JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
પરમવીર ચક્ર

right|thumb|પરમવીર ચક્ર
right|thumb|પરમવીર ચક્રનીં રીબિન
પરમવીર ચક્ર (PVC) એ ભારતનો સર્વોચ્ચ સેના ખિતાબ છે. આ ચંદ્રક દુશ્મનો સામે અભૂતપૂર્વ શૌર્ય પ્રદર્શન અને દેશ માટે બલીદાનની ભાવના બદલ આપવામાં આવે છે. આ ચંદ્રક બ્રિટીશ વિક્ટોરિયા ક્રોસ, યુ.એસ. મેડલ ઓફ ઓનર કે ફ્રેન્ચ લીજન ઓફ ઓનર જેવા દુનિયાનાં શ્રેષ્ઠ સન્માનોની સમકક્ષ ગણાય છે. આ સન્માન મરણોપરાંત પણ આપવામાં આવે છે.

આ પદકની રચના ૨૬ જાન્યુઆરી,૧૯૫૦ (પ્રથમ ગણતંત્ર દીવસ) ના રોજ ભારતનાં રાષ્ટ્રપતિશ્રી દ્વારા કરવામાં આવેલ, જેનો અમલ ૧૫ ઓગસ્ટ,૧૯૪૭ (પ્રથમ સ્વતંત્રતા દિવસ) થી ગણવાનું ઠરાવવામાં આવેલ. આ એવોર્ડ સેનાની ત્રણે પાંખના જવાનો અને અધિકારીઓને આપવામાં આવે છે. આ ખિતાબ ભારત સરકારના ભારત રત્ન પછીનો દ્વિતિય ક્રમનો ગણાય છે, જે આઝાદી પૂર્વેના બ્રિટીશ વિક્ટોરિયા ક્રોસનું સ્થાન લે છે.

આ એવોર્ડની સાથે, લેફ્ટનેન્ટ અથવા તેની સમકક્ષથી નીચેની પદવી ધરાવનાર જવાનને કે તેમનાં વારસદારોને રોકડ પૂરસ્કાર (રૂ. ૧૫૦૦/માસ) આપવામાં આવે છે. તે ઉપરાંત ઘણા રાજ્યો પોતાના તરફથી પણ વિવિધ રોકડ પુરસ્કાર કે પેન્શન પણ આપે છે.
રચના

પરમવીર ચક્રની ડીઝાઇન સાવિત્રી ખાનોલકર નામના મહિલાએ બનાવેલ. તેઓનું મુળ નામ "ઇવા વૉન લિન્ડા મેડે-ડી-મેરોસ" (Eva Yuonne Linda Maday-de-Maros) હતું, અને તે મુળ સ્વિસ નાગરીક હતાં. પરંતુ, ભારતીય સૈન્યના અધીકારી 'કેપ્ટન વિક્રમ ખાનોલકર'ને પરણી અને પુરા ભારતીય બની રહ્યા હતાં. તેમણે લગ્ન પછી પટણા યુનિવર્સિટીમાં હિન્દી અને સંસ્કૃતનો તથા ઉપનિષદ અને વેદાંતનો અભ્યાસ કર્યો. આઝાદી પછી ભારતનાં પ્રથમ વડાપ્રધાન પંડીત જવાહરલાલ નહેરુની ઇચ્છા મુજબ સૈન્યનાં મદદનીશ સેનાપતિ મેજર જનરલ હિરાલાલ અટલે સાવિત્રી ખાનોલકરની લાયકાત ઓળખી અને તેમને પરમવીર ચક્રની ડીઝાઇન બનાવવાનું કામ સોપ્યું, જે તેઓએ બખુબી નિભાવ્યું.

આ ગોળાકાર ૩.૫ સે.મી.ના કાંસાના બનેલ મેડલની વચ્ચોવચ્ચ ભારતની રાજમુદ્રા અને ચારે બાજુ ઇન્દ્રનું અમોઘ શસ્ત્ર વજ્જ્ર છે. મેડલની પાછલી બાજુપર ફરતી કિનારીએ હિન્દી અને અંગ્રેજી ભાષામાં "પરમવીર ચક્ર" લખેલ છે.


આ મેડલને ૩.૨ સે.મી.પહોળી જાંબલી રંગની રિબિનમાં લટકાવવામાં આવે છે.

આ ચક્રની રચના વખતે દધીચિ ઋષીને આદર્શ તરીકે રાખવામાં આવેલ છે, જેમણે દેવરાજ ઇન્દ્રને વૃત્રાસુર નામના અસુરનો વધ કરવા માટે વજ્જ્ર જેવું અમોઘ શસ્ત્ર બનાવવા પોતાના દેહનું બલિદાન આપી, પોતાનાં અસ્થિ ઇન્દ્રને આપ્યા, બીજાને જીવતદાન મળે તે માટે પોતાના જીવનનું બલિદાન આપ્યું. આમ આ પુરસ્કાર દેશ અને સમાજ માટે ઉચ્ચતમ "વીરતા","ત્યાગ" અને "બલિદાન"ની ભાવનાનું પ્રતિક છે.

એક યોગાનુયોગ એ છે કે દેશના પ્રથમ પરમવીર ચક્ર પ્રાપ્ત કરનાર વીર સપૂત મેજર સોમનાથ શર્મા, સાવિત્રી ખાનોલકરનાં જમાઇનાં ભાઈ હતા.
પરમવીર ચક્ર પ્રાપ્ત કરનાર જવાનોની યાદી

* પશ્ચાદભૂમિમાં રહેલ રંગ મરણોપરાંત ચંદ્રક સૂચવે છે.
* મેજર સોમનાથ શર્મા (પ્રથમ પરમવીર ચક્ર વિજેતા) અને કેપ્ટન વિક્રમ બત્રા બન્ને હિમાચલ પ્રદેશના એકજ ગામ પાલમપુરનાં રહેવાસી હતા.
બાહ્ય કડીઓ

* ભારતીય સેનાનાં પરમવીર ચક્ર પ્રાપ્ત જવાનો.
* સાવિત્રી ખાનોલકર વિશે રસપ્રદ માહિતી.
* પરમવીર ચક્ર પર સુંદર લેખ.
* ભારત રક્ષક વેબ,પરમવીર ચક્ર વિશે.
* ભારતીય થલસેના વિષેયક.

