JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Thomas Mann

left|80px
thumb|right|Thomas Mann (mwaka wa 1937)


Thomas Mann (6 Juni 1875 – 12 Agosti 1955) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa riwaya zake, k.m. "Akina Buddenbrook" (kwa Kijerumani Buddenbrooks, iliyotolewa mwaka wa 1900), "Kifo katika mji wa Venice" (Tod in Venedig, 1912), "Mlima wa Ajabu" (Der Zauberberg, 1924) au "Maungamo ya Felix Krull, Tapeli" (Bekenntnisse des Hochstaplers Felix Krull, 1954). Pia aliandika insha nyingi. Mwaka wa 1929 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Waliozaliwa 1875
Jamii:Waliofariki 1955
Jamii:Waandishi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Winston Churchill

thumb|right|Winston Churchill
left|80px

Winston Leonard Spencer Churchill (30 Novemba 1874 – 24 Januari 1965) alikuwa mwanasiasa, mwanajeshi na mwandishi kutoka nchi ya Uingereza. Mara mbili alikuwa Waziri Mkuu wa Uingereza, miaka ya 1940-45, na 1951-55. Mwaka wa 1953 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi. Pia, mwaka wa 1953 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza.


Jamii:Waliozaliwa 1874
Jamii:Waliofariki 1965
Jamii:Wanasiasa wa Uingereza
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Michail Aleksandrovich Sholokhov

left|80px
thumbnail|right|200px|Michail Aleksandrovich Sholokhov
Mikhail Aleksandrovich Sholokhov (24 Mei 1905 – 21 Februari 1984) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Urusi. Hasa aliandika riwaya, k.m. "Don, Mto wa Kimya" (kwa Kirusi Tikhy Don) iliyotolewa katika majuzuu manne miaka ya 1928-40. Mwaka wa 1965 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Waliozaliwa 1905
Jamii:Waliofariki 1984
Jamii:Waandishi wa Urusi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Shmuel Yosef Agnon

Shmuel Yosef Agnon ( kwa Kiebrania: שמואל יוסף עגנון; 17 Julai 1888 – 17 Februari 1970) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Israeli. Alizaliwa nchini Polandi na jina la Shmuel Yosef Halevi Czaczkes. Akiwa bado kijana alihamia Israeli. Hasa aliandika riwaya, na lugha zake zilikuwa Kiebrania na KiYiddish. Mwaka wa 1966, pamoja na Nelly Sachs alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Waliozaliwa 1888
Jamii:Waliofariki 1970
Jamii:Waandishi wa Israeli
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Nelly Sachs

thumb|right|Nelly Sachs (1910)

left|80px

Nelly Leonie Sachs (10 Desemba 1891 – 12 Mei 1970) alikuwa mwandishi na mshairi Myahudi kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1940 alisaidiwa na rafiki yake Selma Lagerlof kukimbia ukatili wa WaNazi na kuhamia Sweden. Katika mashairi na tamthiliya zake alieleza mateso ya Wayahudi, k.m. katika tamthiliya "Eli: Juu ya Mateso ya Israel" (kwa Kijerumani Eli: Ein Mysterienspiel vom Leiden Israels) iliyotolewa mwaka wa 1951. Mwaka wa 1966, pamoja na Shmuel Yosef Agnon alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.
Viungo vya nje

* picha na kaburi ya Nelly Sachs


Jamii:Waliozaliwa 1891
Jamii:Waliofariki 1970
Jamii:Waandishi wa Ujerumani
Jamii:Washairi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Samuel Beckett

left|80px

Samuel Barclay Beckett (13 Aprili 1906 – 22 Desemba 1989) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ireland. Aliandika kwa Kiingereza na Kifaransa. Anajulikana hasa kwa tamthiliya yake "Kumngojea Godot" (kwa Kifaransa En attendant Godot) iliyotolewa mwaka wa 1952. Mwaka wa 1969 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Waliozaliwa 1906
Jamii:Waliofariki 1989
Jamii:Waandishi wa Ireland
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Aleksandr Solzhenitsyn

left|80px
right|280px|thumbnail|Solzhenitsyn, 1994
right|200px|thumbnail|One Day in the Life of Ivan Denisovich
Aleksandr Isayevich Solzhenitsyn (11 Desemba 1918 – 3 Agosti 2008) alikuwa mwandishi na mwanahistoria kutoka nchi ya Urusi.

