JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਮੰਡੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ । ਮੰਡੀ ਜਿਲਾ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਦ ਸਹਰ ਹੈ । ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਮਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਮੰਡੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਵਪਾਰਕ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਸੀ । ਇਹ ਜ਼ਿਲਾ ਵਿਆਸ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿਦ ਥਾਂ ਇੰਦਰਾ ਮਾਰਕੇਟ ਹੈ ਜੋਕਿ ਵਪਾਰ ਵਲੋਂ ਕਾਫੇ ਮਹਤਾਵਪੁਰਣ ਸਥਾਨ ਹੈ ।
ਸਿੱਖਿਆ

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ

alt=ਗਰਿਫਨ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ ਦੀ ਝਲਕ।|thumb|ਗਰਿਫਨ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ ਦੀ ਝਲਕ।
* ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਡੀ (ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ)


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਕਿੰਨੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਕਿੰਨੌਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਰੇਕੋਂਗ ਪਿਓ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਖੇਤਰਾਂ ਕਲਪਾ, ਨਿਚਰ ਭਾਬਾਨਗਰ, ਅਤੇ ਪੂਹ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਰੇਕੌਂਗ ਪੀਓ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਕਿੰਨੌਰ ਕੈਲਾਸ਼ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 2011 ਤੱਕ, ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪਿਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ(12 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ]]।
ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਕਲਪਾ ਦਾ ਕਸਬਾ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ|ਖੱਬੇ]]ਕਿੰਨੌਰ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਿਮਲਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ, ਜੋ ਬਸਪਾ, ਸਤਲੁਜ, ਅਤੇ ਸਪਿਤੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਢਲਾਣਾਂ ਮੋਟੀ ਲੱਕੜ, ਬਾਗਾਂ, ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਬਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕਿੰਨੌਰ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਚੱਟਾਨ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ (ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗਮ) ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 1989 ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਣਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ-ਤਿੱਬਤ ਰੋਡ ਕਿੰਨੌਰ ਘਾਟੀ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਪਕੀ ਲਾ ਪਾਸੋਂ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੌਰ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਮੰਗੋਲ ਭਾਸ਼ਾ

right|thumb|ਮੰਗੋਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ
ਮੰਗੋਲ ਭਾਸ਼ਾ ਅਲਤਾਈਕ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਅਤੇ ਯੋਗਾਤਮਕ ਬਣਾਵਟ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖਤ: ਅਨਤੰਤਰ ਮੰਗੋਲ, ਅੰਦਰਲਾ ਮੰਗੋਲ ਦੇ ਸਵਤੰਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬੁਰਯਾਤ (Buriyad) ਮੰਗੋਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਿਰਿਕਤ ਇਸ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲ ਮੰਚੂਰੀਆ, ਚੀਨ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੋਈ 40 ਲੱਖ ਹੋਵੇਗੀ।

ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਨੇਵਾਲੇ ਮੰਗੋਲ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਮੰਜੂਰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਤਥਾਕਥਿਤ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਣਰਾਜ ਮੰਗੋਲ ਦੀ ਹਲਹਾ (Khalkha) ਬੋਲੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਦਰਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪਦ ਕਬੂਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਹਲਹਾ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲੀ ਮੰਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਬੋਲੀ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬਨਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਾਹਿਤਿਅਕ ਮੰਗੋਲ ਪੜੇ-ਲਿੱਖੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਮੰਗੋਲ ਲਿਪੀ ਗਣਰਾਜ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਰੂਸੀ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਮੰਗੋਲ ਲਿਪੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੁਣ ਮੰਗੋਲ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਾਹਿਤਿਅਕ ਭਾਸ਼ਾ ਘੱਟ ਅਤੇ ਨਵ ਮੰਗੋਲ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਣਵਾਲੀ ਹਲਹਾ ਬੋਲੀ ਜਿਆਦਾ ਆਦਰ ਯੋਗ ਸਮੱਝੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਜ਼ਿਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਕਿਲੌਂਗ, ਲਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ

ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਪਰਵਤਮਾਲਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆ ਵਲੋਂ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰੋਹਤਾਂਗ ਦੱਰਾ 3,978 ਮੀ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਨੂੰ ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਵਲੋਂ ਭਿੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਲੇ ਦੀ ਪੂਰਵੀ ਸੀਮਾ ਤੀੱਬਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਦਾਖ ਧਰਤੀ - ਭਾਗ (ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ) ਅਤੇ ਕਿੰਨੌਰ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਦੱਖਣ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਆਵਾਜਾਈ

ਲਾਹੌਲ ਅਵਧਾਵ ਅਤੇ ਭੂਸਖਲਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਪਾਂਧੀ ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਲੋਂ ਗੁਜਰਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਮਕਾਮੀ ਮਹਤਵਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਬਣੀ ਨਵੀਂ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਨੂੰ ਮਈ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲੱਦਾਖ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਹਤਾਂਗ ਦੱਰੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਸੁਰੰਗ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ 2012 ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ, ਆਲੂ ਅਤੇ ਮਟਰ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਸਲ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਰੋਹਤਾਂਗ ਦੱਰੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਮਨਾਲੀ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਪੀਤੀ ਵਲੋਂ ਦੱਖਣ - ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਤੀੱਬਤ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਰੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਤੀੱਬਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੰਦ ਸੀਮਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਪੱਛਮ ਨੂੰ ਜੰਮੁ ਦੀ ਤਰਫ ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਵਲੋਂ ਗੁਜਰਦੀ ਹੈ।

ਕੁਂਜੋਮ ਦੱਰਾ (4550 ਮੀ• ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ) ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੜਕ ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਵਲੋਂ ਜੋੜਤੀ ਹੈ ਪਰ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਹਿਮਪਾਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਲੀ ਵਲੋਂ ਸਪੀਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖਆਲਾ, ਕਾਜਾ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਸਾਂ ਅਤੇ ਟਕਸੀਆਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਂਜੋਮ ਦੱਰਾ ਜੁਲਾਈ ਵਲੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਲੋਂ ਸਪੀਤੀ ਤੱਕ ਕਿੰਨੌਰ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸੜਕ ਹੈ।
ਮੌਸਮ

ਆਪਣੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਠੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੀਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਠੰਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਸੈਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਪੀਤੀ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਲੋਂ ਕਾਜਾ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤ - ਤੀੱਬਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਲੋਂ ਅਭਿਗੰਮਿਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਧਰ ਲਾਹੌਲ ਜੂਨ ਤੱਕ ਅਭਿਗੰਮਿਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਦਿਸੰਬਰ ਵਲੋਂ ਅਪਰੈਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਹੇਲਿਕਾਪਟਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਪੀਤੀ ਦੀ ਅਤਿਆਧਿਕ ਸੀਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਟੁਂਡਰਾ ਦਰਖਤ - ਬੂਟੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਵਿਕਸਤ ਪਾਂਦੇ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਬੰਜਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਪੀਤੀ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਹੇਠਲੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਪਮਾਨ 20 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਪੁੱਜਦਾ।


NH 505-D-Tabo to Dhankar-06-Wolkenberge-gje.jpg|NH 505
NH 505-F-Kaza to Losar-18-zwei Bruecken-Erosionsformen-gje.jpg|NH 505
Kaza-09-Sakya Gompa-2016-gje.jpg|Kaza
Kye Gompa-22-Flusstal-gje.jpg|Kye Gompa
Dhankar Gompa-38-obere Klosterburg-2016-gje.jpg|Dhankar
Kibber-09-Choerten-2016-gje.jpg|Kibber
Tabo Gompa-05a-Platz vor Lakhang-2016-gje.jpg|Tabo Gompa
Rohtang La-27-Berge-2016-gje.jpg|Rohtang La

