JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Oskies

Oskies is 'n Italiese taal met as kerngebied Samnium en Kampanië, die gebied van Bruttii en 'n deel van Sisilië. Saam met onder meer Umbries vorm Oskies die Sabelliese tale tak.

Oskies is bekend uit inskripsies vanaf 400 v.C.. Van die totale korpus, wat uit ongeveer 250 inskripsies bestaan, is die Tabula Bantina en die Cippus Abellanus die belangrikste. Die taal is al sedert die Oudheid uitgesterf. Dialekte van Oskies is: Samnities, Marrucinies, Paelignaans, Vestiniaans, Sabyns, Volskies en Marsies.

Oskies maak gebruik van die Latynse, Griekse en 'n eie, Oskiese alfabet.
Voorbeeld van 'n Oskiese teks (van Cippus Abellanus)

ekkum[svaí píd herieset
trííbarak[avúm tereí púd
liímítú[m] pernúm [púís
herekleís fíísnú mefi[ú
íst, ehtrad feíhúss pú[s
herekleís fíísnam amfr
et, pert víam pússtíst
paí íp íst, pústin slagím
senateís suveís tangi
núd tríbarakavúm lí
kítud. íním íúk tríba
rakkiuf pam núvlanús
tríbarakattuset íúk trí
barakkiuf íním úíttiuf
abellanúm estud. avt
púst feíhúís pús físnam am
fret, eíseí tereí nep abel
lanús nep núvlanús pídum
tríbarakattíns. avt the
savrúm púd eseí tereí íst,
pún patensíns, múíníkad ta[n
ginúd patensíns, íním píd e[íseí
thesavreí púkkapíd ee[stit
a]íttíúm alttram alttr[ús
h]erríns. avt anter slagím
a]bellanam íním núvlanam
s]úllad víú uruvú íst. edú
e]ísaí víaí mefiaí teremen
n]iú staíet.
Eksterne skakel

* Oskiese woordeskat


Kategorie:Geskiedenis van Italië
Kategorie:Italiese taal
Kategorie:Uitgestorwe tale van Europa
Heavily Indebted Poor Countries

Die Heavily Indebted Poor Countries ("Hoogsverskuldige arm lande") is 'n program wat daarna streef om die skuld van die wêreld se armste ontwikkelende lande na 'n aanvaarbare vlak terug te bring, op voorwaarde dat die regerings van die lande na behore funksioneer.

Die HIPC-inisiatief word moontlik gemaak deur die Internasionale Monetêre Fonds en die Wêreldbank, wat die program saam in 1996 opgestel het; in 1999 is dit geëvalueer en hervorm. Die einddoel van die IMF en die Wêreldbank is die bekamping van armoede.

In Junie 2005 het die ministers van finansies van die G8-lidlande ooreen gekom om $40 miljard in skuldverligting vir 18 HIPC's te bewillig voor die G8-samesprekings in Julie 2005.

Tans kom 38 lande in aanmerking vir steun, waarvan 32 suid van die Sahara lê. 27 lande het tot dusver 54 miljard dollar aan hulp ontvang:

* Benin
* Bolivia
* Burkina Faso
* Demokratiese Republiek van die Kongo
* Ethiopië
* Gambië
* Ghana
* Guinee
* Guinee-Bissau
* Guyana
* Honduras
* Kameroen
* Madagaskar
* Malawi
* Mali
* Mauritanië
* Mosambiek
* Nicaragua
* Niger
* Rwanda
* São Tomé en Principe
* Senegal
* Sierra Leone
* Tanzanië
* Tsjad
* Uganda
* Zambië
Eksterne skakels

*Amptelike HIPC Webwerf
*HIPC Debt Relief: Myths and Reality (Jan Joost Teunissen en Age Akkerman (eds.), Fondad, 2004, boek, pdf)

Kategorie:Ekonomie
Kategorie:Ontwikkelingshulp
Spaans

: Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Spanjaarde.


