JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
आरण्यक

आरण्यक हिन्दू धर्मका पवित्रतम र सर्वोच्च धर्मग्रन्थ वेदहरूको गद्य खण्डलाई भनिन्छ। यो वैदिक वांग्मयको तेस्रो भाग हो र वैदिक संहिताहरूमाथि दिएको भाष्यको स्तर हो। यी गद्यमा दर्शन र ज्ञानका बातहरू लेखिएका छन्, यी गद्यमा कर्मकाण्डका बारेमा केही पनि छैन। यसको भाषा वैदिक संस्कृत छ। वेद, मन्त्र तथा ब्राह्मणको सम्मिलित अभिधान हो। मन्त्रब्राह्मणयोर्वेदनामधेयम् (आपस्तंबसूत्र)। ब्राह्मणका तीन भागहरूमा आरण्यक अन्यतम भाग हो।

सायणको अनुसार यस नामकरणको कारण यो छ कि यी ग्रन्थहरूको अध्ययन अरण्य (जंगल)मा गरिन्थ्यो। आरण्यकको मुख्य विषय यज्ञभागहरूको अनुष्ठान नभएर त्यस अन्तर्गत अनुष्ठानहरूको आध्यात्मिक मीमांसा हो। वस्तुत: यज्ञको अनुष्ठान एक नितान्त रहस्यपूर्ण प्रतीकात्मक व्यापार हो र यस प्रतीकको पूरा विवरण आरण्यक ग्रन्थहरूमा दिइएकोछ। प्राणविद्याको महिमाको पनि प्रतिपादन यिनैं ग्रन्थहरूमा विशेष रूपले गरिएको छ। संहिताका मन्त्रहरूमा यस विद्याको बीज अवश्य उपलब्ध हुन्छ, परन्तु आरण्यकहरूमा यसैलाई पल्लवित गरिएकोछ। उपनिषद् आरण्यकमा सङ्केतित तथ्यहरूको विशद व्याख्या गरिएको छ। यस प्रकार संहिताबाट उपनिषदहरूको बीचको शृङ्खला यस साहित्य द्वारा पूर्ण गरिन्छ।
प्रमुख आरण्यक

आरण्यकहरूका मुख्य ग्रन्थ निम्नलिखितछन् :
ऐतरेय आरण्यक

यसको सम्बन्ध ऋग्वेदसित छ। ऐतरेय भित्र पाँच मुख्य अध्याय (आरण्यक) छन् जसमा प्रथम तीनका रचयिता ऐतरेय, चतुर्थका आश्वलायन तथा पञ्चमका शौनक मानिन्छन्। डाक्टर कीथ यसलाई निरुक्तको अपेक्षा अर्वाचीन मानेर यसको रचनाकाल षष्ठ शताब्दी विक्रमपूर्व मान्दछन्, परन्तु वस्तुत: यो निरुक्त भन्दा पुरानो। ऐतरेयका प्रथम तीन आरण्यकहरू रचयिता महिदास हुन् यसले गर्दा उनलाई ऐतरेय ब्राह्मणको समकालीन मान्दा हुन्छ।
शांखायन

यसको सम्बन्ध ऋग्वेदसित छ। यो ऐतरेय आरण्यकको समान हो तथा पंद्रह अध्यायमा विभक्त गरिएको छ जसको एक अंश (तेस्रो अध्यायदेखि छठे अध्यायसम्म) कौषीतकि उपनिषद्को नामले प्रसिद्ध छ।
तैत्तिरीय आरण्यक

दस परिच्छेदहरू (प्रपाठक)मा विभक्त छ, जसलाई "अरण" भनिन्छ। यिनमा सप्तम, अष्टम तथा नवम प्रपाठक मिलेपछि "तैत्तिरीय उपनिषद" भनिन्छ।
बृहदारण्यक

वस्तुत: शुक्ल युजर्वेदको एउटा आरण्यक मात्र छ, परन्तु आध्यात्मिक तथ्यहरूको प्रचुरताको कारणले यो उपनिषदहरूमा गनिदैंन।
तवलकार (आरण्यक)

सामवेदसित संबद्ध एउटा मात्र आरण्यक छ। जसमा चार अध्याय छन् र प्रत्येक अध्यायमा धेरै अनुवाक। चतुर्थ अध्यायको दशम अनुवाकमा प्रख्यात तवलकार (वा केन) उपनिषद् छ।

प्रत्येक वेदको एक वा अधिक आरण्यक हुन्छ। अथर्ववेदको आरण्यक उपलब्ध छैन।

* ऋग्वेद
** ऐतरेय आरण्यक
** शांखायन आरण्यक
* सामवेद
** तावलकर (वा जैमिनीयोपनिषद्) आरण्यक
** छान्दोग्य आरण्यक
* यजुर्वेद
** शुक्ल
*** वृहदारण्यक
** कृष्ण
*** तैत्तिरीय आरण्यक
*** मैत्रायणी आरण्यक
* अथर्ववेद
** (उपलब्ध छैन)
ऐतरेय उपनिषद्

ऐतरेय उपनिषद्को सम्बन्ध ऋग्वेदसित छ। ऐतरेय भित्र पाँच मुख्य अध्याय (आरण्यक) छन् जसमा प्रथम तीनका रचयिता ऐतरेय, चतुर्थका आश्वलायन तथा पञ्चमका शौनक मानिन्छन्। यसलाई निरुक्तको अपेक्षा अर्वाचीन मानेर यसको रचनाकाल षष्ठ शताब्दी विक्रमपूर्व मान्दछन्, परन्तु वस्तुत: यो निरुक्त भन्दा पुरानो। ऐतरेयका प्रथम तीन आरण्यकहरू रचयिता महिदास हुन् यसले गर्दा उनलाई ऐतरेय ब्राह्मणको समकालीन मान्दा हुन्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:उपनिषद्हरू
छन्दः

