JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
बोगटी

बोगटी नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपाली भाषीहरूको थर हो।
बोगटी थर

नेपालमा ब्राह्मण, क्षेत्री , वैश्य र शुद्र सम्मनका जातिले बोगटी थर लेखेका छन् ।
नेपालमा वोगटी थर लेख्नेहरू

बोगटीहरूले आफूलाई क्षेत्री भन्ने र क्षेत्री जातिसँगै वैवाहिक सम्बन्ध गर्ने गरेको पाईन्छ । तिनका कुलदेवतापनि फरक–फरक छन् । तिनका गोत्रपनि फरक–फरक देखा पर्दछ । जानकारीमा आए अनुसार निम्न तालिकामा वोगटी थर लेख्नेहरूको बसोबास भएको स्थान र गोत्र पहिचान उल्लेख गरिएको छ । :-


काम, स्थान र पदको आधारमा थर, थरभित्र पनि विविधता स्थान, काम, पद र निगाहाका आधारमा थरबनेका धेरै छन् । भण्डारको कामगर्ने भण्डारी, ज्योतिषि (ज्वईसी) गर्ने जोशी, रोस्या (चुला)को कामगर्ने रोस्यारा, पानीभर्ने पनेरु, फूल टिप्ने फूलारा, पूजाको कामगर्ने पूजारा, पूजारा अन्तरगत ब्राह्मण र क्षेत्री दुवै थरका पाईन्छन् । निरोली बसेका निरौला । लेखनको कामगर्ने लेखक, पाठ वाचन गर्ने पाठक, बेलका रुखमुनि बास बसेको बेलवासे, सापकाटेर सापकोटा, खड्क चलाउँने खड्का, बनेका थरहरू यसै प्रकार बनेका हुन्। त्यस्तै विटकर उठाउँनेलाई विष्ट आज अधिकांश विष्ट थरका क्षेत्रीहरू हाम्रो समाजमा छन् । तिनै मध्ये बैतडी क्षेत्रमा बसोवास गर्ने गौतम र कश्यप गोत्रीहरूमै कसैलाई काला विष्ट, गोरा विष्ट भनिन्छ । कठायत र विठारी थरका क्षेत्रीहरू पनि हाल विष्ट थर लेख्न थालेका छन् । यी डोटी गडसेरा क्षेत्रमा छन् । भारद्वाज गोत्री विष्ट डोटी गडसेराको बिसफरामा बस्छन् ।
बोगटीले मान्ने विशेष पर्वहरू

बोगटी थर पद , स्थान सहित विभिन्न अवस्थाबाट बनेको एउटा थर भएकोले यसले मान्ने फरक पर्ब ,तिहार हुँदैन । बोगटी थर लेख्नेहरु हिन्दु हुन् । यी अन्तर्गत शिव ,मस्टो ,भगवती , देबी सहितका देवता मान्दछन् । बैतडीका बाहुन बोगटीका देवता मालिका छन् । एक किसिमले भन्ने हो भने नेपालको प्राय अधिकांस जिल्लामा बोगटी लेख्नेहरू बसोबास गर्छन् । हिन्दु धर्म मान्दछन् ।
यो पनि हेर्नुहोस्

*बोगटाकोट
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:थरहरू
बुढाथोकी

नेपालका जातिय वर्गीकरणअनुसार खस क्षत्री जातमा पर्ने थर /बुढाथोकी नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने मष्ट पुजक हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो।
पूर्वज

बुढाथोकीहरू मूलतः खस क्षेत्री हुन् । कर्णालीको सिंजा प्रदेशबाट बुढाथोकीहरूको उद्गम भएको पाइन्छ । ११०० वर्षअघि सम्म बुढाथोकीहरुको सिंजा उपत्यका बाइसे चौबिसे राज्य अन्तर्गत त्यहाँका राजाहरु भएको इतिहास छ। देहरादुनबाट उपाध्याय ब्राह्मणहरू नेपाल प्रवेश गरेर यहाँका बसोबासका आधार खस क्षेत्रीहरूको जात वर्गीकरण नगरिन्जेलसम्म कर्णाली प्रदेशका सबै खस क्षेत्रीका एकै थर (चल्ल) रहेको पाइन्छ । बुढाथोकी सेनाको उपल्लो दर्जाको पद (थोक वा क्षेत्रका जिम्मेवारी लिने मुख्य व्यक्ति, बुढा)का आधारमा राखिएको वर्णन पाइन्छ । करिव ९ सय वर्षअघि काठमाडौं उपत्यका आक्रमणका क्रममा दैलेखका दुल्लुबाट प्रस्थान गरेका बुढाथोकीहरू त्यसपछि नेपालभरि नै फैलिएका हुन् ।

बुढाथोकीहरूमा पनि खपतरी , खुलाल, सोडारी गरी बाँडिएका छन् । खपतरी बुढाथोकी कौशिक गोत्रीय हुन भने खुलाल धनन्जय, सोडारी कास्यप गोत्रीय हुन् । कर्णाली क्षेत्रमा बुढाथोकीहरूले बुढाक्षेत्री लेख्ने गरेका छन् ।
संख्या

बुढाथोकीहरू कर्णाली प्रदेश हुँदै नेपालका प्रायः सबै जिल्लामा बसोबास गर्दछन् । पू्र्वमा भारतको असाम राज्यसम्म बुढाथोकीहरूका बसोबास भएको पाइन्छ । नेपालमा बढी संख्यामा जुम्ला, हुम्ला,अछाम, दैलेख,सल्यान, दाङ, दोलखा, रामेछाप, ओखलढुंगा, खोटाङ र झापा जिल्लामा बुढाथोकीहरूको बसोबास रहेको पाइन्छ ।
बुढाथोकीले मान्ने विशेष पर्वहरू

