JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Kikisi (Tanzania)

Kikisi ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakisi. Isichanganywe na Kikisi-Kaskazini nchini Guinea wala na Kikisi-Kusini nchini Liberia; tena ni tofauti na Kikisii nchini Kenya. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji ya Kikisi imehesabiwa kuwa watu 10,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie, lugha ya Kikisi iko katika kundi la G60.
Viungo vya nje

*lugha ya Kikisi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikisi
*lugha ya Kikisi katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/kiz
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kikisi)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Waane, S[imon] A[lcuin] C[ornelio]. 1976. Pottery making traditions of the Ikombe Kisi of Kyela district: an anthropological paper. (Occasional papers from the National Museum of Tanzania, no 4.) Dar es Salaam. Kurasa 50.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kikuria

Kikuria (kwa lugha yenyewe: Igikuria) ni mojawapo ya lugha za Kibantu inayoongelewa na kabila la Wakurya nchini Tanzania na Kenya.

Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kikuria nchini Tanzania imehesabiwa kuwa watu 430,000. Pia kuna wasemaji 260,000 nchini Kenya.

Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikuria iko katika kundi la E40.

Maho (2009) anahesabu Kisimbiti, Kihacha, Kisurwa na Kisweta kama lugha tofauti, si lahaja za Kikurya tu.
Tanbihi


Marejeo

* Jelle Cammenga, Igikuria phonology and morphology : a Bantu language of South-West Kenya and North-West Tanzania, Köppe, Köln, 2004, 351 p. ISBN 3896450298 (revised text of a thesis)
* S. M. Muniko, B. Muita oMagige and M. J. Ruel (ed.), Kuria-English dictionary, LIT, Hambourg, 1996, 137 p. ISBN 3825829510
* W. H. Whiteley, The structure of the Kuria verbal and its position in the sentence, University of London, 1955, 161 p. (thesis)
* Phebe Yoder, Tata na Baba = Father and Mother : a first Kuria reader, Musoma Press, Musoma, Tanganyika, 1949, 44 p.
*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki cha mwisho kinataja marejeo mengine kama:
*Cammenga, Jillert. 1994. Kuria phonology and morphology. PhD thesis. Vrije Universiteit, Amsterdam. Kurasa vii, 306.
*Dempwolff, Otto. 1914/15. Beiträge zur Kenntnis der Sprachen in Deutsch-Ostafrika. Teil 4: Kulia. Zeitschrift für Kolonialsprachen, 5, uk.26-44, 113-136.
*Rose, Sarah R. 2001. Tense and aspect in Kuria. Afrikanistische Arbeitspapiere, 67, uk.61-100.
Viungo vya nje

*lugha ya Kikuria kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikuria
*lugha ya Kikuria katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/kuj
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kikuria)


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kenya
Jamii:Lugha za Kibantu
Kikutu

Kikutu ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakutu. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kikutu imehesabiwa kuwa watu 45,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikutu iko katika kundi la G30.
Viungo vya nje

*lugha ya Kikutu kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikutu
*lugha ya Kikutu katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/kdc
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kikutu)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kikwaya

Kikwaya (pamoja na lahaja ya Kiruri) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakwaya na Waruri katika mashariki ya upwa wa ziwa Nyanza (Victoria). Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kikwaya imehesabiwa kuwa watu 115,000, yaani Wakwaya 70,000 na Waruri 45,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikwaya iko katika kundi la E20.
Lugha au lahaja?

Katika tasnifu yake ya MA (1977) Massamba analinganisha eCi-Ruuri, eCi-Jita na eKi-Kwaaya na anaonesha wazi kwamba kiisimu lugha hizo zinaweza kuhesabika kama lahaja za lugha moja, ingawa kijamii kila lugha inajihesabu kama lugha kwa upeke wake.
Viungo vya nje

