JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
බ්රි3තාන්ය්යන් මුණ ගැසිම

1762 වර්ෂයේ මැද භාගයේ රජතුමා, මදුරාසියෙහි ‍ ‍ෙෆාට් සෙන්ට් ජෝන්හි ආණ්ඩුකාරයා වු ජෝර්ජ් පිගොට් ගෙන් උදව් බලාපොරොත්තු විය. බ්රි‍තාන්ය්යට, කුරුඳු, පුවක්, ගම්මිරිස් වෙළදාමෙහි තනි ඒකාධිකාරිය තමන් සතු කර ගැනිමේ මහත් උවමනාවක් තිබු අතර ලන්දේසින් මුහුදු බඩ ප්රේදේශ වලින් පලවා හැරිමේ උවමනාවක් කන්ද උඩරට රජුටද තිබුණේය. 1762 දි උඩරට රජුට බ්රිහතාන්ය යන්ගේ උදව් ඉල්ලීමට අවශ්ය වුයේ පැරිස් ගිවිසුමෙන් පසු ලන්දේසින් විශාල හමුදා පිරිසක් ලංකාවට එවු හෙයිනි. ඔවුහු (ලන්දේසීන්) පැති 6 කින් ගොස් උඩරට යටත් කර ගැනිමට බලාපොරොත්තු වුහ. මෙම තත්වය කළින් අවබෝධ කර ගත් උඩරට රජු ලන්දේසීන් පිටමං කිරීමට උදව් ඉල්ලා මදුරාසියේ ඉංග්රී.සි ආණ්ඩුකාරයා වෙත දූතයෙකු පිටත් කර හැරියේය. උඩරට රාජ්යඉයේ, කණිෂ්ඨ, හමුදා නිලධාරියෙකු වූ එම දූතයා මදුරාසියට රහස් ගමනක් ගියේය. ඉංග්රීසසීහු එයට ප්රවතිචාර දැක්වූයේ ඔවුන්ගේ රාජ්යය සභාවේ සාමාජිකයෙකු වූ පයිබස් මහතා (Pybus) ලංකාවට එවීමෙනි.

බ්රිවතාන්යජ නැගෙනහිර ඉන්දියා සමාගමේ ලේඛකයෙකු වූ ජෝන් පයිබස් නැව් පහක් පිරිවරා ගෙන ආයුධ සන්නද්ධ 200 ක පිරිසක්ද කැටුව නුවර බලා පැමිණියේය. එම බ්රිකතාන්යච නැව් 1762 මැයි 5 දින ත්රිනකුණාමලයට පැමිණියේය. ඔත්තුකාරයන් මගින් පයිබස්ගේ පැමිණීම දැන ගත් ලන්දේසීහු පයිබස්ගේ ගමන් බිමන් ගැන සෝදිසියෙන් සිටියහ. පයිබස් ඉතා වෙහෙසකාරී වූ රහසිගත ගමනකින් පසු 1762 මැයි 24 දින උඩරට රජු හමුවූයේය. සාකච්ඡා වට කීපයක් පැවැත්වූ නමුත් අවසාන තීරණයකට එළඹීමට නොහැකි විය. පයිබස් මාසයකට පසු ආපසු පැමිණියේය. රජු ඔහුට මුද්දක්, කඩුවක්, මැණික් ගල් සහිත රන් දම්වැලක් තෑගි දුන්නේය. පයිබස් පුත්තලම් කපොල්ලෙන් ගඟ තරණය කොට ආපසු ගියේය. ඔහු සමග පැමිණි දිසාවේ, නැවේ කපිතාන් වූ සැමුවෙල් කොර්නිෂ්ට රන් දම් වැලක් සහ මුද්දක් (කීර්ති ශ්රීණ රාජසිංහ) රජුගේ නාමයෙන් තෑගි කළේය.

ජෝන් පයිබස් ඔහුගේ සටහන්වල විස්තර කරන්නේ 'රජු ඉවසිලිවන්ත ආරෝහ සම්පත්තියෙන් යුත්, වැඩ කටයුතුවලදී කඩිසර, ඡවි වර්ණයෙන් මදක් රතු පුද්ගලයෙකු' ලෙසටයි. කන්ද උඩරට වැසියන් ලන්දේසීන් සමග යුද්ධ කිරීමටත් එසේ යුද්ධ කර මාතර ලන්දේසි කොටුව අල්ලා ගැනීමටත් දැක්වූ සමත්කම් පිළිබඳව පයිබස් විෂ්මයට පත් විය. "ඔවුහු දෙදෙනෙක් හැර අනිකුත් සෑම යුරෝපියෙකුම විනාශ කළහ. ඉතිරි වූ දෙදෙනා දැන් ඒ රටෙහි සිරකරුවෝය" යනුවෙන් පයිබස් ලීවේය.

විවාහය

ඔහු 1749 දී නාඩුකට්ටු සාමි නායක්කර් නම් තැනැත්තෙකුගේ දුවක් සරණ පවා ගත්තේය. ඔහු මදුරෙයි නගරයෙන් තවත් නායක්කර් රැජිනන් තිදෙනෙකු විවාහ කරගත් නමුත් දරුවන් නොලද්දේය. එහෙත් ඔහුගේ ප්රි්යතම සිංහල කාන්තාව (යකඩ දෝලිය) ගෙන් දියණිවරු හය දෙනෙක්ද පුතුන් දෙදෙනෙකුද ලැබුවේය. මෙම යකඩ දෝලිය බින්තැන්නේ දිසාවේගේ දියණිය මෙන්ම වියපත් සහ අන්ධ මාම්පිටිය දිසාවගේ මිණිබිරිය වූවාය. ඔහුගේ පුතුන් ඔහුට පෙර මිය ගියහ. දියණියන් රජුගේ නායක්කර් ඤාතිවරු සමග විවාහ වූහ. මාම්පිටිය දිසාවගේ පුත්රගයින් සිහසුනට උරුමකම් කියූ නමුත් එය නොසලකා හැරුණි. අන්තිමට එය රජ වාසල ඒ වන විටත් සිටි රජුගේ සහෝදරයාට ලැබුණි.