बुढाथोकीहरू अन्य खस क्षेत्रीहरू झै मष्ट पुजक हुन् । बुढाथोकीहरूले पनि मूलतः कुलदेवता पूजा वा देवाली गर्ने गर्छन् । नेपालमा मानिने सनातन हिन्दु धर्मअनुसारका सबै पर्व मान्ने गरेका छन् ।

श्रेणी:खस जातिका थरहरू
प्याकुरेल

प्याकुरेल नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो।
पूर्वज:- प्याकुरेलहरुका पूर्वज आज भन्दा करिब २०० वर्ष अघि भारतको कानपुर ( कन्नौज) बाट आएका हुन्। प्याकुरेलको थर शर्मा थियो। भारतमा भएको मुस्लिम बादशाहहरुको ज्यादती बाट जोगिन बसाई सरेर आएका मनु शर्मा ले पश्चिम नेपालको जुम्लाको सिंजा स्थित प्याकुरीबाडा भन्ने ठाउँमा बस्न गै त्यही स्थानको नामबाट आफनो थर प्याकुरेल वा प्याकु-याल लेख्ने गरेका हुन्।कालान्तरमा पुस्ताहरु बसाई सराई गर्दै कालिकोट, कैलाली,नुवाकोट, धादिङ, काभ्रे, सिन्धुली, मकवानपुर, सुनसरी, सप्तरी, मोरङ, झापा लगायतका जिल्लाहरूमा छरिएर बस्न लागे। अहिले प्याकुरेलहरुको बसोबास भारतको सिक्किम, म्यानमारकाे याङ्गुन तथा भुटानको थिम्पु आसपास पनि रहेको छ।

संख्या:- नेपालको जनगणनाकाे आधारमा करिब चारलाख पचास हजार प्याकुरेलहरु नेपालमा छन्।

प्याकुरेलले मान्ने विशेष पर्वहरू

श्रेणी:थरहरू
पनेरू

पनेरू नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। पनेरूको गोत्र कौडिन्य गोत्रवाली रहेको छ। यसै गरी प्याकुर्याल, आचाॠ, सापकोटा, सत्याल, मरासिनी, पराजुली, बाँसकोटा, त्रिताल, न्यौपाने, कमलकोटे, लकाई, खड्का, गाम्ले थापा, बन्जाडे, रावल, बन्जारा, गैरे थर पनि कौडिन्य गोत्री हुन्। मूलत: डडेल्धुराका विभिन्न गाँउहरूमा पनेरूहरूको बसोबास रहेको भएतापनि हाल नेपालका विभिन्न स्थानमा पनेरूहरूको बसोबास रहेको पाइन्छ। डडेल्धुराको नौलाकोट निवासी तथा त्यहाँबाट बसाई सरेका पनेरूहरू बशिष्ठ गोत्रि हुन्। पनेरू थरको शाब्दिक अर्थ पानीसँग जोडिएको छ।
इतिहास

कुमाउंका राजा सोम चन्दका साथमा कुमाउं आएका ब्राह्मण भनेर गणेश पनेरूको नाम उल्लेख गरिएको छ। सोही पुस्तकमा नन्दा देवीको चर्चा गरिएको छ र पनेरूहरूले पिउने पानी दिने गरेको भनेर उल्लेख गरिएको छ। विभिन्न पेशाहरूको वर्णन गर्ने क्रममा मनतातो पानीले राजाको पाखुरा धुने कँडियाल पदको बारेमा चर्चा गरीएको छ। कँडिलो भन्नाले पहाडी बोली अनुसार मनतातो पानी हुन आउँछ। यिनै कँडियाललाई पनेरू भनेर पनि भनिन्थ्यो भन्ने कुरा त्यहाँ उल्लेख गरिएको छ। पनेरूहरू पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकिकरण पूर्वको बाइसी राज्य अन्तर्गत पर्ने डोटी राज्यका राजाका राजगुरू थिए। कत्युर वंशको वंशावलीमा पनि पनेरूहरूका बारेमा चर्चा छ। विशेष गरेर ज्योतिष गणपतिका बारेमा त्यसमा उल्लेख गरिएको छ। डोटी राज्यको पतनसँगै पनेरूहरू पनि यत्रतत्र छरिन सुरूभएको मान्न सकिन्छ। डोटी राजासँगै भारतको सिंहाइ बसाइ सरेका पनेरूहरू र नेपालमै बसोबास गर्दै आएका पनेरूहरूको पुर्खा एकै हो।
बसोबास क्षेत्र

पनेरू थर सुदूरपश्चिममा बढि चलनचल्तीमा छ। विशेष गरी डडेल्धुरामा उनीहरूको पुर्ख्यौली बसोबास रहेको पाइन्छ। हाल आएर भने कैलाली र कञ्चनपुरमा बढि बसोबास रहेको पाइन्छ। पनेरूहरू कौडिन्य गोत्री र भारद्वज गोत्री गरेर दुई किसिमका पाइन्छन्। पनेरू थर उति प्रचलित नभएपनि नुवाकोट, स्याङ्जा,लमजुङ र झापातिर समेत पनेरूहरूको बसाइ रहेको पाइएको छ।

