JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਫ਼ਹਿਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼

ਫ਼ਹਿਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼ (, ; 28 ਜੁਲਾਈ 1946 – 22 ਨਵੰਬਰ 2018) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਫ਼ਹਿਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਜੁਲਾਈ 1945 ਨੂੰ ਮੇਰਠ ਹੋਇਆ। ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਉਹ 22 ਨਵੰਬਰ, 2018) ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੁਨਿਆਦ ਤੌਰ ’ਤੇ ਫਹਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼ ਨੂੰ ਤਰਕਪਸੰਦ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕਾਰਨ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਥਾਨ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ।ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਲਪ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਪੰਦਰਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਤੇਵਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤਿੱਖੇਪਣ ਕਰਕੇ ਫਹਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਿਆਂ ਦੇ ਜਬਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਤਨ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਨੇ ਪਏ। ਲਗਭਗ 6 ਵਰ੍ਹੇ ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਨਿੱਘ ਭਰੀ ਸੀ। ਫਹਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼ ਨੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਸੌੜੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਜ਼ਮ ਕਹੀ:


ਤੇ ਫਿਰ ਬੜੇ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਸ ਸੌੜੀ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਜ਼ਹਾਲਤ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵੀ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਵਿਅੰਗ ਕਸਿਆ:


ਫਹਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਇਨਸਾਨ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਔਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੀ ਵੀ ਜੰਜ਼ੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਹਿਮਦ ਨਦੀਮ ਕਾਸਮੀ, ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼, ਪ੍ਰਵੀਨਾ ਸ਼ਾਕਿਰ ਤੇ ਹੋਰ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਪਰਚਮ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦੇਣ ਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਉਰਦੂ

* ਬਦਨ ਦਰੀਦਾ (ਕਵਿਤਾ, 1973)
*ਅਪਨਾ ਜੁਰਮ ਸਾਬਿਤ ਹੈ (ਕਵਿਤਾ, 1988)
* ਪਥਰ ਕੀ ਜ਼ਬਾਨ (ਕਵਿਤਾ)
* ਧੂਪ (ਕਵਿਤਾ)
*ਹਮਰਕਾਬ (ਕਵਿਤਾ)
*ਮਿੱਟੀ ਕੀ ਮੂਰਤ (ਕਵਿਤਾ)
*ਖ਼ੱਤ-ਏ-ਮਰਮੂਜ਼ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
*ਗੋਦਾਵਰੀ (ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ)
* ਜ਼ਿੰਦਾ ਬਹਾਰ (ਨਾਵਲ)
*ਅਧੂਰਾ ਆਦਮੀ (ਨਾਵਲ)
*ਕਰਾਚੀ (ਨਾਵਲ)
*ਗੁਲਾਬੀ ਕਬੂਤਰ
*ਆਦਮੀ ਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
*ਖੁਲੇ ਦਰੀਚੇ ਸੇ
ਹਿੰਦੀ

*ਕਯਾ ਤੁਮ ਪੂਰਾ ਚੰਦ ਨਾ ਦੇਖੋਗੇ
ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ

*Four Walls And A Black Veil (ਕਵਿਤਾ, ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ, 2005)
*Reflections in a Cracked Mirror (ਨਾਵਲ, ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ, 2001)
*Zinda Bahar Lane (ਨਾਵਲ, ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ, 2000)
*Pakistan Literature and Society (ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਸਟੱਡੀ, 1986)
ਹੋਰ

* ਹਲਕਾ ਮੇਰੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਕਾ (ਸਿੰਧੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਉਰਦੂ ਅਨੁਵਾਦ)
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਜ਼ੁਲਫ਼ਿਕ਼ਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ

ਜ਼ੁਲਫੀਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ (, , ) (5 ਜਨਵਰੀ 1928 – 4 ਅਪਰੈਲ 1979) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਛਵੀ ਲਈ ਜਾਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ 1973 ਤੋਂ 1977 ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਯੂਬ ਖਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਲੇਕਿਨ ਅਯੂਬ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਮੱਤਭੇਦ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ (ਪੀਪੀਪੀ) 1967 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ। 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਲੜਾਈ, 65 ਅਤੇ 71 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲੜਾਈਆਂ, ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਦਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ। 1965 ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਰਮਾਣੁ ਪਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੂਰਵ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨੇਤਾ ਬੇਨਜੀਰ ਭੁੱਟੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਫੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਸ਼ਾਸਕ ਜ਼ੀਆ ਉਲ ਹੱਕ ਦਾ ਹੱਥ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1979
ਰੋਜਾ ਸ਼ਰੀਫ