Mwaka wa 1970 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

Anajulikana hasa kwa kitabu chake "Funguvisiwa la Gulag" (kwa Kirusi Arkhipelag Gulag) kilichotolewa katika majuzuu matatu miaka ya 1973-75. Katika kitabu hicho alisimulia historia ya utawala wa kutisha wa Stalin na mfumo wa makambi yake mengi kwa wafungwa wa kisiasa. Alikamatwa na serikali na kufukuzwa nje ya nchi kwa sababu ya kitabu hicho.

Mwaka wa 1994 alirudi Urusi. Aliaga dunia Moscow mjini mwaka wa 2008.


Jamii:Waliozaliwa 1918
Jamii:Waliofariki 2008
Jamii:Waandishi wa Urusi
Jamii:Wanahistoria wa Urusi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Vermont
Pablo Neruda

left|80px
thumb|right|Pablo Neruda (mwaka wa 1966)


Pablo Neruda (12 Julai 1904 – 23 Septemba 1973) alikuwa mwanasiasa na mshairi kutoka nchi ya Chile. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Neftalí Ricardo Reyes Basoalto. Alikuwa balozi wa nchi yake katika nchi mbalimbali za Asia, Ulaya na Amerika ya Kusini. Mwaka wa 1971 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Waliozaliwa 1904
Jamii:Waliofariki 1973
Jamii:Wanasiasa wa Chile
Jamii:Washairi wa Chile
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Saul Bellow

Saul Bellow (10 Juni 1915 – 5 Aprili 2005) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Alizaliwa nchini Kanada lakini. Hasa aliandika riwaya. Mwaka wa 1976 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa ajili ya riwaya yake "Kipaji cha Humboldt" (kwa Kiingereza Humboldt's Gift) iliyotolewa mwaka wa 1975. Mwaka uleule wa 1976 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Jamii:Quebec
Jamii:Chicago, Illinois
Isaac Bashevis Singer

left|80px


Isaac Bashevis Singer (14 Julai 1902 – 24 Julai 1991) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Polandi ambapo alizaliwa na jina Yitskhek Bashyevis Zinger . Mwaka wa 1935 alihamia Marekani. Hasa aliandika riwaya na insha kuhusu maisha ya Wayahudi katika karne ya 20. Aliziandika katika lugha ya Kiyiddish. Mwaka wa 1978 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Waliozaliwa 1902
Jamii:Waliofariki 1991
Jamii:Waandishi wa Polandi
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Odysseas Elytis

left|80px
thumb|Odysseas Elytis

Odysseas Elytis mnamo tarehe 2 Novemba 1911 mpaka tarehe 18 Machi 1996 alikuwa mshairi, na mtafsiri kutoka nchi ya Ugiriki. Jina lake la kuzaliwa ni Odysseas Alepoudhelis.

Mnamo Mwaka wa 1979 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Waliozaliwa 1911
Jamii:Waliofariki 1996
Jamii:Waandishi wa Ugiriki
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Washairi wa Ugiriki
Czesław Miłosz

left|80px
thumb|right|Czeslaw Milosz, mwaka wa 1998 (picha imepigwa na Mariusz Kubik).

Czeslaw Milosz (30 Julai 1911 – 14 Agosti 2004) alikuwa mshairi kutoka nchi ya Polandi. Tangu mwaka wa 1951 aliishi katika nchi ya Ufaransa, na 1960 alihamia Marekani. Nje ya kutunga mashairi mengi, aliandika pia insha na kutafsiri. Mwaka wa 1969 alitolea kitabu kuhusu historia ya fasihi ya Polandi. Mwaka wa 1980 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Waliozaliwa 1911
Jamii:Waliofariki 2004
Jamii:Waandishi wa Polandi
Jamii:Washairi wa Polandi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Elias Canetti

left|80px

thumb|right|Kaburi la Elias Canetti.
Elias Canetti (25 Julai 1905 – 14 Agosti 1994) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Bulgaria. Baadaye aliishi nchini Uingereza.