स्याङ्जामा हाल आधीखोला गाउँपालिका ५ सानिबराहे र फेदिखोला मा समेत गरि करिब ५० परिवार बसोबास गरेको पाईन्छ। भने प्रधुम्न पनेरू को नाम मा आधिखोला ५ म बिधालय तथा कलेज समेत रहेको छ ।
ख्यातीप्राप्त पनेरूहरू

पनेरू थर उति प्रचलित नभएकाले खासै त्यति चिनिने नामहरूको सूचि तयार पार्न कठीन छ। तापनि ऐतिहासिक हिसाबले केही पनेरूको नाम कमसे कम पनेरूहरू भित्रभने महत्त्वपूर्ण रहेको छ।

# ज्योतिष गणपति पनेरू
# जयदास पनेरू
# रामचन्द्र जोशी (पनेरू) - पूर्व प्रमुख जिल्ला अधिकारी
# टेकराज जोशी (पनेरू) - तेक्वान्दो गुरु, केन्द्रिय खेलकुद समिति
# हिरालाल जोशी (पनेरू) - नेपाली सेनाका उपरथी
# हरिप्रसाद जोशी (पनेरू) - गुठी सस्थांनका प्रमुख
# डा. प्रणव जाेशी (पनेरू) - अन्नपूर्ण न्युराे हस्पिटल
# डा. प्रणीता जाेशी (पनेरू) - बि एण्ड बी हस्पिटल
# पशुपति पनेरू - ब्याडमिन्टन खेलाडी
# अमृत पनेरु - निजामती कर्मचारी गोरखा ताकुकोट
# सत्यराज पनेरू - समाजसेवी
# अर्चना पनेरू - नेपाली पोर्न स्टार
#
पूर्वज
संख्या
पनेरूले मान्ने विशेष पर्वहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

* कोइराला
* सूत्र
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:गोत्र
श्रेणी:थरहरू
सापकोटा

गोत्र भन्नाले, आदि पुरुष, वंश सञ्चालक व्यक्ति, खलक, कुल, सन्तान भन्ने बुझिन्छ । यजुर्वेदिक कालबाट ऋषिमुनिहरुले गोत्रको सुरूवात गरेको देखिन्छ । संस्कृत नेपाली शब्दकोष अनुसार वंशविस्तार गर्ने महर्षिहरु गौतम, विश्वामित्र, जमदग्नि, भारद्धाज, अत्रि, वशिष्ठ र कश्यप यी सप्तर्षिका साथै अगस्त्य ऋषिका जति सन्तान छन् तिनलाई गोत्र भनिन्छ । वशिष्ठ ऋषिकै कुलमा जन्मेका कौडिन्य ऋषिले आफ्नै नामबाट कौडिण्य गोत्रको आरम्भ गरे । कौडिन्य ऋषि गोत्र प्रवर्तक हुन् । कौडिण्य गोत्रका कौडिण्य, वशिष्ठ र मैत्रावरुण गरी तिन प्रवर छन्, यसरि कौडिण्य त्रिप्रवर हुन् ।

द्वापर युगी, महर्षि कौडिन्य कुलमा धेरैकाल अर्थात् कम्तीमा चार हजार वर्षपछि भट्ट उपाधि प्राप्त ब्राह्मण वंश देखियो । नैमिषारण्य क्षेत्रका सच्चिदानन्द र सदानन्द नाम गरेका यी भट्ट ब्राह्मणले सिञ्जाली राजा रणकेशरबाट आचार्य उपाधि प्राप्त गरे । सदानन्द आचार्यबाट जन्मेका ५ विद्वान् छोराहरुमध्ये राम आचार्यका साँहिला छोरा नरहरिले अछामको सापिखोला गाउँ बिर्ता पाए, यिनका सन्तानले पछी रुकुमको सर्पकोट (सापकोट) हुदैँ बाग्लुङको ज्यामरुककोटमा आई बसेपछि सापकोटा थर लेख्न थालेको पाईयो । यसरि नरहरि सापकोटा नै सापकोटाका आदि पुरुष भएको सबैतिरबाट पुष्टि भएको छ । नरहरि सापकोटा को मुल हाँगा अहिले पर्वतको रुग्दि मा रहेको कुरा पुस्टि भएको छ।

सापकाेटाहरू पछी काभ्रे बसाँई सरेर त्यहाँबाट पूर्व गएको कथा पाइन्छ। तर केही सापकोटाले आफ्नो गोत्र कौतिन्य लेखेको पनि पाइन्छ। केही मानिसले कौडिन्य र कौतिन्य फरक फरक हुन् भन्ने गरेको भए पनि त्यसको ठ्याक्कै दस्तावेजिकरण आधिकारिक रुपमा पुष्टि भने गरिएको छैन्। यि दुवै गौत्रको उच्चारण फरक भए पनि एकै रहेको विश्वास गरिएको छ। अहिले सापकोटाको बसोवास पश्चिममा मात्रै नभएर पूर्वका पाँचथर इलाम झापामा पनि प्रसस्तै पाइन्छ। उनीहरु शिव र पार्वति भगवनलाई मान्छन्।
संख्या
सापकोटाले मान्ने विशेष पर्वहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

* कोइराला
* सूत्र
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:गोत्र
श्रेणी:खस जातिका थरहरू
सत्याल

सत्याल नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालमा पाइने एक थर हो। केहि नेपालि अध्ययनकर्ता हरूले यस थरको उत्पति नेपालकै पश्चिम भेगबाट भएको भनि भनेका छन भने भारतिय अन्वेषक हरूले भारतबाट भएको भनि भनेका छन ।
पूर्वज
संख्या

