JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਸਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

ਸਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (25 ਮਈ 1877 - 3 ਦਸੰਬਰ 1946) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1942 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੱਖ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1946 ਵਿਚ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਥੀਓਸੋਫੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਚੀਫ਼ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਮਨੇਜਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਉਹੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਨਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: "ਕੈਸੀ ਪਤੇ ਕੀ ਬਾਤ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਕੱਲ੍ਹ ਕਹੀ"
ਜੀਵਨੀ

ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ ਜਿਲੇ ਦੀ ਐਰਾ ਐਸਟੇਟ ਵਿੱਚ 25 ਮਈ 1877 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜਿਲੇ ਦੇ ਰਸੂਲਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਘੋੜਚੜਾ ਖਾਸ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਵਧ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰੱਖ ਸੁਕਰਚੱਕ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ 1857 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਮੁਰੱਬੇ (12000 ਏਕੜ) ਜ਼ਮੀਨ ਮਿਲੀ ਸੀ।

ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਿਓ ਟਾਲਸਟਾਏ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ, ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ, ਭਾਈ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਰਨਾ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਵਲ ਐਂਡ ਮਿਲਟਰੀ ਗਜ਼ਟ ਅਤੇ ਪਾਇਨਿਅਰ ਲਈ ਲੇਖ ਲਿਖੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ।

ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੀਫ਼ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਮਨੇਜਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਨਾ ਅਜਲਾਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ (1909, ਲਾਹੌਰ; 1912, ਸਿਆਲਕੋਟ; 1927, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਅਤੇ 1933, ਪੇਸ਼ਾਵਰ) ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਨੇ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਮੁਦਾਏ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। 1910 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਮੰਤਰੀ, ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰੀਜੇਂਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਦਰਮਿਆਨ ਮੱਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਲ (1925) ਦੇ ਅੰਤਮ ਖਰੜੇ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 1936 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 1937 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਮੰਡੀ ਹਾਈਡਰੋ ਇਲੈਕਟਰਿਕ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਨਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 2000 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਤੇ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੀ ਉਹ ਬੀਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਸੰਦਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨਗੇ।

ਉਹ ਖਾਲਸਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਚੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਸਹਿਤ ਕਈ ਕਮੇਟੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਟੈਕਸੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੇ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਖਾਲਸਾ ਰੱਖਿਆ ਲੀਗ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

1942 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਅਗਜੈਕਟਿਵ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਪਰੋ ਕੁਲਪਤੀ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਫੈਲੋ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 3 ਦਸੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਇਕਬਾਲ ਨਗਰ, ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਨੀਚ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨਾਂ, ਨਵਾਬਾਂ, ਜਮੀਂਦਾਰਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਤਾਲੁਕੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਐਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲ

* ਨੂਰ ਜਹਾਂ (1909)
*ਨਸਰੀਨ (1915)
* ਕਮਲਾ (1925)
* ਕਾਮਨੀ (1931)
ਹੋਰ

* ਥਸ ਸਪੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ
* ਸਿੱਖ ਸੈਰੇਮਨੀਜ਼
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ

ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਇਹ 111 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1902 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ, ਦੀਵਾਨ ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਵਸਤਾ ਹੈ। 19 ਅਗੱਸਤ, 1902 ਦੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਨੇ ਪੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈਂਟਰਲ ਜੱਥਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ। 21 ਸਤੰਬਰ, 1902 ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ, 30 ਅਕਤੂਬਰ, 1902 ਦੇ ਦਿਨ, ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਇਸ ਨਾਲ 29 ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ ਸਬੰਧਤ ਹੋਈਆਂ। ਭਾਈ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਗੜੀਆਂ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠਆ ਸਕੱਤਰ ਤੇ ਸੋਢੀ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ।

ਅੱਜ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
*42 ਸਕੂਲ
*ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ
*ਬੁਢਾਪਾ ਆਸ਼ਰਮ
*ਖ਼ਾਲਸਾ ਐਡਵੋਕੇਟ - ਨਿਊਜਲੈਟਰ
*ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕ

ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਸਰਗਰਮ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਧਾਨ

*ਸਰਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ
*ਸਰਦਾਰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ), ਹੋਰ ਮੈਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਚੋਣ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ 17 ਸਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ।
*ਸਰਦਾਰ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੱਡਾ (ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨਾਲ ਅਸ਼ਲੀਲ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਜਬਰੀ ਆਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)
*ਧੰਨਰਾਜ ਸਿੰਘ (ਕਾਰਜਕਾਰੀ,27/12/2017 ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ)
*ਇੰਦਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿੱਜਰ (ਵਰਤਮਾਨ)
ਆਨਰੇਰੀ ਸਕੱਤਰ

*ਸਰਦਾਰ ਸੰਤ ਸਿੰਘ
*ਸਰਦਾਰ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਣਖੀ
*ਸਰਦਾਰ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ (ਵਰਤਮਾਨ)
*ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ
ਮਕਾਮੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ

ਦੀਵਾਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਹੈ।
*ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
*ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
*ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
*ਮੁੰਬਈ
*ਕਾਨਪੁਰ
*ਲੁਧਿਆਣਾ
*ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਥਾਰਟੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਪਾਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਮਤ ਸੀਟਾਂ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ (ਜਾਂ ਗੱਠਜੋੜ) ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਪਾਲ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕੁੰਜੀਆਂ

;ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਰੰਗ ਕੁੰਜੀ
*
*
*
*
*
*
*


;ਹੋਰ ਕੁੰਜੀ
* ਨੰ.: ਅਹੁਦਾ ਨੰਬਰ
* ਹੱਤਿਆ
* ਦਫ਼ਤਰ ਸਮੇਂ ਮੌਤ
* ਅਹੁਦਾ ਖਤਮ

*
ਪੂਰਵਜ

ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (1937-1947)
ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟਸ ਯੂਨੀਅਨ (1948-1956)
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

* ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਨੋਟ
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* assembly info

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
ਐੱਚ ਜੀ ਵੈੱਲਜ਼

ਹਰਬਟ ਜਾਰਜ ਵੈਲਜ (21 ਸਤੰਬਰ 1866 – 13 ਅਗਸਤ 1946) ਮਹਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਲਪਕਾਰ ਸਨ। ਵੈਲਜ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਲਪ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ ਜੂਲਸ ਬਰਨ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਬਾਰਿਆਂ, ਪਨਡੁੱਬੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਵਿਸ਼ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਵੈਲਜ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਵਰਨ ਅਤੇ ਵੈਲਜ ਵਿਗਿਆਨ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਜਨਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਨੀ

ਹਰਬਟ ਜਾਰਜ ਵੈਲਜ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਸਤੰਬਰ 1866 ਨੂੰ ਐਟਲਸ ਹਾਊਸ, 46 ਹਾਈ ਸਟਰੀਟ, ਕੈਂਟ, ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ ਸਇੰਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਟੀ ਐਚ ਹੇਕਸਲੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੀ ਕਾਫੀ ਹਾਵੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਆਦ ਕਈ ਸੋਸ਼ਲਸਿਟ ਲੀਡਰਾਂ ਵਲਾਦਮੀਰ ਲੈਨਿਨ, ਜੋਜਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ, ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸੇਹਰਾ

thumb
ਸੇਹਰਾ (ਭਾਸ਼ਾ: सेहरा, () ਹਿੰਦ-ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦਿਨ ਲਾੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਹਿਨੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲੜੀਦਾਰ ਪੁਸ਼ਾਕ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੁੰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਾੜੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਹਰੇ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਮਗਰੀ ਦਾ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲਮਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਕਿਤੇ ਚਮਕੀਲੀ ਜਰੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਦੀਆਂ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਦੇ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।﻿ ਉਹ ਨਜ਼ਮ ਜੋ ਸ਼ਾਦੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਲਾੜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਹਰੇ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਲਾੜੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਤਮਸੀਲਾਂ ਔਰ ਤਸ਼ਬੀਹਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ (ਫ਼ਿਲਮ)

ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ 1970 ਦੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਭਾਟੀਆ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁਡ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ, ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਿਤ ਸਾਹਨੀ ਅਤੇ ਤਨੂਜਾ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਕਲਾਕਾਰ

* ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ... ਪੰਨਾ ਲਾਲ
* ਤਨੂਜਾ ... ਵੀਨਾ
* ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਤ ਸਾਹਨੀ ... ਕੇਦਾਰਨਾਥ (ਅਜੈ ਸਾਹਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ)
* ਅਚਲਾ ਸਚਦੇਵ ... ਮਾਇਆ (ਅਚਲਾ ਸਚਦੇਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ)
* ਅਭੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ... ਲੇਖਕ (ਉਹ ਬੰਦਾ ਜਿਸਨੇ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ)
* ਆਈ ਐੱਸ ਜੌਹਰ ... ਆਦਰਸ਼ਨ ਲਾਲਾ
* ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ ... ਵਿਦਿਆ (ਬੇਬੀ ਸੋਨੀਆ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ)
* ਮਨੋਰਮਾ ... ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਆਦਰਸ਼ਨ ਲਾਲਾ
*ਜੈਸ਼ਰੀ ਟੀ. ... ਚਿੱਟੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸਰ ("ਛੜਾ ਸੜਕ ਦਿਲ" ਗੀਤ ਵਿਚ) (ਜੈਸ਼ਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ)
* ਮਧੂਮਤੀ
* ਗੁਲਸ਼ਨ ਬਾਵਰਾ ... ਆਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਰਕਰ
* ਉਪੇਂਦਰ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ
* ਜਗਨੂੰ
* ਪੌਲ ਮਹਿੰਦਰ
* ਫਾਤਿਮਾ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਾਮਨਜ਼

ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਾਮਨਜ਼, ਵਿਕੀਕਾਮਨਜ਼, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼, ਇੱਕ ਵਿਕੀ-ਅਧਾਰਤ ਮੀਡੀਆ ਭੰਡਾਰ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਮੁਫ਼ਤ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ।

ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਵਿਕੀਵੋਏਜ, ਵਿਕੀਸੋਰਸ, ਵਿਕੀਕੋਟ, ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ, ਵਿਕੀਨਿਊਜ਼, ਵਿਕੀਬੁੱਕਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਪੀਸੀਜ਼ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਫਸਾਈਟ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਵੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2025 ਤੱਕ, ਰਿਪੋਜ਼ਟਰੀ ਵਿੱਚ 127 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਫ਼ਤ-ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੀਡੀਆ ਫਾਈਲਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਐਰਿਕ ਮੋਲਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ 7 ਸਤੰਬਰ, 2004 ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵਿਕਿਮੀਡਿਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਸਭਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੋਹਰਾਓ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ। ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਫਾਇਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

External links

*
* Mirror of Wikimedia Commons by WikiTeam

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ
ਐਬਸਰਡਿਜ਼ਮ

thumb|right|230px|ਸਿਸੀਫਸ, ਚਿੱਤਰ: ਤਿਤੀਅਨ, 1549
ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, "ਐਬਸਰਡ" ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਹਿਤ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਦੀ ਮਾਨਵੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਖੋਜ ਪਾਉਣ ਦੀ ਅਸਮਰਥਤਾ ਦੇ ਵਿੱਚਲੇ ਦਵੰਦ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਐਬਸਰਡ ਦਾ ਮਤਲਬ "ਤਾਰਕਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੰਭਵ" ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ "ਮਾਨਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੰਭਵ" ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਮਨ ਦੋਨੋਂ ਅੱਡ ਅੱਡ ਐਬਸਰਡ ਦੇ ਜਨਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ, ਐਬਸਰਡ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕੋ ਵਕਤ ਵਿਦਮਾਨ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਮਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਐਬਸਰਡਿਜ਼ਮ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਪਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵਜਾਤੀ ਦੇ ਨਹਿਤ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਦੇ ਯਤਨ ਅਖੀਰ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ (ਸੋ ਇਹ ਬੇਹੂਦਾ ਹਨ) ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਘੋਰ ਪਸਾਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਥ ਅਣਜਾਣੇ ਦਾ ਅਸੀਮ ਖੇਤਰ ਨਿਸਚਤਤਾ ਨੂੰ ਅਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ, ਕੁੱਝ ਐਬਸਰਡਿਜ਼ਮ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੀ ਐਬਸਰਡ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਮਿੱਥ ਆਫ਼ ਸਿਸੀਫਸ

ਸਿਸੀਫਸ ਦੀ ਮਿੱਥ (ਮੂਲ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ:Le Mythe de Sisyphe) 1942 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਵਿਜੇਤਾ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਲਬੇਰ ਕਾਮੂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਊਲ-ਜਲੂਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨਿਬੰਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਗਪਗ 119 ਪੰਨੇ ਹਨ। ਇਹਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ 1955 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਸੀਫਸ ਦੀ ਮਿੱਥ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ - ਸਿਸੀਫਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਪਹਾੜੀ ਉੱਪਰ ਚਾੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਥਰ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਰੁੜ੍ਹ ਕੇ ਫੇਰ ਥੱਲੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਬਰਟ ਕਾਮੂ
ਹਰਬੰਸ ਭੱਲਾ

