JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
રાયગડા જિલ્લો

રાયગડા જિલ્લો ભારત દેશના પૂર્વ દિશાના દરિયાકાંઠે આવેલા ઑડિશા રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૩૦ (ત્રીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. રાયગડા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક રાયગડા શહેર ખાતે આવેલું છે. આ જિલ્લો ખનીજસંપત્તિથી ભરપૂર છે.
ઇતિહાસ

બ્રિટિશ શાસન સમયે આ વિસ્તાર જૈપોર સંચાલન હેઠળ અને ત્યાર પછી કોરાપુટ જિલ્લામાં હતો. ઑડિશા રાજ્યના જિલ્લાઓની પુન:ગોઠવણી દરમિયાન ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૨ના રોજ તેને અલગ જિલ્લાનો દરજ્જો અપાયો હતો.

આ જિલ્લો હાલમાં નક્સલવાદથી અસરગ્રસ્ત છે.
ભૂગોળ

રાયગડા જિલ્લો ઑડિશાના નૈઋત્ય ભાગમાં આવેલો છે અને ૭૫૮૫ ચોરસ કિમી વિસ્તાર ધરાવે છે. તેની વાયવ્ય અને ઉત્તરમાં કાલાહાંડી, ઉત્તર અને ઈશાનમાં ફૂલબની, પૂર્વમાં ગજપતિ, દક્ષિણે શ્રીકાકુલમ અને કોરાપુટ તેમજ પશ્ચિમે કોરાપુટ અને કાલાહાંડી જિલ્લા આવેલા છે. જિલ્લામાં ઉત્તરથી દક્ષિણ દિશામાં સમાંતર વહેતી વામસાધરા અને નાગવલી નદીઓની ખીણો મોટાભાગનો વિસ્તાર આવરી લે છે. તેની આજુબાજુ ટેકરીઓની હારમાળાઓ આવેલી છે. આ વિસ્તાર જંગલસંપત્તિથી ભરપૂર છે. અહીંથી લોહ-મેંગેનીઝ, અયસ્ક, ચૂનાખડકો અને થોડા પ્રમાણમાં ગ્રૅફાઇટ મળી આવે છે. અહીંના જંગલોમાંથી સાગ, સાલ, વાંસ તેમજ જાડું ઘાસ પુષ્કળ માત્રામાં મળી આવે છે.
વસ્તી

૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે જિલ્લાની વસ્તી ૯,૬૭,૯૧૧ છે જે ફિજી દેશની વસ્તી જેટલી છે અથવા યુ.એસ.એ.ના મોન્ટાના રાજ્ય જેટલી છે. ભારતના કુલ ૬૪૦ જિલ્લામાંથી વસ્તીની દ્રષ્ટિએ જિલ્લાનો ક્રમ ૪૫૪મો છે. જિલ્લાની વસ્તી ગીચતા ૧૩૬ વ્યક્તિ/ચો.કિમી છે. ૨૦૦૧-૨૦૧૧ના દાયકા દરમિયાન વસ્તી વધારાનો દર ૧૫.૭૪% રહ્યો હતો. રાયગડામાં જાતિ પ્રમાણ ૧૦૪૮ છે, અને સાક્ષરતા દર ૫૦.૮૮% છે.

જિલ્લામાં ૫૭.૫૨% વસ્તી આદિવાસીઓની છે. જિલ્લાના બધાં જ ૧૧ તાલુકાઓ આદિવાસી યોજના હેઠળ ત્રણ લઘુ પ્રકલ્પો વડે આવરી લેવાયા છે. કોંઢ જનજાતિ અહીં મુખ્ય વસ્તી ધરાવે છે. ઑડિઆ ભાષા સિવાય કુઇ, કોંઢા, સૌરા જેવી ભાષાઓ અહીં બોલાય છે.
ઉદ્યોગો

અહીં ખેતી અને પશુપાલન થાય છે, ખાસ કરીને નદીખીણોના વિસ્તારો ખેતી માટે અનુકુળ છે. રાયગડામાં ૧૯૫૪માં સ્થાપિત શેરડી સંશોધન કેન્દ્ર આવેલું છે. અહીં ડાંગરની મિલો, ખાંડનું કારખાનું તેમજ ફેરોમેંગેનીઝના એકમ આવેલા છે. ગોળ, ખાંડ, કાગળ, દોરડાં અને દારૂનું ઉત્પાદન અહીં થાય છે.
પ્રવાસન

હાથીપહાડ, દેવગિરિ, મીના ઝોલા અને પદ્મપુર જિલ્લાના મુખ્ય પ્રવાસી આકર્ષણો છે.

* હાથીપહાડ: આ સ્થળ રાયગડાથી ૩ કિમીના અંતરે આવેલું છે. કુદરતી દ્રશ્યો માટે જાણીતું હોવાથી અહીં વનવિહાર લોકપ્રિય છે. હાથી કદના પથ્થરો અહીં આવેલા હોવાથી તે પરથી સ્થળનું નામ પડેલું છે. નાગવલી નદી અહીંથી પસાર થાય છે.

* દેવગિરિ: દેવગિરિ ૧૨૦ મીટરની ઉંચાઇની ટેકરી છે, જે શિરોભાગમાં લંબચોરસ મેદાન આકાર ધરાવે છે, જે બારમાસી જળાશયો તેમજ ગુફા ધરાવે છે. અહીં શિવરાત્રીએ મોટો મેળો ભરાય છે. અહીંથી મળેલા કેટલાક શિલાલેખો પરથી આ સ્થળ પ્રાચીન હોવાનું મનાય છે.

* મીના ઝોલા: આ સ્થળ ગાઢ જંગલમાં ત્રણ નદીઓના સંગમસ્થાને આવેલું છે, જ્યાં શિવમંદિર આવેલું છે.