Spaans (español, [espaˈɲol], ) of Kastiliaans (castellano, [kasteˈʎano] ), van 'Kastilië', is 'n Romaanse taal en die derde grootste taal van die wêreld naas Engels en Chinees. Spaans word deur meer as 500 miljoen mense gepraat. Die meeste daarvan woon in Latyns-Amerika.

duimnael|links|Chronologiese kaart van die taalkundige evolusie in Suidwes-Europa tussen 1000 en 2000
Die Spaanse standaardtaal ontstaan in die 13de eeu uit die streektaal van Kastilië (die gebied rondom Toledo en Madrid).
Uitspraak van Spaans

Die uitspraak en spelling van Spaans is, in vergelyking met dié van baie ander tale, redelik eenvoudig. Die spelling is grotendeels foneties: daar is vir die grootste deel een eenduidige verhouding tussen geskrewe letters en die uitspraak van klanke.

Reëls en voorbeelde:


Die klemtoon lê op die laaste lettergreep, maar op die een na laaste as die woord op 'n klinker, -n of -s eindig. As hiervan word afgewyk word staan daar 'n aksent op die beklemtoonde klinker (bv. fármaco (geneesmiddel), Córdoba).

Wie die basisreëls van die Spaanse spelling en uitspraak leer, kan daarom na 'n bietjie oefening enige teks sonder probleme lees. Daar is egter wel verskillende Spaanse dialekte en streektale. Die uitspraak in die omgewing van die Spaanse hoofstad Madrid klink anders as dié in Andalusië, en die Spaans wat in Spanje gepraat word, klink ook anders as hoe dit in Suid- en Sentraal-Amerika gepraat word. Ook binne die Latyns-Amerikaanse lande is daar verskillende streeksvariante.

Katalaans is 'n selfstandige taal, maar verwant aan Spaans.
Geografiese verspreiding

duimnael|400px|


duimnael|400px|Verspreiding van Spaanse dialekte
duimnael|Gebruik van die terme español of castellano volgens Spaanstalige lande
'n Vergelyking tussen Spaans en ander Romaanse tale
Verwysings
Eksterne skakels

* Real Academia Española
Kentum-tale

duimnael|400px|Kaart van die benaderde omvang van die kentum- (blou) en satem-tale (rooi)

Kentum-tale, genoem na die Latynse woord centum (spreek uit as: kentoem), vorm 'n subgroep van die Indo-Europese tale, saam met die Satem-tale. Veral die westelike Indo-Europese tale behoort tot hierdie subgroep, met uitsondering van Togaars.

Die benaming word ontleen aan die verskynsel dat die Indo-Europese tale onder te verdeel is in een groep waarby die woord vir die getal 100 met velare of palatale plofklank begin (byvoorbeeld k), en in een groep waarby die woord vir 100 met 'n alveolêre of 'n palato-alveolêre frikatiewe klank begin (byvoorbeeld s of sj).
Kentum-tale (100)

* Latyn centum
* Iers cet
* Togaars kant
* Grieks hekaton (die toevoeging van he- is 'n uitsonderlike verskynsel)
* Goties hund (die h-klank is ontstaan uit 'n gewysigde k)

Die Kentum-tale is (in chronologiese volgorde):
* Anatoliese tale (uitgestorwe)
* Grieks
* Italiese en Romaanse tale
* Keltiese tale
* Germaanse tale
* Togaars

(Vir enkele ander Indo-Europese tale is te min inligting beskikbaar om in een van die subgroepe te plaas.)
Satem-tale (100)

Onder die Satem-tale val alle Indo-Iranse tale en die Baltiese en Slawiese tale (laasgenoemdes val onder die groter Balto-Slawiese taalfamilie):
* Russies sto
* Litaus šimtas
* Avesties satəm (Persies sat)
Kleinbyvreter

