JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Panama City

thumb|260px|Casco Viejo - kitovu cha kale cha mji
thumb|260px|Nyumba katika Casco Viejo
thumb|260px|Kitovu kipya cha mji

Panama City (kihisp. Panamá -Mji wa Panama-) ni mji mkuu na pia mji mkubwa wa nchi ya Panama. Ina wakazi 700,000.

Mji ulianzishwa mwaka 1519 na Wahispania kwenye mahali 8 km kutoka mji wa leo. Mji wa Panama ulikua kama kituo cha usafiri kwa sababu shingo la nchi la Panama ni njia fupi ya usafiri wa barabara kati ya bahari za Pasifiki na Atlantiki. Sehemu kubwa ya fedha iliyochimbwa katika migodi ya Peru ilipitia Panama ikiwa njiani ya kupelekewa Hispania.

Mji huu wa kwanza uliharibiwa mwaka 1671 na mharamia Mwingereza Henry Morgan. Maghofu yake leo hii ni mahali pa utalii na kuitwa "Panama la Vieja" (kihisp.: Panama ya Kale).

Mji mpya ulijengwa mwaka 1673 takriban 8 km kutoka mahali pa awali. Sehemu hii inaitwa leo "Casco Viejo" (kihisp.: fuvu la kale).

Baada ya uokotaji wa dhahabu katika Kalifornia mwaka 1848 Panama ulikuwa tena kituo muhimu sana kwa sababu watu wengi walisafiri kwa meli kutoka Ulaya na pia pwani la mashariki ya Marekani kwenda Kalifornia kupitia mji wa Panama. Reli iliyojengwa 1855 kati ya bahari zote mbili iliongeza umuhimu wa mji.

Kilele chake kilikuwa ujenzi wa mfereji wa Panama kilichofanya mji kituo cha mpito kinachojulikana kote duniani.

Jamii:Panama
Jamii:Miji Mikuu Amerika
Bendera ya Panama

thumb|250px|right|Bendera ya Panama
Bendera ya Panama imetungwa wakati nchi ilipotangaza uhuru wake kutoka Kolombia mwaka 1903 na kukubaliwa rasmi kwa maazimio mbalimbali ya bunge la nchi katika miaka 1904, 1925 na 1941.

Rangi za bendera ni nyeupe, nyekundu na buluu.
Maana ya rangi hizi ni kama ifuatayo:
* Nyeupe inamaanisha amani iliyopatikana tangu uhuru kati ya vikundi nchini
* Nyekundu ni rangi ya chama cha uhuru (liberal)
* Buluu ni rangi ya chama cha mapokezi na mila (conservative)

Sababu ya kuingiza rangi za vyama hivi ilikuwa vita ya wenyewe kwa wenyewe kati ya wafuasi wa vyama hivi iliyozuka kote Kolumbia kabla ya uasi wa jimbo la Panama; amani kati ya wafuasi wa vikundi hivi ilikuwa muhimu sana kwa mianzo ya jamhuri mpya.

Jamii:Panama
P
Bendera ya Kolombia

right|thumb|188px|Bendera ya Kolombia

Bendera ya Kolombia imepatikana tangu 26 Novemba 1861. Ina milia mitatu ya kulala ya njano, buluu na nyekundu.
Mlia wa njano una nusu ya upana wa bendera, milia miwili mingine inachukua robo ya upana kila mmoja.

Rangi hizi tatu zilikuwa bendera ya Francisco de Miranda aliyekuwa mtangulizi wa Simon Bolivar kama mwanamapinduzi wa Amerika ya Kusini dhidi ya ukoloni wa Hispania. Bendera yake ilionekana mara ya kwanza katika Venezuela mwaka 1806.

Rangi hizi zinatumiwa na bendera za nchi tatu za Kolombia, Venezuela na Ekuador ambazo zote tatu zilikuwa sehemu ya jamhuri ya kwanza ya Kolombia ("Kolombia kubwa") hadi mwaka 1831.

