JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Almaty

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Almaty


thumb|400px|Astana na Almaty nchini Kazakhstan

Almaty (Kikazakhi: Алматы/- Almaty ; hadi 1994 Alma-Ata) ni mji mkubwa wa Kazakhstan na kitovu chake cha uchumi, elimu na utamaduni. Idadi ya wakazi ni milioni 2. Ilikuwa mji mkuu wa nchi hadi 1996 lakini tangu 1997 serikali ilihamia Astana.
Historia

Eneo la mji lilikaliwa na watu tangu milenia kabla ya Kristo.

Tangu karne ya 10 BK lilikua hapa mji wa Almatu. Jina lake limepatikana kutokana na sarafu ya Dirham ya mwaka 684 BH (1285 BK). Mji ulistawi kutokana na biashara kwenye barabara ya hariri hadi kuharibiwa kwa biashara hii katika karne ya 14.

Mwaka wanajeshi Warusi walijenga boma karibu na maghofu ya Almatu wakati Urusi ulipoeneza himaya yake katika Asia ya Kati. Mji mpya ulianzishwa kwa jina Verny ((Верный)) ukaitwa hivyo hadi 1921. Baada ya mapinduzi wa kibolsheviki jina likabadilishwa kuwa Alma-Ata. Mji ukawa mji mkuu wa Jamhuri ya Kisovyeti ya Kikazakh ndani ya Umoja wa Kisovyeti.

Tangu 1991 Alma-Ata ilikuwa mji mkuu wa nchi huru mpya Kazakhstan ikabadilishwa jina kuwa Almaty. Serikali iliamua kuhamisha makao makuu ya serikali kwenda katika kitovu cha kijiografia ya nchi na tangu 1997 Almaty si mji mkuu tena.

Lakini makampuni makubwa, vyuo na taasisi za utamaduni vimebaki Almaty.


Image:Almaty church.jpg|Kanisa la Kiorthodoksi
|Msikiti
Image:Modern Almaty.jpg|Almaty ya kisasa


Jamii:Miji ya Kazakhstan
Makka

Makkah (Mecca).jpg|thumbnail|right|200px|Muonekano wa Mji wa Makka
Makka (rasmi: Makkah al-Mukarramah; Kar.: مكة المكرمة‎) ni mji wa Ufalme wa Uarabuni wa Saudia. Ina wakazi 1,294,167 (mwaka 2004). Mji uko kwenye bonde la Ibrahimu mnamo km 80 kutoka pwani la Bahari ya Shamu na bandari ya Jeddah. Mazingira ya mji ni jangwa mahali penyewe kuna visima vilivyowezesha kuwepo kwa mji tangu kale.
Makka kama mahali patakatifu wa Uislamu

Makka ni mji mtakatifu wa Uislamu. Kila mwaka mamilioni wa Waislamu wanahiji kwenda Makka. Wakati huu wa hajj wanajaribu kufuata nyayo za mtume Muhammad. Makka ni mji uliofungwa kwa wasio Waislamu.

Kwa Waislamu Makka ni mji wa kuzaliwa kwake mtume Muhammad pia mahali alipokaa alipoanza kupokea aya za Kurani. Mjini kuna pia jengo la Kaaba linaloaminiwa ni msikiti iliyojengwa na Adamu na kutengenezwa upya na Ibrahimu (Abrahamu).

Hajj ya kwenda Makka ni moja kati ya nguzo tano za Uislamu.
Picha


Image:Mecca-1850.jpg|Makka mwaka 1850
Image:Day of Hajj. Mecca, Saudi Arabia.jpg|Kambi ya Wahiji
Image:Panel tile Mecca Louvre MAO3919-2-242.jpg|Ramani ya Kituruki ya Makka ya 1787
Image:Supplicating Pilgrim at Masjid Al Haram. Mecca, Saudi Arabia.jpg|Msikiti Mkuu wa Makka pamoja na Kaaba baada ya swala ya Ijumaa

Viungo vya nje

* Kibla ya Makka ([[kiing.])]