1782 ජනවාරි 2 දින රජු මිය ගියේය. ඊට මාස දෙකකට පෙර අසු පිටින් වැටීමෙන් ලත් තුවාල එම මරණයට හේතු විය. ඔහුගේ අවුරුදු 35 ක් වූ රාජ්ය් කාලය මහජනයා දුටුවේ ඔහුගේ රාජ්යා සමය බෞද්ධ පුණර්ජීවනයක් ලැබූ සහ මහජන ආදරය ද ලැබුණු එකක් ලෙසයි.


http://en.wikipedia.org/wiki/Nayaks_of_Kandy#Meeting_with_the_British
හර ජාතිකත්වය

හර ජාතිකත්වය යනු දේශපාලන ජන සමාජ තුළ තීරණ ගැනීමේ දී ස්වාධීනව පත්කළ නිලධාරීන්හට හෝ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් තෝරා පත්කළ ජාත්‍යන්තර නියෝජිතයින්ට හෝ සාමාජික රාජ්‍යවල ජනයාට බලය ඇති ක්‍රමවේදයකි. සාමාජික රාජ්‍යවල ආණුඩුවලට තවමත් බලය සතුවන අතර, නමුත් මේ බලය අන් අයත් සමඟ සම්බන්ධ කරගත යුතුයි. එමඟින් තීරණ ගැනෙන්නේ බහුතර ඡන්දයෙනි. යම් තීරණයකට එළඹීමේ දී එක් රාජ්‍යයකට තවත් රාජ්‍යයක් විසින් බල කරනු ලැබීමට ඉඩ ඇත. සන්ධීය රාජ්‍යයක නොපවතින සම්පූර්ණ සෛවරීභාවයක් මෙම සාමාජික රටවලට හිමිවන අතර ඔවුන් සහභාගීවන්නේ ස්වේච්ඡාවෙනි. එමඟින් මෙම ආණ්ඩුවක ඒකකයක් ( විෂය කාරකයක්) බවට පත්වන්නේ එහි සාමාජිකත්වය දැරීම මඟිනි.
ජාත්‍යන්තර සංවිධානවල තීරණ ගැනීමේ විරුද්ධ ක්‍රමය හර ජාතික ආණ්ඩුක්‍රම වාදයයි.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Supranational
ඡායාරූප මුද්‍රණය-සැකසීම් උපකරණ

සැකසීම් උපකරණ


සැකසීමට පෙර පටලය ආලෝකයෙන් තොර කාමරයක් හෝ බහාලුමක් තුළ දී කැමරාවෙන් හා එහි කැසට්ටුවෙන්, ඔතනයෙන් හෝ දාරකයෙන් ඉවත් කර ගත යුතුය.

කුඩා පරිමාණ සැකසීම

ආධුනික සැකසීමේ දී පටලය කැමරාවෙන් ඉවත් කර ගන්නා අතර සම්පූර්ණ අඳුරේදී (සාමාන‍්‍යයෙන් අඳුරු කුටියක් තුළ (ආරක්ෂක විදුලි පහන ක්‍රියා විරහිත කර) හෝ අත් සිදුරු ඇති පාරාන්ධ බෑගයක් තුළ) රීලයකට ‍ඔතනු ලැබේ. රීලය පටලය දඟර හැඩයකින් දරා සිටින අතර එක් එක් පුඩු අතර හිඩැස් ද ඇත. මේ නිසා පටල මතුපිට හරහා රසායන ද්‍රව්‍ය නිදහසේ ගලා යා හැක. ඉන්පසු රීල විශේෂයෙන් නිර්මාණය කරන ලද පාරාන්ධ ටැංකියක් තුළ (දවල් ආලෝක සැකසුම් ටැංකි ලෙස හඳුන්වන) බහාලන අතර අවසාන සේදුම සම්පූර්ණ වන තුරු එය එහි පවතී.

තහඩු පටලවලදි ඒවා ට්‍රේ, එල්වුම් (ගැඹුරු ටැංකි තුළ දී භාවිතා වන හෝ චක්‍රීය සැකසුම් සිංගාරා තුළ දී සැකසිය හැක.

වානිජමය සැකසීම

වානිජමය සැකසීමේ දී පටලය ස්වයංක්‍රීයව හෝ ක්‍රියාකරවන්නෙකු විසින් ඉවත් කරන අතර පාරාන්ධ බෑගයක් තුළ එය බහාලනු ලැබේ. සැකසුම් යන්ත්‍රය තුළට ඇතුල් කරන්නේ එයයි. සැකසුම් යාන්ත්‍රණය, අඛණ්ඩ රේඛාවක පටල එකට පුරුද්දා ක්‍රියාත්මක වන අඛණ්ඩ පදනමක් මත ධාවනය වේ. සියළු සැකසුම් පියවර තනි සැකසුම් යන්ත්‍රයක් තුළදී ස්වයංක්‍රීයව පාලනය කරන ලද කාල, උෂ්ණත්ව හා ප්‍රතිකාරක නැවත පිරවුම් සීඝ්‍රතා සමඟ සිදු කෙරේ. පටලය හෝ මුද්‍රණ එලියට මතු වන්නේ සේදී හා වියළී වන අතර අතින් කැපීමට සූදානම් වීය. සමහරක් නූතනයන්ට පටල හා මුද්‍රණ ස්වයංක්‍රීයව කැපීම සිදු කරයි. නමුත් ඉන් සමහරක දී රාමුවේ මධ්‍යයෙන් දළ සේයා පටල කැපී යයි. මෙය හේතුව ලෙස දැක්විය හැක්කේ පටල අතර හිඩැස ඉතා පටු වීම හෝ ඡායාරූපය අඩු ආලෝකයේ දී ගැනීම හේතුවෙන් පටල කෙළවර තියුණු නොවීමයි.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Film_developing#Processing_apparatuses
ඡායාරූප මුද්‍රණය-සැකසීම

සැකසීම


ආධුනික හෝ වාණිජ මට්ටමේ යන ඕනෑම සැකසීමක දී පටලය රසායනික ගිල්වුම් තුළ බහාලනු ලැබේ. මෙම එක් එක් ගිල්වුම් සමීපව නිරීක්ෂණය කරන අතර විශේෂිත උෂ්ණත්ව හා බහාලුම් කාල පවත්වා ගනු ලැබේ. දියුණු කිරීම් ගිල්වුම් සම්මත සැකසුම් තත්වවලින් වූ වෙනස් වීම්වලට වඩා සංවේදී වන අතර (උදා- කාලය හා උෂ්ණත්වය) අනෙකුත් බහාලුම් අඩු සංවේදීතාවක් දක්වයි.

· නොපෙනෙන රූපය ලෝහක රිදී බවට හරවන විකාශකය.

