JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
අති ස්ථන්දරකරණය බලපාන සාධක

අති ස්ථන්දරකරණය බලපාන සාධක


E2140 සකසනයකදි 100% අති ස්ඵනදයෙදි CPU-7 මගින් ගත් තිරැවක් අති ස්ථන්ද කරණයට ඇති හැකියාවට යම් දුරටකට බලපාන්නේ CPUනෂ්පාදන ක්රයිවලියේ ඇති ආර්තික කරැණුය. බොහෝ වෙලාවන්හි විවිද ස්ථන්ද වේග සීසුත සදහා ප්රමිත CPU නිපදවන්නේ එකම ක්රියාවලියක් මගිනි. CPU හි ප්රමිත කර ඇති ලෙස ස්ඵලන් ද වේගය CPUනනිෂ්පාදකයාගේ අයහපත් තත්ව යටතේ කරණ (උදාහරණ ලෙස උපරිම උෂ්ණත්ව හා අුවම සැපයුම් වෝල්ටියතාව) ක්රියාකාරිත්වය පරික්ඹාව සමත් වු වේගයට සමාන හෝ අඩු වේ. නිෂ්පාදකයන් විසින් පහත සදහන් කර ඇති කරැණු සදහා ද අතිරේක ඉඩක් තැබිය යුතුය. සමමර අවස්තාවලදි නිෂ්පාදකයන්ට සමාන උසස් කාර්ය සාධනයක් ඇති කොටස් අතිරික්තයක් ඇති වි ඒන ඒවායේ මිලට විකිණිය නොහැකි වු විට මධ්ය වේගයක් ඇති විය ලෙස සලකුණු කර වඩා අඩු මිලකට විකුණනු ලැබේ. සාමාන්යයෙන් එක් CPU අනුවාද අංකයක CPU වල කාර්ය සාධනය වෙළදපොලේ ඇති ස්ථන්ද මට්ටම් තරම් පුලුල්ව වෙනස් නොවේ.

නිෂ්පාදකයෙක් විෂයක් එක් වේගයකට ප්රමිතකරණය විට එය මගින් එම විෂය එම වේගයේදි දි ඇති සියළු මෙහෙයුම් තත්ව වලදි ක්රියාකාරි වන බව සහතික කල යුතුය. පද්ධතියක් අතිස්ඵන්දනය කරන විට මෙයෙුම් තත්ව දැඩිව පාලනය කරන අතර එවිට නිෂ්පාදකයාගේ ඉඩ සිමාව අතිරේක ඉතිරිවේ. අනික් පද්ධති කොටස් ද සාමානයයෙන් සමාන හේතු නිසා ඉඩ සිමා ඇත.ිව සැලසුම් කරන අතර අතිස්ථන්ද පද්ධති මෙම සැලසම් කල අතිරේක ඉඩ අන්තර්ග්රහණය කර අතර අඩු සහන යටතේ ක්රියා කරයි. පෙන්ටියම් නිර්මාණ ශිල්පියා වන Bob Colwell අතිස්ඵන්දකරණය ගැන කියන්නේ එය ඉතා අයහත් නොවුවත් යහපත් නොවන තත්වයෙන් පද්ධති මෙහෙයුමකදි කරන පාලනය නොකල පරික්ෂණයක් ලෙසයි.

මෙම අතිර්ක සිමාවන් ලෙස පෙනෙන ඉඩ ඇත්ත වහයෙන්ම සපසුවකට එහි ජීවිත කාලය පුරාවට ක්රියා කිරිමට අවශ්ය වේ. අර්ධ සන්නායක උපාංග පරණ වන විට hot carrier injection, negative baias thermal instability සහ electromigration වැනි කරැණු නිසා පරිපථ කාර්ය සාධනය අඩු කරයි. අළුත් විෂයක් අතිස්ඵලනය කරන විට මෙම අතිරේක සිමාවෙන් ප්රයෝජනය ගත හැකි වුවත් විෂය පරණ වන විට වසර ගණනතක් අතිස්ථන්දනය කල වේග වල ක්රියා කල විට පසුව හදිසියේම එම වේග වල ක්රියා නොකරන තත්ව ඇති වේ. අතිස්ඵනදකයා විසින් පද්ධතිය සක්රියව, පද්ධති ස්ථායිතාව සදහා පරික්ෂා නොකරන්නේ නම් මෙම බලපෑම සැලකිය යුතු මට්ටමකට වැඩි වු විට ඇති වන දෝෂ වලට වරද පැටවෙන්නේ අතිස්ඵන්දකරණයට නොව වෙනත් මුල වලටමය.
පරිගණක වල ඉදිරිපස බසය

පුද්ගලික පරිගණක වල ඉදිරිපස බසය වනාහි මව් පුවරුවේ northbridge හා මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය (CPU) හරහා තොරතුරු රැගෙන යාමට ඉවහල් වන දත්ත හුවමාරු කිරීමේ බසයයි.

සමහරක් පරිගණක සතුව පසුපස බසයක් ඇති අතර ඒවා මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය (CPU) හා මතක හැඹිලිය අතර සම්බන්ධය ඇති කිරීමට ක්‍රියා කරයි. මෙම බසය හා එයට සබැඳි හැඹිලි මතකය, ඉදිරිපස බසය හරහා RAM පද්ධතියට ප්‍රවේශ වීමට වඩා වේගවත්ව ක්‍රියා කරයි.

ඉදිරිපස බසයේ කලාප, පළල හෙවත් උපරිම සෛද්ධාන්තික අගය තීරණය කරනු ලබන්නේ එහි දත්ත පථයේ පළල, ස්පන්දක සංඛ්‍යාතය හා එක් කාල වක්‍රයක් තුල දී එමඟින් සිදුකරන දත්ත මාරු කිරීමේ සංඛ්‍යාව අතර ගුණිතයෙනි. උදාහරණයක් ලෙස බිටු 32 (බයිට්-4) ක් පළලැති එක් කාල වක්‍රයක් තුල දී දත්ත මාරු කිරීම් 4 ක් සිදුකරන 100 MHz(මෙගා හර්ට්ස් ) සංඛ්‍යාතයකින් ක්‍රියාත්මක වන ඉදිරිපස බසයක් සතුව 1600MB/s (තත්පරයට මෙගාබයිට) වන කලාප පළලක් ඇත.

එක් කාල වක්‍රයක් තුල දී සිදුවන දත්ත හුවමාරු සංඛ්‍යාව රඳා පවතින්නේ භාවිතා කරනු ලබන තාක්ෂණය අනුවය. GTL+ තාක්ෂණය මඟින් එක් කාල වක්‍රයකදී දත්ත හුවමාරු 1 ක් (1transfer/tick) ද, EV6 ක්‍රමවේදය මඟින් එක් කාල වක්‍රයකදී දත්ත හුවමාරු 2 ක් (2 transfers/tick) ද, AGTL+ මඟින් එක් කාල වක්‍රයකදී දත්ත හුවමාරු 4 ( 4 tranfers/tick) ක් ද සිදු කිරීමේ ක්‍රමය සඳහා Intel ආයතනය විසින් භාවිතා කරන්නේ සිවුබිඩි කැවීම (Quad Pumping) යන නාමය වේ.