*lugha ya Kikwaya kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikwaya
*lugha ya Kikwaya katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/kya
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kikwaya na wa Kiruri)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Massamba, David P[hineas] B[hukanda]. 1977. A comparative study of the Ruri, Jita and Kwaya “languages” of the eastern shores of Lake Nyanza (Victoria). Tasnifu. University of Dar es Salaam. Kurasa iii, 138.
*Massamba, David. 1982. Aspects of accent and tone in Ci-Ruri. PhD thesis. Indiana University at Bloomington. Kurasa 260.
*Massamba, David. 1984. Tone in Ci-Ruri. Katika: Autosegmental studies in Bantu tone (Publications in African languages and linguistics, vol 3), uk.235-254. Kuhaririwa na George N. Clements & John A. Goldsmith. Berlin & Dordrecht: Mouton de Gruyter; Foris Publications.
*Massamba, David. 2000. Ci-Ruri verbal inflection. Katika: Lugha za Tanzania / Languages of Tanzania: studies dedicated to the memory of Prof. Clement Maganga (CNWS publications, no 89), uk.111-126. Kuhaririwa na Kulikoyela K. Kahigi, Yared M. Kihore & Maarten Mous. Leiden: Research School of Asian, African and Amerindian Studies (CNWS), Leiden University.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kilambya

Kilambya ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania, Malawi na Zambia inayozungumzwa na Walambya. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kilambya nchini Malawi imehesabiwa kuwa watu 45,000; nchini Tanzania ni wasemaji 40,000 (1987); na nchini Zambia kuna wasemaji 2000 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilambya iko katika kundi la M20.
Viungo vya nje

*lugha ya Kilambya kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kilambya
*lugha ya Kilambya katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/lai
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kilambya)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Busse, Joseph. 1939/40. Lambya-Texte. Zeitschrift für Eingeborenen-Sprachen, 30 (4), uk.250-272.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Jamii:Lugha za Malawi
Jamii:Lugha za Zambia
Kiluguru

Kiluguru ni lugha ya Kibantu inayozungumzwa na Waluguru nchini Tanzania. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiluguru kiko katika kundi la G30.

Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiluguru imehesabiwa kuwa watu 692,000. Lugha hii huzungumzwa hasa na Waluguru wanaopatikana katika mkoa wa Morogoro ambao ni wazawa. Sehemu maarufu kwa kuzungumzwa lugha hii ni: Matombo (inayojumuisha Tawa, Kibogwa, Milawilila, Uponda, Kitungwa, Konde, Kiswira), maeneo mengine ni tarafa ya Mgeta.

Mfano wa lugha: Hausindile maana yake Umeshindaje, Ukae maana yake Nyumbani, Imwana kolila maana yake mtoto analia.
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Mkude, Daniel J. 1974. A study of Kiluguru syntax with special reference to the transformational history of sentences with permuted subject and object. PhD thesis. University of London. Kurasa 335.
Viungo vya nje

*lugha ya Kiluguru kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiluguru
*lugha ya Kiluguru katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ruf
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kiluguru)


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kimakonde

thumbnail|right|200pax|Kihenge|Vihenge vya watu wanaozungumza Kimakonde.
Kimakonde ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania na Msumbiji inayozungumzwa na Wamakonde. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimakonde iko katika kundi la P20.

Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimakonde nchini Tanzania imehesabiwa kuwa watu 960,000. Pia kuna wasemaji 360,000 nchini Msumbiji.
Viungo vya nje

*lugha ya Kimakonde kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimakonde
*lugha ya Kimakonde katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/kde
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kimakonde)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Liphola, Marcelino. 2001. Aspects of phonology and prosody in Shimakonde. PhD thesis. Ohio State University at Columbus.
*Lorenz, A. 1914. Entwurf einer Kimakonde-Grammatik. Mitteilungen des Seminars für orientalische Sprachen, 17 (III. Abt.), uk.46-117.
*Yukawa, Yasutoshi. 1989. A tonological study of Makonde verbs. In: Studies in Tanzanian languages (Bantu linguistics, vol 2), uk.519-560. Tokyo: Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA), Tokyo University of Foreign Studies.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Jamii:Lugha za Msumbiji
Kimakhuwa-Meetto

Kimakhuwa-Meetto ni lugha ya Kibantu nchini Msumbiji na Tanzania inayozungumzwa na Wamakua. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimakhuwa-Meetto nchini Msumbiji imehesabiwa kuwa watu 963,000. Pia kuna wasemaji 385,000 nchini Tanzania. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimakhuwa-Meetto iko katika kundi la P30.
Angalia pia

*Kimakua
Viungo vya nje

*lugha ya Kimakua kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimakua
*lugha ya Kimakua katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mgh
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://bantu.berkeley.edu/CBOLDFTP/CBOLD_Data/ (tovuti hiyo ina kamusi ya Kimakua iliyokusanywa na Kisseberth)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Pires Prata, António. 1960. Gramática da língua macua e seus dialectos. Cucujães: Escola Tipográfica das Missões pelos Sociedade Portuguesa das Missões Católicas. Kurasa iv, 442.
*Stucky, Suzanne U. 1985. Order in Makua syntax. (Outstanding dissertations in linguistics.) New York: Garland Publishing. Kurasa 240.