· සාමාන්‍යයෙන් ඇසිටික් අම්ලයේ තනුක කරන ලද ද්‍රවණයක් මඟින් විකාශකයේ ක්‍රියාව නවතන නැවතුම් ගිල්වුම. නූතන ස්වයංක්‍රීය සැකසුම් යන්ත්‍රවලදි මෙම පියවර යාන්ත්‍රික පෘෂ්ටයකින් දියර ඉවත් කිරීමේ මිරිකීමේ රෝලර මඟින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී ඇත. කුඩා පරිමාණ අඳුරු කාමර තුළ දී නැවතුම් ගිල්වුම් බොහෝ විට යොදා ගන්නේ සිට්‍රික් අම්ලය‍හෝ වෙනත් කාබනික අම්ලයක් හෝ සරලවම ජලයයි. මෙයින් කුමක් හෝ පිළියමක් භාෂ්මික විකාශකය ඉවත් කරන අතර අම්ලය භාවිතා කිරීමේ දී භාෂ්මිකතාවය උදාසීනකරණය කර විකාශකය සැකසුම් ගිල්වුම සමඟ මිශ්‍ර වීම අවම කරයි.

· තිර කූරුව (fixer) ඉතිරි රිදී හේලයිඩ දිය කිරීම තුළින් ඡායාරූපය ස්ථිර ආලෝක සංවේදී බවට පත් කරයි. තිර කූරුව සමහරක් විට හයිපො ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. මෙය ආදි රසායන විද්‍යාඥයෙකුගේ නම වූ හයිපො සල්ෆයිඩ් හි කෙටි කළ ආකාරයකි. හයිපොසල්ෆයිඩ්, හා ‍හයිපො යන එකක් වත් නූතන රසායන විද්‍යාවේ තයෝ සල්ෆේට් හැඳින්වීමට යොදා ගනු නොලැබේ.

· ඉතිරි වී ඇති තිර කූරු ඉවත් කිරීම සඳහා පිරිසිදු ජලයෙන් සේදීම. මෙලෙස සිදු කරනු ලබන්නේ ඉතිරි වී ඇති තිර කූරු රිදී රූපය දිරාපත් කර එහි අව පැහැ ගැන්වීම් හා බොඳ වීම් ඇති කළ හැකි නිසාය. තිර කූරුවෙන් පසු සේදුම් සහායකයක් (හයිපො පිරිසිදු කාරකයක් හෝ HCA ලෙස ද හඳුන්වනු ලැබේ.)භාවිතයෙන් සේදුම් කාලය අඩු කළ හැකි අතර තිර කූරුව වඩාත් සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කර ගත හැක.

· පටල සකසනයක් තුළ දී අතිරේක අවසාන මතුවීම. මෙය අයනික නොවන ජලයෙහි තෙතමන කාරකයක් වන අතර එය වියලීම දෘඩ ජලයෙන් වියලුම් ලකුණු ඉවත් කිරීමට උදව් වේ.

· ඊට පසු පටලය දුවිලිවලින් තොර පරිසරයක දී වේලනු ලබන අතර අවසානයේ දී කපා (රෝල් පටලයක් නම්) ආරක්ෂාකාරී පොකට්ටු තුළට බහාලනු ලැබේ.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Film_developing#The_process
ශ්රී5 වික්රයමරාජසිංහ 1798-1815

ශ්රීේ වික්රයමරාජසිංහ 1798-1815

ශ්රීේ වික්රයම රාජසිංහ රජතුමා - මහනුවර අන්තිම රජු

මොහු රාජාධිරාජ සිංහ රජුගේ බිසව වූ උපේන්ද්රඅම්මාගේ සොහොයුරියගේ පුතාය. මෙම නව රජු වූ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ කලින් රජුගේ ඥාති පුත්‍රයාය. රජ වන විට වයස අවුරුදු 18 ක් වුනා පමණි. ඔහු මහනුවර නායක්කර් රජ පරපුරේ අන්තිමයා වූවා මෙන්ම ශ්රී ලංකාවේද අන්තිම රජු විය. ඔහුගේ පාලන කාලය තුළ ලංකාවේ අනිකුත් පෙදෙස්වල ද බ්රිරතාන්ය යටත් විජිතය ස්ථාපනය විය.

රාජාධි රාජසිංහගෙන් පසු රජකමට පත්වීම සඳහා තවත් අයෙකු සිටියේය. ඔහු උපේන්ද්රකම්මා බිසවගේ සහෝදරයාය. ඔහුට රජ කමේ උරුමයට වැඩි අයිතියක් තිබිණ. කෙසේ වෙතත් අගමැති පිළිමතලාවේ, දකුණු ඉන්දීය කුමාරයා රජකමට තේරුවේය. වාර්ථාවන අන්දමට ඔහු එසේ කළේ විශාල සැලසුමක් හිතේ දරා ගෙනයි. එනම් සිහසුන අනියම් වශයෙන් ලබා ගෙන ඔහුගේම වූ නව රජ පරපුරක් පවත්වාගෙන යාමය. රජකමට පත් වීමෙන් පසු තරුණ රජුට කුමණ්ත්රවණ ගණනාවකට මුහුණ දීමට සිදු විය.

අභ්යවන්තර අර්බුද

ඔහුගේ පාලන කාලය තුළදී ලන්දේසීන්ගෙන් පසු මුහුදු බඩ ප්රුදේශයේ බලය අල්ලා ගත් බ්රිේතාන්යදයෝ උඩරට රාජ්යූයේ දේශපාලන කටයුතුවලට මැදිහත් නොවූහ. එහෙත් පිළිමතලාවේ බ්රිීතාන්ය යන් සමග රහස් ගිවිසුම් පවත්වා ගෙන ගියේ බ්රිනතාන්යතයින්ට එරෙහිව ආරවුල් කිරීමට රජු පෙළඹෙන අයුරිණි. එවිට උඩරට රාජධානිය අල්ලා ගැනීමට බ්රිලතාන්යියින්ට සාධාරණ හේතුවක් ඉස්මතුවෙයි. පසුව රාජ ද්රෝබහි වීමේ හේතුව මත පිළිමතලාවේ මරා දැමීමට රජුට සිදු විය. එසේ කරන ලද්දේ ඊට පෙර එම වරද සම්බන්ධයෙන් දෙවරක් සමාව දී තිබීමෙන් පසුවයි.

අලුතෙන් අගමැති (නොහොත් පළමු අධිගාර්) පදවියට පත් වූ ඇහැළේපොල, පිළිමතලාවගේ බෑණාය. ඔහු විසින් සංවිධානය කරන ලද කැරැල්ල රජු විසින් මැඩ පැවැත්වීමෙන් පසු ඇහැළේපොල කොළඹට පලා ගොස් බ්රිලතාන්යියන් හා සම්බන්ධ වූයේය. ඔහුට යටත් වන ලෙස රජතුමා දන්වා සිටියේය. සති තුනක් ගත වීමෙන් පසුව ද ඔහු යටත් නොවීම නිසා කෝපයට පත් රජු ඔහුගේ මුළු පවුලම මරා දමන ලෙස නියෝග කළේය. මෙම දඬුවම ගැන විස්තර රට පුරා පතල කරන ලද්දේ ඒ ගැන ශෝක වූවන් විසිණි. කෙසේ වුවද මෙම තොරතුරුවල නිරවද්යපතාවය ප්රදශ්නකාරීය.

