JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਵਰਿੰਦਾ ਕਰਾਤ

ਵਰਿੰਦਾ ਕਰਾਤ ਜਾਂ ਬਰਿੰਦਾ ਕਰਾਤ () (ਜਨਮ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1947) ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ 11 ਅਪਰੈਲ 2005 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਉਹ ਮਾਕਪਾ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ (ਐਡਵਾ) ਦੀ 1993 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਮਹਾਸਚਿਵ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਡਵਾ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਦ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)

ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਜਾਂ ਸੀਪੀਐਮ ਜਾਂ ਮਾਕਪਾ; Bhārat kī Kamyunisṭ Pārṭī (Mārksvādī)) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਡ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਸੀਪੀਐਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਰਲ, ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਤਿੰਨ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। 2013 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸੀਪੀਐਮ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੱਬੇ ਫ਼ਰੰਟ ਦੀ ਵੀ ਆਗੂ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। 2013 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੀਪੀਐਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਾਅਵੇ ਮੁਤਾਬਕ 10,65,406 ਮੈਂਬਰ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1964
ਸਟੈਗੋਸੌਰਸ

ਸਟੈਗੋਸੌਰਸ (, ਇਹਦੀਆਂ ਹੱਡੀਲੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਮਤਲਬ "ਛੱਤ ਵਾਲੀ ਕਿਰਲੀ" ਜਾਂ "ਢਕੀ ਹੋਈ ਕਿਰਲੀ") ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਡਿਨੋਸੌਰ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਜੋ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਗਰਲੇ ਜੁਰਾਸਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਦਿਉ-ਕੱਦ ਪ੍ਰਾਣੀ ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪੰਦਰਾਂ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਛ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤੇ ਚਾਪੜਨੁਮਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਟੈਗੋਸੋਰਸ ਦੋ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਸਟੈਗੋ ਅਤੇ ਸੌਰਸ ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸਟੈਗੋ ਦਾ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 'ਛੱਤ' ਤੇ ਸੌਰਸ ਦਾ 'ਕਿਰਲੀ'।
ਹਵਾਲੇ
ਠੱਗ

ਠੱਗ (; ; ) ਠੱਗੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਜਰਾਇਮ-ਪੇਸ਼ਾ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਦਾ ਭੋਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਅਤੇ ਫ਼ਰੇਬ ਨਾਲ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਠਗ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ 'ਸਥਗ' ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਧਾਤੂ 'ਸਥ' ਹੈ। ਇਹ 'ਸਥ' ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ 'ਠ' ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਗ ਤੋਂ 'ਠਗ' ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਸਥਗ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ ਲੁਕੋਣਾ। ਠਗ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲੁਕਵੇਂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਪਤਨ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਅਫਰਾਤਫਰੀ ਫੈਲ ਗਈ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਠੱਗੀ ਇੱਕ ਮੁਨੱਜ਼ਮ ਪੇਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਲੋਕ ਬੜੀ ਹੋਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਠਗ ਨਾਕਾਮ ਰਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਇਲਾਕ਼ੇ ਦੇ ਠਗ ਦੇ ਹੱਥ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਰੁਮਾਲ ਜਾਂ ਫੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਨਨ ਫਾਨਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜੁਰਮ ਕਰਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਆਦਮੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉੱਤਰ ਗਏ। ਆਖਿਰ 1829 ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਨਿਬਟਿੰਗ ਨੇ ਠੱਗਾਂ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਮਹਿਕਮਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ 1836 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਨੂੰਨ ਲਿਆਉਣਾ ਪਿਆ।

ਕਈ ਡਾਕੂ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁਟ ਹੋਰ ਪੇਸ਼ਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਡਾਕੂ ਸਨ ਜੋ ਠੱਗ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੁਰਮ
ਕਾਸ਼ਿਕਾ

ਕਾਸ਼ਿਕਾ, ਪਾਣਿਨੀ ਅਸ਼ਟਧਿਆਯੀ ਉੱਤੇ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੀਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਯਾਦਿਤਿਆ ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਟੀਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਨ ਪੂਰਵਕਾਲੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਟੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਮਹਾਂਭਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਅਨੇਕ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮਹਾਂਭਾਸ਼ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਮਤ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਤ ਜਾਨਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਪ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦਰ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਈਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਗਰੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਣਪਾਠ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਟੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਕਾਸ਼ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ ਹੋਇਆ (ਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰ ਅਗੇਤਰ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ)। ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪਦਮੰਜਰੀ ਨਾਮਕ ਟੀਕਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਰਦੱਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੂਜੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ (ਕਾਸ਼ੀਸ਼ੁ ਭਵਾ ਕਾਸ਼ਿਕਾ)।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਬਾਥੂ

ਬਾਥੂ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: Chenopodium album) ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਨਦੀਨ ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੌਦਾ ਹਿੰਦ-ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਬਾਥੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਸਾਗ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਥੂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉਬਾਲ ਅਤੇ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰਾਇਤਾ ਵੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਸੀਰ ਠੰਢੀ ਅਤੇ ਇਹ ਔਸ਼ਧੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬੂਟੀ ਹੈ।
ਨਦੀਨ ਵਜੋਂ

ਇਹ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਨਦੀਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਔਸਤ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ 'ਤੇ ਮੱਕੀ ਵਿੱਚ 13%, ਸੋਇਆਬੀਨ ਵਿੱਚ 25%, ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਬੀਟ ਵਿੱਚ 48% ਤੱਕ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੌਦੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗੂੜ੍ਹੇ ਵਾਢੀ, ਰੋਟਰੀ ਹੋਇੰਗ, ਜਾਂ ਫਲੇਮਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦਾ ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਇੱਕ ਲਾਗ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਪੂਰਵ-ਉਭਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਰਾਗ ਤਾਪ ਵਰਗੀ ਐਲਰਜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭੋਜਨ

ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਕੱਚੀਆਂ ਕੋਮਲ ਤਣੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਧੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਾਲਕ ਵਰਗੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਕੇ ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਆਕਸੀਲਿਕ ਐਸਿਡ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਪੌਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਾਲੀ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ, ਕੈਲਸੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਹਨ। ਕਉਨੋਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ੂਨੀ ਲੋਕ ਛੋਟੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਥੂ ਦਾ ਬੀਜ ਵੀ ਚੌਲ ਅਤੇ ਦਾਲ ਲਈ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਲਈ ਬਾਥੂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ, ਇਸ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਥੂ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਜੜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸੂਪ, ਕਰੌਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਰਾ-ਸਫੈਦ ਬ੍ਰੇਡ ਵਰਗੇ ਵਿਅੰਜਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਜਾਨਵਰ ਫੀਡ

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੋਲਟਰੀ ਲਈ ਫੀਡ (ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਬੀਜ ਦੋਨੋ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। and Chenopodium album leaf curry with onions and potatoes]]
ਗੈਲਰੀ


File:Melganzenvoet bloemen Chenopodium album.jpg|Close-up of flower and flower bud
File:6H-Lambs-quarter.jpg|Young Chenopodium album
File:Lamb's Quarter.jpeg|Domestic Lamb's Quarter - Cecil County, MD - November 2015

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਸ਼ਲਗਮ

ਸ਼ਲਗਮ ਜਾਂ ਗੋਂਗਲੂ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: turnip, Brassica rapa) ਕਰੁਸੀਫੇਰੀ ਕੁਲ ਦਾ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਜੜ੍ਹ ਗੱਠਨੁਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੱਚੀ ਵੀ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਰੂਸ ਦਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਉਤਰੀ ਯੂਰਪ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੰਗਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਵਡਮੁੱਲਾ ਚਾਰਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਖਾਣ ਦੇ ਲਈ, ਕੁੱਝ ਥਾਈਂ ਡੰਗਰਾਂ ਨੂੰ ਖਿਲਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਥਾਈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਇਹ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ 9 ਤੋਂ 12 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਵਿਟਾਮਿਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬੀ ਅਤੇ ਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਆਲੂ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਜਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਇਹ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਬੂਟੇ ਲਗਪਗ 18 ਇੰਚ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਫਲੀਆਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਡੇਢ ਇੰਚ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਫੁਲ ਪੀਲੇ, ਜਾਂ ਪਾਂਡੂ ਰੰਗੇ, ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਨਾਰੰਗੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਕਿੱਸਮ ਦੇ ਸ਼ਲਗਮ ਦੇ ਗੁੱਦੇ ਸਫੇਦ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਦੇ ਪਿੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਰੋਕਤ ਸਭ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਲਗਮ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖੜ੍ਹਵੇਂ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ (ਫਲ) ਗੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਲਗਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਗੋਂਗਲੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਕ ਵਲਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਵੀ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੱਚੀ ਸਲਾਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਦੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ। ਰੇਤਲੀ ਤੇ ਭੁਰਭੁਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਸ਼ਲਗਮ ਪੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਭਾਂ ਵਿਚ ਫਲੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਗਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੂੰਗਰਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਲਗਮ, ਗਾਜ਼ਰ ਦੇ ਗੋਭੀ ਦਾ ਆਚਾਰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਲਗਮ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਬੀਜਦਾ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਰਸੀਮ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ’ਤੇ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਹੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਸ਼ਲਗਮ ਬੀਜਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਲਗਮ ਤੇ ਸੂੰਗਰੇ ਖਰੀਦ ਕੇ ਸਬਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਲਾਦ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਦਮੂਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਜਲੰਧਰ (ਦੈਂਤ)

