर्फबलको एउटा टिममा चार महिला र चार पुरुष खेलाडी हुन्छन् । कर्फबलमा खेलको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता अनुरूप महिला खेलाडीले घुडाभन्दा माथिको स्कर्ट प्रयोग गरिन्छ ।


thumbnail
बास्केटबलका बास्केटबलमा स्कोर हुन्छ भने कर्फबलमा गोल गरिन्छ । बास्केटबलमा जस्तै कर्फबलमा ११.६ फिट अग्लो पोलमा गोल गर्नुपर्छ । कर्फबल खेलाडीका लागि उचाइ लाभदायी पक्ष हो । युरोपेली खेलाडीहरू प्रायः अग्ला हुने भएकाले उनीहरूका लागि यो खेल तुलनात्मक रूपमा सहज हुने गर्दछ ।

छिमेकी देश भारतमा कर्फबल ३४ वर्ष अघि भित्रिएको थियो तर नेपालमा यो खेल भित्रिएको भर्खरै एक वर्ष भए पनि यो खेलप्रति रुचि राख्नेको सङ्ख्या भने बढ्दैछ । काठमाडौका विभिन्न स्कूल र कलेजहरूले आफ्ना वाषिर्क खेलकुद क्यालेन्डरमा कर्फबललाई पनि समावेश गर्न थालिसकेका छन् । काठमाडौाका रिब्स, लोयल्टी, आइडियल, गि्रनल्यान्ड, भेनस, पब्लिक माउण्ट ग्लोरी, जगत् मन्दिर, ह्वाइटफिल्डलगायत स्कूलहरूले कर्फबल प्रशिक्षण सुरु गरिसकेका छन् ।

नेपाल भित्रिएको छोटो समयमा नै कर्फबलले एसियन कर्फबल प्रतियोगितामा समेत सहभागिता जनाइसकेको छ । नेपाली खेलाडीले भारतीय प्रशिक्षक सचिन्दर कुमारको प्रशिक्षणमा छ महिनाको अभ्यासपछि एसियन कर्फबल प्रतियोगितामा सहभागिता जनाएको थियो । एसियन कर्फबल प्रतियोगितामा नेपाललगायत भारत, कोरिया, चीन, ताइपेई, हङकङ, पाकिस्तानका खेलाडीहरूको सहभागिता रहेको थियो । प्रतियोगितामा नेपाली र पाकिस्तानी महिला खेलाडीहरूले कर्फबलको पोशाक प्रयोग गर्न हिच्किचाहट प्रकट गरेका थिए । दोस्रो एसियन कर्फबलमा नेपाल र पाकिस्तानको यो पहिलो सहभागिता थियो । पाकिस्तानकी एक महिला खेलाडीले आफूलाई कर्फबल रमाइलो लागेको भए पनि यसमा प्रयोग हुने पोशाक भने केही असहज भएको बताएकी थिइन् । कर्फबलमा बास्केटबल जस्तै दौडनु, उफ्रनु र बल खोस्नुपर्ने हुनाले एसियाका केही देशका महिला खेलाडीलाई शुरुमा स्कर्ट प्रयोग असहज हुने गरेको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा कर्फबलका वाषिर्क ३१ वटा प्रतियोगिता हुने गरेको छ | २००८मा भारतको जयपुरमा असारको पहिलो हप्ता भएको दोस्रो एसियाली कर्फबल प्रतियोगितामा नेपालले सातौ स्थान हासिल गरेको थियो । पहिलो पटक कर्फबलको अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा सहभागिता जनाएको नेपाली टिमले भारत, हङकङ, दक्षिण कोरियाजस्ता सशक्त टिमको सामना गर्नुपरेको थियो । एक महिनाको अभ्यासपछि सोझै एसियाली खेलमा सहभागिता जनाएको नेपालले भारत, हङकङ, दक्षिण कोरिया र पाकिस्तानसाग पराजय भोग्नुपरेको थियो । अन्य देशका अग्ला र अनुभवी खेलाडीका अगाडि नेपालका खेलाडीको जमात केही होचा र थोरै अनुभवी रहे पनि नेपालको प्रदर्शन प्रशंसित नै रहेको थियो । एसियाली प्रतियोगितामा नेपाललाई भारतले १६-१३ गोलले, दक्षिण कोरियाले १५-७ गोलले, हङकङले ३५-७ गोलले र पाकिस्तानले नेपाललाई १६-१३ गोलले हराएको थियो ।

