JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਮਹਾਰਾਣਾ ਭੂਪਾਲ ਸਿੰਘ

ਮਹਾਰਾਣਾ ਭੂਪਾਲ ਸਿੰਘ (1884 - 4 ਜੁਲਾਈ 1955) ਮੇਵਾੜ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਸਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1948 ਤੋਂ 4 ਜੁਲਾਈ 1955 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਰਾਜਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨ

ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1884 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੇਵਾੜ ਅਤੇ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਵਜੋਂ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ। ਉਹ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਧਰੰਗੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। 28 ਜੁਲਾਈ 1921 ਨੂੰ, ਮੇਵਾੜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਭੂਪਾਲ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵਾਰਸ ਵਜੋਂ ਆ ਗਈ। ਉਹ 1930 ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਿਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੋਟਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰ ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਜਪ੍ਰਮੁਖ ਬਣਿਆ। 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1949 ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਹਾਂ ਰਾਜਪ੍ਰਮੁਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੂੰ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1946 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਮੇਜਰ-ਜਨਰਲ (ਪਹਿਲਾਂ ਆਨਰੇਰੀ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਕਰਨਲ 4 ਅਗਸਤ 1939), ਆਨਰੇਰੀ ਕਰਨਲ, ਇੰਡੀਅਨ ਗ੍ਰੇਨੇਡੀਅਰਜ਼, 1 ਜੂਨ 1954 ਦੇ ਖਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਭਗਵਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਾਇਆ।

ਭੂਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਗ ਨਿਵਾਸ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਚੋਲਾ ਝੀਲ ਦੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਬਹਾਲੀ ਕੀਤੀ। ਮਹਿਲ ਹੁਣ ਇੱਕ ਲਗਜ਼ਰੀ ਹੋਟਲ ਵਜੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ

thumb|ਮਹਾਰਾਣਾ ਮਹੇਂਦਰ ਸਿੰਘ
ਮਹਾਰਾਣਾ ਮਹੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਵਾੜ,ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਹਰਫਨਮੌਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਮੇਓ ਕਾਲਜ, ਅਜਮੇਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 9ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਉਹ 1,90,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਚਿੱਤੋਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭਾਗਵਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ

1984 ਵਿਚ, ਮਹਾਰਾਣਾ ਭਾਗਵਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਹੀ ਸੰਪਤੀ ਇੱਕ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰਵਿੰਦ ਨੂੰ ਵਸੀਅਤ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਰਵਿੰਦ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਵਸੀਅਤ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਯੋਗੇਸਵਰੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਟਰੱਸਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਕੇਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਫਜੂਲਖਰਚੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਬੇਜ਼ਨਟਾਇਨ ਸਾਮਰਾਜ

ਬੇਜ਼ਨਟਾਇਨ ਸਾਮਰਾਜ (ਬੇਜ਼ਨਟੀਨ ਸਾਮਰਾਜ ਜਾਂ ਪੂਰਬੀ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ) ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਮ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ ਸੀ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਇਸਤਾਨਬੁਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਸਦੇ ਲੋਕ ਗਰੀਕ ਬੋਲਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਗਰੀਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦਾ ਗਲਬਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਲਗਭਗ 324 ਤੋਂ 1453 ਤੱਕ (ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ) ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਰਿਹਾ।

ਇਸ ਰਾਜ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਰੋਮਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਕਬਜ਼ੇ ਕੀਤੇ। ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੋਮਾਨਿਆ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਸਮਰਾਟ ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨ (ਰਾਜਕਾਲ 306–337) ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਬੇਜ਼ਨਤੀਨੀ ਸ਼ਾਸਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 330 ਵਿੱਚ ਰੋਮ ਨੂੰ ਬਦਲਕੇ ਬੇਜ਼ੈਨਟੀਅਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਨਵਾਂ ਨਾਮ ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਵਾਂ ਰੋਮ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਥੇਓਦੋੱਸਿਸ (379–395) ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਵਕਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੈ।

ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਦ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ ਉੱਤੇ 1453 ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਗਰੀਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਿਸਤਰਾਸ ਦਾ 1460 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਟਰੇਬੀਜੋਂਦ ਦਾ 1461 ਵਿੱਚ ਪਤਨ ਹੋਇਆ।