Die kleinbyvreter (Merops pusillus) is 'n algemene standvoël.
Identifikasie

Die voëltjie word aan sy klein, slanke grootte en helder kleure, nl. 'n geel keel, oranjebruin onderkant en feitlik reghoekige stert uitgeken. Die koppie en vlerke is groen en bruin met 'n swart bek. Die swart kraag ontbreek by die jonges en hulle onderkante is liggroen. Dit is die kleinste byvreter, ongeveer 15–17 cm lank. Beide geslagte lyk eenders. Hulle broei hoofsaaklik in sandwalle naby water, maar soms ook in die openinge van erdvarkgate. Die wyfie lê gewoonlik 6-8 ronde wit eiers waarop albei geslagte om die beurt broei.
Habitat

Hulle hou in pare of swerms naby groot riviere of by oop kolle in boomveld of bosveld. Hulle sit meestal saam op 'n lae tak of draadheining vanwaar hulle jagvlugte uitvoer. Vreet hoofsaaklik insekte, veral bye en perdebye, en raak ontslae van die angel deur die insek herhaaldelik teen 'n harde oppervlakte te slaan.
Verspreiding

Kom meestal voor in Afrika suid van die Sahara. Migrasie is beperk tot seisoenale reënvalpatrone.
Geluid

Uiter 'n rustige "tjip,tjip trriee-trriee-trriee".
Ander name

* Engelse naam: "Little Bee-eater"
Sien ook

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name
Bronnelys

* Newman se Voëls van Suider-Afrika. ISBN 1868729826


Kategorie:Byvreters
Kategorie:Voëls van die Krugerwildtuin
Kontinent

'n Kontinent of vasteland is 'n groot aaneenlopende landmassa wat 'n relatiewe selfstandige geheel vorm en natuurlike grense het. Die planeet aarde het die volgende kontinente (gelys volgens grootte):

* Asië (ongeveer 43 608 000 km²)
* Afrika (ongeveer 30 335 000 km²)
* Noord-Amerika (ongeveer 25 349 000 km²)
* Suid-Amerika (ongeveer 21 069 501 km²)
* Antarktika (ongeveer 13 661 000 km²)
* Europa (ongeveer 10 498 000 km²)
* Oseanië (ongeveer 9 008 458 km²)
Foto's


Beeld:Continentes.png|Geanimeerde kleur-kode kaart wys die onderskeie kontinente. Afhangende van die metode en model wat gebruik word, kan sekere kontinente as gekonsolideerd of verder onderverdeel beskou word. Byvoorbeeld: Eurasië word gereeld onderverdeel in Europa en Asië (rooi kleure), terwyl Noord- en Suid-Amerika somtyds as die Amerikas (groen kleure) bekend staan.
Beeld:Dymaxion 2003 animation small1.gif|Dymaxion-kaart wys landmassa as byna een aaneenlopende kontinent.
Beeld:Plates tect2 af.svg|Tektoniese plate onder die kontinente en oseane.

Aantal kontinente

Daar is verskeie maniere om die kontinente van mekaar te onderskei:
Sien ook

* Stede
* Dorpe
* Lys van hoofstede
* Land
Verwysings
Nuwe Misterianisme

Nuwe Misterianisme is 'n filosofie wat beweer dat sekere probleme (veral t.o.v. bewussyn) nooit verduidelik sal kan word nie.

Owen Flanagan stel dit in sy 1991 boek "Science of the Mind" dat sekere moderne denkers gesuggereer het dat bewussyn moontlik nooit ten volle verduidelik sal kan word nie. Flanagan vernoem die denkers "die nuwe misteriane" na 'n musiekgroep. Die term is ontleen aan 'n Japannese wetenskapfiksie rolprent: Die Misteriane. Die Ou Misteriane word beskou as die denkers deur die geskiedenis wat soortgelyke standpunte gehuldig het. Hulle sluit in Gottfried Wilhelm Leibniz, Samuel Johnson en Thomas Henry Huxley. Laasgenoemde het gesê, "Hoe kan dit wees dat enigiets so merkwaardig soos 'n staat van bewussyn toegeskryf kan word aan die irritering van senuwee weefsel? - dit is net so onaanvaarbaar as die verskyning van die genie, toe Aladdin die lamp gevryf het".