ਜਲੰਧਰ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਇੱਕ ਦੈਤ ਹੈ। ਪਦਮਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਜਟਾਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਪਤਾ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸਤੇ ਵਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕ੍ਰੋਧਅਗਨੀ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗੀ। ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਤਤੀ ਕਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਖਿਮਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨ ਖਿਮਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਤੇਜ਼ ਨੂੰ ਹਥ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਖੀਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਰਿਣਾਮ ਵਜੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਜਲੰਧਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਤੇ ਜਲੰਧਰ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ।
ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਖੰਡੀ ਤੱਕ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਜੋਗੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤਜਵੀਜ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ:
ਤੁਸੀਂ ਭੀਖ ਤੇ ਪਲਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਪਾਰਵਤੀ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੋ, ਅਤੇ ਆਪ ਭੀਖ ਵਾਲਾ ਬਾਟਾ ਲਈ ਦਰ ਦਰ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਇਕਰਾਰ ਤੋਂ ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਨੀ ਜਵਾਹਰ ਦੀ ਲੋੜ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਬਦਰੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ; ਇੱਕ ਨਾਂਗੇ ਯੋਗੀ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਐਸੇ ਜਣੇ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਦੀ ਕਦਰ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣ ਸਕੇ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸ
ਜਿਮੀਕੰਦ

ਅਮੋਰਫੋਫੈਲਸ ਪਾਇਓਨੀਫੋਲੀਅਸ, ਜਿਮੀਕੰਦ ਜਾਂ ਵ੍ਹਾਈਟ-ਸਪਾਟ ਜਾਇੰਟ ਅਰਮ, ਇੱਕ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਕੰਦ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਫਰੀਕਾ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਕਦ ਫਸਲ ਵਜੋਂ ਉਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੂਲ

ਜਿਮੀਕੰਦ ਨੂੰ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਮੇਨਲੈਂਡ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਨਿਊ ਗਿਨੀ, ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਅਤੇ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ 2017 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਮੀਕੰਦ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਆਈਲੈਂਡ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਮੀਕੰਦ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ। ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤੱਟਵਰਤੀ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਅਤੇ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਤੱਕ ਆਸਟ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਅਨ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲ ਗਏ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਖਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵਰਣਨ
ਫੁੱਲ

24-36 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਫੁੱਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖਿੜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੁੱਲ ਦੇ ਮਾਦਾ ਫੁੱਲ ਚਮਕਦਾਰ ਲਾਲ ਫਲਦਾਰ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਮੁਰਝਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੇਰੀਆਂ ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਬ- ਗਲੋਬੋਜ਼ ਜਾਂ ਅੰਡਾਕਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਗੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

ਜਦੋਂ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਗਰਮੀ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਰਤੋਂ
ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ


ਤਸਵੀਰ:Elephant foot yam thoran.jpg|ਕੇਰਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਯਮ ਅਤੇ ਥੋਰਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ:ചേന.jpg|ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹਾਥੀ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਯਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ
ਤਸਵੀਰ:Elephant foot yam.jpg|ਕੋਰਮਸ
ਤਸਵੀਰ:Elephant Yam flower curry.jpg|ਹਾਥੀ ਯਮ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਕਰੀ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ, ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਓਲ (ওল/ওল কচু) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੁੰਨਿਆ ਜਾਂ ਤਲੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਕਰੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਚਾਰ ਜਾਂ ਓਲ ਚਿਪਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਤਣੇ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੂਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਓਲ ਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਐਲੀਫੈਂਟ ਫੁੱਟ ਕਰੀ), ਓਲ ਭਰਤਾ ਜਾਂ ਚੋਖਾ, ਅਚਾਰ ਅਤੇ ਚਟਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਲ ਚਟਨੀ ਨੂੰ ਬਾਰਬਰ ਚਟਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਬ, ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਓਲ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਾਰਬਰ (ਮਤਲਬ "ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ") ਹੈ।

ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਮੀਕੰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੜ੍ਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਆਦੀ ਭੋਜਨ ਹੈ।
ਦਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ

ਜਿਮੀਕੰਦ ਭਾਰਤੀ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ: ਆਯੁਰਵੇਦ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੋਰਮ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਵਾਸੀਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਕੰਦ ਲਾਭਦਾਇਕ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਅਬੈਕਸ

ਦਾ ਅਬੈਕਸ]]

ਅਬੈਕਸ]]
ਅਬੈਕਸ ਇੱਕ ਮਕੈਨੀਕਲ ਯੰਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਬੈਕਸ 'ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਗਣਿਤਕ ਹਥਿਆਰ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਣਤਰ

ਇਹ ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦੇ ਫਰੇਮ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀਆਂ ਕਈ ਛੜਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਣਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੜਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੇਟਵੀਆਂ {ਹਾਰੀਜੋਨਟਲ} ਛੜ ਕੱਟਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰ ਸਿੱਧੀ ਛੜ ਦੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਣਕਾ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਚਾਰ ਮਣਕੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨੈ। ਅਬੈਕਸ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ 1/5 ਮਣਕੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸੋਰੋਬਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਗਣਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਗਣਿਤ ਦੀਆਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਮੁੱਲ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 'ਪਹਿਲਾ ਕੰਪਿਊਟਰ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਬੈਕਸ

ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਭੀਧਰਮਾਕੋਸਾ ਨੇ ਅਬੈਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਰਕ ਨੇ ਅਬੈਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਵਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। Hindu texts used the term shunya (zero) to indicate the empty column on the abacus.
ਮਹੱਤਵ

ਅਬੈਕਸ ਗਣਿਤ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜਮ੍ਹਾਂ, ਗੁਣਾਂ, ਘਟਾਓ, ਭਾਗ, ਵਰਗ, ਵਰਗਮੂਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਹੀ ਆਸਾਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਇਸ ਅਨੋਖੇ ਟੂਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਣਿਤਕ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨੀ ਹੀ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨੈ। ਇਹ 4-14 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ।
ਗਣਿਤ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ

ਇਹ ਜਾਦੂਈ ਗਣਿਤਕ ਹਥਿਆਰ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਣਿਤਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਾਨੀ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਅਬੈਕਸ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ। 5391+6478+3075+8956+7431+6492 ਆਦਿ ਜਮ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਪਰ ਅਬੈਕਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੀ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਾਨੀ ਹੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅਬੈਕਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਦੋ ਅੰਕਾਂ ਜਿਵੇਂ 55, 67 ਦਾ ਪਹਾੜਾ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਅੰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 589, 217 ਜ਼ਬਾਨੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਸਾਬ
ਰਨ ਕਮਾਂਡ

ਰਨ ਕਮਾਂਡ ਕੰਪਿਊਟਰ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਕੇਬੰਦ ਤਰੀਕਾ ਹੈ- 'ਰਨ' ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ| ਸਟਾਰਟ ਬਟਨ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉੱਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਰਚ ਬਕਸੇ ਨੂੰ 'ਰਨ' ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਨ ਕਮਾਂਡ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਮਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਟਾਈਪ ਕਰ ਕੇ ਚਲਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ |
ਸਟਾਰਟ ਮੀਨੂ ਨਾਲ ਰਨ ਕਮਾਂਡ ਜੋੜੋ

ਸਰਚ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ 'ਕਸਟੋਮਾਈਜ਼ ਦਾ ਸਟਾਰਟ ਮੀਨੂ' ਟਾਈਪ ਕਰ ਕੇ ਐਾਟਰ ਬਟਨ ਦਬਾਓ| ਇੱਕ ਬਕਸਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇਗਾ | ਇਸ ਬਕਸੇ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ 'ਕਸਟੋਮਾਈਜ਼' ਬਟਨ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ| ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਕਸਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇਗਾ| ਇਸ ਬਕਸੇ ਵਿਚੋਂ ਕਮਾਂਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ 'ਰਨ ਕਮਾਂਡ' ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲੇਗਾ| ਇਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਬਣੇ ਚੈੱਕ ਬਕਸੇ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰ ਦਿਓ| ਹੁਣ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਓ.ਕੇ. ਅਪਲਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਓ.ਕੇ. ਬਟਨਾਂ ਨੂੰ ਕਲਿੱਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਓ| ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋਗੇ ਕਿ ਸਟਾਰਟ ਮੀਨੂ ਉੱਤੇ ਰਨ ਕਮਾਂਡ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੇਗੀ|
ਰਨ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ

ਰਨ ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਹੋਣ|
*ਆਰਜ਼ੀ ਫੋਲਡਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ: temp
*ਆਵਾਜ਼: mmsys.cpl
*ਔਨ-ਸਕਰੀਨ ਕੀਬੋਰਡ: osk
*ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: inetcpl.cpl
*ਸਕੈਨਰ/ਕੈਮਰਾ: sticpl.cpl
*ਸਿਸਟਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: sysdm.cpl
*ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰਬੰਧ: compmgmt.msc
*ਕੀਬੋਰਡ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: control keyboard
*ਕੈਲਕੂਲੇਟਰ: calc
*ਟਾਸਕ ਮੈਨੇਜਰ: taskmgr
*ਡਿਸਕ ਡੀਫਰੈਗਮੈਂਟ: dfrg.msc
*ਡਿਸਪਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: control desktop
*ਡੌਸ: cmd
*ਤਾਰੀਖ਼/ਸਮਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: timedate.cpl
*ਨੋਟ ਪੈਡ: notepad
*ਨੈੱਟਵਰਕ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ: ncpa.cpl
*ਪਿ੍ੰਟਰ: printers
*ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚੜ੍ਹਾਉਣ/ਹਟਾਉਣ ਲਈ: appwi੍ਰ.cpl
*ਪਾਵਰ ਪ੍ਰਬੰਧ: powercfg.cpl
*ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਔਜ਼ਾਰ: control admintools
*ਫੌਾਟ ਫੋਲਡਰ: fonts
*ਫੀਡਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: control folders
*ਫ਼ੋਨ ਮੌਡਮ: telephon.cpl
*ਮਾਊਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: control mouse
*ਰਜਿਸਟਰੀ ਸੰਪਾਦਕ: regedit
*ਵਰਡ ਪੈਡ: write
*ਵਿੰਡੋਜ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ: services.msc
*ਵਿੰਡੋਜ਼ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ: shutdown
*ਵਿੰਡੋਜ਼ ਲਾਗ-ਆਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ: logoff
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ
ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ

thumb|link=Special:FilePath/Mohhusainazad.JPG
ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਆਬੇ ਹਯਾਤ ਦੇ ਸਦਕਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 1832 ਦੇ ਲਗਪਗ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਕੋਲੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜ਼ੌਕ ਦੀ ਛਤਰ-ਛਾਇਆ ਹੇਠ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਬਾਦ ਨੂੰ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਮੌਲਵੀ ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਮਦ, ਜ਼ਕਾ-ਏ-ਅੱਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਆਸ਼ੂਬ ਦੇ ਹਮਜਮਾਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕ਼ਾ ਮਿਲਿਆ।

ਬਾਪ ਦਾ ਨਾਮ ਮੌਲਵੀ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਕਿਰ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 1836 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ (ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ) ਕੱਢਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਉਰਦੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੁਚਾਰੁ ਅਖਬਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 1854 ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋ ਗਏ। 1857 ਦੇ ਗਦਰ (ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ) ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਧੂੰਆਂਧਾਰ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਮਗਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਗਾਵਤ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫੜੋ-ਫੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਮੌਲਾਨਾ ਬਾਕਿਰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਕੇ ਫੌਜੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਆਖਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਅਲਹਿਦਗੀ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਮਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਖਨਊ ਪੁੱਜੇ। ਰੁਜਗਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਮਾਰੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ ਆਖਿਰ 1864 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇ ਆਏ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀ ਰਜਬ ਅਲੀ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਅਕ ਇਦਾਰੇ ਗਰਵਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਉੱਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

