JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Papa Sixtus V

thumb|right|Papa Sixtus V.
Papa Sixtus V, O.F.M.Conv. (13 Desemba 1521 – 27 Agosti 1590) alikuwa Papa kuanzia tarehe 24 Aprili/1 Mei 1585 hadi kifo chake. Alitokea Grottammare, Ascoli Piceno, Italia.

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Felice Peretti.

Alimfuata Papa Gregori XIII akafuatwa na Papa Urbano VII.
Tazama pia

*Orodha ya Mapapa
Tanbihi
Viungo vya nje

*Papa Sixtus V katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki


Jamii:Waliozaliwa 1521
Jamii:Waliofariki 1590
Jamii:Wafransisko
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Pius V

thumb|right|Mt. Pius V alivyochorwa na El Greco.
Papa Pius V, O.P. (17 Januari 1504 – 1 Mei 1572) alikuwa Papa kuanzia tarehe 7/17 Januari 1566 hadi kifo chake. Alitokea Alessandria, Italia.

Alimfuata Papa Pius IV akafuatwa na Papa Gregori XIII.

Umuhimu wake katika historia ya Kanisa ni kwamba ndiye alishughulikia kwa moyo wa ibada na bidii ya kitume utekelezaji wa Mtaguso wa Trento kwa ajili ya urekebisho wa Kikatoliki, ukiwa pamoja na vitabu vya liturujia, katekesi na maadili, ili kueneza imani .

Anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Aprili.
Maisha

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Antonio Ghislieri.

Baadaye alijiunga na shirika la Wahubiri.

Kama kardinali, Ghislieri alijulikana kwa kutanguliza usahihi wa imani kuliko vyeo vya watu, akihukumu maaskofu wanane wa Ufaransa kwa uzushi. Vilevile alipinga upendeleo wowote kwa ndugu wa ukoo, akimkemea mtangulizi wake Papa Pius IV alipotaka kumfanya kardinali mtoto wa miaka 13 kwa kuwa ni ndugu yake, tena alipotaka kumsaidia ndugu mwingine kwa fedha za hazina ya Papa.

Kwa hati "Regnans in Excelsis" ya mwaka 1570, Pius V alitenga na Kanisa Katoliki malkia Elizabeth I wa Uingereza kwa uzushi na kwa kudhulumu Wakatoliki wa nchi yake.

Mwaka 1571 aliunganisha nchi za Kikatoliki katika "Liga Sancta" ambayo katika mapigano ya Lepanto, ingawa ilizidiwa na Dola la Osmani kwa idadi ya wanajeshi, ilifaulu kulizuia lisiteke Ulaya nzima. Pius V aliona ushindi huo umetokana na maombezi ya Bikira Maria aliyekuwa ameombwa sana kwa rozari siku zile, akaanzisha sikukuu ya Bibi Yetu wa Ushindi.
Tazama pia

*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Orodha ya Mapapa
Tanbihi
Marejeo ya Kiswahili

* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 150-151
Viungo vya nje

*Papa Pius V katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki


Jamii:Waliozaliwa 1504
Jamii:Waliofariki 1572
Jamii:Wadominiko
Jamii:Papa
Jamii:Watakatifu wa Italia
Papa Pius IV

thumb|right|Papa Pius IV.
Papa Pius IV (31 Machi 1499 – 9 Desemba 1565) alikuwa Papa kuanzia tarehe 26 Desemba 1559/6 Januari 1560 hadi kifo chake. Alitokea Milano, Italia.

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Giovan Angelo Medici.

Alimfuata Papa Paulo IV akafuatwa na Papa Pius V.
Tazama pia

*Orodha ya Mapapa
Tanbihi
Marejeo

*
*
Viungo vya nje

*Papa Pius IV katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki


Jamii:Waliozaliwa 1499
Jamii:Waliofariki 1565
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Watu kutoka Milano
Papa Paulo IV

thumb|right|Papa Paulo IV.
Papa Paulo IV (28 Juni 1476 – 18 Agosti 1559) alikuwa Papa kuanzia tarehe 23/26 Mei 1555 hadi kifo chake. Alitokea Capriglia, Avellino, Italia.

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Gian Pietro Carafa. Alimsaidia Gaetano wa Thiene kuanzisha shirika la Wateatini.