Jamii:Miji ya Saudia
Jamii:Uislamu
Jamii:Bahari ya Shamu
Sultani

Sultan (kar. سلطان sultân:) ni cheo cha kiislamu cha mtawala wa nchi anayerithi nafasi yake kama mfalme.
Maana ya neno

Neno lenyewe lamaanisha "nguvu", "mamlaka" au "utawala" likawa baadaye kama cheo cha mtawala wa kiislamu mwenye kujitegemea bila kuwa na mwingine juu yake.
Masultani katika historia

Kiasili cheo cha Sultan ilikuwa ngazi moja chini ya Khalifa. Lakini watawala wa Milki ya Osmani waliendelea kujiita "sultani" hata baada ya kupokea cheo cha khalifa pia.

Baadaye cheo cha sultani kilitumiwa katika nch mbalimbali na watawala wa ngazi mbalimbali.

Katika historia ya Uswahilini "sultani" ilikuwa mara nyingi neno lingine kwa chifu mkubwa kama yeye alikuwa Mwislamu.

Katika historia sehemu ya watawala wa Kiislamu walipendelea cheo cha mfalme (kar.: malik) au Emir / Amir (mwenye amri).
Masultani leo

Leo hii kuna nchi mbili zinazotawaliwa na mfalme mwenye cheo cha Sultani ni Omani na Brunei.

Masultani wengine wenye madaraka ni watawala wa majimbo tisa ya shirikisho la Malaysia (Johor, Kedah, Kelantan, Pahang, Perak, Selangor na Terengganu).

Kuna watawala wa jadi katika nchi mbalimbali wanaoendelea kutumia cheo lakini hawana madaraka tena.

Watawala wa nchi Moroko (tangu 1956), Uarabuni wa Saudia, Yordani (tangu 1946) wanatumia cheo cha mfalme (malik). Nchi za Libya, Misri, Irak na Yemeni zilikuwa na wafalme.

Nchi kama Kuwait na falme za Kiarabu hutawaliwa na watawala wanaorithi cheo lakini wanatumia cheo cha "amiri".
Tashkent

thumb|250px|Mahali pa Tashkent nchini Uzbekistan
thumb|250px|Barabara mjini Tashkent
Tashkent (Тошкент kwa Kiuzbeki -Toshkent-, Ташкент kwa Kirusi; maana yake ni "mji wa mawe") ni mji mkuu wa Uzbekistan. Mwaka 1999 ilikuwa na wakazi 2,142,700.

Tashkent imekuwa na makazi ya kibindadamu tangu angalau miaka 1,500. Mji ulistawi kwa biashara kwenye barabara ya hariri. Baada ya kutawaliwa na Waarabu na Wamongolia mji ulitwaliwa na Urusi mwaka 1865 ukawa makao makuu ya jimbo la Turkestan.

Baada ya mapinduzi ya kibolsheviki Tashkent ilifikishwa katika Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiuzbeki ingawa mazingira yake upande wa kaskazini yakawa sehemu ya Kazakhstan. 1930 imekuwa mji mkuu wa jamhuri.

Tangu 31 Agosti 1991 mji umekuwa mji mkuu wa Uzbekistan huria.


Jamii:Miji Mikuu Asia
Jamii:Miji ya Uzbekistan
Kikazakhi

thumb|350px|Eneo la uenezi wa lugha ya Kikazakhi
Kikazakhi ni moja ya lugha za Kiturki za magharibi nchini Kazakhstan, Uchina, Uajemi, Mongolia, Uturuki na Uzbekistan inayozungumzwa na Wakazakh.

Kwa lugha yenyewe kuna majina "Қазақ Тілі (kasak tili), Қазақша (kazaksha) kwa mwandiko wa Kisirili; Qazaq tili, Qazaqşa kwa mwandiko wa Kilatini, au قازاق ڌﻳل (kazak tili) kwa mwandiko wa Kiarabu.