පිටුවහල් කිරීම

බ්රිවතාන්යොය හමුදාව එම අවස්ථාවේ උඩරට බලා ගමන් කළහ. ඔවුන්ගේ මෙම ගමනට රජු බලයෙන් පහ වීම අපේක්ෂා කළ මහජනතාවගේ උදව් ද ලැබිණි. රජු සිර භාරයට ගෙන රාජකීය සිරකරුවෙකු ලෙසින් මදුරාසියේ වෙල්ලෝර් කොටුව වෙත ගෙන යන ලදී. මීට රජ පවුලේ සෙස්සෝ ද ඇතුළත් වූහ.

බ්රිේතාන්යෙ රජයෙන් ඔහුට සහ බිසවුන් දෙදෙනාට දෙන ලද සුළු දීමනාවෙන් රජු ජීවත් විය. මෙම දීමනාව රජුගෙන් පසුවත් ඔහුගේ ඤාති වර්ගයාට දිගටම ගෙවා ගෙන එන ලදී. එසේ අවුරුදු 156 ක් එය ගෙවමින් සිට 1948 දී නිදහස ලැබීමත් සමග ගෙවීම නතර කරන ලදී.

http://en.wikipedia.org/wiki/Nayaks_of_Kandy#Sri_Vikrama_Rajasinha_1798-1815
විහාර සංකීර්ණ

විහාර සංකීර්ණ මනා ලෙස සැලසුම් කරන ලද්දේය. පොළොන්නරුව ආලාහන පිරිවෙන සංකීර්ණයේ ප්‍රතිමා ගෘහ සහ ස්ථූප ගොඩනංවා තිබුනේ උස් බිම්වලය. බෑවුම් පෙදෙස් වේදිකා මෙන් සකස්කර එහි භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා වාසස්ථාන වැනි ගොඩනැගිලි ඉදි කර තිබුණේය. දොරටුවෙන් ඇතුළු වන පුද්ගලයෙකුට සංකීර්ණයෙහි මුදුන් මල්කඩ වන් 'ලංකා තිලකයෙහි' සම්පූර්ණ දර්ශනයක් දැක ගන්නට ලැබුණේය.
සැලසුම්

ශ්‍රි ලාංකික භික්ෂු ආරාමවල මූලිකාංග ආවාට ගියාට පිහිටුවා ඇති බව පෙනී යන්නේ ඒවායේ සැලසුම් විවිධාකාර වීම හේතුවෙනි. 'මංජු ශ්‍රී වාස්තු විද්‍යා ශාස්ත්‍ර' අත් පිට පතෙහි මෙම සැලසුම් ගොඩනංවන ලද පදනම ගැන තොරතුරු දක්වා ඇත. මෙම ග්‍රන්ථය සංස්කෘත භාෂාවෙන් වුවද සිංහල අත් අකුරෙන් ලියා ඇත. (නමය සඳහා) නවදද වැනි වචන වලින් පෙන්වා දෙන්නේ සිංහලෙන්ද එම ග්‍රන්ථය තිබෙන බවයි. එය පස් වැනි ශත වර්ෂයේ හෝ නැතහොත් නිසැකවම 6 වැනි ශත වර්ෂයේ ලියැවුණක් ලෙස ඊ.ඩබ්ලිව්.මාරසිංහ කියයි. එය විශේෂයෙන්ම බෞද්ධ ආශ්‍රම ගැනයි. පැහැදිලිව පෙනෙන්නේ මහායාන පාර්ශවයේ කාර්යයක් ලෙසයි. ඒ හා සමාන දැනට පවතින ඉන්දීය ශාස්ත්‍රීය ලේඛන දක්නට ඇත. ඒවා ඇත්තේ හින්දු කෝවිල්වල කටයුතු සම්බන්ධයෙන් පමණි.

විකල්පයන් දෙකක් ද සමග විවිධාකාර ආරාම 12 ක සැලසුම් ග්‍රන්ථයෙහි දක්වා ඇත. සියල්ලෙහි එකතුව 24 කි. එක් එක් සැලසුම රාමුවක් තුළ අඩංගු වී තිබුණි. හස්තියාරාම සහ පද්මාරාම වැනි නම් සැලසුම්වලට යොදා තිබුණි. පබ්බත විහාර ආරාමයන් හස්තියාරාම ආකෘතිය අනුගමනය කෙරිණි. විවිධාකාර වූ තැන්වලට විවිධාකාර සැලසුම් තිබුණේය. නගරයේ, ගමේ, රාජකීය උද්‍යානයේ ගඟක් අසල, මුහුද අසබඩ, වන මැද, ප්‍රධාන පාරක් අසල, ආදී වූ විවිධාකාර ස්ථානවලට සරිලන පරිද්දෙන් විවිධාකාර සැලසුම් තිබුණි. ස්ථානයට පිවිසුම නිශ්චය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ද, එනම් උතුර දකුණ නැගෙනහිර බටහිර ආදී පැතිවලින් ද යන්න ගැන ද විස්තර දක්වා තිබුණේය. එසේ නියම කිරීම සම්බන්ධයෙන් නියමයන්ද පණවා තිබුණි. ආගමික ස්ථාන පමණක් නොව රැස්වීම් ශාලා, මලසුන්, නැටුම් ශාලා, ආරෝග්‍ය ශාලා, දාන ශාලා සහ මුළු තැන් ගෙය ආදියට ආදාල සැලසුම්වලට එක්තරා නිශ්චිත පිළිවෙලකට අනුව විශේෂිත ස්ථානයක් තිබුණේය. එබැවින් භික්ෂු ආරාමවලට නියම වූ වාස්තු විද්‍යාත්මක සැලැස්මක් තිබුණේය. විවිධාකාර ගොඩනැගිලි එක් එක් උස මට්ටම්වල පිහිටියේ වුවද ඒවා එකිනෙකට සම්බන්ධ වී තිබුණි. ‍
ඉංජිනේරු ශිල්පය