Alimfuata Papa Marcello II akafuatwa na Papa Pius IV.
Tazama pia

*Orodha ya Mapapa
Tanbihi
Viungo vya nje

*Papa Paulo IV katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki


Jamii:Waliozaliwa 1476
Jamii:Waliofariki 1559
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wateatini
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Marcello II

thumb|right|Papa Marcello II.
Papa Marcello II (6 Mei 1501 – 1 Mei 1555) alikuwa Papa kuanzia tarehe 9/10 Aprili 1555 hadi kifo chake. Alitokea Montefano, Italia.

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Marcello Cervini.

Alimfuata Papa Julius III akafuatwa na Papa Paulo IV.
Tazama pia

*Orodha ya Mapapa
Tanbihi
Viungo vya nje

*Papa Marcello II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki


Jamii:Waliozaliwa 1501
Jamii:Waliofariki 1555
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Julius III

thumb|right|Papa Julius III.
Papa Julius III (10 Septemba 1487 – 23 Machi 1555) alikuwa Papa kuanzia tarehe 7 Februari 1550 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Italia.

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Giovanni Maria Ciocchi del Monte.

Alimfuata Papa Paulo III akafuatwa na Papa Marcello II.
Tazama pia

*Orodha ya Mapapa
Tanbihi
Viungo vya nje

*Papa Julius III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki


Jamii:Waliozaliwa 1487
Jamii:Waliofariki 1555
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Watu kutoka Roma
Mpagazi

Kwa matumizi mengine ya jina Hamali angalia hapa Hamali (kundinyota)
thumb|200px|Msafara wa wapagazi wanaobeba vifaa na vyakula kwa kambi la kuchimbua mifupa ya dinosauri pale [[Tendaguru, Lindi, Tanzania. Picha ilichukuliwa na kiongozi wa msafara Walter Janensch kati ya miaka 1909 na 1912.]]

thumb|200px|right|Hamali wa kabila la [[Sherpa akibeba ubao katika milima ya Himalaya karibu na Mount Everest.]]
Mpagazi (pia: mchukuzi, hamali, kuli) ni mtu anayembebea mtu mwingine mizigo yake.
Mahamali kihistoria

Katika historia ya binadamu watu, yaani wapagazi, walitumika kusafirisha mizigo kwa muda mrefu. Katika Asia, Ulaya na Afrika ya Kaskazini walipatikana wanyama walioweza kufanya kazi hii kama vile farasi, punda, ng'ombe au ngamia. Lakini katika sehemu kubwa ya Afrika na pia Amerika utamaduni asilia ulitegemea nguvu ya wapagazi wa kibinadamu. Pia katika maeneo yenye milima mikali au misitu minene yenye matope wanyama wa kubebea mizigo walishindwa, hivyo mizigo ilitegemea nguvu ya binadamu.

Katika Afrika kusini kwa Sahara biashara ya misafara ilitegemea hasa wapagazi.
Wapagazi siku hizi

Siku hizi wapagazi wanapatikana kwenye vituo vya usafiri vyenye watu wengi kama vile kituo cha reli, cha mabasi au uwanja wa ndege. Kuna pia mahamali wanaosaidia wateja kwenye masoko makubwa.

Katika nchi zilizoendelea sana mahamali karibu wamepotea kwa sababu gharama ya maisha imesababisha kupanda kwa mishahara hadi watu wamependelea kubeba mizigo yao wenyewe. Katika nchi kama hizo mikokoteni ya mzigo iko tayari kila mahali ichukuliwe na wateja au wasafiri kwa hiari yao.
Wapagazi kwenye safari za milimani

Hadi leo kuna wapagazi katika maeneo yasiyo na barabara hasa mlimani. Wasafiri, wapelelezi, wanasayansi au watalii hupaswa kuwakodisha wakitaka kusafiri katika mazingira hayo.

Watu wanaopanda Mlima Kilimanjaro hupaswa kuwa na mwenyeji atakayewaongoza lakini kwa kawaida wanakwenda pia na hamali anayewabebea mzigo. Sababu kuu ni kwamba mtu asiye mwenyeji hukosa nguvu za kubeba mizigo katika kimo kikubwa kwa kuwa hajazoea wala kimo wala hewa, hivyo humhitaji mwenyeji. Mtu anayeishi kwenye kimo cha juu anazoea kupumua hewa yenye kiwango kidogo zaidi cha oksijeni.