नेपालमा सालाखाला दुइ सय देखि दुइ सय पचास घरको सन्ख्यामा रहेको हलै भयेको एक अध्ययनबाट देखिन्छ ।
सत्यालले मान्ने विशेष पर्वहरू

सत्यालहरूको विशेष पर्व भनेको हरेक तिन तिन वर्षमा आउने कुल देवताको पुजा नै हो ।

श्रेणी:थरहरू
खनाल

खनालहरुको गोत्र धृत कौसिल्या (धृत कौसिक) भने पनि यिनीहरू बशिष्ठ भित्र पर्दछन् किनभने शुरुआतमा मनु (आदम) बाटै कुलहरु बढ्दै गएको हो, त्यो हिसाबले सबैको कुलपिता एउटै हुन भन्न पर्यो । सप्तऋषि भित्रका कश्यप अत्री वशिष्ठ गौतम जमदग्नी भारद्वाज बिश्वामित्र मध्ये जुन ऋषिको शिक्षामा जुन हाँगो हुर्क्यो उसलाई त्यही गोत्र प्रदान गर्ने चलन थियो पछि कसै कसैले आफ्नै नाम बाट पनि गोत्र चलाउने चलन बसाले, धृत कौसिल्या ऋषिलाई शिक्षा दिने काम वशिष्ठले गरेको कुरा एउटा लेखमा पढ्न पाइएको थियो ।
गोत्र भित्र बिबाह गर्न नपाइने हुनाले बिच बिचमा गोत्रलाई भाग भाग गर्ने कामहरु पनि भए, साथै गोत्र भित्रको हत्यालाई महापाप मानिने हुनाले गोत्र हत्याको पाप पखाल्न आफ्नो गोत्र त्यागेर नयाँ गोत्र धारण गर्ने चलन पनि बस्यो, पृथ्वीनारायण शाहले पनि काशी गै गोत्र परिवर्तन गरेको कुरा पढेकै हो, त्यसताका त्यस्तो गर्न खोज्नेहरुले आफ्नो गोत्र त्यागेर कश्यप गोत्र धारण गर्ने चलन थियो किनभने उतिबेला गोत्र थाहा नभएकाहरुलाई कश्यप गोत्र प्रदान गर्ने चलन रहेछ । यसैले यो गोत्रका मानिसहरु धेरै हुने भएकाले यसबाट ठुलो जमातको सपोर्ट पनि प्राप्त हुने अवसर मिल्थ्यो ।
गोत्रका आधारमा खनालहरुको पनि ठुलै बंश लहरो हुने देखेर राजा राम शाहले सात हराम र सात बिराममा पनि खनालहरुलाई आममाफी दिने भनी पञ्जा पत्र जारी गरेका थिए ।
पूर्वज

कुँमाऊ ? तिरबाट नेपाल आएका चामु पाध्याय ब्रह्माणले अर्घा?खाँची?का राजालाई खुशी पारी वि.सं. १४१६ त्यहि बसे । उनको मृत्य पछि राजाले खेती विर्ता दिएर विधवा ब्रह्माणी र नाबालक ३ छोराहरूले खेत खनेर बस्नु भनेकाले शुरू भएको "खन" शब्द "खद्दाल" हुँदै "खनाल" भएको "खनाल वंशावलि" मा पढ्न पाईन्छ ।
गोत्र प्रवर्तक तथा सगोत्री

खनालका गोत्र प्रवर्तक रिषी "घृत कौशिक" हुन् । सफा सेतो घिउ जस्तो पानी बग्ने कोशी नदिको किनारामा दश हजार वर्ष अगाडि यज्ञ गर्ने गर्दथे ।
खनाल, बराल, नेपाल, कार्की (सुतर), पण्डित र बाजपेयी (भारत) सगोत्री हुन् ।
।
संख्या
कुल पुजाको बिधि र परम्परा
प्रख्यात खनालहरु

* ब्रजेश खनाल, चर्चित र लोकप्रिय लेखक तथा अभिनेता।
* झलनाथ खनाल - नेपालका पूर्व प्रधानमन्त्री एवं नेपाल कम्युनिष्ट पार्टि (एकिकृत मार्क्सबादी लेनिनबादी) का अध्यक्ष
* रामेश्वर खनाल -नेपालका पूर्व अर्थ सचिव
* यदुनाथ खनाल- अधिवक्ता हुन।
*श्रीधर खनाल, वरिष्ठ पत्रकार तथा लेखक
* सरोज खनाल -नेपाली चलचित्रहरुका नायक
* सर्वेन्द्र खनाल - पुर्ब प्रहरी महानिरिक्यक हुन् । अनुपमा खनाल - पत्रकार ।
* बिजयराज खनाल- पत्रकार (सोलुखुम्बु)



श्रेणी:थरहरू
मैनाली

मैनाली नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो।
मैनाली थर हुनेहरूको गोत्र उपमन्यु हुन्छ । थरगोत्र प्रभावलीमा उल्लेख भए
अनुसार यिनीहरूको त्रिप्रवर चाही बशिष्ठ, इन्द्रप्रमद र आभरद् बशु हुन्छ ।