Kikazakhi ni lugha rasmi katika nchi za Kazakhstan, Uchina na Urusi.
Wasemaji

Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kikazakh nchini Kazakhstan imehesabiwa kuwa watu karibu milioni kumi. Pia kuna wasemaji 1,250,000 nchini Uchina (2000), 500,000 nchini Urusi (2002), 992,000 nchini Uzbekistan (2010), 7700 nchini Uturuki (2014), 3000 nchini Uajemi (1982), na kuna Wakazakh 106,000 nchini Mongolia (2010) ambao wengi wao huongea Kimongolia cha Halh lakini.
Mwandiko

Kihistoria Kikazakhi kiliwahi kuandikwa kwa herufi za asili ya Kiaramu. Katika karne zilizopita alfabeti za Kisirili, Kiarabu na Kilatini zilitumiwa.

Katika Kazakhstan na Mongolia lugha inandikwa kwa herufi za Kisirili. Huko China wasemaji wa kikazakhi hutumia alfabeti ya Kiarabu.

Mwaka 2006 serikali ilipeleka mapendekeazo ya kutumia herufi za Kilatini.
Viungo vya nje

*lugha ya Kikazakh kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikazakh
*lugha ya Kikazakh katika Glottolog
*lugha ya Kikazakh kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Kazakhstan
Jamii:Lugha za China
Jamii:Lugha za Urusi
Jamii:Lugha za Uajemi
Jamii:Lugha za Mongolia
Jamii:Lugha za Uturuki
Jamii:Lugha za Uzbekistan
Jamii:Lugha za Kiturki
Bukhara

thumb|400px|Majengo ya kihistoria ya Bukhara
Buckara (Kiuzbeki Buxoro; Kiajemi: بُخارا bukhārā, Kirusi Бухара/Buchara) ni kati ya miji muhimu ya Uzbekistan. Idadi ya wakazi ilikuwa 237,900 (mwaka 1999).
Historia

Bukhara ni kati ya miji ya kihistoria iliyostawi tangu miaka elfu mbili mia tano kwenye barabara ya hariri kati ya China na nchi za magharibi. Bukhara ilikuwa hasa sehemu ya milki za Uajemi na kwa muda wa karne mbili mji mkuu wa milki ya Samaniya waliokuwa Wajemi. Tangu mapigano ya Talas mwaka 751 Bukhara pamoja na Asia ya Kati iliingizwa katika himaya ya Uislamu.

Baadaye mji ulikuwa mkononi mwa Wamongolia lakini tabia ya Kiajemi (au kwa lugha nyingine: Kitajiki) ya wakazi wake imebaki hadi leo.
Katika karne za 16 na 17 Bukhara ikawa tena mji mkuu wa milki ikapambwa na misikiti, madarasa na majengo mengine mazuri.

Wakati wa upanuzi wa Urusi katika Asia ya Kati dola la Bukhara likawa nchi lindwa chini na jirani mkubwa lakini ilibaki na madaraka kwa ndani hadi kufika kwa jeshi la mapinduzi ya Kibolsheviki katika Uzbekistan mwaka 1920. Bukhara ikatangazwa kuwa jamhuri na 1924 ikaingizwa katika Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiuzbeki na hivyo katika Umoja wa Kisovyeti.
Utamaduni

Kuna majengo mazuri ambayo ni sababu ya kuandikishwa kwa Bukhara katika orodha la urithi wa dunia la UNESCO.

Wakazi walio wengi wanatumia lugha ya Kitajiki.
Picha za Bukhara


Image:Bokhara1909.jpg|Geti ya jumba la amiri wa Bukhara
Image:Prokudin-Gorskii-16.jpg|Kiota ya korongo ukutani wa jumba la Amiri
Image:bukhara_ark.jpg|Kuta za boma la Amiri
Image:Moschea e minareto Kalon a Bukhara.jpg|Msikiti ya Po-i Kalyan
Image:bukhara_chor_minor.jpg|"chor minor" au "minara minne" ilikuwa geti ya madrasa iliyopotea
Image:Prokudin-Gorskii-19.jpg|Alim Khan (1880-1944) aliyekuwa amiri wa mwisho wa Bukhara
Picha:Bukhara - Samanid Mausoleum.jpg|Kaburi la masultani wa Samaniya iliyotumiwa kati ya 892 - 943 BK


Jamii:Miji ya Uzbekistan
Jamii:Barabara ya hariri
Kiuzbeki

right|thumb|upright=1.25|Enezi la Kiuzbeki: buluu-nyeusi = wasemaji zaidi ya 50%; buluu-nyeupe = wasemaji chini ya 50%
Kiuzbeki ni moja ya lugha za Kiturki za mashariki na lugha ya Kiturki yenye wasemaji wengi katika Asia ya Kati.