* પદ્મપુર: રાયગડાથી ૯૪ કિમીના અંતરે આવેલું આ સ્થળ કૃષિમથક છે. નજીકમાં જગમંદા નામની ટેકરી પર પાંચ શિવમંદિરો તેમજ જળાશય આવેલુું છે.
સંદર્ભ

શ્રેણી:ઑડિશા
મલ્કાનગિરિ જિલ્લો

મલ્કાનગિરિ જિલ્લો ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા ઓરિસ્સા રાજ્યનો મહત્વનો જિલ્લો છે. મલ્કાનગિરિ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક મલ્કાનગિરિ (ઉડિયા: ମାଲକାନଗିରି) છે. મલ્કાનગિરિ નગર બાંગ્લાદેશના શરણાર્થીઓનું આશ્રયસ્થાન છે. ૧૯૬૫ની દંડકારણ્ય યોજના પછી અહિં ખુબ શરણાર્થીઓએ આશરો લીધો છે. ઉપરાંત શ્રીલંકાના તમિળ લોકો પણ નેવુંના દશકમાં તમિળ વ્યાઘ્રો (LTTE)ના વિગ્રહ પછી અહિ આવી આશરો પામ્યા. આજની તારીખે આ વિસ્તાર નક્સલવાદથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત વિસ્તાર છે અને તેનો સમાવેશ રેડ કોરિડોરમાં થાય છે.
વસ્તી

૨૦૦૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ મલ્કાનગિરિ જિલ્લાની વસ્તી ૨૩,૧૧૦ હતી. જેમા પુરુષોની સંખ્યા ૫૨% અને સ્ત્રીઓની સંખ્યા ૪૮% જોવા મળી હતી. મલ્કાનગિરિમાં સરેરાશ સાક્ષરતા માત્ર ૫૭% જ નોંધાઈ છે જે ભારતના સરેરાશ સાક્ષરતા દર ૫૯.૫% કરતા ઓછી છે. અહિં ૬૫% પુરુષો અને ૪૮% સ્ત્રીઓ સાક્ષર છે. મલ્કાનગિરિની કુલ વસ્તીના ૧૫% ૬ વર્ષથી નીચેના બાળકો છે.
રાજકારણ

અહિ હાલના ધારાસભ્ય તરીકે નિર્મલ ચન્દ્ર સરકાર કે જેઓ ઇન્ડિયન નેશનલ કોગ્રેસ પક્ષ વતી મલ્કાનગિરિ વિધાનસભા બેઠક પરથી ચુંટાયા હતા તેઓ ૨૦૦૪થી સેવા આપે છે. આ પદ પર તેમના પહેલા અરબિન્દા ઢાલી કે જેઓ ભાજપના ઉમેદવાર હતા તેઓ ૧૯૯૫ અને ૨૦૦૦ની સાલમાં ચૂટાયા હતા. મલ્કાનગિરિ નોરંગપુર લોકસભા ક્ષેત્રમાં આવે છે.
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

* અધિકૃત વેબસાઇટ
* મલકાનગિરિ જિલ્લાનો નક્શો


શ્રેણી:ઑડિશા
મયુરભંજ જિલ્લો

મયુરભંજ જિલ્લો ભારત દેશના પૂર્વ દિશાના દરિયાકાંઠે આવેલા ઓરિસ્સા રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૩૦ (ત્રીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. મયુરભંજ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક બારીપાડા શહેર ખાતે આવેલું છે. વળી ઓરિસ્સાનો આ વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ સૌથી મોટો જિલ્લો છે. મયુરભંજ પહેલા રાજવી શાસન હતું અને અત્યારે તે નકસલવાદી પ્રભાવને લીધે રેડ કોરિડોર માં આવે છે. અહિં વાઘ માટેનો સિમ્લિપાલ નેશનલ પાર્ક આવેલો છે.
અર્થતંત્ર

વર્ષ ૨૦૦૬માં પંચાયતી રાજે રાચિંને ભારતના ૨૫૦ સૌથી પછાત જિલ્લાઓમાં સમાવ્યું છે . હાલમાં તેમને આર્થિક સહાય Backward Backward Regions Grant Fund Programme (BRGF). દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે.
લોકજીવન

છાઉ નૃત્ય

મયુરભંજ તેના સાહસિક લોકનૃત્ય છાઉ માટે વિખ્યાત છે. આ નૃત્યમાં લોક, કલા, અને લોકવાયકાઓ નો સમાવેશ થાય છે.
પ્રવાસન

મયુરભંજ પ્રવાસન માટે ખુબ પ્રખ્યાત છે. ખાસ કરીને શીમિલિપાલ ટાઇગર રિઝર્વ આંતરરાષ્ટીય સ્તરે વિખ્યાત છે. તેની ખ્યાતી ૧૯૬૦ પછી વિષેશ વધી જ્યારે આ અભ્યારણના ડાઇરેક્ટરે ખૈરિ નામની વાઘણને દત્તક લિધી. બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન મયુરભંજ સૌથી વિકાસશીલ જિલ્લો ગણાતો અને અહિંનાં રાજાએ પ્રજાનો ઉદ્દાર કરવા માટે સઘન પ્રયત્નો કરેલા.
નોંધપાત્ર લોકો

* સ્વ શારદા પ્રસાદ ત્રિપાઠી, માર્ગ પરિવહન નિગમના પ્રણેતા
* અમરેન્દ્રલાલ બોસ, ખ્યાતનામ તંત્રિ અને એક પર્યાવરણવાદી
* મનોરંજન દાસ, તંત્રિ અને હોટલ માલિક. તેમણે તેમનું જીવન મયુરભંજના ઉત્થાન માટે સમરપ્યું.
* કલ્યાણ કુમાર સિંન્હા, AIR, PTI, Doordarshan ના તંત્રિ. તેમની બાહોશી માટે વિખ્યાત
* પદ્મલોચન બિસ્વાલ, નિવૃત હેડમાસ્તર અને અંગ્રેજીના પ્રખ્યાત શિક્ષક. તેમના ધર્મજ્ઞાન અને સચ્ચાઇ માટે વિખ્યાત
* સ્વ. પ્રભાસચંન્દ્ર બ્રહ્મા, ઓરિયાના વિખ્યાત પંડિત
સ્ત્રોત
બાહ્ય કડીઓ

*


શ્રેણી:ઑડિશા
ફુલબાણી

ફુલબની (ઓરિયા: ଫୁଲବାଣୀ) (પ્રસ્તાવિત નામ 'બૌદ્ધા કન્ધામલ') એ ભારતના ઓરિસ્સા રાજ્યના કન્ધામલ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક છે. આ શહેર એક નગર પાલિકા છે. કાન્ધામલ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક ફુલબની શહેર ખાતે આવેલું છે.

અહીં રેશમના કીડા સંબંધે સંશોધન કેંદ્ર આવેલું છે. આ સ્થળ સારી ગુણવત્તાની હળદરના ઉત્પાદન માટે જાણીતું છે.