कानपुरमै रहेको मैनालीले देवाली गर्दैआएको कालीदेविकै मन्दिर वि. सं १८३८ सालमा स्थापना भएको मन्दिर स्थानीय मैनालीको कुल देवताको मन्दिर हो

https://ne.m.wikipedia.org/wiki/गुरुप्रसाद_मैनाली

https://ne.m.wikipedia.org/wiki/राधाकृष्ण_मैनाली

https://ne.m.wikipedia.org/wiki/चन्द्रप्रकाश_मैनाली

https://en.m.wikipedia.org/wiki/Mainali
पूर्वज

संख्या

मैनालीले मान्ने विशेष पर्वहरू

अक्षय तृतीया


श्रेणी:खस जातिका थरहरू
चन्द

चन्द नेपालको सुदूर पश्चिम, मध्य पश्चिम हुँदै नेपाल भरी बसोवास भएका चन्द्र वंशी क्षेत्रीय ठकुरी मध्यको एक थर हो । खासगरी सुदूर पश्चिमको बैतडीदेखी मध्य पश्चिमको प्युठान हुँदै म्याग्दी, पोखरा हुँदै काठमाडौंसम्म चन्द ठकुरीको बसोवास रहेको देखिन्छ । भारतका विभिन्न भु-भागहरू मध्य खासगरी उत्तराखंड राज्यको काँगडा, गढवाल, कुमाउँ, पिथौरागढ हुँदै नेपालको बैतडी तथा सम्पूर्ण नेपालभर फैलिएको यस थरको नेपालमा ऐतिहासिक तथा सामाजिक पहिचान अत्यन्त सवल रहेको देखिन्छ । कालिकुमाउँ, चम्पावत, सिंजावलीगढी हुँदै, काँगडा क्षेत्रमा फैलिएको प्राचिन कत्युर राज्यमा आफ्नो आधिपत्य जमाइ राजकाज सुरु गरेका सोमचन्द्र र उनका वंशहरू अहिले भारतका विभिन्न राज्यहरू तथा नेपालको काठमाडौंसम्म फैलिएर बसोवास गरिरहेका छन् । नेपालमा चन्द ठकुरीहरूको अत्यन्त सबल सामाजिक अस्तित्व रहेको छ । नेपाली समाजमा राजनिती, व्यपार, सरकारी सेवा आदिमा चन्द ठकुरीहरूको अत्यन्त राम्रो उपस्थिति र इतिहास रहेको छ । यसको प्रारम्भिक श्रेय भारतबाट बैतडी आइ राजकाज थालेका चन्दहरूका पुर्खा रानादेउ, भानादेउ, उदयदेउ र जसुदेउलाई जान्छ । तर, आधुनिक समयमा नेपाली समाजमा चन्दवंशको पहिचान बनाउन आधुनिक नेपाली राजनीतिक इतिहासका महान् शहिद दशरथ चन्दको योगदान सबै भन्दा माथी र अमुल्य रहेको देखिन्छ ।
त्यसपछि चन्द वंशलाई आजको अवस्थासम्म ल्याइ पुर्याउनमा चार पटकसम्म नेपालको प्रधान मन्त्री बनेका लोकेन्द्रबहादुर चन्दलाई जान्छ । नेपाली साशन व्यवस्थाको बागडोर चार पटकसम्म सम्हाल्ने व्याक्ति लोकेन्द्रबहादुर चन्दको कारणले नेपालका चन्द ठकुरीहरूको सामाजिक अस्तित्व अत्यन्त मजबुत बनेको देखिन्छ ।
उनीपछि विभिन्न चन्दहरू नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, निजामती सेवा, नेपाली राजनिती, व्यापार व्यवसाय आदिमा उच्च पदस्थ भइ कार्य गरिरहेकाले पनि नेपाली समाजमा चन्द ठकुरीको पहिचान र स्थान अत्यन्त सबल देखिन्छ ।
यसैगरी भारतको उत्तराखंड राज्यमा ११ औँ शताब्दीदेखि चन्दवंशले १९ औँ शताब्दीसम्म शासन गरेकाले त्यस क्षेत्रमा (कुमाउँ, गढवाल, काँगडा, पिथौरागढ, सिंजावलीगढ, चम्पावत आदी) पनि चन्दवंशको सामाजिक स्थान र पहिचान अत्यन्त सबल रहेको देखिन्छ ।
चन्द वंशको उद्गम
चन्दवंशका महत्त्वपूर्ण व्याक्तित्व

# अहिलेसम्म नेपाली समाजमा चन्दवंशका सबैभन्दा पूज्य व्याक्तित्वको रूपमा अमर शहिद दशरथ चन्द रहेका छन् । उनी नेपालको १०४ वर्षे राणा शासनको अन्त्य गर्ने प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका अभियन्ता थिए जसलाई राणाहरूले मृत्युदण्ड दिए । शहिद दरथ चन्द रानादेउ पट्टीको वंशमा जन्मिएका थिए ।
# उदयदेउको वंशबाट अहिले नेपालको राष्ट्रिय जिवनमा महत्त्व राख्ने र प्रभाव पार्ने व्याक्तित्वहरूमा नेपालको चार पटकसम्म प्रधान मन्त्री भएका लोकेन्द्रबहादुर चन्द उल्लेखनिय छन् ।
# राष्ट्रिय फुटबल टिमका खेलाडी रोहित चन्द
# अंगेज राज्यकालमा चर्चित रहेका कप्तान जय बहादुर चन्द केही उदाहर्ण मात्र हुन् |
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:थरहरू
लामिछाने