Kwa lugha yenyewe kuna majina "O‘zbek tili" kwa mwandiko wa Kilatini, "Ўзбек тили" (uzbek tili) kwa mwandiko wa Kisirili; au "ئۇزبېك تىلى" (o'zbek tili) kwa mwandiko wa Kiarabu.
Wasemaji

Kiuzbeki ni lugha rasmi nchini Uzbekistan ambako kuna wasemaji milioni 21.

Wasemaji wengine wa lugha hii wako Tajikistan (milioni 1.2), Afghanistan (milioni 1), Kyrgyzstan (550,096), Kazakhstan (332,017) na Turkmenistan (317,333).
Mwandiko

Tangu uenezaji wa Uislamu Kiuzbeki iliandikwa kwa alfabeti ya Kiarabu.

Mapinduzi ya kibolsheviki yalileta mwandiko wa Kilatini kati ya 1929 na 1940 kwa kuiga mfano wa Uturuki. Lakini tangu 1940 siasa ikabadilika tena na lugha ikahamishwa kwa mwandiko wa Kisirili kama Kirusi.

Tangu uhuru wa mwaka 1991 mipango ilijadiliwa kurudi kwa mwandiko wa Kilatini. Azimio lilifanywa 1995 kutumia alfabeti ya Kilatini. Lakini hadi sasa mwandiko wa Kisirili bado unapatikana. Waislamu wengine wameendelea kutumia herufi za Kiarabu.

Shule zinatakiwa kufundisha miandiko yote mitatu ili vijana waweze kuendelea kusoma maandishi ya miaka ya nyuma.
Viungo vya nje

*makala za OLAC kuhusu Kiuzbeki
*lugha ya Kiuzbeki katika Glottolog
*lugha ya Kiuzbeki katika Ethnologue

Jamii:Lugha za Kiturki
Jamii:Lugha za Uzbekistan
Jamii:lugha za Afghanistan
Serbia

Serbia (kwa Kiserbokroatia: Република Србија au Republika Srbija) ni nchi ya Ulaya kwenye rasi ya Balkani.

Imepakana na Hungaria, Bulgaria, Romania, Masedonia Kaskazini, Kosovo (au Albania), Montenegro, Bosnia na Herzegovina na Kroatia.

Nchi ni mwanachama wa Umoja wa Mataifa na inatarajia kujiunga na Umoja wa Ulaya.

Mji mkuu ni Belgrad, wenye wakazi milioni 1,2.

Miji mingine muhimu ni Novi Sad (mji mkuu wa jimbo linalojiendesha la Vojvodina), Niš (mji mkubwa zaidi wa kusini na mashariki mwa Serbia) na Kragujevac katika Serbia sahihi, Priština katika jimbo linalojiendesha la Kosovo (hali si ya uhakika).

Miji mingine mikubwa ni Subotica, Novi Pazar, Pančevo, Zrenjanin, Kraljevo, Kruševac, Leskovac, Smederevo na mingine.

Miji muhimu kihistoria na kiutamaduni (ingawa midogo) ni Sremski Karlovci, Negotin, Vranje, Zaječar na Požarevac.
Historia

Waslavi walihamia Balkani baada ya karne ya 6.

Kati yao, Waserbia waliunda falme mbalimbali mwanzoni mwa Karne za Kati.

Mwaka 1217 Ufalme wa Serbia ulitambuliwa na Roma na Bizanti na mwaka 1346 ulifikia kilele cha ustawi wake kama Dola la Serbia.

Hali hiyo haikudumu muda mrefu, tena katikati ya karne ya 16 eneo lote la Serbia ya leo lilitekwa na Waosmani, ingawa wakati mwingine sehemu yake ilitawaliwa na Dola la Wahabsburg.

Mwanzoni mwa karne ya 19, mapinduzi ya Serbia ilileta ufalme wa kikatiba wa kwanza katika Balkani.