Aliandika riwaya na pia tamthiliya; maandishi yake yote yalikuwa katika lugha ya Kijerumani. Mwaka wa 1981 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.
Tuzo na Heshima

* Prix International (France, 1949)
* Grand Austrian State Prize|Grand Austrian State Prize for Literature (1967)
* Literature Award of the Bavarian Academy of the Fine Arts (1969)
* Austrian Decoration for Science and Art (1972)
* Georg Büchner Prize(German Academy for Language and Literature, 1972)
* German recording prize, for reading "Ohrenzeuge" (Deutscher Schallplattenpreis) (1975)
* Nelly Sachs Prize (1975)
* Gottfried-Keller-Preis (1977)
* Pour le Mérite (1979)
* Johann-Peter-Hebel-Preis (Baden-Württemberg, 1980)
* Nobel Prize in Literature (1981)
* Franz Kafka Prize (1981)

Tanbihi

{}
Viungo vya Nje

* Elias Canetti @ Perlentaucher


Jamii:Waliozaliwa 1905
Jamii:Waliofariki 1994
Jamii:Waandishi wa Austria
Jamii:Waandishi wa Bulgaria
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Gabriel García Márquez

left|80px

Gabriel García Márquez (6 Machi 1928 - 17 Aprili 2014) ni mwandishi kutoka nchi ya Kolombia na kufanya kazi kama mwandishi wa habari katika nchi mbalimbali za Amerika na Ulaya. Anajulikana hasa kwa riwaya zake, kwa mfano "Upendo wakati wa Kipindupindu" (kwa Kihispania El amor en los tiempos del cólera) iliyotolewa mwaka wa 1985. Mwaka wa 1982 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Waliozaliwa 1928
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Waandishi wa Kolombia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
William Golding

left|80px
thumbnail|right|200px|William Golding mnamo mwaka 1983
William Gerald Golding (19 Septemba 1911 – 19 Juni 1993) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Uingereza. Hasa aliandika riwaya, kwa mfano "Bwana wa Nzi" (kwa Kiingereza Lord of the Flies) iliyotolewa mwaka wa 1954. Mwaka wa 1983 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi. Mwaka wa 1988 alipewa cheo cha Sir cha Uingereza.


Jamii:Waliozaliwa 1911
Jamii:Waliofariki 1993
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Octavio Paz

left|80px
thumb|right|220px|Octavio Paz

Octavio Paz (31 Machi 1914 – 19 Aprili 1998) alikuwa mshairi na mwanasiasa kutoka nchi ya Mexiko. Tangu mwaka wa 1945 alifanya kazi kama balozi kwa ajili ya nchi yake. Mwaka wa 1990 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Waliozaliwa 1914
Jamii:Waliofariki 1998
Jamii:Waandishi wa Mexiko
Jamii:Washairi wa Mexiko
Jamii:Wanasiasa wa Mexiko
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Günter Grass

left|80px
thumb|Günter Grass (2004)


Günter Wilhelm Grass (alizaliwa 16 Oktoba 1927 Danzig, alifariki 13 Aprili 2015 mjini Lübeck) alikuwa mchoraji, mchongaji na mwandishi kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa ameandika riwaya na insha, na pia tamthiliya na mashairi. Mwaka wa 1999 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.
Utoto na ujana

Grass alizaliwa katika dola-mji Danzig (leo Gdansk, Polandi) akiwa mwana wa mfanyabiashara Mjerumani na mke wa asili ya Kashubi. Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia alijitolea kuwa mwanajeshi Mjerumani akiwa na umri wa miaka 15 na kwa umri wa miaka 17 alikuwa mwanajeshi wa kiosi cha SS.

Baada ya vita alijifunza uchongaji na kuongeza masomo ya fani hii pamoja na nakshi kwenye vyuo vya Düsseldorf na Berlin.
Maisha ya binafsi

1954 alifunga ndoa na Mswisi Anna Schwarz akaishi naye Paris, Ufaransa kati ya 1956 hadi 1960. Alizaa naye watoto wanne wakaachana 1972 na kuwa na talaka ya mwaka 1978. Baada ya kuaachana na Anna akawa na uhusiano wa kimapenzi na Veronika Schröter halafu Ingrid Kruger akazaa watoto nao pia. 1979 alimwoa Ute Grunert akakaa naye hadi mwisho. Wakati wa kifo chake alikuwa na wajukuu 18.

Grass alikuwa mshabiki wa klabu ya soka ya Bundesliga SC Freiburg.