ਰੋਜ਼ਾ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਜਾਂ ਸ਼ੇਖ ਅਹਿਮਦ ਫਾਰੂਕੀ ਸਰਹਿੰਦੀ (ਮੁਜਦੱਦ ਅਲਫਸਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ) ਦੀ ਦਰਗਾਹ
ਸਰਹਿੰਦ , ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਰੋਡ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ ਅਹਿਮਦ ਫਾਰੂਕੀ (1563 -1624) ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਤਸਵੀਰਾਂ


File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India,Inner view from entrance.JPG|ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India Inner view from entrance-inner view.JPG|ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India Inner view from entrance.JPG|ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India Inner -Description of history.JPG|ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਉਕਰੀ ਇਬਾਰਤ
File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India internal closer view.JPG|ਨੇੜੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India inscription on the wall.JPG|ਫੋਟੋ ਫਰੇਮ ਤੇ ਉਕਰੀ ਇਬਾਰਤ
File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India , extreame inside view.JPG|ਬਿਲਕੁਲ ਅੰਦਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਗਾਹਾਂ
ਰਾਲਫ ਰਸੇਲ

thumb
ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਾਲਫ ਰਸੇਲ ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ (ਉਰਦੂ: رالف رَسَل) (ਜਨਮ 21 ਮਈ 1918 - ਮੌਤ 14 ਸਤੰਬਰ 2008) ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੀ। ਰਸੇਲ ਲੰਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ, ਸੌਦਾ ਅਤੇ ਮੀਰ ਹਸਨ ਉੱਤੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਾਲਿਬ, ਲਾਇਫ ਐਂਡ ਲੈਟਰਜ ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਵੀ ਖਿਆਤੀ ਮਿਲੀ ਸੀ।
2000 ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ ਫੇਮਸ ਗਾਲਿਬ ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ। ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਏ ਪਰਸਿਊਟ ਆਫ ਉਰਦੂ ਲਿਟਰੇਚਰ ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਲਿਖੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨ

16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਸਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਉੱਨੀ ਸੌ ਚਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਸਮੇਂ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਢ਼ੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੱਸਣ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਸਕੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਚੇਤਨਾ ਬੇਦਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਹੀ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ 'ਗ਼ੈਰ ਸਿਆਸੀ' ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਬਲਕਿ ਚੰਦਾ ਵੀ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਜੰਗ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਪੁਸਤਕਾਂ

* Three Mughal Poets, 1968
* Ghalib, life and letters, 1969
* New course in Urdu and spoken Hindi for learners in Britain, 1997
* The pursuit of Urdu literature 1992
* Selections from the Persian Ghazals of Ghalib with Translations 1997
* An Anthology of Urdu Literature 1999
* How not to write the history of Urdu literature 1999
* The Famous Ghalib 2000
* The Oxford India Ghalib: Life, Letters and Ghazals 2003
* The Seeing Eye: Selection from the Urdu and Persian Ghazals of Ghalib 2003
* Urdu in Britain (ਸੰਪਾਦਨ), 1982
* Ghalib: The Poet and his Age (ਸੰਪਾਦਨ) 1997

ਸਵੈਜੀਵਨੀ
* Findings, keepings: Life, Communism and everything 2001
* Losses, Gains ਤਿੰਨਨਿਬੰਧ, ਨਿਊ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, 2010

ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ
* ਉਰਦੂ ਅਦਬ ਕੀ ਜੁਸਤਜੂ (ਮੁਹੰਮਦ ਸਰਵਰ ਰਿਜਾ ਦੁਆਰਾ The Pursuit of Urdu Literature ਦਾ ਉਰਦੂ ਅਨੁਵਾਦ (2003)
* ਜੁਇੰਦਾ ਯਾਬਿੰਦਾ (ਅਰਜੂਮੰਦ ਅਰਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਦਾ ਉਰਦੂ ਅਨੁਵਾਦ), ਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, Karchi, 2005
ਸਵਰਾਜ ਪਾਰਟੀ

ਸਵਰਾਜ ਪਾਰਟੀ ਗੁਲਾਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਖੀਰ 1922 - ਸ਼ੁਰੂ 1923 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਸੀ। ਇਹ ਦਲ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਝ ਆਗੂਆਂ - ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ ਚਿੱਤਰੰਜਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰਾਜ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਆਪਣਾ ਰਾਜ।