සෑම එකකටම පාහේ විශේෂ නියමයන් තිණේබු‍ය. බිම් තෝරා ගැනීම ගැන මංජු ශ්‍රී ග්‍රන්ථය උපදෙස් දී තිබේ. පසේ තත්වය ගැන සාකච්ඡා කර තිබේ. පස පරීක්ෂා කිරීම සඳහා ගත යුතු ක්‍රියා මාර්ග පෙන්වා තිබේ. එක් එක් භික්ෂු ආරාම සඳහා සුදුසු ගස් පවා යෝජනා කර ඇත. මැලියම් වර්ග පිළියෙල කිරීම සහ ආලේප කිරීම, සායම් වර්ග , බදාම පමණක් නොව ඇත් අස් රූප නෙළීම, (එම සතුන්ගේ නිවැරදි අංග ලක්ෂණ) සම්බන්ධයෙන්ද උපදෙස් සපයා ඇත. එම ග්‍රන්ථය ලඹය උපයෝගී කර ගෙන මිණුම් කටයුතු කරන ආකාරය ගැනද උපදෙස් දී තිබුණි. සුභ වේලාවන්, සුභ දවස සහ දිග ප්‍රමාණයන් ද විස්තර කර ඇත. ගොඩනැංවීම් කර ගෙන යාමේදී එක් එක් වැදගත් අවස්ථාවලදී කළ යුතු පුද පූජා චාරිත්‍ර ගැනද දක්වා තිබේ. මුල්ගල තැබිය යුත්තේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා විසිණි. ඔහු හොඳින් හැඳ පැළඳ සිටිය යුතු අතර නැගෙනහිර බලා ඒ කාර්යෙහි යෙදිය යුතුය. දොරවල් විවෘත විය යුත්තේ නිවස තුළටයත. එයින් යහපත් ප්‍රථිඵල අපේක්ෂිතයි. ප්‍රථිමා යනාදිය වැරදි ලෙස ස්ථාන ගත කර තිබේ නම් අනුග්‍රාහකයාගේ ජීවිතයට සහ සෞඛ්‍යයට එය අහිතකර ලෙස බලපානු ඇත.
ලංකා ඉතිහාසය-බ්‍රිතාන්‍යයන් මුණ ගැසිම

1762 වර්ෂයේ මැද භාගයේ රජතුමා, මදුරාසියෙහි ෆොට් සෙන්ට් ජෝන්හි ආණ්ඩුකාරයා වු ජෝර්ජ් පිගොට් ගෙන් උදව් බලාපොරොත්තු විය. බ්‍රිතාන්‍යයට, කුරුඳු, පුවක්, ගම්මිරිස් වෙළදාමෙහි තනි ඒකාධිකාරිය තමන් සතු කර ගැනිමේ මහත් උවමනාවක් තිබු අතර ලන්දේසින් මුහුදු බඩ ප්‍රදේශ වලින් පලවා හැරිමේ උවමනාවක් කන්ද උඩරට රජුටද තිබුණේය. 1762 දි උඩරට රජුට බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ උදව් ඉල්ලීමට අවශ්‍ය වුයේ පැරිස් ගිවිසුමෙන් පසු ලන්දේසින් විශාල හමුදා පිරිසක් ලංකාවට එවු හෙයිනි. ඔවුහු (ලන්දේසීන්) පැති 6 කින් ගොස් උඩරට යටත් කර ගැනිමට බලාපොරොත්තු වුහ. මෙම තත්වය කළින් අවබෝධ කර ගත් උඩරට රජු ලන්දේසීන් පිටමං කිරීමට උදව් ඉල්ලා මදුරාසියේ ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුකාරයා වෙත දූතයෙකු පිටත් කර හැරියේය. උඩරට රාජ්‍යයේ, කණිෂ්ඨ, හමුදා නිලධාරියෙකු වූ එම දූතයා මදුරාසියට රහස් ගමනක් ගියේය. ඉංග්‍රීසීහු එයට ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ ඔවුන්ගේ රාජ්‍ය සභාවේ සාමාජිකයෙකු වූ පයිබස් මහතා (Pybus) ලංකාවට එවීමෙනි.

බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර ඉන්දියා සමාගමේ ලේඛකයෙකු වූ ජෝන් පයිබස් නැව් පහක් පිරිවරා ගෙන ආයුධ සන්නද්ධ 200 ක පිරිසක්ද කැටුව නුවර බලා පැමිණියේය. එම බ්‍රිතාන්‍ය නැව් 1762 මැයි 5 දින ත්‍රිකුණාමලයට පැමිණියේය. ඔත්තුකාරයන් මගින් පයිබස්ගේ පැමිණීම දැන ගත් ලන්දේසීහු පයිබස්ගේ ගමන් බිමන් ගැන සෝදිසියෙන් සිටියහ. පයිබස් ඉතා වෙහෙසකාරී වූ රහසිගත ගමනකින් පසු 1762 මැයි 24 දින උඩරට රජු හමුවූයේය. සාකච්ඡා වට කීපයක් පැවැත්වූ නමුත් අවසාන තීරණයකට එළඹීමට නොහැකි විය. පයිබස් මාසයකට පසු ආපසු පැමිණියේය. රජු ඔහුට මුද්දක්, කඩුවක්, මැණික් ගල් සහිත රන් දම්වැලක් තෑගි දුන්නේය. පයිබස් පුත්තලම් කපොල්ලෙන් ගඟ තරණය කොට ආපසු ගියේය. ඔහු සමග පැමිණි දිසාවේ, නැවේ කපිතාන් වූ සැමුවෙල් කොර්නිෂ්ට රන් දම් වැලක් සහ මුද්දක් (කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ) රජුගේ නාමයෙන් තෑගි කළේය.

ජෝන් පයිබස් ඔහුගේ සටහන්වල විස්තර කරන්නේ 'රජු ඉවසිලිවන්ත ආරෝහ සම්පත්තියෙන් යුත්, වැඩ කටයුතුවලදී කඩිසර, ඡවි වර්ණයෙන් මදක් රතු පුද්ගලයෙකු' ලෙසටයි. කන්ද උඩරට වැසියන් ලන්දේසීන් සමග යුද්ධ කිරීමටත් එසේ යුද්ධ කර මාතර ලන්දේසි කොටුව අල්ලා ගැනීමටත් දැක්වූ සමත්කම් පිළිබඳව පයිබස් විෂ්මයට පත් විය. "ඔවුහු දෙදෙනෙක් හැර අනිකුත් සෑම යුරෝපියෙකුම විනාශ කළහ. ඉතිරි වූ දෙදෙනා දැන් ඒ රටෙහි සිරකරුවෝය" යනුවෙන් පයිබස් ලීවේය.