Jamii:Kolombia
Kolombia
Bogota

thumb|260px|Kanisa kuu la kale la Bogota
Bogota (jina kamili: Santa Fe de Bogotá) ni mji mkuu wa Kolombia pia mji mkubwa wa nchi mwenye wakazi milioni saba takriban.

Mji uko katika nyanda za juu kwenye kimo cha 2,640 m juu ya UB kati ya milima ya Guadalupe (3,317 m) na Monserrate (3,100 m).

Mji ulianzishwa na Mhispania Gonzalo Jiménez de Quesada tar. 6 Agosti 1538 kwenye mahali pa soko la Wachibcha lililoitwa "Bacata". Quesada alitumia jina la "Santa Fe" (kihisp.: "imani takatifu") kutokana na mji wa Hispania alikotokea mwenyewe.

Baadaye mji uliongezewa jina la pili "Bogota" kutokana na jina asilia "Bacata". Jina kamili lilikuwa "Santa Fe de Bogota".
Viungo vya nje

Jamii:Miji Mikuu Amerika
Jamii:Miji ya Kolombia
Bendera ya Venezuela

thumb|right|250px|Bendera ya Venezuela tangu Machi 2006

Bendera ya Venezuela imepatikana tangu 12 Machi 2006 yenye nyota nane. Miaka ya nyuma ilikuwa na nyota saba tu. Nyota ya nane iliongezwa kwa heshima ya Simon Bolivar aliyekuwa kiogozi wa mapambano ya uhuru dhidi ya Hispania katika karne ya 19.

Bendera ina milia mitatu ya kulala ya njano, buluu na nyekundu.

Rangi hizi tatu zilikuwa bendera ya Francisco de Miranda aliyekuwa mtangulizi wa Simon Bolivar kama mwanamapinduzi wa Amerika ya Kusini dhidi ya ukoloni wa Hispania. Bendera yake ilionekana mara ya kwanza katika Venezuela mwaka 1806.

Rangi hizi zinatumiwa na bendera za nchi tatu za Kolombia, Venezuela na Ekuador ambazo zote tatu zilikuwa sehemu ya jamhuri ya kwanza ya Kolombia ("Kolombia kubwa") hadi mwaka 1831.

Jamii:Venezuela
Venezuela
Caracas

Caracas (tamka: karakas) ni mji mkuu wa Venezuela. Mji uko katika kaskazini ya nchi karibu na bahari ya Karibi katika kimo cha 920 m juu ya UB. Idadi ya wakazi ni kati ya milioni 3 au 4.

Mji uliundwa na Mhispania Diego de Losada tar. 25 Julai 1567 kwenye mahali pa kijiji cha Kiindio cha Catuchacao kwa jina la Santiago de León de Carácas.

Mji ulikua tangu 1750 kutokana na kilimo na biashara ya kakao.

Baada ya uhuru wa Venezuela mwaka 1831 ilikuwa mji mkuu wa jamhuri mpya.

Idadi ya wakazi ilikua polepole katika karne ya 19 hadi kufikia takriban 90,000 mnamo 1900.

Baada ya kupatikana kwa mafuta ya petroli nchini uchumi ulipanuka na kuvuta wakazi wengi wapya.

Kati ya wenyeji wa Caracas ni Francisco de Miranda (*1750) na Simon Bolívar (*1783) waliozaliwa wote mjini.
thumb|left|250px|Mitaa ya vibanda inapatikana kwenye mitelemko wa milima


Jamii:Miji ya Venezuela
Jamii:Miji Mikuu Amerika
Mwewe

Mwewe ni ndege mbuai wa nusufamilia Elaninae na Milvinae katika familia Accipitridae. Hawana sifa bainifu pamoja isipokuwa wengi wana mkia mwenye panda. Mabawa yao ni marefu na miguu yao haina nguvu kwa sababu yake ndege hawa huruka sana angani. Hukamata aina nyingi za mawindo, kama wanyama wadogo, ndege na wadudu wakubwa, lakini hula mizoga sana pia.
Spishi za Afrika