ਸਵਰਾਜਵਾਦ ਦਾ ਅਰਥ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹੇ ਰੁਝਾਨ ਤੋਂ ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਕੌਂਸਲ ਪਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਵਰਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਗਠਨ ਨਾਲ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਰੂਪ ਮਿਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਤਾਲਿਬਾਨ

ਤਾਲਿਬਾਨ( ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਜਾਂ ਤਾਲੇਬਾਨ, ਇੱਕ ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮੀ ਮੂਲਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1994 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।
ਨਾਮ

ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ(طالبان) ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਗਿਆਨਾਰਥੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਲੇਬਾਨ ਸ਼ਬਦ ਅਰਬੀ ਤਾਲਿਬ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਅਰਬੀ ਬਹੁਵਚਨ ਹੋਵੇਗਾ ਤੁਲਾਬ, ਪਰ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਬਹੁਵਚਨ ਜੋ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਤਾਲਿਬਾਨ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਵਚਨ (ਤਾਲਿਬ) ਅਤੇ ਬਹੁਵਚਨ ਦੋਨਾਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਦਰਸੋਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਮੈਂਬਰੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਤਾਲੇਬਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ - ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਸਉਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮਾਰਾਤ।

1996 ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। 2001 ਦੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਲੁਪਤਪ੍ਰਾਏ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਉੱਤੇ 2004 ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੱਖਣ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਧਾਈਆਂ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹਦ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਵਾਤ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਦਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਮਿਲੇਗੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਹਾਦੀ ਸੰਗਠਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ
ਸਵਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਸਵਾਤ (ਪਸ਼ਤੋ:سوات, )ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਸੀਮਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਘਾਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੀ ਸਵਾਤ ਦਰਿਆ ਦੀ ਉੱਪਰੀ ਵਾਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ 160 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸੈਦੂ ਸ਼ਰੀਫ ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਪਰ ਮਿੰਗੋਰਾ ਇੱਥੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਸ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਵਿੱਚ (ਸਵਾਤ (ਰਿਆਸਤ) ਵੇਖੋ) ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਪਖਤੂਨ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਨਿੱਕੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟੋਰਵਾਲੀ, ਗੋਜਰੀ, ਹਿੰਦਕੋ ਅਤੇ ਕਲਾਮੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (Cambridge University) ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ 31 ਕਾਲਜ, 100 ਵਿਭਾਗ, ਫੈਕਲਟੀਜ ਅਤੇ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਅਤੇ 6 ਸਕੂਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ 17000 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾਖਲ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 120 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 1000 ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਹਾਚੀਕੋ

ਹਾਚੀਕੋ (ਜਪਾਨੀ:ハチ公, 10 ਨਵੰਬਰ 1923 - 8 ਮਾਰਚ 1935) ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਅਕੀਤਾ ਨਸਲ ਦਾ ਕੁੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਮਾਲਕ ਦੇ ਲਈ 9 ਸਾਲ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਓਦਾਤੇ, ਅਕੀਤਾ ਪਰੀਫ਼ੈਕਚਰ, ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਿਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਿਹਾ।
ਜੀਵਨ

1924 ਵਿੱਚ ਹਿਦੇਸਾਬੂਰੋ ਉਏਨੋ, ਜੋ ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ, ਨੇ ਹਾਚੀਕੋ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤੇ ਵਜੋਂ ਖਰੀਦ ਲਿਆ। ਹਾਚੀਕੋ ਹਰ ਦਿਨ ਦੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਬੁਆ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ। ਮਈ 1925 ਤੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਅਚਾਨਕ ਉਸਦਾ ਮਾਲਕ ਮਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਹਾਚੀਕੋ ਅਗਲੇ 9 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਆਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਬੜੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ

ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ (ਉਰਦੂ: استاد بڑے فتح علی خان) ਦਾ ਤਾਅਲੁੱਕ ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਨ ਗਾਈਕੀ ਨੂੰ ਦਾਦ ਤਹਸੀਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਾਰਡ ਐਲਗਨ ਨੇ ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਜਰਨੈਲ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕਰਨੈਲ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਬੇਟੇ ਉਸਤਾਦ ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੇ ਹੋਏ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਉਸਤਾਦ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਗਵਾਲੀਆਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਿਹਾਜ਼ਾ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਨਾ

ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕੰਠ ਸੰਗੀਤ (ਗਾਉਣ) ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ਤਹਿ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.
ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਕ

*ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਂ
*ਅਜੈ ਚੱਕਰਵਰਤੀ
*ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ
*ਨਿਰਮਲਾ ਦੇਵੀ
*ਨੈਨਾ ਦੇਵੀ
*ਪਰਵੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ
* ਫਰੀਦਾ ਖਾਨੁਮ
* ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖਾਨ
* ਜਗਦੀਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ
* ਜੌਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ
* ਕੌਸ਼ਿਕੀi ਚੱਕਰਬਰਤੀ, ਅਜੈ ਚੱਕਰਬਰਤੀ ਦੀ ਧੀ
* ਲਕਸ਼ਮੀ ਸ਼ੰਕਰ
* ਮੁਨਵਰ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ
* ਰਜ਼ਾ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਪੋਤੇ
* ਘੋਸ਼ ਸੰਜੁਕਤਾ
* ਸ਼ਫਕਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਨੇ
* ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਸਰਹਾ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣੇ
ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨਮ

ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨਮ (ਜਨਮ 16 ਮਈ, 1935) ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਚ ਗੀਤ ਤੇ ਗਜ਼ਲ ਗਾਣ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ) ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਗ਼ਜ਼ਲ" (ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਰਾਣੀ) ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨਮ ਦਾ ਜਨਮ 1935 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ
ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਆਸ਼ਿਕ ਅਲੀ ਖਾਨ ਤੋਂ ਖਿਆਲ, ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਦਾਦਰਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਫਰੀਦਾ ਨੂੰ ਰਿਆਜ਼ ਲਈ ਖਾਨ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਤੇ ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।
1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਫਰੀਦਾ ਖਾਨਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚੌਥੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਐਂਡੋਕ੍ਰਿਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨੁਮ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ (ਬਯਾ ਓ ਜ਼ੋਸ਼), ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼ (ਸਬ ਕਤਲ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ), ਦਾਗ਼ ਦਿਹਲਵੀ (ਤੌਬਾ ਤੌਬਾ ਮੇਰੀ ਤੌਬਾ), ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ (ਤੁਮ ਔਰ ਫ਼ਰੇਬ ਖਾਓ), ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ (ਆਦਤ ਹੀ ਬਨਾ ਲੀ ਹੈ ਤੂਨੇ ਤੋ ਮੁਨੀਰ ਅਪਨੀ) ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਤਬੱਸੁਮ (ਕੁਛ ਔਰ ਗੁੰਮ ਰਹੀਏ) ਜਿਹੇ ਮਕਬੂਲ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਈਆਂ ਹਨ।
ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨੁਮ ਦੇ ਗਾਏ ਕੁਝ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ:
ਸਨਮਾਨ

*ਉਸਤਾਦ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਅਲੀ ਖਾਂ ਨਾਂ ਦਾ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਸਨਮਾਨ 2005 ਵਿੱਚ।
*ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਹਿਲਾਲ-ਏ- ਇਮਤਿਆਜ਼ (2005)।
*ਲਾਈਫ਼-ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਐਵਾਰਡ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ

ਉਸਤਾਦ ਮੀਆਂ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਬਲਾ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਪੰਡਤ ਹੀਰਾ ਲਾਲ਼ ਅਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਨਾਮਵਰ ਉਸਤਾਦ ਮੀਆਂ ਕਾਦਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦੀ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਸੰਗਤ ਦੇ ਲਈ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਮਾਮ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਮਸਲਨ ਮਰਹੂਮ ਉਸਤਾਦ ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਮਲਿਕਾ ਮੌਸੀਕੀ ਮਰਹੂਮਾ ਰੌਸ਼ਨ ਆਰਾ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਸਤਾਰ ਨਵਾਜ਼ ਮਰਹੂਮ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਪੁਣਛ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਜਾਨ ਗਾਰਬਾਰਕ ਨਾਲ ਸੁਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦੀ ਐਲਬਮ ਰਾਗਾ ਐਂਡ ਸਾਗਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਬਲਾ ਬਜਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਯਾਨੀ ਗਾਰ ਬਾਰਕ ਨਾਲ ਦੂਸਰੀ ਐਲਬਮ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਦਰ ਹੈ ਜਿਸ ਮੈਂ ਤੌਂਸ ਦੇ ਊਦ ਨਵਾਜ਼ ਅਨਵਰ ਬ੍ਰਾਹਮ ਨੇ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਜ਼ਾਦ ਗਾਇਕਾ ਦਯਾ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਐਲਬਮ " ਈ ਆ ਲੱਤ ਸ਼ਲਾਗ ਲੇਸ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੰਗੀ ਨਵਾਜ਼ ਉਸਤਾਦ ਸੁਲਤਾਨ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਐਂਡੀ ਵਾਰਹੋਲ