ਹਰਬੰਸ ਭੱਲਾ (7 ਮਈ 1930 - 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1993) ਪੀਲੇ ਪੱਤਰ, ਲੰਮਾ ਉਰਦੂ ਮਹਾਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ।
ਜੀਵਨੀ

ਹਰਬੰਸ ਭੱਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਸਰੂਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਹੈ. ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 7ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ; ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ - ਮੇਰੀ ਮਹਿਬੂਬਾ। 1947 ਵਿਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੂਜੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਭੱਲਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿੱਕਲੀਆਂ ਸਨ। ਭੱਲਾ ਦੀ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਲਿਖਤ ਸ਼ੈਲੀ ਸੀ: ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 - 1,000 ਬੰਦਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਬੰਦ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 14 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਛਾਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

ਉਸਨੇ 70,000 ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪੀਲੇ ਪੱਤਰ ਹੈ. ਪੀਲੇ ਪੱਤਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ. ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਨੂੰ 14 ਸਾਲ (1978 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ) ਲੱਗੇ। ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਦਸ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 7 ਮਈ 2013 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ 83ਵੀਂ ਸਾਲਗਿਰਾ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤਾਜਾਕਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1993 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

* ਰੇਖਾ (ਗੁਜਰਾਤੀ)
* ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਦੋ ਪੱਤਰ
* ਜਦ ਫੁਲ ਖਿੜੇ (ਪੰਜਾਬੀ)
* ਝਾਂਜਰ ਧਰਤੀ ਦੀ (ਪੰਜਾਬੀ)
* ਕਣੀ ਕਣੀ ਚਾਨਣੀ (ਪੰਜਾਬੀ)
* ਪਿਆਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇ (ਪੰਜਾਬੀ)
* ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਘੁੰਗਰੂ (ਪੰਜਾਬੀ)
* ਨਾਰੀ ਬ ਰੂਪ (ਸਿੰਧੀ)
* ਪਯਾਰਜੀ ਰਾਹ ਅਨਾਗੀ (ਸਿੰਧੀ)
* ਖੂਨ ਪੱਥਰ ਪਯਾਰ' (ਸਿੰਧੀ)

ਐਨ.ਏ. ਵੋਰਾ ਨਾਲ:
* ਅਕਿੰਚਨ ਸੰਬੰਧੋ, ਨਾਵਲ
ਕਾਵਿਕ ਯਾਤਰਾ

ਹਰਬੰਸ ਭੱਲਾ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਪੀਲੇ ਪੱਤਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70,000 ਛੰਦ ਜਾਂ ਤਾਲਬੱਧ ਦੋਹੇ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾ ਲਵੇਗਾ। ਪੀਲੇ ਪੱਤਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪਰਸੋ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਦੇ ਦਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ 7 ਮਈ 2013 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ 83ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਸੀ।.
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਲਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ
ਖ਼ਾਕਾਨੀ

ਖ਼ਾਕਾਨੀ ਜਾਂ ਖ਼ਾਗ਼ਾਨੀ (1121/1122 - 1190) () ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਤਹਾਸਕ ਖੇਤਰ ਸ਼ਿਰਵਾਨ (ਅੱਜ ਦੇ ਅਜਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ), ਸ਼ਿਰਵਾਨਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਤਬਰੇਜ਼, ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਉਮਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮੁਖਤਲਿਫ਼ ਸਾਹਿਤ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੱਸਾਨ ਅਲਾਜਮ ਦਾ ਲਕਬ ਪਾਇਆ। ਅਬਵਾਲਾਲਾ ਗੰਜਵੀ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1120
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1190
ਮਾਈ ਭਾਗੋ

ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਭਾਈ ਪਾਰੇ ਸ਼ਾਹ ਜੋ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਭਾਈ ਪਾਰੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਮੱਲੋ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਢਿੱਲੋਂ ਜੱਟ ਸੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਸੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਗਭਰੀ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੱਟੀ ਦੇ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝਬਾਲ ਦੇ ਪੇਰੋ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਮਾਲੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਹਰੂ। ਮਾਲੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਫੈਲ ਗਈ। ਬੀਬੀ ਭਾਗੋ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਪਿਤਾ ਜੀ! ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣੇ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰ ਆਵਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਹਿਨਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ।' ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਚੰਡੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ

ਅਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਕਿਲਾ ਖਾਲੀ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਚਾਲੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਇਹ ਕਹਿਣ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਉਹ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦੇਣ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਹੀ ਪਾ ਦੇਣ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ‘ਬੇਦਾਵਾ’ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਜੰਗ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਕੇ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਹੀ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ।

ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਕੇ ਗਏ 40 ਮਝੈਲ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪ ਅਗਵਾਈ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੇ ਜੰਗੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ 29 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਹਿਕਦੀ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਖਮ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਮਰ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਕਰਕੇ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਝੇ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਕੇ ਮੁੜ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਲੜ ਲਾਇਆ | ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਕੀਤੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਬਾਦ ਦਾ ਜੀਵਨ

ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ, ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਿਦਰ (ਕਰਨਾਟਕ) ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਜਨਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਿਆ। । ਬਿਦਰ ਕੋਲ ਜਨਵਾੜੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੇ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੇ ਨੇਜ਼ੇ ਦਾ ਫਲ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸੱਚ-ਖੰਡ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ਼ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਮ, ਕੌਮ ਵਾਸਤੇ ਆਪਾ ਵਾਰਿਆ ਅਤੇ ਬੇਮੁੱਖ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਪਾਸ ਲਿਆਂਦਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਯਾਸਨਾਇਆ ਪੋਲੀਆਨਾ

ਯਾਸਨਾਇਆ ਪੋਲੀਆਨਾ (, ਅਰਥ: "ਧੁਪੀਲਾ ਜੰਗਲੀ ਮੈਦਾਨ") ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦਾ ਘਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, 'ਜੰਗ ਤੇ ਅਮਨ(1865-69) ਅਤੇਅੰਨਾ ਕਰੇਨਿਨਾ (1875-77) ਵਰਗੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਦਫਨ ਹੈ। ਤਾਲਸਤਾਏ ਯਾਸਨਾਇਆ ਪੋਲੀਆਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ "ਦੁਰਗਮ ਸਾਹਿਤਕ ਗੜ" ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਰੂਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਤੁੱਲਾ ਤੋਂ ਇਹ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (7.5 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (120 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।


File:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|ਤਾਲਸਤਾਏ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ, ਮਈ 1908 ਵਿੱਚ ਪਰੋਕੂਦਿਨ-ਗੋਰਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਲਈ ਫੋਟੋ, ਇਹ ਰੂਸ ਵਿਚ ਬਣੀ ਪਹਿਲੀ ਰੰਗੀਨ ਫੋਟੋ ਪੋਰਟਰੇਟ ਸੀ।
File:Tolstoy room.jpg|ਤਾਲਸਤਾਏ ਦਾ ਸਾਦਾ ਬੈੱਡਰੂਮ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਉਦੋਂ ਸੀ ਜਦ ਉਸ ਨੇ 1910 ਵਿਚ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
File:Yasnaya Polyana Large Pond.JPG|ਵੱਡਾ ਛੱਪੜ ਜਿੱਥੇ ਤਾਲਸਤਾਏ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈਸ-ਸਕੇਟਿੰਗ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਹਵਾਲੇ
ਨਾਚ ਦੇ ਬਾਅਦ

"ਨਾਚ ਦੇ ਬਾਅਦ" (, translit. ਪੋਸਲੇ ਬਾਲਾ) ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀ 1903 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ 1911 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ 1911 ਵਿੱਚ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਚਨਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

"ਨਾਚ ਦੇ ਬਾਅਦ" ਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ "ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਧੀ" ਸੀ। ਫਿਰ ਤਾਲਸਤਾਏ ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ "ਓ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋ" ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਖੀਰ "ਨਾਚ ਦੇ ਬਾਅਦ" ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਭਰਾ ਸੇਰਗੇਈ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਜਾਨ ਨਗਰ ਦੇ ਮਕਾਮੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇਸ ਲਈ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੇਰਗੇਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਥੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਗੌੜੇ ਸੈਨਿਕ ਦੀ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਦੇਖਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਲਵਲੇ ਠੰਡੇ ਪੈ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਰਚਾਉਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਤਰਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪਲਾਟ

ਇਵਾਨ ਵਸੀਲੀਏਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।

ਇਵਾਨ ਵਸੀਲੀਏਵਿਚ, ਨੈਰੇਟਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੈਨਾ ਕਮਾਂਡਰ, ਕਰਨਲ ਬੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਲੜਕੀ, ਵਰੇਂਕਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਨੀਵਲ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਚ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਰੇਂਕਾ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਕਰਨਲ ਦਾ ਪਿਆਰ ਇਵਾਨ ਨੂੰ "ਕੋਮਲਤਾ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਭਾਵਨਾ" ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਵਾਨ ਸਿਰਫ ਵਰੇਂਕਾ ਨਾਲ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਪਨਾਹ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਹਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਵਜੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਚਹਿਲ ਪਹਿਲ ਦੇ ਉਲਟ, ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਇਕ ਇਵਾਨ ਵਸੀਲੀਏਵਿਚ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ - ਵਰੇਂਕਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਖੂਨੀ ਬਦਲਾਖੋਰੀ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਸੈਨਾ ਤੋਂ ਭੱਜ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਫੜੇ ਗਏ ਇੱਕ ਤਾਤਾਰ ਜਵਾਨ ਉੱਪਰ ਕਰਨਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਭਿਅੰਕਰ ਜ਼ੁਲਮ ਢਾਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖ਼ੁਦ ਕਰਨਲ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਿਹੇ ਫ਼ੌਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਤਾਤਾਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੁੱਟਿਆ। ਕੋਮਲਚਿੱਤ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਕਰਨਲ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਰਹਿਮ ਜ਼ਾਲਿਮ ਵਿੱਚ ਪਲਟੇ ਨੇ ਇਵਾਨ ਵਸੀਲੀਏਵਿਚ ਨੂੰ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਝੰਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵਾਰੇਂਕਾ ਲਈ ਉਸਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਪਿਆਰ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਉਤਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੁੱਕ ਰਹੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬਿੰਬ ਰਾਹੀਂ ਖ਼ੁਦ ਲੇਖਕ ਦਾ ਈਸਾਈਅਤ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਡੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਆਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਇਸ ਤੱਥ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਕਰਮ ਵਿਦਾਇਗੀ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਸੀਹੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਇੱਕ ਅਰਥਹੀਣ ਘੋਸ਼ਣਾ ਬਣ ਨਿਬੜਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬੇਰਹਿਮ ਅਤੇ ਈਸਾਈਅਤ-ਹੀਣ ਚਰਿੱਤਰ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਫ਼ਿਰਾਂ ਨੂੰ ਮਸੀਹ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਆਦਮੀ

«ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਆਦਮੀ» — ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਐਂਤਨ ਚੈਖ਼ਵ ਦੀ 1898 ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ 1898 ਵਿੱਚ ਚੈਖ਼ਵ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿੱਕੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।

ਇਸ ਕਹਾਣੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗਰੀਕ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬੇਲੀਕੋਵ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਜੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜੀਵਨ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਖ਼ਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਪਸੰਦ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤੀ ਹੋਵੇ ਹੀ ਨਾ।

ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਜੋਂ ਬੈਠ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਦੇ ਕੁੱਝ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਹਰ ਵਾਰ ਬੇਲੀਕੋਵ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਦੇਖਣਾ ਕਿਤੇ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਨਾ ਜਾਵੇ! ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਹੋਰ ਅਧਿਆਪਕ ਉਸਨੂੰ ਨਫਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੈਖ਼ਵ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ

{{Infobox writer
| name =ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ
| image = Harnam Singh Narula.JPG
| image_size =
| alt =
| caption =
| pseudonym =
| birth_name = ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ
| birth_date = 1929
| birth_place = ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ, {ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ}
| death_date = 10 ਅਪਰੈਲ 2010
| death_place = ਪਟਿਆਲਾ
| occupation = ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਓਪੇਰਾਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗਕਰਮੀ
| language = ਪੰਜਾਬੀ
| period = ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ - 2010 ਤੱਕ
| genre = ਕਹਾਣੀ, ਓਪੇਰਾ, ਕਵਿਤਾ
| subject =
| movement = ਸਮਾਜਵਾਦ
| notableworks =
}}
ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਕਰਮੀ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਪਟਾ ਦੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਦਾ ਸਨੇਹਾ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਓਪੇਰਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਲੁਟੇਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਉਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਬਹੁਤ ਸ਼੍ਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਬਾਨੀ ਯਾਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਇਪਟਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਅਤੇ ਸਿਰੜੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸੋਚ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ। ਉਹ ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ, ਲੋਕ-ਗਾਇਕਾ ਸਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਜਗਦੀਸ਼ ਫਰਿਆਦੀ, ਜੁਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲਾ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ, ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ, ਉਰਮਿਲਾ ਅਨੰਦ, ਅਤੇ ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਦੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਜਾਗਰਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੜਾ ਹਿੰਮਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।
ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਮੂਨਾ

ਏਹਦੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗੱਲ ਟੈਕਸ ਦੀ
ਟੈਕਸ ਦਾ ਮੈਂ ਜਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾਂ
ਬੇਸ਼ੱਕ ਟੈਕਸ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ
ਟੁਟੱਣ ਵਾਂਗ ਪਹਾੜ ਹਿਮਾਲਾ
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਣੇਪੇ ਉੱਤੇ
ਛੜੇ ਛਟੀਂਕ ਰੰਡੇਪੇ ਉੱਤੇ
ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਤੇ ਆਣ ਜਾਣ ਤੇ
ਕੋਠਾ ਛੱਪਰ ਪਾਣ ਤੇ ਟੈਕਸ
ਮੇਲੇ ਮੰਦਰ ਜਾਣ ਤੇ ਟੈਕਸ
ਸਿਨਮੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋ ਘੜੀਆਂ
ਬੈਹ ਕੇ ਦਿਲ ਪ੍ਰਚਾਣ ਤੇ ਟੈਕਸ
ਨਰਮਾਂ ਮਿਰਚ ਕਮਾਦ ਕਪਾਹਾਂ
ਚੀਜ ਖਰੀਦੋ ਭਾਵੇਂ ਵੇਚੋ
ਜਿਧਰ ਕਿਧਰ ਏਧਰ ਉਧਰ
ਪੁਰਬ ਪੱਛਮ ਉਤਰ ਦੱਖਣ
ਟੈਕਸ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ ਲੋਕੋ
ਪਰ ਮੈਂ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ
ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

*ਪੱਕੀ ਵੰਡ
* ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ
ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ

ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਤਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪ੍ਰ੍ਦ੍ਦੇਆਂ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਕਹਾਣੀ ‘ਆਖ਼ਰੀ ਪੁਲਾਂਘ’ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀ ਵੀ ਆ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਨਜ਼ਰੰਦਾਜ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪਾਲੀ

*ਇਥੇ ਪੜ੍ਹੋ
ਸੰਤਾਲੀ ਦੇ ਹੱਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ ਮਲੂਕ ਜਿਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਜੀਵ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ‘ਭਾਬੀ ਮੈਨਾ’ ਵਾਂਗ ਅਭੁੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮਰਥ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਮਜ਼ਾਰ-ਏ-ਸ਼ਰੀਫ਼

ਮਜ਼ਾਰ-ਏ-ਸ਼ਰੀਫ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਪੱਖੋਂ ਅਹਿਮ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਆਮੂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਆਬਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੱਕ ਫ਼ੌਜੀ ਰਸਦ ਲਈ ਵਾਹਿਦ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਜ਼ਾਰ ਸ਼ਰੀਫ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਜ਼ਾਰ ਸ਼ਰੀਫ ਜੋ ਸੋਵੀਅਤ ਕਬਜੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਨਵਾਜ਼ ਹੁਕੂਮਤ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੜ੍ਹ ਸੀ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 693,000 (2015) ਹੈ, ਇਹ ਰੌਣਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਕਲਬਾਂ, ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਹੈਸਿਅਤ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਜ਼ਾਰ-ਏ-ਸ਼ਰੀਫ ਇਸ ਬਿਨਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਨਿਹਾਇਤ ਵਸੀਹ ਮਜ਼ਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਅਕੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਦਫਨ ਹਨ। ਇਸ ਮਜ਼ਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਮਾਰਤ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਸੁਲਤਾਨ ਸੰਜਰ ਨੇ ਬਣਵਾਈ ਸੀ ਜੋ ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀ।
ਇਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਲਖ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