* Chelictinia riocourii, Mwewe Kizelele (Scissor-tailed or African Swallow-tailed Kite)
* Elanus caeruleus, Mwewe Kipupwe (Black-winged Kite)
* Milvus aegyptius, Mwewe Domo-njano (Yellow-billed Kite)
** Milvus a. aegyptius, Mwewe Domo-njano Kaskazi (Northern Yellow-billed Kite)
** Milvus a. parasitus, Mwewe Domo-njano Kusi (Southern Yellow-billed Kite)
* Milvus migrans, Mwewe Domo-jeusi (Black-billed Kite)
* Milvus milvus, Mwewe Mwekundu (Red Kite)
** Milvus m. fasciicauda, Mwewe Mwekundu wa Kaboverde (Cape Verde Red Kite)
** Milvus m. milvus, Mwewe Mwekundu wa Ulaya (European Red Kite)
Spishi za mabara mengine

* Elanus axillaris (Black-shouldered Kite)
* Elanus leucurus (White-tailed Kite)
* Elanus scriptus (Letter-winged Kite)
* Gampsonyx swainsonii (Pearl Kite)
* Haliastur indus (Brahminy Kite)
* Haliastur sphenurus (Whistling Kite)
* Harpagus bidentatus (Double-toothed Kite)
* Harpagus diodon (Rufous-thighed Kite)
* Helicolestes hamatus (Slender-billed Kite)
* Ictinia mississippiensis (Mississippi Kite)
* Ictinia plumbea (Plumbeous Kite)
* Milvus korshun (Chinese Kite)
* Milvus lineatus (Black-eared Kite)
Picha


African swallow-tailed kite.jpg|Mwewe kizelele
Black-shouldered Kite (Elanus caeruleus) in Kawal WS, AP W IMG 1681.jpg|Mwewe kipupwe
Ngorongoro_Yellow-billed_Kite.jpg|Mwewe domo-njano
Milvus migrans 2005-new.jpg|Mwewe domo-jeusi
Rotmilan2.jpg|Mwewe mwekundu


Blackshoulderedkite.jpg|Black-shouldered kite
White-tailed Kite - juvenile.jpg|White-tailed kite
Letter-winged Kite (Elanus scriptus)2.jpg|Letter-winged kite
Gampsonyx swainsonii - Aripo Livestock Station, Aripo Valley, Trinidad, Trinidad and Tobago-8.jpg|Pearl kite
Brahminy Kite.jpg|Brahminy kite
Whistling Kite.JPG|Whistling kite
Double-tooth Kite - Choco - Ecuador.jpg|Double-toothed kite
Rufous-thighed Kite (Harpagus diodon).jpg|Rufous-thighed kite
MississippiKite.JPG|Mississippi kite
Ictinia plumbea sitting.jpg|Plumbeous kite


Jamii:Vipanga na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia
1492

Makala hii inahusu mwaka 1492 BK (Baada ya Kristo).
Matukio

* 2 Januari - Mfalme Boabdil wa Granada anasalimisha mji wake kwa wafalme wa Hispania - mwisho wa utawala wa Kiislamu katika Hispania
* 30 Machi - Wafalme Ferdinand na Isabella wa Hispania waamuru kufukuzwa nchini kwa Wayahudi wote wasiopokea imani ya kikatoliki
* 31 Julai - Wahayudi wanafukuzwa Hispania
* Sultani Bayazid II wa Dola la Uturuki anatuma meli zake kwa shabaha ya kupokea Wayahudi wanaofukuzwa Hispania na kuwapeleka katika miji ya dola lake
* 2 Agosti - Kristoforo Kolumbus anaanza safari yake ya kwanza ya kuvuka Atlantiki akiamini ya kwamba anaelekea Uhindi
* 11 Agosti - Uchaguzi wa Papa Alexander VI
* 12 Oktoba - Kristoforo Kolumbus anafika kwenye visiwa vya Karibi akiamini ya kwamba amefika Uhindini.
* 28 Oktoba - Kristoforo Kolumbus anafika Kuba.
Waliozaliwa
Waliofariki