छन्द संस्कृत कवितामा लय निर्धारण गर्न प्रयोग हुने अक्षर गणना र प्रयोगको बारेमा नियम निर्धारण गर्ने एउटा शास्त्र हो जो ६ वेदांगहरू मध्येको एक हो।
छन्दका धेरै प्रकार छन्,यी छन्दहरू जस्ताको तस्तै नेपालीमा पनि प्रयोग भएकाछन्, जसमध्ये केही तल लेखिएकाछन्-
# शार्दूलविक्रीडित-उदाहरण-एक् दिन् नारद सत्य लोक पुगिगया लोक्को गरौं हित् भनी।ब्रह्मा ताहीं थिया पर्‍या चरणमा खुसी गराया पनि।।(भानुभक्तको रामायण)
#शिखरिणी-उदाहरण-रसीलो वर्षाको समय दिन लम्बा दिनकर।थिए क्यै ढल्केका गगनतलमा पश्चिमतिर।।(तरुणतपसी- कवि शिरोमणि लेखनाथ पौड्याल)
#सरग्धरा-उदाहरण-कालो मन्दाकिनिको जल जलनिधिका
मोतिको ज्योति कालो। कालो सौदामिनिको चहक सब सरचन्द्रको कान्ति कालो(सत्य सन्देश- लेखनाथ पौडेल)
#मन्दाक्रान्ताउदाहरण-तेरो मेरो सब मन हरूको छ बैसाख छुट्टै कोहिको त्यों तन मन खुसी काम्छ कोही त थुर्रै (बैसाख- साहित्यिक विक्रम)
बाह्य लिङ्कहरु
सूचना

सूचना एक यस्तो शब्द हो जुन धेरै प्रकारबाट प्रयोग हुन्छ। मुलत:, यो एक यस्तो शब्दबाट आयेको छ जसको अर्थ कुनै वस्तुलाई मुर्त रूप दिनु हो। सूचना भनेको केही वस्तु बारे केही सिख्नु, जान्नु अथवा बुझ्नु हो। उदाहरणको लागि, एक समाचार पत्रमा दुनियाभरीको सूचना समावेश हुन्छ। सूचना भनेको सार्वजनिक निकायबाट सम्पादन हुने वा भएको सार्वजनिक महत्त्वको काम, तत्सम्बन्धी कामकारबाही वा निर्णयसँग सम्बन्धित कुनै लिखित,सामग्री वा जानकारी हो। सम्बन्धित सवैलाई केही कुरा थाहा दिने काम सूचना हाे ।
कम्प्युटर विज्ञानमा सूचना

जो व्यक्ति कम्प्युटरको प्रयोग गर्छन् उनी कयौं पल्ट सूचना (information) शब्दको प्रयोग गर्छन र डेटा (data) शब्द पनि समानार्थी शब्द हो। सन् 1970 र 1980को दसकमा डेटा शब्दको प्रचलन त्यति थिएन। त्यति बेला, कम्प्युटरको प्रथम डेटाबेस तैयार गरियो। कम्प्युटर विज्ञानमा डेटाको अर्थ एक यस्तो सूचना हो जसको जाँच भई सकेको छैन। अर्थात डेटामा केही सुधार अहिले सम्म गरिएको छैन, र यस सूचनामाथि विश्वास गर्न सकिन्न। सूचना (Information) अर्थात यस्तो डेटा जसमा जाँच र सुधार गरिसकियेको छ। यस सूचनामाथि विश्वास गर्न सकिन्छ।
सूचना सङ्कलन विधि

श्रेणी:सूचना
चे गेभारा

अर्नेस्तो "चे" गेभारा ) (जन्म:१४ जून १९२८ – ९ अक्टोबर १९६७), अर्जेन्टिनाका मार्क्सवादी क्रान्तिकारी थिए जसले क्युबाको क्रान्तिमा मुख्य भूमिका निभाएका थिए। यिनलाई एल चे अथवा केवल चे पनि भनिन्थ्यो। यिनी डाक्टर, लेखक, गुरिल्ला नेता, सामरिक सिद्धान्तकार र कूटनीतिज्ञ पनि थिए, जसले दक्षिणी अमेरिकाका धेरै राष्ट्रहरूमा क्रान्ति ल्याएर ती देशहरूलाई स्वतन्त्र बनाउने प्रयास गरेका थिए। मृत्युपछि उनको अनुहार सारा संसारमा सांस्कृतिक विरोध एवम् वामपन्थी गतिविधिहरूको प्रतीक बनेको थियो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाहिरका कडीहरू

* ग्वेभारा मारिने समयको तस्विर उनी मारिएको ४७ वर्ष पछि सार्वजनिक - नेपाली हेडलाईन्स

श्रेणी:दार्शनिक
श्रेणी:सन् १९२८ मा जन्म
राती

right|thumb|350px|स्याटेलाईटबाट पृथ्वीको रात्री समयमा खिंचेको चित्र

राती वा रात्री भहन्नाब्] सूर्यआकाशमा नदेखिएको बेला हो।. रातीको उल्टो दिन हो। राती फरक ठाऊमा फरक समयमा हुने गर्छ र अन्त्य पनि फरक समयमा हुने गर्छ।रात्री समय ठाऊको ऊचाई , देशान्तर, भौगोलिक पाटो, आदिमा भर पर्छ।कुनै ठाऊमा रातीलाई नराम्ो सङकेत वा भुत, नरांम्ा आत्माको पनि भनिन्छ।राती अन्धकार हुने हुदा धेरै नराम्ा काम हुने गर्छ ।विश्वका छुट्टै ठाऊका समय पता लगाउन लन्णनलाई केन्द्र मानिएको छ।यहि केन्द्रको समयमा थपगट गरेर कुनै ठाऊको समय पता लगाउन सकिन्छ र समय त्यस ठाऊको दशान्तरमा भर पर्छ।हेरौ न अमेरिकाको समय र नेपालको समय फरक छ ।समय फरक हुनुको कारण पृथ्वी गोलो हुनु पनि हो।रातीको समयमा तारा,जुन देखिने हुदा सबैको मन लोभिन्छ।रातीको विश्लेशण फरक मान्छेले फरक तरिकाले गर्छन्।राती राम्रा नराम्रा सबै हुन्छ।रातीको समय निन्द्रादेवीको समय पनि हो।


