JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਅੰਕੋਲ

ਅੰਕੋਲ (ਅਲੈਂਜੀਅਮ) ਨਾਮਕ ਪੌਦਾ ਅੰਕੋਟ (ਅਲੈਂਜੀਆਸੀਏ) ਕੁਲ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਵਨਸਪਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਲੈਂਜੀਅਮ ਸੈਲਬੀਫੋਲੀਅਮ ਜਾਂ ਅਲੈਜੀਅਮ ਲੇਮਾਰਕੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਲੈਂਜੀਅਮ ਦੀਆਂ ਟਾਈਪ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਅਲੈਂਜੀਅਮ ਡੇਕਾਪੇਟਾਲੁਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਅਲੈਂਜੀਅਮ ਸੈਲਬੀਫੋਲੀਅਮ ਦੀ ਉੱਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਜ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਾਮ ਹਨ ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ - ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਅੰਕੋਟ, ਦੀਰਘਕੀਲ। ਹਿੰਦੀ ਦੱਖਣ-ਢੇਰਾ, ਢੇਰਾ, ਥੇਲ, ਅੰਕੂਲ। ਬੰਗਲਾ-ਆਂਕੋੜ। ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਖੇਤਰ-ਵਿਸਮਾਰ। ਮਰਾਠੀ-ਆਂਕੁਲ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਓਬਲਾ। ਕੋਲ-ਅੰਕੋਲ ਅਤੇ ਸੰਥਾਲੀ-ਢੇਲਾ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਕਸ਼ੁਪ (shrub) ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਰੁੱਖ: 3 ਤੋਂ 6 ਮੀਟਰ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਣੇ ਦੀ ਮੋਟਾਈ 2.5 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਛਿੱਲ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਕਿੰਗਰੇਦਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੰਡੇਦਾਰ (Spina cent) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਛੇ ਇੰਚ ਲੰਮੀਆਂ ਅਪਲਕ, ਲੰਬਗੋਲ, ਨੁਕੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਨੋਕ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਧਾਰ ਦੀ ਤਰਫ ਪਤਲੀਆਂ ਜਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਗੋਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਰੀ ਤਲ ਚਿਕਣਾ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਤਲ ਮੁਲਾਇਮ ਰੋਮਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਰਾ ਤੋਂ ਪੰਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਠ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ ਨਿਕਲਕੇ ਪੂਰੇ ਪੱਤਰ ਦਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਖੜੀਆਂ ਏਕਾਂਤਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਪੇਟੀਓਡਾ (Petioda) ਦੁਆਰਾ ਬੂਟੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਪ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਇਸ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰਲਾ ਦਲ ਰੋਮਦਾਰ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਨਲੀਕਾਰ ਰਚਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਪਰਲਾ ਕਿਨਾਰਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਦਲਪੁੰਜ ਦੰਦ (Calyx teeth) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਫਲ ਬੇਰ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ 5/8 ਇੰਚ ਲੰਮਾ, 3/8 ਇੰਚ ਚੌੜਾ ਕਾਲ਼ਾ ਅੰਡਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦਲਪੁੰਜ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫਲ ਮੁਲਾਇਮ ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਰੋਮ ਝੜ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚਿਕਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਗੁਠਲੀ (Endocarp) ਕਠੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁੱਦਾ ਕਾਲੀ ਭਾ ਮਾਰਦਾ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ ਲੰਮੂਤਰਾ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਪਦਾਰਥਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ ਪੱਤਰ ਸੁੰਗੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬੂਟੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ 0.8 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕੋਟੀਨ ਨਾਮਕ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਵੀ 0.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਰੋਗ ਨਾਸ਼ਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪੌਦੇ ਦਾ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਰਕਤਚਾਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਤਰਾਈ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਬੰਗਾਲ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੌਦਾ ਸੌਖਿਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ
ਹਿਮਾਲਿਆ

250px|thumb|ਤਿੱਬਤ ਕੋਲੋਂ ਵਿਖਦਾ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ

ਹਿਮਾਲਿਆ (ਜਾਂ ਹਿਮਾਲਾ) ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਸਾਮ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਇਹ ਲੜੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਨੂੰ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਪਠਾਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ੨੪੦੦ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਇਸ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪਰਬਤ ੭,੭੦੦ ਮੀਟਰ (੨੫,੦੦੦ ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਚੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਰਬਤ ਚੋਟੀ, ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ, ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਇਹ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਛੇ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਨੇਪਾਲ, ਭਾਰਤ, ਭੂਟਾਨ, ਤਿੱਬਤ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹਨ। ਇਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ, ਗੰਗਾ, ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਯਾਂਗਤੇਜ ਦਰਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ੧੫ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹਨ ਜੋ ੧੨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ੭੦ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਸਿਆਚੀਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹੈ।

ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰਮਾਥਾ ਹਿਮਾਲ, ਅੰਨਪੂਰਣਾ, ਗਣੇਏ, ਲਾਂਗਤੰਗ, ਮਾਨਸਲੂ, ਰੋਲਵਾਲਿੰਗ, ਜੁਗਲ, ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ, ਕੁੰਭੂ, ਧੌਲਾਗਿਰੀ ਅਤੇ ਕੰਚਨਜੰਗਾ ਚੋਟੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਂਵਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਦੁਆਰ, ਬਦਰੀਨਾਥ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ, ਗੋਮੁਖ, ਦੇਵ ਪ੍ਰਯਾਗ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਮਾਊਂਟ ਕੈਲਾਸ਼, ਮਨਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਅਮਰਨਾਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਨਾਮ

ਹਿਮਾਲਿਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਹਿਮ ਅਤੇ ਆਲਿਆ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਬਰਫ਼ ਦਾ ਘਰ।
ਅਹਿਮੀਅਤ

ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਦੀ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਪੂਰਤੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੀਣ ਵਾਲ਼ਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਣਬਿਜਲੀ ਵੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਜੜੀ ਬੂਟੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ਵਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੁੰਦਰ ਸੈਰ ਥਾਂ ਇਸਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਸਵਰਗ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗੌਰਵ ਵਰਗੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਪੋਭੂਮੀ ਰਿਹਾ ਇਹ ਖੇਤਰ ਪਰਵਤਾਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।

ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਚਾਰ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹਨ: ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ; ਹੇਠਲਾ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਸਿਲਸਿਲਾ,; ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤਿੱਬਤੀ ਹਿਮਾਲਿਆ। ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ


File:The Himalayan lady.jpg|ਰਵਾਇਤੀ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵਿਚ ਸਜੀ ਇਕ ਔਰਤ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਬਤੀ ਲੜੀਆਂ
ਪਹਾੜ

250px|thumb|ਹਿਮਾਲਿਆ

ਇੱਕ ਪਰਬਤ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧਰਤੀ-ਸੱਤਾਹ ਉੱਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਉੱਚਾ ਉਠਾ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਇੱਕ ਪਠਾਰ ਤੋਂ ਸੀਮਤ ਸਿਖਰ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 300 ਮੀਟਰ (980 ਫੁੱਟ) ਉੱਪਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪਹਾੜ ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਤਾਕਤਾਂ, ਕਟੌਤੀ, ਜਾਂ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਮੌਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਢਲਾਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਬਰਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਟੌਤੀ ਦੁਆਰਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੱਧਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ 'ਤੇ ਹੋਣ ਨਾਲੋਂ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਚਾਈਆਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਵਾਲੇ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਘੱਟ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਕੱਢਣ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਕੱਟਣਾ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਸਕੀਇੰਗ।

ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਿਖਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 8,850 ਮੀਟਰ (29,035 ਫੁੱਟ) ਉੱਚੀ ਹੈ। ਸੂਰਜੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਮੰਗਲ 'ਤੇ 21,171 ਮੀਟਰ (69,459 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਓਲੰਪਸ ਮੌਨਸ ਹੈ। ਪਣਡੁੱਬੀ ਭੂਮੀ ਸਮੇਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮੌਨਾ ਕੀਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ 9,330 ਮੀਟਰ (30,610 ਫੁੱਟ) 'ਤੇ ਹੈ; ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਪਹਾੜ 4 ਪ੍ਰਕਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈ: -
* ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਵਤ
* ਭਰੋਂਥ ਪਰਵਤ ਜਾਂ ਬਲਾਕ ਪਰਵਤ
* ਜਵਲਾਮੁਖਿ ਪਰਵਤ
* ਅਵਸਿਸਤ ਪਰਵਤ
ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਪਹਾੜ

ਇਹ ਤਦ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਟੇਕਟਾਨਿਕ ਚੱਟਾਨਾਂ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਵਲੋਂ ਟਕਰਾਂਦੀ ਜਾਂ ਸਿਕੁੜਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਮੋਦ ਦੇ ਕਾਰੰਨ ਉਭਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਜਵਾਨ ਮੋੜਦਾਰ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਾ, ਯੂਰੋਪੀ ਆਲਪਸ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਕੀ, ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕੀ ਏੰਡੀਜ, ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਜਵਾਨ ਅਰਥਾਤ ਨਵੇਂ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨਿਅ ਦੇ ਸਬਸੇ ਨਵੇਂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਉਚਹੇ ਪਹਾੜ ਹੈ।
ਬਲਾਕ ਪਹਾੜ

ਭਰੋਂਥਸ ਪਰਵਤ ਜਾਂ ਬਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਨ ਪ੍ਰਿਥਿਵਿ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਸਤਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੰਸ਼ਨ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਭੁਭਾਗ ਦੇ ਉੱਪਰ ਉਥਨੇ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਯੁਰੋਪ ਦਾ ਬਲੋਕ ਪਰਵਤ, ਹਾਰਜ।
ਜਵਲਾਮੁਖੀ ਪਹਾੜ

ਜਵਲਾਮੁਖਿ ਪਹਾੜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਨ ਪ੍ਰਥਿਵਿ ਦੇ ਉਨਦਰ ਵਲੋਂ ਨਿਕੇਲੇ ਲਾਵੇ ਦੇ ਉਦਗਾਰ ਦੇ ਜਮਾਵ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: - ਵਰਮਾ ਕ ਮਾਉਂਟ ਪੋਪਾ, ਬੱਲ੍ਹਣੀ ਲੂਮੜੀ, ਵਿਸੁਵਿਅਸ ਆਦਿ।
ਅਵਸਿਸਤ ਪਹਾੜ

ਅਵਸਿਸਤ ਪਹਾੜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਨ ਬਾਹਰ ਦੁਤੋ ਦੇ ਮਲਵੋ ਦੇ ਜਮਾਵ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਪਾਰਸਨਾਥ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ


File:Hills During Monsoon at Ajmer.jpg|ਅਜਮੇਰ ਵਿਖੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਪਹਾੜੀਆਂ
File:Green Hill at Ajmer.jpg|ਹਰਿਆਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਜਮੇਰ ਵਿਖੇ
File:Greenery on Hills.jpg|ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਹਰਿਆਲੀ
ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ

thumb|ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਚ ਵਹਿੰਦਾ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ

ਸਿੰਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਰਿਆ ਹੈ। ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸੇਂਗੇ ਖਬਬ (Senge Khabab) ਨਾਮਕ ਜਲਧਾਰਾ ਸਿੰਧੁ ਦਰਿਆ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲੰਮਾਈ ਅਕਸਰ 2880 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਇਹ ਦਰਿਆ ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਨੰਗਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਤੋਂ ਘੁੰਮ ਕੇ ਇਹ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਾ ਕੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਿਆ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਅੰਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧ ਦੇ ਪੰਜ ਉਪਦਰਿਆ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਵਿਤਸਤਾ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਈਰਾਵਤੀ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤਲੁਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਭਾਖੜਾ-ਨੰਗਲ ਬੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਵਿਤਸਤਾ (ਜੇਹਲਮ) ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਿਰੀਨਗਰ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਸਿੰਧੁ ਦੀ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰੁਕਤੀ

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੁ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਅਰਥ ਹਨ -
# ਸਿੰਧੁ ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ, ਜੋ ਲੱਦਾਖ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ।
# ਕੋਈ ਵੀ ਨਦੀ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ।
ਭਾਸ਼ਾਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ /ਸ/ ਧੁਨੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ /ਹ/ ਵਿੱਚ ਲੱਗਪਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਪਤ ਸਿੰਧੁ] ਅਵੇਸਤਨ ਭਾਸ਼ਾ (ਪਾਰਸੀਆਂ ਦੀ ਧਰਮਭਾਸ਼ਾ) ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਹਪਤ ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪਿਆ। ਇਹੀ ਅੱਗੇ ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ "ਇੰਡੋਸ" (Ἰνδός) ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਰੋਮਨੀ ਰੂਪ ਇੰਡੂਸ ("Indus") ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਹੋਇਆ।
ਵੇਰਵਾ-ਵਰਣਨ