एसियाली खेलमा नेपालकी खेलाडी भावना लामा सबैभन्दा कम उमेरकी खेलाडी बनेकी थिइन् ।
विश्व प्रतियोगिता

सन १९७८ देखि हरेक ४ वर्षमा आयोजना हुन थालेको अन्तर राष्ट्रिय प्रतियोगिता का विजेता हरू देहाय वमोजिम छन|


श्रेणी:खेलकुद
श्रेणी:राष्ट्रिय खेलहरू
एफएम

250px|thumb|आवृत्ति मोड्युलेसन
250px|thumb|फ्रिक्वेन्सी मोड्युलेसन

अत्यधिक स्पष्ट रूपमा प्रसारण गर्न सकिने एफएम अर्थात् फ्रिक्वेन्सी मोड्युलेसन (FM) आवाजको आविष्कार एड्विन हावार्ड आर्मस्ट्रङ्गले गर्नुभएको हो। यो प्रविधि रेडियोका सर्टवेभ र मिडियम वेभ जस्तो प्राचीन नभए पनि दोस्रो विश्वयुद्धताका अमेरिकामा प्रयोगमा आइसकेको थियो। ध्वनी तरङ्गको फ्रिक्वेन्सी मोड्युलेट गर्ने हुनाले यसलाई फ्रिक्वेन्सी मोड्युलेसन भनिएको हो। मोडुलेसन अर्थात् फ्रिक्वेन्सीको कम्पन दरलाई स्पष्ट रूपमा सुन्ने बनाउनका लागि आवश्यकता अनुरूप बदल्न सकिन्छ। एफएम रेडियो भिएचएफ अर्थात् भेरि हाई फ्रिक्वेन्सी (उच्चतम ध्वनी तरङमा प्रसारण गरिन्छ। भिएचएफको रेडियो तरङ्गलाई प्रकाशसाग तुलना गर्न सकिन्छ। जस्तोसुकै सतहमा पनि सिधा रेखामा यात्रा गर्ने हुनाले सामान्यतया एफएमको प्रसारण च्यानल सीमित तर स्पष्ट हुन्छ। यसलाई परीवर्तन गरेर लामो दूरीमा यसको प्रसारण सुन्न पनि सकिन्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:विज्ञान
अष्टिम्की चित्र

पश्चिममा थारू लोककला अन्तर्गत अष्टिम्की अर्थात् कृष्ण जन्माष्टमी चाडका अवसरमा बनाइने चित्र लाई अष्टिम्की चित्र भनिन्छ।

अष्टिम्की चित्र घरको पिढीको भित्तामा बनाइन्छ। थारू लोककला अध्ययन गरिरहनुभएका देवेन्द्र थुम्केलीले पौराणिक, सृष्टि तथा वर्तमान थारू चलनका चित्र गरी अष्टिम्की चित्रलाई तीन भागमा बाड्नुभएको छ। चतुर्भुज आकारमा बनाइने यस चित्रको किनारा अत्यन्त कलात्मक हुन्छ। चित्रको शीर्ष भागमा यस पर्वका नायक श्रीकृष्णको चित्र हुन्छ। त्यसको तल दायातर्फ सूर्य र बायातर्फ चन्द्रमाको चित्र हुन्छ। सोही लहरमा हातमा छाता लिएका पाच पुरुषको चित्र हुन्छ। यसलाई पाच पाण्डवको प्रतीक मानिन्छ। बनवासका क्रममा उहाहरू विभिन्न देश घुम्न जानुभएको झलक प्रस्तुत गर्दै उक्त चित्रमा उहाहरूले घाम पानीबाट जोगिन छाता लिनुभएको देखाइन्छ। दोस्रो लहरमा काधमा बन्दुक भिरेका सात जनाको चित्र हुन्छ। यसले सय भाइ कौरवको प्रतिनिधित्व गर्छ। कौरवहरू लडाइामा रुचि राख्ने भएकाले उक्त प्रतीक राखिएको हुनसक्ने विचार थारू संस्कृतिमा रुचि राख्नुहुने सिसहनिया-१, दाङ, देउखुरीका कामताप्रसाद चौधरीको छ। यही लहरमा कतै कतै सात महिलाको चित्र पनि बनाउने गरिएको र त्यसले द्रौपदीको प्रतिनिधित्व गर्ने गरेको जानकारी आफूले पाएको देवेन्द्र थुम्केलीले काठमाडौा विश्वविद्यालयका लागि २०६५ सालमा गर्नुभएको 'थारू लोककला' शीर्षकको अध्ययनमा उल्लेख गर्नुभएको छ। यसरी चित्र बनाउने व्यक्ति अनुसार चित्र फरक पर्न गएको पनि देखिन्छ।

अष्टिम्की चित्रमा महाभारतसागै रामायणको कथा पनि समावेश गर्ने गरिएको देखिन्छ। बाह्र टाउका भएको 'बरमुरवा' अर्थात् रावणलाई चित्रको मध्य भागमा स्थान दिइएको हुन्छ तर उनले खराब पात्रको प्रतिनिधित्व गर्ने भएकाले त्यहा सिन्दूर टीका लगाइादैन। कसैले झुक्किएर त्यस चित्रको पूजा गरेमा उनका केटाकेटी खराब चरित्रका, रुन्चे आदि हुने विश्वास गरिन्छ। यसमा बिहेको डोली, डोलाको चित्र पनि हुन्छ। यसलाई राम र सीताको विवाहको प्रतीकको रूपमा लिइन्छ। बीच बीचमा मादले, नर्तकीहरूका चित्रले पनि ठाउ पाएका हुन्छन्। यसवाहेक हात्ती, घोडा, उाट, कुखुरा, वनजङ्गल, माछा, मयुर आदिको चित्रले पनि अष्टिम्कीमा ठाउा पाएका हुन्छन्।

हिन्दू परम्परामा व्रहृमालाई सृष्टिकर्ता मानिए जस्तै थारू लोकोक्तिमा 'गुर्बाबा'लाई सृष्टिकर्ता मानिन्छ। सोही सृष्टिकथा पनि अष्टिम्की चित्रमा चित्रण गरिएको पाइन्छ। पृथ्वीमा जलैजलले भरिएको बेला गुर्बाबाले गाड्यौलालाई पातालमा माटो लिन पठाई पृथ्वीलाई थलमा परिणत गरेको कथा 'गुर्बाबाक् जल्मौटी' कथामा उल्लेख छ। सोही अनुसार गाड्यौला, कछुवा, गागटा, गोही, माछा, सर्प जस्ता प्राणीको चित्रले त्यस बेलाको सृष्टिको कथा बोक्छ। पृथ्वीलोकमा प्रलय हुादा गुर्बाबाले वेदलाई डुङ्गामा चढाई जोगाएको कथा अनुसार अष्टिम्कीको चित्रमा डुागाले पनि अनिवार्य स्थान पाएको हुन्छ।

अष्टिम्की चित्र बनाउने चित्रकार दिनभरि निराहार बस्नुपर्ने चलन यस परम्पराको एउटा महत्त्वपूर्ण पाटो हो। यसलाई बिटुलो पार्न पाइदैन। यसले चित्रको धार्मिक महत्त्वमाथि थप प्रकाश पार्छ। निराहार नबस्नेले साझ यसको पूजा गर्छन्। केटाकेटीका लागि चित्र कोर्न छेउमा खाली ठाउ छुट्याइएको हुन्छ। यसले गर्दा केटाकेटीमा सानैदेखि चित्र कोर्ने अभ्यास बसाल्छ। यस किसिमको चित्र कोर्ने परम्परा पश्चिमी थारूहरूको अन्य चाडपर्वमा पाइदैन।

*साभारः : अष्टिम्की चित्रमा थारू लोककला

श्रेणी:थारू संस्कृति
धिमाल जाति

धिमाल जाति नेपालका आदिवासी जनजातिहरू हुन् । धिमाल जातिले उर्नी, तुन्जाई, ढोल, चाप्टा, गुमाना, बासुली, घुघुरूङ आदि प्रयोग गर्दछन् उर्नी तथा तुन्जाई यसजातिको लोपोन्मुख बाजा हो । तिनीहरू पूर्वी तराईको एक चीन-तिब्बती भाषिक जातीय समूह हो। तिनीहरू मुख्यतया नेपालको मोरङ र झापा जिल्ला र पश्चिम बङ्गालको दार्जिलिङ जिल्लामा बस्छन्। उनीहरूलाई दमक नगरपालिकाको "पहिलो नागरिक" को रूपमा सम्मान गरिन्छ।
जातीयता र भाषा

