JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
યુરોપ

યુરોપ પૃથ્વીના ઉત્તર ગોળાર્ધ અને મુખ્યત્વે પૂર્વ ગોળાર્ધમાં આવેલો એક ખંડ છે. તે યુરેશિયા ખંડનો મોટાભાગનો પશ્ચિમ ભાગ સમાવિષ્ટ કરે છે, અને ઉત્તરમાં આર્કટિક મહાસાગર, પશ્ચિમમાં એટલાન્ટિક મહાસાગર, દક્ષિણમાં ભૂમધ્ય સમુદ્ર અને પૂર્વમાં એશિયા ખંડ સાથે જોડાયેલ છે. યુરોપ તથા એશિયાને જુદા પાડતી કાલ્પનિક રેખા દાર્દનેલીસ, મર્મરા સમુદ્ર, બૉસફૉરસ, કાળો સમુદ્ર, કૉકસ પર્વતમાળા, કૅસ્પિયન સમુદ્ર, યુરલ નદી, યુરલ પર્વતો તથા નોવયા ઝેમ્લયાથી પસાર થાય છે.ઈ.સ. ૧૯૦૦માં, વિશ્વની વસ્તીમાં યુરોપનો હિસ્સો આશરે ૨૫% હતો.યુરોપ વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ વિશ્વનો બીજો સૌથી નાનો મહાદ્વીપ છે, તેનો વિસ્તાર 1,01,80,000 ચોરસ કિલોમીટર (39,30,000 ચોરસ માઈલ) છે, જે પૃથ્વીની સપાટીના 2% અને તેના ભૂમિ વિસ્તારના લગભગ 6.8% છે. યુરોપના 50 દેશોમાંથી, રશિયા વિસ્તાર અને વસ્તી બંનેમાં સૌથી મોટો છે, ત્યારની વેટિકન સિટી સૌથી નાનો દેશ છે. વસ્તીની દ્રષ્ટિએ યુરોપ એશિયા અને આફ્રિકા પછી ત્રીજો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો મહાદ્વીપ છે, 73.1 કરોડની વસ્તી સાથે તે વિશ્વ વસ્તીમાં લગભગ 11% નો યોગદાન આપે છે, જોકે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મતે (મધ્યમ અંદાજ), 2050 સુધીમાં વિશ્વ વસ્તીમાં યુરોપનું યોગદાન 7% પર ઘટી શકે છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અનુસાર યુરોપમાં કુલ ૪૪ દેશો છે. પ્રાચીન કાળમાં યુરોપ, ખાસ કરીને ગ્રીસ, પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનું જન્મસ્થળ હતું. મધ્યયુગમાં યુરોપે ખ્રિસ્તી ધર્મના પ્રસારમાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. ઈ.સ. ૧૬મી સદી પછીથી યુરોપે વૈશ્વિક બાબતોમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે, ખાસ કરીને ઉપનિવેશવાદની શરૂઆત પછી. ઈ.સ. ૧૬મી થી ૨૦મી સદીની વચ્ચેના સમયગાળામાં, બે અમેરિકા, આફ્રિકા, ઓશિયાનિયા અને એશિયાના મોટા વિસ્તારો યુરોપિયન દેશોના તાબા હેઠળ હતા.
ઇતિહાસ

યુરોપમાં માનવ ઈસવીસન પૂર્વે ૩૫,૦૦૦ વર્ષ પહેલાં આવ્યા. ગ્રીક (યુનાની) અને લેટિન (રોમન) રાજ્યોની સ્થાપના પ્રથમ સહસ્ત્રાબ્દીના પૂર્વાર્ધમાં થઈ. આ બંને સંસ્કૃતિઓએ આધુનિક યુરોપની સંસ્કૃતિને ઘણી રીતે પ્રભાવિત કરી છે.ઈ.પૂ. 146માં યુનાની દ્વીપકલ્પ (દ્વીપોને છોડીને) રોમન સંરક્ષણ હેઠળ આવ્યું. યુનાનનું અંતિમ પતન ઈ.પૂ. 88માં થયું જ્યારે પોન્ટસના રાજા મિથ્રિડેટ્સ ષષ્ઠે રોમ સામે વિદ્રોહ કર્યો, જ્યારે તેણે રોમન સેનાપતિ લુસિયસ કોર્નેલિયસ સુલા દ્વારા યુનાનથી બહાર ખદેડવામાં આવ્યો. ત્યારબાદ યુનાન પર ફરીથી રોમનો અધિકાર થયો અને યુનાની નગરો કયારેય તેમાંથી ઉભરી ન શક્યા.
યુરોપમાં આવેલા દેશો

thumb|250px|યુરોપની સેટેલાઈટ છબી
* આલ્બેનિયા
* આઇસલૅન્ડ
* આયરલેંડ
* ઈટલી
* ઈસ્ટોનિયા
* એન્ડોરા
* ઑસ્ટ્રિયા
* ક્રોએશિયા
* ગ્રીસ
* જર્મની
* જિબ્રાલ્ટર
* જયોર્જીયા
* ઝેક ગણરાજ્ય
* ડેન્માર્ક
* નેધરલેંડ
* નોર્વે
* પોર્ટુગલ
* પોલેંડ
* ફીનલેંડ
* ફ્રાન્સ
* બલ્ગેરિયા
* બેલારુસ
* બેલ્જિયમ
* બોસ્નિયા અને હર્જેગોવિના
* માલ્ટા
* મેસેડોનિયા
* મોન્ટેનીગ્રો
* મોનૅકો
* મોલ્દોવા
* યુક્રેન
* રશિયા
* રોમાનિયા
* લક્ઝેમ્બર્ગ
* લિથુઆનિયા
* લીચેસ્ટેઈન
* લાટવિયા
* સર્બિયા
* સાન મૅરિનો
* સાયપ્રસ
* સ્પેન
* સ્લોવાકિયા
* સ્વિડન
* સ્વિત્ઝરલેન્ડ
* હંગેરી
* ફરો દ્વિપસમુહ
સંદર્ભ

શ્રેણી:યુરોપ
શ્રેણી:વિશ્વના ખંડો
ઉત્તર અમેરિકા

thumbnail|250px|પૃથ્વી પર ઉત્તર અમેરીકાનુ સ્થાન દર્શાવતો નકશો
thumbnail|250px|ઉત્તર અમેરિકાની સેટેલાઈટ છબી

ઉત્તર અમેરિકા યુરેશીયા અને આફ્રીકા પછી દુનિયાનો ત્રીજો મોટો ખંડ છે. તેના ઉત્તરમા આર્કીટ સાગર, પૂર્વમા એટલાન્ટીક મહાસાગર, પશ્ચીમમા પ્રશાંત મહાસાગર તથા દક્ષીણમાં કૅરેબીયન સમુદ્ર આવેલા છે.
તેનું ક્ષેત્રફળ ૨૪,૨૩૦,૦૦ વર્ગ કી.મી. છે. ૨૦૦૧ પ્રમાણે તેની વસ્તી ૪૫૪,૨૨૫,૦૦૦ હતી.