श्रेणी:समय
मुद्रा चिकित्सा

हातको औला हरूबाट शास्त्रिय पद्धति अनुरूप बनाईने आकृति लाई मुद्रा भनिन्छ|अङ्गुष्ठ, तर्जनी, मध्यमा, अनामिका र कनिष्ठा क्रमशः बूढी, माइली, साइली, काइली र कान्छी औँला हुन्। कान्छीलाई जल, काइली औँलालाई पृथ्वी, साइलीलाई आकाश, माइलीलाई वायु र बूढीलाई अग्निका रूपमा चित्रित गरन्िछ। हरेक औँलाको तीन भाग हुन्छ, शीर्ष, मध्य र मूलका। एउटा औलाको एउटा भागले अर्को औलाको अर्को भागलाई छुदा बन्ने आकृति लाई नै मुद्रा भनिन्छ | मुद्रा चिकित्साको जग नै यही हो। ६९ मुद्रा लाई देहायको ६ प्रकारमा बिभाजन गरिने गरिन्छ|

१.तत्त्व मुद्रा,

२.प्राणिक मुद्रा,

३.रोग विशेष मुद्रा,

४.चिकित्सा मुद्रा,

५.व्यक्तित्व विकाससम्बन्धी मुद्रा र

६. आध्यात्मिक मुद्रा

खासगरी पाँच भागमा मुद्रालाई वर्गीकरण गरेर हेर्ने हो भने के देखिन्छ भने यसले शरीरका सबै अंगका रोगलाई सम्बोधन गर्छ। जस्तो, सूर्य र पृथ्वी मुद्राले नाक, हड्डी, घाँटीजस्ता रोगको निवारण गर्छ भने इन्द्र, प्राण र वरुणले जीब्रो र ज्ञानेन्दि्रयसँगसम्बन्धी रोग निको गर्छ। त्यसैगरी, अपान र सञ्जीवनी मुद्रा आँखा, पेट, किड्नी र पाचनसम्बन्धी रोगका लागि फलदायी मानिन्छ। छाला, छाती, हृदय, नसा र नाडीसम्बन्धी समस्यालाई व्यान, वायु र ज्ञान मुद्रा आवश्यक छ। आकाश र शून्य मुद्राले कान र टाउकोसम्बन्धी रोगको उपचार गर्छ भन्ने जानकारहरूको दावी छ|
*

श्रेणी:विज्ञान
नेपाली साहित्य

नेपाली साहित्य नेपाली भाषामा लेखिएका साहित्यिक रचनाहरू हुन् । नेपाली भाषा नेपालको राष्ट्रभाषा हो र भारतको सरकारी मान्यता प्राप्त भाषा हो । यी देशहरू बाहेक भूटान, बर्मा वा नेपाल बाहिरका लाखौंको संख्यामा रहेका नेपालीहरूको मातृभाषा हो; नेपाली भाषा भारतीय प्रान्त सिक्किम र पश्चिम पनि (अधिकारिक भाषा) पनि हो।

नेपाली भाषा संस्कृतबाट विकसित भएको एक भाषा हो र नेपाली साहित्यको प्राचीन इतिहासको पत्ता लगाउनु धेरै मुस्किल छ किन भने धेरै विद्वानहरूले संस्कृतमा लेखेका छन, विशेष रूप

नेपाली साहित्यलाई पाँच सकिन्छ।
पूर्व-भानुभक्त काल

नेपाली साहित्य सैकडौं वर्ष सम्म अवश्य नैं मौखिक र लोकगीतको रूपमा अस्तित्वमा रहेको थियो होला। यद्यपि भानुभक्त आचार्य भन्दा पहिला नेपाली साहित्यमा साहित्यिक कामको प्रकाशनको कुनै प्रमाण उपलब्ध छैन भने धेरैको मत रहेको छ।
भानुभक्त काल

केहीले भानुभक्तलाई नेपाली भाषाको "आदिकवि" भनेर सम्मान गर्छन् तर यसमा मतैक्य छैन। नेपाली साहित्यमा भानुभक्तको आफ्नो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण योगदान रामायणलाई नेपालीमा उल्था गर्नु हो।
नेपाली भाषाका प्रमुख साहित्यकारहरू

* भानुभक्त आचार्य
* लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा
* मोतिराम भट्ट
* लेखनाथ पौड्याल
* गोपालप्रसाद रिमाल
* बालकृष्ण सम
* सिद्धिचरण श्रेष्ठ
* विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला
* माधवप्रसाद घिमिरे
* बैरागी काँइला
* मुकुन्दशरण उपाध्याय
* लीलबहादुर क्षेत्री
* परशु प्रधान
* अभि सुवेदी
* बानिरा गिरी
* गोविन्द बहादुर मल्ल “गोठाले”
* तारानाथ शर्मा
* भीमनिधि तिवारी
* सरुभक्त
* सुमन पोखरेल
* पारिजात
* इन्द्रबहादुर राई
* हरिभक्त कटुवाल
* भूपि शेरचन
* ईश्वरबल्लभ
* जगदीश शमशेर राणा
* अमर न्यौपाने
* रमेश विकल
* नयनराज पाण्डे
* जगदीश घिमिरे
* बुद्धि सागर
* पारसमणि प्रधान
* धरणीधर कोइराला
* कृष्णभूषण बल
* दिनेश अधिकारी
* तारानाथ शर्मा
* शारदा शर्मा
* मोमिला
* केशरी अम्गाई
टुक्का कविता परिचय