કાન્ધામલ જિલ્લો ભારત દેશના પૂર્વ દિશાના દરિયાકાંઠે આવેલા ઓરિસ્સા રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૩૦ (ત્રીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે.
સંદર્ભ




શ્રેણી:ઑડિશા
પારળાખેમુંડી

પરલખેમુંડી (Oriya: ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି) (Telugu: పర్లా కిమిడి )ભારત દેશના આવેલા ઓરિસ્સા રાજ્યમાં આવેલું મહત્વનું નગર છે. પરલખેમુંડી ગજપતિ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક છે. આ વિસ્તાર માં બોલાતી મુખ્ય ભાષાઓ ઉડીસી અને તેલુગુ છે.
જનજીવન

૨૦૦૧ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ પરલખેમુંડીની વસ્તી ૪૨૯૯૧ છે. જેમાં ૫૧% પુરુષ અને ૪૯% સ્ત્રીઓ છે. પરલખેમુંડી નો સાક્ષરતા દર ૬૯% છે. જેમી પુરુષ સાક્ષરતા દર ૭૭% અને સ્ત્રી સાક્ષરતા દર ૬૧% છે. પરલખેમુંડીમાં ૧૧% વસ્તી ૬ વર્ષથી નાની ઉમર ના લોકો ની છે. પરલખેમુંડી માં આશરે ૪૪,૦૦૦ વસ્તી ૨૦૦૭ માં હતી. મોટાભાગની પ્રજા હિંદુ છે, ખ્રિસ્તી બીજા ક્રમાંકે આવે છે. મોટાભાગના લોકો એક કરતા વધારે ભાષા બોલી શકે છે. જેમકે ઉડીસી, તેલુગુ, હિન્દી, અંગ્રેજી.
ઇતિહાસ

કૃષ્ણ ચંદ્ર ગજપતિ નારાયણ દેવ, પરલખેમુંડી ના મહારાજા કે જેઓ પૂર્વ ગંગા વંશના ગજપતિ રાજાઓ કે જેમને ૭ શતાબ્દીઓ સુધી ઓરિસ્સા પર રાજ કર્યું હતું તેમના સીધા વંશજ હતા. આ રાજાઓના શાસન દરમિયાન ઓરિસ્સા રાજ્યની સીમાઓ ઉત્તરમાં ગંગાથી લઈને છેક દક્ષિણમાં નેલ્લોર જિલ્લા સુધી વિસ્તરી હતી. ૧૫ મી સદીમાં કોલાહોમી કે જે ગજપતિ કપિલેન્દ્રનો પુત્ર હતો તે પરલખેમુંડી (પછી ગંજામ જિલ્લામાં ) નાં આ વિસ્તાર માં આવ્યો અને પરલખેમુંડીના રાજવી પરિવારની સ્થાપના કરી.

ગજપતિ જિલ્લાનું નામ મહારાજા શ્રી કૃષ્ણ ચંદ્ર ગજપતિ નારાયણ દેવ કે જેઓ પરલખેમુંડીના રાજા સાહેબ (ઓરિસ્સાના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ) હતા તેમના નામ પરથી રખાયું છે. જેમને પરલખેમુંડી વિસ્તારના સમાવેશ સાથે અલગ ઓરિસ્સા રાજ્યનાં નિર્માણ માં ખુબ જ ફાળો આપ્યો હતો. ગજપતિ જિલ્લો ૨ ઓકટોબર ૧૯૯૨ ના રોજ અસ્તિત્વ માં આવ્યો હતો. આ પહેલા તે ગંજામ જિલ્લાનું એક પરુ હતું.
સંદર્ભો

શ્રેણી:ઑડિશા
ઇમ્ફાલ પશ્ચિમ જિલ્લો

ઇમ્ફાલ પશ્ચિમ જિલ્લો ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા મણિપુર રાજ્યના ૯ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક જિલ્લો છે. ઇમ્ફાલ પશ્ચિમ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક લમ્ફેલ્પેટ નગર ખાતે આવેલું છે. આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૫૫૮ ચોરસ કિલોમીટર જેટલું છે અને અહીંની કુલ વસ્તી ૪,૩૯,૫૩૨ (વસ્તીગણતરી ૨૦૦૧ પ્રમાણે) જેટલી છે.
બાહ્ય કડીઓ

* મણીપુર રાજ્યનું અધિકૃત વેબસાઇટ
* ઇમ્ફાલ પશ્ચિમ જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ


શ્રેણી:મણિપુર
શ્રેણી:મણિપુરના જિલ્લાઓ
થૌબલ જિલ્લો

થૌબલ જિલ્લો ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા મણિપુર રાજ્યના ૯ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક જિલ્લો છે. થૌબલ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક થૌબલ નગર ખાતે આવેલું છે.

આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૫૧૪ ચોરસ કિલોમીટર જેટલું છે. આ જિલ્લાની વસ્તી ૨૦૦૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ ૩,૯૪,૧૪૦ જેટલી છે.

૨૩° ૪૫' ઉત્તર થી ૨૪° ૪૫' ઉત્તર અક્ષાંશ - અને ૯૩° ૪૫' પૂર્વ થી ૯૪° ૧૫ પૂર્વ રેખાંશ વચ્ચે આવેલા આ જિલ્લામાં સરેરાશ વરસાદનું પ્રમાણ (વાર્ષિક ધોરણે) ૧૩૯૦ મીમી જેટલું છે.
બાહ્ય કડીઓ

* મણિપુર રાજ્યનું અધિકૃત વેબસાઇટ

* થૌબલ જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ


શ્રેણી:મણિપુર
શ્રેણી:મણિપુરના જિલ્લાઓ
બાડમેર જિલ્લો

બાડમેર જિલ્લો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યનો એક જિલ્લો છે. બાડમેર જિલ્લાનું મુખ્યાલય બાડમેર શહેર ખાતે આવેલું છે.
નામ

બાડમેર નામ અહીંના તત્કાલીન શાસક બાહડ રાવ (પંવર)ના નામ પરથી પડ્યું છે. એવું માનવામાં આવે છે કે પ્રસિદ્ધ શાસક બાહડ રાવ પરમાર (પંવર) એ ઇસુની તેરમી સદીના સમયમાં બાડમેર શહેરની સ્થાપના કરી હતી. ત્યારથી એ શહેર બાડમેરના નામથી ઓળખાય છે અને શહેરના નામ પરથી જિલ્લાનું નામ બાડમેર જિલ્લો પડ્યું છે. 'બાહડમેર' શબ્દ અહીંના એક પહાડી કિલ્લા સાથે પણ જોડાયેલો છે.
ભૂગોળ

બાડમેર જિલ્લો રાજસ્થાનના પશ્વિમ ભાગમાં સ્થિત છે. આ જિલ્લાની ઉત્તરે જેસલમેર જિલ્લો, પૂર્વ દિશામાં પાલી જિલ્લો અને જોધપુર જિલ્લો તથા પશ્ચિમ તરફ પાકિસ્તાનની સરહદ આવેલી છે. જિલ્લાનું કુલ ક્ષેત્રફળ ૨૮૩૮૭ વર્ગ કિ.મી. છે. આ જિલ્લો ઉત્તરી અક્ષાંશ 24,58’ થી 26, 32’ પૂર્વ અને રેખાંશ 70, 05’ થી 72, 52’ પર સ્થિત છે.