බොහෝමයක් නිෂ්පාදකයන් ඉදිරිපස බසයේ ‘වේගය’ පත් කරන්නේ තත්පරයකදී සිදුවන ‘මෙගා හුවමාරු’ සංඛ්‍යාව (MT/s) මත විනා ඉදිරිපස බසයේ ස්පන්දක වේගය (මෙගා හර්ට්ස් (MHz) ) මත නොවන බව සඳහන් කිරීම වටී. MT/s අනුපාතය රඳා පවතින්නේ එක් කාල වක්‍රයකදී සිදු කරන දත්ත හුවමාරු සංඛ්‍යාව මත පමණි. උදාහරණයක් ලෙස ස්පන්දක වේගය 266 Mhz වන ඉදිරිපස බසයක් සහිත මව් පුවරුවක තත්පරයකදී දත්ත හුවමාරු 4 ක් සිදු කරයි නම්, එම බසය 1066 MT/s වන එකක් ලෙස ප්‍රමත කරනු ලැබේ. මෙය වනාහි සමහරක් නිෂ්පාදකයන් ඉදිරිපස බසයේ වේගය ලෙස ප්‍රකාශ කරන අගය වේ.
ජාලකරණ ක්‍රම තත් පෙදෙසින් ජාලය (LAN)

තත් පෙදෙසි ජාලයක් යනු සාපේක්ෂව කුඩා අවකාශයක් හරහා පැතිරෙමින් පරිශිලකයන් කුඩා සංඛ්‍යාවකට සේවය සැළසීමට නිර්මාණය වූ ජාලයකි. අදාළ ජාලය භාවිතා කරන පුද්ගලයින් සංඛ්‍යාව සළකා බලමින් එය සම-සම ජාලයක් ලෙස හෝ අනුග්‍රහ-සේවාදායක ක්‍රමයක් ලෙස හෝ නිර්මාණය කිරීමට තීරණය කළ හැකිය. සම-සම ජාලයක් යනු එක් එක් අනුග්‍රාහකයා ජාලයේ ඇති අනෙකුත් කාර්යස්ථාන සමඟ සිය සම්පත් බෙදා හදා ගන්නා අවස්ථාවකි. මේ සඳහා උදාහරණ ලෙස සම්පත් පරිහරණය අවම කුඩා කාර්යාල ජාලයක් හා ගෘහස්ථ ජාලයක් ගෙන හැර දැක්විය හැකිය. අනුග්‍රහ සේවා දායක ජාලයක් යනු සෑම අනුග්‍රාහකයෙකු‍ම සේවාදායකයාට සබැදි වී සිටින අතරදිම එකිනෙකා අතර ද සබැදිය පවත්වා ගන්නා අවස්ථාවකි. අනුග්‍රාහක සේවා දායක ජාලයන් විවිධාකාර ශක්‍යතාවයන්ගෙන් යුත් සේවාදායක භාවිතා කරනු ලබයි. මේවා ප්‍රධාන කොටස් 2 කට බෙදා දැක්විය හැකියි. මින් එක් කාර්යයකට සීමා වූ සේවාදායකය එක් අවස්ථාවකදි ඊට පවරන ලද එක් කාර්යයක් පමණක් ඉටු කරයි. මේ සඳහා උදාහරණ ලෙස ගොනු සේවාදායකය, මුද්‍රක සේවාදායකය ආදිය ගෙන හැර දැක්විය හැකි අතර අනෙක් කාණ්ඩයේ සේවාදායකයන්ටත් ගොනු සේවාදායක, මුද්‍රක ‍සේවාදායකයන් ආදි‍යේ ශක්‍යතාවයටත් වඩා වැඩි ශක්‍යතාවකින් යුත් කටයුතු සඳහා උදාහරණයක් ලෙස ගණනය කිරීම් සිදු කළ හැකිය. එම ප්‍රතිඵල මඟින් අනුග්‍රහකයින් අත්‍යවශ්‍ය තොරතුරු ලබාදීම. (වෙබ්/ අන්තර්ජාල සේවාදායකය) ආදී කටයුතුද සිදු කළ හැකිය.


මෙම පරිගණක අන්තර්ජාලය හරහා සබැඳි කර ඇති අතර ඒවා කෙලින්ම (එක් පරිගණයක් සමඟ තවකෙක්) හෝ බහු සබැඳියන්ට ඉඩ සළසන ජාල මධ්‍යස්ථානයක් හරහා හෝ එකිනෙකට සම්බන්ධ කළ හැකිය.


ඉතිහාසයට අනුකූලව තත් පෙදෙස් ජාලයන්, පුළුල් පෙදෙස් ජාලයන්ට වඩා ඉහළ වේග තත්වයන්ගෙන් ක්‍රියා කර පෙන්වා ඇත. නමුත් ප්‍රකාශ සම්ප්‍රේෂණ පද්ධති මඟින් තනා ඇති Metro Ethornet ලෙස පෙනෙන පුළුල් පෙදෙස් ජාලයන් නිර්මාණයේදී මෙම වේග බාධකයයෙන්ගෙන් සැළකිය යුතු බලපෑමක් නොමැති තරම්ය.
සටහන්

{|


|Computer networking Local area network LAN
|-
{|
මෙහෙයුම් පද්ධති- ඉතිහාසය

ප්‍රථම පරිගනකයෙකි මෙහෙයුම් පද්ධතියක් නොුනි 60 දශකය මුල් භාගය වන විට පරිගණක වෙළදාම්කරැන් කාණ්ඩ සැකසුම් ප්‍රවර්ධනය කිරිමේ ක්‍රමවේදයන්, මේ සදහා උදාහරණ ලෙස UNIVAC මා control Date ආයතන මගින් නිපදවන ලදි. සංවිධිත කිරිම සදහා තරමක් පුළුල් මෙවලම් සැපයීමට ක්‍රියා කලහ. ලැයිස්තුගත කිරිම හා කාර්ය ක්‍රියාත්මක කිරිමේ ක්‍රම වේදයන්
ඵී-ෘධි එමගින් මෙහෙයුම් පද්ධතියක ආකාර ලක්ෂණ බොහොමයක් ඉදිරිපත් කරනු ලැබෙන හැටි ප්‍රවේශය වේ මේ සදහා නිදසුනකි. කෙසේ වුවත් බොහොමයක් මෙහෙයුම් පද්ධති මෙය සම්පුර්ණයෙන්ම මගහැර කෙලින්ම දෘඩාංග මත ක්‍රියාත්මක වීමට ඉඩකඩ සකසා දිනි.