लघुत्तम प्रयाेगवादी काव्यिक उपविधा टुक्का कविता:

नेपाली साहित्यमा हाल धेरै काव्यिक विधाहरू मौलाउदै गरेका छन् । जस मध्ये दुई हरफमा पूर्ण हुने गरि लेखिने लघुत्तम उपविधाको रुपमा टुक्का कविता छोटो समयमा लोकप्रिय विधाको रुपमा देखा परेको छ । टुक्का कविता प्रयोगवादी काव्यिक उपविधा हो ।
यसको प्रारम्भ सन् २०२० अगष्ट ९ तारिख बाट गरिएको हो। टुक्का कविताका प्रवर्तक /परिकल्पना ताराप्रसाद चापागाईं हुन ।

टुक्का कविता लेख्ने मुख्य नियमहरू
१। टुक्का दुई हरफको मात्र अर्थपूर्ण संरचना हुनु पर्ने ।
२। दुवै हरफको अन्तमा तुक ९अन्त्यानुप्रास० मिलेको हुनु पर्न । शब्दानुप्रास र एकाक्षरी तुकान्त मान्य हुने छैन । अतुकान्त हरफहरूलाई यसको दोष मानिएको छ ।
३। दुवै हरफमा अक्षर सङ्ख्या समान हुनुपर्छ । अक्षर सङ्ख्याको हकमा एक हरफमा कम्तीमा ५ अक्षरदेखि बढीमा २७ अक्षरसम्म राख्न सकिन्छ ।
४। पहिलो हरफमा विषयको उठान, विस्तार र दोस्रोमा समर्थनसँगै समापन गरेको हुनुपर्ने । साथै दोस्रो हरफमा मूलभाव उत्कर्ष वा परिपाकमा पुगेको हुनुपर्ने ।
५। टुक्का लेखनलाई मुख्य दुई भागमा बर्गिकरण गरिएको छ।
क. छन्द टुक्का
ख. स्वच्छन्द टुक्का
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपाली साहित्य
जलवियोजन

जलवियोजन भन्नाले मानव शरीरमा भएको तरल पदार्थको अत्याधिक क्षति भन्ने बुझिन्छ। विभिन्न रोगहरूका कारण मानव शरीरमा भएको पानी, नुन र पोषक तत्त्वहरू खेर गई शरीर शिथिल अवस्थामा पुग्नुलाई जलवियोजन भएको भनिन्छ। जलवियोजन भएपछि रोगीहरू झिँजिने, झर्कोमान्ने, बढी मात्रामा तिर्खा लाग्ने, आँखा गड्ने, आँखा र जिभ्रो सुख्खा हुने, पेटको छाला तानेर छोड्दा बिस्तारै फर्किने हुन्छ। यदि अति जलवियोजन भएमा बिरामीले पेयपदार्थ पनि पिउन सक्दैन, सुस्त र बेहोससमेत हुन्छ र अन्त्यमा शरीरमा पानी तथा लवणको कमीले मानिसको मृत्युसमेत हुनपुग्छ। मुख्यतया झाडापखाला, हैजा आदि रोगकाकारण मानिसलाई जलवियोजन हुनेगर्दछ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
मलयालम भाषा

मलयालम () एक द्रविड भाषा हो जुन भारतको केरल राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू लक्षद्वीप र पुदुच्चेरी (माहे जिल्ला) मा मलयाली मानिसहरूद्वारा बोलिने गरिन्छ। यो भारतको २२ अनुसूचित भाषाहरू मध्ये एक हो। मलयालम भाषालाई सन् २०१३ मा "भारतको शास्त्रीय भाषा" घोषित गरिएको थियो। मलयालमको केरल, लक्षद्वीप र पुदुच्चेरी (माहे) मा आधिकारिक भाषाको दर्जा छ, र यो लक्षद्वीपको प्राथमिक बोलिने भाषा पनि हो र भारतमा ३.५ करोड मानिसहरूले बोल्छन्। मलयालम पनि छिमेकी राज्यहरूमा भाषिक अल्पसङ्ख्यकहरू द्वारा बोलिन्छ; कर्नाटकको कोडागु र दक्षिण कन्नड जिल्लाहरू, र तमिलनाडुको कन्याकुमारी, कोयम्बटूर र निलगिरि जिल्लामा वक्ताहरूको उल्लेखनीय सङ्ख्याको साथ। यो विश्वव्यापी मलयाली प्रवासीद्वारा पनि बोलिन्छ, विशेष गरी फारसी खाडी देशहरूमा, त्यहाँ मलयाली प्रवासीहरूको ठुलो जनसङ्ख्याको कारण। तिनीहरू मुम्बई, बेङ्गलोर, दिल्ली, कोलकाता, पुणे आदि सहित भारतका प्रत्येक सहरमा एक महत्वपूर्ण जनसङ्ख्या हुन्। मलयालम तमिल भाषासँग घनिष्ठ रूपमा सम्बन्धित छ।
इतिहास