Jamii:Lugha za Msumbiji
Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kimakhuwa

Kimakhuwa ni lugha ya Kibantu nchini Msumbiji inayozungumzwa na Wamakua. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimakhuwa imehesabiwa kuwa watu zaidi ya milioni tatu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimakhuwa iko katika kundi la P30.
Angalia pia

*Kimakua
Viungo vya nje

*lugha ya Kimakhuwa kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimakhuwa
*lugha ya Kimakhuwa katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/vmw


Jamii:Lugha za Msumbiji
Jamii:Lugha za Kibantu
Kimalila

Kimalila ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wamalila. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kimalila imehesabiwa kuwa watu 65,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimalila iko katika kundi la M20.
Mfumo wa Sauti (Fonolojia)

Lugha ya Kimalila ina irabu 7 na konsonanti 35 (lakini lahaja zake zilizoathiriwa na Kinyiha zina irabu 5 tu). Pia, tofauti kati ya irabu fupi na irabu ndefu huleta tofauti za maana.
Viungo vya nje

*lugha ya Kimalila kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimalila
*lugha ya Kimalila katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mgq
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kimalila)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Walsh, Martin T. 1998. The Malila: preliminary notes on language, history and ethnography. Muswada usiotolewa rasmi.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kimanda (Tanzania)

Kimanda ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wamanda. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimanda imehesabiwa kuwa watu 22,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimanda iko katika kundi la N10.
Viungo vya nje

*lugha ya Kimanda kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimanda
*lugha ya Kimanda katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mgs
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kimanda)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kimatengo

Kimatengo ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wamatengo. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimatengo imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimatengo iko katika kundi la N10.
Viungo vya nje

*lugha ya Kimatengo kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimatengo
*lugha ya Kimatengo katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mgv
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kimatengo)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Ebner, Fr. Elzear P. 1957. Grammatik der kiMatengo-Sprache. Liparamba (Tanganyika). Kurasa 125.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kirangi

Kirangi (kwa kilugha Kilangi) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Warangi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kirangi imehesabiwa kuwa watu 410,0000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kirangi iko katika kundi la F30.
Mfumo wa Sauti (Fonolojia)

Lugha ya Kirangi ina irabu 7 na konsonanti 22. Pia tofauti kati ya irabu fupi na irabu ndefu huleta tofauti za maana. Tena, kuna toni (au mawimbi ya sauti) zinazotofautisha maana ya nomino fulani, na nyakati za vitenzi.
Viungo vya nje

*lugha ya Kirangi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kirangi
*lugha ya Kirangi katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/lag
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kirangi)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Dempwolff, Otto. 1915/16. Beiträge zur Kenntnis der Sprachen in Deutsch-Ostafrika. Teil 8: Irangi (Langi). Zeitschrift für Kolonialsprachen, 6, uk.102-123.
*Seidel, August. 1898. Grammatik der Sprache von Irangi. Katika: Die mittleren Hochländer des nördlischen Deutsch-Ostafrika, uk.387-435. Kuhaririwa na C. Waldemar Werther. Berlin: Verlag von Hermann Paetel.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Guyani ya Kifaransa

-- Kwa nchi jirani angalia makala Gayana--

Guyani ya Kifaransa (kwa Kifaransa: Guyane française au Guyane tu, kwa Krioli ya Guyani ya Kifaransa Lagwiyann) ni eneo la ng'ambo la Ufaransa ("département d'outre-mer" au DOM) katika Amerika Kusini. Makao makuu ya Guyana ni mji wa Kayeni.

Imepakana na Brazil na Surinam. Pwani ya Bahari ya Karibi (Atlantiki) iko upande wa kaskazini.