* 25 Julai - Papa Innocent VIII


Jamii:Karne ya 15
Kristoforo Kolumbus

thumb|Kristoforo Kolumbus
thumb|Jahazi ya Santa Maria imejengwa tena kwa mfano wa jahazi ya Kolumbus miaka 500 iliyopita
thumb|right|Msanii alichora picha hii mwaka 1893 akitaka kumwonyesha Kolumbus jinsi alivyofika Amerika mwaka 1492
thumb|300px|Ramani ya safari nne za Kolumbus
Kristoforo Kolumbus (kwa Kiitalia: Cristoforo Colombo; kwa Kihispania: Cristóbal Colón; kwa Kilatini: Columbus; Genova, Italia, 1451; Valladolid, Hispania, 20 Mei 1506) alikuwa mfanyabiashara na mpelelezi aliyegundua njia ya usafiri kati ya Ulaya na Amerika.

Mara nyingi aliitwa Mzungu wa kwanza wa kufika Amerika, lakini baadaye imejulikana ya kwamba Waviking walitangulia kufika Amerika ya Kaskazini mnamo mwaka 1000. Ila jitihada zake zilianzisha njia ya mawasiliano ya kudumu kati ya Amerika na mabara mengine tofauti na safari zote zilizovuka bahari kabla yake.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.
Mipango ya Kolumbus

Nia ya Kolumbus ilikuwa kugundua njia ya kufika Uhindi kwa kuelekea magharibi. Sababu yake ilikuwa hali ya siasa ya wakati wake: njia zote za mawasiliano kati ya Ulaya na Uhindi zilitawaliwa na Waislamu. Bei za bidhaa zote zilizofika Ulaya kutoka Uhindi zilikuwa ghali sana kwa sababu ya vituo vingi vya biashara kati ya Uhindi na Ulaya.

Kolumbus alitaka kufika Uhindi kwa meli bila kupitia maeneo ya Waislamu upande wa mashariki. Alitaka kufanya majaribio: kama dunia ilikuwa kweli tufe ya mviringo -jinsi walivyoanza kufundisha wataalamu- ni lazima kuwe na njia kufika mashariki kwa kuelekea magharibi. Alijua taarifa ya msafiri Marco Polo aliyewahi kufika Uchina akaona bahari kubwa upande wa mashariki. Kolumbus aliamini ya kwamba bahari ile ingekuwa ileile ya Atlantiki inayoanza upande wa magharibi ya Ulaya. Hakutegemea ya kwamba angekuta nchi mpya kabisa kati ya Ulaya na Uhindi.

Nchi hii mpya ilikuwa bahati yake. Katika mipango yake alifanya kosa la kukadiria umbali kati ya Ulaya na Asia kuwa mdogo mno. Akiba za chakula na maji katika jahazi zake zisingetosha kufika Uchina. Kukuta nchi mpya njiani ambayo hakutegemea kulimwokoa.
Safari ya mwaka 1492

Kolumbus aliondoka Hispania kwa jahazi tatu tarehe 3 Agosti 1492. Tarehe 12 Oktoba 1492 alikanyaga mara ya kwanza eneo la Amerika katika kisiwa kimoja kisichojulikana ni kipi kwa hakika katika funguvisiwa ya Bahama. Akaendelea hadi Kuba na kisiwa cha Dominica akarudi Hispania mwaka 1493.

Alipofika kwenye visiwa vya Karibi katika Amerika ya Kati aliamini ya kwamba hivi vilikuwa visiwa vya Kihindi. Akaviita "Uhindi wa Magharibi" na wakazi kwa lugha ya Kihispania "Indio" yaani Wahindi. Hadi kifo chake hakutaka kukubali ya kwamba nchi hii haikuwa Uhindi wala sehemu yoyote ya Asia ila kitu kipya.
Safari tatu za baadaye

Kwa jumla Kolumbus alifanya safari nne hadi Amerika. Mwaka 1498 katika safari yake ya tatu alifika mara ya kwanza kwenye bara lenyewe katika mdomo wa mto Orinoco katika Venezuela. Kwa jumla alipoteza jahazi 9 katika safari zake.