मलयालमको उत्पत्ति विद्वानहरू बीच विवादको विषय बनेको छ। मूलधारको विचारमा मलयालम प्रारम्भिक मध्य तमिलबाट आएको हो र ९औँ र १३औँ शताब्दीको बीचमा यसबाट अलग भएको थियो। मलयालम लेखनको लागि प्रयोग गरिएको सबैभन्दा पुरानो लिपि वट्टेलुट्टु लिपि थियो। हालको मलयालम लिपि वट्टेलुट्टु लिपिमा आधारित छ, जुन ग्रन्थ लिपि अक्षरहरूको साथ आर्य ऋण शब्दहरू अपनाउन विस्तार गरिएको थियो। यो टिगलारी लिपिसँग उच्च समानता छ, एक ऐतिहासिक लिपि जुन दक्षिण केनरामा तुलु भाषा लेख्न प्रयोग गरिएको थियो, र नजिकैको मालाबार क्षेत्रमा संस्कृत।

मालाबार तटको भौगोलिक अलगावको कारण भारतीय प्रायद्वीपको बाँकी भागबाट पश्चिमी घाट पर्वत शृङ्खलाहरूको उपस्थितिको कारण, केरलमा बोलिने पुरानो तमिलको बोली तमिलनाडुमा बोलिने भन्दा फरक थियो। मूलधारको दृष्टिकोणअनुसार मलयालम मध्य तमिलको पश्चिमी तटीय बोलीबाट एक विशिष्ट साहित्यिक भाषाको रूपमा विकसित हुन थाल्यो र ९औँ र १३औँ शताब्दीको बीचमा केही समय पूरा भएको भाषिक विभाजन।

यो सामान्यतया सहमत छ कि तमिलको पश्चिमी तटीय बोली अलग, विचलन र एक अलग भाषाको रूपमा बढ्न थाल्यो, मुख्यतया संस्कृत र प्राकृतको भारी प्रभावको कारण, ती मालाबार तटमा सामान्य प्रमुख भाषाहरू बने, जब नाम्बुदिरी ब्राह्मणहरूको नेतृत्वमा केरलामा जाति व्यवस्था बलियो भयो।
भौगोलिक वितरण

मलयालम भाषा दक्षिण-पश्चिमी भारत र अरब सागरमा लक्षद्वीपटापुका मूल निवासीहरूले बोल्ने भाषा हो। सन् २०११ को भारतीय जनगणना अनुसार, केरलमा ३२,४१३,२१३ मलयालम भाषीहरू थिए, जुन भारतमा मलयालम भाषीहरूको कुल सङ्ख्याको ९३.२% र राज्यको कुल जनसङ्ख्याको ९७.०३% थियो। कर्नाटकमा थप ७,०१,६७३ (कुल सङ्ख्याको १.१४%), तमिलनाडुमा ९,५७,७०५ (२.७०%) र महाराष्ट्रमा ४,०६,३५८ (१.२%) थिए।
नमुना पाठ

मलयालम भाषामा मानव अधिकार सम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणा पत्रको धारा १:
मलयालम

മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടുംകൂടി ജനിച്ചിട്ടുള്ളവരാണ്‌. അന്യോന്യം ഭ്രാതൃഭാവത്തോടെ പെരുമാറുവാനാണ്‌ മനുഷ്യന് വിവേകബുദ്ധിയും മനസാക്ഷിയും സിദ്ധമായിരിക്കുന്നത്‌.
अनुवाद नेपालीमा

सबै व्यक्तिहरू जन्मजात स्वतन्त्र हुन् ती सबैको समान अधिकार र महत्व छ। निजहरूमा विचार शक्ति र सद्विचार भएकोले निजहरूले आपसमा भातृत्वको भावनाबाट व्यवहार गर्नु पर्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:भारतका आधिकारिक भाषाहरू
श्रेणी:द्रविड भाषा परिवार
श्रेणी:साहित्य अकादमीले मान्यता दिएका भाषाहरू
श्रेणी:आधिकारिक रूपमा ब्राह्मी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:विषय–वस्तु–क्रिया भाषाहरू
श्रेणी:अद्वितीय लिपि भएका भाषाहरू
श्रेणी:भारतका शास्त्रीय भाषाहरू
ब्रह्म पुराण

पुराणहरूको दिइएको सूचीमा यस पुराणलाई प्रथम स्थानमा राखिन्छ, यस पुराणमा सृष्टिको उत्पत्ति, पृथुको पावन चरित्र, सूर्य एवं चन्द्रवंशको वर्णन, श्रीकृष्ण-चरित्र, कल्पान्तजीवी मार्कण्डेय मुनिको चरित्र, तीर्थहरूको माहात्म्य एवं अनेक भक्तिपरक आख्यानहरूको सुन्दर चर्चा गरिएकोछ। भगवान् श्रीकृष्णको ब्रह्मरूपमा विस्तृत व्याख्या हुनको कारण यस ब्रह्मपुराणको नामले प्रसिद्ध छ। यस पुराणमा साकार ब्रह्मको उपासनाको विधान छ। यसमा 'ब्रह्म' लाई सर्वोपरि मानाइएकोछ। यसीलिए यस पुराणलाई प्रथम स्थान दियाइएकोछ। पुराणहरू कोमाम्परा के अनुसार 'ब्रह्म पुराण'मा सृष्टि के समस्त लोकहरू र भारतवर्षको पनि वर्णन गरिएकोछ। कलियुगको वर्णन पनि यस पुराणमा विस्तार्सित उपलब्ध छ। ब्रह्मका आदि हुनको कारण यस पुराणलाई आदिपुरण पनि भनिन्छ। व्यास मुनि्ले यसलाई सर्वप्रथम लेखेकाहुन्। यसमा दस हजार श्लोक छन्। प्राचीन पवित्र भूमि नैमिष अरण्यमा व्यास शिष्य सूत मुनिले यो पुराण समाहित ऋषि वृन्दमा सुनाएका थिए। यसमा सृष्टि, मनुवंश, देव देवता, प्राणि, पृथ्वी, भूगोल, नरक, स्वर्ग, मन्दिर, तीर्थ आदिको निरूपण छ। शिव-पार्वती विवाह, कृष्ण लीला, विष्णु अवतार, विष्णु पूजन, वर्णाश्रम, श्राद्धकर्म, आदिको विचार छ।
कथा एवं विस्तार