Noam Chomsky onderskei tussen probleme, wat ten minste in beginsel lyk of dit opgelos kan word deur wetenskaplike metodes en raaisels wat nie eers in beginsel opgelos kan word nie. Hy merk op dat die kognitiewe vermoëns van alle organismes aan bande gelê word deur biologie; 'n muis sal byvoorbeeld nooit kan praat nie. Sekere probleme kan dus soortgelyk bo ons vermoë wees om te verstaan.

Die term Nuwe Misterianisme word deur sommige skrywers uitgebrei om 'n breër filosofiese posisie in te sluit dat mense nie oor die intellektuele vermoë beskik om menige ingewikkelde probleme op 'n wetenskaplike vlak te verstaan nie, nie net die probleem van bewussyn nie. Hierdie beskouings is ook bekend as Anti-Konstruktiewe Naturalisme. Sterk agnostisisme word as die godsdienstige toepassing van die posisie beskou.

Colin McGinn is 'n leidende voorstander van die Nuwe Misterianisme se standpunte.

Kritici huldig die mening dat hierdie filosofie prakties nie baie behulpsaam is nie aangesien dit kapitulasie aanmoedig. Een kritikus is van mening dat die ekstreme Misterianistiese stelling dat belangrike vraagstukke vir ewig buite ons bereik is, diepgaande onbevredigend is.
Bibliografie

* McGinn, Colin – The Problem of Consciousness
* McGinn, Colin – Problems in Philosophy: the limits of enquiry
* McGinn, Colin – The Mysterious Flame
* Blackburn, Simon – Think: A compelling introduction to philosophy, Hoofstuk Twee
* Flanagan, Owen – The Science of the Mind (1991) 2ed MIT Press, Cambridge
* Horgan, John – The Undiscovered Mind (1999), Phoenix, ISBN 0-7538-1098-0

Kategorie:Filosofie
Satem-tale

duimnael|400px|Kaart van die benaderde omvang van die kentum- (blou) en satem-tale (rooi)

Die Satem-tale is genoem na die Avestiese woord satəm (honderd). Dit vorm 'n subgroep van die Indo-Europese tale, saam met die Kentum-tale. Veral die oostelike Indo-Europese tale behoort tot die subgroep, met die uitsondering van Togaars (in Wes-China) wat tot die Kentum-groep behoort.

Die benaming word ontleen aan die verskynsel dat die Indo-Europese tale onder te verdeel is in een groep waarby die woord vir die getal 100 met velare of palatale plofklank begin (byvoorbeeld k), en in een groep waarby die woord vir 100 met 'n alveolêre of 'n palato-alveolêre frikatiewe klank begin (byvoorbeeld s of sj).
Satem-tale (100)

* Russies sto
* Litaus šimtas
* Avesties satəm (Persies sat)

Die Satem-tale is (in chronologiese volgorde):
* Indo-Iranse tale
** Indiese tale
** Iranse tale
* Armeens
* Slawiese tale
* Baltiese tale
* Albanees

(Enkele ander Indo-Europese tale kan nie in een van die twee subgroepe geplaas word nie)
Kentum-tale (100)

* Latyn centum
* Iers cet
* Togaars kant
* Grieks hekaton (die toevoeging van he- is 'n uitsonderlike verskynsel)
* Goties hund (die h-klank is ontstaan uit 'n gewysigde k)


Kategorie:Indo-Europese tale
Kleinpelikaan

duimnael|Pelecanus rufescens se eiers

Die kleinpelikaan (Pelecanus rufescens) is reuse wit watervoëls met groot lywe, kort bene en gewebde voete, lang nekke, lang snawels en kaal, rekbare keelsakke onder die ondermandibel. Hulle vang vis deur in 'n swerm saam te kom en 'n skool visse na die vlak water aan te keer waar hulle dan die vís in hul keelsakke opskep. Hulle loop koddig, maar stygsweef soms sonder moeite hoog die lug in.
Identifikasie