ਬਾਰਲੇ ਲਿੰਕ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ

he:ספיטי
ਚਿੱਤੂਰ ਜ਼ਿਲਾ

ਚਿੱਤੂਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 3,745,875
* ਮਰਦ - 1,889,690
* ਔਰਤਾਂ - 1,856,185
* ਪੇਂਡੂ - 2,934,845
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 811,030
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 18.75%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 2,176,990
* ਮਰਦ - 1,273,940
* ਔਰਤਾਂ - 903,050
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 66.77%
* ਮਰਦ - 77.62%
* ਔਰਤਾਂ - 55.78%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,752,979
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,462,690
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 290,289
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,992,896
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 3,368,878
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 342,965
* ਇਸਾਈ - 28,337
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 343,295
* 5 - 14 ਸਾਲ- 791,554
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,287,032
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 332,994

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 1,480


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਪੂਰਬ ਗੋਦਾਵਰੀ ਜ਼ਿਲਾ

ਪੂਰਵ ਗੋਦਾਵਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।
ਜਨਸੰਖਿਆ

2001 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 4,901,420 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ 23.5% ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 3,901,420
* ਮਰਦ - 1,459,640
* ਔਰਤਾਂ - 1,441,780
* ਪੇਂਡੂ - 3,049,535
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 751,885
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 19.99%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 2,807,728
* ਮਰਦ - 1,504,676
* ਔਰਤਾਂ - 1,303,052
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 65.48%
* ਮਰਦ - 70.00%
* ਔਰਤਾਂ - 60.94%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,940,214
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,614,799
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 325,415
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 2,961,206
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 3,752,009
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 130,456
* ਇਸਾਈ - 79,000
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 313,104
* 5 - 14 ਸਾਲ- 896,493
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,035,951
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 305,872

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 845
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਗੁਂਟੂਰ ਜ਼ਿਲਾ

ਗੁਂਟੂਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 4,465,144
* ਮਰਦ - 2,250,279
* ਔਰਤਾਂ - 2,214,865
* ਪੇਂਡੂ - 3,179,384
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 1,285,760
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 18.81%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 2,455,965
* ਮਰਦ - 1,407,402
* ਔਰਤਾਂ - 1,048,563
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 62.54%
* ਮਰਦ - 71.24%
* ਔਰਤਾਂ - 53.74%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 2,190,299
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,869,886
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 320,413
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 2,274,845
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 3,834,204
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 487,839
* ਇਸਾਈ - 131,713
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 357,400
* 5 - 14 ਸਾਲ- 954,636
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,756,023
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 397,085

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 694


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕਡੱਪਾ ਜ਼ਿਲਾ

ਕਡੱਪਾ ਜ਼ਿਲਾ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਇਲਸੀਮਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤੂਰ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਕੁਰਨੂਲ, ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਨੇੱਲੌਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤਪੁਰ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਕੇ ਪੇਨਨਾਰ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ ।
ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ

ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਇਤਹਾਸ ਗਿਆਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੌਰਿਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਆਉਂਦਾ ਸੀ । ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਾਤਵਾਹਨ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ । ਕਡੱਪਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗਡਾਪਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਤਲੱਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਚਰਮ ਜਾਂ ਪਾਰਸੀਮਾ । ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਤੀਰੂਪਤੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੇਵੀ ਕਡੱਪਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ।

ਇੱਥੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥਾਂ ਪੇੱਦਾ ਦਰਗਾਹ ਜਾਂ ਅਮੀਨ ਪੀਰ ਦਰਗਾਹ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਜਰਤ ਖਵਾਜਾ ਸਇਯਦ ਸ਼ਾਹ ਪੀਰੂੱਲਾਹ ਮੁਹੰਮਦ-ਉਲ-ਹੁਸੈਨੀ ਨੇ ਜੀਵ ਸਮਾਧੀ ਲਈ ਸੀ । ਇਸਨੂੰ ਦੂਜਾ ਅਜਮੇਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਮਸਜਿਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਫਾਰਸੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮਸਜਦ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ੧੬੯੧ ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਜੇਬ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ । ਕਡੱਪਾ ਦਾ ਸੇਂਟ ਮੇਰੀ ਦਾ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਨੂੰ ਰੋਮ ਦੇ ਲਿਆਕੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।

ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ੧੮੦੮ ਵਿੱਚ ਜਿਲਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 2,601,797
* ਮਰਦ - 1,318,093
* ਔਰਤਾਂ - 1,283,704
* ਪੇਂਡੂ - 2,014,044
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 587,753
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦੀ - 15.74%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 1,420,752
* ਮਰਦ - 867,054
* ਔਰਤਾਂ - 553,698
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 62.83%
* ਮਰਦ - 75.83%
* ਔਰਤਾਂ - 49.54%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,940,214
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,614,799
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 325,415
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 2,961,206
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ ੩)

* ਹਿੰਦੂ - 2,181,572
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 386,900
* ਇਸਾਈ - 28,978
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* ੦ - ੪ ਸਾਲ- 225,438
* ੫ - ੧੪ ਸਾਲ- 586,524
* ੧੫ - ੫੯ ਸਾਲ- 1,579,759
* ੬੦ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 210,076

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 876
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਖੰਮਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਖੰਮਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 2,578,917
* ਮਰਦ - 1,305,543
* ਔਰਤਾਂ - 1,273,384
* ਪੇਂਡੂ - 2,068,066
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 510,861
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦੀ - 16.559%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 1,267,994
* ਮਰਦ - 745,679
* ਔਰਤਾਂ - 522,265
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 56.89%
* ਮਰਦ - 66.11%
* ਔਰਤਾਂ - 47.44%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,244,376
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,039,322
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 205,054
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,334,551
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ ੩)

* ਹਿੰਦੂ - 2,406,066
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 137,639
* ਇਸਾਈ - 30,777
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* ੦ - ੪ ਸਾਲ- 231,625
* ੫ - ੧੪ ਸਾਲ- 618,242
* ੧੫ - ੫੯ ਸਾਲ- 1,533,620
* ੬੦ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 195,440

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 1,101


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਜ਼ਿਲਾ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 4,187,841
* ਮਰਦ - 2,117,401
* ਔਰਤਾਂ - 2,070,440
* ਪੇਂਡੂ - 2,844,394
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 1,343,447
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 17.839%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 2,539,974
* ਮਰਦ - 1,386,261
* ਔਰਤਾਂ - 1,153,713
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 68.48%
* ਮਰਦ - 74.00%
* ਔਰਤਾਂ - 63.94%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,841,597
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,575,433
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 266,164
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 2,346,244
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 3,729,204
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 265,617
* ਇਸਾਈ - 182,614
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 333,263
* 5 - 14 ਸਾਲ- 903,289
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,618,300
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 332,989

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 948


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕੁਰਨੂਲ ਜ਼ਿਲਾ

ਕੁਰਨੂਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਕੁਰਨੂਲ ਤੁੰਗਭਦਰਾ ਅਤੇ ਹੰਦਰੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਕੰਡੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। 12ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬ‍ਦਿੱਤੀ ਵਿੱਚ ਓੱਡਾਰ ਜਦੋਂ ਆਲਮਪੁਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਣ ਲਈ ਪਤ‍ਥਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਆਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਨਿਸ਼ਿੰਗ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। 1953 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਕੁਰਨੂਲ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਿਜੈਨਗਰ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਲ ਦੇ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸੱਕਦੇ ਹਨ ਜੋ 14ਵੀਆਂ ਤੋਂ 16ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬ‍ਦਿੱਤੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹਨ। ਪਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਦੇ ਮਹਤ‍ਅਤੇ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਖਿੱਚ

ਆਦੋਨੀ

ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕਿਲਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜੈਨਗਰ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦਾ ਗੜ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਅੱਜ ਵੀ ਗਰੇਨਾਇਟ ਦੀ ਪੰਜ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਪਹਾੜੀਆਂ 800 ਫੀਟ ਉੱਚੀ ਹਨ। ਆਦੋਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜਾਮਾ ਮਸਜਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਾਸ‍ਤੁਕਲਾ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।
ਅਹੋਬਿਲਮ

ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੁਆਂ ਦੀ ਆਸ‍ਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਵੈਸ਼‍ਣਵ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸ‍ਥਾਨ ਬਹੁਤ ਮਹਤ‍ਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਦੋ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਬੰਟਾ ਹੈ - ਨੀਵਾਂ ਅਹੋਬਿਲਮ ਅਤੇ ਊਪਰੀ ਅਹੋਬਿਲਮ। ਊਪਰੀ ਅਹੋਬਿਲਮ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਵਲੋਂ 2800 ਫੀਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਮਾਧਵਰਮ

ਮਾਧਵਰਨ ਪਿੰਡ ਕੁਰਨੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਯਟਨ ਸ‍ਥਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਵਾਰ ਦੇ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੇਟਵੇ ਆਫ ਇੰਡਿਆ ਦਾ ਆਭਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਗਮੇਸ਼‍ਵਰ

ਸਪ‍ਤ ਨੰਦੀ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗਮੇਸ਼‍ਵਰ ਕੁਰਨੂਲ ਵਲੋਂ 55 ਕਿਮੀ. ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਭਵਨਾਸੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਵਿਤਰ ਸੰਗਮ ਸ‍ਥਲ ਹੈ। ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸ‍ਥਾਨ ਉੱਤੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਲਿੰਗਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹੈ। ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰਿ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਹਜਾਰਾਂ ਸ਼ਰੱਧਾਲੁ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਰੀਸੈਲਮ

ਸ਼ਰੀਸੈਲਮ ਨਲ‍ਲਾਮਲਾਈ ਪਹਾੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰ ਸ‍ਥਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਭਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਦਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼‍ਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤਟ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ਭਾਗਿਰੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਤੀਂ‍ਮਾਪੁਰਮ

ਨਲ‍ਲਾਮਲਾਈ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਸ‍ਥਾਨ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨੰਦੀਸ਼‍ਵਰ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਅਨੇਕ ਮੰਦਿਰ ਹਨ ਜੋ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ-ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਉਤ‍ਸਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸ‍ਥਾਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਕੁੱਝ ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾਂਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਅਬ‍ਦੁਲ ਵਾਹਿਬ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, 1618 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਗੋਪਾਲ ਰਾਜੂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਪੇਟਾ ਅੰਜਨੇਇਸ‍ਗਿੱਦੜੀ ਦਾ ਮੰਦਰ, ਵੇਣੁਗੋਪਾਲਸ‍ਗਿੱਦੜੀ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਬਿੜਲਾ ਮੰਦਰ ਆਦਿ।
ਆਣਾ-ਜਾਣਾ