Jamii:Waliozaliwa 1451
Jamii:Waliofariki 1506
Kolumbus
Kolumbus
Jamii:Wafransisko
Orinoco

Mto Orinoco ni kati ya mito mikubwa kabisa ya Amerika ya Kusini mwenye urefu wa 2,410 km.

Ni mto wa pekee kwa sababu una midomo miwili tofauti: njia kuu ya maji huelekea kwenye delta ya mto katika bahari ya Karibi. Lakini mkono mmoja unafikisha sehemu ya maji yake katika mto wa Amazonas.

Delta ya Orinoco ilikuwa mahali ambako Kristoforo Kolumbus alikanyaga mara ya kwanza bara la Amerika mwaka 1498.


Jamii:Mito ya Kolombia
Jamii:Mito ya Venezuela
Simon Bolivar

Simon Bolivar (Caracas, wakati ule: Granada mpya, leo: Venezuela, 24 Julai 1783 - Santa Marta, Kolombia, 17 Desemba 1830) alikuwa mwanasiasa na mwanajeshi katika Amerika ya Kusini aliyeongoza mapambano dhidi ya ukoloni wa Hispania.

Nchi mbalimbali humkumbuka kama baba wa taifa lao.

Kama jemadari alishinda jeshi la Hispania kati ya miaka 1810 na 1820.

Bolivar alikuwa kwa nyakati mbalimbali
* Rais wa kwanza wa "Gran Columbia"
* Rais wa kwanza wa Bolivia
* Rais wa pili na wa tatu wa Venezuela
* Rais wa sita wa Peru
Viungo vya nje

* Simon Bolivar



Jamii:Wanasiasa wa Venezuela
1451

Makala hii inahusu mwaka 1451 BK (Baada ya Kristo).
Matukio

Waliozaliwa

* 9 Machi - Amerigo Vespucci nahodha na mpelelezi kwenye pwani za Amerika Kusini azaliwa Firenze (Italia). Amerika itapokea jina kutokana na Amerigo.

bila tarehe
* Kristoforo Kolumbus mfanyabiashara na mpelelezi aliyegundua njia ya usafiri kati ya Hispania na Amerika anazaliwa mjini Genova (Italia)
Waliofariki

Jamii:Karne ya 15
Bendera ya Brazil

right|thumb|250px|Bendera ya Brazil
thumb|250px|Bendera ya Dola la Brazil 18 Septemba [[1822 - 15 Novemba 1889]]
Bendera ya Brazil ni ya rangi kijani yenye msambamba sawa njano ndani yake. Ndani ya msambamba sawa kuna duara ya buluu yenye nyota nyeupe ndani yake. Mlia mweupe unakata duara ya buluu mwenye maandishi ya maneno ya wito la taifa "Ordem e Progresso" ("Utaratibu na Maendeleo") kwa herufi za kijani.

Bendera hii inaitwa "Auriverde" yaani "dhahabu-kijani".

Bendera hii imekuwa bendera rasmi tangu 19 Novemba 1889 baada ya mapinduzi yaliyomaliza utawala wa Kaisari ya Brazil na kuanzisha jamhuri. Muundo wake hufuata muundo wa bendera ya kifalme.

Nembo la Kaisari iliondolewa. Badala yake duara ya buluu pamoja na nyota iliingizwa. Duara hii ni picha ya anga la usiku juu ya Rio de Janeiro tarehe 15 Novemba 1889 iliyokuwa siku ya kutangazwa kwa jamhuri.

Mwaka 1992 muundo ulibadilishwa kidogo kwa kupunguza idadi ya nyota. Sasa kila nyota ni ishara ya jimbo moja la kujitawala ndani ya shirikisho la jamhuri hivyo idadi ya nyota ni sawa na idadi ya majimbo la. Lakini nyota zote zinazoonyeshwa ziko mahali pao kulingana na picha ya anga ya tarehe 15.11.1889.

Jamii:Brazil
Brazil
Brasilia

thumbnail|right|280px| Brasilia,Brazil

thumb|300px|Brasília (Picha kutoka angani Novemba [[1990)]]
thumb|right|300px|Kanisa Kuu la Brasília wakati wa usiku
Brasília ni mji mkuu wa Brazil mwenye wakazi 2,282,049. Ni mji mpya uliojengwa baada ya katika miaka 1956 - 1960 BK.

Mji mkuu ulihamishwa kutoka Rio de Janeiro ulioko pwani na kandokando la eneo la Brazil kwenda mji mpya wa Brasilia kuanzia mwaka 1960. Brasilia ilijengwa mahali pasipo na mji kabla ya ujenzi wake. Ujenzi ulilenga kupata mji mkuu ulioko katikati ya nchi na kuachana na mapokeo ya kikoloni yaliyojenga mji mku mwambaoni wa bahari kwa sababu ya mawasiliano kati ya koloni na nchi tawala.

Brasilia iko kwenye nyanda ya juu katika kimo cha 1,000 m juu ya UB.

thumb|left|Mahali pa Brasilia katika Brazil


Jamii:Miji ya Brazil
Jamii:Miji Mikuu Amerika
Kengewa

Kengewa ni ndege mbua wa jenasi mbalimbali za nusufamilia Perninae katika familia Accipitridae. Wana mabawa marefu na mkia mrefu mwenye miraba myeusi. Spishi za jenasi Henicopernis na Pernis hula nyuki, nyigu na asali hasa lakini spishi nyingine hula wanyama wadogo. Hujenga tago lao juu ya mti msituni.

Mpaka juzi kengewa mlanyuki tu ameonwa Afrika kusini kwa Sahara, lakini mwaka 2005 kengewa wa Asia ameonwa huko Gaboni.
Spishi za Afrika

* Pernis apivorus, Kengewa Mlanyuki (European Honey Buzzard)
* Pernis ptilorhynchus, Kengewa wa Asia (Crested Honey Buzzard)
Spishi za mabara mengine

* Chondrohierax uncinatus (Hook-billed Kite)
* Chondrohierax wilsonii (Cuban Kite)
* Hamirostra melanosternon (Black-breasted Buzzard)
* Henicopernis infuscatus (Black Honey Buzzard)
* Henicopernis longicauda (Long-tailed Honey Buzzard)
* Leptodon cayanensis (Grey-headed Kite)
* Leptodon forbesi (White-collared Kite)
* Lophoictinia isura (Square-tailed Kite)
* Pernis celebensis (Barred Honey Buzzard)
* Pernis steerei (Philippine Honey Buzzard)
Picha


Pernis apivorus i080515 w ad 080519.jpg|Kichwa cha kengewa mlanyuki
Oriental Honey-buzzard (Male) I IMG 9740.jpg|Kengewa wa Asia
Oriental Honey-buzzard (Pernis ptilorhynchus) at Bharatpur Im IMG 5320.jpg|Kengewa wa Asia akiruka angani


Chondrohierax uncinatus - Hook-billed Kite.JPG|Hook-billed kite
Black Breasted Buzzard 1.jpg|Black-breasted buzzard
Leptodon cayanensis.jpg|Grey-headed kite
Sqki kobble sep08.JPG|Square-tailed kite
Pernis steerei.jpg|Barred honey buzzard


Jamii:Vipanga na jamaa
Rio de Janeiro

thumb|316x316px|Sanamu ya [[Mwokozi.]]
thumb|Rio kutoka angani.
thumb|Favela-mtaa wa mabanda.
Rio de Janeiro ni jiji kubwa la pili nchini Brazil baada ya São Paulo.

Ilikuwa mji mkuu wa nchi hadi tarehe 21 Aprili 1960. Leo ni mji mkuu wa jimbo la shirikisho la Rio de Janeiro. Mwaka 2000 rundiko la jiji lilikuwa na wakazi 5,473,909.