શ્રેણી:રાજસ્થાનના જિલ્લાઓ
કોટા જિલ્લો

કોટા જિલ્લો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૩૩ (તેત્રીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક જિલ્લો છે. કોટા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક કોટા શહેરમાં આવેલું છે.
ઇતિહાસ

ઇ.સ. ૧૪મી સદીમાં હાડા જાતિના બુંદી રાજ્યના યુવરાજ જૈતસિંહે કોટા નગરની સ્થાપના કોટા જાતિના ભીલોને પરાજય આપીને કરી હતી. તેના પરથી કોટા અને તેના પરથી આ જિલ્લાનું નામ પડ્યું છે.
ભૂગોળ

જિલ્લાની ઉત્તરે બુંદી જિલ્લો, પૂર્વમાં બરાન જિલ્લો, દક્ષિણમાં ઝાલાવાડ જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં ચિત્તોડગઢ જિલ્લો આવેલો છે.
વસ્તી

૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે કોટા જિલ્લાની વસ્તી ૧૯,૫૦,૪૯૧ છે, જે લેસોથ્રો દેશ અથવા યુ.એસ.એ.ના રાજ્ય ન્યૂ મેક્સિકો જેટલી છે. વસ્તીની દ્રષ્ટિએ તેનો ભારતના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાંથી ૨૩૯મો ક્રમ છે. જિલ્લાની વસ્તી ૩૭૪ વ્યક્તિ/ચો.કિમી. છે. ૨૦૦૧-૨૦૧૧ના દાયકા દરમિયાન તેના વસ્તી વધારાનો દર ૨૪.૩૫% રહ્યો હતો. કોટામાં જાતિ પ્રમાણ ૯૦૬ છે, જ્યારે સાક્ષરતા દર ૭૭.૪૮% છે.
ઉદ્યોગો

કોટા જિલ્લો ખાતરના ઉદ્યોગ માટે જાણીતો છે. અહીં. ધાતુકામ, રસાયણ ઉદ્યોગો પણ વિકસ્યા છે. રશિયાના સહકારથી 'પ્રિસિશન ઇનસ્ટ્રુમેન્ટ'નું કારખાનું સ્થાપેયું છે.

અહીં વિવિધ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે જાણીતા શિક્ષણકેન્દ્રો આવેલા છે. ખાસ કરીને IIT JEE તેમજ તબીબી પરીક્ષાઓ માટે કોટા જાણીતું છે.
સંદર્ભો
બાહ્ય કડીઓ

* અધિકૃત વેબસાઇટ
*


શ્રેણી:રાજસ્થાન
શ્રેણી:રાજસ્થાનના જિલ્લાઓ
પાલી જિલ્લો

પાલી જિલ્લો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૩૩ (તેત્રીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક જિલ્લો છે. પાલી જિલ્લાનું મુખ્ય મથક પાલી શહેરમાં આવેલું છે.

આ જિલ્લાની પૂવી દિશામાં આવેલી સીમાઓ અરવલ્લી પર્વત શ્રૃંખલા સાથે જોડાયેલ છે. આ સીમાઓ ઉત્તર દિશામાં નાગૌર અને પશ્ચિમ દિશામાં જાલૌર સાથે મળે છે. પાલી શહેર પહેલાં પાલીવાલ બ્રાહ્મણોનું નિવાસ સ્થાન હતું પણ જ્યારે મુઘલોએ કત્લેઆમ મચાવી દિધી ત્યારે તેમણે આ શહેર છોડીને બાખવું પડ્યું હતું. વીર યોદ્ધા મહારાણા પ્રતાપનો જન્મ પણ અહિયાં આવેલા તેમના મોસાળમાં થયો હતો. આ નગર ત્રણ વાર ઉજ્જડ બન્યું અને ફરી વસાવવામાં આવ્યું હતું. પ્રસિદ્ધ જૈન મંદિર ભક્તોની સાથે સાથે ઇતિહાસવેત્તાઓને પણ આકર્ષિત કરે છે.
સંદર્ભો

શ્રેણી:રાજસ્થાન
શ્રેણી:રાજસ્થાનના જિલ્લાઓ
હનુમાનગઢ જિલ્લો

હનુમાનગઢ જિલ્લો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૩૩ (તેત્રીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક જિલ્લો છે. હનુમાનગઢ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક હનુમાનગઢ શહેરમાં આવેલું છે.


આ જિલ્લો રાજસ્થાનની ઉત્તર સીમા પર આવેલો છે. આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૧૨,૬૪૫ ચોરસ કિ. મી. જેટલું છે તથા વસ્તી ૨૦૦૧ની વસ્તી ગણતરી અનુસાર ૧,૫૧૭,૩૯૦ જેટલી છે. આ જિલ્લામાં પ્રતિ ચોરસ કિમી દીઠ ૧૨૦ વ્યક્તિઓ વસવાટ કરે છે.
સંદર્ભો
બાહ્ય કડીઓ

* હનુમાનગઢ જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ


શ્રેણી:રાજસ્થાન
શ્રેણી:રાજસ્થાનના જિલ્લાઓ
ચિત્તોડગઢ

ચિત્તોડગઢ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યનું એક નગર છે. ચિત્તોડગઢમાં ચિત્તોડગઢ જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.