શ્રેણી:ભારત
શ્રેણી:પુરસ્કાર
શ્રેણી:ભારતીય સેના
શ્રેણી:ભારતીય સૈન્ય પુરસ્કારો
આજી ડેમ

આજી ડેમ ભારત દેશનાં પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્ય માં આવેલા રાજકોટ શહેરમાં આવેલ છે. રાજકોટ શહેરની પાણીની જરૂરીયાતને પહોંચી વળવા માટે ગુજરાત સરકારે આ ડેમ આજી નદી ઉપર ઈ.સ. ૧૯૫૨ માં બનાવ્યો હતો. આ ડેમ આજી નદી ઉપર બનાવેલ હોવાથી તેનુ નામ આજી ડેમ રાખવામાં આવ્યું
પાર્શ્વ ભૂમિ

રાજકોટ શહેર આજી નદીનાં કાંઠે વસેલું છે. આ નદી રાજકોટ શહેરનાં અગ્નિ ખુણામાંથી આવીને ઉતર દિશામાં વહે છે. રાજકોટ શહેરની પાણીની જરૂરીયાતને પહોંચી વળવા માટે ગુજરાત સરકારે આજી નદી ઉપર ઈ.સ. ૧૯૫૨ માં ડેમ બનાવ્યો હતો. આ ડેમમાં ઉપરવાસનાં ગામો જેવાકે સરધાર, પાડાસણ, રાજ સમઢીયાળા, અણીયારા અને વડાળીનું પાણી આવે છે. જયારે વરસાદ વધારે થયો હોય ત્યારે આ ડેમ ઘણીવાર છલકાયો પણ છે. આ ડેમનાં ઉપરવાસનાં ગામોમાં પાંચ-છ વર્ષ પહેલા રાજય સરકાર દ્વારા પાણીનો સંગ્રહ કરીને જમીન રીચાર્જ થાય અને ભૂગર્ભ જળનું લેવલ ઉંચુ આવે તે હેતુથી ઘણાબધા ચેકડેમો બનાવવામાં આવ્યા છે.
ડેમનો ઉપરવાસ

આમ ડેમની ઉપરવાસમાં ચેકડેમ બનવાથી સમંયાતરે પાણીની આવક ઓછી થઈ ગઈ. જેથી પાણીનો જથ્થો ડેમમાં પુરતા પ્રમાણમાં આવે તે હેતુથી આજી ડેમની દક્ષિણે વહેતી લાપાસરી ગામની ભાખવડી નદી ઉપર રાજકોટ મ્યુનીસિપલ કોર્પોરેશન અને રોટરી મીડટાઉનનાં સહયોગથી ડેમ બાંધવામા આવેલ છે. આ ડેમનું નામ "રોટરી મીડટાઉન લાપાસરી ડેમ" આપવામાં આવેલુ છે. આ ડેમમાં સંગ્રહાયેલ પાણીને ભુંગળા નાખીને આજી ડેમમાં વારવામાં આવ્યું છે. જેનાં પરીણામે દરવર્ષે ડેમ છલોછલ ભરાઇ જાય છે અને ક્યારેક છલકાઇ પણ જાય છે. રાજકોટ શહેરને આ ડેમ ઉપરાંત ભાદર ડેમ અને ન્યારી ડેમનું પાણી આપવામાં આવે છે. અત્યારે આ ડેમની જાળવણી તથા પાણીવિતરણની જવાબદારી રાજકોટ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન સંભાળે છે. આ ડેમની ભૌગોલીક પરિસ્થિતી જોઈએ તો, આ ડેમની બાજુએ મોટી બે ધાર આવેલી છે. તેને વચ્ચેથી કોતરીને તેમાં આ ડેમનાં બંધનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે. તેથી આ ડેમની સલામતી ખુબજ ગણી શકાય. તેમજ ડેમ છલકાયા બાદનું વાધારાનુ પાણી આજી નદી વાટે આગળ જતાં રાજકોટની પૂર્વમાંથી પસાર થતી ખોખળદડી નદીની સાથે ભેગી થાય છે, અને પછી બધુ પાણી આજી ડેમ-૨ માં જતું રહે છે.
પર્યટન સ્થળ

રાજકોટ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને અહીં અલગ અલગ જાતનાં વૃક્ષો, છોડ અને વેલાઓથી સજ્જ બગીચો બનાવ્યો છે. આ ઉપરાંત ડેમનાં બંધની બરોબર ઉતરે આવેલી ધાર ઉપર માછલી ઘર પણ બનાવ્યુ છે જેમાં ઘણી બઘી જાતોની માછલીઓ રાખવામાં આવી છે, જેથી માછલીની જાતો વિશે જાણકારી મળી રહે. આ માછલી ઘરની બરોબર પાછળની બાજુએ નીચે ઉતરતા હિંચકા, લપસણી અને જુદી જુદી રમતો રમવા માટેનું નીચે ભોગાવો રેતી પાથરેલું સ્ટેન્ડ આવેલું છે. તેમજ અહી અલગ અલગ જાતનાં પક્ષીઓ પણ "પક્ષી ઘર"માં રાખવામાં આવેલ છે તથા મગર પાર્ક પણ છે. તેમજ પ્રાણીસંગ્રાહાલય પણ વિકસાવેલ છે. જેમાં વાઘ, ચિત્તો, સિંહ તેમજ રીંછ જેવા જંગલી પ્રાણીઓ છે. આ સિવાય ઉધાન પણ આવેલ છે. જેમાં હરણ, સાબર, નીલગાય અને અન્ય જુદા-જુદા પ્રાણીઓ પણ છે.

શ્રેણી:ગુજરાતના ડેમ
શ્રેણી:રાજકોટ જિલ્લો
વાકબારસ

વાકબારસ, વાક્ બારસ કે વાક બારસ એ દિવાળીનાં પર્વની શરૂઆતનો દિવસ છે. આ તહેવારને ભૂલમાં વાઘ બારસ કહેવામાં આવે છે. વાકબારસ શબ્દમાં વાક એટલે વાણી
, આ દિવસે વાણીની દેવી સરસ્વતિની આરાધના થતી હોવાથી તેને વાકબારસ નામ આપવામાં આવ્યું છે.