लामिछाने नेपाल र भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। दैलेख जिल्लाको पश्चिम लामिछानी गाउँबाट उद्गम भएका लामिछानेहरू मगर, क्षेत्री, थापा, गुरुङ र बाहुन सम्प्रादयमा पर्दछन् । लामिछानेको थर गोत्रावली गर्ग रहेको छ । यस गोत्र अन्तर्गत बास्तोला, गजुरेल,बस्नेत, भट्ट, रिसाल, भट्ट लामिछाने, भुर्तेल, भेट्वाल, लामिछाने थापा, आचार्ज, रोकाहा, चुडाल, जोशी, पालपाली खड्का पनि पर्दछन् , यी थर भएका सबै सहगोत्री हुन् ।
पूर्वज
संख्या
लामिछानेले मान्ने विशेष पर्वहरू
उल्लेखनीय लामिछानेहरू

* शङ्कर लामिछाने
* रबि लामिछाने
* महाप्रसाद लामिछाने
*हरिस्चरण लामिछाने
*रोमन लामिछाने
*ईश्वरप्रसाद लामिछाने
*श्रीकृष्ण लामिछाने (सन्त ज्ञानदिलदास)
*भाष्कर लामिछाने
*मार्केण्डेय लामिछाने
*दुल्लव लामिछाने
*सरीता लामिछाने
*सन्दिप लामिछाने
*जीवा लामिछाने
*प्रेमलाल लामिछाने
यो पनि हेर्नुहोस्

* कोइराला
* सूत्र
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:गोत्र
श्रेणी:खस जातिका थरहरू
फुयाल

फुयाल नेपाल, भारत, भुटान तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दु सनातन धर्मावलम्बी विशेषतया नेपाली ब्राह्मणहरुको थर हो ।

पूर्वज

फुयालहरूको वंशावली अनुसार कौशिक गोत्रिय फुयाल, र रिमाल एकै वंशका हुन् ।दुई सहोदर भाइ रिमाल र फुयालहरूको मुल थलो जुम्ला जिल्ला हो जुम्लामा करिव १२०० घरधुरी फुयालहरूको एउटै गाउंमा बसोवास छ भने यहाका अन्य क्षेत्रमा पनि फुयालहरु छरिएर रहेका छन् ।दुई भाइ छुट्टिएर एक जना हावा चल्ने डाँडामा बसे र फुयाल कहलिए।इनिहरुका कुल देवता बाजुरा जिल्लामा अवस्थित वढीमालिका साथै कालिका,जालपा समेत रहेको लाई आधार मान्दा फुयालहरु पश्चिम नेपालका हिन्दु सनातनी धर्मावलम्बी हुन भनेर अनुमान लगाउन सकिन्छ ।

संख्या

करिव १००००० को संख्यामा नेपालका ७० जिल्ला ,भुटान,भारत तथा अन्य हिन्दु नेपालीहरु बसोवास गरेका क्षेत्रहरूमा पनि फुयाल थरका नेपालीहरु रहेका छन् । काठमाडौंको आलापोट,गोलढुंगा,जीतपुर र काभ्रेस्थलीमा ठूलो संख्यामा फुयालहरु बसोबास गर्दछन् ।
यसै गरी झापा जिल्लामा पनि फुयालहरूको ठूलो संख्यामा बसोबास छ ।
कवी तथा साहित्यकार श्रीहरि फुयाल मदन पुरस्कार समेत विजेता हुन् भने अधिवक्ता हरि फुयाल नेपाल सरकारको महान्यायाधिवक्ता समेत हुनुभएको थियो ।
युवा पत्रकार राजेन्द्र फुयाल,काठमाडौ क्षेत्र नं २का सांसद रामेश्वर फुयाल लगायत धेरै फुयालहरु राज्यको उच्च निकायमा समेत पुगेका छन् ।
पूर्वज

संख्या

===फुयालले मान्ने विशेष पर्वहरू===देबाली
गोठ धुप


श्रेणी:थरहरू
पुडासैनी

पुडासैनी नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। अछाम जिल्लाको पुरासैन गाउँ पुडासैनी थरको उद्गम स्थल मानिन्छ । पहाडको शिखरभन्दा केही तल सम्म परेको स्थान, जुन सामान्यतया बस्ती वा गौचरको लागी उपयुक्त हुन्छ, यस्तो ठाँउलाई सैन भनिन्छ।

* पुडासैनीको गोत्र कौशिक हो ।
* पूर्वज
पुडासैनीले मान्ने विशेष पर्वहरू

पुडासैनीहरू नेपालका अरू हिन्दुहरूले जस्तै दशैं तिहार लगायत चाड पर्व मान्छन्।

श्रेणी:थरहरू
बस्ताकोटी

बस्ताकोटी

बस्ताकाेटी (Bastakoti) नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने बाहुन तथा क्षेत्रीको एक थर हो । यो थरको गोत्र- काैशिक हुन्छ ।

हिन्दू धर्मावलम्बी काैशिक गाेत्र अन्तर्गतकाे थर बस्ताकाेटी खसबाट उत्पत्ति भएको मानिन्छ ।

सिंधु- घाटी नदी सभ्यताहरू मध्येको एक प्रमुख सभ्यता थियो । यो हडप्पा सभ्यता र सिंधु-सरस्वती नामले पनि जानिने याे सभ्यता सगै हिन्दुहरुले थर राख्ने चलन चलेकाे बुझाई छ । हिन्दूका विभिन्न थरहरू हुन्छन् । ती थरहरू पनि विभिन्न गोत्रमा बाँडिएका छन् । त्यसरी बाडिएका गाेत्र मध्ये काैशिक गाेत्र अन्तर्गतकाे बस्ताकाेटी थरका मानिस प्राय नेपालकाे कास्की, गाेर्खा, तनहु, लमजुङ, भक्तपुर, काभ्रेपलान्चोक नाल्दुम(हलेदे) चितवन, नवलपुर, स्याङ्जा मकवानपुर, बिराटनगर लगायतमा मुख्य स्थानमा बसाेबास रहेकाे छ ।