;विस्तार
:सम्पूर्ण 'ब्रह्म पुराण'मा २४६ अध्याय छन्। यसको श्लोक संख्या लगभग १०,००० छ। यस पुराणको कथा लोमहर्षण सूत जी एवं शौनक ऋषियहरूको संवादका माध्यमले वर्णित छ। यही कथा प्राचीनकालमा ब्रह्माले दक्ष प्रजापत्तिलाई सुनाएकाथे।

;कथा
:यो पुराण सब पुराणहरूमा प्रथम र धर्म अर्थ काम र मोक्ष लाई प्रदान गर्ने भनिएकोछ, यसभित्र नाना प्रकारका आख्यान छन्, देवता दानव र प्रजापतिहरूको उत्पत्ति यसै पुराणमा बताइएकोछ। लोकेश्वर भगवान सूर्यको पुण्यमय वंशको वर्णन गरिएकोछ, जो महापातकहरूको नाश भनी भनिएकोछ। यसमा नैं भगवान रामचन्द्रको अवतारको कथा छ, सूर्य वंश्को साथ चन्द्रवंशको वर्णन गरिएकोछ, श्रीकृष्ण भगवानको कथाको विस्तार यसैमा छ, पाताल र स्वर्ग लोकको वर्णन नरकहरूको विवरण सूर्यदेवको स्तुति कथा र पार्वती जीको जन्मको कथाको उल्लेख ग्रिएकोछ। दक्ष प्रजापतिको कथा र एकाम्रक क्षेत्रको वर्णन छ। पुरुषोत्तम क्षेत्रको विस्तारसित वर्णन गरिएकोछ, यसैमा श्रीकृष्ण चरित्रको विस्तारपूर्वक लेखिएकोछ, यमलोकको विवरण पितृहरूको श्राद्ध र त्यसको विवरण पनि यसै पुराणमा बताइएकोछ, वर्णहरू र आश्रमहरूको विवेचन पनि गरिएकोछ, योगहरूको निरूपण सांख्य सिद्धान्तहरूको प्रतिपादन ब्रह्मवादको दिग्दर्शन र पुराणको प्रशंसा गरिएकोछ। यस पुराणका दुइ भाग छन्।
सन्दर्भ


बाहिरी कडिहरू

* वेद-पुराण - यहाँ चारहरू वेद एवं दस भन्दा अधिक पुराण हिन्दी अर्थ सहित उपलब्ध छन्।
* महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय -यहाँ सम्पूर्ण वैदिक साहित्य संस्कृतमा उपलब्ध छ्न्।।
* ज्ञानामृतम् - वेद, अरण्यक, उपनिषद् आदिमा सम्यक जानकारी
* वेद एवं वेदांग - आर्य समाज, जामनगर के जालघरमा सभी वेद एवं उनके भाष्य दिये हुए हैं।
* जसको उदेश्य हो - वेद प्रचार
* वेद-विद्या_डॉट_कॉम
* पुराण


श्रेणी:धर्मग्रन्थ
श्रेणी:संस्कृत साहित्य
श्रेणी:पुराण
वेन जियाबाओ

वेन जियाबाओ (जन्म १५ सेप्टेम्बर १९४२) चिनियाँ राजनीतिज्ञ हुन्, जो अहिले सेवानिवृत्त भइसकेका छन्। उनी सन् २००३ देखि २०१३ सम्म चीनका प्रधानमन्त्री थिए, जसको अर्थ उनी सरकारका प्रमुख थिए। वेनले चीनको आर्थिक नीति बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। सन् २००२ देखि २०१२ सम्म उनी चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको पोलिटब्युरो स्थायी समितिका सदस्य थिए, जहाँ उनी शक्तिमा महासचिव हु जिन्ताओ र राष्ट्रिय जनकाङ्ग्रेसका स्थायी समिति अध्यक्ष वू बाङगुओपछि तेस्रो स्थानमा थिए।
उनले १९८६ देखि १९९३ सम्म चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको जनरल अफिसका निर्देशकको रूपमा काम गरे। १९८९ मा तियानआनमेन स्क्वायर प्रदर्शनको समयमा, उनी पार्टीका महासचिव झाओ जियाङसँग स्क्वायरमा गए। झाओले विद्यार्थीहरूलाई स्क्वायर छोड्न आग्रह गरे, र त्यसपछि झाओले आफ्नो पद गुमाए। सन् १९९८ मा, वेनलाई प्रधानमन्त्री झू रोंगजी अन्तर्गत उपप्रधानमन्त्रीको रूपमा पदोन्नति दिइयो, जो उनको सल्लाहकार थिए, र उनी कृषि र वित्तको जिम्मेवारीमा थिए।

वेनलाई चिनियाँ र विदेशी मिडियाले "जनताको प्रधानमन्त्री" भनेर बोलाएका थिए। उनले ठूला शहरहरू र धनी क्षेत्रहरूमा मात्र अर्थतन्त्र बढाउनेमा ध्यान केन्द्रित नगरी किसान र आप्रवासी कामदारहरूको पक्षमा नीति बनाउन काम गरे। उनको सरकारले किसानहरूका लागि कर घटायो र ठूला पूर्वाधार परियोजनाहरू शुरू गर्‍यो। सन् २००८ को विश्वव्यापी वित्तीय संकटपछि, उनको सरकारले अर्थतन्त्रलाई सहयोग गर्न चार ट्रिलियन युआन लगानी गर्‍यो।