धिमल नेपालको एक आदिवासी समूह हो र चीन-तिब्बती समूहको हो। उनीहरूको अनुहारको विशेषता, भाषा र धार्मिक प्रचलनहरू लिम्बु जनता र तराईको कोच र उत्तरी पहाडी इलाकाको नजिक छन्। ती लिम्बू, कोच राजवंशी, थारू र किराती व्यक्तिहरूको चरित्रवान बानी, द्रुत स्वभाव र आक्रामकता पनि देखाउँदछन्। यद्यपि तिनीहरूको आफ्नै भाषा, संस्कृति र चलन छ।

धिमाल आफूलाई किराती वंशको मान्दछन्। ती पहाडका लिम्बू, राई, मेच र कोच मान्छेलाई आफ्ना भाइहरू मान्दछन्।

हजसन म्याचका अनुसार बोडो, कोच र धिमल जनजाति एकै जातका छन्; यद्यपि भाषाको तुलनाले त्यति नजिकको जडानलाई समर्थन गर्दैन, उनले थपे। उनले भनेका थिए कि "... तर बोडो र धुमल भाषा आदिम बाहेक मान्नु गाह्रो छ"।उनले यो पनि भने कि धिम्लाहरू “… जंगलीका घुमन्ते खेतीवालाहरू हुन्। युगौंसम्म स्मरणशक्ति वा परम्परालाई पार गर्दै तिनीहरू जंगली वा शिकारीको राज्य र गोठालोको राज्य भन्दा परिसकेका छन् र सामाजिक प्रगतिको तेस्रो वा कृषि तहसम्म पुगेका छन्। , तर त्यसो गर्न चीजहरूको पूर्व शर्तको साथ पूर्ण रूपमा टुक्रिएको जडानलाई संकेत गर्नका लागि…उनीहरूले दोस्रो बर्ष भन्दा बाहिर उही खेतमा कहिल्यै खेती गर्दैनन, वा चार छ वर्ष पछाडि उही गाउँमा रहदैनन "। उनले फेरि बार्टर प्रणालीलाई पहिचान गरे जुन उनीहरूलाई चाहिन्छ र आफैले उत्पादन गर्दैनन्।

धिमाल भाषा चीन-तिब्बती परिवारको एक हिस्सा हो। यो हिमालयको अर्को आदिवासी भाषा, टोटोको नजिकबाट सम्बन्धित छ।
धर्म र संस्कृति

तिनीहरूको प्रकृति धर्म किरात धर्मको धेरै नजिक छ। तिनीहरू प्रकृति र अरू घरका देवताहरूको पूजा गर्छन्। हडसनले उनीहरूको धर्मलाई प्रकृतिको धर्म भनेर चिनाए, वा मानिसहरुका प्राकृतिक धर्मको न मन्दिर न त मूर्ति नै छ; तिनीहरूको खेती परिवर्तन खेती को रूप मा; र "यस जातिले उनलाई आश्वासन दिन्छ कि उनीहरू एक पटक प्रमुखहरू थिए जब तिनीहरू मोरंगमा एकजुट भएर बसेका थिए"।

हडसनले चिनाएको यो धर्म हिन्दू धर्मभन्दा धेरै फरक छ किनकि उनीहरूको न त मन्दिर छ न मूर्ति नै। "समग्र, तिनीहरूको धर्म उस्तै आदिका युगको हो किनकि उनीहरुको बानी र बेहोरा"।
धिमल जनसंख्या

२०११ को जनगणना अनुसार नेपालमा झिम्ल जनसंख्या करीव १२ हजार थियो। भारतमा तिनीहरू पश्चिम बंगालको दार्जिलिंग जिल्लाको नक्सलबारी र हातिगीशाको सोह्र गाउँमा बस्छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू


यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
श्रेणी:जाति
तोप्केगोला जाति