Alikuwa mwanachama wa chama cha SPD (chama cha kijamii cha Ujerumani,Social Democratic Party).
Mafanikio kama mwandishi

Wakati wa kukaa Paris alitunga muswada wa riwaya yake ya kwanza "Die Blechtrommel" (ngoma ya bati) iliyompatia umaarufu mara ya kwanza katika Ujerumani. Katika riwaya hii sawa na vitabu vyake vilivyofuata alisimulia habari za Wajerumani wakati wa vita na chini ya utawala wa chama cha Nazi cha Adolf Hitler. Alijadili hapa swali la hatia ya Wajerumani kwa jinai zilizotendewa chini ya mfumo wa siasa ya miaka ya Hitler.

Riwaya za "Katz und Maus" (Paka na panya) na "Hundejahre" (miaka ya mbwa) zilifuata 1961 na 1963. Zote tatu zinasimulia maisha ya watu kutoka mji wake Danzig ambayo tangu 1945 imekuwa mji wa Polandi ilhali wakazi wote Wajerumani walifukuzwa. Maandiko ya Grass yalisababisha majadiliano makali katika jamii ya Ujerumani juu ya historia ya taifa na swali la hatia ya kuvumilia na kushiriki katika mfumo wa kisiasa ya miaka ya Hitler.

Alipokabidhiwa Tuzo ya Nobel ya Fasihi mwaka 1999 taasisi ya taaluma ya Sweden ilieleza: "Katika 'Ngoma ya Bati' Grass alichunguza historia ya kisasa kwa kukumbuka wale waliosahauliwa, wahanga na ule uwongo ambao watu wanataka kusahau kwa sababu waliwahi kuuamini".
Marejeo


Jamii:Waliozaliwa 1927
Jamii:Waandishi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Eugene O'Neill

left|80px


Eugene Gladstone O'Neill (16 Oktoba 1888 – 27 Novemba 1953) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Hasa aliandika tamthiliya. Mwaka wa 1936 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi. Pia, kati ya 1920 na 1957, alituzwa Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya mara nne.


Jamii:Waliozaliwa 1888
Jamii:Waliofariki 1953
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya
Kayeni

thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji wa Kayeni

80px
thumb|200px|Mahali pa Kayeni


Kayeni (kwa Kifaransa: Cayenne) ni mji mkuu wa wilaya na eneo la ng'ambo la Ufaransa la Guyani ya Kifaransa. Kuna wakazi 63,468 (2021) katika eneo la 23.60 km².

Mji uko kwenye rasi ya nchi kando ya mdomo wa Mto Kayeni unapoishia katika Atlantiki.

Baharini mbele ya pwani kipo Kisiwa cha Sheitani kilichokuwa kisiwa cha gereza cha Ufaransa kati ya miaka 1852 na 1946.
Viungo vya nje

* Tovuti rasmi


Jamii:Guyani ya Kifaransa
Jamii:Miji ya Ufaransa
Kiholanzi

thumb|300px|Maeneo ambako Kiholanzi huzungumzwa katika Ulaya
Kiholanzi ni lugha ya Kijerumaniki ya magharibi katika jamii ya lugha za Kihindi-Kiulaya inayozungumzwa nchini Uholanzi, Ubelgiji na Surinam na watu milioni 23. Katika Uholanzi inaitwa "Nederlands" na katika Ubelgiji inaitwa "Vlaams".

Kiafrikaans cha Afrika Kusini ni lugha iliyotoka katika Kiholanzi. Kijerumani ya Kaskazini ni karibu sana na Kiholanzi.
Uainishaji

Kiholanzi ni lugha ya Kijerumaniki Magharibi, sehemu ya familia ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Inahusiana na tawi la Franconian ya chini, jambo linaloifanya iwe karibu na Kijerumani na Kiingereza. Ingawa Kiholanzi kinashiriki vipengele vingi vya kiisimu na lugha hizo, kina sifa za kipekee zinazokitofautisha.

Kiholanzi kilitokana na Kiholanzi cha Kale (takriban 500–1150 BK), ambacho baadaye kilibadilika kuwa Kiholanzi cha Kati (1150–1500 BK) kabla ya kugeuka kuwa Kiholanzi cha Kisasa (kutoka 1500 BK hadi sasa). Lugha hii huzungumzwa hasa Uholanzi, Ubelgiji (hasa Flanders), na Suriname, ikiwa na athari za kihistoria kwa Kiafrikana, kinachozungumzwa Afrika Kusini na Namibia.