कौशिक गाेत्रमा वस्ताकोटी (Bastakoti), रेग्मी, खप्तरी खड्का, विष्ट, खपतरी खप्तरी बुढाथोकी, विडारी, फुँयाल, रिमाल, लामीछाने, खड्का, खपती खड्का, ढुङ्गाना, धिताल, तिवारी, माझी, रायमाझी, दशौलिया, पाठक, खप्तरी बस्नेत, लुँइटेल, पुडासैनी, बाँनिया, रघुवंशी भँडारी, गौली कौशिक, अघमर्षण, विश्वामित्र अादि थर पर्दछन् । बस्ताकाेटीहरुकाे वशं अनुसन्धान गर्न र अापसमा परिचय दिलाउन बस्ताकाेटी वंश अनुसन्धान परिषद गठन गरिएकाे छ । - चन्द्रेश्वर बस्ताकाेटी
पूर्वज

बस्ताकाेटीका पूर्वज को–को थिए, कता–कताबाट आए, विभिन्न वंशजको वैज्ञानिक उत्पत्ति धार के हो ? यस्तै कौतूहलले मनलाई उत्साहित बनाउँछ ।

बस्ताकाेटी पूर्वजको फैलावट एशियाव्यापी रहेकाे अनुमान गर्न सकिन्छ । सिक्किम देखि नेपालका ठाउठाउमा रहेका बस्ताकाेटी परिवार या खलकको आनुवंशिक अध्ययन अनुसन्धान गर्न जरुरी रहेकाे बस्ताकाेटी बशं अनुसन्धान परिषदकाे युवा परिषद का अध्यत्क्ष सन्ताेष बस्ताकाेटी बताउछन । युवा ब्यक्तित्व केदार बस्ताकाेटी पुर्वजकाे यथार्थता भाबि पुस्तालाई सुम्पन अाफुहरु लागि परेकाे बताउनु हुन्छ ।
संख्या

बस्ताकोटीले मान्ने विशेष पर्वहरू

श्रेणी:थरहरू
असार पन्ध्र, नाग पञ्चमी, साउनेसंक्रान्ति, जनैपूर्णीमा, तिज, दशै, तिहार, पुसेपन्ध्रम, माघेसंक्रान्ति, चैतेदशै लगायत नेपालमा मनाईने चाडपर्व बस्ताकाेटीका मुख्य पर्वशरु हुन ।
मरहठ्ठा

thumb|रेस मरहट्टा, एक मरहठ्ठा क्षेत्री
मरहठ्ठा, मरहट्ठा वा मरहट्टा नेपाली क्षेत्री जातिको एक थर हो। यो नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बीको पनि थर हो । यस थरको उत्पति भारतको मराठा साम्राज्यमा भएको देखिन्छ । मराठा साम्राज्यका क्षत्रिय राजकुमार तथा सैनिकहरूको प्राचिन नेपालमा बसाइँ सराइँ हुँदा यी द्विज तागाधारीहरूलाई क्षेत्री जातिभित्र सम्मिलित गरिएको देखिन्छ । मराठाका सहन्नौ (९६) कुलका क्षत्रियमध्ये केही कुलीन मराठाहरूको बसाइँ सराइँ नेपालतिर भएको देखिन्छ ।
उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू

*रेश मरहट्ठा, नेपाली अभिनेता
सन्दर्भ

श्रेणी:थरहरू
खरेल

(खरेल) थर खरेल जात कुमाइ अनि गोत्र “वशिष्ठ” हो भने खरेलका सगोत्री अन्य थरहरूमा भट्टराई, पाण्डे, चालिसे, मुडवरी, दवाडी, थान्सिङे भण्डारी, सुयल राउत, सुयल थापा र सुयल घर्ती भएको पाइएको छ । मत्स्य पुराण मा उल्लेख भए अनुसार ऋषि मित्रा वरुण तथा उर्वशी को सन्तानको रूपमा महर्षी वशिष्ठ को जन्म नेपाल को देवघाट (हालको तनहुँ जिल्ला स्थित कालिगण्डकी र त्रिशूलीको सङ्गम) मा भएको हो । यस अनुसार खरेलहरू ब्रह्मर्षि वशिष्ठका सन्तानहरू हुन् र नेपालका भुमी पुत्र आदिवासी पनि हुन् । कुमाऊँ (ग्रेटर नेपाल) का राजकीय स्नातकोत्तर महाविद्यालय पिथौरागढका इतिहासकार डा. मदनचन्द्र भट्टका अनुसार वशिष्ठ गोत्रीहरु इस्वी सम्बत को चौधौँ र पन्ध्रौँ शताब्दीमा कुमाऊँ (ग्रेटर नेपाल को भुमी) बाट त्यसबेला को काठमाडौ यानिकी 'नेपाल' भुमी आएका कारण खरेल हरुलाई जात मा कुमाईं पनि भन्ने चलन छ ।