Watu wanaotoka kwenye maeneo mengine ya dunia wanahitaji muda wa wiki kadhaa au hata miezi mpaka mwili uwe umezoea hali hiyo.

Katika milima ya Himalaya, ambayo ni mirefu kushinda Kilimanjaro, wapagazi wenyeji ni wa lazima kabisa. Mara nyingi huitwa kwa jina la "sherpa" ambalo kiasili ni jina la kabila fulani lakini siku hizi neno latumiwa pia kwa maana ya "mpagazi" au "hamali".

Jamii:Usafiri
Jamii:Kazi
Sinodi

Sinodi (kwa Kiingereza "synod", kutoka maneno ya Kigiriki σύν, syun, "pamoja" na όδος, odos, "njia" = syunodos, yaani kufuata "njia ya pamoja", kwa hiyo "mkusanyiko" au "mkutano") ni mkutano wa Kanisa la Kikristo ambao huunganisha wawakilishi kutoka sehemu mbalimbali za Kanisa au eneo maalumu ndani ya Kanisa kama sinodi.

Kiasili sinodi ilikuwa mkutano wa maaskofu wa eneo fulani.

Wakati mwingine neno "mtaguso" hutumiwa kwa kutaja sinodi ya maaskofu wote, kwa mfano mtaguso mkuu ni mkutano wa maaskofu wote wa Kanisa Katoliki duniani.

Mara nyingi mkutano mkuu wa dayosisi au wa jimbo la Kanisa huitwa pia "sinodi".

Katika madhehebu ya Kiprotestanti sinodi hujumlisha wachungaji pamoja na walei.

Wapresbiteri hutumia neno "sinodi" kwa ajili ya mikoa yao ikitawaliwa na sinodi, yaani mkutano wa wajumbe kutoka shirika mbalimbali.
Viungo vya nje

*GCatholic.org
*Pope Benedict holds first synod
*"Synod" at the Catholic Encyclopedia
*Synod of Diamper
*The synod of Constantinople in Byzantine times (in German)
*Calculating the Synod? A network analysis of the synod of Constantinople in Late Byzantine times
* Sobor in Encyclopedia of Ukraine
* Photograph of American sobor
*Synod of Bishops on the Family 2014

Jamii:Sinodi
Jamii:Sheria za Kanisa
Jamii:Historia ya Ukristo
Hargeisa

Hargeisa (kwa Kisomalia: Hargeysa; kwa Kiarabu: هرجيسا) ni mji mkuu wa Somaliland iliyojitenga na Somalia mwaka 1991. Iliwahi kuwa mji mkuu wa Somalia ya Kiingereza kuanzia 1941 hadi 1960. Kati ya 1960 hadi 1991 ilikuwa mji mkubwa wa pili wa Somalia.

Mji uko katika bonde kwenye kimo cha mita 1260 juu ya UB. Kimo kinasababisha hali ya hewa ya kupoa yaani hakuna joto kali jinsi ilivyo kwenye pwani ya Somaliland upande wa Ghuba ya Aden. Umbali na bandari ya Berbera ni km 160 kwa barabara.

Idadi ya wakazi hukadiriwa kuwa 760,000 (2015).
Historia

Hargeisa kilikuwa ni kituo cha kijeshi cha Waosmani na Wamisri walipotawala Somalia ya Kaskazini. Tangu 1884 Waingereza walichukua nafasi ya Misri. Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia 1940 Italia ilivamia Hargeisa pamoja na Somalia ya Kiingereza kutoka Ethiopia. Baada ya kuwafukuza Waitalia mnamo mwaka 1941 Waingereza walihamisha mji mkuu wa koloni kutoka Berbera kwenda Hargeisa. Mnamo mwaka 1960 Hargeisa ilikuwa mji wa Somalia mpya baada ya maungano ya Somaliland na Somalia katika Kusini.