Volwassenes in nie-broeidrag het 'n grys rugkant, terwyl die kop en onderkant gryserig-wit is. Die liggeel snawel het 'n pienk punt en die pote is vaalgeel. Hulle word in vlug aan die vlerke wat gryserig van onder is en donkergrys (nie swart nie) vlugvere van die witpelikaan (Pelecanus onocrotalus), onderskei. 'n Volwassene in broeidrag se snawelsak is 'n ryk geel kleur en die bo-mandibel het 'n pienk rand; die pote is 'n ryk oranjegeel kleur; die pienk vere op sy rug is van naby af sigbaar en het lang pluimvere op die kop. Onvolwassenes het 'n roesbruin kop, nek en rugkant, 'n wit onderkant, 'n liggeel snawel en keelsak; Hoewel baie kleiner as die witpelikaan, het die kleinpelikaan steeds 'n vlerkspan van ongeveer 2,4 m en is 1,35 m lank.
Habitat

Die pelikaan is 'n seldsame, gelokaliseerde standvoël. Sy nes bestaan uit 'n groot hoop takke en stokke, waarin twee tot drie groot wit eiers gelê word. Die kleintjies voed deur hulle koppe diep by die volwassene se bek in te steek om die kos, wat bestaan uit halfverteerde vis en amfibiese diertjies, by te kom.
Verspreiding

Bevolkings wat nes maak, kom in KwaZulu-Natal en Noord-Botswana voor; elders is dit 'n swerwer. Hulle broei in Afrika, Suid-Arabië en Madagaskar in moerasse en laagliggende mere.
Ander name

* Engels: Pink-backed pelican
* Wetenskaplike naam: Pelecanus rufescens
Sien ook

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name
Bronnelys

* Newman se Voëls van Suider-Afrika, ISBN 1-86872-982-6


Kategorie:Pelikane
Witpelikaan

duimnael|links|280px|'n Witpelikaan by Polokwane, Limpopo. Foto: Leonie Kellermann
duimnael|200px|Eier van Pelecanus onocrotalus

Die Witpelikaan is 'n voël in die pelikaanfamilie. Dit broei in moerasse en vlak mere. Die boomnes is 'n rowwe hoop van plantmateriaal.
Identifikasie

Die Witpelikaan is 'n algemene, gelokaliseerde standvoël. In nie-broeidrag word volwassenes aan hul spierwit voorkoms en grootte van kleinpelikaan, (Pelecanus rufescens), onderskei; die snawel is liggeel en pienk; díe keelsak en pote is geel. In vlug is die vlerke wit van onder, wat by die swart vlugvere afsteek. In broeidrag toon volwassenes 'n pienk blos oor die liggaam, met 'n geel vlek op die bo-bors; die bo-mandibel is steeds pienk en grys en díe keelsak is geel; die pote is pienk. 'n Onvolwassene se kop en nek is donkerig (en word al hoe ligter), sy stert en vlerke is donker-bruin en sy onderkant is gelerig. Ongeveer 1,6 m tot 1,8 m lank, met 'n vlerkspan van ongeveer 2,8 m. Onvolwasse voëls is grys met donker vlugvere. Meer as 50% van die voëls broei in die Donau-delta. Hulle migreer oor kort afstande en oorwinter in Noordoos-Afrika. In vlug is dit 'n grasieuse voël wat sy nek agtertoe hou, soos dié van 'n reier.
Habitat

Die voëls hou in swerms op eilande langs die kus (insluitend mensgemaakte guano-eilande), by riviermondings, baaie, strandmere en soms by groot damme en moerasse. Die boomnes bestaan uit 'n slordige hoop blare.
Verspreiding

Kom voor vanaf Suidoos-Europa en Asië, asook plek-plek algemeen in die omgewing van Kaapstad, by Walvisbaai en Swakopmund in Namibië en in Noord-Botswana, St. Lucia-meer en Mosambiek.
Ander name

* Engels: White Pelican
* Wetenskaplike naam: Pelecanus onocrotalus
Sien ook

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name
Bronnelys

* Newman se Voëls van Suider-Afrika; ISBN 1868729826


Kategorie:Pelikane
Griekse alfabet

Die Griekse alfabet (Grieks: Ελληνικό αλφάβητο, Ellinikó Alfávito) is gebruik om Grieks sedert ongeveer die 9de eeu v.C. te skryf. Dit is die eerste ware alfabet, een wat 'n simbool vir elke vokaal en konsonant het, en is die oudste alfabet wat steeds in gebruik is.
Ander gebruike

duimnael|links|Kaart van Europese skrifstelsels:

Die letters word ook gebruik om syfers voor te stel, net soos die Romeinse syfers. Behalwe by die skryf van moderne Grieks, word die letters ook gebruik as wiskundige simbole, by die name van deeltjies in bv. fisika, as name van sterre, in die name van tropiese siklone, en ook vir ander gebruike.
Ontstaan

Die Griekse alfabet het ontstaan as 'n aanpassing van die Fenisiese alfabet, en het weer op sy beurt aanleiding gegee tot die skep van die Latynse, Koptiese, Cyrilliese en vele ander alfabette. Die Griekse alfabet is nie verwant aan die Lineêr B en die Sipriotiese lettergreepskrif, vroeëre skryfstelsels van Grieks, nie.
Sien ook

* Geskiedenis van die alfabet
Verwysings

* Greek alphabet. (2008). Encyclopædia Britannica. Deluxe Edition. Chicago: Encyclopædia Britannica.
Eksterne skakels
Hector Pieterson

duimnael|links|Die Hector Pieterson-museum
duimnael|Die plek in Soweto waar Hector Pieterson na bewering deur die polisie geskiet is huisves nou 'n gedenkteken
duimnael|links|Die Hector Pieterson-gedenkteken in Orlando-Wes, Soweto
duimnael|Hector Pieterson se graf op die Avalon-begraafplaas in Soweto

Hector Pieterson (19 Augustus 1963 - 16 Junie 1976) het die Soweto-opstand van 1976 teen Apartheid verbeeld nadat 'n foto, geneem deur Sam Nzima, van die sterwende Hector wat deur 'n medeskolier gedra word dwarsoor die wêreld gepubliseer is. Hy is op 12-jarige ouderdom deur 'n dwaalkoeël getref en sterf nadat die polisie op betogende skoliere gevuur het. Hector het self blykbaar nie aan die betogings deelgeneem nie. Vir jare was 16 Junie (tans Jeugdag, 'n openbare vakansiedag in SA) een van die mees simboliese dae van die stryd teen apartheid.

Daar bestaan 'n algemene opvatting dat Hector die eerste kind was wat op daardie dag geskiet is, maar eintlik was dit Hastings Ndlovu, maar sý dood is deur geen fotograaf op film vasgelê nie en hy het nooit baie bekend geword nie. Toe Hector geskiet is en neergeval het op die hoek van Moema- en Vilakazistrate, is hy opgetel deur Mbuyisa Makhubo (toe 18 jaar oud), 'n medeskolier, wat saam met Hector se suster Antoinette (toe 17) in die rigting van Mzima se motor gehardloop het, waarmee hy na 'n nabygeleë kliniek gehaas is waar hy dood verklaar is. Beide Mbuyisa en Mzima is na die tyd deur die polisie geteister en moes hulle telkens ontduik. Mbuyisa se moeder het aan die Waarheids- en Versoeningskommissie vertel dat sy in 1978 'n brief van Mbuyisa uit Nigerië ontvang het maar sedertdien niks van hom gehoor het nie. Beide Hector Pieterson en Hastings Ndlovu lê begrawe in die Avalon-begraafplaas in Soweto.
Pitso of Petersen of Pieterson

Sedert Junie 1976 is Hector se van as Petersen in die pers gespel, maar die familie het aangedring daarop dat die korrekte spelling Pieterson is. Die Pietersonfamilie het oorspronklik Pitso geheet, maar het 'n Afrikaanse van aangeneem in 'n poging om as Kleurlinge geklassifiseer te word.
Omstrede hofsaak