*
શ્રેણી:વિશ્વના ખંડો
શ્રેણી:ખંડ
દક્ષિણ અમેરિકા

thumb|250px|પૃથ્વી પર દક્ષિણ અમેરિકાનુંં સ્થાન દર્શાવતો નકશો
thumb|250px|દક્ષિણ અમેરિકાની સેટેલાઈટ છબી
thumb|right|250px|દક્ષિણ અમેરિકાનો નકશો

દક્ષિણ અમેરિકા દક્ષિણ ગોળાર્ધનો ઉપખંડ છે. દક્ષિણ અમેરિકા એટલેન્ટિક મહાસાગર અને પ્રશાંત મહાસાગર વચ્ચે આવેલો છે. દક્ષિણ અમેરિકા ક્ષેત્રફળ અને વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ચોથો ઉપખંડ છે. દક્ષિણ અમેરિકાને ખંડ કહેવો કે ઉપખંડ કહેવો તેના માટે લોકોમાં મતભેદ છે.


*
શ્રેણી:વિશ્વના ખંડો
અફઘાનિસ્તાન

અફઘાનિસ્તાન મધ્ય એશિયાનો દેશ છે. તેની પશ્ચિમે ઈરાન, પૂર્વે અને દક્ષિણે પાકિસ્તાન, ઉત્તરે તુર્કમેનિસ્તાન, ઉઝબેકિસ્તાન અને તાજિકિસ્તાન તથા ઉત્તર-પૂર્વ ભાગમાં ચીન દેશ આવેલ છે. અફઘાનિસ્તાન દુનિયાના અવિકસિત અને આર્થિક રીતે પછાત દેશોમાંનો એક દેશ છે.
ઇતિહાસ

અફઘાનિસ્તાન પ્રાચીન કાળમાં ભારતીય સંસ્કૃતિનો ભાગ હતું. ત્યાર પછી ઉત્તરથી આવેલ મુસલમાનો ત્યાં વસ્યા હતાં. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી તે એક મુસ્લિમ રાષ્ટ્ર બન્યું જેમાં કુદરતી સંપત્તિનો લગભગ સંપૂર્ણ પણે અભાવ હતો. ઠંડા યદ્ધ દરમ્યાન સોવિયેત સંઘ એ અફઘાનિસ્તાનને પોતાનામાં સમાવી લેવાના ઘણા પ્રયત્નો કર્યા હતાં, જે અફઘાનિસ્તાન એ અમેરીકા તથા આરબ દેશોની વિવિધ પ્રકારની મદદથી, કપરી અને લોહીયાળ લડત વડે ખાળ્યા હતા. આ કાળ પછી અફઘાનિસ્તાનમાં એક ખૂબજ રૂઢીચુસ્ત અને કેટલેક અંશે ક્રૂર અને આપખુદ તાલિબાન સરકારની સ્થાપના થઇ હતી. અમેરિકા પરના ૧૧ સપ્ટેમ્બરના હુમલાના કારણે સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાએ અફઘાનિસ્તાન પર હુમલો કરી તાલિબાન સરકાર હટાવી નવા રાજ્યતંત્રની સ્થાપના કરી.
ભૂગોળ

ઈરાન તુર્કમેનિસ્તાન ઉઝબેકિસ્તાન કિર્ગિસ્તાન તાજિકિસ્તાન ચીન ભારત પાકિસ્તાન કાબુલ કંદહાર હેરાત મજાર-એ-શરીફ જલાલાબાદ કુન્દુઝ અમુ દરિયા સિંધુ હેલમંડ પામીર્સ કારાકોરમ સ્પિન ઘર હિન્દુકુશ સિસ્તાન નોશકઅફઘાનિસ્તાન દક્ષિણ-મધ્ય એશિયામાં આવેલો છે. અફઘાનિસ્તાનમાં કેન્દ્રિત આ પ્રદેશને "એશિયાનો માર્ગ" માનવામાં આવે છે, અને આ દેશને "એશિયાના હ્રદય" ઉપનામ આપવામાં આવ્યું છે.
સંદર્ભ

શ્રેણી:અફઘાનિસ્તાન
વિજ્ઞાન

thumb|307px|પરમાણુનું બૉહર મૉડેલ, વિજ્ઞાનના ઇતિહાસમાં રજૂ થયેલા અનેક વાદની જેમ પ્રયોગો દ્વારા પ્રથમ રજૂ અને પાછળથી કઇંક અંશે ખોટું સાબિત થયું હતું.
વિજ્ઞાન એટલે એક એવી પદ્ધતિ કે જેમાં ભૌતિક વિશ્વ અંગે અનુભવજન્ય જ્ઞાન મેળવી, તેનું વ્યવસ્થિત વર્ગીકરણ અને પરીક્ષણ કરી, કાર્ય-કારણની સમજૂતી આપતાં સ્પષ્ટીકરણો, સિદ્ધાંતો તથા આગાહીઓ વિકસાવવાનો પ્રયત્ન થાય છે. આધુનિક વિજ્ઞાન એ ચકાસી શકાય તેવી ધારણાઓ (testable hypotheses) અને આગાહીઓના સ્વરૂપમાં જ્ઞાનનું નિર્માણ અને આયોજન કરતી એક પદ્ધતિસરની શાખા છે.