ચિત્તોડગઢ (ચિત્તોડ અથવા ચિત્તૌરગઢ) એ પશ્ચિમ ભારતના રાજસ્થાન રાજ્યમાં એક શહેર અને નગરપાલિકા છે. તે બનાસની ઉપનદી બેરાચ નદી પર આવેલું છે, અને ચિત્તોડગઢ જિલ્લાનું વહીવટી વડું મથક છે અને મેવાડની સિસોદિયા રાજપૂત રાજવંશની ભૂતપૂર્વ રાજધાની છે. ચિત્તોડગઢ, ગિહરી અને બેરાચ નદીના કાંઠે સ્થિત છે. જિલ્લાનું વિભાજન થયું અને પ્રતાપ ગઢના નવા રચાયેલા જિલ્લામાં ઉદયપુર જિલ્લામાંથી લેવામાં આવેલા અમુક ભાગ સાથે પ્રતાપગઢનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું. ચિત્તોડનો કિલ્લો ત્રણ વખત દુશ્મનથી ઘેરાયેલો હતો અને દરેક વખતે તેઓ બહાદુરીથી લડ્યા હતા. ત્રણ વખત મહિલાઓએ અને બાળકોએ દ્વારા આચરણ કર્યું હતું. ઇ.સ.૧૫૬૮ના મુઘલો સામેના યુદ્ધમાં રાવ જયમલ અને પટ્ટા, મેવાડના બે બહાદુર સૈન્ય સરદારો, એટલા મહાન હતા કે મુઘલ સમ્રાટ અકબરએ આગ્રાના કિલ્લામાં તેમની મૂર્તિઓ સ્થાપિત કરી હતી. ચિત્તોડગઢમાં આવેલો ચિત્તોડગઢ કિલ્લો ભારત અને એશિયામાંનો સૌથી મોટો કિલ્લો છે.
ઇતિહાસ


ચિત્ર:Kirti stambha.jpg|કિર્તિ સ્થંભ
ચિત્ર:India 04 0019 chittorgarh.jpg|કિલ્લાનું તળાવ
ચિત્ર:Tower of victory.jpg|વિજય સ્થંભ


પ્રાચીન મેવારી સિક્કાઓ પર લખાયેલી રાજપૂત સરદાર ચિત્રાંગડા મોરી પછી તેને ચિત્રકૃપની નામ આપવામાં આવ્યું હતું. આ કિલ્લાની ગોળાકાર દિવાલ દ્વારા ઘેરાયેલું છે, જે મુખ્ય કિલ્લાની અંદર પ્રવેશી શકે તે પહેલાં સાત વિશાળ દરવાજા ધરાવે છે. કેટલાક ખાતા જણાવે છે કે મોરી રાજવંશે કિલ્લાનો કબજો હતો જ્યારે બાપ્પા રાવળ મેવાડ સામ્રાજ્યના સ્થાપક ચિત્તોડ ગરહ (ચિત્તોડ કિલ્લો) પર કબજો મેળવ્યો અને ઇ.સ. ૭૩૪માં તેની રાજધાની બનાવી. કેટલાક અન્ય ગ્રંથો જણાવે છે કે બાપ્પા રાવલે તેને છેલ્લી સોલંકી રાજકુમારી સાથેના લગ્ન પછી દહેજનો ભાગ લીધો હતો. તે તારીખ પછી તેના વંશજોએ મેવાડ પર શાસન કર્યું, જે ૧૬ મી સદી સુધી ગુજરાતથી અજમેર સુધી ફેલાયેલું હતું. ચિત્તોડ ભારતની સૌથી વધુ લડાકુ બેઠકો પૈકીની એક હતી, જેની સાથે સંભવતઃ સૌથી વધુ ભવ્ય લડાઇઓ તેના કબજામાં લડ્યા હતા. તે મેવાર રાજવંશના ઇતિહાસમાં તેની પ્રથમ મૂડી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે (પહેલાં આ, મેવાડ રાજવંશના અગ્રણી, ઇડર, ભમોટ અને નાગદાથી શાસિત ગિહાલોટ્સ), અને સ્વતંત્રતા માટે ભારતના લાંબા સંઘર્ષમાં પ્રસિદ્ધ હતા. પરંપરા પ્રમાણે, તે ૮૩૪ વર્ષ માટે મેવાડની મૂડી રહી હતી.
મહારાણા પ્રતાપ

મહારાણા પ્રતાપ, રાણા ઉદય સિંહના પુત્ર, મૂલ્યોનું મૂર્તિમંત સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. તેમણે લડાઈમાં જીવન જીવવા માટે શપથ લીધા હતા, જ્યાં સુધી તેઓ અકબરથી ચિત્તોડગઢના ચુકાદાના સ્વપ્નને સમજી શકતા ન હતા (અને આમ મેવાડની ભવ્યતા ફરીથી મેળવી). તે મહારાણા પ્રતાપ દ્વારા ખૂબ જ આનંદિત સ્વપ્ન હતું, અને તેમણે આ લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માટે તેમના સમગ્ર જીવનનો ખર્ચ કર્યો. તેમણે આજીવન યુદ્ધ લડતા ઘાસની પથારી બનાવવા જેવી મુશ્કેલીઓ અને જીવનનો કડવો અનુભવ પણ કર્યો. મહારાણા પ્રતાપ મેવાડના રાજપૂતોની આંખોમાં સૌથી મહાન વ્યક્તિ છે. રાજપૂત ઇતિહાસના સંપૂર્ણ શ્યામ યુગમાં, એકલા મહારાણા પ્રતાપ તેમના સન્માન અને ગૌરવ માટે નિશ્ચિતપણે ઊભા હતા, સલામતી માટે તેમના સન્માન સાથે ક્યારેય સમાધાન કરતા નહોતા. તેના શત્રુઓમાં પણ એક મહાન પાત્ર હતા. બહાદુર માણસની પ્રતિષ્ઠા સાથે, ૧૫૯૭માં તેઓ મૃત્યુ પામ્યા.
બાહ્ય કડીઓ

*


શ્રેણી:રાજસ્થાન
ઉદયપુર જિલ્લો

ઉદયપુર જિલ્લો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૩૩ (તેત્રીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક જિલ્લો છે. ઉદયપુર જિલ્લાનું મુખ્ય મથક ઐતિહાસિક નગર ઉદયપુર શહેરમાં આવેલું છે. ઉદયપુર રાજસ્થાનના સાત વિભાગોમાંનું એક છે.

ઉદયપુર જિલ્લો અરવલ્લી પર્વતમાળાની ઉત્તર-પશ્ચિમે આવેલો છે, જેની બાજુમાં સિરોહી જિલ્લો અને પાલી જિલ્લો છે. તેની ઉત્તરે રાજસમન્દ જિલ્લો, પૂર્વે ચિત્તોડગઢ જિલ્લો, નૈઋત્યે વાંસવાડા જિલ્લો, દક્ષિણે ડુંગરપુર જિલ્લો અને અગ્નિ ખૂણે ગુજરાત આવેલા છે. ઉદયપુર જિલ્લો રાજસ્થાનના મેવાડ પ્રદેશમાં આવેલો છે.
ભૂગોળ