; ਹਵਾ ਰਸਤਾ :
ਨਜਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਇੱਥੋਂ 219 ਕਿਮੀ . ਦੂਰ ਹੈ।
; ਰੇਲ ਰਸਤਾ :
ਕੁਰਨੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ - ਬੰਗਲੁਰੁ ਰੇਲਵੇ ਲਾਇਨ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸ‍ਟੇਸ਼ਨ ਹੈ।
; ਸੜਕ ਰਸਤਾ :
ਅਨੰਤਪੁਰ, ਚਿਤ‍ਤੂਰ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਲੋਂ ਇੱਥੇ ਲਈ ਬਸ ਸੇਵਾ ਉਪਲਬ‍ਧ‍ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 3,529,494
* ਮਰਦ - 1,796,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,733,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,712,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 628,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 17.81%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 1,59,172
* ਮਰਦ - 1,003,659
* ਔਰਤਾਂ - 588,513
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 53.22%
* ਮਰਦ - 65.96%
* ਔਰਤਾਂ - 40.03%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,745,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,500,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 244,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,784,274
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 2,910,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 572,404
* ਇਸਾਈ - 40,581
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 343,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 936,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,015,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 233,639

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 884
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਮਹਬੂਬਨਗਰ ਜ਼ਿਲਾ

ਮਹਬੂਬਨਗਰ (ਤੇਲੁਗੁ: మహబూబ్ నగర్) ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ । ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ੬੪ ਮੰਡਲ ਹੈ । ਮਹਬੂਬਨਗਰ ਜਿਲੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰੰਗਾਰੇੱਡੀ ਜ਼ਿਲਾ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੁਰਨੂਲ ਜਿਲਾ, ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਨਲਗੋਂਡਾ ਜਿਲਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਹੈ ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 3,513,494
* ਮਰਦ - 1,792,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,731,280
* ਪੇਂਡੂ - 3,112,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 328,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 17.81%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 1,316,172
* ਮਰਦ - 853,659
* ਔਰਤਾਂ - 468,513
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 44.22%
* ਮਰਦ - 56.96%
* ਔਰਤਾਂ - 31.13%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,845,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,400,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 344,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,684,274
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ ੩)

* ਹਿੰਦੂ - 3,110,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 272,404
* ਇਸਾਈ - 18,801
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* ੦ - ੪ ਸਾਲ- 345,493
* ੫ - ੧੪ ਸਾਲ- 936,793
* ੧੫ - ੫੯ ਸਾਲ- 1,915,569
* ੬੦ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 263,639

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 1,477


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਮੇਦਕ ਜ਼ਿਲਾ

ਮੇਦਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 2,529,494
* ਮਰਦ - 1,396,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,333,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,812,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 328,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 17.51%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 1,196,172
* ਮਰਦ - 733,659
* ਔਰਤਾਂ - 438,513
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 51.62%
* ਮਰਦ - 64.06%
* ਔਰਤਾਂ - 38.63%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,245,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,001,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 244,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,379,274
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 2,310,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 272,404
* ਇਸਾਈ - 30,581
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 253,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 676,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 1,515,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 213,639

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 1,225


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਨਲਗੋਂਡਾ ਜ਼ਿਲਾ

ਨਲਗੋਂਡਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 3,247,982
* ਮਰਦ - 1,651,990
* ਔਰਤਾਂ - 1,595,992
* ਪੇਂਡੂ - 2,815,304
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 575,788
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 17.71%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 1,595,643
* ਮਰਦ - 981,875
* ਔਰਤਾਂ - 613,768
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 57.22%
* ਮਰਦ - 69.96%
* ਔਰਤਾਂ - 44.03%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,745,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,500,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 244,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,784,274
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 3,040,212
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 170,553
* ਇਸਾਈ - 32,452
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 295,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 801,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 1,815,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 273,639

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 1,124


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਨੇੱਲੋਰ ਜ਼ਿਲਾ

ਨੇੱਲੋਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 2,529,494
* ਮਰਦ - 1,396,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,233,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,012,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 598,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 22.01%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 1,522,172
* ਮਰਦ - 866,659
* ਔਰਤਾਂ -655,513
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 65.22%
* ਮਰਦ - 73.96%
* ਔਰਤਾਂ - 56.03%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,224,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 900,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 224,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,784,274
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 2,310,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 242,404
* ਇਸਾਈ - 30,581
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 223,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 566,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 1,015,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 213,639