ગુજરાતીઓ આજના દિવસથી ઊંબરા પૂજવાની શરૂઆત કરે છે અને તેને દિવાળીનો પહેલો દિવસ ગણે છે. ગુજરાતી પંચાંગ મુજબ આસો વદ બારસ એટલે વાઘ બારસ. ગુજરાત રાજ્યમાં પૂર્વ પટ્ટીના જંગલ પ્રદેશોમાં વસવાટ કરતા આદિવાસી લોકો પોતાના જાનમાલની સલામતી માટે વાઘદેવની પૂજા આ દિવસે કરતા હોય છે.

આ તહેવારનું અન્ય એક પૌરાણીક નામ "વસુ બારસ" છે,'વસુ' એટલે ગાય, ગાયને ઇશ્વરનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે અને આ દિવસે ગાય અને વાછરડાંની પૂજા કરવામાં આવે છે.


શ્રેણી:તહેવાર
શ્રેણી:દિવાળી
દીપ

પ્રાચીન ઇતિહાસ

દીપ અથવા દીવો માનવ સંસ્કૃતિ સાથે હજારો વર્ષોથી વણાયેલ છે.દીવો પ્રગટાવવા માટે માટીનાં કોડીયા વપરાતા, પુરાતત્વશાસ્ત્રીઓને ભારતવર્ષના સૌથી પ્રાચિન દીવા નાં કોડીયા મોહેંજો ડેરોના,ઇ.સ.પૂર્વે ૨૭૫૦ ના સમયના મળી આવેલ છે.આ સમયમાં દીવાઓનો ઉપયોગ મોટેભાગેતો ધાર્મિક હેતુમાટે નહીં પરંતુ ઉજાસ માટે થતો હતો.સહેજ મોટા કદના દીવા છત પર લટકાવવામાં આવતા હતાં જેથી ચોમેર અજવાળુ ફેલાય.ક્યાંક ક્યાંક ઘરોમાં ગોખલાની વ્યવશ્થા પણ રાખવામાં આવતી,જેમાં દીવા મુકવામાં આવતા.આ સમયમાં જોકે મોહેંજો ડેરોના સામાન્ય રહેવાસીઓ માટે તો દીવો પણ એક દુર્લભ વસ્તુ ગણાતી,કેમકે કોડીયામાં બળતણ તરીકે વપરાતા તૈલી પદાર્થો ત્યારે દુર્લભ હતા.આથી મોટાભાગના લોકોનો દિવસતો સાંજ પડતાંજ પૂરો થઇ જતો.
તાત્ત્વિક મહત્વ

દીવાનો સંબંધ સીધોજ અગ્નિ સાથે છે. ભારતમાં પ્રાચીનકાળથી (સનાતન ધર્મ) સભ્યતાના ઉદય સાથે અગ્નિને પવિત્ર અને દૈવીભાવથી પૂજ્ય માનવામાં આવે છે. દીવાનો મૂળ તાત્પર્ય અંધકારનો નાશ કરી પ્રકાશના પ્રસારણનો છે. દીવાનો પ્રકાશ જ્ઞાન, સુખ, સમૃદ્ધિ, ઉર્જા, અર્ઘ્ય, હકારાત્મકતાનું પણ પ્રતિક છે.
પૌરાણિક કથા

દીવો એદિવાળીના પર્વ સાથે જોડાયેલ છે,પરંતુ એક ઓછી જાણીતી પૂરાણકથા પ્રમાણે દીવાની હારમાળા (દીપાવલી) સાથે જેને પ્રત્યક્ષ સંબંધ હોય તેવો તહેવાર માત્ર ધન તેરસ છે.સામાન્ય રીતે આપણે દીપ નો સંબંધ લક્ષ્મીજી સાથે ગણીયે છીએ,પરંતુ પૌરાણીક કથા પ્રમાણે યમરાજાએ વરદાન આપેલ છે કે ધનતેરસને દીવસે જે મનુષ્ય દીપદાન કરશે (દીવડાઓ પ્રગટાવશે) તેનો જીવનદીપ એ દીવસે બુઝાશે નહીં.આમ આ દીવસે દીપમાલા પ્રગટાવનાર શ્રધ્ધાળુઓ માટે યમરાજાએ એક દીવસનું અમરત્વ પ્રદાન કરેલ છે.
પરંપરાગત ઉપયોગ

દીવાઓ પ્રતીકાત્મક રીતે પ્રાર્થના, ધાર્મિક વિધિઓ અને સમારંભો દરમિયાન પ્રગટાવવામાં આવે છે; તે ઘરો અને મંદિરોમાં હંમેશા રહે છે. દીવામાંથી નીકળતી ગરમ, તેજસ્વી ચમક શુભ માનવામાં આવે છે, જે પ્રબોધન, સમૃદ્ધિ, જ્ઞાન અને શાણપણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. દીવાઓ અંધારા પર પ્રકાશનો, અનિષ્ટ પર સારાનો વિજય દર્શાવે છે, જેનું સૌથી નોંધપાત્ર ઉદાહરણ દિવાળીના દિવસે જોવા મળે છે. હિન્દુ મહાકાવ્ય, રામાયણમાં જણાવ્યા મુજબ, અનિષ્ટ પર સારાના વિજયની ઉજવણી કરવા માટે દર વર્ષે દિવાળી ઉજવવામાં આવે છે. દિવાળી એ દિવસને ચિહ્નિત કરે છે જ્યારે રામ, સીતા અને લક્ષ્મણ 14 વર્ષના વનવાસ પછી, રાવણના પરાજય પછી, અયોધ્યા પરત ફર્યા હતા. પરંપરા અનુસાર, રામ, સીતા અને લક્ષ્મણનું સ્વાગત કરવા માટે, અયોધ્યાના નાગરિકોએ રસ્તાઓને દીવાઓથી પ્રકાશિત કર્યા હતા એમ કહેવાય છે. હિન્દુ પ્રતિમાઓ અને પૂજામાં તેમને લક્ષ્મી સાથે સંકળાયેલા માનવામાં આવે છે.
પ્રકાર

right|thumb|તમિલનાડુના સુશોભન નાચીરકોઇલ અથવા અન્નમ દીવાની ટોચ
સામગ્રીની પસંદગીની દ્રષ્ટિએ, ભઠ્ઠાથી પકવવામાં આવેલા માટીના દીવા અને ત્યારબાદ બહુવિધ વાટવાળા ધાતુના દીવા, જે મોટાભાગે પિત્તળના બનેલા હોય છે, જે સમાઈ તરીકે ઓળખાય છે, સૌથી સામાન્ય છે, જોકે અન્ય સામગ્રીનો પણ ઉપયોગ થાય છે જેમ કે પાંદડામાંથી બનાવેલા પત્રાવલી તરતા દીવા અથવા પથ્થરોથી બનેલા કાયમી દીવા.