ਐਂਡੀ ਵਾਰਹੋਲ (; (6 ਅਗਸਤ 1928 – 22 ਫਰਵਰੀ 1987) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨੀ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਜਿਸਨੂੰ ਪੌਪ ਆਰਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਤੇ ਸੈਲੀਬ੍ਰਿਟੀ ਕਲਚਰ ਜੋ ਕਿ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਸਿਲਕਸਕਰੀਨਿੰਗ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਬੁੱਤ-ਤਰਾਸ਼ੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਲਕਸਕਰੀਨਿੰਗ ਪੇਟਿੰਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਂਪਬਲ ਸੂਪ ਕੈਨਜ਼ (1962) ਅਤੇ ਮੇਰੀਲਿਨ ਡਿਪਟਿਸ਼ (1962), ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਫਿਲਮ ਚੈਲਸੀ ਗਰਲਜ਼ (1962) ਅਤੇ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਕੰਮ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਕਸਪਲੋਡਿੰਗ ਪਲਾਸਟਿਕ ਇਨਐਵੀਟੇਬਲ (1966-67) ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਪਿੱਟਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਵਾਰਹੋਲ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਚੁਣਿਆ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਫੀ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ। ਉਸਦਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ, ਦ ਫੈਕਟਰੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਬੋਹੀਮੀਆਈ ਲੋਕ, ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਟ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਵਾਰਹੋਲ ਸੂਪਰਸਟਾਰਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਮੀਕਰਨ 15 ਮਿਨਟਜ਼ ਔਫ਼ ਫ਼ੇਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੋਯਗਾਤਮਕ ਰੌਕ ਬੈਂਡ ਦ ਵੈਲਵਟ ਅੰਡਰਗ੍ਰਾਊਂਡ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਬੇਝਿਜਕ ਇੱਕ ਗੇਅ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਗਾਲਬਲੈਡਰ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਡੀਏਕ ਅਰਾਇਥਮੀਆ ਦੇ ਕਾਰਨ 58 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਰਵਰੀ 1987 ਨੂੰ ਹੋਈ।

ਵਾਰਹੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਿੱਟਸਬਰਗ ਵਿਚਲਾ ਦ ਐਂਡੀ ਵਾਰਹੋਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿਚਲਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਜਾਇਬਘਰ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਪੇਟਿੰਗਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1987
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ

ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦਾ ਨਾਵਲਿਟ ਕੁਝ ਪੱਤਰੇ ਤੁਰੰਤ ਹਿੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਧੂਹ ਪਾਈ। ਇਹ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਅੱਠ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
*ਕੁਝ ਪੱਤਰੇ (ਨਾਵਲਿਟ)
*ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਦਾਇੇਰੇ (ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਿਹ)
*ਧਰਤੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ (ਸਫਰਨਾਮਾ)
ਚੋਣਵੇਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

*ਜੋਤ ਜਗਦੀ ਰਹੇਗੀ
*ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਗੌਰਵ
*ਪੈਂਡਾ ਬਾਕੀ ਹੈ
*ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਦੀ ਲੋਅ
*ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਗੀਤ
*ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੋਹ
*ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਚਾਨਣ
ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ

*ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
*ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ
*ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਵਾਰਡ '(ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ)
*ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਲੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡੀ ਲਿਟ
*ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਥ, ਲਾਂਬੜਾ, ਜਲੰਧਰ ਵਲੋਂ ਦਰਦ
੨੦੧੬ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਪਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਵਾਗੜੀ ਬੋਲੀ

ਵਾਗੜੀ ਇੱਕ ਭੀਲ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗਾਂ - ਡੂੰਗਰਪੁਰ, ਬਾਂਸਵਾੜਾ, ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ ਅਤੇ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