वेनलाई कम्युनिष्ट पार्टीको सुधार पक्षको प्रमुख सदस्यको रूपमा हेरिन्थ्यो, तर उनको कार्यकालको अन्त्यतिर, पत्रकारहरूले उनको परिवारलाई उनको सत्तामा हुँदा ठूलो सम्पत्ति कमाएको आरोप लगाएर छानबिन गरे, जसले उनको प्रतिष्ठामा असर गर्‍यो। उनले २०१३ मा पद छोडे र उनको ठाउँमा ली खेछ्याङ आए।


श्रेणी:चीनका प्रधानमन्त्रीहरू
श्रेणी:चीनका राजनितिज्ञहरू
सीके लाल

thumb|सीके लाल
बि. स. २०१३ सालमा महोत्तरी जिल्लाको सुगा गाउँमा जन्मिएका सीके लालको न्वारनको नाम चन्द्रकिशोर लाल हो। पेशागत रूपमा ईन्जिनियर रहेका लालको प्रसिद्दि राजनीतिक विश्लेषकको रूपमा रहेको छ। उनी विभिन्न् पत्रिका का स्तम्भकार पनि हुन। उनले लेखेको नाटक 'सपनाको सबिती' मंचन भैसकेको छ।
जीवनी
विचारहरू

लालका विचारहरू खासगरी नेपाली र दक्षिण एसियाली समाज, राजनीति, र संस्कृतिमा केन्द्रित हुन्छ। उनी समाजका विभिन्न अवयबहरूलाई मिहिन रूपमा केलाएर त्यसको नागरिक र राज्यको सम्बन्ध केलाउन पोक्त छन्। जस्तो, शुक्रबार १२ चैत, २०७२ को नागरिक दैनिक मा प्रकासित अस्तव्यस्ततामा अभ्यस्त जनता मा वहा भन्नु हुन्छ: "अस्तव्यस्तताको सबभन्दा ठुलो आकर्षण के हो भने साधनसम्पन्न एवं व्यवहारकुशल, दुवैथरि व्यक्ति अव्यवस्थामै फस्टाउँछन्। सम्पन्नले आफ्नो सुविधा सस्तोमा किन्ने मोलमोलाइ गर्न पाउँछ। चतुरहरू अराजकता प्रबन्धन गर्दै माथि उक्लिन्छन्। यसप्रकार कालान्तरमा अस्तव्यस्त अवस्था स्वतः दिगो बन्न पुग्छ।

नेपालको वर्तमान सङ्कट बारेमा वहाको कान्तिपुर दैनिकमा प्रकासित विचारको भाग यस्तो छ।" सैनिक सोच राष्ट्रवादमा आधारित हुन्छ। दोस्रो विश्व युद्धमा महान् राष्ट्रवादी हिट्लर भएका हुन्, स्टालिन, माओत्सेतुङ महान राष्ट्रवादी भएका हुन्। राष्ट्रियताले सैनिक सोचलाई हावी गर्छ। त्यसलाई हटाएर सैनिक राष्ट्रवादको साटो सिविक (नागरिक) राष्ट्रवाद आयो। नागरिकताको राष्ट्रियताले सबै नागरिकहरू बीचमा सामन्वय स्थापित हुन्छ। यी तीन विचार धाराको आधारमा नेपाली काङ्ग्रेसको राजनीति सन् १९६० देखि ८० को दसकसम्म चल्यो। त्यसपछि बीपी कोइरालाले के देखे भने यति मात्रले नेपालको राष्ट्रियता बलियो नहुँदो रहेछ। नेपाली समाजमा सैनिक सोच बलियो रहेछ। सैनिक सोचमा राजाले नेतृत्व गर्छन्। त्यसैले प्रजातान्त्रिक सोच भनेको प्रचण्डको भाषामा (सिविक सोच) र सैनिक सोच फ्युजन हो, बीपी कोइरालाको भाषामा भन्ने हो भने समन्वय हो। यसको लागि मेलमिलाप भन्ने भयो। यसको अर्थ एउटा अर्कोमा विलय होइन। दुवै मिलेर बसेनौं भने हामी दुवै बिलाउँछौ भन्ने हो। हामी दुई फरक छौं तर दुवै मिलेर बसेनौं भने दुवै विलय हुन्छौं भनेर मेलमिलापको नीति आयो। यो नीतिको सान्दर्भिकता सन् १९९० मा सकियो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्यलिङ्कहरू

*विचार- नागरिक न्युज

श्रेणी:महोत्तरी जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपाली पत्रकारहरू
श्रेणी:त्रिभुवन विश्वविद्यालयका पूर्व विद्यार्थीहरू
श्रेणी:नेपाली स्तम्भकारहरू
श्रेणी:सन् १९५६ मा जन्म
जर्ज बर्नाड शा

२६ जुलाई १८५६ मा आयरल्यान्डको डब्लिनमा जन्मेका अङ्ग्रेजी भाषा का प्रसिद्द् साहित्यकार ,बिश्लेषक एवं समालोचक । समाजिक समस्यामा आधारित ६० भन्दा बढि नाटक का रचनाकार शा, समसामयिक बिषयमा उन्ले लेखेका विचार प्रधान लेख हरूका कारण उत्तिकै प्रसिद्ध छन।
९४ वर्षको उमेरमा – २, नोभेम्बर १९५० मा स्वर्गिय भएका 'शा' कट्टर समाजवादी हुनाका साथै समाज सुधार कार्यमा समर्पित ब्यक्तित्व थिए|उनी विश्व प्रसिद्ध "लन्डन स्कूल अफ इकोनोमिक्स" ( London School of Economics) का सह संस्थापक हुन।