Katika miaka ya mwisho wa serikali ya dikteta Siad Barre Hargeisa ilikuwa kitovu cha upinzani wa watu wa kaskazini dhidi ya serikali ya Mogadishu. Mwaka 1988 mji uliharibiwa na mabomo ya jeshi la anga la Barre na watu 50,000 waliuawa. Somalia ilipoporomoka baada ya kifo cha Barre kuanzia mwaka 1990 eneo la Somaliland ikajitenga na Somalia. Hargeisa imeona kipidi kirefu cha utulivu na usalama ikaendelea kukua na kustawi.
Picha


File:Hargeisa street.jpg|thumb|300px|Mtaa wa Hargeisa.
File:Hargeisa capital of Somaliland.jpg|Mtazamo wa angani wa Hargeisa.
File:Hargaysa3.jpg|Hargeisa.
File:Naasa Hablood - Virgin's Breast Mountain, Hargeisa, Somalilanad.jpg|Milima ya Naasa Hablood kando ya Hargeisa.
File:Hargeysa plane monument.jpg|Kumbukumbu ya vita katika kitovu cha Hargeisa.
File:Hargeisa capital 4.jpg|Hargeisa capital.

Tazama pia

* Orodha ya miji ya Somalia

Jamii:Miji ya Somalia
Jamii:Miji ya Somaliland
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Somalia ya Kiitalia

thumb|right|Somalia ya Kiitalia ndani ya Somalia ya leo.
Somalia ya Kiitalia ilikuwa koloni la Italia kwenye eneo la Somalia tangu miaka ya 1880 hadi 1960, mwaka wa uhuru.

Kuanzia mwaka 1888 Italia ilijipatia mikataba ya ulinzi na masultani mbalimbali waliotawala maeneo madogo kwenye Pembe ya Afrika. Walitangulia 1889 na sultani ya bandari ya Hobyo na mtawala wa usultani wa Majerteen.

Mwaka 1892 Usultani wa Zanzibar ulikodisha bandari ya Banadir kati ya Mogadishu hadi Brava kwa Italia. Mwaka 1905 Italia ilinunua eneo hili kutoka Zanzibar na kulitangaza kuwa koloni na Mogadishu kuwa mji mkuu.

Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia Waitalia walikabidhiwa na Uingereza eneo la Kismayu. Walilitawala kwa jina la "Oltre Giuba" (ng'ambo ya mto Juba) na kuliunganisha na Somalia ya Kiitalia tarehe 30 Juni 1926.

Wakati uleule waliamua kumaliza hali ya sultani za Majarteen na Hobyo kuwa nchi lindwa na kuzifanya sehemu kamili za koloni. Mipango hiyo ilisababisha vita kali ya miaka miwili kwa sababu masultani waliona mikataba yao ya ulinzi ilivunjwa wakapinga jeshi la Italia.

Mwaka 1936 Somalia ikaunganishwa na Ethiopia kuwa sehemu ya Afrika ya Mashariki ya Kiitalia.

Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia makoloni ya Italia yalivamiwa na Uingereza uliotawala Somalia tangu 1941.

Mwaka 1949 Somalia ilirudishwa mikononi mwa Italia ilisimamie kwa niaba ya Umoja wa Mataifa.

Mwaka 1960 utawala wa kikoloni ulikwisha na Somalia ikapata uhuru wake.

Jamii:Historia ya Somalia
Jamii:Makoloni ya Italia
Chama cha Wananchi

Chama cha Wananchi au Civic United Front (CUF) ni chama cha kisiasa nchini Tanzania. CUF iliwasilishwa rasmi mnamo Januari 1993.

CUF ilianzishwa mwaka 1992 kutokana na maungano ya shirika mbili. Hizi zilikuwa
# KAMAHURU kikundi cha kupambania demokrasia kwenye visiwa vya Unguja na Pemba
# Civic Movement iliyokuwa kundi la kupigania haki za binadamu la Tanzania bara.

Kama ilivyo katika vyama vingine vipya vya Tanzania, viongozi wengi waliwahi kuwa wanachama wa CCM.
Uongozi

*Mwenyekiti : Profesa Ibrahim Lipumba
*Makamu Mwenyekiti: Machano Khamis Ali
*Katibu Mkuu:
Kura

CUF ilishiriki katika chaguzi za kitaifa pia za Zanzibar.

Ilifaulu vizuri kwenye visiwa vya Zanzibar, hasa Pemba, lakini ilibaki hafifu Tanzania bara. Hata hivyo ni chama cha pili cha upinzani katika bunge la Tanzania chenye wabunge 30 kati ya 324 kwa jumla.
Zanzibar

Katika kura za Zanzibar CUF ilifikia tokeo rasmi la 49.76% mwaka 1994 na 46.07% mwaka 2000. Watazamaji waliona kila kura ilikuwa na kasoro na CUF haikukubali matokeo ikidai ya kwamba serikali ya SMZ ilibadilisha matokeo ya kweli.