तोक्पेगोला अर्थात् ढोक्प्या जाति नेपालको सुदुरपूर्वी हिमाली जिल्ला ताप्लेजुङ्को पापुङ भन्ने ठाउँमा बसोबास गर्ने तिब्बती जनजातिय समूह अन्तर्गत पर्ने जाति हो । तिब्बती भाषामा 'ढोक' भन्नाले गोठ र 'पा' भन्नाले'बस्ने' भन्ने हुन्छ। यस जातिका मानिसहरु परापूर्व कालमा चौँरी
पाल्ने र प्राय गोठमा नै बस्ने भएकाले 'ढोक्प्या' अर्था गोठालो भन्ने अर्थमा 'ढोक्प्या' जातिको नामाकरण भएको पाइन्छ । यस जातिका मानिसहरु बीसौं शताब्दी तिर बसाईँ सरि हालको ठाउँमा आई बसोबास गरेको पाइन्छ । यो जातिले ढम्ङे, हृयाजिङ, लिङबू, काङकाङ, ङा, रादुङ, बुक्च्याल आदि लोक बाजाहरूको प्रयोग गरेको पाइएको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू


यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
लेप्चा जाति

लेप्चा मानिस (; भारतको सिक्किम र नेपालको पूर्वी भागमा बसोबास गर्ने एक लोपोन्मुख आदिवासी समुदाय हो। धेरै लेप्चा पश्चिमी र दक्षिणपश्चिम भुटान, तिब्बत, दार्जिलिङ, पूर्वी नेपालको कोशी प्रदेश र पश्चिम बङ्गालका पहाडहरूमा पनि पाइन्छ। लेप्चा मानिसहरू चार मुख्य फरक समुदायहरू मिलेर बनेका छन्: सिक्किमको रेन्जोङ्मु; कालेबुङ, खरसाङ, र मिरिकको दमसाङ्मु; इलाम जिल्ला, नेपालको इलाम्मु; र दक्षिणपश्चिम भुटानमा सम्त्से र चुखाको प्रोमो।
उत्पत्ति

लेप्चा शब्द नेपाली शब्द लेप्चे को एक संस्करण मानिन्छ जसको अर्थ "नीच वक्ता" वा "अस्पष्ट बोली" हो। यो सुरुमा अपमानजनक उपनाम थियो तर अब नकारात्मक रूपमा देखिँदैन। लेप्चाको उत्पत्ति अज्ञात छ। तिनीहरू म्यानमार वा तिब्बतमा उत्पत्ति भएको हुन सक्छ तर लेप्चाहरू आफैं दृढतापूर्वक विश्वास गर्छन् कि तिनीहरू हालको स्थानमा कतैबाट बसाइँ सरेका छैनन् र यस क्षेत्रका आदिवासी हुन्।
भाषा

लेप्चाको आफ्नै भाषा छ, जसलाई लेप्चा पनि भनिन्छ। यो भोट-बर्मेली भाषा परिवारको बोडिश-हिमाली समूहसँग सम्बन्धित छ। लेप्चाहरूले आफ्नो भाषा आफ्नै लिपिमा लेख्छन्, जसलाई रोङ वा लेप्चा लिपि भनिन्छ, जुन तिब्बती लिपिबाट आएको हो।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालका जातिहरू
* लेप्चा भाषा
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
श्रेणी:भारतका जनजातिहरू
श्रेणी:हिमाली मानिसहरू
श्रेणी:सिक्किम
भोटे जाति

नेपालको उत्तरी हिमाली भेकको अग्ला अग्ला पाखामा वा हिमाली भेकमा पूर्व देखि पश्चिमसम्म फैलिएर बस्ने यस जातिलाई तिब्बती जनजाति भनिन्छ । यिनिहरूको अधिकांश परम्परा, संस्कृति, चालचलन, धर्म तथा व्यवहार [[तिब्बती भाषा|तिब्बत भोटिया सरह नै हुन्छ । जाडोबाट जोगिन दोचा तथा लामो पाखी घुँडा मुनि झर्ने लवेदा झैं कोट लगाउंछ्न् । यिनिहरूको मुख्य पेशा व्यापार हो साथै पशुपालन पनि गर्दछ्न् । यिनीहरु तिब्बत र नेपाल बीच व्यापार गर्दछ्न् । आफ्नो देशमा च्याङ्रा, भेडा, बोका, पाखी, कस्तुरी, गलैंचा, राडी, जिम्पु तथा अनेकौँ जडिबुटीहरूको व्यापार गर्दछ्न् ।