વિજ્ઞાનમાં એકલદોકલ ઘટનાઓ કરતાં જુદી જુદી ઘટનાઓમાં દેખાતી નિયમિતતા (રેગ્યુલારિટી અથવા પેટર્ન) શોધી તેમના ખુલાસા કે સ્પષ્ટીકરણ પ્રત્યે વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવે છે.
વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રો

આધુનિક વિજ્ઞાનના મુખ્ય ત્રણ ક્ષેત્રો અસ્તિત્વ ધરાવે છે:

# નૈસર્ગિક વિજ્ઞાન (Natural Sciences): આ શાખા ભૌતિક વિશ્વનો અભ્યાસ કરે છે. જેમાં ખગોળશાસ્ત્ર, રસાયણશાસ્ત્ર, ભૌતિકશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
# સામાજિક વિજ્ઞાન (Social Sciences): આ શાખા વ્યક્તિઓ અને સમાજનો અભ્યાસ કરે છે. જેમાં સમાજશાસ્ત્ર, અર્થશાસ્ત્ર, રાજ્યશાસ્ત્ર, માનવનૃવંશશાસ્ત્ર, માનવશાસ્ત્ર વગેરેની ગણના થાય છે.
# ઔપચારિક વિજ્ઞાન (Formal Sciences): ગણિત, તર્કશાસ્ત્ર અને સૈદ્ધાંતિક કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન જેવાં શાસ્ત્રો વાસ્તવિક (એમ્પિરિકલ) હકીકતો ઉપર આધારિત ન હોવાથી તેમને ઔપચારિક વિજ્ઞાનો કહેવામાં આવે છે. આ વિષયો વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિને બદલે મુખ્યત્વે નિગમનાત્મક તર્ક (deductive reasoning) પર આધાર રાખે છે, તેથી ઘણીવાર તેમને વિજ્ઞાનની મુખ્ય શાખાઓથી અલગ ગણવામાં આવે છે.

તે જ રીતે ઈજનેરી (Engineering) અને વૈદકશાસ્ત્ર (Medicine) વગેરેને વ્યવહારુ અથવા અનુપ્રયુક્ત (Applied Science) વિજ્ઞાનો ગણવામાં આવે છે, જે વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાનનો ઉપયોગ વ્યવહારિક હેતુઓ માટે કરે છે. આમ, વિજ્ઞાનનું વિષયવસ્તુ અલગ અલગ હોવાથી વિજ્ઞાનની અનેક શાખા-પ્રશાખાઓ અસ્તિત્વમાં આવી છે, પરંતુ આ દરેક વિષયવસ્તુનો અભ્યાસ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી જ થતો આવ્યો છે તેથી તે બધા વિજ્ઞાન તરીકે જ ઓળખાય છે.
આ પણ જુઓ

* ભૌતિકશાસ્ત્ર
* રસાયણશાસ્ત્ર
* જીવશાસ્ત્ર
* ખગોળશાસ્ત્ર
સંદર્ભ

વિજ્ઞાન
ક્ષ-કિરણો

thumb|right|વિલ્હેમ રૉંજન|રૉંજને ક્ષ-કિરણો દ્વારા લીધેલી છબી
ક્ષ-કિરણો કે રૉંજન કિરણો (અંગ્રેજી:X-ray) એ એક પ્રકારના વિદ્યુત-ચુંબકીય તરંગો છે. તેની તરંગલંબાઇ ૧૦ નૅનોમીટર થી ૧૦૦ પીકોમીટર હોય છે. (આવૃત્તિ ૩૦ PHz થી ૩ EHz). ક્ષ-કિરણો મુખ્યત્વે તબીબી છબીઓ દ્વારા તબીબી નીદાન કરવા તથા ક્રીસ્ટલૉગ્રાફી માટે વપરાય છે. ક્ષ-કિરણો એક પ્રકારના આયનાઇઝીંગ વિકિરણ હોવાથી તેનો વધુ પડતો સંસર્ગ મનુષ્યો માટે હાનીકારક પણ છે.તે
બાહ્ય કડીઓ

*


શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:ભૌતિકશાસ્ત્ર
ગંગા નદી

ગંગા નદી ભારતની મહાનતમ નદીઓ માંની એક ગણાય છે. હિંદુ ધર્મમાં તે સૌથી પવિત્ર નદી છે. ગંગાનું મૂળ ઉત્તરાંચલ રાજ્યમાં હિમાલયની ગંગોત્રી હિમનદીમાં છે. શરુઆતની નદીને ભાગીરથી કહેવાય છે. દેવ પ્રયાગ નજીક તે અલકનંદા નદીને મળે છે. આ બેય નદીના સંગમ પછી તે ગંગા નદીને નામે ઓળખાય છે.

ગંગાની લંબાઇ ૨૫૧૦ કિ.મી. (૧૫૫૭ માઇલ) છે. યમુના અને ગંગા મળીને ઉતર ભારત અને બાંગ્લાદેશનાં ફળદ્રુપ અને સપાટ પ્રદેશો રચે છે અને દુનિયાની સૌથી વધુ વસ્તીને પોષણ પુરું પાડે છે. દુનિયાના ૧૨ માંથી ૧ માણસ (દુનિયાની વસ્તીના ૮.૫%) ગંગા અને યમુનાના પાણીથી સિંચાતા પ્રદેશમાં રહે છે. વસતીને લીધે પર્યાવરણ અને વનચર પ્રાણીઓનો નાશ એક ચિંતાનો વિષય બની ગયો છે.

ગંગામાં બે પ્રકારની ડોલ્ફિન માછલી મળી આવે છે - ગંગા ડોલ્ફિન અને ઇરાવાડી ડોલ્ફિન. ગંગામાં શાર્ક માછલી - ગ્લીફીસ ગંગેટિકસ - પણ મળી આવે છે - નદીના પાણીમાં શાર્ક ભાગ્યે જ મળી આવતી હોય છે.
ભૂગોળ

ગંગાનું મૂળ ઉત્તરાખંડ રાજ્યમાં હિમાલયની ગંગોત્રી હિમનદીમાં છે. શરુઆતની નદીને ભાગીરથી કહેવાય છે. દેવપ્રયાગ નજીક તે અલકનંદા નદીને મળે છે. આ બેય નદીના સંગમ પછી તે ગંગા નદીને નામે ઓળખાય છે. ગંગા હિમાલયની ખીણોમાંથી પસાર થતી હરિદ્વાર પાસે બહાર નીકળે છે. સપ્ટેમ્બરથી માર્ચ દરમિયાન અહિ ખાસ્સુ રાફટીંગ થાય છે.

ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારના સપાટ પ્રદેશોમાંથી નીકળતી ગંગા ત્યાંની મુખ્ય નદી છે. તેમાં કોશી, ગોમતી, સોણે અને યમુના ભળે છે. યમુનાનું પોતાનું મહત્વ ઘણુ છે અને તે પ્રયાગ પાસે ગંગામાં ભળે છે આથી પ્રયાગ તીર્થધામ છે. ગંગાના કિનારા પર કાનપુર, અલ્હાબાદ, વારાણસી અને પટના એવા ઔદ્યોગિક શહેરો પણ આવેલા છે.
પૌરાણિક કથા

thumb|250px|ગંગાનું પૃથ્વી પર અવતરણ, રવિવર્મા નું તૈલચિત્ર
રામાયણમાં મહર્ષિ વિશ્વામિત્ર રામ અને લક્ષ્મણને ગંગાની ઉત્પતિની વાત કરે છે. તે પ્રમાણે સગર રાજાને ૬૦,૦૦૦ પુત્રો સરખી પ્યારી પ્રજા હતી. જ્યારે સગર રાજાએ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યો ત્યારે યજ્ઞમાં બાધા નાખવા ઇન્દ્ર તે અશ્વને કપિલ મુનિના આશ્રમમાં મુકી આવ્યો. સગરના પુત્રો ઘોડાને શોધતા આશ્રમમાં ગયા અને કપિલમુનિને અશ્વ ચોરવા માટે અપમાન કર્યુ. ત્યારે કપિલ મુનિએ તેમને બાળીને મારી નાંખ્યા. સગરને આ વાતની ખબર પડી અને પોતાના પુત્રોની સદ્ગતિ માટે પ્રાર્થના કરી. ત્યારે તેમના જાણવામાં આવ્યું કે સ્વર્ગની નદી ગંગા ને જો પૃથ્વી પર લાવવામાં આવે અને તેમાં તેના પુ્ત્રોના અસ્થિ પધરાવવામાં આવે તો તેમને સદ્ગતિ મળશે. સગર પછી તેનો પુત્ર અંશુમાન પછી દીલીપ વગેરેએ ગંગાને લાવવાના પ્રયત્નો કર્યા. છેવટે ભગીરથ રાજાના તપ અને કાર્યથી ગંગા પૃથ્વી પર આવવા રાજી થઇ. પરંતુ ગંગાના પ્રવાહને જો પૃથ્વી પર રોકવામાં ન આવે તો તે પાતાળમાં જતી રહે. આથી ભગીરથે ભગવાન શંકરને ગંગાના પ્રવાહને ઝીલી લેવા વિનંતિ કરી. છેવટે ગંગા સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર ઉતરી આવી અને ભગવાન શંકરે તેને પોતાની જટામાં સમાવી લીધી. શંકરે જટામાંથી ગંગાની નાની ધારને વહાવીને પૃથ્વી પર પડવા દીધી. પછી ભગીરથ જ્યાં પણ ગયા ત્યાં ગંગા પાછળ આવતી ગઇ. રસ્તામાં જહ્નુ ઋષિના આશ્રમમાં ગંગાએ વિનાશ કર્યો આથી જહ્નુ મુનિ તેને પી ગયા અને ભગીરથની વિનંતિથી તેને પોતાના કાનમાંથી બહાર કાઢી. આમ તે જહ્નુની પુત્રી ગણાઇ અને તેનું નામ જ્હાનવી પણ પડયુ. ભગીરથ ગંગાને હિમાલયથી બંગાળ સુધી લઇ ગયા કે જ્યાં સગરના પુત્રોના અસ્થિ હતા. આમ તેમને પણ સદગતિ પ્રાપ્ત થઇ.
સંદર્ભ

શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
શ્રેણી:ભારતનાં રાષ્ટ્રચિહ્નો
વિદ્યુત-ચુંબકીય તરંગો

વિદ્યુત-ચુંબકીય તરંગો કે વિદ્યુત-ચુંબકીય કિરણો વિદ્યુત તરંગો તથા ચુંબકીય તરંગો ના સંયોગ(ચોકડી ગુણાકાર)થી રચાય છે. મેક્સવેલના સમીકરણો દ્વારા તેના ઉદ્દભવ અને પ્રસરણ વિષે સમજૂતી મેળવી શકાય છે. જેમાં વિદ્યુત તરંગ ચુંબકીય તરંગ એકબીજા થી ૯૦ અંશે (કાટ ખૂણે) અવકાશમાં પ્રસરે છે અને તેના પરિણામ રૂપે ઉર્જા તથા વેગમાનનું વહન કરે છે. પ્રકાશ પણ વિધુત-ચુંબકીય તરંગ છે.

વિદ્યુત-ચુંબકીય તરંગો તથા વિદ્યુત-ચુંબકીય કિરણો તે બે સમાનાર્થી છે. આ તરંગો કિરણ સ્વરૂપે પ્રસરતા ન હોય તો પણ તેમને કિરણ કહી શકાય છે; ઉદાહરણ તરીકે ઑપ્ટીકલ ફાઇબર માંથી વહેતો પ્રકાશ અથવા કો-ઍક્સિયલ કેબલ માંથી વહેતા સિગ્નલ.


શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
તરંગલંબાઈ

thumb|right| તરંગલંબાઇ
તરંગ પરના પુનરાવર્તન થતા (શૃંગ અથવા ગર્ત બે બિંદુઓમાંથી કોઇપણ) બે બિંદુઓ વચ્ચેના અંતરને તરંગલંબાઇ કહેવાય છે. તરંગલંબાઇને ગ્રીક મૂળાક્ષર લૅમડા (λ) દ્વારા દર્શાવાય છે.

તરંગલંબાઇ અને આવૃત્તિ વચ્ચે વ્યસ્ત સંબંધ હોય છે

* જેમ તરંગલંબાઇ વધારે તેમ આવૃત્તિ ઓછી અને જેમ તરંગલંબાઇ ઓછી તેમ આવૃત્તિ વધારે હોય છે.

જ્યારે આપણૅ પાણીમાં પથ્થર ફેંકીએ ત્યારે તેમાં વમળ ઉત્પન્ન થાય છે, જે એક તરંગનું પ્રત્યક્ષ ઉદાહરણ છે. તેવી જ રીતે દોરીમાં પણ તરંગ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ પણ જુઓ

* આવૃત્તિ
* આવર્તકાળ
* દ બ્રોગલી તરંગલંબાઇ


શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
દ્રવ્યમાન

દ્રવ્યમાન અથવા દળ () એ એક ભૌતિક રાશિ છે કે જે પદાર્થના જડત્વનું માપ દર્શાવે છે. ભૌતિક શાસ્ત્ર મુજબ ભૌતિક વસ્તુઓનો આ એક ગુણધર્મ છે. તેને m વડે દર્શાવવામાં આવે છે. જડત્વના આ ગુણધર્મને લીધે દરેક ભૌતિક પદાર્થો પોતાની ગતિના ફેરફારોનો વિરોધ કરતા હોય છે. જડત્વનું આ માપન દર્શાવતી રાશિને દ્રવ્યમાન અથવા દળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. SI માપ પદ્ધતિમાં તેનો એકમ કિલોગ્રામ છે.
વર્ણન

પ્રકાશની ઝડપની સરખામણીમાં ઓછી ઝડપથી ગતિ કરતા પદાર્થનું દ્રવ્યમાન અચળ રહે છે. પરંતુ ખૂબ ઝડપથી ગતી કરતા અથવા લગભગ પ્રકાશની ઝડપથી ગતિ કરતા પદાર્થનું દ્રવ્યમાન અચળ રહેતું નથી અને આઇન્સ્ટાઇનના સાપેક્ષવાદ મુજબ દ્રવ્યમાન, ઝડપના મૂલ્ય v સાથે નીચેના સૂત્ર પ્રમાણે બદલાય છે:

:m = \frac{m_0}{\sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}}}
અહીં એ સ્થિર દ્રવ્યમાન (rest mass) અને c પ્રકાશનો શૂન્યાવકાશમાં વેગ છે.