මෙහෙයුම් පද්ධති මුලින්ම යොදා ගෙව තිබුනේ මහා පරිගණක වලදීය එහෙත් පසුව මුලික හුදු පරිගණක මෙහෙයුමහ් පද්ධති කළමනාකරණයෙන් ලැයිස්තුගත වු වරකට එක් වැඩසටහන් පමනක් ක්‍රියාකිරිමට අවකාශ සලසා දිනි. සෑම වැඩසටහනක්ම එය ක්‍රියාත්මක වන කාල පරිචච්චේදයකදි ප්‍රධාන එම පරිගනකය කෙරේ පුර්ණ පාලනයකින් යුක්ත විය. බහුකාර්යකරණය (කාල සම්භාවිත කිරිම) මනා පරිගණකවල භාවතයට මුලින්ම පැමිණියේ 60 දශකයේදිය.

1969-70 කාල පරිච්ඡේදයේදි ප්‍රථම වතාවත මුලින්ම ඡෘච-7හා පසුව ඡෘඡ-11 මගින් ඉදිරිපත් විි. එය ඉතා ඉක්මණින් වේදිකා කිහිපයක් හරහා කාල සමන්විතයි. ක්‍රියාත්මක විමේ සාර්ථකම් පෙන්වුයේ ‍පුර්වක්‍ර බහුකාර්යකරණය උසස් මත කළමනාකරණය මතක ආරක්ෂණය සහ අනෙකුත් අසස් ලක්ෂණ සදහා සග්‍රාහකයෙක් ලෙස ක්‍රියා කරමිනි. ඹභෂඃ ඉතා ඉක්මනින් මනා පරිගණක හා මධ්‍ය පරිගණක මෙහෙයුම් පද්ධයත් ලෙස ජනප්‍රියත්වට පතවිණි.

1980 මුල භාගයේ ෂඊඵ-ඡඣ හා ෂඊඵඣඡඣඃඑ ඇතුළු ක්ෂ්දු පරිගණක කිහිපයක් ආකාර මෙහෙයුම් පද්ධතියක් වන ධාවනය කිරි‍ෙම් හැකියාව පෙන්විය. තවද ආයතනය විමත්ඒක පරිශිලක මෙහෙයුම් පද්ධති වෙනුවට බදු පරිශිලක මෙහෙයුම් පද්ධතියක් ලෙස ඉතා අදික අලෙවිකරණ ව්‍යාපෘතියකට බදුන් වින. නමුත් මෙම පුද්ගලික මගින් එහි කරන කාර්ය මතක ආරක්ෂණය හා ද්විත්ව ‍මාධ්‍ය මෙහෙයුම් ක්‍රියාකිරිමට අවස්ථාව සලසා දදිම අනෙකයන් විය. එම ිසා සහයෝගික බහුකාර්යකරණය මත විශ්වාසය තැබු අතර ආරක්ෂිත සැකටයන්ද එහි නොවීය.

80286 මුලික පරිගනකය වු කලි ද්විත්ව මාධ්‍ය මෙහෙයුම් ක්‍රියාත්මක කිරිම හා මතක ආරක්ෂණය සැලසීමට සමත් වු ප්‍රථම පරිගණකය සම්භාවය හා සහයෝගි බහුකාර්යණයට උසස් වු අතර ඒවා ආරක්ෂණ ආයතනයක් ලබා ගත හැකි ආයෝජණ උපරිම වශයෙන් ලබා ගැනීමේදී සිමාසහිත විය. මෙම මෙහෙයුම් පද්ධති මත ධාවනය වන යෙදුම් ක්‍රමලේඛ ඒවා ක්‍රියාත්මක නෙවන අවස්ථාවන්හිදි ලැයිස්ත්‍රගත කරණය කාලය ඉතිරිකර දිම සදහා පෙර නිමිතිව හෝ ක්‍රමවේදයක් භාවිතා කර එය ඉටු කර දීම හෝ මිශ්‍ර කළ යුතු විය.

Windos NT හදුනා පාදක වු මෙහෙයුම් පද්ධති කාර්යාලය Digital eqment corparatra හි VMS නිර්මාණය කළ කණ්ඩායම විසින් නිමවන ලද්දකි. මෙම මෙයෙුම් පද්ධති ආකාර වු අතර එය සියලු වැඩසටහන් සදහා වු ආරක්ෂිත මාධ්‍ය මෙහෙයුම්. කාර්ය මාතක ආරක්ෂණ්‍ය පුර්වක්‍ර බහුකාර්යකරණය අතථ්‍ය ගොනු පද්ධති සදහා සහයෝගය හා අනොයෙකුත් ආදි සේවා සපයන්නෙකු ලෙස නිර්මිතය.

සම්භාවනිය හා යන මෙහෙයුම් පද්ධති සකසුන් මගින් ධාවන කාලයේදි ආදේශනය කරන ලද සම්පත් නියමාකාර ලෙස සලකුණු කර ගැනිමට අසමත් විය. එක් පහසුවක් අවසන් කිරිමට සිදු වු විට එය මගින් එතෙක් භාවිතවෙමින් තිබු සම්පත් වෙනස් වැඩසටහන් ‍නවනුනේ නිදහස් කිරිම නැවත පරිගණක පණගන්වන තෙක් සිදුකල නොහැකි විය.
ගෝත්‍ර විද්‍යාව

ගෝත්‍ර විද්‍යාව යනු විවිධ ජන වර්ග පිළිබඳව කරන ලද සත්‍ය පර්යේෂණවල ලිඛිත එකතුවකි. යම්කිසි පද්ධතියක පවතින කොටස් වෙන් වෙන්ව ගෙන ඒවායේ හැසිරීම අධ්‍යයනය කළ නොහැකියි. යන මතය ගෝත්‍ර විද්‍යාවේදී පාවිච්චි කෙරේ. ගෝත්‍ර විද්‍යාව අතීතයේ පටන්ම සංචාරක ලේඛන හා අධිරාජ්‍යවාදී කාර්යාලීය ලේඛන සම්බන්ධ කොට ගනී. බොහෝ සංස්කෘතික මානව විද්‍යාඥයින් විසින් තම විෂය සඳහා මූලාශ්‍ර කොට ගන්නේ ගෝත්‍ර විද්‍යාවයි.
සංස්කෘතික හා සමාජයීය මානව විද්‍යාව

සංස්කෘතික හා සමාජයීය මානව විද්‍යාව මූලිකවම පදනම් වන්නේ ගෝත්‍ර විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මතය.