Rio de Janeiro ni jiji la Brazil linalojulikana zaidi kote duniani. Ni kitovu cha utalii na cha utamaduni. Kanivali yake inavuta wageni wengi kila mwaka. Mlima wa Corcovado unabeba Sanamu ya Mwokozi ambayo ni sanamu kubwa ya Yesu yenye kimo cha mita 30.
Viungo vya nje

*
* Picha za Rio de Janeiro na vitongoji vyake
* Tovuti ya "City Hall" yenye takwimu mbalimbali za jiji, habari za Kanivali na sheria za manispaa (kwa Kireno).


Jamii:Miji ya Brazil
Jamii:Jimbo la Rio de Janeiro
Jamii:Miji ya Olimpiki
Amazonas (mto)

thumb|Mto Amazonas ni mto mkubwa kuliko mito yote duniani


Mto Amazonas (kwa Kireno: Rio Amazonas) ndio mto mkubwa kuliko yote duniani. Unabeba maji zaidi kuliko mito ya Nile, Mississippi na Yangtse kwa pamoja.

Una chanzo chake katika milima ya Andes inavuka beseni lake hadi Atlantiki kupitia eneo kubwa la misitu minene. Sehemu kubwa ya mwendo wake iko katika nchi ya Brazil.

Kuhusu urefu hakuna bado mapatano ya kitaalamu kama Nile au Amazonas ndio mto mrefu duniani. Makadirio hutegemea ni tawimto lipi lenye chanzo cha mbali zaidi linaokubaliwa na wataalamu. Mwaka 1969 urefu wake ulipimwa kuwa km 6.400.

Amazonas ina matawimto zaidi ya 10,000 na kati ya hayo 17 yana urefu wa zaidi ya km 1,600 yakishinda mito kama Senegal, Gambia au Nile ya buluu.

Upana wa mto ni wa kilomita kadhaa kufikia hadi 100 wakati wa mafuriko ya kila mwaka. Delta ya Amazonas ina upana wa kilomita mia kadhaa; ndani yake kuna kisiwa cha Marajó chenye eneo la km² 49,000 ambalo ni kubwa kushinda nchi kama Rwanda au Burundi.

Amazonas ni njia muhimu ya mawasiliano na usafiri nchini Brazil. Meli kubwa za baharini zinaweza kuingia hadi bandari ya Manaus iliyoko km 800 ndani ya bara. Meli ndogo za baharini hadi uzito wa tani 3,000 zinaweza kuvuka Brazil yote hadi kufika Peru.
Viungo vya nje

* Amazon River and Amazon Rainforest virtual tour
* Information on the Amazon from Extreme Science
* Map of South America
* Pictures of the Amazon River
* Amazon River and rainforest photos and information
* An Amazon River web site
* Information and a map of the Amazon's watershed


Amazonas
Amazonas
Jamii:Bolivia
Jamii:Kolombia
Jamii:Ekuador
Nevado Mismi

thumbnail|right|200px|Mlima wa Nevado Mismi

Nevado Mismi ni mlima katika Andes za Peru.

Ina kimo cha 5,597 m juu ya UB kipo 20 km upande wa kaskazini kutoka mji wa Chivay katika mkoa wa Arequipa takriban 160 km upande wa magharibi wa ziwa Titicaca na 700 km upande wa kaskazini kutoka Lima mji mkuu wa Peru. Mlima una barafuto kadhaa juu yake.

Tangu 2001 Nevado Mismi imetangazwa kuwa chanzo cha mto Amazonas. Barafuto za Nevado Mismi ni chanzo cha mto Río Apurímac unaopeleka maji yake kupitia mito ya Río Ene, Río Tambo na Río Ucayali kwenda kaskazini hadi kufikia mto Marañón unaoingia katika mwendo wa Amazonas.

Kwa ujuzi wa kisasa chanzo cha Río Apurímac ni chanzo cha mbali kutoka mdomo wa Amazonas.