વાટની દ્રષ્ટિએ, એક વાટવાળા દીવા સૌથી સામાન્ય છે, ત્યારબાદ બે વાટ શૈલીનો ઉપયોગ થાય છે, ઉપરાંત ચાર, પાંચ કે સાત વાટવાળા દીવા જેવા અન્ય પ્રકારે પણ બનાવવામાં આવે છે.

એકંદરે દીવાની ડિઝાઇનની દ્રષ્ટિએ, સુશોભન દીવા વિવિધ ડિઝાઇનમાં આવે છે. પ્રતિષ્ઠિત નાચિયારકોઇલ દીપ, જેને "અન્નમ દીપ" તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તમિલનાડુના નાચિયાર કોઇલમાં પાથેર (કમ્માલર) સમુદાય દ્વારા ખાસ બનાવવામાં આવે છે.
સંદર્ભ
ચંદ્રયાન-૧

thumb|ચંદ્રયાન-૧
ચંદ્રયાન-૧ ( ) ચંદ્રયાન-1 (અનુવાદ. મૂન-ક્રાફ્ટ, ઓડિયો સ્પીકર આઇકોનપ્રોનન્સિયેશન (સહાય·માહિતી))[6] ચંદ્રયાન પ્રોગ્રામ હેઠળનું પ્રથમ ભારતીય ચંદ્ર પરીક્ષણ હતું. તે ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા દ્વારા ઑક્ટોબર 2008માં લૉન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું, અને ઑગસ્ટ 2009 સુધી કાર્યરત હતું. મિશનમાં ચંદ્ર ભ્રમણકક્ષા અને અસરકર્તાનો સમાવેશ થાય છે. ભારતે 22 ઓક્ટોબર 2008ના રોજ પીએસએલવી-એક્સએલ રોકેટનો ઉપયોગ કરીને 00:52 યુટીસી પર શ્રીહરિકોટા, આંધ્રપ્રદેશ ખાતેના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી અવકાશયાન લોન્ચ કર્યું હતું.[7] આ મિશન ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમને એક મોટું પ્રોત્સાહન હતું,[8] કારણ કે ભારતે ચંદ્રનું અન્વેષણ કરવા માટે તેની પોતાની ટેક્નોલોજીનું સંશોધન અને વિકાસ કર્યું હતું.[9] વાહનને 8 નવેમ્બર 2008ના રોજ ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષામાં દાખલ કરવામાં આવ્યું હતું.[10]

14 નવેમ્બર 2008ના રોજ, ચંદ્રની અસર ચકાસણી 14:36 ​​UTC પર ચંદ્રયાન ભ્રમણકક્ષાથી અલગ થઈ અને દક્ષિણ ધ્રુવ પર નિયંત્રિત રીતે ત્રાટકી, જેનાથી ભારત ચંદ્ર પર તેના ધ્વજનું ચિહ્ન મૂકનાર ચોથો દેશ બન્યો.[11] તપાસ 15:01 UTC પર ક્રેટર શેકલટન નજીક અથડાઈ, ઉપ-સપાટીની માટીને બહાર કાઢે છે જેનું ચંદ્ર પાણીના બરફની હાજરી માટે વિશ્લેષણ કરી શકાય છે.[12] અસરના સ્થળને જવાહર પોઈન્ટ નામ આપવામાં આવ્યું હતું.[13]

પ્રોજેક્ટ માટે અંદાજિત ખર્ચ ₹386 કરોડ (US$51 મિલિયન) હતો.[14]

તેનો હેતુ બે વર્ષના સમયગાળામાં ચંદ્રની સપાટીનું સર્વેક્ષણ કરવાનો હતો, સપાટી પરની રાસાયણિક રચના અને ત્રિ-પરિમાણીય ટોપોગ્રાફીનો સંપૂર્ણ નકશો તૈયાર કરવાનો હતો. ધ્રુવીય પ્રદેશો ખાસ રસ ધરાવે છે કારણ કે તેમાં પાણીનો બરફ હોઈ શકે છે.[15] તેની ઘણી સિદ્ધિઓમાં ચંદ્રની જમીનમાં પાણીના અણુઓની વ્યાપક હાજરીની શોધ હતી.[16]

લગભગ એક વર્ષ પછી, ઓર્બિટર સ્ટાર ટ્રેકરની નિષ્ફળતા અને નબળી થર્મલ શિલ્ડિંગ સહિત અનેક તકનીકી સમસ્યાઓથી પીડાવાનું શરૂ કર્યું; ચંદ્રયાન-1 એ 28 ઓગસ્ટ 2009 ના રોજ લગભગ 20:00 UTC પર વાતચીત કરવાનું બંધ કરી દીધું, જેના થોડા સમય પછી ISRO એ સત્તાવાર રીતે જાહેર કર્યું કે મિશન સમાપ્ત થઈ ગયું છે. ચંદ્રયાન-1 એ બે વર્ષની સરખામણીમાં 312 દિવસ સુધી ઓપરેટ કર્યું હતું, પરંતુ મિશને તેના મોટાભાગના વૈજ્ઞાનિક ઉદ્દેશ્યો હાંસલ કર્યા હતા.[5][17][18][19]