සංස්කෘතික හා සමාජයීය මානව විද්‍යාඥයින් වර්තමානයේදී ඉතා දැඩි පරිශ්‍රමයක් යොදා ගෝත්‍රවාදී අධ්‍යයන ගෝත්‍ර විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ හා ගෝත්‍ර අතර පවතින අන්තර් සබදතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදුකරති. ගෝත්‍ර වාදයේ මූලික අංශ කිහිපයකි. 1950 හා 60 දශක වලදී පර්යේෂණ කෘති වල අඩංගු වූයේ පර්යේෂණය සිදුකළ ආකාරය සහ ප්‍රතිඵල මත පදනම් වූ කරුණුය. උදා: මඳක් කථා රසය ගැබ්කළ- නමුත් පසුව පළ වූ කෘති වල අඩංගු වූයේ පර්යේෂණයට බඳුන් කළ ගෝත්‍ර වලින් කර්තෘට ඇතිවූ බලපෑම මත පදනම් වූ කරුණුය.

ක්ලිෆර්ඩ් ගීර්ට්ස් සහ ෂේවියර් අන්දාදි යන සංස්කෘතික මානව විද්‍යාඥයින් තම ලේඛනවලට ඇතුලත් කර ගත්තේ ඔවුන්ගේ ම අත්දැකීම්ය. ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් වසරක පමණ කාලයක් යම් ගෝත්‍රයක් සමඟ වාසය කරමින්, ඔවුන්ගේ ක්‍රියාකලාපයන් ට සහාය වෙමින් එම අධ්‍යයනයන් සිදු කළහ.
සටහන්
ජනවර්ග ඉතිහාසය

ජනවර්ග ඉතිහාසය යනු, ඉතිහාසගත වාර්තා මගින් යම් ජන වර්ගයක, ගෝත්‍රයක, සංස්කෘතිය හෝ සිරිත් විරිත් පිළිබඳව හැදෑරීමය. මෙමගින් දැනට පවතින හෝ නොපවතින ජන වර්ගවල ඉතිහාසය පිළිබඳවද සොයා බැලේ.

ජනවර්ග ඉතිහාසය හැදෑරීමේදී පොත්පත් හා ලේඛනවලට අමතරව සිතියම්, සංගීතය, චිත්‍ර, ඡායාරූප, කතන්දර, භාෂා විලාශය, ස්වභාව සෞන්දර්ය, ස්ථානාත්මක සොයාබැලීම්, පුරාවිද්‍යාත්මක සමීක්ෂණ, කෞතුකාගාර වස්තූන්, සිරිත් විරිත්, භාෂාව හා ස්ථාන නාම ආදිය පිළිබඳවද සොයා බැලේ.
විමර්ශනයන්හි වැදගත්කම

ජනවර්ග ඉතිහාසඥයන් ලේඛනවලින් ඔබ්බට ගිය විමර්ශනයක යෙදීම තුළින් ඔවුන්ට ඉතා ගැඹුරු අධ්‍යයන වල යෙදීමේ අවස්ථාව ලැබේ. මොවුහු ජන වර්ගවල ඇතුලාන්තයද ගැඹුරින් විමසා බලන හෙයින් ඒවායේ ඉතිහාසය සහ විවිධ චාරිත්‍ර විධික්‍රම අතර අන්තර් සබඳතා, ඉතිහාසයේ අපැහැදිලි තැන් පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය. විශේෂයෙන්ම ඉන්දියානු ජනවර්ග පිළිබඳව හැදෑරීමේදී මෙම ක්‍රමය ඉතා ප්‍රයෝජනවත් ය.

ජනවර්ග ඉතිහාසයේ අර්ථදැක්වීම කෙමෙන් දියුණු වූවකි. සාමාන්‍ය ඉතිහාසය හැදෑරීමට වඩා ජනවර්ග ඉතිහාසය හැදෑරීමේදී භාවිතා වන පර්යේෂණ ක්‍රම හා මූලාශ්‍ර නිසා එය වඩාත් ප්‍රතිඵලදායකය (විලියම් ෆෙන්ටන්) පසුකාලීනව ඇක්ස්ටෙල් විසින් හඳුන්වා දුන් පරිදි ජනවර්ග ඉතිහාසය යනු ජනවාර්ගික හා ඉතිහාස මූලාශ්‍ර ඇසුරින් යම් සංස්කෘතියක හෝ සමාජයක සිදුවූ වෙනස්කම් අධ්‍යයනය කිරීමයි.

ෂෙෆලීන් හඳුන්වාදුන් පරිදි, ජනවර්ග ඉතිහාසය මඟින් මිනිසුන් සමාජයීය සිද්ධීන් ග්‍රහණය කරගන්නා ආකාරය සහ ඒවා සංස්කෘතියට ඈඳෙන ආකාරය පිරික්සා බලයි. අවසානයේදී සිමන්ස් විසින් පළ කළ මතය වන්නේ ජනවර්ග ඉතිහාසය යනු හැකිතාක් මූලාශ්‍ර උපයෝගී කරගනිමින්, හැකිතාක් දිගු කාල පරාසයක් තුළදී යම්කිසි සංස්කෘතියක් පිළිබඳ කෙරෙන ගවේෂණාත්මක පර්යේෂණයක්ය යන්නයි. එය වඩාත් අලංකාර වන්නේ දැනට ජීවත් වන අයගේ මතකයන් සහ වචන ද එකතු වූ විටයි.
තඹ යුගය

කැල්කොලිනික් (ග්‍රීක කැල්කෝස් + ලිතස් තඹ ගල) වකවානුව හෝ තඹ යුගය නියෝලිතික වකවානුව (ඊ‍නියෝලිතික්, නියෝලිතික් ‍) ලෙසද හඳුන්වයි. මේ ගල් මෙවලම් භාවිතයත් සමඟ මුල් ‍ලෝහ මෙවලම් භාවිතා වුණු මිනිස් ශිෂ්ටාචාරයේ සංවර්ධන අවධිය වෙයි.

සාම්ප්‍රදායික තුන්යුග ක්‍රමයට බැහැරින් වෙනස්වන එකක් වූ මෙම වකවානුව, නවශිලා සහ ලෝකඩ යුගය අතර කාල වකවානුවට අයත් වෙයි. එම කාලයේ දී තඹ ලෝහය පුළුල් ලෙස ප්‍රයෝජනයට නොගත්තද ඉතා ඉක්මනින් ටින් සමඟ කලවම් කිරීමේ වෑයම ආරම්භ විය. කැල්කෝශිලා ශිෂ්ටාචාර සහ එම කාල වකවානුන් වෙන් වෙන් ව පැහැදිලිව වටහා ගැනීම අපහසු යි.
ලෝහ විද්‍යාවේ පහළ වීම මුලින්ම සශ්‍රීක චන්ද්‍රවංකයේදී සිදුවිය. එය ක්‍රිස්තු පූර්ව 4 වන සියවසේ ලෝකඩ ‍යුගයේ ආරම්භයට හේතු වුණි. පොදු යුගයේ එනම් ක්‍රි.පූ.7 වැනි ශත වර්ෂයට පෙර කොළොම්බියානු මෙසෝ ඇමරිකා‍ ආකරයෙන් සොයාගත් තොරතුරු අනුව එකල ද ලෝහ විද්‍යාවේ නිදහස් හා සීමිත සොයාගැනීමක් පැවතුණි. එය කෙසේ වෙතත් පුරාවිද්‍යාඥයෝ කැල්කෝශිලා අවධියට එහා අවධි පිළිබදව පර්යේෂණවලට නොගියහ.