આ જિલ્લો મોટાભાગે પર્વતીય ભુપૃષ્ઠ ધરાવે છે. જિલ્લાનો પશ્ચિમ ભાગ અરવલ્લી પર્વતમાળામાંથી ઉદ્ભવતી અને દક્ષિણે વહીને ગુજરાતમાં જતી સાબરમતી નદીના કાંઠાનો પ્રદેશ ધરાવે છે. જિલ્લાનો ઉત્તર ભાગ બનાસ અને તેની અહાર નદીના મેદાનો ધરાવે છે, જે ઉદયપુર પાસેથી પસાર થાય છે. દક્ષિણ અને મધ્ય પ્રદેશમાં મહી, સોમ અને ગોમતી નદીઓ વહે છે. ઢેબર તળાવ અથવા જયસમંદ તળાવ, જે સંપૂર્ણ ભરેલું હોય ત્યારે વિસ્તાર આવરી લે છે, ૧૭મી સદીમાં રાજા જય સિંહ વડે ગોમતી નદી પર આરસના પથ્થરોનો બંધ બાંધીને બનાવેલું તળાવ છે.
અર્થતંત્ર

ઇ.સ. ૨૦૦૬માં પંચાયતી રાજ મંત્રાલય દ્વારા ભારતના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાંથી ૨૫૦ પછાત જિલ્લાઓમાં ઉદયપુરનો સમાવેશ કરાયો હતો. હાલમાં તે બેકવર્ડ રિજીયન્સ ગ્રાંટ ફંડ પ્રોગ્રામ (BRGF) હેઠળ આવતા રાજસ્થાનના ૧૨ જિલ્લાઓમાંનો એક છે.
ખનીજ સંપત્તિ

ઉદયપુર જિલ્લો ખનીજ સંપત્તિમાં સમૃદ્ધ છે. અહીંથી તાંબુ, સીસું, જસત અને ચાંદી જેવા ખનીજો મળી આવે છે. આ સિવાય અહીં ઔદ્યોગિક ખનીજો જેવાં કે ફોસ્ફેટ, એસ્બેસ્ટોસ, કેલ્સાઇટ, ચૂનાના પથ્થરો, બેરિટેસ, એમરલ્ડ અને આરસ વિપુલ માત્રામાં મળી આવે છે.
ઉપવિભાગો અને તાલુકાઓ

ઉદયપુર જિલ્લો ૮ ઉપવિભાગો ધરાવે છે: ગિરવા, ખેરવાડા, માવલી, વલ્લભનગર, કોટડા, ઝાડોલ, ઋષભદેવ અને સાલુંબેર. આ ઉપવિભાગો વધુ ૧૧ તાલુકાઓમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે. ગિરવા ઉપવિભાગ ગિરવા અને ગોગુંડા તાલુકાઓ, ખેરવાડા ઉપવિભાગ ખેરવાડા અને ઋષભદેવ તાલુકાઓ ધરાવે છે. માવલી, વલ્લભનગર, કોટડા અને ઝાડોલ એજ નામના એક તાલુકા ધરાવે છે. સાલુંબેર ઉપવિભાગ લસાડિયા, સાલુંબેર અને સારદા તાલુકાઓનો સમાવેશ કરે છે.
વસ્તી

ઇ.સ. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે ઉદયપુર જિલ્લાની વસ્તી ૩૦,૬૮,૪૨૦ હતી, જે ઓમાન દેશની વસ્તી અથવા યુ.એસ.એ.ના આયોવા રાજ્ય જેટલી છે. વસ્તીની દ્રષ્ટિએ તેનો ભારતના ૬૪૦ જિલ્લાઓમાંથી ૧૧૮મો ક્રમ છે. જિલ્લામાં વસ્તી ગીચતા ૨૪૨ વ્યક્તિ પ્રતિ ચો.કિમી છે. ૨૦૦૧-૧૧ના દાયકા દરમિયાન તેનો વસ્તી વધારાનો દર ૨૩.૬૬% રહ્યો હતો. ઉદયપુર જિલ્લામાં જાતિ પ્રમાણ ૯૫૮ અને સાક્ષરતા ૬૨.૫૪% છે.
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

* ઉદયપુર જિલ્લા કલેક્ટરની વેબસાઇટ


શ્રેણી:રાજસ્થાનના જિલ્લાઓ
શ્રેણી:ઉદયપુર જિલ્લો
ચિત્તોડગઢ જિલ્લો

ચિત્તોડગઢ જિલ્લો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૩૩ (તેત્રીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક જિલ્લો છે. ચિત્તોડગઢ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક ચિત્તોડગઢ શહેરમાં આવેલું છે.
જોવાલાયક સ્થળો
ચિત્તોડગઢનો કિલ્લો

અહીં કિલ્લામાં બ્રહ્માણી માતાનું મંદિર આવેલું છે.
કાલ્કા માતાનું મંદિર

કાલ્કા માતા મંદિર મૂળ ૮મી સદીમાં સૂર્ય દેવતા માટે બાંધવામાં આવ્યું હતું અને પછીથી ૧૪મી સદીમાં કાલ્કા માતાના મંદિરમાં પરિવર્તિત થયું હતું. નવરાત્રિ દરમિયાન અહીં મેળો ભરાય છે.
વિજય સ્થંભ

કિર્તિ સ્થંભ
રાણા કુંભાનો મહેલ

રાણી પદ્મિનીનો મહેલ
સંદર્ભો

શ્રેણી:રાજસ્થાન
શ્રેણી:રાજસ્થાનના જિલ્લાઓ
અજમેર

અજમેર() ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યનું એક નગર છે. અજમેરમાં અજમેર જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે. આ શહેર રાજસ્થાનનું પાંચમુ સૌથી મોટું શહેર છે. અજમેરમાં આશરે ૮,૦૦,૦૦૦ (૨૦૧૧ વસ્તીગણતરી) લોકો રહે છે. આ શહેર જયપુરથી ૧૩૫ કિ.મી., ઉદયપુરથી ૨૭૪ કિ.મી. અને નવી દિલ્હીથી ૩૯૧ કિ.મી. પશ્ચિમમાં સ્થિત છે.અજમેર અરાવલ્લી પર્વતમાળાથી ઘેરાયેલું છે. આ શહેર સૂફી સંત ખ્વાજા મોઈનુદ્દીન ચિસ્તીની પવિત્ર યાત્રાધામનું કેન્દ્ર છે.
ઇતિહાસ

thumb|150px|મેવાડના આક્રમણો પછી શાહજાદા ખુર્રમને અજમેર ખાતે આવકારતો જહાંગીર
અજમેરની સ્થાપના ૭મી સદીમાં દુષ્યંત ચૌહાણ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તુર્કી હુમલાખોરો દ્વારા વારંવાર આક્રમણ હોવા છતાં પણ ચૌહાણ વંશે અજમેરમાં રાજ કર્યું. મુહમ્મદ ઘૌરીએ ઇ.સ. ૧૧૯૩માં અજમેર જીતી લીધું હતું.
હવામાન
સંદર્ભો
બાહ્ય કડીઓ

*


શ્રેણી:રાજસ્થાન
અલવર

અલવાર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યનું એક નગર છે. અલવારમાં અલવાર જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે. આ શહેર નવી દિલ્હીથી ૧૬૦ કિ.મી. દક્ષિણમાં અને જયપુરથી ૧૫૦ કિ.મી. ઉત્તરમાં અરવલ્લીની પહાડીઓની મધ્યમાં સ્થિત છે.