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 1,110


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲਾ

ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ । ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੰਨ‍ਦਰਪੁਰੀ ਅਤੇ ਇੰਨ‍ਦੂਰ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵਿਖ‍ਯਾਤ ਆਂਧਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ ਜਿਲਾ ਆਪਣੀ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਸੰਸ‍ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ‍ਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਸੀਮਾਕਣ

ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਕਰੀਮਨਗਰ , ਮੇਡਕ ਅਤੇ ਨੰਦੇਦੂ ਜਿਲੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਜਿਲਾ ਚਾਲੁਕ‍ਯ , ਤੁਗਲਕ , ਗੋਲਕੁੰਡਾ ਅਤੇ ਨਿਜਾਮ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਅਨੇਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਵਲੋਂ ਭਰਪੂਰ ਇਹ ਸ‍ਥਾਨ ਉਦਯੋਗਕ ਵਿਕਾਸ ਵਲੋਂ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਤੇਜੀ ਵਲੋਂ ਆਗੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ ਵਲੋਂ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਆਂਧਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਇਸ ਰਾਜ‍ਯ ਨੂੰ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 2,529,494
* ਮਰਦ - 1,196,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,133,280
* ਪੇਂਡੂ - 1,712,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 428,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 14.81%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 1,044,172
* ਮਰਦ - 642,659
* ਔਰਤਾਂ - 401,513
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 53.22%
* ਮਰਦ - 65.96%
* ਔਰਤਾਂ - 40.03%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,145,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 971,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 184,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,186,274
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ ੩)

* ਹਿੰਦੂ - 1,910,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 372,404
* ਇਸਾਈ - 16,581
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* ੦ - ੪ ਸਾਲ- 213,493
* ੫ - ੧੪ ਸਾਲ- 567,793
* ੧੫ - ੫੯ ਸਾਲ- 1,015,569
* ੬੦ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 133,639

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 854


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਪ੍ਰਕਾਸਮ ਜ਼ਿਲਾ

ਪ੍ਰਕਾਸਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 3,029,494
* ਮਰਦ - 1,596,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,533,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,512,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 428,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 21.281%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 1,532,172
* ਮਰਦ - 903,659
* ਔਰਤਾਂ - 598,513
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 57.22%
* ਮਰਦ - 69.96%
* ਔਰਤਾਂ - 45.03%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,545,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,300,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 234,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,524,274
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 2,810,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 172,404
* ਇਸਾਈ - 30,581
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 243,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 636,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 1,015,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 273,639

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 992


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਰੰਗਾਰੇੱਡੀ ਜ਼ਿਲਾ

ਰੰਗਾਰੇੱਡੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।
ਭਗੋਲ

ਰੰਗਾਰੇੱਡੀ ਜਿਲੇ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਨਾਲਗੋਂਡਾ ਜ਼ਿਲਾ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮੇਦਕ ਜ਼ਿਲਾ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹਬੂਬਨਗਰ ਜ਼ਿਲਾ, ਪੱਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲਾ 1978 ਵਿੱਚ ਸਥਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਆ ਹੈ। 1978 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲਾ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਭਾਗ ਸੀ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ 3 ਰੇਵੇਨਿਊ ਡਿਵਿਜਨ ਅਤੇ 33 ਰੇਵੇਨਿਊ ਮੰਡਲ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 3,575,494
* ਮਰਦ - 1,839,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,735,280
* ਪੇਂਡੂ - 1,612,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 1,928,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 14.51%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 2,096,172
* ਮਰਦ - 1,103,659
* ਔਰਤਾਂ - 888,513
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 66.22%
* ਮਰਦ - 75.96%
* ਔਰਤਾਂ - 56.03%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,445,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,200,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 174,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 2,134,274
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 3,060,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 472,404
* ਇਸਾਈ - 90,581
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 323,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 836,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,015,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 233,639

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 860


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼ਰੀਕਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲਾ

ਸ਼ਰੀਕਾਕੁਲਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 2,529,494
* ਮਰਦ - 1,296,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,233,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,212,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 228,637
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 1,196,172
* ਮਰਦ - 703,659
* ਔਰਤਾਂ - 488,513
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 55.22%
* ਮਰਦ - 67.96%
* ਔਰਤਾਂ - 43.03%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,201,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 870,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 331,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,335,274
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ ੩)

* ਹਿੰਦੂ - 2,510,182
* ਇਸਾਈ - 14,581
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 7,404
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* ੦ - ੪ ਸਾਲ- 243,493
* ੫ - ੧੪ ਸਾਲ- 536,793
* ੧੫ - ੫੯ ਸਾਲ- 1,015,569
* ੬੦ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 200,639

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 1,715


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਜ਼ਿਲਾ

ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਬਾ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 3,829,494
* ਮਰਦ - 1,996,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,933,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,312,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 1,628,637
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 2,596,172
* ਮਰਦ - 1,103,659
* ਔਰਤਾਂ - 888,513
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 59.22%
* ਮਰਦ - 69.96%
* ਔਰਤਾਂ - 50.03%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,745,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,500,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 244,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,784,274
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 3,910,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 72,404
* ਇਸਾਈ - 62,581
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 323,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 836,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,415,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 243,639

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 3,108


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਵਿਜੈਨਗਰਮ ਜ਼ਿਲਾ

ਵਿਜੈਨਗਰਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 2,229,494
* ਮਰਦ - 1,196,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,133,280
* ਪੇਂਡੂ - 412,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 228,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 10.581%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 996,172
* ਮਰਦ - 603,659
* ਔਰਤਾਂ - 388,513
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 51.22%
* ਮਰਦ - 62.96%
* ਔਰਤਾਂ - 39.93%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,145,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 900,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 244,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,084,274
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 2,210,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 15,495
* ਇਸਾਈ - 15,471
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 194,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 502,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 1,378,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 169,639

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 1,455


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਵਾਰੰਗਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਵਾਰੰਗਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 3,229,494
* ਮਰਦ - 1,696,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,633,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,612,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 628,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 16.91%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 1,596,172
* ਮਰਦ - 903,659
* ਔਰਤਾਂ - 628,513
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 57.22%
* ਮਰਦ - 68.96%
* ਔਰਤਾਂ - 45.03%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,545,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,221,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 284,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,684,274
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 3,010,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 172,404
* ਇਸਾਈ - 33,581
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 283,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 776,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 1,815,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 281,639

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 984


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਪੱਛਮ ਗੋਦਾਵਰੀ ਜ਼ਿਲਾ

ਪੱਛਮ ਗੋਦਾਵਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ

* ਕੁੱਲ - 4,901,420
* ਮਰਦ - 2,459,640
* ਔਰਤਾਂ - 2,441,780
* ਪੇਂਡੂ - 3,749,535
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 1,151,885
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 17.99%
ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ

* ਕੁੱਲ - 2,807,728
* ਮਰਦ - 1,504,676
* ਔਰਤਾਂ - 1,303,052
ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ

* ਕੁੱਲ - 65.48%
* ਮਰਦ - 70.00%
* ਔਰਤਾਂ - 60.94%
ਕੰਮ ਕਾਜੀ

* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,940,214
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,614,799
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 325,415
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 2,961,206
ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)

* ਹਿੰਦੂ - 4,752,009
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 70,456
* ਇਸਾਈ - 70,000
ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ (ਮੁੱਖ 3 (ਆਬਾਦੀ ਨਾਲ))

* ਰਾਜਾਹਮੰਦਰੀ - 315,251
* ਕਾਕਿੰਡਾ- 296,329
* ਸਮਾਲਕੋਟ- 53,602
ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ

* 0 - 4 ਸਾਲ- 413,104
* 5 - 14 ਸਾਲ- 1,096,493
* 15 - 59 ਸਾਲ- 3,035,951
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 355,872

ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ - 1,323


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