हिमाली क्षेत्रका तिब्बती जनजातिहरूले डम्‍ङेन्, ङाक्, धङ, बुक्स्याल, दरू, काङलिङ आदि लोक बाजाहरूको प्रयोग गर्दछन् ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू


यो पनि हेर्नुहोस्
पसिना

पसिना छालाको भित्री पत्रमा रहेको ग्रन्थिबाट बन्छ। यो ग्रन्धिको काम शरीरको तापमानलाई नियन्त्रण गर्नु हो। छालाको माथिल्लो सतहमा नुनमुक्त पानी उत्पन्न हुन्छ र यही नै हो पसिना। सामान्यतया महिलाको दाजोमा पुरुष हरूमा धेरै पसिना आउछ |

कसरी आउँछ पसिना

पसिना आउनुका विभिन्न कारण छन्। खास गरेर छालाको श्वत ग्रन्थीहरू शरीरको भित्री भागमा, हत्केलामा र खुट्टाको पैतालामुनीतिर बढी मात्रामा हुन्छन्। ती श्वत ग्रन्थिहरू सक्रिय भएपछि बढी पसिना निस्कन्छ। यसरी निस्केको पसिना वाष्पीकरण भएर जान नसकेमा गन्ध आउन थाल्छ र विभिन्न समस्या देखा पर्दछन्।


ar:تعرق
av:ГӀетӀ
ay:Jump'i
be:Пот
be-x-old:Пот
bh:पसीना
br:C'hwez
bs:Znojenje
ca:Suor
cs:Pot
cy:Chwys
da:Sved
de:Schwitzen
dv:ދާ
el:Ιδρώτας
en:Perspiration
eo:Ŝvito
es:Sudor
fa:عرق‌کردن
fi:Hiki
fr:Sueur
gan:汗
he:זיעה
hi:पसीना
id:Keringat
io:Sudoro
is:Sviti
it:Sudorazione
ja:汗
kn:ಬೆವರು
ko:땀
la:Sudor
lbe:Гьухъ
lt:Prakaitavimas
mr:घाम
nl:Zweten
pl:Pot
pt:Suor
qu:Hump'i
ru:Пот
sh:Znojenje
simple:Sweat
sk:Pot (tekutina)
sr:Знојење
su:Késang
sv:Svettning
ta:வியர்வை
te:చెమట
th:เหงื่อ
tr:Ter
uk:Піт
ur:پسینہ
vi:Mồ hôi
yi:שוויצן
zh:汗液
zh-yue:汗
सेभेन-ए-साइड

फुटबल खेलका लागि सामान्यतः एकातिर ११ जना र अर्कोतिर पनि ११ जना खेलाडी चाहिन्छ। अचेल भने फुटबल खेल्न कम खेलाडी भए पुग्ने भएको छ। अहिले विश्वमा चलेका कम खेलाडी पुग्ने फुटबल खेलहरूमा 'सेभेन-ए-साइड' र 'फाइभ-ए-साइड' छन्। 'सेभेन-ए-साइड'मा एउटा टोलीमा सातजना र अर्को टोलीमा पनि सातजना खेलाडी नै हुन्छन्। यसैगरी 'फाइभ-ए-साइड' भने एउटा टोलीमा पाँचजना र अर्को टोलीमा पनि पाँचैजना खेलाडी हुन्छन्।


'सेभेन-ए-साइड' फुटबल खेलाउन सानो मैदान भए पुग्छ। यसको गोलपोष्ट पनि सानै हुन्छ। मैदानको लम्बाई ७५ मिटर र चौडाई ५५ मिटरको हुन्छ। गोलपोष्टको आकार पाँच मिटर चौडा र दुई मिटर अग्लो हुन्छ। 'जुनियर' र 'सब जुनियर' का लागि त खेल मैदान अझ साना हुन्छन्। सात-सातजनाले मैदानमा खेल्ने भए पनि प्रत्येक फुटबल टोलीमा दशजना खेलाडी हुनसक्छन्। एकजना प्रशिक्षक र एकजना प्रबन्धक रहन्छन्। यो खेल जम्मा ५० मिनेटको हुन्छ। ५० मिनेटमा खेल बराबरीमा सकिएमा पाँच-पाँच मिनेटको समय थपिन्छ। थपिएको समयमा पनि खेल बराबरी भएमा 'पेनाल्टी' हानेर जितहारको निर्णय गरिन्छ। यो फुटबल खेल्दा खेलाडी फेर्न पर्‍यो भने एउटा टिमले तीनजना खेलाडीसम्म फेर्न पाउँछन्। एकपटक फेरिएको खेडाली फेरि मैदानमा जान पाउँदैन। यो खेलमा अफसाइड पनि हुँदैन।