Kimuundo, Kiholanzi mara nyingi huchukuliwa kuwa lugha ya mpito kati ya Kiingereza na Kijerumani. Tofauti na Kijerumani, Kiholanzi hakina visawe vya kisarufi kwa nomino (isipokuwa viwakilishi) na kina mfumo rahisi wa ulegezaji wa maneno. Hata hivyo, bado kinahifadhi vipengele fulani vya Kijerumani, kama mpangilio wa vitenzi katika nafasi ya pili kwenye sentensi kuu (V2 word order) na mfumo wa jinsia za kisarufi (ya kiume, ya kike, na isiyo na jinsia).

Kiholanzi ni sehemu ya muendelezo wa lahaja za Kiholanzi-Kijerumani, jambo linalomaanisha kuwa kinafanana kwa kiasi fulani na lahaja za Kijerumani cha chini zinazozungumzwa kaskazini mwa Ujerumani. Hata hivyo, Kiholanzi na Kijerumani si lugha zinazoweza kueleweka moja kwa moja kwa mzungumzaji wa mojawapo, kutokana na tofauti katika fonetiki, msamiati, na sarufi. Kwa upande mwingine, Kiholanzi na Kiafrikana vinabaki kuwa na uelewano wa kiasi fulani, kwani Kiafrikana kilitokana na Kiholanzi cha karne ya 17 kilichozungumzwa na walowezi wa Kiholanzi Afrika Kusini.
Viungo vya nje

*Muhtasari kuhusu Kiholanzi kwenye Ethnologue
*makala za OLAC kuhusu Kiholanzi
*lugha ya Kiholanzi katika Glottolog


Jamii:Lugha za Kijerumaniki
Jamii:Lugha za Uholanzi
Jamii:Lugha za Ubelgiji
Jamii:Lugha za Surinam
Kitajiki

thumb|350px|Lugha za Kiirani; maeneo penye wasemaji wa Kitajiki pamoja na Kiajemi yana rangi ya kijani-nyeupe
Kitajiki (тоҷикӣ / تاجیکی / tamka "tojiki" au забони тоҷикӣ / زبان تاجکی / tamka "zabone tojiki") ni lugha rasmi nchini Tajikistan katika Asia ya Kati. Kuna pia wasemaji wa Kitajiki katika Urusi na katika Uzbekistan.

Wasemaji wa Kitajiki wanaelewana bila matatizo na wasemaji wa Kiajemi nchini Uajemi au wasemaji wa Kidari nchini Afghanistan. Ndiyo sababu Kitajiki kinatajwa mara nyingi kama lahaja ya Kiajemi, na kama Kiajemi ni mojawapo ya lugha za Kihindi-Kiajemi kati ya lugha za Kihindi-Kiulaya.

Lugha huandikwa katika Tajikistan kwa herufi za Kisirili kama Kirusi. Hadi miaka ya 1920 iliandikwa kwa alfabeti ya Kiarabu.
Viungo vya nje

*lugha ya Kitajiki katika Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kitajiki
*lugha ya Kitajiki katika Glottolog
*lugha ya Kitajiki katika Ethnologue

Jamii:lugha za Tajikistan
Jamii:Lugha za Kiirani
Jamii:Lugha za Kihindi-Kiulaya
Jumatatu

Jumatatu ni siku ya pili katika juma (wiki) ya siku saba yenye asili ya kiyahudi-kikristo. Iko kati ya siku za Jumapili na Jumanne.
Siku ya pili au siku ya kwanza?

Kuna nchi zilizobadilisha hesabu kufuatana na kawaida ya "wikendi" kwenye siku za Jumamosi/Jumapili ambako Jumatatu ni siku ya kwanza katika juma ya kazi hivyo inahesabiwa kama siku namba "1" ya wiki katika kalenda rasmi za serikali hata kama jumuiya za kidini zinasisitiza hesabu ya kibiblia.
Kiswahili, Kiarabu na utamaduni wa Kiislamu