යුරෝපීයානු පුරා විද්‍යා සාහිත්‍ය සාමාන්‍යයෙන් කැල්කෝශිලා භාවිතය මඟඅරින (ඔවුන් තඹ යුගයට වඩා කැමැත්තක් දක්වයි) අතරතුර මැදපෙරදිග පුරාවිද්‍යාඥයින් එය ස්ථිර ව භාවිතා කළහ. මැද පෙරදිග සහ යුරෝපයේ තඹ යුගය, ක්‍රිස්තු පූර්ව පස්වන සහශ්‍රයේ අවසාන භාගයේ ආරම්භ වූ අතර, මුලික ලෝකඩ යුගය ආරම්භ වීමට සහශ්‍රයකට පෙර අවසන් විය. යුරෝපියානු තඹ යුගයේ සිට යුරෝපියානු ලෝකඩ යුගයට සංක්‍රමණය වීම ක්‍රිස්තු පූර්ව 4 වන සහශ්‍රයේ අග භාගයේ සිට 3 වන සහශ්‍රයේ අගභාගය අතර සහශ්‍රයක් තුල සිදුවිය.
පාර්පොලට අනුව ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරය, දකුණු ටර්ක්වෙනිස්තානය සහ උතුරු ඉරානය අතර ක්‍රිස්තු පූර්ව 4300, 3200 කාලය තුළ එනම් කැල්කෝශිලා වකවානුවේ කුඹල් කර්මාන්ත සමානකම් දක්නට තිබේ.

ප්‍රවර්ගය:ඉතිහාසය
ප්‍රවර්ගය:යුගය අනුව ඉතිහාසය
කකුටෙනි සංස්කෘතිය

කුකුටෙනි සංස්කෘතිය පැවතියේ සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවට අයත් රටවලය.මෙය ‘ට්‍රයිපිලියන්’ හෝ ‘ට්‍රයිපොලි’ සංස්කෘතිය ලෙසද හදුනා ගැනේ. පැරණි නවශිලා යුගය හෙවත් ක්‍රි.පූ. 5500 – 2750 කාලයේ දී මෙම සංස්කෘතිය දිප්තිමත්ව වැජඹින. එමෙන්ම 'වෙනිජර් - ඩෙනිපර්'හා වර්තමාන රෝමානු ටොප්ඩෝවේනියානු හා යුක්රේනියානු ආගම තුළද මේ සංස්කෘතිය දක්නට හැකිවිය.
පාරිභාෂික ශබ්ද මාලාව

මෙම සංස්කෘතිය 'කුකුටෙනි' නමින් පසුව නම් කළද, මෙම සස්කෘතියට විවිධ පෙදෙස්වල විවිධ නමි භාවිත වී තිබිණි.මෙම සංස්කෘතිය පිළිබඳ පළමු වරට තොරතුරැ අනාවරණය කරගැනෙන්නේ ක්‍රි.ව. 1884 දීය.1909 දී එහි කැණීම් ආරම්භ කෙරිණි. එසේම රෝමයේ ලාඅයි' ප්‍රාන්තයේ , 'ට්‍රයිපිලියා' ක්‍රිව් පාලනය, හා යුක්රේනයේ මේ හා සමාන කරුණු පිළිබඳ කැණිම් කටයුතු 1897 දී සිදුවිණි. පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් මෙම සංස්කෘතිය සෝවියටයේ, රුසියාව හා යුක්රේනයේ පවතින 'ට්‍රයිපෝලි' හෝ 'ට්‍රයිපෝලියන් ' සංස්කෘතින් විය හැකි බවට හඳුනාගන්නේ මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි.
ප්‍රමාණය

2003 දී 'කුකුටෙනි' සංස්කෘතිය පවතින ප්‍රදේශ ආසන්න වශයෙන් දෙදහසක් පමණ රැමේනියාව, යුක්රේනය සහ මොල්ටෝහිදී හඳුනා ගන්නා ලදි. ජේ. පී. මැලෝරි සඳහන් කරන ආකාරයට මෙම යුගයේ දී පැවති දහස් ගණනක් කුඩා ගම් හා ඒවායෙ පැවති දහස් ගණනක් නිවාස හා කානු පද්ධති ඊට සාක්ෂි දරයි.
මෙම ප්‍රදේශ 'ඩෙනිස්' ගංගාවේ ඉහළ කොටසේ මැදට වන්නට මධ්‍යගත පිහිටියා ය (වර්තමානයේ ටොල්ඩෝ සමූහාණ්ඩුව). මෙම සංස්කෘතික ප්‍රදේශය ඩෙනිපර් හි ඊසාන දෙසින් හැකිතාක් දුරට පැතිර පැවතිණ.
සේද මාව‍තේ සංස්කෘතික හුවමාරුව

සේද මාව‍තේ සංස්කෘතික හුවමාරුව

විශේෂයෙන් 'බුද්ධධර්මය සහ ග්‍රීක බුදුදහම ඊසාන දෙසට වන්නට සේද මාවත ඔස්සේ ගමන් කලා, එමෙන්ම ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ දී පමණ මෙය චීනයට පැතිරිණි.
සේද මාවත ඔස්සේ බුද්ධාගම චීනයට ප්‍රචාරණය පළමු වන පොදු යුගයේ දී ආරම්භ වූ අතර 'මින්ග්' චීන අධිරජ්‍යයා ධුත පිරිසක් බටහිර ට යැවූ බව අර්ධ පුරා වෘත්ත වල සදහන් වේ. කොහොම වුනත් ඉතා හොද සම්බන්ධ තා ආරම්භ වුයේ දෙවන පොදු යුගයේ ය. පෙනෙන විදිහට චීන අධිරාජ්‍ය 'කුෂාන්' චීන රාජ්‍යයේ 'ට්‍රෙට් බේසසින්' තුලට ඇතුල්පිටත් සමගම මිශනාරී බල පෑම හේතුවෙන් විශාල සංඛ්‍යාවක් මධ්‍යම ආසිතාතික භික්ෂුන් වහන්සේලා චීනට තුලට වන්නට විය. චීනය තුල පළමු බෞද්ධ ධර්ම ග්‍රන්ථ පරිවර්තකයා හා ධුතකයා 'පාතියන්' 'කුෂන් සොග්සියන්' හෝ 'කුඩේසිග් ' වේ.