Op 9 Augustus 2002 stel die Amerikaanse prokureur Ed Fagan 'n $50-miljard regsgeding namens die slagoffers in teen groot maatskappye wat die regering ondersteun het. Onder die eisers was Dorothy Molefi, Hector se ma. Die Suid-Afrikaanse regering, sowel as Nelson Mandela, Thabo Mbeki en Desmond Tutu het hulle hiervan gedistansieer. Fagan is bekend vir 'n string vals regsake wat hy oor menseregte-kwessies aanhangig gemaak het om maatskappye tot skikkings te dwing. Die saak is in 2004 uit die hof gegooi.
Hector Pieterson-museum

Die Hector Pieterson-museum het op 16 Junie 2002 die eerste museum geword om in Soweto te open. Dit huisves onder andere inligting oor wat tydens die Soweto-opstand gebeur het. Die museum is in Kumalostraat, Orlando-Wes in Soweto.
Verwysings
Eksterne skakels

Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste
Kategorie:Sterftes in 1976
Kategorie:Geboortes in 1964
Kategorie:Soweto
Slowaaks

: Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Slowake. Moenie verwar word met Sloweens nie.


duimnael|links|Verspreiding van Slowaakse dialekte in Slowakye
duimnael|links|Verspreiding van tale in voormalige Tsjeggo-Slowakye in 1930
Slowaaks (slovenčina, slovenský jazyk [ˈsloʋenskiː ˈjazik] ) is 'n lid van die Wes-Slawiese taalgroep. Dit word deur sowat 6,9 miljoen mense, vernaamlik in Slowakye, waar dit die amptelike taal is, gepraat, asook in kleiner taaleilande in Hongarye, Kroasië, Oekraïne, Roemenië, Serwië, Slowenië en Tsjeggië. As minderheidstaal word dit ook deur immigrante in onder andere die Verenigde State en Kanada gebesig. Sedert 1 Mei 2004 is Slowaaks een van die amptelike tale van die Europese Unie.

Slowaaks word, net soos die nou verwante Kasjoebies, Sorbies, Tsjeggies en Pools, in die Latynse Alfabet geskryf. In teenstelling met Tsjeggies, wat vandag as standaardtaal in die hele Tsjeggië gepraat word, is daar drie dialekgroepe, Wes-, Sentraal- en Oos-Slowaaks. Die moderne Slowaakse skryftaal baseer op Sentraal-Slowaaks.

Weens Slowaaks se nou verwantskap aan Tsjeggies kan Slowake en Tsjegge mekaar maklik verstaan. Amptelike dokumente wat in die een land se ampstaal uitgereik word, word in die ander land outomaties erken. Televisieprogramme word sonder vertaling of ondertitels uitgesaai. Die jongste generasie Tsjegge en Slowake vind dit wel moeiliker om mekaar te verstaan aangesien daar ná die ontbinding van Tsjeggo-Slowakye in 1993 nie meer daaglikse kontak met mekaar se tale is nie.

Spore van moderne Slowaaks kan in die 19de eeu bespeur word. Daar is egter ook spore van Oud-Slowaaks in die 11de eeu.
Alfabet

Die Slowaakse alfabet (Slowaaks: slovenská abeceda) baseer op die Latynse alfabet, waarby die 26 basiese letters deur drie digrawe (dz, dž, ch) en 17 letters met diakritiese tekens aangevul word, waaronder letters met akuut-aksentteken (dĺžeň), Haček (mäkčeň), umlaut (dve bodky of prehláska) en kappie (vokáň).

Die umlaute Ö en Ü maak nie deel uit van die Slowaakse alfabet nie, maar kom in eiename voor. Die medeklinkers Q, W en X word uitsluitlik in vreemde woorde gebruik.
Grammatika

Slowaaks is 'n hoogs flekterende taal met ses grammatikale naamvalle.
Verwysings
Eksterne skakels

Kategorie:Tale van Hongarye
Kategorie:Tale van Kroasië
Kategorie:Tale van Oekraïne
Kategorie:Tale van Roemenië
Kategorie:Tale van Serwië
Kategorie:Tale van Slowakye
Kategorie:Tale van Tsjeggië
Kategorie:Vojvodina
Kategorie:Wes-Slawiese tale