Eneo la Guyani ni mojawapo ya mikoa tisa ya nje zaidi (OR) ya Umoja wa Ulaya. Ni eneo pekee la bara la Ufaransa na Umoja wa Ulaya huko Amerika Kusini na eneo la mwisho la Ufaransa katika bara la Amerika.

Ilikuwa koloni la Ufaransa; sasa imekuwa sehemu kamili ya Ufaransa kisiasa na kisheria. Wakazi ni raia wa Ufaransa. Eneo lina hali ya mkoa (fr:département) na pia kanda (fr:région) katika Ufaransa. Hivyo Guyani ni sehemu ya Umoja wa Ulaya. Pesa yake ni Euro.
Watu

Idadi ya wakazi imekadiriwa kuwa 296,711 katika mwaka 2019 na inaendelea kuongezeka kwa uzazi na uhamiaji.

Wakazi walio wengi ni wa asili ya Afrika au machotara wa mchanganyiko wa Kiafrika-Kizungu (Wakrioli) (60-70%). Asilimia 14 ni Wazungu, hasa kutoka Ufaransa; wengine ni Waindio asilia (3-4%), Wachina (3-4%), Wahindi na wahamiaji wa hivi karibuni kutoka Laos (1-2%), Vietnam, Lebanoni n.k.

Lugha rasmi na ya kawaida ni Kifaransa.

Upande wa dini, wakazi walio wengi ni Wakristo wa Kanisa Katoliki (66.7%).
Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje

Jamii:Guyani ya Kifaransa
Jamii:Eneo la ng'ambo la Ufaransa
Jamii:Mikoa ya Ufaransa
Msela

Msela ni mtu ambaye haoni matatizo. Hufanya anachotaka na hajali watu watafikiri nini. Hata kama msela hafuati serikali na hafanyi anachotakiwa, huyu mtu anapendwa kwa watu wa kawaida kwa sababu si jambazi wala mhuni. Ni mtu poa tu, na ubaya wake unapendwa kwa sababu si kweli ubaya hata kama anaishi "kibadboy". Kwa kweli hata mtu huyu anakuwa na heshima kwa watu wengine ila pengine anaweza kuamua kwamba hana heshima tena.

Mara nyingi Wazungu wanaotembea vichochoroni wanaitwa masela. Na mfano mmoja wa msela anayejulikana sana ni "Eminem".
Maneno Yatumikayo sana Mtaani hasa Tanzania

* Mchizi, mnyamwezi, kachaa, sela, mjita, simela = Raia poa wa mtaani asiye na kazi, au mtu mwenye heshima zake anaeheshimu vijana wa mtaani.
* "Miyeyusho!", "mzinguaji" = Mtu muongo.
* "Mpelampela!" = Haraka haraka.
PW Botha

right|thumb|250px|P.W. Botha
Pieter Willem Botha (12 Januari 1916 - 31 Oktoba 2006) alikuwa waziri mkuu na rais nchini Afrika Kusini.

Alijulikana kwa majina ya "P.W." na "Die Groot Krokodil" (Afrikaans: "mamba mkuu").

Botha alikuwa mwanasiasa wa asili ya makaburu na waziri mkuu wa Afrika Kusini kati ya 1978 na 1984.

Alikuwa rais wa nchi wa pili kabla wa mwisho katika mfumo wa "apartheid" (ubaguzi wa rangi) kati ya 1984 na 1989.

Botha alifuata siasa ya ubaguzi wa rangi. Alisimamia ujenzi wa bomu ya nyuklia ya Afrika Kusini na upanuzi wa jeshi la taifa.

Katika siasa ya ndani alikuwa na msimamo wa kulipunguza kidogo ukali wa ubaguzi warangi. Alifuta sheria zilizopiga marufuku ndoa kati ya watu wa rangi mbalimbali akaruhusu vyama vya kisiasa vya watu wa rangi mbalimbali. Alipunguza pia ukali wa "Group Areas Act" iliyokataza watu wa rangi fulani kuishi katika eneo la rangi tofauti.

Lakini aliendelea kutazama chama cha ANC kama kikundi cha kigaidi huku akikataa kushauriana na viongozi wake kama Nelson Mandela. Aliendesha vita za Afrika Kusini katika Msumbiji na Angola.