හතර වන ශතවර්ෂයේ සිට ඉදිරියට චීන වන්දනාකරැවන් බුද්ධාගමේ සම්භවය සොයා ඉන්දියාව බලා වන්දනා කිරිම ආරම්භ කරා එහිදි ඔවුන්ට ඉතා හොද ධර්ම ග්‍රන්ථ පරිශිලනයට අවස්ථාව ලැබුණා. මෙය (ෆා - පොසින්' හා පසුව 'හුෂන් සැන්ග්' (629 – 644) ගේ ඉන්දීය ගමනත් සමග සිදුවුණා හත් වන සියවසේ දී ඉස්ලාම් ආගමේ වර්ධනයත් සමගම සේද මාවත ඔස්සේ බෞද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරණය මධ්‍යම ආසියාවේ නැවතී ගියා.
සොයාගැනීම්

ගණිත ශාස්ත්‍රය ‍හා තාරකා විද්‍යාව
කියුපු යනු වැදගත් ඉන්කා තාක්ෂණයකි. එය ගැට සහිත තන්තුවක් එකලස් කරනවා වාගේ තොරතරැ සටහන් කරගන්න යොදා ගත්තේය නියත ස්වභාව ධර්මය තවදුරටත් දැන ගනි. ඇත්තටම කියුපු භාවිතා කලේ ස්මරතා උපකරණ ලෙස හෝ ගණිත දත්ත සටහන් කිරිමට යැයි සිතුවේය.

ඉන්කා වෛද්‍ය විද්‍යාව ගැන බොහෝ සොයාගැනීම් සිදුකල ඔවුන් සාර්ථක ව හිස්කබල් ආශ්‍රිත ශල්‍යකර්ම සිදුකලා. එය හිස්කබලේ කුහර කැපීමට හිස්කබලේ තුවාල වල පීඩනය නිදහස් කිරිමට පය සම්බන්ධ වුනා කොකා පත්‍ර භාවිතා කරා. බඩ ගින්න හා වේදනාව තුනී කරගත්තා. ඒවා දැනුත් අන්දීස් වල තිබෙනවා.
පණිවිඩකරැවන් කොකා පත්‍ර විකා රාජධානිය වටා දුවමින් පණිවිඩ බෙදාහරින්න අමතර ශක්තියක් ලබා ගත්තා.

යුධ හා යුධ කටයුතු
ඉකකා හල් වැඩ ගැන විස්තර

එම ප්‍රදේශ වල ඉනිකාවරැන්ට අනික් ජාතින් සමග යුද්ද පැවතුනේ ය තවද ඔවුන් ආයුධ භාවිතා කලේය. ඉන්කා තමයි ඒ කාලේ ඒ ප්‍රදේශ වල වැඩිපුරම ශක්තිමත් හමුදාවයි. එයට හේතු ව තමයි ඔවුන්ට පුළුවන් වුනා සාමාන්‍ය මිනිසුන්ව හා ගොවීන්ව යුද්ධයට සුදානම් කර හමුදා ‍සොල්දාදුවන් බවට පත්කිරිමට එකම අවස්ථාවක හෝ සෑම පිරිමි ඉන්කා වරයෙක්ම යුද්ධයේ ‍කොටස් කරැවන් බවට පත් වෙන්න සිදු වුනා. තවද ‍ඔවුන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවක දි සුදුනමින් ඉන්න ද සිදුවුනා.
මතුවීම හා පැතිරීම

ඉකා මිනිසුන් ක්‍රි.ව. 12 වන සියවසේ දී Cuzco ප්‍රදේශය පුරා Killke සංස්කෘතියේ ගෝත්‍රයක් ලෙස ආරම්භ විය Manco Capac හි නායකයා යටතේ ඔවුන් Curzo (Quechua Qosqo)කුඩා නගරයක් ආරම්භ කර එය සිතියමේ රතු පැහැයෙන් දක්වන ලදි.

ක්‍රි.ව. 1438 දී Pachacuti නම් Sapa Inca හි නායකයා යටතේ (ඔහුගේ නමේ අර්ථය - භූමි ආරක්ෂකයා) ඔවුන් වර්තමානයේ දී දකුණු පේරැ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය විය. ඔහු Cuzco නැවත ප්‍රධාන නගරයක් සහ අධිරාජයේ අගනුවර බවට නැවත ගොඩනගන ලදි.

Cuzco බල කොටුවේ අධිරාජ්‍යය ලෙස Pachacuti සොයා ගන්නාලදි. Thahuantinsuya ප්‍රාදේශිය නායකයන් හතර දෙනෙකු ගේ නායකත්වය සහ මධ්‍යම රජය යටතේ පැවතුණි. ප්‍රාදේශිය නායකයන් හතර දෙනා Chinchasuyu (NW), Antisuyu (NE), Contisuya (SW) and Collasuyu (SE) ලෙස නම් විය.

Pachacuti නගර වැසියන් Picch හා CampDavid ලෙස ගෘහ නිවාස හා කූඩාරම් ඉදිකළේය.

පවකු‍ටි ඔහුට අවශ්‍ය භූමි භාගයන් හි දේශපාලන, යුධමය වටිනාකම්න් යුතු තොරතුරැ දැනගැනීමට ඔත්තුකරැවන් යෙදවීය. තවද ඔහු අවට රාජධානීන්හි ප්‍රදානීන් වෙත පණිවිඩ යවමින් නව රාජධානි එක් වූ විට ඔහුව් ට පිරිනැමෙන තනතුරැ වරප්‍රසාද දන්වා යැවුහ. තවද ඔහු එම රාජධානිය වෙත තම දුවවරැන් සරණ ඔබ්බවා දී ම වැනි උපක්‍රම මගින් සම්බන්ධ වර්ධනය කර ගත්තේය.

ඉන් පසු ඉන්කා සම්ප්‍රධාය ට අනුව ක්‍රි.ව. 1463 දී ඔහුගේ පුතා නායකත්වයට පත් විණි.
යුරෝපය සොයා ගැනීම්

යුරෝපය සොයා ගැනීම්


යුරෝපය
'වාසි‍ලීනෝ සැන් ද සයුමෝලං, මැග්ල‍ඩේනියන් කලාව තුලදී හමුවීමේ දී කොහේ ද අල්මයිරා ගුහාවේ 'කැන්බ්‍රියා ස්ප්‍රින් හි දී 1079 සසදා බැලීමේ දී ඉතා සුක්ෂම ලෙස වංචාවක් සිදුකලා වර්තමාණයෙේදී නැවත තක්සේරැ කිරිමෙන් හා සොයා ගැනීමේ වැඩිදියුණු කිරිමෙන් නිර්මානය කරන ලද ඔවුන්ගේ බලතල හා දර්ශන කිරිමේ ප්‍රධාන උපකරණ භාවිතා කරන මිනිසුන්ට වඩා ඔවුන්ගේ කලාත්මකභාවය ඉහල පුරාශිලා වල දක්නට ඇත. ගුහාවල ඇත ිබිතුසිතුවම් එම සංස්කෘතියේ සහ එම යුගයේ වැදගත් කම වහා කොට පෙන්වයි.

පිහිටීම
ඉතා හොදින් දන්නා ගුහා
· ලස්තෝස්, ප්‍රංශය
· ලා මාර්ඩි, ලූසැක් - ලේස් මැටේම්ස් ආසන්නයේ ප්‍රංශය
· මාර්වුම් ගුහාව, වැලෝන්, පොන්ට් ඩී ආක්, ආසන්නයේ ප්‍රංශයේ
· ඇල්ටමීරා, සැන්මිලීනා ඩී ටර් හා කැන්ට්‍රබ්‍රිටා ආසන්නයේ ස්පාඤ්ඤයේ
· කොස්කර් ගුහාවේ පිවිසුම මුහුදු මට්ටම ට වඩා අඩු මර්සිලිස් වලට ආසන්නයේ ප්‍රංශයේ
· ෆොන් ඩී ගැටු ඩොග්ඩොන් ප්‍රංශ නිම්නයගල්වල ඇදි බිතිසිතුවම් හද බෑවුම් ලෙස ඉදිරිපත් කරනවා. වාදනය නිසා ඒවා නාස්ති වී යනවා.

ප්‍රභාත් ප්‍රචලිත උදාහරණයක් ලෙස 'අන්ටුවන්සලිටි' පින්ලන්තයේ 'සමී' ප්‍රදේශය ආසන්නයේ පිහිටයි.
Kassite සමය

Kassite සමය


රාජ වංශයේ 15 වන රජු වූයේ Ammisaduqa ගේ පුත් වූ Samsu – Ditana ය.Hittite Mursili I රජතුමා 1595 දී ඔහුව පහ කොට (Babylon) බැබිලෝනියා වේ බලය අල්ලා ගන්නා ලදී.ඊට පෙර අවුරුදු 6 ක් යුද ගිනි ඇවිලී ගියේය.Kassite රාජ වංශය බැබිලෝනියාව “Kar Duniash” ලෙස නැවත නම් කරන ලදී.ඔවුන්ගේ පාලන කාළය අවුරුදු 576 ක් පැවතුණි. කෙසේ වෙතත් පසු කාලීනව බැබිලෝනියවේ රාජවංශය අභාවයට පත් වුණි.එම නිසා Ashur නායක පූජක තැන Assyria නමින් රජ කෙනෙකු රජ බවට පත් කෙරිනි. Assyria ට බොහෝ දුරට දිව්‍යමය විශ්වස පිලිබඳ සිතුවිලි ආරෝපණය වී තිබුනි.කෙසේ වෙතත් අවසානයේ බැබිලොනියව බටහිර ආසියවෙ ප්‍රධාන ශුද්ධ වූ නගරය ලෙසට සලකන ලදී.
ලක්මිඩ් රාජධානිය

ලක්මිඩ් (lakmids), බානු ලක්ම් (Banu Lakhm),මුන්තෙරිඩ්ස් (Muntherids) දකුණු ඉරාකයේ ජීවත් වුණු ක්‍රිස්තියානි කණ්ඩායම් 3 කි.අල් -හීරා (al-ltirah) එහි එක නගරයකි.කවියා එය මිහිමත පාරාදීසයක් ලෙස විස්තර කරයි. ඔහු එහි ලස්සන හා වටපිටාව මෙලෙස විස්තර කරයි."අවුරුද්දක් ජීවත් වනවාට වඩා අල්-හීරාවල දවසක් ගත කිරීම සැපතකි." යුප්‍රටීස් ගංගාවේ වම් ඉවුරේ පිහිටි කුෆා වලට කිලෝමීටර් 3 ක් දකුණින් අල් - හීරාවල නටබුන් ඉතිරිව පවතී.
ඉතිහාසය

ලක්මිඩ් රාජධානිය සොයා ගනු ලැබුවේ ලක්ම් ගෝත්‍රිකයන් විසිනි.ඔවුන් සංක්‍රමණය වුයේ යේමනයේ සිටය.ගෝත්‍ර නායක බානු ලක්ම් දෙවන සියවසයේ දී ලක්මිඩය පාලනය කළේය.මෙම රාජ වංශයේ ආරම්භකයා වුයේ ඉමෘ-අල්-කුයිස්ගේ පුත් Amr ය.(මෙහි සඳහන් ඉමෘ-අල්-කුයිස් 6 වැනි ශතවර්ශයේ විසූ කවියා නොවේ.) ඔහු ක්‍රිස්තියානුවෙක් නිසා මෙය ක්‍රිස්තියානි රාජධානියක් බවට පත්විණි.ඉමෘ-අල්-කුයිස් ගේ සිහිනය වුයේ එක්සත් නිදහස් අරාබි දේශයක් පිළිබඳවයි. ඔහු ඒ සිහිනය සැබෑ කර ගනු වස් අවට අරාබි රාජ්‍යයන් ඔහුගේ රාජ්‍යට ඈඳා ගන්න ලදී.ඉන් පසු ඔහු යුද්ධ හමුදවන් ඇති කොට තම රාජධානිය යුධමය අතින් ශක්තිමත් කළේය.බහරේනි (Bahareini) වෙරළ තීරයද ආරක්ෂා කරගනු වස් නාවික හමුද බළ ඇනියක්ද පිහිටුවන ලදී.මේ තත්ත්වයේ සිටිමින් ඔහු වෙරළ ආශ්‍රිත නගරවලට ප්‍රහාර එල්ල කරමින් ඊවා ප්‍රදේශය තම රාජධානියට ඈඳා ගත්තේය. ඔහු මෙලෙස සාසනිඩ් රජවරුන්ගේ උපන් බිම වූ ෆාර්ස් ප්‍රදේශයත්, ඉරානයේ පැරිසිය නගරයත් අත් පත් කර ගත්තේය.

පර්සියාවේ II වැනි ෂපූර් රජු මෙම අරාබි රාජධානිවලට එරෙහිව කැරැල්ලක් දියත් කළේය.60,000 ගෙන් පමණ යුත් ශක්තිමත් පර්සියානු හමුදාවක් තම රාජ්‍යය ආක්‍රමණයට සැරසෙන බව ඉමෘ-අල්-කුයිස් දැනගත් විට ඔහු රෝම අධිරාජ්‍යයේ සහාය පැතීය.රෝමයේ එවකට සිටි II වැනි කොන්ස්ටන්ටියුස් උදවු දීමට පොරොන්දු වුවද අවශ්‍යතම අවස්ථාවේ උදවු නොලැබීම නිසා අල්-හීරා නගරය හා ඒ අවට රාජ්‍යයවල පර්සියානුවෝ යුද්ධ ජය වාර්තා කළෝය.
සටහන්

{|
රෝමනුවන්ගේ භාෂාව

රෝමනුවන්ගේ ජන්ම භාෂාව ලතින් භාෂාව හා ඉතාලි භාෂාව වේ. මෙම භාෂාවේ ව්‍යාකරණ එතරම් සංකීර්ණ ඒවා නොවේ.මෙහි අක්ෂර මාලාව සකස් වී ඇත්තේ Etruscan අක්ෂර මාලාව පදනම් කරගෙනය.එම අක්ෂර මාලාව පදනම් වී ඇත්තේ ග්‍රීක අක්ෂර මාලාවයි.කෙසේ වෙතත් ලතින් සාහිත්‍ය අලංකාර කර ගැනීමට හා පැවත්මට අලංකෘත සහිත දියුණු කෘතිම භාෂවක් ක්‍රිස්තු පූර්ව පලමුවන සියවසයේ දී භාවිතා කරන ලදී.රෝම අධිරාජ්‍යයේ ව්‍යවහාරික භෂාව වූයේ Vulgar ලතින් ය.මෙම Vulgar ලතින් පැරණි ලතින් වලට වඩා සුවිශේෂී ලෙස වෙනස් ය.එහිදී භාෂා උච්චරණය, ව්‍යකරණ , වචන මාලා ආදිය බොහෝ ලෙස වෙනස්ය.

රෝමයේ ප්‍රධාන ලිඛිත භෂාව ලතින් භාෂව වන අතර දැන උගත් බුද්ධිමත් ප්‍රභූ ජනයා ග්‍රීක භාෂාවෙන් කථනය සිදු කරන ලදී.සාහිත්‍යධරයෝ ලේඛන කලාවට ද ග්‍රීක භාෂාව භාවිතා කරන ලදී.රෝම අධිරාජ්‍යයේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශයට වන්නට තිබූ බ්යිසැන්ටින් අධිරාජ්‍යයේ ලතින් භාෂාව භාවිතා වූයේ නැති තරම්ය.නමුත් බයිසැන්ටින්හි (Byzantine) විසූ ජුස්ටිනියන් අදිරජ්‍යයා මිය යෑමෙන් පසු ග්‍රීක භාෂාව රාජ්‍ය භාෂාව බවට පත් විය.රෝම අධිරාජ්‍යයේ බලපෑමට ඒ අවට රාජ්‍ය නතු වන විට ලතින් භාෂාව මුළු යුරෝපයේ ම ව්‍යාප්ත විය.මේ කාළයේ vulgar ලතින් උප භාෂාව වන විට රෝම භාෂාව සෑහෙන්න ප්‍රමාණයක් යුරෝපයේ ව්‍යාප්තව පැවතුනි.
ලතින් න්‍යෂ්ට වූ භාෂාවක් වුව ද භාෂාව හොඳින් හැසිරවිය හැකි ස්වල්පයක් දෙනා ඉන් ප්‍රයෝජන ගන්නා ලදී.ඔවුන් එමගින් Ecclesiatical ලතින් භාෂාව නිර්මණය කරන ලදී.එය රෝමයේ වැනිස් නගරයේ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන වල නිල භාෂාවයි.දැනටමත් බටහිර යුරෝපයේ භාවිතා වන Lingua Franca නැමති භාෂාවේ ලතින් භාෂාවේ ආභාෂය ඇතුලත්ව ඇත.මෙය ජත්‍යන්තර භාෂාවකි.අවසානයේ 19 වන සියවසයේ දී ප්‍රංශ භෂාව ද 20 වන සියවසයේ දී ඉංග්‍රීසි භාෂාව ද යුරෝපයේ ජනප්‍රිය භාෂා බවට පත් විය.ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ එන වචන 80% ක් පමණ ඍජු හෝ වක්‍ර ආකාරයෙන් ලතින් භාෂාවෙන් දායාද වුණු වචන වේ.
නැසී ගිය හරප්පා වරු

නැසී ගිය හරප්පා වරු


ක්‍රිස්තු පූර්ව 1800 පමණ වන විට මොවුන්ගේ පරිහානියේ ලක්ෂණ පහළ කොට තිබුණි.ක්‍රි.පූ.1700 පමණ වන විට බොහොමයක් නගර ද අතහැර දමනු ලැබිණි.නමුත් පසු කාලීනව ඇති වූ ශිෂිටචාරයන්හි පවා ඉන්දු නිම්න ශිෂිටචාරයේ ගති ලක්ෂණ ඇති බව පෙනෙන්නට තිබුණි.
හමු වී ඇති සාධක අනුව ඔවුන් (ක්‍රි.පූ.1000 - 900) ත් අතර කාළයේ දක්වා පරිහනියට පත්වෙමින් ජීවත් වී ඇත.නමුත් පුරාවිද්‍යාඥයන් අවධාරනය කර ඇත්තේ ලෝකයේ බොහෝ ප්‍රදේශ වලින් හමු වී ඇති සාධක අනුව දිගින් දිගටම මානව සංස්කෘතින් දියුණු වී ඇති බවයි.

මොවුන්ගේ ශිෂ්ටාචාරය ක්ෂය වීමේ එක් සධකයක් වූයේ පෘථිවියේ දේශගුණය වෙනස් වීම යන කාරණයයි.මෙය එම ශිෂ්ටාචාරයේ අවට පිහිටි අනෙකුත් කුඩා ශිෂ්ටාචාර වලට ද දැඩි ලෙස බල පෑවේය.මෙම ප්‍රදේශයේ දේශගුණය සැලකිය යුතු ප්‍රමණයකින් සීතල හ වියළි බවට පත් විය.(ක්‍රි.පූ. 1800 පමණ ) මෝසම් සුළං වල වෙනස් වීම මත මෙසේ සිදු විය. මේ හේතුවෙන් Ghaggar Hakra ගඟේ ජලය අඩු වීම නිසා මිනිස් අවශ්‍යතවන්ට ජලය හිඟ විය.ඇති වුණු භූ චලන හේතුවෙන් ද (Ganges) ගැන්ජීස් තැනිතලවේ විසුවන්ට හානි ඈති විය. මෙම සියළු පාරිසරික වෙනස් වීම් නිසා Ghaggar Hakra නදිය අසබඩ තිබූ සියළු ජනාවාස අවිනිශ්චිත තත්වයට පත් විය.මේ ආදී වූ කරුනු නිසා ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටචරය බිඳ වැටිනි.

දායාදය (උරුමය )

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටචරය පරිහානි වීමෙන් පසු කුඩා ප්‍රාදේශීය ජනාවාස බිහි විය. හරප්පා නගරයේ වැළලුණු පෞරාණික දේවල් සොයා ගැනීමට හරප්පවේ සොහොන් බිම් සංස්කෘතියක් තිබූ බවට සාධක එමටය.තවද (Ochre) වර්ණ ගන්වන ලද මැටි මඳුන් කර්මාන්තය ද දියුණු මට්ටමක තිබූ බවට සත්‍යයකි.