सन १९२५ का नोबेल पु‍रस्कार(साहित्य) बिजेता 'शा' सामान्य जीवन यापनमाविश्वास गर्द्थे त्यसैले उन्ले पुरस्कार रकम भने स्वीकारेनन| नोवेल पुरस्कार र चलचित्र का लागि प्रदान गरिने 'ओस्कार' पुरस्कार प्राप्त गर्ने उनी एक मात्र व्यक्ति हुन।


श्रेणी:साहित्यकार
श्रेणी:हस्ताक्षर सहितको जीवनी
बर्टेन्ड रसेल

१८ मे १८७२ मा बेलायतमा जन्मेका साहित्यकार, गणितज्ञ, समालोचक एवं विचारक ।

सन १९५० मा नोवेल पुरस्कार द्वारा सम्मनित 'रसेल' मानवतावादि एवं वैचारिक स्वतन्त्रतावादि सृजना का लागि प्रसिद्ध छन। उनी युद्द बिरोधि, साम्राज्यबाद बिरोधि, साम्यबाद बिरोधि एव नाजीबाद बिरोधि अभियानमा सधै समर्पित रहे। स्वतन्त्र जीवन यापन का पक्षपाति 'रसेल'को २ फेब्रुअरी १९७० मा देहान्त भएको थियो।

उनको :en:Why I Am Not a Christian अति नै विचारोत्तेजक निवन्ध मानिएको छ।


श्रेणी:साहित्यकार
निलो

नीलो रङ त्यो हो, जसलाई प्रकाश को प्रत्यक्ष वर्णक्रम को ४४०–४९० nm को तरङदैर्घ्य द्वारा दृश्य गरिन्छ। यो एक संयोजी प्राथमिक रङ हो। यसको सम्पूरक रङ पहेँलो छ, यदि HSL एवं HSV वर्ण चक्र मा हेर्नुभयो भने। परम्परागत वर्णचक्र मा यसको सम्पूरक रङ हो नारङी।

भारत को राष्ट्रीय क्रीडा रङ पनि नीलो नै छ। यसले धर्म-निर्पेक्षता देखाउँछ।
नीलो रङ को परिवर्तन

गहिरो नीलो
मध्यम नीलो

यो रङ विकिपिडियाको आंतरिक कडी देखाउने हेतु पनि प्रयोग हुन्छ।
हल्का नीलो
शाही नीलो
रयल ब्लू (वेब रङ)
एलिस नीलो
वायु सेना नीलो

thumb|150px|left|ब्रिटेन को शाही वायु सेना को प्रतीक
यस रङको यो नाम ब्रिटेन को रयल एयरफोर्स को ध्वज को रङले मिलएको छ।

thumb|150px|left|भारतीय वायुसेना|भारतीय वायु सेना को प्रतीक
यही रङ को ध्वज मा पनि छ।
एक्वामरीन

एक्वामरीन क्यान वर्ण को एक छाया छ।
इसे एक खनिज एक्वामरीन को नाम मा नामांकरण गरिएको छ।
बाँडी नीलो
बेबी नीलो
सेरूलिअन

सेरूलिअन नीलो पिगमेंट
विद्युत नीलो
गाढा विद्युत नीलो
कोबाल्ट नीलो
इस्पात नीलो
येल ब्लू

यो :en:Yale University येल विश्वविद्यालय देखि जुडा भयो रङ हो। यसको बारे मा अधिक जानकारी हेतु :en:Yale Blue यहाँ क्लिक गर्नुहोस।
डेनिम नीलो

यो रङ डेनिम नामक कपडे को रङ हो।
कैरोलीना नीलो
इजिप्शियन नीलो

मिस्री नीलो रङ को रासायनिक नाम हो क्याल्सियम कपर सिलिकेट (CaCuSi४O१० या CaO.CuO.४SiO२). यो वर्णक मिश्र को मान्छे द्वारा सहस्रों वर्ष ले प्रयोग गरेजा रहेको छ। यसलाई प्रथम कृत्रिम वर्णक (रङ द्रव्य) मानिन्छ। यसलाई रोमन मान्छे द्वारा सेरुलियम भन्यो जान्थ्यो।
अन्तर्राष्ट्रीय क्लेन नीलो
प्रशियन नीलो

thumb|left|200px|प्रशियन नीलो रङ को नमूना
पराजलीय

left|thumbnail|प्राकृतिक अल्ट्रामैरीन

left|thumbnail|कृत्रिम अल्ट्रामैरीन
अर्धरात्रि नीलो को परिवर्तन
नीलम

यो रङ नीलम नामक रत्न को रङ जस्तो हुन्छ, अतः त्यसै को नाम मा राखएको हो।
left|thumb|150px|yaha 422.99-कैरेट को लोगान सैफायर छ, जो वाशिंगटन डी सी को राष्ट्रीय प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय मा सुरक्षित छ। यो विश्व को सर्वाधिक धेरै तराशिएको नीलो नीलम हो।
पाउडर नीलो को परिवर्तन

पाउडर नीलो
गहिरो पाउडर नीलो
पाउडर ब्लू को छायाहरूलाई तुलना


पाउडर ब्लू (वेब रङ) (Hex: #B०E०E६) (RGB: १७६, २२४, २३०)
गहिरो पाउडर ब्लू (स्मल्ट) (Hex: #००३३९९) (RGB: ०, ५१, १५३)

यो पनि हेर्नुहोस्

* रङहरूको सूची
सन्दर्भ
बाह्य कडीहरू

* All About the Colour Blue


श्रेणी:रङ