2 જુલાઈ 2016 ના રોજ, નાસાએ ચંદ્રયાન-1ને તેની ચંદ્ર ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાનાંતરિત કરવા માટે જમીન-આધારિત રડાર સિસ્ટમનો ઉપયોગ કર્યો, તે બંધ થયાના સાત વર્ષ કરતાં વધુ સમય પછી.[20][21] આગામી ત્રણ મહિનામાં પુનરાવર્તિત અવલોકનોએ તેની ભ્રમણકક્ષાના ચોક્કસ નિર્ધારણને મંજૂરી આપી જે દર બે વર્ષે ઊંચાઈમાં 150 અને 270 કિમી (93 અને 168 માઈલ) વચ્ચે બદલાય છે.[22]. જે ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૦૮ના રોજ સતિશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી છોડાયું હતું. વડા પ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીએ આ યોજનાની જાહેરાત સ્વતંત્રતા દિવસના ભાષણ વખતે ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૦૩ના રોજ કરી હતી. આ યાન વડે ભારતના અવકાશ સંશોધનને ઘણો લાભ મળ્યો હતો. ચંદ્રની ભ્રમણ કક્ષામાં યાનનું વાહન ૮ નવેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ મૂકાયું હતું.

૨૦૧૯નાં વર્ષમાં ચંદ્રયાન શ્રેણીનું ચંદ્રયાન-૨ અવકાશમાં મોકલવાનું આયોજન છે.
સંદર્ભ

શ્રેણી:અવકાશયાન
પ્રાથમિક સારવાર

પ્રાથમિક સારવાર એટલે કોઈ વ્યક્તિ રોગ કે ઈજાને કારણે અસ્વસ્થ થાય ત્યારે તેને રાહત આપવા માટે અપ્રશિક્ષિત વ્યક્તિ દ્વારા જે સામાન્ય ઉપાયો પ્રયોજવામાં આવે છે તે. આ સારવારનો હેતુ 'હાજર સો હથિયાર' કહેવતની જેમ હાથવગાં તેમ જ ઓછામાં ઓછા સાધનો વડે કટોકટીગ્રસ્ત વ્યક્તિને યોગ્ય સારવાર મળે ત્યાં સુધીમાં ઓછામાં ઓછું નુકસાન થાય, એટલી વ્યવસ્થા કરવાનો હોય છે.

પ્રાથમિક સારવાર સામાન્ય તેમ જ તાલિમી કે બિનતાલિમી વ્યક્તિઓ દ્વારા ઓછામાં ઓછા સાધનો વડે કરવામાં આવતો ઉપચાર છે. ક્યારેક ક્યારેક સમયસર મળેલી પ્રાથમિક સારવાર જીવનરક્ષક પણ સાબિત થાય છે. પ્રાથમિક સારવાર પશુ-પંખીઓને પણ આપી શકાય છે.
બાહ્ય કડીઓ

* પ્રાથમિક સારવાર
* પ્રાથમિક સારવાર (ભારત વિકાસ મુખ્યદ્વાર (ગેટ વે)) (હિન્દી ભાષા)
* પ્રાથમિક સારવાર (જાણકારી)
* ઘરમાં આરોગ્યને લગતી કટોકટીના સમયમાં શું કરવું?
* યુ. એસ. એ. રોગ નિયંત્રણ કેન્દ્ર : પ્રાથમિક સારવાર
* પ્રાથમિક સારવારના શિક્ષણ માટેનું યુરોપિયન સંદર્ભ કેન્દ્ર
* Order of Malta Ambulance Corps
* આયરીશ આરોગ્ય અને સલામતી અધિકરણ

શ્રેણી:આરોગ્ય
શ્રેણી:સારવાર
સાબુદાણા

સાબુદાણા એક ખાદ્ય પદાર્થ છે. સાબુદાણા નાના નાના મોતી જેવા દેખાવવાળા, ગોળ આકારના તેમ જ સફેદ રંગના હોય છે. રાંધ્યા પછી નરમ, હલ્કા પારદર્શી અને ગાદી જેવા પોચા થઇ જાય છે.
ઉપયોગ

ભારત દેશમાં એનો ઉપયોગ પાપડ-પાપડી, ખીર અને ખિચડી જેવી વાનગીઓ બનાવવા માટે થાય છે. ગુજરાત રાજ્યમાં સાબુદાણાની વાનગીઓનો ઉપયોગ ઉપવાસ દરમિયાન ફરાળ તરીકે કરવામાં આવે છે. સૂપ તેમજ અન્ય વાનગીઓને રબડીની જેમ ઘાટી કરવા માટે પણ સાબુદાણાનો ઉપયોગ થાય છે. આ ઉપરાંત ખાદી કે સુતરાઉ કપડાંને કડક રાખવા માટે સાબુદાણાની કાંજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
ઉત્પાદન

ભારત દેશમાં સાબુદાણાનું ઉત્પાદન સૌથી પહેલાં તમિલનાડુ રાજ્યમાં સેલમ ખાતે કરવામાં આવ્યું હતું. લગભગ ૧૯૪૩-૪૪માં ભારત દેશમાં સાબુદાણાનાં ઉત્પાદનની શરૂઆત કુટિર ઉદ્યોગ (લઘુ ઉદ્યોગ)ના રુપે થઇ હતી. એમાં પહેલાં ટેપિયોકા ( tapioca )નાં મૂળિયાંને મસળીને એના ગરને અલગ કરી, જામી જાય (સુકાઈ જાય) ત્યાં સુધી રાખવામાં આવતું હતું. પછી એની નાની નાની ગોળીઓ બનાવી શેકવામાં આવતી હતી.
ટેપિયોકાના ઉત્પાદનમાં ભારત દેશ અગ્રીમ હરોળમાં સ્થાન ધરાવે છે. સાબુદાણાનું ઉત્પાદન કરતા લગભગ ૭૦૦ એકમો સેલમ, તમિલનાડુ ખાતે કાર્યરત છે. સાબુદાણામાં મુખ્યત્વે કાર્બોદિત પદાર્થ હોય છે, અને એમાં થોડી માત્રામાં કેલ્શીયમ તેમ જ વિટામીનો પણ હોય છે.
ધનતેરશ