1989 alilazimishwa kujiuzulu baada ya kupata matatizo ya kiafya. Mfuasi wake alikuwa Frederik W. de Klerk aliyeruhusu baadaye uchaguzi huru wa kwanza nchini na mwisho wa ubaguzi wa rangi.


Jamii:Waliozaliwa 1916
Jamii:Waliofariki 2006
Jamii:Mawaziri Wakuu wa Afrika Kusini
Jamii:Marais wa Afrika Kusini
Jamii:Makaburu
Ottawa

thumbnail|right|280px|Ottawa, Kanada

thumb|260px|left|Barabara ya Elgin mjini Ottawa
thumb|right|Majengo ya Bunge la Kanada
Ottawa ni mji mkuu wa Kanada ikiwa ndani ya eneo la jimbo la Ontario. Mji uko kusini ya mto Ottawa. Mwaka 2004 ilikuwa na wakazi 800,000 mjini, pamoja na mitaa ya jirani rundiko la mji lina wakazi 1,146,790.

Ottawa ni mji mkubwa wa nne katika Kanada.
Wakazi walio wengi hutumia Kiingereza lakini takriban theluji moja ni wasemaji wa Kifaransa kama lugha ya kwanza.

thumb|right|Mto Ottawa wakati wa usiku
Historia

Ottawa iliundwa 1827 ikaitwa mwanzoni Bytown kufuatana na kanali John By aliyesimamia ujenzi wa mfereji kati ya mto Ottawa na mto Rideau na kuanzisha mji vilevile.

Tangu 1857 mji uliteuliwa kama mji mkuu wa koloni ya Amerika ya Kaskazini ya Kiingereza na kuitwa kwa jina la mto Ottawa.

Mahali paliteuliwa kwa sababu ya hofu za vita mpya na Marekani; miji mingine mikubwa ilikuwa karibu mno na mpaka wa Marekani. Faida nyingine ya Ottawa ilikuwa mahali pake kwenye mstari wa mpaka wa ndani kati ya maeneo yanayotumia zaidi lugha ya Kiingereza au lugha ya Kifaransa. Kwa namna hii ilikubaliwa na Wakanada wa kundi zote mbili.


Jamii:Miji ya Kanada
Jamii:Miji Mikuu Amerika
Jamii:Ontario
Antili za Kiholanzi

thumbnail|left|280px|Ramani ya visiwa vya Antili za Kiholanzi.
Antili za Kiholanzi ni visiwa kadhaa katika Bahari ya Karibi kati ya Puerto Rico na pwani ya Venezuela (Amerika Kusini) vinavyohesabiwa kati ya visiwa vya Antili Ndogo.

Visiwa vitano hukaliwa na watu, kuna vingi vingine vidogo. Vyote vilikuwa makoloni ya Uholanzi ila sasa vimekuwa sehemu za Ufalme wa Nchi za Chini katika hali mbalimbali za kisheria.

Visiwa hivyo kijiografia wanagawanyika kati ya:
* Visiwa vya Leeward ("pasipo upepo") viko karibu na pwani ya Venezuela
** Aruba
** Bonaire
** Curaçao
thumbnail|left|280px|Nyumba katika bandari ya Willemstad (Curacao)
* Visiwa vya Windward ("penye upepo") viko karibu na Puerto Rico
** Saba
** Sint Eustatius, kwa lugha ya wenyeji: Statia
** Sint Maarten (kusini tu mwa kisiwa; kaskazini ni eneo la Ufaransa chini ya mkoa wa Guadeloupe)
Hali ya sasa

Visiwa vikubwa kiasi vya Aruba, Curaçao na Sint Maarten vimepata hali kama nchi ndani ya Ufalme wa Nchi za Chini; kila nchi ina bunge na serikali yake. Siasa ya nje na mambo ya jeshi ni ya pamoja zikiendeshwa na serikali ya Den Haag. Mahakama Kuu ya Den Haag itakuwa mahakama ya pamoja kwa ajili ya Uholanzi, Aruba, Curacao na Sint Maarten.

Visiwa vingine vitatu vinahesabiwa kama miji ya Uholanzi. Wakazi wanapiga kura kuchagua bunge la Uholanzi na bunge la Ulaya.


Jamii:Karibi
Jamii:Uholanzi
Jamii:Amerika ya Kati
Jamii:Ukoloni