Ufalme huo ulizidi kuenea na baada ya vita vikuu vya kwanza vilivyosababisha vifo vingi vya raia zake, Serbia iliungana na makabila kuanzisha Yugoslavia iliyodumu hadi miaka ya 1990 iliposambaratika kwa vita vya wenyewe kwa wenyewe.

Mwaka 2006 hata Montenegro ilitengana na Serbia, ila kwa amani.

Mwaka 2008 bunge la jimbo la Kosovo lilijitangazia uhuru.
Watu

Nchi, ukiondoa Kosovo, ina wakazi 6,567,783 kwenye eneo la km² 88,499. Wengi wao wana asili ya Kislavoni, lakini 2.8% wana asili ya Hungaria, 2% ni Waromani, n.k.

Upande wa dini 81.1% ni Waorthodoksi, 3.9% Wakatoliki, 1.7% Wakristo wengine, 4.2% Waislamu.



Jamii:Balkani
Jamii:Yugoslavia
Jamii:Nchi za Ulaya
Serbia na Montenegro

thumb|250px|Ramani ya Serbia na Montenegro
Serbia na Montenegro (Kiserbia Србија и Црна Гора / Srbija i Crna Gora) ilikuwa nchi ya Ulaya kwenye rasi ya Balkani kati ya 2003 hadi 2006.

Ilikuwa aina ya shirikisho la madola ya Serbia na Montenegro. Shirikisho hili lilikuwa yote yaliyobaki ya Yugoslavia ya awali. Serbia na Montenegro ziliwahi kuwa jamhuri za Yugoslavia zikabaki baada ya kuondoka kwa jamhuri zote nyingine kama vile Kroatia, Slovenia, Masedonia na Bosnia-Herzegovina hadi mwaka 1992.

Tangu 1992 Serbia na Montenego ziliendela kushikamana kwa jina la Shirikisho la Jamhuri ya Yugoslavia. Mwaka 2003 zilipatana kuunda jumuiya mpya ya madola yao kwa jina la "Serbia na Montenegro" iliyokuwa ushirikiano wa nchi mbili zilizojitegemea.

Kila nchi ilikuwa na pesa yake.

Mwaka 2006 wananchi wa Montenegro walipiga kura kuondoka katika umoja huu na kuwa nchi ya pekee kabisa.

Jamii:Nchi za kihistoria za Ulaya
Jamii:Yugoslavia
Jamii:Historia ya Serbia
Jamii:Historia ya Montenegro
Budapest

thumb|250px|Bunge la Hungaria mjini Budapest.
Budapest ni mji mkuu wa Hungaria, pia mji wake mkubwa wenye wakazi milioni 1.7.

Mto Danubi unatiririsha maji kupitia Budapest.

Mji wa leo ulianzishwa mwaka 1873 kwa kuunganisha miji mitatu ya jirani ya Buda, Obuda na Pest.
Jiografia

Bupapest iko mahali ambako mto Danubi umetoka katika milima ya Hungaria ya Kati na kuingia katika tambarare. Mahali pa juu mjini ni mlima Janos wenye kimo cha mita 527.
Picha


Picha:Panorama-budapeszt3.jpg
Picha:Synagogue-Budapest.jpg
Picha:Budapest Vajdahunyad Castle R01.jpg
Picha:Hősök tere éjszaka - Budapest.jpg

Utamaduni

* Budapest tourism info Portal
* Info Budapest
* Information portal about Budapest
* History of Budapest
* Budapest tourist map


Jamii:Miji ya Hungaria
Jamii:Miji Mikuu Ulaya
Cotonou

thumb|200px|Mahali pa Cotonou nchini Benin
thumb|left|270px
Cotonou ni mji mkubwa wa Benin na kitovu chake cha kiuchumi. Rasmi si mji mkuu wa nchi ambao kisheria ni mji wa Porto Novo. Lakini hali halisi wizara nyinga zina ofisi zao hapa siyo Porto Novo.

Mji una wakazi zaidi ya milioni moja. Uko katika kusini ya nchi kati ya pwani la Atlantiki na ziwa Nokoue kwenye 6°22'N 2°26'E.