પદાર્થનું દ્રવ્યમાન એક સંરક્ષિત રાશિ છે, અર્થાત દ્રવ્યમાન ઉત્પન્ન થઈ શકતું નથી તથા તેનો નાશ પણ થઈ શકતો નથી. કોઈ પણ વિયુક્ત (isolated) તંત્ર માટે દ્રવ્યમાન અચળ રહે છે. તંત્રને સાપેક્ષવાદની પરિસ્થિતિ લાગુ પડતી હોય ત્યારે દ્રવ્યનું ઊર્જામાં અને ઊર્જાનું દ્રવ્યમાં રૂપાંતર થઈ શકે છે.
સંદર્ભ

શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
મહારાષ્ટ્ર

મહારાષ્ટ્ર ક્ષેત્રફળ પ્રમાણે ભારતનું ત્રીજા નંબરનું રાજ્ય છે અને વસ્તીની દ્રષ્ટીએ ઉત્તર પ્રદેશ પછી દ્વીતીય રાજ્ય છે. મહારાષ્ટ્રની સીમાએ ગુજરાત, મધ્ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, તેલંગાણા, કર્ણાટક, ગોવા તથા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ દાદરા અને નગર હવેલી આવેલા છે. પશ્ચિમ દિશામાં અરબી સમુદ્ર આવેલ છે. મુંબઇ (કે બૉમ્બે), ભારતનું સૌથી મોટું શહેર અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યનું પાટનગર છે. તે ૧૧.૨ કરોડથી વધુ રહેવાસીઓ અને તેની રાજધાની મુંબઈ તેની વસ્તી આશરે ૧.૮ કરોડ છે જે તેને ભારતમાં સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેરી વિસ્તાર બનાવે છે. નાગપુર રાજ્ય વિધાનસભાના શિયાળાના સત્રનું આયોજન કરે છે. અનેક જાણીતી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની હાજરીને લીધે પુણેને 'પૂર્વના ઓક્સફર્ડ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ગોદાવરી અને કૃષ્ણા રાજ્યની બે મુખ્ય નદીઓ છે. નર્મદા અને તાપી નદીઓ મહારાષ્ટ્ર અને મધ્યપ્રદેશ અને ગુજરાત સરહદની નજીક વહે છે.

ઋગ્વેદમાં મહારાષ્ટ્રનો ઉલ્લેખ "રાષ્ટ્ર" તરીકે, અશોકના શિલાલેખમાં "રાષ્ટ્રીક" તરીકે થયો છે. પાછળથી "મહારાષ્ટ્ર"ના નામે ઓળખાયુ, જેની નોંઘ હુએન-ત્સંગ તથા અન્ય મુસાફરોએ લીધી છે.
જિલ્લાઓ

મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં કુલ ૩૫ જિલ્લાઓ આવેલા છે.

* અકોલા જિલ્લો
* અમરાવતી જિલ્લો
* અહમદનગર જિલ્લો
* ઔરંગાબાદ જિલ્લો
* બાંદ્રા ઉપનગર જિલ્લો (શહેરી વિસ્તાર)
* બીડ જિલ્લો
* ભંડારા જિલ્લો
* બુલઢાણા જિલ્લો
* ચંદ્રપૂર જિલ્લો
* ધુલિયા જિલ્લો
* ગડચિરોલી જિલ્લો
* ગોંદિયા જિલ્લો
* હિંગોલી જિલ્લો
* જલગાંવ જિલ્લો
* જાલના જિલ્લો
* કોલ્હાપૂર જિલ્લો
* લાતૂર જિલ્લો
* મુંબઈ જિલ્લો
* નાગપૂર જિલ્લો
* નાંદેડ જિલ્લો
* નંદરબાર જિલ્લો
* નાસિક જિલ્લો
* ઉસ્માનાબાદ જિલ્લો
* પરભણી જિલ્લો
* પુના જિલ્લો
* રાયગડ જિલ્લો
* રત્નાગિરી જિલ્લો
* સાતારા જિલ્લો
* સાંગલી જિલ્લો
* સિંધુદુર્ગ જિલ્લો
* સોલાપૂર જિલ્લો
* થાણા જિલ્લો
* વર્ધા જિલ્લો
* વાશીમ જિલ્લો
* યવતમાળ જિલ્લો
સંસ્કૃતિ

મહારાષ્ટ્રીયન ખોરાક

મહારાષ્ટ્ર રાંધણકળા હળવો લઇને ખૂબ મસાલેદાર વાનગીઓ માટે એક શ્રેણી આવરી લે છે. ઘઉં, ચોખા, જુવાર, બાજરી, શાકભાજી, દાળ અને મહારાષ્ટ્રીયન ખોરાક ફળ સ્વરૂપ મુખ્ય ખોરાક છે. લોકપ્રિય વાનગીઓ કેટલાક પુરાણ પોલી, મોદક, અને બટાટા વડા સમાવેશ થાય છે.
પોશાક

પરંપરાગત રીતે મરાઠી સ્ત્રીઓ સામાન્ય રીતે ઘણી વખત સ્પષ્ટ રીતે સ્થાનિક સાંસ્કૃતિક રિવાજો મુજબ રચાયેલ સાડી પહેરતી હતી.
સંગીત અને નૃત્ય

મહારાષ્ટ્ર લોકગીતમાં સમૃદ્ધ છે. ગૂંચવણ, રોપણી, અખંડ ભારુદ અને મૂકે પ્રકારો લોકપ્રિય છે.
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

*


સરકાર
* મહારાષ્ટ્ર સરકારની અધિકૃત વેબસાઇટ
* મહારાષ્ટ્ર પ્રવાસન વિભાગની અધિકૃત વેબસાઇટ


શ્રેણી:ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો
મધ્ય પ્રદેશ

મધ્ય પ્રદેશ ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલ રાજ્ય છે. તેનું પાટનગર ભોપાલ છે. તેનું ક્ષેત્રફળ 3,08,252 ચો.કિમી. છે. છત્તીસગઢ રાજયની સ્થાપના પહેલાં મધ્ય પ્રદેશ ભારત દેશનું સૌથી મોટું રાજ્ય હતું. નવેમ્બર ૧, ૨૦૦૦ના દિવસે મધ્ય પ્રદેશના રાજ્યમાંથી કેટલોક ભાગ અલગ કરી છત્તીસગઢ રાજ્યની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.

મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યની સીમાઓ પર મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, ઉત્તર પ્રદેશ, છત્તીસગઢ તેમ જ રાજસ્થાન રાજ્યો આવેલાં છે.

મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યનું સૌથી મોટું શહેર ઈંદોર છે. રાજ્યની કુલ વસ્તી (વસ્તીગણતરી ૨૦૧૧ મુજબ) ૭,૨૬,૨૬,૮૦૯ જેટલી છે. રાજ્યની મુખ્ય ભાષા હિન્દી છે.
મધ્ય પ્રદેશની લોકસંસ્કૃતિઓ

મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યમાં પાંચ લોકસંસ્કૃતિઓનો સમાવેશ થયેલો છે. આ પાંચ સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્રો છે:

# નિમાડ
# માલવા
# બુંદેલખંડ
# બધેલખંડ
# ગ્વાલિયર
મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યના જિલ્લાઓ

મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યમાં કુલ ૫૨ જિલ્લાઓ આવેલા છે.


* અનૂપપુર જિલ્લો
* અલીરાજપુર જિલ્લો‎
* અશોકનગર જિલ્લો
* ઇન્દૌર જિલ્લો
* ઉજ્જૈન જિલ્લો
* ઉમરિયા જિલ્લો
* કટની જિલ્લો
* ખરગોન જિલ્લો
* ખંડવા જિલ્લો
* ગુના જિલ્લો
* ગ્વાલિયર જિલ્લો
* છત્તરપુર જિલ્લો
* છિન્દવાડા જિલ્લો
* જબલપુર જિલ્લો
* ઝાબુઆ જિલ્લો
* ટીકમગઢ જિલ્લો
* દતિયા જિલ્લો
* દમોહ જિલ્લો
* દેવાસ જિલ્લો
* ધાર જિલ્લો
* ડિંડોરી જિલ્લો
* નરસિંહપુર જિલ્લો
* નીમચ જિલ્લો
* પન્ના જિલ્લો
* બડવાની જિલ્લો

* બાલાઘાટ જિલ્લો
* બેતુલ જિલ્લો
* બુરહાનપુર જિલ્લો
* ભિંડ જિલ્લો
* ભોપાલ જિલ્લો
* મંડલા જિલ્લો
* મંદસૌર જિલ્લો
* મુરૈના જિલ્લો
* રતલામ જિલ્લો
* રીવા જિલ્લો
* રાજગઢ જિલ્લો
* રાયસેન જિલ્લો
* વિદિશા જિલ્લો
* સાગર જિલ્લો
* સીધી જિલ્લો
* સિવની જિલ્લો
* સિહોર જિલ્લો, મધ્ય પ્રદેશ
* સતના જિલ્લો
* શાહડોલ જિલ્લો
* શ્યોપુર જિલ્લો
* શિવપુરી જિલ્લો
* શાજાપુર જિલ્લો
* સિંગરૌલી જિલ્લો‎
* હરદા જિલ્લો
* હોશંગાબાદ જિલ્લો
સંદર્ભ

શ્રેણી:ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો
છત્તીસગઢ

છત્તીસગઢ મધ્ય પ્રદેશમાંથી વિભાજીત થયેલું ભારતનું એક રાજ્ય છે. તેની સ્થાપના નવેમ્બર ૧, ૨૦૦૦ના દિવસે કરવામાં આવી હતી. રાયપુર (છત્તીસગઢ) તેનું પાટનગર છે. કહેવાય છે કે એક સમયે છત્તીસગઢમાં ૩૬ ગઢ (કિલ્લાઓ) આવેલ હતા જેથી તેનું નામ છત્તીસગઢ પડ્યું હતું.
છત્તીસગઢ રાજ્યના જિલ્લાઓ

* કવર્ધા જિલ્લો
* કાંકેર જિલ્લો (ઉત્તર બસ્તર)
* કોરબા જિલ્લો
* કોરિયા જિલ્લો
* જશપુર જિલ્લો
* જાંજગીર-ચમ્પા જિલ્લો
* દંતેવાડા જિલ્લો (દક્ષિણ બસ્તર)
* દુર્ગ જિલ્લો
* ધમતરી જિલ્લો
* બિલાસપુર જિલ્લો, છત્તીસગઢ
* બસ્તર જિલ્લો
* મહાસમન્દ જિલ્લો
* રાજનાંદગાંવ જિલ્લો
* રાયગઢ જિલ્લો
* રાયપુર જિલ્લો
* સરગુજા જિલ્લો
આ પણ જુઓ

* છત્તીસગઢના આદિવાસી દેવીદેવતા
* વિરસા મુંડા
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

* છત્તીસગઢની અધિકૃત વેબસાઇટ
* છત્તીસગઢ એન્સાક્લોપિડીયા બ્રિટાનિકા પર.
*


શ્રેણી:ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો
જી એફ ડી એલ (GFDL)

thumb|200px|right|GNUનું ચિહ્ન (લોગો)
ગ્નુ ફ્રી ડૉક્યુમેન્ટેશન લાઇસન્સ (GNU Free Documentation License - GFDL) એ મુક્ત માહિતી માટેનું કૉપીલેફ્ટ લાઇસન્સ છે, જે ફ્રી સૉફ્ટવૅર ફાઉન્ડેશન (FSF) એ GNU પ્રૉજેક્ટ માટે તૈયાર કર્યું હતું. તે GNU GPL–ગ્નુ જી પી એલ લાઇસન્સ નો મુક્ત માહિતી માટેનો પુરક છે. તેની મૂળ સત્તાવાર વિગતો તેની અધિકૃત વેબસાઇટ પર મળી શકે છે. પર વાંચી શકાય છે.

આ લાઇસન્સને પાઠ્ય પુસ્તકો, માર્ગ દર્શિકાઓ (મૅન્યુઅલ્સ) અને અન્ય સંદર્ભ ગ્રંથો માટે બનાવવામાં આવ્યું હતું. પણ તેનો કોઇ પણ વિષય પર લખાયેલા સાહિત્ય માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે. આ લાઇસન્સ ધરાવતા કોઇ પણ સાહિત્ય ની કોઇ પણ નકલ, (સુધારો/વધારો કરેલી કે અદ્દલ) પણ આ લાઇસન્સ સાથે જ પ્રકાશિત થાય તે આ લાઇસન્સ ની જરૂરીયાત છે. આ નકલો વેચી શકાય છે પણ જો તેને મોટા પ્રમાણ માં વહેંચાઇ રહી હોય તો તેને એવા રૂપમાં પ્રકાશિત કરવી જોઇએ જેને આગળ ઉપર સહેલાઇ થી સુધારી શકાય.

વિકિપીડિયા એ GFDL વાપરતો સૌથી વિશાળ પ્રૉજેક્ટ છે.
બાહ્ય કડીઓ

* GFDL: https://www.gnu.org/licenses/fdl-1.3.html
પબ્લિક ડોમેન

પબ્લિક ડોમેન અથવા જાહેર સંપદામાં એ તમામ જ્ઞાન તથા રચનાત્મકતા (ખાસ કરીને સાહિત્ય, કલા, સંગીત, અને આવિષ્કાર)નો સમાવેશ થાય છે જેની ઉપર કોઇ પણ વ્યક્તિ કે સંસ્થા પોતાની ખાનગી માલિકી જાહેર ન કરી શકે.

આ જ્ઞાન અને રચનાત્મકતાના ગણને માનવતાનો સાંસ્કૃતિક તથા બૌદ્ધિક વારસો ગણવામાં આવે છે જેને સામાન્ય રીતે કોઇ પણ વ્યક્તિ કોઇ પણ હેતુ માટે વાપરી શકે છે.

કોઇ ચીજ જાહેર સંપદામાં ન હોવાનું કારણ તેની પર કોઇકે કરેલો પ્રકાશનાધિકાર કે પેટન્ટનો દાવો હોઇ શકે છે. અવી ખાનગી માલિકીની વસ્તુઓનો સામાન્ય જનતા સામાન્ય રીતે ફક્ત મર્યાદીત ઉપયોગ કરી શકે છે. જોકે જ્યારે પ્રકાશનાધિકાર કે અન્ય બૌદ્ધિક સંપદાને લગતાં બંધનોનો સમય પુરો થાય ત્યારે આ રચનાઓ જાહેર સંપદામાં પ્રવેશે છે અને કોઇપણ વ્યક્તિને તેનો ઉપયોગ કરવાની છૂટ મળે છે.


શ્રેણી:કાયદો
ઉચિત વપરાશ

:વિકિપીડિયા પર શું ઉચિત વપરાશ ગણાઇ શકે છે અને શું નહી તે અંગેની સામાન્ય માહિતી માટે વિકિપીડિયા:ઉચિત વપરાશ જુઓ.

ઉચિત વપરાશ નો સિદ્ધાંત તે સંયુક્ત રાજ્ય ના પ્રકાશનાધિકાર કાયદાનો એ ભાગ છે જે કૉપીરાઇટ ધરાવતી વસ્તુઓનો તેના માલિકની પરવાનગી (લાઇસન્સ) વિના ઉપયોગ કરવાની કેટલાક સ્પષ્ટ સંજોગોમાં છુટ આપે છે. "ઉચિત વપરાશ" સંયુક્ત રાજ્ય નો આગવો સિદ્ધાંત છે. fair dealing નામનો એક જુદો સિદ્ધાંત બીજા કેટલાક રાષ્ટ્રોના કાયદાઓમાં જોવા મળે છે જે ઉચિત વપરાશ (fair use) ને મળતો આવે છે.

ઉચિત વપરાશ કૉપીરાઇટ વાળી વસ્તુઓને સામાન્ય જનતા માટે કોઇની પરવાનગી વગર એ શરતે ઉપલબ્ધ કરે છે કે તેનો ઉપયોગ કૉપીરાઇટના કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરવા કરતાં વધુ કૉપીરાઇટના કાયદાનો હેતુ સાચવવા માટે થઇ રહ્યો હોય. આ હેતુ સંયુક્ત રાજ્યના બંધારણમાં આપેલી વ્યાખ્યા અનુસાર "વિજ્ઞાન અને કલાની ઉન્નતિ" ને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે (I.1.8). આ રીતે આ સિદ્ધાંત વ્યક્તિગત હેતુઓ અને કૃતિઓની નવી આવૃત્તિઓ દ્વારા થતી સામાજીક તથા સાંસ્કૃતિક પ્રગતિર્ષ વચ્ચે સમતુલા સ્થાપવાનો પ્રયત્ન કરે છે. આ સિદ્ધાંત અમુક અંશે એક પ્રકારની અભિવ્યક્તિની રક્ષા કરે છે જેને અન્ય સંજોગોમાં કૉપીરાઇટનું ખંડન ગણી શકાત; આ કારણથી આ સિદ્ધાંતને સંયુક્ત રાજ્યના બંધારણના પ્રથમ સુધારા, વાણી સ્વાતંત્ર્ય સાથે સાંકળવામાં આવે છે.
હિન્દુ-અરેબીક અંકો

rightઅરેબીક અંકો (જેને હિન્દુ અંકો કે ભારતીય અંકો પણ કહેવાય છે) એ સંખ્યા ઓના નિરૂપણ માટે સૌથી વધુ વપરાતા ચિન્હોનો સમુહ છે. આ અંકોની શોધને ગણિતના વિકાસમાં સૌથી વધુ મહત્વના પ્રદાન પૈકીનુ એક ગણવામાં આવે છે.
ઇતિહાસ

અરેબીક અંકો તરીકે જાણીતી ગણિતની આ સૌથી મહત્વની શોઘ હકીકતમાં અરબોની નહીં પણ હિન્દુઓની ગણિતને અમૂલ્ય ભેટ છે. આ અંકોનો વિકાસ ભારતમાં લગભગ ઈ.પૂ. ૪૦૦માં થયો હતો. પરંતુ હિન્દુઓની દરિયો પાર ન કરવાની માન્યતાને કારણે તેમની કોઇ પણ શોધ કે સંસ્કૃતિ હિન્દુસ્તાનની બહાર જઈ શકતી નહોતી. ભારતમાં થયેલી ગણિતની આ શોધને અરબોએ યુરોપ અને અન્ય પશ્ચિમના દેશોમાં ફેલાવી. ત્યાંથી વ્યાપક સ્વીકૃતિ મળ્યા બાદ આ અંકો અરેબીક અંકોના નામે વિશ્વમાં ફેલાયા. જો કે અરબસ્તાનમાં તો આ અંકો “ ભારતીય અંકો તરીકે ”, أرقام هندية, અર્કમ્ હિન્દિયા:) તરીકે ઓળખાયા.
ઈ.સ. ૧૦૦માં વપરાતા હિન્દુ અંકો