# ਆਬ ਹਯਾਤ, ਆਜ਼ਾਦ, 1880/ਸ਼ਾਇਰਾ ਉਰਦੂ
# ਨੈਰੰਗ ਖ਼ਿਆਲ, 1880
# ਸੁਖ਼ਨ ਦਾਨ ਫ਼ਾਰਸ, 1887
# ਕਸਸ ਅਲਹਿੰਦ (1869)
# ਸੈਰ ਈਰਾਨ (1886)
# ਦਰਬਾਰ ਅਕਬਰੀ (1898)
# ਨਜ਼ਮ ਆਜ਼ਾਦ
# ਤਜ਼ਕਰਾ ਆਜ਼ਾਦ
# ਜਾਨਵਰ ਸਤਾਨ
# ਖ਼ਮਕਦਾ ਆਜ਼ਾਦ
# ਦਿਵਾਨ ਜ਼ੌਕ (ਮੁਰੱਤਬ)
# ਲੁਗ਼ਤ ਆਜ਼ਾਦ
# ਜਾਮਾ ਅਲਕਵਾਅਦ
# ਨਿਗਾਰ ਸਤਾਨ ਫ਼ਾਰਸ
# ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਅਲਹੀਆਤ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1827
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1910
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੇ ਖ਼ਤ

ਵਿੱਚ ਗ਼ਾਲਿਬ]]
ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਸਦ ਉੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਸ਼ਾਇਰ ਵਜੋਂ ਉਹ ਇੰਨੇ ਮਕਬੂਲ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਉਰਦੂ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਲੰਦ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰੰਗੀਨੀ-ਓ-ਕਾਫ਼ੀਆ ਪੈਮਾਈ, ਨਿਬੰਧ-ਕਲਾ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰਮਾਇਆ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਉਰਦੂ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਮੋੜ ਦਾ ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਮੌਲਿਕਤਾ, ਰਵਾਨੀ ਅਤੇ ਆਪਮੁਹਾਰਤਾ ਸਿਖਾਈ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਮਖ਼ਸੂਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਰੀਸ ਅੱਜ ਤੱਕ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੇ ਖ਼ਤ ਅੱਜ ਵੀ ਕਲਾਮ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਨਵੀਨਤਾ ਦਾ ਵਧੀਆ ਨਮੂਨਾ ਹਨ।

ਗ਼ਾਲਿਬ ਨੇ ਬੋਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਕੇ ਉਹ ਨਵੀਨਤਾਈਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਪੱਤਰ ਲੇਖਣੀ ਨੂੰ ਘਸੇ-ਪਿਟੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਸਿਖਰਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੇ ਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।-
*ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁਰਤਕੱਲੁਫ਼ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਮੁਕ਼ਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਬੇਤਕੱਲੁਫ਼ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
*ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟਾ-ਅੰਦਾਜ਼ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਤਰੀਕੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤੇ।
*ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਤਰ ਲੇਖਣੀ ਨੂੰ ਅਦਬ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਾਲਿਬ
ਪਰਵੀਨ ਸ਼ਾਕਿਰ

ਪਰਵੀਨ ਸ਼ਾਕਿਰ () (ਨਵੰਬਰ 24, 1952 – ਦਸੰਬਰ 26, 1994) ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੁਰਖੇ, ਚੰਦਨ ਪੱਟੀ, ਲਹੇਰਿਆ ਸਰਾਯ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਦਰਭੰਗਾ(ਬਿਹਾਰ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। 1947 ਦੀ ਭਾਰਤ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸੈਯਦ ਸਾਕ਼ਿਬ ਹੁਸੈਨ ਵੀ ਇਕ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਸ਼ਾਕ਼ਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਸੀ। ਇਸੇ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਹੀ ਪਰਵੀਨ, ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ਾਕ਼ਿਰ ਲਿਖਦੀ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਓਹ ਮੀਨਾ ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲਿਖਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਮ ਦੈਨਿਕ ਜੰਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। 1968 ਵਿਚ ਜਾਮਿਯਾ ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ linguistics ਭਾਵ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਐਮ. ਏ. ਕੀਤੀ। 1971 ਵਿਚ ਪਰਵੀਨ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜ਼ਰਾ-ਏ-ਇਬਲਾਗ਼ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ(ਜੰਗ ਵਿਚ ਮੀਡੀਆਦੀ ਭੂਮੀਕਾ) ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬੈਂਕ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਬਦੁੱਲਾ ਗਰਲਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਬਣੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਕਸਟਮ ਕਲੈਕਟਰ ਬਣੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਡਾ. ਨਾਸੀਰ ਅਲੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਲੇਕਿਨ 1987 ਵਿਚ ਉਹ ਉਸਤੋਂ ਅਲਗ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਸ ਸ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਇਕ ਬੇਟਾ ਮੁਰਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਪਰਵੀਨ ਅਹਿਮਦ ਨਦੀਮ ਕਾਸਮੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਮੁ ਜਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲਹਿਜੇ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੁਹਰਤ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰਬਿੰਦੁ ਇਸਤਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫ਼ਹਮੀਦਾ ਰਿਆਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗੀਤ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਲੈ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਨਫਾਸਤ ਵੀ ਅਤੇ ਨਜ਼ਾਕਤ ਵੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜਮਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਭੋਲੇਪਨ ਅਤੇ ਸਾਫਿਸਟੀਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਦਿਲਆਵੇਜ ਸੰਗਮ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟਰਲ ਸੁਪੀਰਇਰ ਸਰਵਿਸ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਪਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਉਹ ਆਤਮਵਿਭੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 26 ਦਸੰਬਰ, 1994 ਨੂੰ ਪਰਵੀਨ ਦਾ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇਕ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਮੁਖ ਰਚਨਾਵਾਂ

ਕਵਿਤਾ

*ਖੁਲੀ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਸਪਨਾ
*ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ (1977)
*ਸਦਬਰਗ (1980)
*ਇਨਕਾਰ (1990)
*ਰਹਮਤੋਂ ਕੀ ਬਾਰਿਸ਼,
*ਖ਼ੁਦ-ਕਲਾਮੀ (1990)
*ਮਾਹ-ਏ-ਤਮਾਮ (1994)
*ਕਫ਼ੇ-ਆਇਨਾ (1996)
ਗਦ

*ਗੋਸ਼ਾ-ਏ-ਚਸ਼ਮ
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ

*ਅਬ ਤੋ ਇਸ ਰਾਹ ਸੇ ਵੋ ਸ਼ਖਸ ਗੁਜ਼ਰਤਾ ਭੀ ਨਹੀਂ

ਅਬ ਕਿਸ ਉਮੀਦ ਸੇ ਦਰਵਾਜੇ ਸੇ ਝਾਂਕੇ ਕੋਈ


*ਕਭੀ ਕਭਾਰ ਉਸੇ ਦੇਖ ਲੇਂ ਕਭੀ ਮਿਲ ਲੇਂ

ਯੇਹ ਕਬ ਕਹਾ ਥਾ ਕਿ ਵੋ ਖੁਸ਼-ਬਦਨ ਹਮਾਰਾ ਹੋ


*ਕੈਸੇ ਕਹ ਦੂੰ ਕਿ ਮੁਝੇ ਛੋੜ ਦੀਆ ਹੈ ਉਸਨੇ

ਬਾਤ ਤੋ ਸਚ ਹੈ ਮਗਰ ਬਾਤ ਹੈ ਰੁਸਵਾਈ ਕੀ

ਵੋਹ ਕਹੀਂ ਭੀ ਗਯਾ ਲੌਟਾ ਤੋ ਮਿਰੇ ਪਾਸ ਆਯਾ

ਬਸ ਯਹੀ ਬਾਤ ਹੈ ਅਛੀ ਮਿਰੇ ਹਰਜਾਈ ਕੀ
ਹਵਾਲੇ
ਮੋਮਿਨ ਖ਼ਾਨ ਮੋਮਿਨ

ਮੋਮਿਨ ਖ਼ਾਨ ਮੋਮਿਨ (1800 – 1851) (—) ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦਾ ਉਰਦੂ ਗਜ਼ਲਗੋ ਸੀ ਅਤੇ "ਮੋਮਿਨ" ਆਪਣੇ ਤਖੱਲਸ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਤੇ ਜ਼ੌਕ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, (ਦਿਲੀ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ

ਮੋਮਿਨ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਦਾ ਨਾਮ ਗ਼ੁਲਾਮ ਨਬੀ ਖ਼ਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਤਬੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਜਾਗੀਰ ਭੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੋਮਿਨ ਦਾ ਜਨਮ 1800 ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ-ਅਜ਼ੀਜ਼ ਮੁਹੱਦਿਸ ਦੇਹਲਵੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਸਥਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਮੌਸੂਫ਼ ਨੇ ਹੀ ਮੋਮਿਨ ਖ਼ਾਂ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਮੋਮਿਨ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਬੁਧੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਸਨ। ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਬਹੁਤ ਅੱਛੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ, ਤਿੱਬ, ਨਜੂਮ, ਅਤੇ ਮੌਸੀਕੀ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਕਮਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਕਸੀਦਾ, ਰੁਬਾਈ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਤਰਕੀਬ ਬੰਦ, ਮਸਨਵੀ ਸਭ ਤੇ ਹਥ ਆਜ਼ਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਮੋਮਿਨ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮਰਤਬਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਮਗਰ ਵਤਨ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਤਰਫ਼ ਖਿਚ ਲਿਆ। ਮੋਮਿਨ ਨਿਹਾਇਤ ਆਜ਼ਾਦ ਮਿਜ਼ਾਜ਼, ਸਾਬਰ ਅਤੇ ਵਤਨਪ੍ਰਸਤ ਸੀ। ਅਮੀਰਾਂ ਅਤੇ ਦੌਲਤਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਾਮਦ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ।
ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ

ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹੋਤੇ ਹੋ ਗੋਯਾ
ਜਬ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

ਹਮ ਭੀ ਕੁਛ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਵਫ਼ਾ ਕਰ ਕੇ
ਤੁਮ ਨੇ ਅੱਛਾ ਕੀਆ ਨਿਬਾਹ ਨਾ ਕੀਆ

ਉਮਰ ਸਾਰੀ ਕਟੀ ਇਸ਼ਕ-ਏ-ਬੁਤਾ ਮੇਂ ਮੋਮਿਨ,
ਅਬ ਕਯਾ ਖਾਕ ਮੁਸਲਮਾਂ ਹੋਂਗੇ
ਹਵਾਲੇ
ਅਹਿਮਦ ਰਾਹੀ

ਅਹਿਮਦ ਰਾਹੀ (12 ਨਵੰਬਰ 1923 - 2 ਸਤੰਬਰ 2002) ( ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਸੀ।
ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਅਹਿਮਦ ਰਾਹੀ ਦਾ ਤਾਅਲੁੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸੀ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਿਜਰਤ ਕਰ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ। 1940 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਐਮਏਓ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਸਿਆਸੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।﻿।ਜਦੀਦ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਕੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਸ਼ਾਇਰ।
ਸਾਹਿਤਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

﻿ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ, ਸ਼ਾਇਰ ਸੈਫ਼ ਉੱਦ ਦੀਨ ਸੈਫ਼, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਏ ਹਮੀਦ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਲੇਕਿਨ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਅਦਬੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰ ਆਇਆ।
﻿ਲਾਹੌਰ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਅਦਬੀ ਰਸਾਲੇ 'ਸਵੇਰਾ' ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਜਦ ਤਰਕੀਪਸੰਦ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਕੂਮਤੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਕੀਤਾ।
ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ

﻿ਅਹਿਮਦ ਰਾਹੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਬੈਲੀ' ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜੋ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਵਕਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਨੇ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮਸਊਦ ਪਰਵੇਜ਼ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਸਊਦ ਪਰਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਖ਼ਵਾਜਾ ਖ਼ੁਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ' ਲਈ ਵੀ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸੁਣ ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਮਿੱਠੜੀ ਤਾਣ' ਅਤੇ 'ਵੰਝਲੀ ਵਾਲੜਿਆ ਤੂੰ ਤੇ ਮੋਹ ਲਈ ਏ ਮੁਟਿਆਰ' ਅੱਜ ਵੀ ਅਪਣਾ ਜਾਦੂ ਕਰਦੇ ਹਨ-ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਹਲਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਪਣਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਮੁਕਾਮ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਗਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰੰਗ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।
﻿ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਵੈਸਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਅਤੇ ਕਤੀਲ ਸ਼ਫ਼ਾਈ ਦਾ ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਕਰੀਨਪਲੇ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਗਾਣੇ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 'ਯੱਕੇ ਵਾਲੀ' ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।
﻿==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ==
﻿ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬੜਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦਾ ਮਜਮੂਆ 'ਤ੍ਰਿੰਞਣ' ਹੈ ਜੋ 1952 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਮੰਥਨ

ਮੰਥਨ (ਅਨੁਵਾਦ: ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ) 1976 ਦੀ ਬਣੀ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਆਗੂ ਵਰਘੀਜ ਕੂਰੀਅਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
ਕਲਾਕਾਰ

* ਗਿਰੀਸ਼ ਕਨਰਾਡ
* ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ
* ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ
* ਅਨੰਤ ਨਾਗ - ਚੰਦਵਾਰਕਾਰ
* ਮੋਹਨ ਅਗਾਸ਼ੇ
* ਕੁਲਭੂਸ਼ਣ ਖਰਬੰਦਾ
* ਨਸੀਰੁਦੀਨ ਸ਼ਾਹ
* ਯਸਪਾਲ - ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਪਤੀ
* ਅਭਾ ਧੂਲੀਆ - ਸ਼ਾਂਤਾ, ਡਾ. ਰਾਓ ਦੀ ਪਤਨੀ
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ

* ਆਨਲਾਈਨ ਦੇਖੋ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1976 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