Mji una pia bandari kuu ya Benin. Coutounou iko katika Mkoa wa Littoral.


Jamii:Benin
Lobamba

thumb|right|Mahali pa Lobamba nchini Eswatini.
Lobamba ni kati ya miji mikuu miwili ya Eswatini. Lobamba ni mji mkuu wa mfalme na pia makao ya bunge la nchi. Serikali inakaa Mbabane.

Lobamba inaona sherehe kubwa ya kitaifa kila mwaka ni ngoma ya Umhlanga au ngoma ya mafunjo ambako wasichana wanachukuwa mafunzo na kuzipeleka kwa ikulu ya ntombi (mama wa mfalme). Ni kawaida ya kwamba mfalme anaweza kumteua mke mpya kati ya wasichana hawa wakicheza.

Majengo maalumu ni pamoja na ikulu, boma la kifalme, jumba la mama wa mfalme, Makumbusho wa Kitaifa ya Uswazi, Bunge na makumbusho ya mfalme Sobhuza II.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Eswatini

Jamii:Miji ya Eswatini
Eswatini
Antigua na Barbuda

thumb|left|250px|Ramani ya Antigua na Barbuda
thumb|300px|left|Bandari ya maboti Antigua
Antigua na Barbuda ni nchi ya visiwani ya Amerika kwenye bahari ya Karibi. Ni nchi mwanachama wa Jumuiya ya Madola.

Inaundwa na visiwa viwili vya Antigua na Barbuda vinavyokaliwa na watu pamoja na visiwa vingine vidogo kama cha Redonda visivyo na wakazi.

Antigua na Barbuda ni sehemu ya funguvisiwa la Antili Ndogo pamoja na Guadeloupe, Dominica, Martinique, Saint Lucia, Saint Vincent na Grenadini, Barbados, Grenada, Trinidad na Tobago upande wa kusini halafu Montserrat, Saint Kitts na Nevis, Saint Barthélemy, Saint Martin na Anguilla upande wa magharibi.
Watu

Idadi ya wakazi ni watu 100,772 (2020). Wengi wao hukaa Antigua. Barbuda ina watu 1,638 tu.

Walio wengi sana (91 %) wametokana na watumwa kutoka Afrika waliopelekwa hapa wakati wa ukoloni, lakini kuna mchanganyiko mkubwa wa damu.

Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini wengi wanazungumza Krioli na 10,000 hivi Kihispania, hasa wahamiaji.

Upande wa dini, 92.7% ni Wakristo, hasa Waanglikana (17.6%), wakifuatwa na Waadventista Wasabato, Wapentekoste, Wamoravian, Wamethodisti, Wakatoliki, Wabaptisti n.k. Wengine ni Rastafari (3.6%), Baha'i (1.1%) n.k.
Utawala

Nchi hufuata utaratibu wa ufalme wa Kikatiba. Mkuu wa dola ni mfalme Charles III wa Uingereza anayewakilishwa na Gavana Mkuu.

Serikali imo mikononi mwa waziri mkuu anayetegemea kura za bunge.
Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Yerevan

thumb|right|250px|Mji wa Yerevan pamoja na mlima Ararat
Yerevan (pia: Erevan, Erivan; kwa Kiarmenia: Երեւան au Երևան) ni mji mkuu na pia mji mkubwa wa Armenia.

Idadi ya wakazi ni juu ya milioni moja (mwaka 2004).

Iko kando ya mto Hrazdan na kutazama mlima Ararat ambao ni mlima mtakatifu wa Waarmenia.

Mji ni wa kale: ulianzishwa kama boma la Erevuni katika milki ya Urartu mnamo 782 KK.
Viungo vya nje

* Tovuti rasmi


Jamii:Miji ya Armenia
Jamii:Miji Mikuu Asia
Jamii:Miji Mikuu Ulaya
Tirana

thumb|200px|Kitovu cha mji Tirana
thumb|200px|Mahali pa Tirana nchini Albania

Tirana (Kialbania: Tiranë au Tirana) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Albania. Idadi ya wakazi imekadiriwa kuwa kati ya 350,000 (kadirio rasmi ya mwaka 2003) na milioni moja.
Jiografia