Katika lugha ya Kiswahili jina la siku lina namba "3" ndani yake. Hii ni dokezo la asili ya Kiswahili katika utamaduni ya Kiislamu pasipo na athira ya Uyahudi unaoanza hesabu baada ya sikukuu ya Kiislamu ya Ijumaa siku ya sala ya pamoja: Jumamosi kama siku ya kwanza baada ya Ijumaa, Jumapili kama siku ya pili, Jumatatu kama siku ya tatu n.k.. Tabia hii katika Kiswahili ni ya pekee hasa kwa sababu Kiarabu ambacho ni lugha ya Korani takatifu na lugha ya kimataifa ya Waislamu kinafuata hesabu ya Kiyahudi na kuiita siku "ya pili".
Siku ya mwezi

Katika lugha mbalimbali za Ulaya siku hii ina jina la "mwezi". Lugha hizi kama Kiingereza, Kifaransa au Kijerumani zinaendeleza urithi wa Roma ya Kale na zaidi wa Babiloni ambako kila siku ya wiki ilikuwa chini ya mungu fulani aliyeonekana kama nyota.
Jumatatu katika lugha mbalimbali

Jamii:Kalenda
Bertha von Suttner

thumb|right|Bertha von Suttner
Bertha Félicie Sophie von Suttner (9 Juni 1843 – 21 Juni 1914) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Austria. Hasa aliandika riwaya kwa ajili ya kuhamasisha amani ya kimataifa. Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.

* Claus Bernet: Bertha von Suttner, in: BBKL, 24, 2005, 1435-1471, online: http://www.bbkl.de/s/s4/suttner_s_f.shtml


Jamii:Waliozaliwa 1843
Jamii:Waliofariki 1914
S
S
Woodrow Wilson

left|80px
Thomas Woodrow Wilson (28 Desemba 1856 – 3 Februari 1924) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani.
Mtaalamu na profesa

Alizaliwa Staunton, Virginia akiwa mtoto wa mchungaji wa Kanisa la Kipresbiteri.

Alisoma sheria na historia kwenye vyuo vikuu vya Princeton na Johns Hopkins kule Baltimore, Maryland. Alifundisha kwenye vyuo mbalimbali hadi kuwa profesa wa Chuo Kikuu cha Princeton mwaka 1890 na mkuu wa chuo mwaka 1902.

Mwaka 1910 alijiunga na siasa akachaguliwa gavana wa New Jersey. Mwaka 1912 aligombea urais wa nchi kwa chama cha Democratic Party akashinda.
Rais wa Marekani

Miaka ya 1913 hadi 1921 alikuwa Rais wa Marekani akiwa rais wa kwanza kutoka majimbo ya kusini tangu vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani.

Katika siasa yake alipunguza kodi nyingi, aliunda benki kuu ya taifa na kuweka mipaka kwa athira ya makampuni makubwa yaliyowahi kusimamia soko kwa mapatano kuhusu bei ya bidhaa na hivyo kuzuia makampuni mapya. Alifaulu kupitisha sheria iliyoanzisha muda wa kazi kuwa saa nane kwa siku. Alianzisha pia mfumo wa kusaidia wakulima.

Hakupenda makoloni ya Marekani yaliyokuwa hasa Ufilipino na Puerto Rico, hivyo alichukua hatua za kukabidhi madaraka kadhaa kwa wazalendo akaandaa uhuru wa Ufilipino uliofuata miaka 30 baadaye.

Alipunguza haki kadhaa ya Waamerika Weusi. Aliita mawaziri kutoka majimbo ya kusini akawaruhusu kutenganisha Wamarekani Weupe na Weusi katika idara zao. Katika idara hizo ofisi, vyoo na vyumba vya kula vilitenganishwa kufuatana na rangi ya wafanyakazi. Wilson aliendelea kuteua Weusi kadhaa kuwa na nafasi ya uongozi katika idara za serikali lakini alipunguza idadi ya nafasi hizo.

Wakati wa vita, Wamarekani Weusi wengi waliitwa kuwa wanajeshi, wakapata malipo sawa na wote wengine lakini walipangwa katika "vikosi vyeusi" ambamo askari Weusi walihudumia chini ya maafisa Wazungu.
Rais wakati wa Vita Kuu ya Kwanza

Mwaka 1917 Marekani iliingia katika Vita Kuu ya Dunia ya Kwanza dhidi ya Mataifa ya Kati (Central Powers: Ujerumani, Austria-Hungaria na Milki ya Osmani) baada ya meli za Marekani kuzamishwa na nyambizi za Ujerumani na jaribio la Ujerumani kuchochea Meksiko dhidi ya Marekani. Mchango wa Marekani ulihakikisha ushindi wa Mataifa ya Ushirikiano (Allied Powers: Ufaransa, Uingereza, Italia, Marekani).