විවාහය

ඔහු 1749 දී නාඩුකට්ටු සාමි නායක්කර් නම් තැනැත්තෙකුගේ දුවක් සරණ පවා ගත්තේය. ඔහු මදුරෙයි නගරයෙන් තවත් නායක්කර් රැජිනන් තිදෙනෙකු විවාහ කරගත් නමුත් දරුවන් නොලද්දේය. එහෙත් ඔහුගේ ප්‍රියතම සිංහල කාන්තාව (යකඩ දෝලිය) ගෙන් දියණිවරු හය දෙනෙක්ද පුතුන් දෙදෙනෙකුද ලැබුවේය. මෙම යකඩ දෝලිය බින්තැන්නේ දිසාවේගේ දියණිය මෙන්ම වියපත් සහ අන්ධ මාම්පිටිය දිසාවගේ මිණිබිරිය වූවාය. ඔහුගේ පුතුන් ඔහුට පෙර මිය ගියහ. දියණියන් රජුගේ නායක්කර් ඤාතිවරු සමග විවාහ වූහ. මාම්පිටිය දිසාවගේ පුත්‍රයින් සිහසුනට උරුමකම් කියූ නමුත් එය නොසලකා හැරුණි. අන්තිමට එය රජ වාසල ඒ වන විටත් සිටි රජුගේ සහෝදරයාට ලැබුණි.

1782 ජනවාරි 2 දින රජු මිය ගියේය. ඊට මාස දෙකකට පෙර අසු පිටින් වැටීමෙන් ලත් තුවාල එම මරණයට හේතු විය. ඔහුගේ අවුරුදු 35 ක් වූ රාජ්‍ය කාලය මහජනයා දුටුවේ ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය බෞද්ධ පුණර්ජීවනයක් ලැබූ සහ මහජන ආදරය ද ලැබුණු එකක් ලෙසයි.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Nayaks_of_Kandy#Meeting_with_the_British
වර්ගයන්

වර්ගයන්


පෝලන්තයේ Szczecin, පිහිටි ග්‍රීස්ම රංග ශාලාව

පසුගිය කාලය පුරා සංවර්ධනය වුණු විවිධාකාරයේ රංග ශාලාවන් දැකිය හැකිය. නාට්‍යයන් හිදී ලියූ වදනට වඩා නළු නිළියන් ඉදිරිපත් කරන දෙබස වඩ‍ා වැදගත් වේ. දේශපාලනික රඟමඬල ප්‍රධාන වශයෙන් ඉලක්ක කර ගන්නේ වර්තමාන සිදුවීම් පිළිබඳව ප්‍රේක්ෂකයන් හට දැනුම ලබා දීමටයි.

නාට්‍ය




සර්ජ් සුදෙයිකින් විසින් ‘වවුල් රඟහල’ [Bat Theatre] වෙනුවෙන් නිර්මාණය කළ දැන්වීම [1922]

නාට්‍ය [සාහිත්‍යයේ සඳහන් පරිදි ‘අභිනය’] වල ප්‍රධාන වන්නේ දෙබස් වන අතර එය තිර රචනයෙන් හෝ එවෙලේ නිර්මාණය කර ඉදිරිපත් කිරිමයි‍. නාට්‍ය යන වචනයේ ඉංග්‍රීසි පදය වන ‘drama’ යන්න ග්‍රීක බසින් කැඩී ආ එකකි. එසේම අතීත ග්‍රීසියේ ‘රඟ මඬල’ යනුවෙන් ඉතිහාසයේද රංග ශාලාවන් පිළිබඳව සඳහන්ය. එම සඳහන්වලට අනුව රංග ශාලාව යනු වේදිකාවක් ඉදිරියේ අර්ධ කවාකාර ප්‍රේක්ෂකාගාරයක සිට නළු නිළියන්ගේ රංගයන් නැරඹීමට ඇති ස්ථානයයි. තවද, සංගීතමය නාට්‍යහල් ලෙසටද වර්ග වර්ග කර ඇති රංග ශාලා කොටසක් ඇති අතර ඒවායේ සංගීතය, ගීත, නැටුම් ජවනිකා හා දෙබස්වලින් පිරි නාට්‍යයන් රඟ දක්වයි. කෙසේ වෙතත් නාට්‍යහල වේදිකාවට වැඩියමක් ප්‍රේක්ෂකයාට ලබා දේ. රඟහලින් පිටුපස ඇඳුම් නිර්මාණය, වේදිකා පසුතල සහ අ‍ාලෝකකරණය යනාදී දෑ නිර්මාණය කරන අයුරුද දැක ගත හැක.

දේශපාලනික රඟමඩල

දේශපාලනික රඟමඬල සම්බන්ධව දීර්ඝ සංස්කෘතියන් දැකිය හැක. සමාජය දැනුවත් කිරීමට හා සමාජ වෙනස්වීම් එහි ප්‍රධාන ඉලක්කයයි. මෙම නාට්‍යයන් හාස්‍යමය ජවනිකා වලින් පිරී ඇත. මෙමගින් මහජන මතයට බලපෑම් කළ හැකි ප්‍රබලත්වය නිසා දේශපාලනික රඟ මඬල අති විශේෂය. ප්‍රචණ්ඩත්වය හා ගැටුම්වලට හඬ නැගිය හැකි ප්‍රභලම මාධ්‍යයයි. නිදසුනක් ලෙස බර්ටෝල් බ්‍රෙස්ට් විසින් නාසි පාලනය අතරතුරදී හ‍ා වියට්නාම් යුද්ධය අතරතුරදී ඉදිරිපත් වූ උද්ඝෝෂක ප්‍රචාරක රංගකාලව දැක්විය හැකිය.

කතෝලික පල්ලි විසින් රංග පීඨයන් තුළ ප්‍රසාංගිකත්වය වැඩිකරනුවස් රාගයට ලැදි, අභිරහස්, සදාචාරාත්මක ආදී නාට්‍යයන් නිර්මාණයේ යෙදුණහ.


thumb|
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Theatre#Types
රජයේ ප්ර තිචාරය

දින 5 ක් ගත වුවද රජය කිසිදු ප්රnතිචාරයක් දැක්වූයේ නැත. අවසානයේදී මැයි 27 දින රජය විසින් හදිසි නීතිය පනවන ලදී. ෆෙඩරල් පක්ෂය හා ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ තහනම් පක්ෂ ලෙස ප්රිකාශ කෙරුණි. දිවයිනෙහි ෆෙඩරල් පාක්ෂික ජ්යෙaෂ්ඨ දේශපාලනඥයන් බොහෝ දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදි.

දින දෙකක් තුළ හමුදාව විසින් කොළඹ නගරය සන්සුන් කළ අතර පසුව මුළු දිවයින පුරා ඵය ව්යාකප්ත කළේය.