Mismi
Savana

thumb|300px|Savana katika Mbuga ya Wanyama ya Tarangire, [[Tanzania]]
thumb|300px|Savana mbele ya mlima [[Oldoinyo Lengai, upande wa Kenya]]
Savana ni aina ya sura ya nchi yenye manyasi na kiasi kidogo cha miti ambacho kinategemea kiasi cha maji au mvua kinachopatikana.

Tabia kuu ya savana ni uhaba wa maji. Tofauti na jangwa maji yapo ingawa kidogo. Kiwango cha kawaida cha mvua ni kati ya milimita 500 na 1500 kwa mwaka.

Savana ina wanyama wa pekee wanaomudu mazingira hayo. Wengi ni wala majani halafu kuna wala nyama wanaowinda wala majani.


Jamii:Sura ya nchi
1572

Makala hii inahusu mwaka 1572 BK (Baada ya Kristo).
Matukio

thumb|250px|Kilwa Kisiwani mwaka 1572

* 13 Mei - Uchaguzi wa Papa Gregori XIII

Kufuatana na eneo
* Peru: Mwisho wa Dola la Inka
Waliozaliwa

*31 Desemba - Go-Yozei, mfalme mkuu wa Japani (1586-1611)
Waliofariki

* 1 Mei - Mtakatifu Papa Pius V
* 9 Julai - Watakatifu Wafiadini wa Gorkum nchini Uholanzi
* 24 Septemba - Tupac Amaru, Inka wa mwisho ananyongwa na Wahispania nchini Peru


Jamii:Karne ya 16
Inka

thumb|300px|right|Ramani inyonyesha uenezaji wa Dola la Inka katika Amerika Kusini wakati wa watawala mbalimbali
Inka ilikuwa cheo cha mfalme mkuu au Kaisari wa Dola la Inka katika Peru na nchi jirani. Jina latumiwa pia kwa taifa la Wainka.

Kati ya karne za 13 hadi 16 walitawala dola kubwa upande wa magharibi ya Amerika Kusini. Kutoka mwanzo wake katika milima ya Andes za Peru dola lilienea hadi Ekuador, Bolivia, Chile na sehemu za Argentina na Kolombia.

Dola la Inka liliharibika na Wahispania waliofika kuanzia mwaka 1531 waliokuwa na silaha za juu.
Tar. 15 Novemba 1532 Wahispania chini ya Francisco Pizarro walimkamata Inka Atahualpa wakamwua tar. 29 Agosti 1533.

Inka wa mwisho Tupac Amaru aliuawa na Wahispania mwaka 1572.


Jamii:Madola
Jamii:Historia ya Amerika Kusini
!
Jamii:Historia ya Peru
São Paulo

thumbnail|right|280px|Mji wa São Paulo
São Paulo (Kireno: Mt. Paulo) ni jiji kubwa la Brazil pia jiji kubwa katika nusudunia ya kusini lenye wakazi zaidi ya milioni 10 jijini au karibu milioni 20 katika rundiko la jiji.
Historia

Mwaka 1554 mapadre wawili Manuel da Nóbrega na Yosefu wa Anchieta walijenga kituo cha misioni pamoja na shule kwa kuwalengea wenyeji asilia wa Brazil.

Kituo kiki kilikuwa mbegu wa kijiji, baadaye mji (1711) halafu jiji la Mt. Paulo.

Wakati wa karne ya 18 kilimo cha sukari kiliimarisha kilimo cha eneo la mji. Karne ya 19 ilileta kilimo cha kahawa na wahamiaji wengi kutoka Ulaya hasa kutoka Italia. Katika karne ya 20 viwanda viliongezeka.

Leo hii jiji ni kitovu cha biashara, huduma na teknolojia cha Brazil yote.
Jiografia

thumb|280px|Rundiko la jiji la Sao Pauli (nyekundu)
thumb|mitaa ya São Paulo
São Paulo iko katika nyanda za juu kwenye kimo cha 760 m juu ya UB. Hali ya hewa ni ya kupoa.

Kuna uwanja wa ndege tatu. Barabara maarufu mno ni Avenida Paulista.


Jamii:São Paulo
Jamii:Miji ya Brazil
Jamii:Jimbo la São Paulo