ਯੂਰਪੀ ਸਾਮਰਾਜ
ਅੰਗਕੋਰ ਵਾਟ

ਕੰਬੋਡਿਆ ਸਥਿਤ ਅੰਕੋਰਵਾਟ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਸਮਰਾਟ ਸੂਰਿਆਵਰਮਨ ਦੂਸਰਾ (1112 - 53ਈ .) ਦੇ ਸ਼ਾਸਣਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੀਕਾਂਗ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸਿਮਰਿਪ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਹੈ ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਵਰਗ ਮੀਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰ ਲਈ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ 1983 ਵਲੋਂ ਕੰਬੋਡਿਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਧਵਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਚਿਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਸੁਰੋਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਮੰਥਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੀ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੈਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਰਯਟਨ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਵਸਤੂਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਨੁਪਮ ਸੌਂਦਰਿਆ ਦੇਖਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਸਗੋਂ ਇੱਥੇ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਅਤੇ ਆਥਣ ਦੇਖਣ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੱਛਮੀ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਪਵਿਤਰ ਤੀਰਥਸਥਾਨ ਮੰਣਦੇ ਹਨ।
ਰਾਜਗੀਰੀ

ਖਮੇਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਾਜਗੀਰੀ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਾਰਜ ਸੂਰਿਆਵਰਮਨ ਦੂਸਰਾ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਸਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਕਾਰਜ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਨਜੇ ਅਤੇ ਵਾਰਿਸ ਧਰਣੀਂਦਰਵਰਮਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਣਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਹੋਇਆ। ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੇਕਸਿਕੋ ਦੇ ਸਟੇਪ ਪਿਰਾਮਿਡੋਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੀੜੀ ਉੱਤੇ ਉੱਠਦਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਸਿਖਰ ਲਗਭਗ 64 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅੱਠਾਂ ਸਿਖਰ 54 ਮੀਟਰ ਉਂਚੇ ਹਨ। ਮੰਦਿਰ ਸਾੜ੍ਹੇ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਦਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਰ 30 ਮੀਟਰ ਖੁੱਲੀ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਹਰ 190 ਮੀਟਰ ਚੌਡੀ ਖਾਈ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਚੋਲ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗਰੰਥਾਲਏ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੀਥੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਵਾਲੀ ਜਿਆਦਾ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹੀ ਸਾਲ ਬਾਦ ਚੰਪਾ ਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਲੂਟਾ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰਾਂਤ ਰਾਜਾ ਜੈਵਰਮਨ - 7 ਨੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। 14ਵੀਂ ਜਾਂ 15ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਥੇਰਵਾਦ ਬੋਧੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਅੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ।

ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਗਲਿਆਰੋਂ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਮਰਾਟ, ਕੁਰਬਾਨੀ - ਮਧਰਾ, ਸਵਰਗ - ਨਰਕ, ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ, ਦੇਵ - ਦਾਨਵ ਲੜਾਈ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ, ਹਰਿਵੰਸ਼ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ਵਲੋਂ ਜੁੜਿਆ ਅਨੇਕ ਸ਼ਿਲਾਚਿਤਰ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਚਿਤਰੋਂ ਵਿੱਚ ਰੁਪਾਇਿਤ ਰਾਮ ਕਥਾ ਬਹੁਤ ਸੰਖਿਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਿਲਾਚਿਤਰੋਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੰਖਲਾ ਰਾਵਣ ਹੱਤਿਆ ਹੇਤੁ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਰਾਧਨਾ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੀਤਾ ਸਵਯੰਵਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ। ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਇਸ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿਰਾਧ ਅਤੇ ਕਬੰਧ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਸ਼ਿਲਾਚਿਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਧਨੁਸ਼ - ਤੀਰ ਲਈ ਸੋਨਾ ਮਿਰਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਵਿਖਾਈ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਪਰਾਂਤ ਸੁਗਰੀਵ ਵਲੋਂ ਰਾਮ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਦਵੰਦਵ ਲੜਾਈ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰਵਰਤੀ ਸ਼ਿਲਾਚਿਤਰੋਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ ਬਗੀਚੀ ਵਿੱਚ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਹਾਜਰੀ, ਰਾਮ-ਰਾਵਣ ਲੜਾਈ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਪਰੀਖਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਅਯੋਧਯਾ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ। ਅੰਕੋਰਵਾਟ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਚਿਤਰੋਂ ਵਿੱਚ ਰੁਪਾਇਿਤ ਰਾਮ ਕਥਾ ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਰਲ ਅਤੇ ਸੰਖਿਪਤ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਆਦਿਕਾਵਿਅ ਦੀ ਕਥੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਈ ਹੈ।
ਥਾਈਲੈਂਡ