Baada ya uchaguzi wa 2005 CUF ilikuwa na wabunge 19 katika bunge la Zanzibar.
Maporomoko ya Viktoria

thumb|right|250px|Maporomoko ya Viktoria.
thumb|250px|Mosi oa Tunya.
Maporomoko ya Viktoria (pia: Victoria Falls au Mosi-oa-Tunya) ni maporomoko ya mto Zambezi mpakani mwa Zambia na Zimbabwe.

Mto Zambezi wenye upana wa mita 1170 unafika penye ngazi ya mwamba na maji yote yaanguka kimo cha takriban mita 110 yanapoendelea katika mfereji wa mwamba wenye upana wa m 120 pekee. Maporomoko hayo ni makubwa kabisa katika Afrika.
Jina

Wenyeji wameyaita "mosi oa tunya" (moshi wa ngurumo) kwa sababu manyunyizo wa maji yaonekana juu ya maporomoko kama wingu la moshi na sauti ya anguko la maji yasikika mbali.

Jina la Victoria Falls limetokana na David Livingstone aliyekuwa Mzungu wa kwanza kuona maajabu hayo mwaka 1856. Alichagua jina hilo kwa heshima ya malkia Viktoria wa Uingereza.

Tangu mwaka 1989 Victoria Falls imepokewa katika orodha ya "urithi wa dunia" wa UNESCO.
Utalii

Kuna miji miwili inayopokea wageni wanaopenda kutembelea maporomoko hayo. Upande wa Zambia kuna mji wa Livingstone na upande wa Zimbabwe ni mji wa Victoria Falls.

Victoria Falls imewahi kuwa kitovu hasa, lakini tangu kuporomoka kwa uchumi wa Zimbabwe chini ya serikali ya Mugabe idadi kubwa ya watalii hufika upande wa Zambia.
Tazama pia

* Maporomoko ya Iguazu
* Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika
Tazama


Jamii:Maporomoko
Jamii:Maporomoko ya Zambia
Jamii:Maporomoko ya Zimbabwe
Jamii:Mito ya Zambia
Jamii:Mito ya Zimbabwe
Jamii:Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Victoria Falls (mji)

Victoria Falls ni mji mdogo wa mkoa wa Matabeleland Kaskazini nchini Zimbabwe mwenye wakazi 35,199 (2022). Uko kando ya mto Zambezi mahali unapotelemka kwenye maporomoko ya Victoria Falls.

"Vic Falls" jinsi inavyoitwa kwa kifupi ina mawasiliano kwa barabara na reli kwenda Hwangwe (km 109) na Bulawayo (km 440) upande wa kusini-mashariki. Mji wa karibu ni Livingstone katika Zambia ng'ambo ya mto. Daraja launganisha miji yote miwili.

Mji ulianzishwa mwaka 1901 ukastawi kama kituo cha reli karibu na maporomoko. Ulikuwa kitovu cha utalii kwenye maporomoko. Tangu mwaka 2000 utalii umerudi nyuma kutokana na matatizo ya kiuchumi ya Zimbabwe.
Picha


Victoria Falls Station Baboons.jpg
Victoria Falls Public-Library.jpg
Victoria Falls Waterfall-West.jpg

Tazama pia

* Orodha ya miji ya Zimbabwe

Jamii:Miji ya Zimbabwe
Jamii:Matabeleland Kaskazini
Livingstone (mji)

right|225px|Location of Livingstone in Zambia
thumb|right|250px|Memorial to David Livingstone
thumb|right|250px|Livingstone, main street
Livingstone ni mji na makao makuu ya mkoa wa Kusini wa Zambia, kando ya mto Zambezi, wenye wakazi 110,000 (2005).

Mji ni kitovu cha utalii wa Maporomoko ya maji ya Victoria Falls upande wa Zambia. Pia ni kituo cha mpakani kwenye daraja la Zambezi kwenda Zimbabwe.

Mji ulianzishwa penye mpito wa mto Zambezi, kidogo juu ya maporomoko, mwaka 1897. Jina lake limetolewa kwa heshima ya mmisionari na mpelelezi David Livingstone.

Ulikuwa makao makuu ya kampuni ya Cecil Rhodes iliyotawala Rhodesia ya Kaskazini, baadaye mji mkuu wa koloni hadi mwaka 1935 serikali ilipohamishwa kwenda Lusaka.