මේජර් ජෙනරාල් A.M මුතු කුමාර. O.B.E. E.D.නාමධාරී 1955 පෙබරවාරි 09 සිට1959 දෙසැ. 31 දක්වා පළමු ලාංකික හමුදාපති.

පැවති ආණ්ඩුවෙහි අලසකම හමුවේ A M මුතුකුමාර නැමැති ද්‍රවිඩ හමුදා ප්රෂධානියෙකු ගත් කාලීන ක්රිියා මාර්ග නිසා බොහෝ දෙමළ ජාතිකයින්ගේ දිවි ගලවා ගත හැකි විය.

12000 කට ආසන්න වූ දෙමළ අනාථයන් කොළඹ ආසන්නයේ වූ අනාථ කඳවුරු කරා ගියහ. රජය හොර රහසේම යුරෝපීය නැව් හයක් මගින් ඵම අනාතයන්ගෙන් වැඩි පිරිසක් යාපනයේ පදිංචි කරවීම පිණිස ජුනි මස මුලදී යැවීමට කටයුතු කළේය.

ඉන් පසු සිවිල් ජනතාව පදිංචිව සිටි දිවයිනේ අනෙකුත් පෙදෙස් වලින් හමුදාව ආපසු කැඳවන ලදී. එහෙත් අවුරුදු 25 ක් පමණ කාලයක් හමුදාව යාපනයේ සිටියහ.

උරුමය

අවුරුදු 40 ක පමණ කාලයක් තුළ සිදු වූ ප්රවධාන හර්තාලයක් ලෙස 1958 දී සිදු වූ ඵම හර්තාලය හේතුවෙන් ප්රවධාන ජනවර්ග කණ්ඩායම් දෙක අතරේ විශ්වාසය පලුදු විය. දෙපාර්ශවය ඵකිනෙකාට චෝදනා එල්ල කර ගත්හ. තව දුරටත් සාකච්ඡා පැවැත්වීමෙන් පලක් නොවන බව ප්රාකාශ විනි. එපරිදි අභ්යසන්තර යුද්ධයකට මග පෑදුනේය.

ඵවකට කුඩා ළමයෙක්ව සිටි වේලුපිල්ලේ ප්ර භාකරන් පසුව ප්රකකාශ කළේ 1958 දී සිදුවූ සිද්ධීන් ඔහුගේ දේශපාලන ගමන් මග වෙනස් කළ බවයි.


http://en.wikipedia.org/wiki/Sri_Lankan_riots_of_1958#Government_response
ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ අගනගර-නගර ඇද වැටීම

ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ අගනගර

තම්බපන්නි
විජිතපුර

අනුරාධපුර
පොළෙ‍ාන්නරුව
සීගිරිය
රුහුණ
දඹදෙණිය
යාපහුව
කුරුණෑගල
දැදිගම
ගම්පොල
රයිගම
කෝට්ටේ
කැළණිය
සීතාවක
මහනුවර

*මුල් කාලීන දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණයන් නිසා නගරය දරුණු ලෙස පීඩාවට පත් විය. අවසානයේ 1017 දී නගරය අත් හැර දැමුණි.

*ක්‍රි.පූ. 5 වැනි සියවසේ සිට ක්‍රි.ව.1017 දක්වා මෙම නගරය අගනගරය වශයෙන් අඛණ්ඩව පැවතුණේය. නොකඩවා කෙරුණු දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ හේතුවෙන් නගරය බිඳ වැටීම ආරම්භ විය. මෙම ආක්‍රමණවල ප්‍රථිපලය වූයේ ආර්ථික වශයෙන් නගරය දිළිඳු බවට පත් වීමයි. චෝල ආක්‍රමණික හමුදා 1017 දී නගරය කොල්ල කෑහ. වැඩි ආරක්ෂාව පතා අගනගරය පොළොන්නරුවට ගෙන යන ලදී. නගරය සහ සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධතියට වූ හානීය කෙතරම් බලවත් දැයි කිවහොත් නගරය සම්පූර්ණයෙන්ම අත හැර දැමුණේය. අවුරුදු දහසකට ආසන්න කාලයක් පරිහානියට පත් වෙමින් තිබුණි.

19 වෙනි සියවස වන තෙක් කැලය ශුද්ධ නොකෙරුණි. නටබුන් නිරාවරණය වී තිබුණේය. බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් ගම් වැව් සිය ගණනක් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම නිසා අවට ප්‍රදේශ යම් තරමකට සමෘර්ධිමත් විය.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Anuradhapura#The_city_falls
බුද්ධාගම සහ අනුරාධපුරය

බුද්ධාගම සහ අනුරාධපුරය

බුද්ධාගම පැමිණීමෙන් පසු අනුරාධපුර නගරය වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වූ අතර නව ගොඩනැගිලි යුගයක් ආරම්භ විය. කූටකන්නතිස්ස රජතුමා නගරය වටා ප්‍රථම පවුර ගොඩනැගූ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ. ඵය රියන් 7 ක් උස් වූ අතර ඉදිරියෙහි දිය අගලක්ද විය. මෙම ආරක්ෂක උපක්‍රම වැඩි දියුණු කරන ලද්දේ වසභ රජු විසිනි. ඔහු එම පවුර රියන් 11 සිට 18 දක්වා උස් කළේය. එම පවුරේ දොරටුවල මුර ගෙවල්ද තැනුවේය. එහි නටබුන් අද පවා දැකිය හැක. මෙම ගොඩනැගීම් කිරීමේදී ශාස්ත්‍රකරුවන්ගෙන් සහ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීන්ගෙන් උපදෙස් ලබා ගන්නා ලදී.

මහා ඉදිකිරීම් යුගය

විශාල ප්‍රදේශයක පැතිරුණු විහාර ආරාම සංකීර්ණයන් සහ පුරාණ ලෝකයේ උසම ගොඩනැගිලි නිර්මාණය වීමෙන් මහා ඉදි කිරීම් යුගයක් ආරම්භ විය. නගරයේ ඉදි කරන ලද ජේතවනාරාමය මුළු ලෝකයේම ගඩොලින් ඉදි කරන ලද විශාලම ගොඩනැගිල්ල වෙයි.

මහා විහාරය ථෙරවාදී බුදු දහමේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය විය. මෙය ක්‍රි.පූ. 249 දී ආරම්භ කරන ලද්දේ දේවානම්පියතිස්ස රජු විසිනි. මහායානික පාර්ශවය අභයගිරිය විහාරය ආරම්භ කළහ. මහසෙන් රජතුමා (ක්‍රි.පූ. 275 - 310) මහා විහාරය සහ අභයගිරි ආරාමයන්ට මැදි කොට ජේතවනාරාමය ගොඩ නැගුවේය.