ਥਾਈਲੈਂਡ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਨਾਮ ਸ਼ਿਆੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਦੱਖਣ ਪੂਰਵੀ ਏਸ਼ਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਵੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਲਾਓਸ ਅਤੇ ਕੰਬੋਡਿਆ, ਦੱਖਣ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਮਲੇਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਮਿਆਨਮਾਰ ਹੈ। ਥਾਈਲੈਂਡ ਨੂੰ ਸਿਆਮ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ 11 ਮਈ, 1949 ਤੱਕ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦਾ ਅਧਿਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਸੀ। ਥਾਈ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਥਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਜਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਥਾਈ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇੱਥੇ ਬਸਨੇ ਵਾਲੇ ਚੀਨੀ ਲੋਕ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿਆਮ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਪੁਕਾਰੀਦਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੈਂਕਾਕ ਹੈ |

ਅਜੋਕੇ ਥਾਈ ਧਰਤੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਪਿਛਲੇ ਕੋਈ 10, 000 ਸਾਲਾਂ ਵਲੋਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਖਮੇਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਥੇ ਕਈ ਰਾਜ ਸਨ - ਤਾਈ, ਮਲਾ, ਖਮੇਰ ਇਤਆਦਿ। ਸੰਨ 1238 ਵਿੱਚ ਸੁਖੋਥਾਈ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਜਿਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਧੀ ਥਾਈ (ਸਿਆਮ) ਰਾਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਬਾਅਦ ਅਿਉੱਥਆ ਦੇ ਰਾਜ ਨੇ ਸੁਖਾਥਾਈ ਦੇ ਉੱਪਰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਸੰਨ 1767 ਵਿੱਚ ਅਿਉੱਥਆ ਦੇ ਪਤਨ (ਬਰਮਾ ਦੁਆਰਾ) ਦੇ ਬਾਅਦ ਥੋੰਬੁਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣੀ। ਸੰਨ 1782 ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ ਚਕਰੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਜਿਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਰੋਪੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿਆਮ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲੌਟਾਨੇ ਪਏ ਜੋ ਅੱਜ ਬਰਮਾ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ। ਦੂਸਰਾ ਵਿਸ਼ਵਿਉੱਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸਾਥੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਿਉੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ। 1992 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੱਤਾ ਪਲਟ ਵਿੱਚ ਥਾਈਲੈਂਡ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਰਾਜਤੰਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਤਸਵੀਰਾਂ


File:Chiang Mai. Benjarong Khantoke. Traditional Thai dance. 2016-10-14 20-44-14.jpg|ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ. ਬੈਂਜਾਰੋਂਗ ਖਾਨਤੋਕੇ. ਰਵਾਇਤੀ ਥਾਈ ਨਾਚ
File:Chiang Mai. Benjarong Khantoke. Traditional Thai dance. 2016-10-14 20-52-24.jpg|ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ. ਬੈਂਜਾਰੋਂਗ ਖਾਨਤੋਕੇ. ਰਵਾਇਤੀ ਥਾਈ ਨਾਚ
File:Culture and Felief of Thai desserts. 02.jpg|ਥਾਈ ਮਿਠਾਈ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲੰਘੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਥਾਈਲਕਚਰਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
File:Mahorasop Sompoch for King Rama X 07.jpg|ਮਹਾਂਰਾਸ਼ੋਪ ਸੋਮਪੋਚ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਜਾ ਮਹਾਂ ਵਜੀਰਲੋਂਗਕੋਰਨ ਫਰਾ ਵਜੀਰਾਕਲਾਓਚਯਹੁਆਹੁਆ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ।
File:Portrait of a Buddhist monk.jpg| ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
File:Wiki Loves Folklore 2020 in Thailand 02.jpg|ਥਾਈ ਲੋਕ
File:Wiki Loves Folklore 2020 in Thailand by Tris T7 013.jpg|ਥਾਈ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ


ਨਾਂਅ

ਇਤਿਹਾਸ
ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ

ਧਰਾਤਲ

ਜਲਵਾਯੂ

ਸਰਹੱਦਾਂ

ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ
ਜਨਸੰਖਿਆ

ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ

ਭਾਸ਼ਾ

ਧਰਮ

ਸਿੱਖਿਆ

ਸਿਹਤ
ਰਾਜਨੀਤਕ

ਸਰਕਾਰ

ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵੰਡ

ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ
ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ

ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦਰ

ਖੇਤੀਬਾੜੀ

ਸਨਅਤ

ਵਿੱਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰ

ਯਾਤਾਯਾਤ

ਊਰਜਾ

ਪਾਣੀ

ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ
ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ

ਸੱਭਿਆਚਾਰ

ਸਾਹਿਤ

ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ

ਰਸਮ-ਰਿਵਾਜ

ਲੋਕ ਕਲਾ

ਭੋਜਨ

ਤਿਉਹਾਰ

ਖੇਡਾਂ

ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਸਿਨੇਮਾ

ਅਜਾਇਬਘਰ ਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ
ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ

ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਸਲੇ

ਬਾਹਰੀ ਮਸਲੇ

ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1945 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਾਂਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਨਿਰਪਖਤਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਸਰਲ ਹੋ ਪਾਏ। ਇਹ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਧਿਕਾਰ-ਪੱਤਰ ਉੱਤੇ 50 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਸਤਾਖਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ।

ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਜੇਤੂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਕਦੇ ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਛਿੜ ਪਵੇ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਿਸ਼ਦ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਫਰਾਂਸ, ਰੂਸ, ਚੀਨ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ) ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਦੇਸ਼ ਸਨ।

2006 ਤੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ 192 ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸੰਰਚਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਿਏ ਸਭਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਸਕੱਤਰੇਤ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਲਤ ਸਮਿੱਲਤ ਹੈ।

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਛੇ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ: ਅਰਬੀ, ਚੀਨੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਸਪੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ।

ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਬਣੇ ਮੈਂਬਰ]]
ਇਤਿਹਾਸ

ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ 1929 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਹੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੋਣ ਦਾ ਇਹ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਤੈਨਾਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਭਰੇ ਸਨ। ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸੰਰਚਨ, ਮੈਂਬਰੀ, ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਪਾਏ।

24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1945 ਨੂੰ, ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮੇਲਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ 40 ਮੌਜੂਦ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰਿਅ ਸੰਵਿਧਾ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤਾ। ਪੋਲੈਂਡ ਇਸ ਸਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਹਸਤਾਖਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਨੇ ਵੀ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਪੰਜ ਸਥਾਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਸਤਾਖਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਅਸਤਿਤਵ ਹੋਈ।
ਸੰਸਥਾ

ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ 5 ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹਨ: ਜਨਰਲ ਅਸੰਬਲੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਲਤ, ਸਕੱਤਰੇਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੌਂਸਲ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ

ਯੂਐੱਨਓ ਦੇ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਮੁਢਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੈ। ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ ਤਿੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਜਿਊਣ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਅਮਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਆਂ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਚੁਨੌਤੀਆਂ

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ (ਯੂਐਨਓ) ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ ਪਰ ਵੀਟੋ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੈਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧੌਂਸ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੇਧਤ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ
ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼

ਚੋਲ (ਤਮਿਲ - சோழர்) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ। ਚੋਲ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਉਤਪਤੀ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਰਨਲ ਜੇਰਿਨੋ ਨੇ ਚੋਲ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲ ਅਤੇ ਕੋਲ ਵਲੋਂ ਜੁੜਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵਰਣ ਆਰਿਆ ਸਮੁਦਾਏ ਦਾ ਸੂਚਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਚੋਲ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਚੋਰ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਚੋਲੰ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਮਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਰੰਭਕ ਕਾਲ ਵਲੋਂ ਹੀ ਚੋਲ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਇਸ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਜਾ ਅਤੇ ਭੂਭਾਗ ਲਈ ਵਿਅਵਹ੍ਰਤ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਗਮਿਉਗੀਨ ਮਣਿਮੇਕਲੈ ਵਿੱਚ ਚੋਲੋਂ ਨੂੰ ਸੂਰਿਆਵੰਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਚੋਲੋਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਂਬਿਅੰਨ ਵੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਂਬਿਅੰਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਬਿ ਵਲੋਂ ਉਦਭੂਤ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। 12ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਮਕਾਮੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਕਰਿਕਾਲ ਵਲੋਂ ਉਦਭਤ ਕਸ਼ਿਅਪ ਗੋਤਰੀਏ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਚੋਲੋਂ ਦੇ ਚਰਚੇ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਲੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕਾਤਯਾਯਨ ਨੇ ਚੋਡੋਂ ਦਾ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਅਭਿਲੇਖੋਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਦਾ ਚਰਚਾ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗਮਿਉਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਇਤਹਾਸ ਨੂੰ ਸੰਭਵਤ: ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਸੰਗਮਕਾਲ ਦੇ ਅਨੇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਚੋਲ ਸਮਰਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਿਕਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਸੰਗਮਿਉਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਚੋਲ ਇਤਹਾਸ ਅਗਿਆਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਚੋਲ - ਖ਼ਾਨਦਾਨ - ਪਰੰਪਰਾ ਇੱਕਦਮ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਰੇਨੰਡੁ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਡਾਇਆ) ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੋਲ ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼, ਚਾਲੁਕਿਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਕੁਰਸੀਨਾਮਾ

* ਵਿਜਾਯਾਲਾਯਾ ਚੋਲ 848 - 871
* ਆਦਿਤਿਅ ੧ 871 - 907 -
* ਪਰੰਤਕ ਚੋਲ ੧ 907 - 950
* ਗੰਦਾਰਾਦੀਤਿਆ 950 - 957
* ਅਰਿੰਜਾਯਾ ਚੋਲ 956 - 957
* ਸੁੰਦਰ ਚੋਲ 957 - 970
* ਉੱਤਮ ਚੋਲ 970 - 985
* ਰਾਜਾਰਾਜ ਚੋਲ ੧ 985 - 1014
* ਰਾਜੇਂਦਰ ਚੋਲ ੧ 1012 - 1044
* ਰਾਜਾਧਿਰਾਜ ਚੋਲ ੧ 1018 - 1054
* ਰਾਜੇਂਦਰ ਚੋਲ ੨ 1051 - 1063
* ਵੀਰਰਾਜੇਂਦਰ ਚੋਲ 1063 - 1070
* ਅਤੀਰਾਜੇਂਦਰ ਚੋਲ 1067 - 1070
* ਚਾਲੁਕਿਆ ਚੋਲ
* ਕੁਲੋਤੁੰਗ ਚੋਲ ੧ 1070 - 1120
* ਕੁਲੋਤੁੰਗ ਚੋਲ ੨ 1133 - 1150
* ਰਾਜਾਰਾਜ ਚੋਲ ੨ 1146 - 1163
* ਰਾਜਾਧਿਰਾਜ ਚੋਲ ੨ 1163 - 1178
* ਕੁਲੋਤੁੰਗ ਚੋਲ ੩ 1178 - 1218
* ਰਾਜਾਰਾਜ ਚੋਲ ੩ 1216 - 1256
* ਰਾਜੇਂਦਰ ਚੋਲ ੩ 1246 - 1279

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਸ਼
ਆਦਿਤਿਆ ਪਹਿਲਾ

ਆਦਿਤਿਆ ਪਹਿਲਾ ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਆਦਿਤਿਆ, ਵਿਜਆਲਿਆ ਚੋਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੱਲਵ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ। ਆਦਿਤਿਆ ਨੇ 871 ਈ: ਤੋਂ 907 ਈ: ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਆਦਿਤਿਆ ਚੋਲ ਪਹਿਲਾ ਚੋਲ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਲਵ ਰਾਜ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਗੰਗਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੋਂਗੂ ਨਾਡੂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਚੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਆਦਿਤਿਆ ਚੋਲ ਪਹਿਲਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਂਤਕ ਚੋਲ ਪਹਿਲਾ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ।
ਸ਼੍ਰੀਪੁਰੰਬੀਅਮ ਦੀ ਲੜਾਈ

878 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਡਯ ਰਾਜਾ ਵਰਗੁਣਵਰਮਨ ਦੂਜੇ ਨੇ ਪੱਲਵ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਚੋਲ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਵਰਗੁਣਵਰਮਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨ੍ਰਿਪੁੰਤਗਵਰਮਨ ਪੱਲਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਪਰਾਜਿਤ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਦਿਤਿਆ ਚੋਲ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਗੰਗਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਤੀ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਸ੍ਰੀਪੁਰੰਬੀਅਮ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਜਿਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਪਾਂਡਯ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਤੀ ਪਹਿਲਾ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆ ​​ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਦਿਤਿਆ ਚੋਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੱਲਵ ਹਾਕਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਟੋਂਡਾਈਮੰਡਲਮ ਅਤੇ ਕੋਂਗੂ ਨਾਡੂ ਦੀ ਜਿੱਤ

ਆਦਿਤਿਆ ਚੋਲ ਪਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪੱਲਵਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ 897 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਟੋਂਡਾਈ ਨਾਡੂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਪਰਾਜਿਤਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਾਥੀ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੂਰਾ ਪੱਲਵ ਰਾਜ ਹੁਣ ਚੋਲ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੱਛਮੀ ਗੰਗਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਤੀ ਦੂਜੇ ਨੇ ਆਦਿਤਿਆ ਚੋਲ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਅੱਗੇ ਆਦਿਤਿਆ ਨੇ ਪਾਂਡਿਆ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਂਤਕ ਵੀਰਨਾਰਾਇਣਨ ਤੋਂ ਕੋਂਗੂ ਨਾਡੂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਚੇਰਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸਥਾਨੂ ਰਵੀ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ

ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਆਦਿਤਿਆ ਪਹਿਲਾ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:
தொண்டைமானரூர் துஞ்சின உடையார்
ਠੌਂਡਈਮਾਨੁਰੁਰ ਥੁੰਜੀਨਾ ਉਦੈਯਾਰ
"ਰਾਜੇ ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਟੋਂਡਾਈਮਨਰੂਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ।"

ਆਦਿਤਿਆ ਪਹਿਲਾ ਦੀ ਮੌਤ 907 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕਾਲਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਟੋਂਡਾਈਮਨਰੂਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਂਤਕ ਪਹਿਲਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ। ਆਦਿਤਿਆ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਇਲੰਗੋਨ ਪਿਚੀ ਅਤੇ ਵਾਇਰੀ ਅੱਕਨ ਉਰਫ਼ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਮਾਦੇਵੀਆਰ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਦਿਤਿਆ ਪਹਿਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਲਕਣ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਨੰਗਈ ਸੱਤਾਪੇਰੁਮਨਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਅਰਿੰਜਯਾ ਚੋਲ

ਅਰਿੰਜਯਾ ਚੋਲ ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਉਹ ਪਰਾਂਤਕ ਪਹਿਲਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਗੰਦਾਰਦਿੱਤਿਆ ਚੋਲ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਲਗਭਗ 956 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਿੰਜਯਾ ਚੋਲ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁੰਦਰ ਚੋਲ (ਪਰਾਂਤਕ ਦੂਜਾ) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮਦੁਰੰਤਕ ਉੱਤਮ ਚੋਲ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਉਮਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਰਿੰਜਯਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲੀਆ ਵਿਦਵਤਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਰਿੰਜਯਾ ਇੱਕ ਚੇਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ (ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜਦਿੱਤਿਆ ਦਾ ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਸੁੰਦਰ ਚੋਲ ਦੀਆਂ ਅੰਬਿਲ ਪਲੇਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਿੰਜਯਾ ਦੀ ਮਾਂ ਪਲੂਵੇੱਟਾਰਾਈਅਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੇਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹੋਰ ਨਾਂ

ਅਰਿੰਜਯਾ ਨੂੰ ਅਰਿਕੁਲਕੇਸਰੀ, ਅਰਿਕੇਸਰੀ, ਜਾਂ ਅਰਿੰਦਮਾ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਦਾਰਦਿੱਤਿਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲਵਰ ਅਰਿਕੁਲਕੇਸਰੀਦੇਵ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ

ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਉਲਝਣ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਰਿੰਜਯਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੰਦਾਰਦਿੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਅਰਿੰਜਯਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਰਿੰਜਯਾ ਦੇ ਰਾਜ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਐਪੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸਬੂਤ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜੋ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਉਹ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ।

ਗੰਦਾਰਦਿੱਤਿਆ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਰਾਜਪਾਲ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਗੰਦਾਰਦਿੱਤਿਆ ਦਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਅਰਿੰਜਯਾ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਚੋਲ ਤਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਲਾਈਨ ਲਈ ਗੰਦਾਰਦਿੱਤਿਆ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ

ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਗਏ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੂਰਬੀ ਚਾਲੁਕੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਵੈਦੁੰਬਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਕਲਿਆਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਚੋਲ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਣੀ ਬੂਥੀ ਅਦਿੱਤੀਆ ਪਿਦਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਤੇਨਾਵਨ ਇਰੁਕੁਵੇਲ ਉਰਫ਼ ਮਾਰਵਨ ਬੂਥੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਿਰੂਚੇਂਦੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੇਨਾਵਨ ਇਰੁਕੁਵੇਲ ਉਰਫ਼ ਬੂਥੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੂਵਰ ਕੋਇਲ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬੂਥੀ ਵਿਕਰਮਕੇਸਰੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ

ਅਰਿੰਜਯਾ ਦੀ ਮੌਤ ਲਗਭਗ 957 ਵਿੱਚ ਅਰੁਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਤਿਰੂਵਰੁਰ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਮੇਲਪਾਡੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਤੋਂ, ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਰਾਜਾ ਚੋਲ ਪਹਿਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਅਰਿੰਜਯਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਿੰਜਯਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਅਰੁਰ ਤੁੰਜੀਨਾ ਦੇਵਨ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਅਰਿੰਜਯਾ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਉ ਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਾਂਤਕ ਚੋਲ ਦੂਜਾ (ਸੁੰਦਰ ਚੋਲ) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਮਾਨ ਕੁੰਡਵੀਆਰ ਅਤੇ ਕੋਡਾਈ ਪਿਰਾਤੀਅਰ ਉਸ ਦੇ ਤੋਂ ਬਚ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਪਰਾਂਤਕ ਦੂਜਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਅਰਿੰਜਯਾ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਨੋਟਸ

* Nilakanta Sastri, K. A. (1935). The CōĻas, University of Madras, Madras (Reprinted 1984).
* Nilakanta Sastri, K. A. (1955). A History of South India, OUP, New Delhi (Reprinted 2002).


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਰਾਜਾਰਾਜ ਚੋਲ ਪਹਿਲਾ

ਰਾਜਾਰਾਜ ਚੋਲ ਪਹਿਲਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 985 ਤੋਂ 1014 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਾਜ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਲਿੰਗ ਤੱਕ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੂਚਾਂ ਕਰਕੇ ਮਾਲਾਬਾਰ ਤਟ, ਮਾਲਦੀਵ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ।

ਰਾਜਾਰਾਜ ਨੇ ਥੰਜਾਵੁਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਾਦੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ ਜੋ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਤਮਿਲ ਕਵੀਆਂ ਅਪਾਰ, ਸੰਬੰਧ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨਇਨਕਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਤਿਰੂਮੁਰਾਈ ਨਾਂ ਹੇਠ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਸੰਨ 1000 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਭੂਮੀ ਸਰਵੇ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ "ਵਾਲਨਦੁਸ" ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। 1014 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਪੁੱਤ ਰਾਜੇਂਦਰ ਚੋਲ ਪਹਿਲਾ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਅਤੀਰਾਜੇਂਦਰ ਚੋਲ

ਅਤੀਰਾਜੇਂਦਰ (1020 CE - 1070 CE), ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਨ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੀਰਰਾਜੇਂਦਰ ਚੋਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੋਲ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਨਾਗਰਿਕ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਅਤੀਰਾਜੇਂਦਰ ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਖਰੀ ਕਬੀਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। 1061 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਰਾਜਾ ਚੋਲ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੁੰਦਵਈ ਦੁਆਰਾ ਚੋਲ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵੇਂਗੀ ਰਾਜੇ ਰਾਜਾਰਾਜਾ ਨਰੇਂਦਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੀਰਜਿੰਦਰਾ ਅਤੇ ਵੀਰਰਾਜੇਂਦਰ ਨੇ ਵੇਂਗੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ। ਵੈਂਗੀ ਸਿੰਘਾਸਣ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਤਖਤਾਪਲਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਵਰਮਨ II ਕੋਲ ਗਿਆ। ਚੋਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਵੇਂਗੀ ਵਿੱਚ ਚੋਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਕਤੀਵਰਮਨ II ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਸ਼ਕਤੀਵਰਮਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਿਜੈਦਿੱਤਿਆ ਨੇ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਚੋਲ ਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਵਿਜਿਆਦਿੱਤਿਆ ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੋਲ ਦੇ ਜਾਲਦਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੇਂਗੀ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਵੀਰਰਾਜੇਂਦਰ ਨੇ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਾਲੂਕਿਆ ਸਹਿਯੋਗੀ ਲੱਭ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਚਾਲੁਕੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼

ਚਾਲੁਕੀਆ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਾਦਾਮੀ (ਵਾਤਾਪੀ) ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮਹੱਤਮ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ (ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ) ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਦੇ ਸੰਪੂਰਣ ਕਰਨਾਟਕ, ਪੂਰਵੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਦੱਖਣ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਿਨਾਰੀ ਦੱਖਣ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਆਂਧ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਕੁਰਸੀਨਾਮਾ

* ਪੁਲਕੇਸਿ 1 (543 - 566)
* ਕੀਰਤੀਵਰਮੰਨ 1 (566 - 597)
* ਮੰਗਲੇਸ਼ (597 - 609)
* ਪੁਲਕੇਸਿ 2 (609 - 642)
* ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ 1 ਚਾਲੁਕਿਅ (655 - 680)
* ਵਿਨਯਾਦਿਤਿਅ (680 - 696)
* ਵਿਜਯਾਦਿਤਿਅ (696 - 733)
* ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਿਅ 2 ਚਾਲੁਕਿਅ (733 – 746)
* ਕੀਰਤੀਵਰਮੰਨ 2 (746 – 753)
* ਦੰਤੀਦੁਰਗ (ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਸਾਮਰਾਜ) (735 - 756) ਨੇ ਚਾਲੁਕਿਅ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਹਾਰ ਕਰ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਾਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਾਲੁਕੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਚਾਲੁਕੀਆ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦੌਰ

ਚਾਲੁਕੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ 600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ; "ਬਦਾਮੀ ਦੇ ਚਾਲੁਕੀਆ" (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਾਲੁਕੀਆ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6ਵੀਂ ਅਤੇ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਰਾਜਵੰਸ਼, "ਕਲਿਆਣੀ ਦੇ ਚਾਲੁਕਿਆ ' (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਚਾਲੁਕੀਆ ਜਾਂ "ਪਿਛਲੇ ਚਾਲੁਕੀਆ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ "ਵੈਂਗੀ ਦੇ ਚਾਲੁਕੀਆ" (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਚਾਲੁਕੀਆ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ)।
ਹਵਾਲੇ
ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਦੂਜਾ

ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਦੂਜਾ (ਸ਼ਾਸਨ 746–753) ਚਾਲੁਕੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤਿਆ ਦੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਪਾਂਡਿਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ

ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੰਗਾ ਸਾਮੰਤ ਸ੍ਰੀਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਪਾਂਡਿਆ ਸ਼ਾਸਕ ਮਾਰਾਵਰਮਨ ਰਾਜਾਸਿਮਹਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪਾਂਡਿਆ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਕੋਂਗੂ ਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਜਸਿਮਹਾ ਨੇ ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੇਨਬਾਈ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਪੁਰੁਸ਼ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਚਾਲੂਕਿਆ ਰਾਜਾ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਘਟਦੀ ਸ਼ਕਤੀ

ਰਾਸ਼ਟਰਕੁਟ ਦੰਤੀਦੁਰਗ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੰਤੀਦੁਰਗ ਚਾਲੂਕੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਲੋਰਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ II ਤੀਬਰ ਬਾਹਰੀ ਦਬਾਅ ਤੋਂ: ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਿਮਹਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਾਂਡਿਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੰਤੀਦੁਰਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰਕੁਟਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਪੀੜਤ ਸੀ। ਦੰਤੀਦੁਰਗ ਚਾਲੂਕਿਆ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ, ਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਲ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਚਾਲੂਕਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਦੰਤੀਦੁਰਗ ਵੀ ਪੱਲਵ ਨੰਦੀਵਰਮਨ ਦੂਜਾ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ, ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਮਦਦ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਮੁੜ ਸਕਿਆ।

750 ਵਿੱਚ, ਚਾਲੂਕਿਆ ਨੇ ਵੇਨਬਾਈ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾਸਿਮਹਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਉੱਤੇ ਆਖਰੀ ਹਮਲਾ 752 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਚਾਲੂਕਿਆ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਦੂਜਾ ਬਦਾਮੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਖਰੀ ਰਾਜਾ ਸੀ।
ਵਿਜੈਦਿੱਤਿਆ ਦੂਜਾ

ਵਿਜੈਦਿੱਤਿਆ II[6] (ਜਨਮ ਲਗਭਗ 738 ਈਸਵੀ), ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਦੂਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, 753 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੱਕ ਬਾਦਾਮੀ ਚਾਲੂਕਿਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੱਜ ਕੇ ਵਾਤਾਪੀ (ਬਾਦਾਮੀ) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ।[7]

ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਜੈਦਿੱਤਿਆ ਦੂਜਾ ਨੇ ਗੁਆਂਢੀ ਗੰਗਾ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਸੀ।[7] ਜਦੋਂ ਦੰਤੀਦੁਰਗ ਦੀ ਫੌਜ 753 ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਪੀ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਵਿਜੈਦਿੱਤਿਆ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਖੂਨ-ਖਰਾਬੇ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਗੰਗਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗੰਗਾ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਰੀਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਉਹ 774 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਅਣਜਾਣ ਹੈ।[7]

ਵਿਜੈਦਿੱਤਿਆ ਦੂਜਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਤੈਲਪ ਦੂਜਾ, ਨੇ ਲਗਭਗ 220 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੱਛਮੀ ਚਾਲੁਕੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, 973 ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ।[8]
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਾਲੁਕੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