આ ઐતિહાસિક નગરમાં જોવાલાયક ફત્તેહગંજ ગુંબજ, પુર્જન વિહાર, કંપની બાગ, સિટી પેલેસ, વિજય મંદિર, ઝીલ મહેલ, બાલા કિલ્લા, જય સમન્દ ઝીલ, સિલીસેઢ ઝીલ, કુંડલા વગેરે સ્થળો આવેલાં છે. આ ઉપરાંત અહીં રાજસ્થાની લોકગીતની ઓળખ સમાન સંગીત વાદ્ય ભપંગ જોવા મળે છે.
શાસક

* પ્રતાપ સિંહ પ્રભાકર બહાદુર (૧૭૭૫–૧૭૯૧), રાઓ રાજા
* બખ્તાવર સિંહ પ્રભાકર બહાદુર (૧૭૯૧–૧૮૧૫), રાઓ રાજા
* બને સિંહ પ્રભાકર બહાદુર (૧૮૧૫–૧૮૫૭), મહારાઓ રાજા
* શેઓદન સિંહ પ્રભાકર બહાદુર (૧૮૫૭–૧૮૭૪), મહારાઓ રાજા
* મંગલ સિંહ પ્રભાકર બહાદુર (૧૮૭૪–૧૮૯૨), મહારાજા
* જય સિંહ પ્રભાકર બહાદુર (૧૮૯૨–૧૯૩૭), મહારાજા
* તેજ સિંહ પ્રભાકર બહાદુર (૧૯૩૭–૧૯૭૧), મહારાજા
* જીતેન્દ્ર સિંહ પ્રભાકર બહાદુર, મહારાજા
ખનિજસંપત્તિ

*બેરાઈટ્સ(Barytes)
*સોંપ સ્ટોન(Soap Stone)
*કોપર કલે(Copper Clay)
*કોપર ઓર(Copper Ore)
*પાયરોફાયલાઈટ(Pyrophylite)
*સિલિકા સેન્ડ(Silica Sand)
*ફેલ્સપર(Felspar)
*કવાર્ત્ઝ(Quartz)
*ડોલોમાઈટ(Dolomite)
thumb|right|300px|સિલીસેઢ ઝીલ
thumb|right|300px|અલવાર શહેર


શ્રેણી:રાજસ્થાન
બિકાનેર

બિકાનેર દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યના ઉત્તર પશ્ચિમમાં આવેલું શહેર છે. તે રાજ્યની રાજધાની જયપુરથી દૂર ઉત્તર પશ્ચિમ દિશાએ આવેલું છે. બિકાનેર શહેર બિકાનેર જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.

પૂર્વે બિકાનેર રજવાડાંની રાજધાની રહેલા બિકાનેર શહેરની સ્થાપના ૧૪૮૬માં રાવ બિકા જીએ કરી હતી. અને નાના સ્થાનિક વિસ્તારમાંથી બિકાનેર રાજસ્થાનનું પાંચમાં ક્રમાંકનું મોટું શહેર બન્યું છે. ૧૯૨૮માં ગંગા નહેર અને ૧૯૮૭માં પૂર્ણ થયેલ ઇન્દિરા ગાંધી નહેરને કારણે શહેરનો વિકાસ ઝડપી બન્યો હતો.
છબીઓ


ચિત્ર:BCFest2.jpg
ચિત્ર:BCFest21.jpg
ચિત્ર:BCFest19.jpg
ચિત્ર:BCFest23.jpg
ચિત્ર:BCFest24.jpg
ચિત્ર:BCFest11.jpg

સંદર્ભ
ધોલપુર

thumb|250px| ધોલપુર ખાતે આવેલી રાજા ઉદયભાનુ સિંહની છતરી

ધોલપુર (હિંદી:धौलपुर) એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યનું એક નાનું ઐતિહાસિક નગર છે. ધોલપુરમાં ધોલપુર જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.

ધોલપુર વિશેષ રીતે અહીંના વિસ્તારમાંથી મળી આવતા બલુઆ પથ્થર માટે જાણીતું છે. અહીં બનાવવામાં આવેલી મોટા ભાગની ઇમારતોના નિર્માણમાં આ બલુઆ પથ્થરો વાપરવામાં આવેલા છે. આ ઐતિહાસિક શહેરમાં ઘણાં મંદિરો, કિલ્લો, તળાવ અને મહેલ આવેલા છે, જે જોવાલાયક સ્થળો છે.
બાહ્ય કડીઓ

*ધોલપુર જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ
*ધોલપુર સૈનિક શાળા, ધોલપુર એલ્યુમ્ની એસોસિએશન (Dholpur Alumnni Association)


શ્રેણી:રાજસ્થાન
શ્રેણી:રાજસ્થાનનાં જિલ્લા મથકો
જોધપુર

250px|right|thumb| મહેરાનગઢ કિલ્લો, જોધપુર
જોધપુર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલું એક ઐતિહાસિક નગર છે. જોધપુર નગરમાં જોધપુર જિલ્લાનું મુખ્ય મથક આવેલું છે.

જોધપુર શહેર રાજ્ય તેમ જ દેશનાં મહત્વનાં સ્થળો સાથે રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ તેમ જ રેલ્વે માર્ગ દ્વારા જોડાયેલું હોવાથી અહીં પહોંચવાનું સરળ છે. અહીં હવાઇમથક પણ આવેલું છે.
બાહ્ય કડીઓ

* જોધપુર નગર પક્ષીની નજરે જુઓ (ઉપગ્રહ તસવીર)
* જોધપુર જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ
* Jodhpur વિકિમેપીયા પર
* જોધપુર પ્રવાસનને લગતી માહિતી
* જોધપુરનું ઉપગ્રહ પરથી લેવાયેલી તસવીર
સંદર્ભો

શ્રેણી:ભારતીય રજવાડું
શ્રેણી:રાજસ્થાનનાં શહેરો
શ્રેણી:ભારતીય રેલ ડીવીઝન
શ્રેણી:ઉત્તર પશ્ચિમ રેલ્વે વિભાગ
શ્રેણી:રાજસ્થાન
જયપુર

જયપુર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યનું એક નગર છે. જયપુરમાં જયપુર જિલ્લાનું મુખ્યાલય તેમ જ રાજસ્થાન રાજ્યનું પાટનગર છે. જયપુર એ પિંક સીટી તરીકે પ્રખ્યાત છે. જયપુર રાજસ્થાન રાજ્યનું સૌથી મોટું શહેર છે. આ શહેરની સ્થાપના આમેરના રાજા સવાઈ જય સિંહ (દ્વિતિય)એ ૧૮ નવેમ્બેર ૧૭૨૭ના દિવસે કરી હતી.

જયપુર શહેર તેમાં આવેલી ગુલાબી પત્થરની બનેલી ઐતિહાસિક ઇમારતો અને અન્ય મકાનોના બાહ્ય રંગને કારણે ગુલાબી નગરી તરીકે ઓળખાય છે. આ ઉપરાંત લોકવાયકાઓમાં અન્ય કારણો પણ આપવામાં આવે છે જેનો કોઈ તાર્કિક કે દસ્તાવેજી પુરાવો મળતો નથી. જયપુર વસ્તીની દૃષ્ટિએ ભારતનું દસમા ક્રમનું મોટું શહેર છે જે અમદાવાદથી ૬૬૦ કિ.મી. અને રાજધાની દિલ્હીથી ૨૬૮ કિ.મી.નાં અંતરે આવેલું છે. જયપુર શહેરને યુનેસ્કોએ ૬ જુલાઇ ૨૦૧૯ના રોજ વિશ્વધરોહર શહેર ઘોષિત કર્યું હતું.
સંદર્ભો

શ્રેણી:રાજસ્થાન
ઝાલાવાડ

:::::આ લેખ રાજસ્થાન રાજ્યમાં આવેલા ઝાલાવાડ નામના નગર વિષે છે. ગુજરાતના ઝાલાવાડ પંથક માટે ધ્રાંગધ્રા રજવાડું જુઓ.

ઝાલાવાડ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યનું એક નગર છે. તે ઝાલાવાડ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક પણ છે. તે રાજ્યના દક્ષિણપૂર્વ ભાગમાં આવેલું છે. તે ભૂતપૂર્વ ઝાલાવાડ રજવાડાની રાજધાની હતી. આ જિલ્લો રાજસ્થાનનો ૨૨મો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. આ જિલ્લો રાજસ્થાનના ચેરાપુંજી, રાજસ્થાનના નાગપુર, રાજસ્થાનના બ્રિજનગર વગેરેના હુલામણા નામથી જાણીતો છે. સમગ્ર રાજસ્થાનમાં સૌથી વધુ વરસાદ આ જિલ્લાના મનોહરથના શહેરમાં થાય છે તે કારણે તે રાજસ્થાનના ચેરાપુંજી તરીકે ઓળખાય છે. ઝાલાવાડથી થોડે દૂર કાલીસિંધ અને આહુ નદીના સંગમ પર ગાગ્રોન કિલ્લો આવેલો છે જે રાજસ્થાનના જલદુર્ગોમાંનો એક છે અને તે એક એવો કિલ્લો છે જે પાયા વગરનો કિલ્લો છે. આ કિલ્લાને ૨૦૧૩માં યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ સૂચિમાં સામેલ કરવામાં આવ્યો હતો.
સંદર્ભ
કોટા

300px|thumb|right| કોટા ખાતે ગઢ મહેલ
કોટા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યનું એક નગર છે. કોટામાં કોટા જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે. ચંબલ નદીના તટ પર વસેલું આ શહેર રાજસ્થાન રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલ એક મુખ્ય ઔદ્યોગિક તેમ જ શૈક્ષેણિક કેન્દ્ર છે. તે રાજ્યના મુખ્ય શહેર જયપુરથી સડક માર્ગે તેમ જ રેલવે માર્ગ દ્વારા જોડાયેલ છે અને તેનું અંતર આશરે ૨૪૦ કિલોમીટર જેટલું છે. આ શહેરમાંથી રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૧૨ પસાર થાય છે. આ ઐતિહાસિક શહેર ખાતે કિલ્લો, મહેલ, સંગ્રહાલય, મંદિરો અને ઉદ્યાનો આવેલા છે. પ્રાચીન સ્થાપત્યો સાથે સાથે આધુનિક અણુ ઊર્જામથક અને જળવિદ્યુત મથક પણ આવેલા છે.


શ્રેણી:રાજસ્થાન
રાજસમન્દ

રાજસમન્દ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યનું એક નગર છે. રાજસમન્દમાં રાજસમન્દ જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે. અહીં આવેલા જળાશય રાજસમન્દ સરોવરના નામ પરથી આ શહેરનું નામ પડ્યું છે, જેનું નિર્માણ મેવાડના રાજા રાણા રાજ સિંહ દ્વારા ૧૭મી સદીમાં કરાવવામાં આવ્યું હતું.
ભૌગોલિક સ્થાન

રાજસમન્દનું ભૌગોલિક સ્થાન ૨૫.૦૭ ઉત્તર અક્ષાંસ અને ૭૩.૮૮ પૂર્વ રેખાંશ પર છે અને તેની સરેરાશ ઊંચાઈ દરિયાઈ સપાટીથી ૫૪૭ મીટર (૧૭૯૪ ફૂટ) જેટલી છે.
સંદર્ભો
બાહ્ય કડીઓ

* રાજસમન્દ જિલ્લો (હિંદી ભાષામાં)
* અધિકૃત જાળસ્થળ
ઉદયપુર

ઉદયપુર અથવા ઉદેપુર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યનું એક શહેર છે. ઉદયપુરમાં ઉદયપુર જિલ્લાનું મુખ્ય મથક આવેલું છે.

ઉદયપુર નગરનું સૌંદર્ય જોવાલાયક હોવાને કારણે અહીં સહેલાણીઓની ભીડ લગભગ આખા વર્ષ દરમિયાન જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત અહીંના મહેલો, તળાવો અને અન્ય રાજવી સ્થાપત્યો તેમ જ રાજસ્થાની સંસ્કૃતિને લગતી વસ્તુઓનું બજાર પ્રવાસીઓમાં અનેરું આકર્ષણ જમાવે છે.
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

* ઉદેપુરની અધિકૃત વેબસાઇટ


શ્રેણી:રાજસ્થાન
શ્રેણી:ઉદયપુર જિલ્લો