නගරයෙන් පිට යෝධ ස්තූප සමග ප්‍රධාන ආරාමයන් ඉදි කරන ලදී. මහා විහාරයට අයිති මහා ථූපය, සිරි මහා බෝධිය සහ ථූපාරාමය නගරයට දකුණෙන් විය. අභයගිරිය උතුරේ වූ අතර පුබ්බාරාමය නැගෙනහිරින් තිබුණේය. තපෝවන විහාරය වයඹ පෙදෙසෙහි වූ අතර ජේතවනාරාමය ගිණිකොන පෙදෙසෙහි ඉදි කෙරුණි.

දන්ත ධාතුව නගරයට වැඩම කරන ලද්දේ කිත්සිරි මේඝ වර්ණ රජුගේ පාලන කාලයේදීය. ධම්මචක්ක නම් වූ ගොඩනැගිල්ලක දන්ත ධාතුව තැන්පත් කරන ලදී. එතැන් පටන් වාර්ෂික පෙරහැරක් මගින් දන්ත ධාතුව අභයගිරියට වැඩම කර එහිදී ප්‍රදර්ශනය කරන ලදි.
අනුරාධපුර-නගරය පුළුල් වෙයි

පූජනීය මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස සහ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස නගරයේ ජනප්‍රියතාවය වැඩි විය. නගරයේ ස්ථිර පදිංචිය සඳහා විශාල පිරිසක් ඇදී ආහ. වැඩි වන ජනගහණයට සරිලන පරිද්දෙන් පහසුකම් වැඩි කරන ලදී. වසභ රජතුමා පොකුණු විශාල සංඛ්‍යාවක් තැනෙව්වේය. නගරයට ජලය සැපයීම සඳහා භූගත වාරි ක්‍රම ජාලයකින් මෙම පොකුණුවලට ද ජලය සැපයුණේය. තිස්ස සහ අභයවාපිය ද, නුවර වැවද සාදන ලදී. මල්වතු ඔය හරහා වේල්ලක් බැඳ නාච්චිදූව වැව නිර්මාණය කළේය. එහි විශාලත්වය අක්කර 4408 කි.

නගරයෙහි උද්‍යානද සකස් කර තිබුණි. තිසා වැව (තිස්සවාපී) බැම්මට පහළින් වූ රන්මසු උයන එවැන්නකි. එහෙත් එය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන් වූයේ රාජකීයන් සඳහාය. බලධාරීන් විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ අනෙක් කරුණු දෙක වූයේ සෞඛ්‍ය සේවාවන් සහ අධ්‍යාපනයයි. නගරය තුළ රෝහල් කීපයක් තිබුණි. හතර වැනි සියවසේ දෙවැනි උපතිස්ස රජතුමා ආබාධිතයන්ට සහ අන්ධයින්ට නිවාස සහ වාසස්ථාන සැපයුවේය. බුද්ධදාස (337-365) ඉතා ප්‍රසිද්ධ වෛද්‍යවරයෙකුද වූයේය. ඔහු සෑම ගම් දහයකටම එක් කාර්ය භාර වෛද්‍ය වරයෙකු පත් කළේය. මෙම වෛද්‍යවරුන්ගේ නඩත්තුව උදෙසා කුඹුරුවල ආදයම් වලින් දහයෙන් එකක් වෙන් කෙරිණි. ඔහු සෑම ගමකම රෝගී පුද්ගලයන් සඳහා ආරක්ෂිත ස්ථාන පිහිටෙව්වේය. සතුන් ගැන සොයා බැලීමටද වෛද්‍යවරු යෙදවුයේය. කස්සප (914-923) අනුරාධපුර දකුණු දොරටුව ආසන්නයේ රෝහලක් ආරම්භ කළේය. සෙන්පති සේන දහවැනි ශත වර්ෂයේදී උත්සව වීදිය (මන්ගල වීදිය) ආසන්නයේ රෝහලක් ඉදි කළා යයි විශ්වාස කෙ‍ෙර්. පණ්ඩුකාභය රජු නගරයේ සනීපාරක්ෂක කටයුතු සඳහා ගත් ක්‍රියා මාර්ගයේදී රෝහලක් ගොඩ නැගුවේය. එසේ විස්තර සඳහන් වීමෙන් සනීපාරක්ෂක කටයුතු පිළිබඳ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ.4 වැනි සියවස දක්වා දිවයන බව පෙනේ. නගරය පිරිසිදුව තබා ගැනීමේ භාර දූර කාර්ය විශාල ශ්‍රම හමුදාවකට පවරා තිබුණි.

කුඹුරුවලට ජලය සැපයීම සඳහා මෙන්ම නගරයට ජලය සැපයීමට ද නගර පාලකයෝ විශාල වැව් තනවන ලදී. නුවර වැව සහ තිසා වැව නගරය තුළ එසේ සාදන ලද ප්‍රසිද්ධ වැව් විය.

මහ නගරය

ක්‍රිස්තු යුගය ආරම්භ වන කාලය වන විට අනුරාධපුර නගරය ශ්‍රී විභූතියෙන් උච්ඡස්ථානයට පත් වී තිබුණි. එය ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙන් නයින වේ. (Nineveh) සහ බැබිලන්වලට නොදෙවෙනි විය. විශාලත්වය ද එවැනිය. සැතපුම් 256 ක පෙදෙසක් ආවරණය වනසේ තැනූ, එක් පැත්තක් සැතපුම් 16 ක් දික් වූ පවුරු හතර එහි වාසය කළ අති විශාල පිරිස, අලංකාර සිද්ධස්ථාන හා විශාල ප්‍රමාණයක මන්දිර, මේ හැම එකක්ම මහා පරිමාණයෙන් විය. පුරාණ ලෝකයේ අති විශිෂ්ට වාරී සංකීර්ණ ක්‍රමයන් ගෙන් කිහිපයක් එහි තිබුණේය. මේවා වියලි කලාපයෙහි පිහිටියේය.පාලකයෝ වගා බිම්වලට ජලය සැපයීම සඳහා බොහෝ ප්‍රමාණයක් වැව් ඉදි කළහ. මේවායින් බොහොමයක් අද ද සුරැකිව පවතී. මෙම වැව්වලින් කිහිපයක් අදටත් ලෝකයේ සුරැකිව පවත්නා පැරණිතම ජලාශයන් යයි විශ්වාස කරනු ලැබේ.