Baada ya uhuru wa Zimbabwe, watalii wengi waliotaka kuona maporomoko walipendelea kukaa upande wa Zimbabwe lakini tangu miaka ya nyuma matatizo ya kiuchumi na ya kisiasa ya Zimbabwe yalisababisha kupanda kwa idadi ya watalii upande wa Zambia.
Viungo vya Nje

* Zambia National Tourist Bureau page
* Livingstone Tourism website


Jamii:Miji ya Zambia
Matabeleland Kaskazini

thumb| na mikoa ya Zimbabwe|mikoa mingine ya Zimbabwe.
Matabeleland Kaskazini ni mkoa wa Zimbabwe upande wa kaskazini wa Bulawayo. Mkoa umepakana na Bulawayo, Matabeleland Kusini, Midlands na Mashonaland Magharibi. Kuna mipaka ya kimataifa na Zambia upande wa kaskazini kwenye mto Zambezi na Botswana upande wa kusini-magharibi.

Kuna wakazi 828,000 (2022) katika eneo la kilomita za mraba 75,025.

Makao makuu ya mkoa yapo mjini Lupane.

Miji mikubwa kidogo ni Hwangwe na Victoria Falls.

Mkoa unavutia watalii hasa kwa maporomoko ya Victoria Falls na hifadhi ya taifa ya Hwangwe.
Utawala

Matabeleland Kaskazini kuna wilaya 7:
* Wilaya ya Binga
* Wilaya ya Bubi
* Wilaya ya Hwange
* Wilaya ya Lupane
* Wilaya ya Nkayi
* Wilaya ya Tsholotsho
* Wilaya ya Umguza
Tanbihi

Jamii:Mikoa ya Zimbabwe
Jamii:Matabeleland Kaskazini
Kitabu cha Esta

thumb|Gombo la kitabu cha Esta kwa Kiebrania.
wa Aert de Gelder.]]
Kitabu cha Esta (jina lake huandikwa pia Ester na "Esther") ni kitabu cha Biblia ya Kiebrania, na hivyo pia cha Agano la Kale, ambalo ni sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo. Kiliandikwa kwanza kwa Kiebrania.

Tafsiri ya kitabu cha Esta inavyopatikana katika Septuaginta imeongezewa sana; nyongeza hizo za Kigiriki zinahesabiwa na Kanisa Katoliki na wengineo kuwa sehemu za kitabu yenye uvuvio wa Roho Mtakatifu ingawa si sehemu za hadithi asili. Ni katika nyongeza hizo tu kwamba Mungu anatajwa na mtazamo wa imani unajitokeza.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.
Wakati wa kuandikwa

Mwandishi wake hajulikani, lakini kufuatana na mapokeo ya Wayahudi, kitabu kiliandikwa takriban mwaka wa 400 KK, muda usio mrefu baada ya matukio kinayoyasimulia. Sababu za mwelekeo huo ni zifuatazo: Sherehe ya Purim ilikuwa husherehekewa kila mwaka wakati wa kuandikwa kwa kitabu, lakini Mfalme Ahasuero hutajwa kama mfalme aliyepita. Ukamilifu wa maelezo kuhusu mila na desturi za dola la Waajemi unadokeza kuwa kitabu kimeandikwa kabla dola hilo halijavamiwa na kuangamizwa na Iskanda Mkuu takriban mwaka wa 330 KK.
Yaliyomo

Kitabu cha Esta kinahusika na wakati wa taifa la Israeli unaojulikana kama wakati wa baada ya Uhamisho wa Babeli. Kinasimulia Wayahudi walivyoishi katika dola la Waajemi. Wayahudi hao walibaki uhamishoni badala ya kurudi kwao hata baada ya Waajemi kuangamiza utawala wa Babuloni mwaka 539 KK, ambapo Mfalme Koreshi alishinda na kuteka Babeli.