ਵਾਗੜੀ ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ: ਆਸਪੁਰ, ਖੇਰਵਾੜਾ, ਸਾਗਵਾੜਾ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਵਾਗੜੀ।
ਵਿਆਕਰਨ

ਨਾਂਵ

*ਇੱਥੇ ਦੋ ਨੰਬਰ ਹਨ: ਇਕਵਚਨ ਅਤੇ ਬਹੁਵਚਨ।

*ਦੋ ਲਿੰਗ: ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਲਿੰਗ।

*ਤਿੰਨ ਕੇਸ: ਸਧਾਰਨ, ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ।

*ਸਾਰੇ ਸਰਵਉਚਨ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਕੇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਲਿੰਗ ਸਿਰਫ ਤੀਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਇਕਵਚਨ ਸਰਵਨਾਵ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।

*ਤੀਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰਵਉਚ ਹਰ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨੇੜਤਾ / ਰਿਮੋਟਨੇਸਾਈਸ ਮਾਪ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।

*ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਜਾਂ ਤਾਂ / -o / ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

*ਦਸ ਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੰਬਰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

*ਦੋਵੇਂ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭੂਤਕਾਲੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਿਰਿਆ

*ਤਿੰਨ ਕਾਰਜਕਾਲ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮੂਡ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਦੇਵੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ

ਦੇਵੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ (19 ਨਵੰਬਰ 1918 – 8 ਮਈ 1993) ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਚਾਰਵਾਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਿਕਿਤਸਾਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਚਰਕ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ

ਦੇਵੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 19 ਨਵੰਬਰ, 1918 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਧਰਮੀ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮਰਥਕ ਸਨ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਹਿੰਦੀ

*ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪਦਾਰਥ ਔਰ ਪਰਮਾਣੂ
*ਲੋਕਾਇਤ
*ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਜਨਮਾ
*ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਵਿਗਿਆਨ ਔਰ ਸਮਾਜ
*ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ਵ ਕਾ ਇਤਿਹਾਸ
*ਭਾਰਤ ਔਰ ਦੁਨੀਆ ਕੇ ਲੋਗ
*ਭਾਰਤੀਯ ਦਰਸ਼ਨ ਸਰਲ ਪਰਿਚਯ
*ਜਾਨਨੇ ਕੀ ਬਾਤੇਂ - ਭਾਗ ਏਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਵਿਗਿਆਨ
*ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਸ਼ਵ ਕਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ

*1959 Lokayata: A Study in Ancient Indian Materialism
*1964 Indian Philosophy - A Popular Introduction
*1969 Indian Atheism - A Marxist Analysis
*1976 What is Living and What is Dead in Indian Philosophy
*1977 Science and Society in Ancient India
*1979 Lenin, the Philosopher
*1986 History of Science and Technology in Ancient India
*1989 In Defence of Materialism in Ancient India'
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਰਾਮ ਸ਼ਰਣ ਸ਼ਰਮਾ

ਰਾਮ ਸ਼ਰਣ ਸ਼ਰਮਾ (26 ਨਵੰਬਰ 1919 – 20 ਅਗਸਤ 2011)
ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1973 - 85) ਅਤੇ ਟੋਰੰਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੰਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਓਰੀਐਂਟਲ ਐਂਡ ਅਫਰੀਕਨ ਸਟਡੀਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫ਼ੈਲੋ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ੈਲੋ (1958 - 81) ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਹਿਸਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡੀਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਰ ਐਸ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਪਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ (ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰਿਸਰਚ) (ਆਈ ਸੀ ਐਚ ਆਰ) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਦਰਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 115 ਕਿਤਾਬਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਰਮਾ ਭਾਰਤੀ ਇਤਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਮਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜੀਵਨੀ

ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1919 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਬਾ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਬਰੌਨੀ, ਬੇਗੂਸਰਾਏ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਟਰਿਕ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਸਰਣ ਲਗਾਤਾਰ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਜੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਲੰਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਓਰੀਐਂਟਲ ਐਂਡ ਅਫਰੀਕਨ ਸਟਡੀਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਰਥਰ ਲੇਵੇਲਿਨ ਬੈਸ਼ਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ

*ਆਰ੍ਯ ਏਵੰ ਹੜੱਪਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਯੋਂ ਕੀ ਭਿੰਨਤਾ
*ਭਾਰਤੀਯ ਸਾਮੰਤਵਾਦ
*ਸ਼ੂਦ੍ਰੋਂ ਕਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ
*ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰ ਏਵੰ ਸੰਸਥਾਏਂ
*ਭਾਰਤ ਕੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਗਰੋਂ ਕਾ ਇਤਿਹਾਸ
*ਆਰ੍ਯੋਂ ਕੀ ਖੋਜ
*ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਮਧ੍ਯਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤੀਯ ਸਮਾਜ: ਸਾਮੰਤੀਕਰਣ ਕਾ ਏਕ ਅਧਿਐਨ
*ਕਮਿਊਨਲ ਹਿਸਟਰੀ ਐਂਡ ਰਾਮਾ'ਜ ਅਯੋਧਿਆ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ

ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਰੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਰਾਮੇ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ ਰਾਜਾ ਗਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮੇ ਆਧੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਬਾਨੋ ਦਾ ਤਾਅਲੁੱਕ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਗਰੈਜੂਏਟ ਸਨ। ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਬਾਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੂਬਾ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਮਿਸਿਜ਼ ਛੱਟਾ (Chattah) ਵੀ ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ ਨੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਇਸ਼ਫ਼ਾਕ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ।
ਵਿਦਿਆ

ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਨੀਅਰਡ ਵਿਮੈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੇਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। 1951 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਮ ਏ ਉਰਦੂ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

* ਆਤਿਸ਼ ਜ਼ੇਰ ਪਾ
* ਆਧੀ ਬਾਤ
* ਇਕ ਦਿਨ
* ਅਮਰ ਬੇਲ
* ਆਸੇ ਪਾਸੇ
* ਬਾਜ਼ ਗਸ਼ਤ
* ਚਹਾਰ ਚਮਨ
* ਛੋਟਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਬੜੇ ਲੋਗ
* ਦਸਤ ਬਸਤਾ
* ਦੂਸਰਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ
* ਦੂਸਰਾ ਕਦਮ
* ਫ਼ੁੱਟਪਾਥ ਕੀ ਘਾਸ
* ਹਾਸਲ ਘਾਟ
* ਹਵਾ ਕੇ ਨਾਮ
* ਹਿਜਰ ਤੋਂ ਕੇ ਦਰ ਮੀਆਂ
* ਕੁਛ ਔਰ ਨਹੀਂ
* ਲੱਗਨ ਆਪਨੀ ਆਪਨੀ

* ਮਰਦ ਅਬਰੀਸ਼ਮ
* ਮੋਮ ਕੀ ਗਲੀਆਂ
* ਨਾ ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਜ਼ਿਕਰ
* ਪਿਆ ਨਾਮ ਕਾਦੀਆ
* ਪਰਵਾ
* ਪਰਵਾ ਔਰ ਇੱਕ ਦਿਨ
* ਰਾਜਾ ਗਿੱਧ
* ਸਾਮਾਨ ਵਜੂਦ
* ਸ਼ਹਿਰ ਬੇਮਿਸਾਲ
* ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਜ਼ਵਾਲ ਆਬਾਦ ਵੀਰਾਨੇ
* ਸਧਰਾਨ
* ਸੂਰਜਮੁਖੀ
* ਤਮਾਸੀਲ
* ਤੱਵਜਾ ਕੀ ਤਾਲਿਬ
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

*ਇਸ਼ਫ਼ਾਕ ਅਹਿਮਦ
*ਇਬਨ-ਏ-ਇਨਸ਼ਾ
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ

*ਡਾਊਨਲੋਡ / ਮੁਤਾਲਾ ਰਾਜਾ ਗਿੱਧ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਅਹਿਸਾਨ ਦਾਨਿਸ਼

ਅਹਿਸਾਨ ਦਾਨਿਸ਼ ( — , 1914—1982), ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਅਹਿਸਾਨ -ਉਲ-ਹਕ ( — ), ਹਿੰਦ-ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਉਰਦੂ ਦੇ ਮਕਬੂਲ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ।
। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਦ ਆਪ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਪਾਲਣ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਆ ਕੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ


ਨਜ਼ਰ-ਏ-ਫ਼ਰੇਬ ਕਜ਼ਾ ਖਾ ਗਈ ਤੋਂ ਕਿਆ ਹੋਗਾ
ਹਯਾਤ ਮੌਤ ਸੇ ਟਕਰਾ ਗਈ ਤੋਂ ਕਿਆ ਹੋਗਾ

ਬਜ਼ਮ-ਏ-ਹੋਸ਼ ਤਜਲੀ ਕੀ ਜੁਸਤਜੂ ਬੇ ਸੂਦ
ਜਨੂੰ ਕੀ ਜ਼ਿੱਦ ਪਾ ਖ਼ੁਰਦ ਆ ਗਈ ਤੋਂ ਕਿਆ ਹੋਗਾ

ਨਈ ਸ਼ਹਿਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਲੋਗ ਮੁੰਤਜ਼ਿਰ ਹੈਂ ਮਗਰ
ਨਈ ਸ਼ਹਿਰ ਭੀ ਜੋ ਕਜਲਾ ਗਈ ਤੋਂ ਕਿਆ ਹੋਗਾ

ਨਾ ਰਹਨੁਮਾਉਂ ਕੀ ਮਜਲਿਸ ਮੇਂ ਲੇ ਚਲੋ ਮੁਝ ਕੋ
ਮੈਂ ਬੇ ਅਦਬ ਹੂੰ ਹੰਸੀ ਆ ਗਈ ਤੋਂ ਕਿਆ ਹੋਗਾ

ਗ਼ਮ-ਏ-ਹਯਾਤ ਸੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਹੈ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਆਸਾਂ
ਮਗਰ ਜੋ ਮੌਤ ਭੀ ਸ਼ਰਮਾ ਗਈ ਤੋਂ ਕਿਆ ਹੋਗਾ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਤਾਜ

﻿ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਤਾਜ (; 1900–1970) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਅਹਿਮ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ 1922 ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਨਾਟਕ ਅਨਾਰਕਲੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸੈਕੜੇ ਦਫ਼ਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਟਕ ਤੇ ਅਨੇਕ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (1960) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ

ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ 13 ਅਕਤੂਬਰ 1900 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੱਯਦ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਅਲੀ ਦਿਓਬੰਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਹਾਰਨਪੁਰ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਭੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਤਾਜ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਮਜ਼ਮੂਨ ਲੇਖਕ ਸੀ।

ਤਾਜ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਤਾਲੀਮ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਕੇਂਦਰੀ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਬੀ ਏ ਦੀ ਸਨਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਰਅਸਲ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਰਵਾਇਤ ਸੀ। ਅਜੇ ਤਾਲੀਮ ਮੁਕੰਮਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਅਦਬੀ ਰਿਸਾਲਾ (ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ) ਕੱਢਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਟਕਕਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਦੀ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਕਲੱਬ ਦੇ ਉਹ ਸਰਗਰਮ ਰੁਕਨ ਸਨ।
ਮੌਤ

19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1970 ਨੂੰ, ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਤਾਜ ਦਾ ਅਣਪਛਾਤੇ ਕਾਤਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਹਿਜਾਬ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ, ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਹਿਜਾਬ (1908–1999) ਨਾ ਸਿਰਫ ਖੁਦ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਸਗੋਂ 1936 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ

* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ 1965 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ।
* 13 ਅਕਤੂਬਰ, 2001 ਨੂੰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੋਸਟ ਨੇ ਆਪਣੀ 'ਮੈਨ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਸ' ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਇਦਰੀਸ ਆਜ਼ਾਦ

ਇਦਰੀਸ ਆਜ਼ਾਦ (, ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਇਦਰੀਸ ਅਹਿਮਦ ) ਅਗਸਤ 7, 1969, ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ਼ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗਲਪ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਆਲੋਚਕ, ਕਵਿਤਾ, ਦਰਸ਼ਨ, ਰਹੱਸਵਾਦ ਅਤੇ ਕਲਾ 'ਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਦਰੀਸ ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਪੈਰਾਗੋਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ, ਸ਼ਬਾਬ ਨੂਰ ਸਟੂਡੀਓ, ਲਹੌਰ ਵਿਖੇ VFG ਅਤੇ CGI ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਯੱਦ ਨੂਰ ਦੀ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੁਕਲਾ

ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੁਕਲਾ (ਜਨਮ 22 ਫਰਵਰੀ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ 2007 ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਟਕ ਚੱਕ ਦੇ! ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 2013 ਦੀ ਨਿਓ-ਨੋਇਰ ਫਿਲਮ ਬੀ.ਏ. ਪਾਸ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ

ਸ਼ੁਕਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਹਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ, ਸਿਆਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ, ਤੇਨਜਿਨ ਪ੍ਰਿਯਾਦਰਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