नेपालमा सबैभन्दा बढि प्रचलित "सेभेन-ए- साइड" फुटबल नै हो। नेपालमा धेरैजसो ठाउँ भिरालो भएकाले यहाँ ठुल्ठुला खेल मैदानको अभाव रहेको छ। यस्तो अवस्थामा धेरैजसो नेपालको पहाडि भेगमा यस्ता खेल खेल्ने र खेलाउदै आइरहिएको छ। यति मात्र नभएर सन् २००२मा नै नेपाल सेभेन-ए-साइड फुटबल महासंघको स्थापना पनि भइसकेको छ। यो महासंघले 'एसियन सेभेन-ए-साइड फुटबल महासङ्घ र विश्व फुटबल महासङ्घ, बेलायतबाट मान्यता पनि प्राप्त गरिसकेको छ। वि.सं. २०६५ साल चैत महिनामा काठमाडौंको दशरथ रङ्गशालामा सेभेन-ए-साइड फुटबलको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता भएको थियो।

श्रेणी:फुटबल
कागज

कागज काठ, कपडा जन्य, घाँस वा अन्य तरकारी जन्य स्रोतहरूबाट निकालिएको सेलुलोज फाइबरलाई मेकानिकल वा रासायनिक रूपमा पानीमा प्रसोधन गरेर निकाली थिचेर सुकाइ तयार गरिने एक पातलो सामग्री हो।
इतिहास

कागजको आविष्कार हुनुअघि मानिसहरू ठूलठूला ढुंगा, शीला,भोजपत्र, छाला आदिमा कोरेर आफ्नो सामाजिक जीवन र रहनसहनसम्बन्धी चित्रण गर्ने गर्दथे। विस्तारै-विस्तारै मानव सभ्यताको विकास हुँदै गएपछि मानिसहरूलाई आफ्नो भाषा लेख्ने आवश्यकता महसूस हुन थाल्यो। र, यसैको परिणामस्वरूप कागजको आविष्कार हुन गएको हो। तर त्यतिखेर उत्पादन हुने कागज अहिलेको भन्दा बिल्कुलै भिन्न किसिमको हुने गर्दथ्यो। आधुनिक युगमा हामी जुन किसिमको कागज प्रयोग गर्दछौँ, त्यसको आविष्कार चाहीं चीनका बासिन्दाहरूले गरेका हुन्। रुखको बोक्रा र बाँसका मसिना चीराहरू प्रयोग गरेर उनीहरू सो कागज निर्माण गर्ने गर्दथे। पछि अरेवियनहरूले कागज बनाउने केही चिनियाँहरूलाई अपहरण गरेर लगी आफ्नै ठाउँमा कागज बनाउन लगाए। फलस्वरूप नवौँ शताब्दीतिर कागजको उत्पादन त्यहाँ पनि हुन थाल्यो। त्यसपछि १२ औँ शताव्दीतिर आएर कागजको उत्पादन युरोपियन मुलुकहरूमा पनि हुन थाल्यो।

व्यापारिकरूपमा कागज उत्पादनको थालनी चाहीँ इटालीको 'फेबि्रयानो' भन्ने ठाउँमा सन् १७२६बाट भएको हो। तथापि विश्वमा अहिले सबैभन्दा बढी कागजको व्यापारिक उत्पादन फीनल्याण्डमा हुने गर्दछ।सन् १४५०मा आएर प्रेस तथा छापाखानाको आविष्कार भएपछि कागज उत्पादन र उपभोगको क्षेत्रमा पनि निरन्तर वृद्धि भइरहेको छ |
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपाली कागज
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:कागज