ધનતેરશ કે ધનતેરસ (ક્યારેક ધન તેરસ પણ લખવામાં આવે છે) એ દિવાળીપર્વના શરુઆતનો દિવસ છે. તે દિવસે ઘર, દુકાન કે ઓફીસ વિગેરેને દીવાઓ વડે અને રોશની વડે શણગારી અને આગળ રંગોળી કરવામાં આવે છે. કારતક માસની વદ તેરસ એટલે કે દિવાળીના બે દિવસ પહેલાં આવતાં આ દિવસે રંગોળીમાં લક્ષ્મીજીનાં પગલાંની આકૃતિ ખાસ કરવામાં આવે છે. આ દિવસે નવું ધન, ખાસતો સોનું-ચાંદી ખરીદવું તે શુકનવંતુ ગણાય છે. લોકો આ દીવસે ધનની પૂજા પણ કરે છે. ધનતેરસના શુભદિને ધન-ધાન્ય સમૃદ્ધિના દેવ કુબેરની પૂજાનું પણ અનેરું મહત્ત્વ છે. લંકાના રાજા રાવણે પણ કુબેરની જ સાધના બાદ સુવર્ણ લંકા પ્રાપ્ત કરી હતી તેવો શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખ છે.
ઉજવણી

વાઘ બારસના દિવસથી દિવાળીના તહેવારની ઉજવણી ચાલુ થાય છે. વાઘ બારસ, એટલે કે વસુ બારસના દિવસે ગાય અને વાછરડાંની પૂજા કરવામાં આવે છે. ગાય વૈદિક પરંપરાઓમાં પવિત્ર સ્થાન ધરાવે છે. તેને ગૌ માતા તરીકે કહીને પૂજવામાં આવે છે. ધન તેરસ વાઘ બારસના પછીના દિવસે આવે છે.

આ દિવસને સમુદ્ર મંથનનાં ફળ સ્વરૂપે ભગવાન ધન્વંતરી ઉત્પન્ન થયાં હોવાથી તેને ધન્વંતરી ત્રયોદશી કે ધન્વંતરી જયંતિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આરોગ્યનાં દેવતા તથા આયુર્વેદનાં પ્રણેતા ભગવાન ધન્વંતરીનું પૂજન કરવામાં આવે છે. તેમને દેવોના દાક્તર પણ કહેવામાં આવે છે.

ધનતેરસના દિવસે, દિવાળીની તૈયારીમાં જે ઘરોને હજુ સુધી સાફ કરવામાં આવ્યાં નથી તેઓને સંપૂર્ણ રીતે સાફ કરીને ધોળવામાં આવે છે. સ્વાસ્થ્ય અને આયુર્વેદના દેવતા ભગવાન ધન્વંતરીની સાંજે પૂજા કરવામાં આવે છે. મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર રંગબેરંગી ફાનસથી શણગારવામાં આવે છે. હોલિડે લાઇટ્સ અને રંગોળી ડિઝાઇનના પરંપરાગત મોટિફ્સ સંપત્તિ અને સમૃદ્ધિની દેવી લક્ષ્મીના સ્વાગત માટે બનાવવામાં આવે છે. તેણીના લાંબા સમયથી રાહ જોવાતી આગમનને દર્શાવવા માટે, આખા ઘરમાં ચોખાના લોટ અને સિંદૂરના પાવડરથી નાના પગલાઓ દોરવામાં આવે છે. ધનતેરસની રાત્રે, લક્ષ્મી અને ધન્વંતરીના માનમાં આખી રાત વિધિપૂર્વક દીવાઓ પ્રગટાવવામાં આવે છે.
પૌરાણિક કથાઓ

દીવો એ દિવાળીના પર્વ સાથે જોડાયેલ છે, પરંતુ એક ઓછી જાણીતી પૂરાણકથા પ્રમાણે દીવાની હારમાળા (દીપાવલી) સાથે જેને પ્રત્યક્ષ સંબંધ હોય તેવો તહેવાર માત્ર ધન તેરસ છે. સામાન્ય રીતે આપણે દીપનો સંબંધ લક્ષ્મીજી સાથે ગણીએ છીએ, પરંતુ પૌરાણીક કથા પ્રમાણે યમરાજાએ એક વખત પોતાના દૂતને પુછ્યુંકે 'હું તને મનુષ્યોના પ્રાણ હરવા માટે અનંતકાળથી પૃથ્વીલોકમાં મોકલું છું તો તને ક્યારેય પ્રાણ હરતાં રંજ નથી થતો?' યમદુતે ઉતર આપ્યો કે 'એક વખત રંજ થયેલો જ્યારે એક યુવક કે જેના લગ્નના ચાર દિવસ પછી જ બરાબર ધન તેરસને દિવસે મારે તેના પ્રાણ હરણ કરવા પડેલ'. યમરાજે ત્યારે વરદાન આપેલ કે ધનતેરસને દીવસે જે મનુષ્ય દીપદાન કરશે (દીવડાઓ પ્રગટાવશે) તેનો જીવનદીપ એ દીવસે બુઝાશે નહીં. આમ આ દિવસે દીપમાલા પ્રગટાવનાર શ્રધ્ધાળુઓ માટે યમરાજાએ એક દિવસનું અમરત્વ પ્રદાન કરેલ છે.

ધન તેરસનું અન્ય એક મહત્વ પણ છે, કથા પ્રમાણે બલીરાજાનાં કારાગૃહમાં પુરાયેલ લક્ષ્મીજી તથા અન્ય દેવોને ભગવાન વિષ્ણુએ ધન તેરસને દિવસે મુક્ત કરાવ્યાં માટે આ દિવસ લક્ષ્મીપૂજનનો માનવામાં આવે છે. આમતો જો કે ધનનાં સ્વામી કુબેર છે (વેદગ્રંથો મુજબ લક્ષ્મી એટલે માત્ર શુકનવંતી અને મંગલકારી દૈવી સ્ત્રી).
સંદર્ભ