Hata hivyo, Wilson alijaribu kufikia aina ya amani iliyoepuka masharti makali dhidi ya washindwa wa vita, pamoja na kukubali haki ya mataifa ya kujiamulia wenyewe. Hapo hakufaulu katika Mkataba wa Versailles lakini aliweza kuanzisha Shirikisho la Mataifa Kutokana na upinzani wa Ufaransa na Italia kama ushirikiano wa mataifa kwa shabaha ya kuzuia vita tena. Kwa jitihada zake alipewa Tuzo ya Nobel ya Amani kwenye mwaka 1919.
Marejeo




Jamii:Waliozaliwa 1856
Jamii:Waliofariki 1924
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Jamii:New Jersey
Theodore Roosevelt

Theodore Roosevelt (27 Oktoba 1858 – 6 Januari 1919) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Miaka ya 1901 hadi 1909 alikuwa Rais wa ishirini na sita wa Marekani. Mwaka wa 1906 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani. Alikuwa Kiongozi wa chama cha kisiasa cha kijamhuri na mwanzilishi wa chama cha kisiasa cha Progressive cha 1912 ambacho hakikudumu.


Jamii:Waliozaliwa 1858
Jamii:Waliofariki 1919
Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Jamii:New York
Kisirili

Kisirili ni aina ya mwandiko au alfabeti inayotumiwa kuandika lugha mbalimbali za Ulaya ya Mashariki na Asia ya Kati, kwa mfano Kirusi, Kiserbia, Kitajiki.
Mwandiko kwa ajili ya lugha za Kislavoni

Jina limetokana na mmonaki na mtaalamu Mgiriki Mt. Sirili (827 - 14 Februari 869) aliyesemekana aliunda namna hiyo ya mwandiko kwa ajili ya lugha za Kislavoni pamoja na mdogo wake Mt. Methodio.

Hali halisi hawakuanzisha aina hii ya alfabeti lakini waliendeleza namna ya kuiandika iliyosaidia kusambaza mwandiko kati ya mataifa wasemaji wa lugha za Kislavoni. Lugha hizo zina sauti kadhaa ambazo hazina herufi katika alfabeti ya Kilatini. (Mwandiko wa Kilatini hutumiwa siku hizi kwa lugha nyingi duniani, zikiwa pamoja na Kiswahili na Wikipedia hii.)

Kuna lugha za Kislavoni, kama vile Kipolandi, Kicheki na Kikroatia, zinazoandikwa kwa alfabeti ya Kilatini, lakini kuna alama za nyongeza kwa ajili ya sauti za pekee za lugha za Kislavoni kwa mfano: "Č" kwa sauti ya "tsh" au "Ž" kwa aina ya "sh laini".

Alfabeti za Kisirili zinatofautiana kiasi kati ya lugha na lugha; kuna namna tofauti za kuandika sauti ileile au pia herufi za pekee kwa ajili ya sauti za pekee katika lugha fulani. Alfabeti inayotumiwa na watu wengi ni ya Kirusi inayoonyeshwa hapa.

Lugha za Kislavoni zinazoandikwa kwa alfabeti ya Kisirili ni:
* Kibelarusi
* Kibulgaria
* Kimasedonia
* Kirusi
* Kiserbia
* Kiukraine
Mwandiko wa lugha za Kiasia

Kutokana na athira ya Urusi katika Asia ya Kati kuna pia lugha mbalimbali za Kiasia ambazo zinaandikwa kwa mwandiko wa Kisirili tangu karne ya 19 au mwanzo wa karne ya 20. Nchi zinazohusika zilikuwa ama sehemu za Umoja wa Kisovyet au nchi jirani kama Mongolia.

Lugha kadhaa za Kiasia zinazoandikwa siku hizi kwa alfabeti za Kisirili ni:
* Kikazakhi
* Kikirgizi
* Kimari
* Kimongol
* Kitajiki
* Kichecheni
* Kiturkmeni
* Kiuzbeki
Mfano wa alfabeti ya Kirusi

Jamii:Alfabeti
Jamii:Mwandiko
Jamii:Lugha
Jamii:Lugha za Kislavoni