नेपालमा खरेल हरूको मुख्य वासस्थानमा काभ्रेपलान्चोक रहेको देखिन्छ । यस जिल्लामा खरेलहरू बस्ने दुई मुख्य गाउँहरू फलाँटे र खरेलथोक हुन् । पध्रौ शताब्दीको मध्यतिर इतिहास खोजकर्ता 'भागिरथ खरेल' कुमाऊँ (ग्रेटर नेपाल) बाट नेपाल 'काठमाडौ' आएको देखिन्छ, जो खोजकर्ताको ११ पुस्ता पूर्वका पुर्खा हुनुहुन्छ वहाँ को ससुराली भने काभ्रे जिल्ला को फलाटे मा हो । भागिरथ खरेल लाई तत्कालीन गोरखा का राजा श्री ५ नरभुपाल शाहले वि.सं. १७९६ मा ताम्रपत्र दिएको देखिएबाट उहाँ त्यस समयमा गोरखा दरबारमा कुनै विसिष्ठ सरकारि सेवामा रहनुभएको अनुमान हुन्छ । भागिरथ खरेल का छोराहरू कृष्णानन्द, हरिनन्द, रामानन्द तथा महेश्वरान्द लाई नाबालक अवस्थामा नै माता पिताको मृत्यु भएका कारण मावलीले काभ्रे जिल्ला को फलाँटे मा ल्याई पालनपोषण गरेको पाइन्छ । त्यसै गरी खरेलथोक बस्ने खरेल हरूको नेपालका पुर्खा (रामानन्द) रवि खरेल हुन् ।

त्यसै गरी काभ्रे जिल्ला का तिनै खरेल का वंश हरु बसाइँसराइ को क्रमा मा पुर्वी नेपाल को संखुवासभा, मोरङ्ग, झापा साथै पश्चिम् नेपाल बुटवल, गुल्मी, स्याङ्जा, तिर पुगेका छन्। यिनी हरुको पुर्खा उनै महर्षी वसिष्ठ हुन् त्यसकारण खरेल हरु ऋषिमुनी का सन्तान हरु हुन् भन्ने बुझिन्छ!

खरेल थरका केही चर्चित व्यक्तिहरू:

१. अच्युतकृष्ण खरेलः नेपाल प्रहरीका पूर्व महानिरीक्षक

२. रमेस प्रसाद खरेलः नेपाल प्रहरीका पूर्व नायव महानिरीक्षक (हाल सुशासन पार्टीका प्रमुख)

३. माधव राज खरेलः नेपाल प्रहरीका प्रहरी नायव उपरीक्षक

४. प्रमोद खरेलः नेपाल प्रसिद्ध गायक

५. महेश खरेलः पाँचखाल नगरपालिका का मेयर

६. अग्नि खरेलः राजनेता

७. माधव राज खरेल : चलचित्र निर्देशक

८, वरिष्ठ कथाकार तथा गीतकार किरण खरेल

९, वरिष्ठ संचार कर्मी जगदिश खरेल (अन्तरिम नेपाल सरकार २०८२ का सूचना तथा संचार प्रविधि मन्त्री)

१०, वरिष्ठ चलचित्र निर्देशक निर्माता यादव खरेल

११, उद्दव खरेल (बुढानिलकण्ठ नगरपालिका का निवर्तमान मेयर)

१२, सुमन खरेल चर्चित पत्रकार (BBC) तथा टेलिभिजन प्रस्तोता

१३, मदन खरेल (वायुसेवा निगम का निवर्तमान अध्यक्ष)

१४, शिवराम खरेल (संयुक्त राष्ट्रसंघको Disengagement Observer Force (UNDOF) का कार्यवाहक प्रमुख र सेनापति)
यो पनि हेर्नुहोस

श्रेणी:खस जातिका थरहरू
कुँवर

कुँवर वा कँवर नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो ।
ऐतिहासिक रूपमा कुँवर 4 पुस्त्यौनी काजी परिवारहरू मध्ये एक हो । अन्य तीन परिवारहरू बस्नेत वंश , र थापा वंश हुन् ।

यिनीहरू वत्स गोत्रका हुन् । सरदार रामकृष्ण कुंवर पृथ्वीनारायण शाहको सेनाका सरदार थिए। त्यस्तै बलभद्र कुँवर पनि कुँवर वंशजका वीरपुरूष थिए। बालनरसिंह कुँवर, बलराम कुँवर र रेवन्त कुँवरका सन्तानहरूले पछि गएर राणा थर लिएका थिए । त्यसबेला बालनरसिंहका छोरा जंग बहादुर राणा प्रधानमन्त्री थिए।
पूर्वज

लेखक कृष्टोफर बायर्सका अनुसार कुँवर (राणापक्ष)हरूको वंशज कास्कीका काजी रत्नजीत कुँवरसम्म पुग्दछ। नेपालका राणाहरूले दाबी गरे अनुरूप कुँवरहरूको पहिलो व्यक्ति भारतको चितौडगढका राजवंशबाट नेपाल पसेका कुम्भ करण सिंह हुन् । तर केही सबुत नभएको र चितौडी राजाहरूको गोत्र पनि सम्पूर्ण भिन्न रहँदा यो दाबी झुटो साबित हुन गएको छ। साथै उक्त सिसोदिया राजवंशमा कुँवर राणा लगायत शाहवंश र अन्य ठकुरीहरू सबैको दाबी छ भने गोत्र कुनै थरीसँग पनि मिल्दैन।
संख्या

नेपालको पश्चिमी भेग, काठमाण्डौ उपत्यका र नेपालभरिका विशेष गढाचौकीहरूमा कुँवरहरूको बसोबास छ।

==कुँवरले मान्ने विशेष पर्वहरू== कुलायन पुजा,
ईष्ट देवता पुजा, दशै, तिहार, सम्पुर्ण हिन्दु सम्बन्धीत चाड पर्ब।
स्रोत
यो पनि हेर्नुहोला

*राणा
*थापा


श्रेणी:थरहरू