Mji uko karibu na mlima Dajti (m 1611 juu ya UB) takriban km 30 kutoka mwabao wa Adria.
Madhehebu

Kihistoria Tirana ilikuwa kasa mji wa Kiislamu wakati wa utawala wa Waturuki Waosmani. Kuna pia maaskofu wa kikristo wa kanisa orthodoksi na kanisa katoliki. Siku hizi kuna madhehebu yote kutokana na uhamiaji ndani ya nchi. Dini zote zilipigwa marufuku katika Albania wakati wa utawala wa ukomunisti hadi 1990. Maisha ya kidini imejengwa upya tangu kurudi wa uhuru huu. Tirana ni pia makao makuu ya jumuiya ya kiislamu ya Bektashi.
Historia

Tirana ilianzishwa na Waosmani Waturuki mnamo 1614. Ikawa mji mkuu baada ya uhuru wa Albania mwaka 1920.


Jamii:Miji Mikuu Ulaya
Jamii:Miji ya Albania
Bahari ya Adria

thumb|right|Bahari ya Adria jinsi inavyoonekana kutoka angani.
thumb|right|Ramani ya bahari ya Adria.
Bahari ya Adria ni ghuba ya Mediteranea kati ya Rasi ya Italia na Rasi ya Balkani. Jina linatokana na mji wa Adria.

Nchi zinazopakana nayo ni Italia upande wa magharibi, halafu Slovenia, Kroatia, Bosnia na Herzegovina, Montenegro na Albania upande wa mashariki.

Bahari ya Adria huelekea kaskazini magharibi kutoka 40°N hadi 45° 45' N. Urefu wake ni km 770 na upana waka kwa wastani ni km 160. Sehemu nyembamba ni mlangobahari wa Otranto wenye upana wa km 85. Eneo lake ni mnamo km² 160,000.

Mwambao wa kaskazini una visiwa zaidi ya 1,300, hasa mbele ya pwani ya Kroatia.


Jamii:Bahari
Jamii:Ulaya
Jamii:Ghuba za Mediteranea
Jamii:Jiografia ya Italia
Jamii:Jiografia ya Slovenia
Jamii:Jiografia ya Kroatia
Jamii:Jiografia ya Bosnia na Herzegovina
Jamii:Jiografia ya Montenegro
Jamii:Jiografia ya Albania
Ulaya ya Mashariki

Ulaya ya Mashariki ni sehemu ya mashariki ya bara la Ulaya lakini hakuna maelewano juu ya mipaka yake hasa upande wa magharibi.
thumb|Ulaya Mashariki kutoka Anga|angani.
Ulaya ya Mashariki kufuatana na Umoja wa Mataifa

Umoja wa Mataifa hujumuisha nchi zifuatazo humo:

* Belarus
* Bulgaria
* Hungaria
* Moldova
* Polandi
* Romania
* Slovakia
* Ucheki
* Ukraine
* Urusi

Orodha hii imejumlisha nchi zote za Ulaya zilizokuwa sehemu za Umoja wa Kisovyeti au zilizoshikamana nao kisiasa hadi mwaka 1989 (isipokuwa Ujerumani ya Mashariki). Tatizo lake ni ya kwamba watu wa Polandi, Hungaria, Ucheki na Slovakia zinajihesabu kuwa sehemu za Ulaya ya Kati.
thumb|Ukuaji wa Ukristo Ulaya.
Ulaya ya Mashariki kijiografia

Kijiografia mara zinatajwa humo nyingi nchi za Ukraine, Belarus, Moldova na sehemu ya Ulaya wa Urusi. Isipokuwa sehemu za kaskazini za Urusi huhesabiwa mara nyingi upande wa Ulaya ya Kaskazini.
Ulaya ya Mashariki kiutamaduni

Mara nyingi nchi zinazokaliwa na watu wenye lugha za Kislavoni huhesabiwa humo. Lakini kwa njia hii Romania na Hungaria si nchi za Ulaya ya Mashariki lakini Ucheki, Slovenia na Kroatia zimo. Kihistoria hata sehemu za Ujerumani zilikaliwa na Waslavoni, na Wasorbi katika mashariki bado hutumia lugha yao.

Hivyo kuna nji ya pili inayosema: Nchi zote zenye lugha za Kislavoni zilizoguswa hasa na Kanisa la Kiorthodoksi kama vile Urusi, Ukraine, Belarus.


Jamii:Ulaya
Nchi za visiwa

thumb|right|250px|Nchi za visiwani
Nchi za visiwa ni nchi zilizopo kabisa kwenye eneo la kisiwa au visiwa mbalimbali bila kuwa na eneo barani. Kuna nchi 47 za aina hii duniani ambazo ni robo za nchi zote za dunia. Nchi nyingi za aina hii ni ndogo sana. Kuna nchi za aina hii zilizopo kwenye kisiwa kimoja tu kama Kupro; nyingine zina visiwa vingi kama Indonesia.
Nchi kubwa za visiwani

Nchi kwenye visiwa vikubwa vinafanana katika mengi na nchi za barani. Eneo linatosha kwa kilimo kinacholisha idadi kubwa ya wakazi. Mifano yake nio nchi kama Japani, Sri Lanka, Ufilipino, Kuba, Uingereza, Iceland na Madagaska. Nchi kubwa kabisa ya visiwani ni Indonesia.
Nchi ndogo za visiwani

Nchi ndogo za visiwani hasa kama ni ndogo sana zina tabia za pekee. Mara nyingi ardhi haitoshi kulisha watu wengi hivyo idadi ya wakazi ni ndogo na wengi wamehamia nje. Siku hizi nchi nyingi za aina hii zimetegemea hasa utalii. Mifano yake ni Komori, Bahamas, Tonga na Maldivi.
nchi huru za visiwani

* Antigua na Barbuda
* Bahamas
* Bahrain
* Barbados
* Brunei
* Kabo Verde
* Komori
* Kuba
* Kupro
* Dominica
* Jamhuri ya Dominika
* Timor ya Mashariki
* Shirikisho la Mikronesia
* Fiji
* Grenada
* Haiti
* Iceland
* Indonesia
* Eire
* Jamaika
* Japani
* Kiribati
* Madagaska
* Maldivi
* Malta
* Visiwa vya Marshall
* Morisi
* Nauru
* New Zealand
* Palau
* Papua Guinea Mpya
* Ufilipino
* Jamhuri ya China (Taiwan)
* Saint Kitts na Nevis
* Saint Lucia
* Saint Vincent na Grenadini
* Samoa
* São Tomé na Príncipe
* Shelisheli
* Singapur
* Visiwa vya Solomon
* Sri Lanka
* Tonga
* Trinidad na Tobago
* Turks na Caicos
* Tuvalu
* Ufalme wa Maungano (Uingereza)
* Vanuatu
* Zanzibar


Jamii:Nchi
Jamii:Jiografia
Ramallah

right|thumb|300px|Ramallah

Ramallah (kwa Kiarabu رام الله اﷲ, yaani "mlima wa Mungu") ni mji wa Palestina katika eneo la magharibi ya Yordani.

Mji uko kilometa 10 kaskazini kwa Yerusalemu.

Idadi ya wakazi ni 57,000 hivi, wengi wao wakiwa Waislamu na asilimia 25 Wakristo.

Mjini kuna ofisi za serikali ya Mamlaka ya Palestina pamoja na moja kati ya ikulu mbili za Rais, Mahammod Abbas.


Jamii:Miji ya Palestina
Tuul (mto)

thumb|Mto tuul
Tuul (kwa Kimongolia: Туул гол) ni mto muhimu wa Mongolia. Mto una urefu wa km 704 na beseni la km² 49,840.

Chanzo chake ni ambapo matawimto ya Namiya na Nergui inaungana kwenye mtelemko wa mlima Khentei. Tuul inapeleka maji yake kwenda ziwa Baikal kupitia mto Selenge. Inapita katika mji mkuu Ulanbaatar.

Beseni la Tuul ni asilimia 3.19 tu za eneo la Mongolia lakini zaidi ya nusu ya wakazi wa nchi huishi humo.
Viungo vya Nje

*Kuhusu beseni ya Tuul

Jamii:Mito ya Mongolia