ਸਿੰਧ (Indus) ਦਰਿਆ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਤੋਂ 62।5 ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੇਂਗੇ ਖਬਬ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਤਿੱਬਤੀ ਪਠਾਰ ਦੀ ਚੌੜੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਕੇ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ, ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸੇਂਜੂ ਭੂਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਪੂਰੀ ਲੰਮਾਈ ਲਗਭਗ 2,000 ਮੀਲ ਹੈ। ਬਲਤਿਸਤਾਨ (Baltistan) ਵਿੱਚ ਖਾਇਤਾਸ਼ੋ (Khaitassho) ਗਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਹ ਜ਼ੰਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ 10,000 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘੀ ਮਹਾਖੱਡ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਵਗਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਗਿਲਗਿਟ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਵਕਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਦੇ ਵੱਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਟਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜ ਕੇ ਕਾਬਲ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਮੁਹਾਨੇ ਤੋਂ 70 ਮੀਲ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੱਛ ਦੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਣ ਦੇ ਭਰ ਜਾਣ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਦਾ ਮੁਹਾਨਾ ਹੁਣ ਪੱਛਮ ਦੇ ਵੱਲ ਖਿਸਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਹਲਮ, ਚਿਨਾਬ, ਰਾਵੀ, ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਗਿਲਗਿਟ, ਕਾਬਲ, ਸਵਾਤ, ਕੁੱਰਮ, ਟੋਚੀ, ਗੋਮਲ, ਸੰਗਰ ਆਦਿ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਖੁਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਆਲ ਭਰ ਨੀਵਾਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਕੋਲ ਸਿੰਧ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 1932 ਵਿੱਚ ਸੱਖਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਲਾਇਡ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਦੁਆਰਾ 50 ਲੱਖ ਏਕੜ ਭੂਮੀ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕਣਕ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨਾਜਾਂ ਦੀ ਵੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡੰਗਰਾਂ ਲਈ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਹਨ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ (ਸਿੰਧ) ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਰਿਆ 300 ਵਰਗ ਮੀਲ ਦਾ ਡੈਲਟਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਿਆ
ਬੁਲਤੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਬਲਤਿਸਤਾਨ 'ਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ। ਬੁਲਤੀ ਇੱਕ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਲਤਿਸਤਾਨ, ਲੇਹ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਨੁਬਰਾ ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਕਾਰਗਿਲ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੈਂਡਰਡ ਤਿੱਬਤੀ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਤਿੱਬਤੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਜੋ ਸਟੈਂਡਰਡ ਤਿੱਬਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਬੁਲਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਬਹੁ-ਸਿਲੇਬਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪਿੱਚ ਲਹਿਜ਼ਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਨਕ ਤਿੱਬਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਪਿਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੋਨ ਕੰਟੂਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਤਸਤਾਨ
ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਕ਼ਰਾਕ਼ੁਰਮ

ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਕਰਾਕੁਰਮ ਜਾਂ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਰਾਜ ਮਾਰਗ (ਕਾਕੋਰਾ) ਰਾਜ ਮਾਰਗ (ਕਾਕੋਰਾ) (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: Karakoram Highway ਜਾਂ KKH , ਉਰਦੂ : شاہراہ قراقرم , ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਕਰਾਕਰਮ , ਚੀਨੀ : 喀喇昆仑 公路 ) ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੜਕ ਹੈ । ਇਹ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਪਹਾੜ ਲੜੀ ਵਲੋਂ ਹੋਕੇ ਗੁਜਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਖੁੰਜਰਬ ਦੱਰੇ , ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਲੋਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਤਾ ਹੈ , ਇੱਥੇ ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਵਲੋਂ 4693 ਮੀ ( 15397 ਫੁੱਟ ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਏਸਆਰਟੀਏਮ ਅਤੇ ਜੀਪੀਏਸ ਦੇ ਏਕਾਧਿਕ ਪਾਠਿਆਂਕੋਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗਿਲਗਿਤ - ਬਾਲਤੀਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੇ ਝਿੰਜਿਆਂਗ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜੋੜਤਾ ਹੈ , ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਪਰਯਟਨ ਖਿੱਚ ਵੀ ਹੈ । ਇੰਨੀ ਜਿਆਦਾ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ , ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਸਾਰੀ ਵਲੋਂ ਜੁਡ਼ੀ ਔਖਾ ਪਰੀਸਥਤੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਹੈਰਾਨੀ” ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ N - 35 , ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 314 ( G314 ) ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਦਰਿਆ

thumb|256px|ਭਾਗੀਰਥੀ ਦਰਿਆ
ਦਰਿਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਗਦੀ ਇੱਕ ਜਲਧਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਰੋਤ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਝੀਲ, ਯਖ-ਨਦੀ, ਝਰਨਾ ਜਾਂ ਬਰਸਾਤੀ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ -
* ਚਿਰਜੀਵੀ
* ਬਰਸਾਤੀ
ਚਿਰਜੀਵੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਝੀਲ, ਝਰਨਾ ਜਾਂ ਯਖ-ਨਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਭਰ ਜਲਪੂਰਣ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਬਰਸਾਤੀ ਦਰਿਆ ਵਰਖਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜੋ ਦਰਿਆ, ਗੰਗਾ, ਜਮੁਨਾ, ਐਮਾਜ਼ਾਨ, ਕਵੇਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ, ਨੀਲ ਆਦਿ ਚਿਰਜੀਵੀ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਦਰਿਆ ਨਾਲ਼ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਫਸਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਪਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਆਏ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲ ਸਮੂਹ
ਭਾਗੀਰਥੀ ਦਰਿਆ

thumb|256px|ਭਾਗੀਰੱਥੀ ਦਰਿਆ

ਗੰਗਾ (ਹਿੰਦੀ - भागीरथी) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰਾਂਚਲ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਗੋਮੁਖ ਸਥਾਨ ਵਲੋਂ 25 ਕਿ . ਮੀ . ਲੰਬੇ ਗੰਗੋਤਰੀ ਹਿਮਨਦ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਅਲਕਨੰਦਾ ਦੇਵ ਪ੍ਰਯਾਗ ਸੰਗਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਾਦ ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਸਿਆਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਥਿਤੀ

ਗੰਗਾ ਗੋਮੁਖ ਸਥਾਨ ਤੋਂ 25 ਕਿ . ਮੀ . ਲੰਬੇ ਗੰਗੋਤਰੀ ਹਿਮਨਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 618 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਤੋਂ 70 ਕਿ ਮੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਟੀਹਰੀ ਡੈਮ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟੀਹਰੀ ਡੈਮ, ਟੀਹਰੀ ਵਿਕਾਸ ਪਰਯੋਜਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਢਲੀ ਡੈਮ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਟੀਹਰੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਡੈਮ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਟੀਹਰੀ ਡੈਮ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 261 ਮੀਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਡੈਮ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਡੈਮ ਤੋਂ 2400 ਮੈਗਾ ਵਾਟ ਬਿਜਲਈ ਉਤਪਾਦਨ, 270, 000 ਹੈਕਟਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿੱਤ 102 . 20 ਕਰੋੜ ਲਿਟਰ ਪੇਅਜਲ ਦਿੱਲੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਨੂੰ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਇਆ ਜਾਣਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਤਹਾਸ

16ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੱਕ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦਾ ਮੂਲ ਪਰਵਾਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਬਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਜਲਾਂਗੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। 16ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੱਕ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦਾ ਮੂਲ ਪਰਵਾਹ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗੰਗਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਹਾਅ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਪਦਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁੰਤਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਹੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਸਹਿਤ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਨਗਰ ਬਸੇ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਫਰੱਕਾ ਡੈਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂਕਿ ਗੰਗਾ - ਪਦਮਾ ਨਦੀ ਦਾ ਕੁੱਝ ਪਾਣੀ ਅਪਕਸ਼ਏ ਹੁੰਦੀ ਗੰਗਾ - ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਲਕੱਤਾ (ਵਰਤਮਾਨ ਕੋਲਕਾਤਾ) ਪੋਰਟ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਕਲਕੱਤੇ ਅਤੇ ਹਲਦੀਆ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸਥਿਤ ਹਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ

sv:Bhagirathi
ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦਰਿਆ

ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ (ਅਸਮੀਆ - ব্ৰহ্মপুত্ৰ, ਬਾਂਗਲਾ - ব্রহ্মপুত্র) ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੱਬਤ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਲੋਂ ਹੋਕੇ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦਾ ਉਦਗਮ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਚੇਮਾਯੁੰਗ ਦੁੰਗ ਨਾਮਕ ਹਿਮਵਾਹ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਮਾਈ ਲੱਗਭੱਗ 2700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਪੋ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਵਿੱਚ ਡਿਹਂ ਅਤੇ ਅਸਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮੂਲ ਸ਼ਾਖਾ ਪਦਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੁਬਨਸ਼ਰੀ, ਟੀਸਟਾ, ਤੋਰਸਾ, ਲੋਹਿਤ, ਬਰਾਕ ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਉਪਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹਨ ਡਿਬਰੂਗੜ, ਤੇਜਪੁਰ ਅਤੇ ਗੁਵਾਹਾਟੀ। ਅਕਸਰ ਭਾਰਤੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਮਤਲੱਬ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਦੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ (ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ)

ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲੱਗਭੱਗ 2700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਸਾਡੇ ਹਿੰਦੂ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅਤਿਆਧਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਕਲਿਕਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਵਤਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪਰਸੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਮਾਰਨੇ ਦਾ ਪਾਪ ਦਾ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਇੱਕ ਪਵਿਤਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹਾਕੇ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕਥਨ ਦਾ ਮਾਨ ਮਾਨ ਕਾਰਨ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕ ਕੀਤਾ) ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਰਸੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕੁਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਰਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਲੋਂ ਹੀ ਚਿਪਕ ਗਿਆ। ਅਨੇਕ ਮੁਨਯੋਨ ਦੇ ਸਲਾਹ ਵਲੋਂ ਉਹ ਅਨੇਕ ਆਸ਼ਰਮ ਗਿਆ ਉਂਮੇ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਪਰਸ਼ੁਰਮ ਕੁਂਦ। ਤਭਿ ਵਲੋਂ ਉਹ ਮਹੈਦਿ ਕੁਨਦ ਅਨੇਕ ਪਹਾਧਯੋਨ ਵਲੋਂ ਘੇਰਾ ਹੈ। ਪਰਸ਼ੁਰਮ ਨੇ ਉਂਮੇ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਪਹਦਿ ਨੂੰ ਤੋਦ ਕਰ ਲੋਕੋ ਲਈ ਉਸ ਪਵਿਤਰ ਉਦਕ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਰਅਸ਼ੁਰਮ ਕ ਪਾਰਿਸ਼ ਉਸਕੇ ਹੱਥ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਲਗਾ ਕਿ ਉਹ ਪਾਪ ਵਲੋਂ ਮੁਕਥ ਹੈ
ਦਰਿਆ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ (ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਫੁੱਟ)

ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾਈ ਹੈ, ਇਹ ਔਸਤ ਡੂੰਘਾਈ 832 ਫੁਟ (252 ਮੀਟਰ) ਡੂੰਘੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾਈ 1020 ਫੁਟ (318 ਮੀਟਰ) ਹੈ। ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਅਤੇ ਜਮਾਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾਈ 940 ਫੁੱਟ (283 ਮੀਟਰ) ਹੈ।
ਅਪਵਾਹ ਤੰਤਰ

ਨਦੀ ਦਾ ਉਦਗਮ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਜਿਮਾ ਯਾਂਗਜਾਂਗ ਝੀਲ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਪਠਾਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਯਾਰਲੁੰਗ ਸਾਂਗਪੋ ਨਾਮ ਵਲੋਂ, ਲੱਗਭੱਗ 4000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਔਸਤ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ, 1700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਨਾਮਚਾ ਬਾਰਵਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੋਲ ਦੱਖਣ - ਪਸ਼ਚਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁਙਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰੂਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੜਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਆਂਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਂਚਾਈ ਨੂੰ ਤੇਜੀ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਇਹ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਦਿਹਾਂਗ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਮ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚੌੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ - ਕਿਤੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਚੋੜਾਈ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੈ। ਡਿਬਰੂਗਢ ਅਤੇ ਲਖਿਮਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਦੋਸ਼ਾਖਾਵਾਂਵਿੱਚ ਵਿਭਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਦੀ ਦੀ ਦੋਨ੍ਹੋਂਸ਼ਾਖਾਵਾਂਮਿਲ ਕਰ ਮਜੁਲੀ ਟਾਪੂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਬਹੁਤ ਨਦੀ - ਟਾਪੂ ਹੈ। ਅਸਮ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬ੍ਰੰਮਪੁੱਤਰ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੀ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਬੋਙ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਭੁੱਲਮ - ਬੁਥੁਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ - ਕੱਲ - ਕੱਲ ਦੀ ਅਵਾਜ ਕੱਢਣਾ।
ਦਹਾਨਾ

ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦੀ ਧਾਰਾ ਕਈ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕਰ ਮੇਘਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਰਿਆ
ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ

ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭੁਟਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬਰਹਿਮਪੁਤਰ ਨਦੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ ਨਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਭਾਭਰ ਖੇਤਰ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭੂਮੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਰੇਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ-ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਮ ਤੌਰ: ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ (ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ) ਗੰਗਾ - ਜਮੁਨਾ - ਬਰਹਮਪੁਤਰ ਦਾ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦਲਦਲੀ ਪੱਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਚੋੜਾਈ 15 ਤੋਂ 20km ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ
ਸੁੰਦਰਬਨ

thumb|200px|ਸੁੰਦਰਵਨ ਦੀ ਉਪਗ੍ਰਹੀ ਤਸਵੀਰ


ਸੁੰਦਰਵਨ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰਬੋਨ ਸੁੰਦਰਬਨ (ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ /sʌnˈdɑːrbənz/) ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ, ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮੇਘਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣੇ ਡੈਲਟਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਂਗਰੋਵ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੁੰਦਰਬਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਫੋਰੈਸਟ (SRF) ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੈਂਗਰੋਵ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੁਲਨਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਾਲੇਸ਼ਵਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਂਗਰੋਵ ਜੰਗਲ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਚਿੱਕੜ ਅਤੇ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਟਾਈਡਲ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੈਨਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੁੰਦਰਬਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੈਂਗਰੋਵ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸੁੰਦਰਬਨ ਦੇ ਚਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟਾਂ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ. ਸੁੰਦਰਬਨ ਪੱਛਮੀ (ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼), ਸੁੰਦਰਬਨ ਦੱਖਣੀ (ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼), ਸੁੰਦਰਬਨ ਪੂਰਬੀ (ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਬਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ (ਭਾਰਤ)।
ਵ੍ਯੁਤਪਤੀ

ਸੁੰਦਰਬਨ (ਬੰਗਾਲੀ: সুন্দরবন, ਰੋਮਨੀਕਰਨ: Sundôrbôn) ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ" ਹੈ। ਵਿਕਲਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨਾਮ ਸਮੁੰਦਰਬਨ, ਸ਼ੋਮੁਦਰੋਬੋਨ ("ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੰਗਲ"), ਜਾਂ ਚੰਦਰ-ਬੰਧੇ, ਇੱਕ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਭਾਵਤ ਮੂਲ ਸੁੰਦਰੀ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰੀ ਹੈ, ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂਗਰੋਵ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹੇਰੀਟੀਏਰਾ ਫੋਮਜ਼ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਨਾਮ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* NASA (Johnson Space Center): Ganges-Brahmaputra River Delta
* The Golden Fibre Trade Centre: Ganges Delta: Most Fertile Land for Growing Raw Jute
* Banglapedia: Ganges-Padma River System
* Bibliography on Water Resources and International Law. Peace Palace Library


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁੰਦਰਬਨ
ਗੰਗਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੁ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ

ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਿਹਨਾਂ ਬਹੁਤ ਧਰਤੀ ਭਾਗ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਜਲਵਾਯੂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਘਣ ਜੰਗਲ, ਖੁੱਲੇ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਇਹ ਨਦੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਸ਼ੁ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਵਨਸਤਪਤੀਯੋਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਛਲੀਆਂ ਦੀ 140 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, 35 ਸਰੀਸ੍ਰਪ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ 42 ਸਤਨਧਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੀਵ -ਜੰਤੁਵਾਂਵਿੱਚ ਹਨ ਲੰਗੂਰ, ਲਾਲ ਬਾਂਦਰ, ਭੂਰੇ ਭਾਲੂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੂੰਬੜੀ, ਚੀਤੇ, ਬਰਫੀਲੇ ਚੀਤੇ, ਭੌਂਕਣ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ, ਸਾਂਭਰ, ਕਸਤੂਰੀ ਮਿਰਗ, ਸੇਰੋ, ਬਰੜ ਮਿਰਗ, ਖਾਹਾ, ਤਹਰ ਆਦਿ। ਵੱਖਰਾ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਤੀਤਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀਟਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਈ ਸੀਟੀ ਵਜਾਉਂਦੀਸਾਰਿਕਾਵਾਂ, ਸਵਣਿਰਮ ਕਿਰੀਟਧਾਰੀ, ਪਾਸ਼ਚਾਤਿਅ ਰੰਗ - ਵਿਰੰਗੇ ਹੈਸੋੜ, ਸਾਖਿਵਾਂਮੋਨਾਲ ਅਤੇ ਕੋਕਲ ਤੀਤਰ, ਚਕਵੇ ਆਦਿ ਇੱਥੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਛੀ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਨਸਪਤੀਯੋਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹੈ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਾ ਦਾ ਬਲੂਤ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਬੁਰਾਂਸ, ਸਫੇਦ ਸਰੋ (ਏਵੀਜ ਪੀਂਡਰੋ), ਸਵੱਛ ਦਰਖਤ (ਪਾਈਸਿਆ ਸਮਿਲ ਬਿਆਨਾ), ਸਦਾਬਹਾਰ ਦਰਖਤ (ਸਾਈਪ੍ਰੇਸਸ ਤਰੂਲੋਸ) ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਦੇਵਦਾਰ ਆਦਿ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬਲੂਤ ਦੇ ਦਰਖਤ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈ ਤਾਂ ਪੈਂਗਰ (ਏਸਕਿਉਲਸ ਈਡਿਕਾ), ਕਬਾਸੀ (ਕੋਰਿਲਸ ਜੈਕੁਮੋਂਟੀ), ਕੰਜੁਲਾ (ਏਸਰ ਕੈਸਿਅਮ) ਅਤੇ ਰੀਂਗਾਲ (ਜਾਨਸੇਰੇਸਿੰਸ) ਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਰਣਾਂਗ, ਫੈਲਣਾ ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵਾਕ ਦੀ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤਾਇਤ ਹੈ।
ਸੰਦਰਭ
ਗੰਗਾ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਦਰਿਆਈ ਵਿਉਂਤਾਂ

ਫਰੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹ (ਬੈਰਾਜ)

ਫਰੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹ (ਬੈਰਾਜ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਬਣਾ ਇੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਲੋਂ ਸਿਰਫ ੧੦ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ੧੯੭੪ - ੭੫ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕੰਸਟਰਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਬੰਨ੍ਹ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਗਾਰ (silt) ਵਲੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਦੀ ੧੯੫੦ ਵਲੋਂ ੧੯੬੦ ਤੱਕ ਇਸ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਗਰੀਸ਼ਮ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਬਨਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਫਰੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੰਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਏਵਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਵਿਵਾਦ ਚੱਲਿਆ। ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਰਵਾਹ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਮਕੀਨਪਣ ਬੜ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਛਲੀ ਪਾਲਣ, ਪੇਇਜਲ, ਸਵਾਸਥ ਅਤੇ ਨੌਕਾਇਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਚਲਦੇ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਬੰਜਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਣ ਲਈ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਮੱਝੌਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਰੱਕਾ ਪਾਣੀ ਸੁਲਾਹ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਰੱਖੀ।
ਟਿਹਰੀ ਬੰਨ੍ਹ

ਟਿਹਰੀ ਬੰਨ੍ਹ ਟਿਹਰੀ ਵਿਕਾਸ ਪਰਯੋਜਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਢਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ ਜੋ ਦੀ ਉਤਰਾਖੰਡ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਟਿਹਰੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਯੋਗੀ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਟੇਹਰੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦੀ ਊਚਾਈ ੨੬੧ ਮੀਟਰ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬੰਨ੍ਹ ਵਲੋਂ ੨੪੦੦ ਮੇਗਾ ਵਾਟ ਬਿਜਲਈ ਉਤਪਾਦਨ, ੨੭੦, ੦੦੦ ਹੇਕਟਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੀਂਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ੧੦੨ . ੨੦ ਕਰੋਡ਼ ਲਿਟਰ ਪੇਇਜਲ ਦਿੱਲੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਏਵਮ ਉੱਤਰਾਂਚਲ ਨੂੰ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਣਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਹੈ।
ਭੀਮਗੋਡਾ ਬੰਨ੍ਹ

ਭੀਮਗੋਡਾ ਬੰਨ੍ਹ ਹਰਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਸੰਨ ੧੮੪੦ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਕਰ ਉਪਰੀ ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੋੜਨੇ ਲਈ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਰਸਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੱਤਿਆਰਾ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਪੂਰਵ ਈਸਟ ਇੰਡਿਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪੋਤ ਟਿਹਰੀ ਜਿਵੇਂ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਆ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ
ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ

ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਇੰਡੋਚੀਨੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਹੈ (ਜਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਖਾੜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ)। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਲ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾੜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਖਾੜੀ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਭਾਰਤ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸੀਮਾ ਸੰਗਮਨ ਕਾਂਡਾ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਸੁਮਾਤਰਾ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਬਿੰਦੂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਹੈ। ਕਾਕਸ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਬਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੈਂਗਰੋਵ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਵਾਸ, ਖਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹਨ।

ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ 2,600,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,000,000 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ: ਗੰਗਾ-ਹੁਗਲੀ, ਪਦਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ-ਜਮੁਨਾ, ਬਰਾਕ-ਸੁਰਮਾ-ਮੇਘਨਾ, ਇਰਾਵਦੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਮਹਾਨਦੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ, ਬੈਤਰਾਨੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