Ingawa Koreshi aliwaruhusu Wayahudi waliofungwa warudi katika nchi yao, wengi wao waliamua kubaki Babeli au Uajemi. Wao walihakikishiwa usalama na uhuru fulani katika nchi ya kifungo chao, kwa hiyo hawakutaka kukabiliana na wasiwasi na ugumu wa maisha mapya huko Yerusalemu. Pamoja na watoto wao waliendelea kuongeza mafanikio ya namna mbalimbali, lakini hawakuonyesha nia ya kuimarisha upya dini yao iwe nguvu ya kiroho katika maisha yao ya kitaifa. Hata hivyo, kadiri Wayahudi walivyoendelea kufuata sheria zao za kidini walisumbuliwa sana na wenyeji. Lakini Mungu alikuwa akiendelea bado kuwalinda watu wake, wawe wamemkubali au sivyo, asiruhusu waangamizwe.

Hivyo kitabu kinaeleza hasa jinsi Hamani, waziri mkuu wa mfalme Artashasta, alivyopanga kuwaangamiza Wayahudi wote. Wakati huohuo, malkia wa Uajemi alikuwa Esta, Myahudi. Pamoja na Mordekai, baba mlezi wake, Esta alifaulu kuzuia mipango ya Hamani. Ushindi huo wa Wayahudi ulianzisha sherehe ya Purim ambayo imekuwa sikukuu maarufu ya Wayahudi ikiadhimishwa kabla ya Pasaka.

Wataalamu wengi wanakubaliana kusema hii ni hadithi tu, si habari ilivyotokea katika historia.
Muhtasari wa sehemu ya Kiebrania

1:1-2:23 Kuinuliwa kwa Esta kuwa malkia

3:1-7:10 Mikakati ya kuwaangamiza Wayahudi

8:1-10:3 Shangwe ya Wayahudi


Jamii:Vitabu vya Agano la Kale
Papa Paulo III

thumb|right|Papa Paulo III.
Papa Paulo III (29 Februari 1468 – 10 Novemba 1549) alikuwa Papa kuanzia tarehe 13 Oktoba/3 Novemba 1534 hadi kifo chake. Alitokea Canino, Viterbo, Italia.

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Alessandro Farnese.

Alimfuata Papa Klementi VII akafuatwa na Papa Julius III.
Tazama pia

*Orodha ya Mapapa
Tanbihi
Viungo vya nje

*Papa Paulo III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki


Jamii:Waliozaliwa 1468
Jamii:Waliofariki 1549
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Klementi VII

thumb|right|Papa Klementi VII.
Papa Klementi VII (kwa Kilatini: Clemens VII; kwa Kiitalia: Clemente VII; 26 Mei 1478 – 25 Septemba 1534) alikuwa Papa na mtawala wa Dola la Papa kuanzia tarehe 19/26 Novemba 1523 hadi kifo chake. Alitokea Firenze, Italia.

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Giulio di Giuliano de' Medici.
Akitajwa kuwa "papa aliyekuwa na bahati mbaya zaidi," utawala wake ulikuwa na mfululizo wa migogoro ya kisiasa, kijeshi, na kidini mingi ikiwa imeanza kabla ya enzi yake iliyokuwa na athari kubwa kwa Ukristo na siasa za dunia.

Alishiriki katika vita kati ya Kaizari Karoli V wa Ujerumani-Hispania na Mfalme Fransisko I wa Ufaransa, akisimama kwanza na kaizari, baadaye na mfalme. Mwaka 1527 alikamatwa baada ya Roma kutekwa na jeshi la kaizari. Katika amani ya mwaka 1529, wakati wa mashambulio ya Waturuki dhidi ya Vienna, alirudishwa uhuru wake pamoja na utawala juu ya Dola la Papa katika Italia ya Kati, akikubali kipaumbele cha kaizari juu ya Italia ya Kaskazini. Mwaka 1530 alimwekwa Karolo V wakfu kama kaizari wa Dola Takatifu la Kiroma.

Katika miaka 1529 hadi 1534 Klementi VII aliwasiliana mara kwa mara na Mfalme Henry VIII wa Uingereza aliyetaka kibali cha Papa kutengana na mke wake wa kwanza. Papa alipokataa, mfalme aliagiza bunge lake kutangaza uhuru wa Kanisa la Uingereza; hatimaye Papa alimtenga mfalme Henry na Kanisa Katoliki kwenye mwaka 1534.

Alimfuata Papa Adrian VI akafuatwa na Papa Paulo III.
Tazama pia

*Orodha ya Mapapa
Tanbihi
Viungo vya nje

*Papa Klementi VII katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki


Jamii:Waliozaliwa 1478
Jamii:Waliofariki 1534
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia