JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
अमरगढी नगरपालिका

अमरगढी नगरपालिका नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशको डडेल्धुरा जिल्लामा अवस्थित एक नगरपालिका तथा जिल्ला सदरमुकाम हो। ऐतिहासिक अमरगढी किल्लाको काखमा रहेको यो नगरपालिकाको नामाकरण राष्ट्रिय विभूति अमरसिंह थापाले बनाएको अमरगढीको किल्लाकै नाममा राखिएको छ। अमरगढीलाई वि.सं. २०५३ माघ ११ गते तत्कालिन सरकारद्वारा नगरपालिका घोषणा गरि चार किल्ला तोकिएको थियो।
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या २४,१४९ रहेको छ भने यहाँ ६,१८२ घरधुरी रहेका छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*ऐतिहासिक अमरसिंह गढी किल्ला- कान्तिपुर
यो पनि हेर्नुहोस

श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू
श्रेणी:डडेल्धुरा जिल्लाका नगरपालिकाहरू
माघ
दिपायल सिलगढी नगरपालिका

दिपायल सिलगढी नगरपालिका नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशको डोटी जिल्लामा अवस्थित एक नगरपालिका तथा जिल्ला सदरमुकाम हो। दिपायल सिलगढी सेती नदीको किनारमा रहेको छ। वि.सं. २०३८ सालमा रमणिय पौराणिक तथा ऐतिहासिक डोटी जिल्लाको केन्द्र भागमा नगरपालिकाको स्थापना गर्ने क्रममा कोट भैरव र सिलगढीका गाउँ पञ्चायतका सबै वडाहरूका साथै तिखा र रनागाउँ गाउँ पञ्चायतका केही भूभागहरूलाई दिपायल नगर पञ्चायत बनाइएको थियो। आरम्भमा दिपायल नगर पञ्चायत नाम राखिएको यस नगरपालिकालाई वि.सं. २०४७ सालमा बबर डाँडा र तिखा गाविसहरूको सम्पूर्ण भूभागलाई यो नगरपालिकामा समावेस गरेर १४ वटा वडा बनाइनुका साथै यसलाई दिपायल सिलगढी नगरपालिका भनेर नामाकरण गरिएको थियो। त्यस पछि लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको स्थापनासँगै नेपालको संविधान २०७२को घोषणा पश्चात् स्थानीय विकास मन्त्रालयको निर्णय अनुसार राज्यको पुनर्संरचना गर्ने र नेपाललाई ७५३ वटा स्थानीय तहहरूमा विभाजन गर्ने क्रममा यस नगरपालिकामा पनि विस्तार भई साविकका लडागडा, बगलेक (८,९), खातिवडा (४-६), कलेना गाविसहरू यस नगरपालिकामा समावेस गरिएको थियो। यस नगरलाई ऐतिहासिक र धार्मिक नगरको रूपमामा पनि लिइन्छ। भगवान रामका पुर्खा राजा दिलिपले तपस्या गरि स्थापना गरेको दिल्पेश्वर मठ र स्कन्द पुराणको मानस खण्डमा वर्णित चन्दनगिरी पर्वत हालको सिलगढी नगरमा रहेको छ। यसैगरी सुदूरपश्चिमकी नौ भगवती मध्य शैलेश्वरी देवीको मन्दिर यसै नगरमा रहेको छ।
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ३३,९६८ रहेको छ भने यहाँ ८,३८५ घरधुरी रहेका छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, डोटी


श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू
श्रेणी:डोटी जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:वि.सं. २०३९ मा स्थापित नगरपालिकाहरू
कीर्तिपुर नगरपालिका

कीर्तिपुर नेपालको बागमती प्रदेशमा पर्ने काठमाडौँ जिल्लाको एक नगरपालिका हो। काठमाडौँ उपत्यकाको काठमाडौँ जिल्लामा रहेका तत्कालिन मालायकु, कीर्तिपुर चिठुविहार, पालिफल, चम्पादेवी, पाङ्गा विष्णुदेवी, पाङ्गा बालकुमारी, चोभार र बाहिरीगाउँ गाउँ विकास समिति मिलाएर वि.सं. २०५३ चैत्र १४ गते यो नगरपालिकाको गठन गरिएको थियो। यो काठमाडौँ उपत्यकाको एक ऐतिहासिक नगर हो। यस नगरपालिकाभित्र प्रसिद्ध बाघभैरव मन्दिर तथा काठमाडौँ उपत्यकाको सबैभन्दा ठूलो ताल टौदह रहेको छ। कुल १० वडामा विभाजित यो नगरपालिकाको जनसङ्ख्या वि.सं. २०६८ सालको जनगणना अनुसार ६५,६०२ रहेको छ।सन् २००८ मा युनेस्कोले कीर्तिपुरको मध्यकालीन बस्तीलाई सम्भावित विश्व सम्पदा क्षेत्रको सूचीमा सूचिकृत गरेको छ।
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ८१,५७८ रहेको छ भने यहाँ २४,१५० घरधुरी रहेका छन्।
नामकरण

कीर्तिपुर नाम संस्कृत शब्द 'कीर्ति' (महिमा) र 'पुर' (सहर) बाट बनेको हो। यसका साथै किराँत वंशको प्रथम राजा यलम्बरको राज्यबाट यसको नाम कीर्तिपुर भएको हो। उपत्यकाका मानिसहरू यो सहरलाई 'किपू' समेत भन्ने गर्छन्।
नगर निर्वाचन इतिहास

वि.सं. २०५३ चैत्र ११ गते काठमाडौँ जिल्लाको तत्कालिन ८ वटा गाविस मिलाएर कीर्तिपुर नगरपालिका घोषणा भएको हो। वि.सं. २०५४ सालको पहिलो नगर निर्वाचनमा हिराकाजी महर्जन नगर प्रमुख र नगर उपप्रमुखमा रमेशमान महर्जन निर्वाचित भएका थिए। वि.सं. २०६० असोज २२ गते तत्कालिन सरकारले शिविरप्रसाद धिताललाई प्रमुख र पन्नारत्न वज्राचार्यलाई उपप्रमुखमा मनोनयन गरेको थियो।

वि.सं. २०७४मा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा नेकपा एमालेका रमेश महर्जन नगर प्रमुख पदमा र सोही दलकी सरस्वती खड्का नगर उप-प्रमुख पदमा निर्वाचित भएकी छिन्।
इतिहास

कीर्तिपुरमा गोपाल वंशकालदेखि नै मानव बस्ती विकास भइसकेको थियो। पशुपतिनाथको उत्पत्तिका बारेमा लेख्दा कीर्तिपुरमा रहेका ग्वालाहरूको 'बहुर्‍ही' नामको गाईले दिनदिनै दूध चढाउन जाने गरेको उल्लेख गरिन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका कान्तिपुर, ललितपुर र भक्तपुरपछिको ठूलो प्राचीन सहर कीर्तिपुर थियो। भौगोलिक अवस्थितिका कारण यो सहरमाथि विजय प्राप्त गर्न पृथ्वीनारायण शाहलाई समेत धेरै धन, जन र समय खर्चिनुपरेको थियो।
संस्कृति र स्थल

कीर्तिपुरमा परम्परादेखि चल्दै आएको मुख्य चाडमा गथांमुगः, गथुप्याखः, इन्द्रायणीजात्रा, गाइजात्रा र दशैं र तिहार निकै रमझमका साथ मनाइन्छ। यस नगरका बाघभैरव, उमा महेश्वर, नारायण सरस्वती र इन्द्रायणी मन्दिर उल्लेख्य वास्तुकलाका नमुना हुन् भने लोदेंगः, शाक्यमुनि बुद्ध मन्दिर, लोकेश्वर मन्दिर शिखरशैलीका उत्कृष्ट नमुना हुन्। यसैगरी चैत्यहरूमा चीलंचो प्रख्यात छ। नेपालको पहिलो र सबैभन्दा ठूलो विश्वविद्यालय त्रिभुवन विश्वविद्यालय पनि यसै नगरमा छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू
चैत्र
श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू
गोरखा नगरपालिका

गोरखा नगरपालिका (पूर्व नाम: पृथ्वीनारायण नगरपालिका) नेपालको गण्डकी प्रदेशमा पर्ने गोरखा जिल्लाको सदरमुकाम तथा एक नगरपालिका हो। गोरखा जिल्लाका तत्कालिन गोरखकाली, रानीस्वारा र तारानगर गाउँ विकास समितिलाई वि.सं. २०५३ माघ ११ गते मिलाएर गोरखा नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो।

वि.सं. २०७१ मङ्सिर १६ मा नेपाल सरकारको निर्णय र वि.सं. २०७१ पौष २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित भएअनुसार फिनाम र नारेश्वर गाविसहरू समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो। यसै प्रकार सङ्घीय शासन व्यवस्था लागू भएपछि देशमा स्थानीय तहको गठन भएसँगै वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२ मा ताप्ले र देउराली गाविसहरू समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो। कुल १४ वडामा विभाजित यो नगरपालिकाको जनसङ्ख्या वि.सं. २०६८ सालको जनगणना अनुसार ४९,२७२ रहेको छ। नेपालको राजधानी काठमाडौँबाट १४१ किलोमिटर पश्चिम र अमर सिंह राजमार्गको आँबुखैरेनी गाउँपालिकाबाट २४ किलोमिटर उत्तरमा पर्ने यस नगरपालिकाको प्रायजसो भू–भाग पहाडी क्षेत्रले ढाकेको छ भने केहीभाग टार बेसीले ढाकेको छ। पृथ्वीनारायणको नामबाट यस नगरपालिकाको नाम पृथ्वीनारायण नगरपालिका राखिएको थियो जसलाई पछि गोरखा नगरपालिका नामकरण गरिएको हो। ऐतिहासिक गोरखा दरबार बजारको माथिल्लो टाकुरामा अवस्थित छ। तल्लो दरबार, सङ्ग्राहलय, बजार छेउको तल्लो दरबारमा छ। गोरखा जिल्लाको सदरमुकाम समेत रहेकाले यहाँ सबै जिल्ला स्तरीय कार्यालयहरू रहेका छन्।
इतिहास

प्राचीन गोरखा राज्य खडा भएको स्थान नै वर्तमानको गोरखा नगरपालिका हो। द्रव्य शाहद्वारा वि.सं. १६१६ मा स्थापना भएको गोरखा राज्य भविष्यमा बृहत् नेपाल राज्य निर्माणको केन्द्रविन्दु बनेको थियो। गोरखा राज्यको बिस्तारबाट नै कालान्तरमा नेपालको एकीकरण सम्भव भएको हो। नेपाल एकीकरणको सूत्रपातस्थल तथा पृथ्वीनारायण शाहको नाउँमा स्थापना गरिएको यस नगरपालिकालाई तत्कालिन प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईको मन्त्रिपरिषदको निर्णयानुसार गोरखा जिल्लाको नाउँबाट गोरखा नगरपालिका नामाकरण गरिएको थियो।
नगरपालिका निर्वाचन इतिहास

वि.सं. २०५४ सालमा भएको नगरपालिका निर्वाचनबाट नगरप्रमुखमा विश्वेश्वरप्रसाद कट्टेल र उप-प्रमुखमा रामशरण बस्न्यात (नेकपा एमाले) विजयी भएका थिए। वि.सं. २०७४मा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा नेपाली काँग्रेसका राजनराज पन्त नगर प्रमुख पदमा र सोही दलकी वीणाकुमारी श्रेष्ठ नगर उप-प्रमुख पदमा निर्वाचित भएका छन्।
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ५२,४६८ रहेको छ भने यहाँ १४,९८८ घरधुरी रहेका छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, गोरखा

श्रेणी:पहाडी नगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू
श्रेणी:गोरखा जिल्लाका नगरपालिकाहरू
माघ
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका नगरपालिकाहरू‎
विदुर नगरपालिका

नुवाकोट जिल्लाका २ वटा नगरपालिकाहरू मध्ये एक हो। ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका चारघरे, तुप्चे, गेर्खु, कल्याणपुर र खड्गभन्ज्याङ (४-९) गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए।
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।
यो पनि हेर्नुहोस्

* अर्जुननरसिंह केसी
* जगदीश्वर नरसिंह केसी
* केदारनरसिंह केसी
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट

श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू
श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू
भीमेश्वर नगरपालिका

भीमेश्वर नगरपालिका (पहिले 'चरिकोट') नेपालको बागमती प्रदेशमा पर्ने दोलखा जिल्लाको सदरमुकाम तथा एक नगरपालिका हो। दोलखा जिल्लाका तत्कालिन चरिकोट, दोलखा बजार, माटी र मकैवारी गाउँ विकास समितिलाई वि.सं. २०५३ माघ ११ गते मिलाएर भीमेश्वर नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो। वि.सं. २०७३ फाल्गुन २९ मा, बोच, लाकुरीडाँडा र सुष्पाक्षमावती गाविसहरू समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो। कुल ९ वडामा विभाजित यो नगरपालिकाको जनसङ्ख्या वि.सं. २०६८ सालको जनगणना अनुसार ३२,४८० रहेको छ। यो सहर १५५४ मिटरको उचाइमा अवस्थित छ। यस नगरपालिकाको केन्द्रमा रहेको चरिकोट बजार नेपालको राजधानी काठमाडौँबाट १३३ किलोमिटर उत्तरपूर्वमा अवस्थित छ।
नामकरण

यस नगरपालिकामा रहेको दोलखा भीमसेन मन्दिरको नाउँबाट यो नगरपालिकाको नामकरण गरिएको छ।
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ३४,७१२ रहेको छ भने यहाँ १०,१६४ घरधुरी रहेका छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, दोलखा


श्रेणी:दोलखा जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:पहाडी नगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू
माघ
जलेश्वर नगरपालिका

महोत्तरी जिल्लाका १० नगरपालिकाहरू मध्येको एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा साविकका पर्सा पतेली, नैन्ही र पिगौना गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए।
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ६३,८०२ रहेको छ भने यहाँ १०,०५० घरधुरी रहेका छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, महोत्तरी


श्रेणी:महोत्तरी जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू
श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू
श्रेणी:वि.सं. २०३९ मा स्थापित नगरपालिकाहरू
कलैया उपमहानगरपालिका

कलैया नेपालको मधेश प्रदेश स्थित बारा जिल्लामा पर्ने एक उपमहनगरपालिका हो। वि.सं. २०३९ सालमा नगरपालिकाको रूपमा स्थापित यो नगरलाई सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते उपमहानगरपालिका घोषणा गरेको हो। सङ्घीय राजधानी काठमाडौँबाट ३०६ किलोमिटरको दुरीमा अवस्थित यो नगरपालिका बारा जिल्लाको सदरमुकाम समेत हो। स्थापनाकालमा यस नगरपालिकाभित्र तत्कालिन कलैया, बरेवा, भवानीपुर, बैरिया, बघवन, रामपुर गाविसलाई समेटिएको थियो। कुल ११ वडामा विभाजित तत्कालिन नगरपालिकामा वि.सं. २०४७ सालमा भतौडा, ब्रह्मपुरी, विशम्भरपुर गाविस थप गरि १४ वडामा विस्तार गरेर यसको क्षेत्रफल बढाइएको थियो। साविकमा १४ वटा वडामा मात्रै सीमित रहेकोमा नेपाल सरकारले यसलाई उपमहानगरपालिकाको रूपमा स्तरोन्नति गर्दा ८ वडा गाविसहरू धर्मनगर, बलिरामपुर, बघवन, दोहरी, झिटकैया उत्तर, भतौडा, मोतिसर र सिसहनियालाई गाभेर २७ वटा वडा कायम गरेको थियो। ९ वटा सहरी वडाहरू र १८ वटा ग्रामिण वडाहरू रहेको यस उपमहनगरपालिकामा विगतको तथ्याङ्क अनुसार कुल ७७ किलोमिटर सडक रहेकोमा १२ किलोमिटर कालोपत्रे, ३ किलोमिटर ढलान र ३४ किलोमिटर ग्राभेल र बाँकी सडकहरू कच्ची रहेको छ।
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या १,३६,२२२ रहेको छ भने यहाँ २२,१२५ घरधुरी रहेका छन्।
ऐतिहासिक, धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थल

यहाँका महत्वपूर्ण धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरूमा सिद्धेश्वर मन्दिर, राजदेवी मन्दिर, नुतनदेवी मन्दिर, मुक्तेश्वर मन्दिर, राधाकृष्ण मन्दिर, महावीर मन्दिर, बुद्ध मन्दिर, चिमनीमाई मन्दिर, बेलपाती मन्दिर, मस्जिद, बौद्धिमाई मन्दिर, हनुमान मन्दिर, रामराजा दरबार, सिद्धेश्वर मा.वि., रामजानकी मन्दिर, बरेवा हरियाली पार्क, रामपुरको पोखरी, लङ्गडा पोखरी, बावन बिगाहा फुलबारी, गढीमाई मन्दिर (७ किलोमिटर पूर्व) रहेका छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:बारा जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपालका पूर्व नगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपालका उपमहानगरपालिकाहरू
श्रेणी:वि.सं. २०३९ मा स्थापित नगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू
इनरुवा नगरपालिका

इनरूवा नगरपालिका कोशी प्रदेशको सुनसरी जिल्लामा पर्ने एक नगरपालिका तथा जिल्लाको सदरमुकाम हो। यो नगरपालिका सुनसरी नदिको किनारमा, पूर्व पश्चिम लोकमार्गको दक्षिणमा अवस्थित छ। २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा साविकका मधेशा, चाँदबेला, बबिया, डुम्राहा (२,७-९) र जल्पापुर गाविसहरूलाई यसमा गाभिएको थियो।

भौगोलिक सिमाङ्कन अनुसार पूर्वमा गढी र पश्चिममा भोक्राहा नरसिंह गाउँपालिका, उत्तरमा इटहरी उपमहानगरपालिका र रामधुनी नगरपालिका तथा दक्षिणमा हरिनगर गाउँपालिकाले घेरिएको छ। यो नगरपालिकालाई राजनीतिक हिसाबले १० वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ।
जनसङ्ख्या

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ७४,९१४ रहेको छ भने यहाँ १६,०२९ घरधुरी रहेका छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सुनसरी जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू
श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू
प्रतापसिंह शाह

प्रताप सिंह शाह पृथ्वी नारायण शाहका जेठा छोरा थिए। २७ वर्षको उमेरमा राजा भएका यिनी पनि पिता झैं चरम महत्त्वाकांक्षी र तेजस्वी थिए। अत्यन्तै छोटो शासनकालमा प्रतापसिंह शाहले केही महत्त्वका काम गरेका हुनाले उनको इतिहासमा राम्रै स्थान मिलेको छ। उनले तिब्बत र भारत संगको व्यापार स्थिर गराइदिए। अङ्ग्रेजहरु मैसूर दमन गर्नमा लागेका मौकामा चितवनलाई आफ्नो अधिकारमा लिए। राज्यको उन्नतिमा योगदान दिने हस्तिहरूलाई पुरस्कृत गरी उनीहरूको हौसला बढाए। तर नेपाल दरबारका पाइनदार पुराना प्रशिक्षित भारदारलाई दुर्बल बनाउनमा उनी अगाडि देखिए।
प्रारम्भिक जीवन

युवराज प्रतापसिंह शाहलाई शिक्षादिक्षा दिन भनी श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहले पं. वज्रनाथ पौडेललाई काममा खटाएका थिए। पं वज्रनाथ पौडेल एक आज्ञाकारी विद्धान हुनाले युवराज प्रतापसिंहको शाहको रुचि जता लाग्यो उतै ध्यान दिनु राजकाजका गुरुजीका कर्तव्य सम्झन्थे।
राज्यकाल

यिनको समयमा भुवनेश्वर, कविलासी, विजयपुर, तनहुँ , सुमेस्वर जस्ता ठाउँहरू नेपाल राष्ट्रमा गाभिएका थिए । वि.सं. १८३२ मा नेपाल-तिब्बत व्यापारमा वृद्धि गरे । २ वर्ष १० महिना करिब ३ वर्षको छोटो शासन अवधि बित्न नपाउँदै यिनको देहान्त भयो । यिनले सोच-विचार नै नगरी गद्दी ताक्ने आरोपमा भाइ बहादुर शाह र काका दलमर्दन शाहलाई नजरबन्द राखे । बहादुर शाहलाई विश्वास गर्न नसक्नु यिनको ठूलो भूल थियो । पृथ्वी नारायण शाहको देहान्तपछि नेपालका राजा भएका थिए तर दुई वर्ष तीन महिनामा नै यिनको देहान्त भएपछि यिनका छोरा रण बहादुर शाहलाई राजा बनाई रानी राजेन्द्र लक्ष्मी र राजकुमार बहादुर शाहले नायब भई राज्य सञ्चालन गरेका थिए।
मृत्यु

उनको रक्तस्रावले गर्दा १८३४ मङ्सिर महिनामा मृत्यु भयो। उनको लास सँगै आठओटी केटीहरू सती गए। प्रतापसिंह शाहको क्रियाकाज दलजित शाहले गरे, गर्नुपर्ने बहादुर शाहले थियो, तर पाएनन् ।
सन्तानहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपाली राजाहरू
श्रेणी:हिन्दु राजाहरू
श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू
श्रेणी:खस जाति
श्रेणी:सन् १७५१ मा जन्म
श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू
गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह

गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह नेपालका चौथो राजा थिए। वि.सं. १८५४ मा पिता रणबहादुर शाह र माता कान्तिमतिका सुपुत्रका रूपमा जन्मेका श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह आफ्ना बाबु जीवित हुँदाहुँदै पनि डेढ वर्षको अल्पायुमै नेपालका राजा भएका थिए। वि.सं. १८५५ मा राजा भएका उनको अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा निधन भएको थियो।

गीर्वाणयुद्ध विक्रमलाई पठनपाठनको पाठ्यक्रम निर्माण गरी राजगुरु रङ्गनाथ पौडेलले राजविधानसार भन्ने ग्रन्थ तयार गरी पढाउने काम भएको थियो। उनले वि.सं. १८६९ मा प्रकाण्ड विद्वानहरूका सल्लाहले (राजगुरु रङ्गनाथ पौडेल लगायत) आर्य सनातन धर्मको नीतिनियम कर्म गर्दा
हिन्दु परम्परागत शास्त्र विधि नछोडी कर्मको फल पाउनका निमित्त सत्कर्म-रत्नावली नामक ग्रन्थको रचना गरेका थिए। उनकाे पालामा सुगाैलि सन्धि भएकाे थियाे । उनकाे निधन सितला राेगका कारण१८७३ मा भएको थियोे ।
मुख्य घटनाहरू

यिनको पालामा नेपालको सिमाना, रणबहादुर शाहको हत्या र सुगौली सन्धी भएका थिए। बेलायती शक्ति र भोटर्फको शक्तिमा व्यापक रूपमा विस्तार भएको अवस्थामा पनि भीमसेन थापा जस्ता मुख्तियार भएको कारण यिनले शासन गर्न सके। यिनको शासनकालमा भएको सुगौली सन्धि नेपालको इतिहासमा प्रसिद्ध छ।

यिनले वीर विक्रमको उपाधि धारण गरेका थिए।
राज्याभिषेक

रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी कान्तिवतीको जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाहलाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको मान्यता दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा पृथ्वीपाल सेनका हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए। उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए।
नेपालको महाभारत
रणबहादुर शाहको हत्या
पहिलो भण्डारखाल पर्व

भण्डारखाल पर्व

वि.सं १८६३ वैशाखमा हनुमानढोकाको भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक नियतले रणबहादुर शाहको हत्याको अनुसन्धानमा चौतारिया शेरबहादुर शाह, त्रिभुवन खवास, पाल्पाका राजा पृथ्वीपाल सेन लगायत ९३ जनाको हत्या भयो। आफ्ना प्रायः सबै विरोधीको एकै पटक संहार पूरा गरी काजी भीमसेन थापा अब नेपाल अधिराज्यका एक मात्र निष्कण्टक अधिनायक बने। यिनको स्वेच्छाचारिता माथि अङ्कुश लगाउन सक्ने व्यक्ति नेपालमा अब कोही पनि बाँकी थिएन। यसपछि भीमसेन थापाले बालक राजा श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाहबाट मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिको पद पनि प्राप्त गरे। "अब उप्रान्त अधिराज्यका चौतारा तथा काजी सबैले मुखियार भीमसेन थापाले लगाए अह्राए अनुसारका कामकाज गर्नू" भन्ने लालमोहर गराएर, आफ्नो अनुकुल रहेकी स्वामी महाराज रणबहादुर शाहकी नवविवाहिता किशोरी रानी ललितत्रिपुरा सुन्दरीलाई भने सती जान बाट रोकी राजमाताको हैसियत प्रदान गरेर यिनैलाई बालक राजा गीर्वाण युद्ध विक्रमको संरक्षिकाका रूपमा नियुक्त गर्न पनि यिनी सफल भए।
नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध
सुगौली सन्धि
मृत्यु

यिनको मृत्यु अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा विफरको कारणले भएको थियो।

उनको मृत्यु भएको १८ दिनसम्म नेपालको राजसिंसासन खाली राखियो र १८ दिन पछि मात्र उनको छोरा युवराज राजेन्द्रको राज्यरोहण गराइयो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

|-


श्रेणी:हिन्दु राजाहरू
श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू
श्रेणी:खस जाति
श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू
सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह

श्री ५ सुरेन्द्रको जन्म वि.सं. १८८३ आश्विन २० गते श्री ५ राजेन्द्रका पुत्रका रूपमा भएको थियो । यिनलाई सानै उमेरमा राजप्रतिनिधिको रूपमा राजगद्दीमा राखेर उनका पिता श्री ५ राजेन्द्र विक्रम शाह काशी गए । भनिन्छ एक समय यिनले पागल जस्तै भएर काठमाडौंका मानिसलाई असाध्यै दुःख दिएका थिए । श्री ५ राजेन्द्र काशीमा बस्दा षड्यन्त्र गरेको अभियोमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणाले श्री ५ राजेन्द्रलाई सत्ताच्युत गरी वि.सं. १९०४ वैशाख ३ गतेका दिन जबर्जस्ती यिनलाई जंगबहादुरले राजसिंहानसमा बसाए । पञ्जापत्र बनाई सम्पूर्ण अधिकार श्री ५बाट श्री ३ मा सारी शुरूका दिनमा बेलायती र राणाहरू विरूद्ध रहेका यी राजापछि असहाय भए र वि.सं. १९३८ मा यिनको निधन भयो ।
प्रारम्भिक वर्ष

युवराज सुरेन्द्र सन्की स्वभावका थिए । आमा साम्राज्य लक्ष्मी देवी शाहको मृत्युपछी एक समय यिनले पागल जस्तै भएर काठमाडौंका मानिसलाई असाध्यै दुःख दिएका थिए । जङ्ग बहादुर कुँवर उनको अङरक्षक रहदा जङ्ग ले साहसिक र खतरनाक आदेशहरू पालना गर्नु पर्यो । उनले त्रिसुलि नदिमा घोडा सहित कुद्ने, धरहराबाट हाम फाल्ने, बाह्र वर्षे इनारमा हामफाल्ने जस्ता आदेश मान्नु परेको थियो ।

रानी राज्यलक्ष्मीदेवी युवराज सुरेन्द्रलाई हटाएर आफ्ना छोरा राजकुमार रणेन्द्रलाई राजा बनाउन चाहन्थिन् । प्रधानमन्त्री माथवर सिंह थापाले युवराज सुरेन्द्रको हत्या गर्न अस्विकार गरे पछि उनकै भान्जा जंगबहादुरद्वारा उनको हत्या गराइन् ।

उनलाई राजा बन्नबाट रोक्ने रानीको प्रयासकै कारणले माथवर सिंह थाप मुख्तियार बन्नु, माथवरसिंहको हत्या हुनु, गगनसिंह र रानीको सम्बन्ध नजिकिनु, गगनसिंह हत्या, कोत पर्व, भण्डारखाल पर्व जस्ता घटनाहरू घटे ।
नानी महाराज

जेठी महारानी साम्राज्यलक्ष्मीको मृत्युपछि युवराजधिराजको उग्र स्वभाव बढ्दै गएकोमा राजा श्री ५ राजेन्द्रबाट वि.सं. १८९९ मा "नानी महाराजधिराज" पदवी दिई उनको चित्त बुझाउन शासनमा सरिक गराए। त्यो कार्यबाट भारदारहरूलाई कसको आज्ञा पालन गर्ने श्री ५ को, श्री ५ नानी महारजको वा श्री ५ कान्छी महारानीको ? भन्ने जटिल समस्या प्रशासनमा आइपर्यो। त्यही वर्षको पौषमा महिनामा भारदारहरूले सल्लाह गरी श्री ५ युवराजधिराजको अत्याचारको सिकायत श्री ५ राजेन्द्र सामु गरे। त्यतिले पनि केही असर नपरेकाले भारदारहरूले जुलुस गरी हनुमानढोका राजदरबारमा पुगी राज्यको अधिकार एकै जनाका हातमा राख्नुपर्ने लिखित विन्तिपत्र चढाए। तदनुसार श्री ५ राजेन्द्रले वि सं १८९९ (५ जनवरी) का दिन आफूले समेत श्री ५ महारानी राज्यलक्ष्मीदेवीको आज्ञा पालन गर्ने गरी सम्पूर्ण राजकीय अधिकार कान्छी रानीलाई समर्पण गरे। त्यसमा महारानीलाई पूर्ण अधिकार दिँदै केवल राजपरिवारलाई सजाय गर्न नपाउने कुरा थियो।
राज प्रतिनिधि
राज्याविषेक

वि.सं. १९०४ वैशाख ३१ गते जङबहादुरले श्री ५ राजेन्द्रलाई पदच्युत गरी श्री ५ सुरेन्द्रलाई गद्दीमा राखे (ई. १२ मे १८४७)। वि.सं. १९०४ आश्विनमा श्री ५ सुरेन्द्रको पदलाई इष्ट इन्डिया कम्पनीले मान्यता गर्यो (ई. अक्टोबर १, १८४७)
अलौ पर्व
मृत्यु

वि.सं. १९३८मा जेठ ६ मा यिनको निधन भयो । यिनका नाति बालक युवराज श्री ५ पृथीवीरविक्रम शाह नेपाल अधिराज्यको राजसिंहासनमा राखिए। यसको करिब दुई महिना पछि नजरबन्दमा राखिएका उनका पिता राजा राजेन्द्रको १९३८ श्रावण ३० मा मृत्यु भयो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपाली राजाहरू
श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:शाहवंश
श्रेणी:हिन्दु राजाहरू
श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू
श्रेणी:खस जाति
व्याकुल माइला

thumb|व्याकुल माइला (२०२२)
जन आन्दोलन २ पछिको नयाँ राष्ट्रिय गान सयौं थुंगा फूलका हामी का रचनाकार प्रदीपकुमार राई/ व्याकुल माइला को जन्म २०२९ साल चैतमा थाक्ले-८ हिलेपानी, ओखलढुङ्गामा भएको हो। आमा धनलक्ष्मी र बुबा मानबहादुरका छोरा प्रदीपका एक दाजु, एक दिदी र एक भाइ छन्। उनको मातृभाषा वाम्बुले राई हो। अविवाहित राई कानुनशास्त्र स्नातक तथा जनप्रशासन (एमपीए) अध्ययनरत छन्। कानुनी सेवा (अधिवक्ता) का रूपमा राजधानीमा कार्यरत राईको साहित्यिक लेखन थालनी २०४६ सालमा भएको हो। उनको पहिलो प्रकाशित रचना कविता (नेपाली भाषामा) थियो, जुन समीक्षा साप्ताहिक, २०४८मा छापिएको थियो। उनका प्रकाशित रचना - कविता, गीत, गजल, लेख, निबन्ध (नेपाली र वाम्बुले राई भाषामा) छन्। उनका रचना मधुपर्क, गरिमा, समष्टि, मिर्मिरे, कविता (ने.प्र.प्र.), नव कविता, 'स्रष्टा' (कालेबुङ), 'बिन्दू' (असम), 'लिब्जु-भुम्जु', कान्तिपुर, गोरखापत्र, स्पेसटाइम, राजधानी, गोरखापत्र आदीमा छापिएका छन्। उनको प्रकाशित कृति 'नेपाली गीत सङ्ग्रह-२०५९' (दुई सय स्रष्टाका गीतिसंगालो सम्पादन) हो। उनी 'बरभञ्ज्याङ्ग' चौमासिक गोजिका, 'मानव अधिकार आवाज', 'लिब्जु-भुम्जु' त्रिभाषीय त्रैमासिक (वाम्बुले राई भाषा, साहित्य र संस्कृति प्रधान पत्रिका- र 'कौशिकी' साहित्यिक पत्रिकामा संलग्न छन्। उनी मानव अधिकारवादी युवा कानुन व्यवसाय केन्द्र (ह्युरिन्पेक), आदिवासी मानव अधिकार सरोकार केन्द्र, काठमाडौँ, कौशिकी साहित्य प्रतिष्ठान, काठमाडौँका संस्थापक सदस्य हुन् भने काठमाडौँ जिल्ला नेपाल बार एसोसियसनका साधारण सदस्य छन्। उनले लेखेको राष्ट्रिय गान यस्तो छ -
:सयौं थुङ्गा फूलका हामी, एउटै माला नेपाली
:सार्वभौम भई फैलिएका, मेची महाकाली।
:प्रकृतिका कोटीकोटी सम्पदाको आँचल
:वीरहरूका रगतले, स्वतन्त्र र अटल।
:ज्ञानभूमि, शान्तिभूमि तराई, पहाड, हिमाल
:अखण्ड यो प्यारो हाम्रो मातृभूमि नेपाल।
:बहुल जाति, भाषा, धर्म, संस्कृति छन् विशाल
:अग्रगामी राष्ट्र हाम्रो, जय जय नेपाल।