શ્રેણી:તહેવાર
શ્રેણી:દિવાળી
શ્રીલંકા

thumbnail|right|200px|શ્રીલંકાનો ભૌમિતિક લાક્ષણીકતાઓનો નકશો.
શ્રીલંકા એક ટાપુ દેશ છે. જે દક્ષિણ એશિયામાં ભારતના દક્ષિણ કિનારેથી ૩૧ કિલોમીટરની દૂરી પર સ્થિત છે. તેની વસ્તી અંદાજે ૨.૨ કરોડ લોકોની છે. તેની ભૌગોલિક સ્થિતિ ને લીધે કે જે મુખ્ય સમુદ્રી માર્ગોમાં આવે છે, શ્રીલંકા પશ્ચિમ એશિયા તેમજ દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા વચ્ચે મહત્ત્વની કડી છે. પૌરાણિક કાળથી શ્રીલંકા બૌદ્ધ ધર્મનું અને સંસ્કૃતિક કેંદ્ર રહ્યું છે. સિંહાલી લોકો અહીંના મુખ્ય રહેવાસીઓ છે, અને તમિલ મુળના લોકો કે જેઓ મુખ્યત્વે દેશના ઉત્તર ભાગમાં વસેલા છે. તેઓ શ્રીલંકાની સૌથી મોટી લઘુમતિ કોમ છે. શ્રીલંકાની બીજી કોમોમાં મુર, બુર્ગર, કાફિર તેમજ મલયનો સમાવેશ થાય છે.

તેના ચા, કોફી, નારિયેળ તથા રબરના ઉત્પાદન માટે પ્રચલિત શ્રીલંકા એક પ્રગતિશીલ અને આધુનિક અર્થતંત્ર ધરાવે છે. દક્ષિણ એશિયામાં તેની માથાદીઠ આવક સૌથી વધારે છે. ત્યાંના ઉષ્ણકટિબંધ વનો, સમુદ્રી તટ અને કુદરતી દેખાવના સૌંદર્યને લીધે શ્રીલંકા દુનિયાભરના સહેલાણીઓમાં લોકપ્રિય છે. આ દેશમાં સૌથી મુખ્ય આવક ટુરિઝમ ક્ષેત્રે એટલે કે પ્રવાસ દ્વારા થાય છે. યુરોપથી મોટી સંખ્યામાં મુસાફરો અહીં જોવા મળે છે.

બે હજાર વર્ષના સ્થાનિક રાજાઓના રાજ્ય પછી ૧૬મી સદીમાં તેના અમુક ભાગો ઉપર પોર્ટુગીઝ તેમજ ડચ સામ્રાજ્યના રાજ હેઠળ આવ્યા હતા કે જે બાકીના દેશ સાથે ૧૮૧૫માં બ્રિટિશ મહાસામ્રાજ્યમાં વિલીન થઈ ગયા. બીજા વિશ્વયુદ્ધ વખતે જાપાની સામ્રાજ્યની સામેની લડાઈમાં શ્રીલંકાએ એલાઈડ ફોર્સના એક મહત્ત્વના મથક તરીકેની ભૂમિકા ભજવી હતી. વીસમી સદીના પુર્વાધમાં ત્યાં એક રાષ્ટ્રીય રાજનૈતિક ચળવળ ઊભી થઈ હતી કે જેનું ધ્યેય રાજકીય સ્વતંત્રતાનો હતો, જે તેને ૧૯૪૮માં બ્રિટિશરો સાથે શાંતીપુર્ણ વાટાધાટો પછી મળી હતી.
ઇતિહાસ

શ્રીલંકાનો ઉલ્લેખ તો પ્રાચીન સમય થી જાણવા મળે છે. રામાયણ જેવા પૌરાણીક ગ્રંથ માં તેને "લંકા" ના નામથી વીગતે વર્ણવવામાં આવ્યું છે. ત્યાર પછી સમ્રાટ અશોકના શીલાલેખોમાં પણ તેના ઉલ્લેખો જોવા મળે છે. આગાઉ સિલોનના નામે ઓળખાતા શ્રીલંકાને સૌ પ્રથમ કબજે લેનાર પોર્ટુગીઝ હતા. ઇ.સ.૧૫૦૧માં તેમણે શ્રીલંકાના અમુક પ્રદેશો હસ્તગત કર્યા. ઇ.સ. ૧૬૫૮માં ડચ સામ્રાજ્ય ત્યાં પહોંચ્યુ અને ત્યાર પછી ૧૭૯૬માં અંગ્રેજોએ તો આખા ટાપુ પર શાસન સ્થાપ્યું. ત્યાંની મુળ સિંહાલી પ્રજાએ ક્યારેય સ્વતંત્રતા માટે માંગણી કરી ન હતી, છતાં ભારત આઝાદ થયા પછી ૧૯૪૮ માં શ્રીલંકા પણ આઝાદ થયું.
આ પણ જુઓ

* શ્રીલંકાનો આંતરવિગ્રહ
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

*


શ્રેણી:શ્રીલંકા
કાળીચૌદશ

કાળીચૌદશ કે કાળીચૌદસ (ક્યારેક ભૂલમાં ખોટી જોડણી સાથે કાળી ચૌદશ) દિવાળીની આગલી રાત્રે એટલે કે આસો વદ ચૌદશના દિવસે ઉજવાતો તહેવાર છે. ધનતેરશ પછીના દિવસને કાળી ચૌદશ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આજના દિવસે ખીર અને વડા બનાવવાનો રિવાજ છે અને ખાસ કરીને તળેલી વસ્તુઓ બનાવીને ખાવામાં આવે છે. એમ માનવામાં આવે છે કે જેટલું તેલ બળે તેટલો કકળાટ ટળે. સાંજે ગૃહિણીઓ કાણાવાળાં વડાં અને પૂરી, ઘર નજીકનાં ચારરસ્તે મુકીને ઉતાર કાઢે છે. હનુમાન મંદિરે હનુમાનજીને તેલ ચઢાવીને તેલનાં દીવાની મેંશ પાડવામાં આવે છે, જે આંખોમાં આંજવાથી આંખો સારી રહે તેમ ઘરડાઓનું માનવું હતું.

કાળી ચૌદશનું બીજું નામ નરક ચતુર્દશી પણ છે. કાળી ચૌદશને રૂપચૌદશ પણ કહે છે. આ દિવસે ભગવાન કૃષ્ણએ નરકાસુર નામના અસુરનો વધ કરી ને પ્રજાજનોને તેના ત્રાસમાંથી ઉગાર્યા હતા, જેથી કરીને તેનું નામ નરકચતુર્દશી પડેલું છે. કાળીચૌદશ એ મેલીવિદ્યાનાં સાધકોનો પ્રિય દિવસ છે અને તેઓ એમ માને છે કે આજના દિવસે સ્મશાનમાં સાધના કરવાથી તેમની બધી વિધિઓ પૂર્ણ થાય છે.


શ્રેણી:દિવાળી
બભ્રુવાહન

બભ્રુવાહન અર્જુન અને મણિપુરની રાજકન્યા ચિત્રાંગદાનો પુત્ર હતો. બભ્રુવાહનને તેમના નાના (માતાના પિતા)એ દત્તક લઇ ઉછેર્યો હતો અને ગાદીવારસ બનાવેલ હતો.


જ્યારે અર્જુન અશ્વમેધ યજ્ઞના અશ્વને લઇ અને દિગ્વિજય કરતો મણિપુર પહોંચ્યો ત્યારે તેનું રાજા બભ્રુવાહન સાથે ધમાસાણ યુધ્ધ થયેલું અને આ યુધ્ધમાં બભ્રુવાહને તેના પિતા અર્જુનનો તીર મારી વધ કરેલ. જ્યારે તેને હકિકતની જાણ થઈ ત્યારે પોતે પણ પ્રાણ ત્યાગ કરવા તૈયાર થયો પરંતુ તેની સાવકી માતા, નાગકન્યા ઉલુપીએ એક મણી આપ્યો જેના વડે અર્જુન ફરી જીવંત થયો. પછી બભ્રુવાહન પોતાના પિતા સાથે હસ્તિનાપુર પરત ફર્યો.
આ પણ જુઓ

*
* લોરા ગિબ્સ, Ph.D. મોર્ડન લેંગ્વેજીસ મિલ-૪૯૯૩. ઇન્ડિયન એપિક્સ.
* ડાઉસન્સ ક્લાસિકલ ડિક્શનરી ઓફ હિન્દુ માયથોલોજી.
સંદર્ભ


શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
વિરાટ

રાજા વિરાટ (સંકૃત: विराट)કે જેમના રાજ્યમાં પાંડવોએ એક વર્ષના ગુપ્તવાસ દરમિયાન આશરો લીધો હતો. તેમની રાણીનું નામ સુદેશણા હતું. તેમને એક પુત્રી હતી જેનું નામ ઉત્તરા હતું અને તેણે અર્જુન પાસેથી નૃત્ય વિદ્યા શીખી હતી અને ત્યાર બાદ તેના વિવાહ અભિમન્યુ સાથે કરવામા આવ્યા હતા. વિરાટ રાજાને ત્રણ પુત્રો પણ હતા જેમનું નામ ઉત્તર, શ્વેત તથા શંખ હતું. દ્રોણાચાર્યના હાથે પુત્રો સહિત મહાભારત ના યુદ્ધમાં તેમનો વધ થયો હતો.
કૃતવર્મા

કૃતવર્મા (સંસ્કૃત:कृतवर्म) યાદવોની સેનાના મુખ્ય સેનાપતિ હતા અને કૃષ્ણના સમકાલીન હતા. મહાભારત સહિત કેટલાંક અન્ય પૌરાણીક ગ્રંથો જેમકે વિષ્ણુ પુરાણ, ભાગવત અને હરીવંશ વિગેરેમાં તેમનો ઉલ્લેખ છે.

યાદવોનાં અંધક કુળમાં તેમનો જન્મ થયો હતો. અમુક જગ્યાએ એવો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે કે તેઓ હૃતિકના ભાઈ હતાં જેઓ કૃષ્ણાના પરદાદા હતાં. પણ એ વાત શક્ય લાગતી નથી. ભલે વિષ્ણુ પુરાણમાં તેનો ઉલ્લેખ શ્રીકૃષ્ણના ભક્ત તરીકે કરાયો હોય પણ તેમનો સંબંધ શ્રીકૃષ્ણ સાથે બહુ મીઠો રહ્યો ન હતો. સ્યામંતક મણીના પ્રકરણમાં શ્રી કૃષ્ણના સસરા સત્યજીતની હત્યાના ષડયંત્રમાં તે શામિલ હતાં. કુરુક્ષેત્રના મહાયુદ્ધમાં કૃતવર્મા પાંડવો વિરુદ્ધ કૌરવો સાથે જોડાયા હતાં અને યદુ સેના (નારાયણી સેના)નું નેતૃત્વ કર્યું હતું. સમગ્ર કૌરવ સેનાના બચેલા ત્રણ વ્યક્તિ પૈકી તે એક હતાં. તેમણે અશ્વત્થામાને પાંચાલ રાજાઓના રાત્રિસંહારની યોજનામાં સાથ આપ્યો હતો જેમાં અશ્વત્થામાએ અન્યો સહિત ધૃષ્ટદ્યુમ્ન (પાંડવ સેનાપતિ), શિખંડી અને દ્રૌપદીના પાંચ પુત્રોની હત્યા કરી હતી. મહભારતના સૌપ્તિક પર્વના પ્રકરણમાં આનું વર્ણન આવે છે. યુદ્ધ પછી તે પોતાના રાજ્યમાં પાછા આવ્યાં જ્યાં સાત્યકી દ્વારા યાદવોના વિનાશ દરમ્યાન તેની હત્યા કરવામાં આવી, જેનું વર્ણન મહાભારતના મૌશલ પર્વ નામના પ્રકરણમાં કરવામાં આવ્યું છે.
આ પણ જુઓ

*મહાભારત
*શ્રીમદ્ ભાગવતમ્
*વિષ્ણુ પુરાણ
*કૃષ્ણ
*અશ્વત્થામા
*કૃપાચાર્ય
*સ્યામંતક
બાહરી કડીઓ

*યદુ વંશ
*મહાભારતનું ભાષાંતર - સી. રાજગોપાલાચારી દ્વારા
*ઇસ્કોન વેદાબેઝમાં શ્રીમદ્ ભાગવતમ્
*વિષ્ણુ પુરાણ