ઈ.પૂ. ૪૦૦માં હિન્દુ અંકો વપરાયાના પુરાવા પ્રાપ્ય છે. અન્ય સંસ્કૃતિની જેમ હિન્દુઓ વૈજ્ઞાનિક શોધોના પુરાવા રાખતા નહોતા. પરંતુ એક માન્યતા મુજબ હિન્દુઓ વૈદિકકાળથી આ અંકો વાપરતા હતા. આર્યભટ્ટના પુસ્તકોમાં સૌ પ્રથમ સંકેત "૦"નો ઉપયોગ શૂન્યના નિરૂપણ માટે મળતો હોવાથી ૦ને આર્યભટ્ટની શોધ ગણવામાં આવે છે. ભાસ્કરાચાર્ય – ૨ ના સમય (૧૭મી સદી) દરમિયાન દશાંકી (૧૦ને પાયા તરીકે લઇને બનેલી) પદ્ધતિનો ૯ ચિહ્નો સાથે ભારતમાં બહોળો ઉપયોગ થવા લાગ્યો. આ પદ્ધતિમાં શૂન્યને એક ટપકાં દ્વારા દર્શાવવામાં આવતો હતો. (જુઓ વાસવદત્ત સુબન્ધુ, કે બ્રહ્મગુપ્ત દ્વારા વ્યાખ્યા). એક મત મુજબ, કદાચ શૂન્યના ચિહ્નની શોધ પ્રથમ સદીમાં તત્વદશર્નમાં બુદ્ધના શૂન્યતાના ખ્યાલના ઉદય દરમ્યાન થયો હશે.

અલક઼િફતીનાં ૧૨મી સદીના અંતમાં લખાયેલ પુસ્તક "Chronology of the scholars" માં હિન્દુ અંકો અરબસ્તાન કેવી રીતે પહોંચ્યા તે અંગેની વિગતો સ્રોતના ઉલ્લેખો જોવા મળે છે.

:... સન ૭૭૬માં ભારતથી એક માણસ ખલીફા અલમન્સુરના દરબારમાં પેશ થયો. તે (અર્ધસલ્વ) સિદ્ધાંતની રીતથી અવકાશી પદાર્થોની ગતિની ગણત્રી કરવામાં ખૂબ માહિર હતો. તે અર્ધસલ્વ (મુખ્યત્વે જયા) સમીકરણો દ્વારા અડધા અંશ સુધીની ગણત્રી કરી શકતો હતો. ... આરબો પણ આવી તમામ અવકાશી ગણત્રીઓમાં માહિર થઈ શકે તેથી અલ
મન્સુરે તેની પાસેનાં પુસ્તકનો અરેબિકમાં અનુવાદ કરવાનો હુકમ આપ્યો...

ઉપરોક્ત પંક્તિઓમાં જેનો ઉલ્લેખ થયો તે પુસ્તક બ્રહ્મસ્ફુટ સિદ્ધાંત (બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિ વિષે હિન્દુ ગણિતજ્ઞ બ્રહ્મગુપ્ત દ્વારા સન ૬૨૮માં લખાયેલુ પુસ્તક) હોવાનું ઇતિહાસકારોનું માનવું છે. બ્રહ્મસ્ફુટ સિદ્ધાંતમાં દેવનાગરી લિપિમાં શૂન્યનો સંકેત વાપરવામાં આવ્યો છે.

હિન્દુ દશાંશ પદ્ધતિ ઉપર ફારસી ગણિતજ્ઞ અલ્ ખ્વારીઝમી, અબુએ સન ૮૨૫માં On the Calculation with Hindu Numerals નામનું એક પુસ્તક લખ્યું. આરબ ગણિતજ્ઞ અલ્ કિન્દીએ સન ૮૩૦માં ચાર પુસ્તકો દ્વારા હિન્દુ દશાંશ પદ્ધતિની સમજ આપી છે.
સંદર્ભ


બાહ્ય કડીઓ

*યુનીકોડ સંદર્ભ ચાર્ટ
*અરેબિક યુનીકોડ સંદર્ભ ચાર્ટ
*દેવનાગરી યુનીકોડ સંદર્ભ ચાર્ટ

*અંકોનો ઇતિહાસ:
**અંકોનો ઉદય અને વિકાસ
**ભારતીય અંકો
**Arabic અંકો
**Hindu Arabic numerals

શ્રેણી:ગણિત
શ્રેણી:અંકગણિત‎
અલંગ

અલંગ (અક્ષાંશ-રેખાંશ વિકિડેટા પ્રમાણે: ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના તળાજા તાલુકામાં તેમ જ અરબ સાગરમાં આવેલા ખંભાતના અખાતમાં દરિયાકિનારે આવેલું નગર છે.
જહાજવાડો

આ ગામનો જહાજવાડો વર્તમાન સમયમાં વિશ્વભરમાં જહાજ તોડવાના સ્થળ તરીકે જાણીતો થયેલ છે. અંગ્રેજી ભાષામાં અલંગને શીપીંગ બ્રેક યાર્ડ કહેવામાં આવે છે. એશીયા નું સૌથી મોટુ જહાજ ભાંગવાનુ સ્થળ અહિંયા છે, જ્યાં દરેક જાતનાં નાનાં-મોટાં જહાજો (ટેન્કર, મુસાફરવાહક, માલવાહક વગેરે) ભાંગીને દરેક ભાગ અલગ કરવામાં આવે છે.

જહાજને તોડી નાખવાથી મળતા લોખંડ, કાંચ, પ્લાસ્ટિક, એલ્યુમિનિયમ, લાકડાંનું રાચરચીલું તેમ જ અન્ય વસ્તુઓને લગતા વેપારધંધા તેમજ ઉદ્યોગો પણ અહીં વિકાસ પામ્યા છે.
આંકડાકીય માહિતી

જહાજ ભાંગવાના ઉદ્યોગમાં ૨૦૧૪ થી સતત ત્રણ વરસ નબળા ગયા હોવાનો અહેવાલ વર્તમાનપત્રમાં પ્રકાશિત થયા હતા.. એ જ અહેવાલમાં ૨૦૧૭નું વર્ષ તેજીનું છે એવો આશાવાદ પણ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો.
સંદર્ભ

શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:તળાજા તાલુકો
શ્રેણી:ભાવનગર જિલ્લો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં બંદરો