यो गान राष्ट्रिय गान छनोट समितिले २०६३ मंसिर १४मा नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण गरेको थियो। यो गान नै २०६४ वैशाखमा राष्ट्रिय गानका रूपमा छानिएको छ। राईबाहेक हरिहर तिमिल्सिनाको लेखन दोस्रा र रामप्रसाद ज्ञवालीको लेखन तेस्रो भएका थिए। ती राष्ट्रिय गीत यस्ता छन्-

दोस्रो गीत

:नेपाल हौ आमा तिमी, हामी छोराछोरी
:रंगरूप, जातधर्म, भाषा थरीथरी
:कोही बस्छौं फेदीतिर कोही टाकुरामा
:श्रमशक्ति फुलिदिन्छ हाम्रा पाखुरामा
:बुद्ध हाम्रो मुटु बनोस् सगरमाथा शिर
:चन्द्रसूर्य ध्वजा बोकी बढ्छौं लक्षतिर
:दुखसुख साझा हाम्रा बाँच्ने साझा धर्ती
:एकअर्को नेपालीमा गाँसी मायाप्रीति
:हातमाथि हात दिन्छौं मुठ्ठीमाथि मुठ्ठी
:एकताको सुगन्धमै फुल्छ हाम्रो मट्टी।

हरिहर तिमिल्सिना

तेस्रो गीत
:मेची-काली झंकृत पारी गुन्जिरहेको जागृति गान
:जनजनको मन गर्दछ नूतन, छर्दछ जीवन, भर्दछ सान
:स्वतन्त्रताले राष्ट्रियताले सम्प्रभुताले गर्वित भाल
:जय होस् मेरो जीवनमाली गौरवशाली देश नेपाल
:हिमगिरिदेखि पर्वतबेंसीसम्म तराई पौरख गान
:धर्म र जाति संस्कृतिमाथि दृष्टि भएको एक समान
:प्राकृतताले उच्च कलाले शोभित, सुन्दर शान्त विशाल
:जय होस् मेरो जीवनमाली गौरवशाली देश नेपाल

रामप्रसाद ज्ञवाली

श्रेणी:साहित्यकार
श्रेणी:राष्टिय गानहरू
श्रेणी:ओखलढुङ्गा जिल्लाका मानिसहरू
सत्चितशमशेर राणा

सत्चितशमशेर राणा (१९९०-२०६४ वैशाख २१ ) नेपाली सेनाका पूर्वप्रधानसेनापति हुन् । पाल्पामा जन्मेका राणाले २०१२ सालमा सहायक सेनानीबाट सैन्य सेवा प्रवेश गरेका थिए। २०४४ सालमा प्रधानसेनापति बनेका उनी २०४६ को जनआन्दोलनका बेला पदमै थिए ।
राजकाज

उनी विघटित राजपरिषद् स्थायी समितिका सदस्य तथा म्यान्मारका लागि नेपाली राजदूत पनि बनेका थिए। राजा ज्ञानेन्द्रको शासनमा राजपरिषद् सदस्य रहेका राणा राजा ज्ञानेन्द्रका प्रमुख राजनीतिक सल्लाहकारका रूपमा चिनिएका थिए।
क्यान्सर पीडित राणाको निधन २०६४ वैशाख २१ मा काठमाडौंको छाउनीस्थित वीरेन्द्र सैनिक अस्पतालमा भयो।
विवाद

राजाको निरंकुश शासनको पक्षमा सक्रिय रहेकाले उनी विवादित बनेका थिए। लोकतान्त्रिक आन्दोलन दबाउन भूमिका खेल्नेलाई छानबिन गरी कारबाहीको सिफारिस गर्न बनेको रायमाझी आयोगले पनि उनीसँग बयान लिएको थियो। आन्दोलन दबाउन भूमिका खेलेको उल्लेख गर्दै उनलाई कानुन बनाएर कारबाही गर्न सिफारिस गरेको थियो।


श्रेणी:नेपाली सेना
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू