JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
घँगारु

घँगारु एक पहाडमा पाईने जंगली फल हो। यसको वोटमा काँडाहरू हुन्छन्। यसको लौरो बनाउने काममा पनि प्रयोगमा लिइन्छ। नेपालका अधिकांश प्रहरीहरूले पनि यसैको लौरो प्रयोग गरेको देखिन्छ। घँगारुको फल रातो मुँगा जस्तो रंगको हुन्छ। यसको फल गोलो आकारको हुन्छ। यो साउन भदौ अधिकतर पाकेको पाइन्छ। कुनै कुनै ठाउँमा त घँगारु मंसिर पुष सम्म पनि पाइन्छ। तर धेरै खायो भने यसले असन्चो पनि गराउँछ। पश्चिम नेपाल तिर "आरु र घँगारु कालको भाई, साउनको पाप्रो रैबार लगाई" भन्ने उखान नै रहेको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

सन्दर्भ सामग्री


श्रेणी:बुट्यान
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
मयल (वनस्पति)

मयल एक पहाडी वनस्पति तथा फल हो। यसलाई ठाउँ अनुसार र भाषा अनुसार फरक फरक नाम दिएको पाइन्छ। यसळाई कतै मेल, मेहेल, मिहाल, इत्यादि भनेको पाईएको छ। मयलको सानो बुटालाई नास्पातीको कलमी गर्न उपयोगमा ल्याईन्छ। यसको पात नास्पतिको जस्तै तर सानो हुन्छ। मेहलको हाँगामा काँडाहरू हुन्छन्। मेहलको फल काँचो छँदा नास्पतिकै रंगको हुन्छ। पाके पछि मेहलको फल कालो हुन्छ। यसको दानाको आकार लिची जत्रै हुन्छ। यसको फल देख्दा त नखाएको मान्छेलाई घिन लाग्दो भए पनि खाए मिठो हुन्छ। पहाड तिर मेहलको काँचो फललाई केरा पकाए जस्तै पकाईन्छ। पकाई सके पछि फलहरूलाई निचोरेर रस बनाईन्छ। त्यो रसलाई "भुटन" भनिन्छ। भुटन तमाखु खानेहरूले तमाखु मस्ने (हल्का भिँजाउने) काममा ल्याउछन्। भुटन धेरै बिमारीको ओखतीको लागि पनि प्रयोग गरिन्छ।
सन्दर्भ सूची
बाहिरी कडीहरू

श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:रूख
लालीगुराँस

लालीगुराँस नेपालको राष्ट्रिय फूल हो । यो फूल पहाडी भेगमा पाईने गुराँसको फूल हो। लालीगुराँस सामान्यतया माघ, फागुन तिर फूलेको देखिन्छ। तर छिटो फूल्ने ठाउँमा यो फूल पुषको महिनामा पनि फूलेको देखिन्छ। फूलको रङ्ग रातो हुन्छ। फूलको आकार औसत अरु फूलहरू भन्दा केही ठूलो हुन्छ। यसको पात लामो हुन्छ। पातको लम्बाई लगभग ५ देखि १० से.मी. सम्म हुन्छ। यसको रुखको उँचाई र आकार ठाउँ अनुसार फरक हुन्छ। निम्न पहाडी भू-भागमा यसको रुख मध्यम खालको हुन्छ भने, उच्च पहाडी भागमा यसको रुख धेरै ठुलो र झ्याम्म परेको हुन्छ। यो फूललाई भारतको उत्तराखण्ड राज्यको पनि राष्ट्रिय फूलको रूपमा राखिएको छ।

लालीगुराँसलाई अङ्ग्रेजीमा 'रोडोडेण्ड्रन' भनिन्छ । ल्याटिन भाषाको ‘रोडो’ (रातो) र ‘डेण्ड्रन’ (वृक्ष) शब्दबाट बनेको हो । यसलाई ‘रातो रुख’ को अर्थमा रोडोडेण्ड्रन नाम दिइएको हो ।
प्रजातिहरू

विश्वभर १ हजार १ सय ५७ प्रजातिका गुराँस पाइन्छन् । वनस्पति विभाग का अनुसार नेपालमा ३१ प्रजाति गुराँस पहिचान भएका छन् । नेपालको कुल वन क्षेत्रको करिब १० प्रतिशत भूभागमा गुराँस फेलापर्छ । विशेष गरी पूर्वदेखि सुदूरपश्चिमसम्मका ४३ जिल्लाका मध्य र उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा यी ३१ प्रजातिका गुराँस पाइन्छन् ।

गुराँस नेपालसहित चीन, भारत, भुटान, म्यानमार, भियतनाम, मलेसिया, इन्डोनेसिया, फिलिपिन्स, उत्तर कोरिया, दक्षिण कोरिया, जापान र अष्ट्रेलियामा पाइन्छ। अन्य देशहरूमा भने यो प्राकृतिक रूपमा नभई पछि सारेर लगाइएको हो।

विश्वमा लालीगुराँससँग मिल्दोजुल्दो प्रजातिका अन्य ५ प्रकारका गुराँस फेला पर्छन्। यसै वर्गमा पर्ने सेतो गुराँस ३ हजार मिटर भन्दा माथिको उचाइमा पाइन्छ। तीनजुरेलाई "गुराँसको राजधानी" मानिन्छ।
राष्ट्रिय फूल

लालीगुराँस नेपालको राष्ट्रिय फूल हो । विक्रम सम्बत् २०१९ मा लालीगुराँसलाई राष्ट्रिय फूलको मान्यता दिइएको थियो।
उपयोग

यसको फूललाई जुस बनाउने काममा प्रयोग गरिन्छ। यो पतझड वर्गमा पर्दछ। यसको रूख होचो झ्याम्म परेको हुन्छ जुन धेरै जसो भिरालो ठाउँमा उम्रन्छ। उच्च पहाडी भेगमा पाइने यो वनस्पति चैत-बैशाख महिनामा फूल्ने गर्दछ। नेपालमा पाइने लालीगुराँसका दुवै प्रजातिहरू औषधी मानिन्छन्। लालीगुराँस घाँटीमा खानेकुरा वा अरु केही चीज अड्किएको बेलामा खाँदा खड्किएको चीज निस्कन्छ। त्यसैले पनि यसलाई औषधी मानिन्छ। नेपालमा गुराँसको सर्वत बन्दछ। विश्वको सबैभन्दा अग्लो लालीगुराँसको बोट नेपालमा रहेको छ। इलाम जिल्लाको मङ्गलबारे गाविसमा रहेको १६.१ मीटर अग्लो सो लालीगुराँसलाई गिनिज बुकले विश्वको सबैभन्दा अग्लो स्थानको गुराँसको रूपमा अङ्कित गरेको छ।
चित्र


चित्र:Rhododendron krish.jpg|नेपालमा फुलेको लालीगुराँसको फूल
चित्र:Rhododendron (গুরাস)02.jpg|लालीगुराँसको एक चित्र
चित्र:Rhododendron (গুরাস)01.jpg|लालीगुराँसको एक चित्र
चित्र: rhododendron-by-eiffel-public-domain-20040617.jpg|लालीगुराँसको एक चित्र
चित्र:लालीगुराँस फूल Rododrendron 06.jpg|नेपालमा फुलेको लालीगुराँसको फूल
|हत्केलामा लालीगुराँसको फुल

यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:बुट्यान
श्रेणी:फूलहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:गुराँस
भीम विराग

भीम विराग (वि.सं. १९९१ - वि.सं. २०६८) नेपाली गीतकार हुन्। उनको खास नाम भीमबहादुर महर्जन हो।
जीवनी

उनको जन्म वि.सं. १९९१ माघ १५ गते माईस्थान, वीरगञ्जमा भएको हो। विराग पत्रकारका रूपमा पनि चिनिन्छन्। उनले आइ.ए. सम्म पढेका छन्। उनी आफ्ना लोकप्रिय कविता र गीतका लागि चिनिन्छन्।
कृति

उनका प्रकाशित कृतिहरू
* दुखेको इन्द्रेनी (गीतसंग्रह, वि.सं. २०२०)
* अतृप्त स्पर्श (गीतसंग्रह, वि.सं. २०४३)
* तातो सुस्केरा (कविता सङ्ग्रह, वि.सं. २०३२)
* आठटुक्रे बादल (कथा सङ्ग्रह, २०३५)
* इन्द्रेणी (वि.सं. २०२५)
* भीम विरागका कविता (कवितासङ्ग्रह, वि.सं. २०५४)
* अज्ञात प्रारम्भ (खण्डकाव्य, वि.सं. २०५६)
* भीम विरागका गीत-गजल (वि.सं. २०५७)
* स्वरसम्राटको सम्झना (संस्मरण सङ्ग्रह, वि.सं. २०५७)
* मोहभंग (महाकाव्य, वि.सं. २०५९)

उनले नारायणी साप्ताहिक र बिगुल साप्ताहिक सम्पादन गरेका छन्।

उनका विभिन्न पत्रपत्रिकामा कविता, लेख, निबन्ध, कथा प्रकाशित छन्।
पुरस्कार/सम्मान

* नारायणी अंचलस्तरीय कविता प्रतियोगिता (वि.सं. २०२३)मा प्रथम
* गोदबा चौथो (वि.सं. २०२७)
* छिन्नलता गीति पुरस्कार (वि.सं. २०४३)
* ज्ञानपूर्ण पुरस्कार (वि.सं. २०५४)
* मकवानपुर संगीत प्रतिभा पुरस्कार (वि.सं. २०५५)
* नारायणी वाङ्मय पुरस्कार (वि.सं. २०५५)
* लेखनाथ राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार
* गद्दी आरोहण रजत महोत्सव पदक
निधन

उनको वि.सं. २०६८ फागुनमा निधन भयो।
बाहिरी लिङ्कहरू

* काँडाबीच फुले जो...

श्रेणी:गीतकार
श्रेणी:नेपाली साहित्य
श्रेणी:सङ्गीत
श्रेणी:गीत
राम नवमी

thumb|right|250px|भगवान राम र सिताको मुर्ति
राम नवमी हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको एक पर्व हो । यो पर्व चैत्र महिनाको शुक्ल पक्षको नवमी तिथीका दिन मनाइने गरिन्छ । प्रख्यात हिन्दू धर्म ग्रन्थ रामायणका अनुसार यो दिनलाई भगवान् श्री राम चन्द्रको जन्म दिनको रूपमा लिइन्छ । यो पर्व चैत्र नवरात्रको विचमा आउने भएकाले यो दिन भगवान् श्री राम का साथै आद्य शक्ति नव दुर्गा देवीको पनि पूजा हुन्छ । त्रेता युगमा चैत्र शुक्ल नवमीका दिन अयोध्यामा जन्मनु भएका श्रीरामले दानवीय प्रवृत्तिका रावणको अन्त्य गरी जन कल्याण गरिएको सम्झनामा यो पर्व मनाइन्छ । हिन्दू धर्मावलम्बीहरू रामनवमीका दिन बिहानै नुहाइधुवाइ गरी राम मन्दिरमा गई पूजा आराधना गर्ने गर्दछन् । यसै क्रममा राजधानीको बत्तिसपुतली स्थित राम मन्दिरमा पनि बिहानैदेखि भक्तजनको भीड लाग्छ । राजधानीकै प्रसिद्ध राम मन्दिरमा ललितपुर, भक्तपुरबाट भक्तजन पूजाका लागि आउँछन् । रामनवमीका दिन जनकपुर स्थित रामजानकी मन्दिरमा भव्य मेला लाग्छ । मेलामा नेपाल तथा भारतका हजारौं श्रद्धालुको घुइँचो लाग्छ । पवित्र पोखरी गङ्गासागरमा स्नान गरी श्रद्धालुले जानकी मन्दिर सहित विभिन्न मठ मन्दिरमा पूजापाठ गर्ने प्रचलन छ ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

* राम नवमीका कथाहरू

श्रेणी:व्यक्ति अनुसार जन्मदिनहरू
श्रेणी:नेपालका हिन्दु चाडपर्वहरू
चैत

चैत्र (चैत) १२ महिनाहरू अन्तर्गत पर्ने एक महिना हो । प्राचिण ज्योतिषी तथ्यको चन्द्रमास अनुसार यो महिनाको सुरुवात फाल्गुन पूर्णिमाको भोलि पल्टबाट मानिन्छ भने सौर्यमास अनुसार यो महिनाको सुरुवात मिन सक्रांतीको दिनबाट भएको मानिन्छ । शाक्य संवत्सरका अनुसार यो महिनाको सुरुवात मिन सक्रांतीको पाँच दिन पछाडी हुन्छ । साधारणतया यो महिनालाई सौर्यमासको नीतिलाई नै व्यवहारमा ल्याएको पाइन्छ । यो महिना बसन्त ऋतुको पहिलो महिना हो । अङ्ग्रजी महिनाको आधा मार्च र आधा अप्रेल गरी चैतको महिना पुरा हुन्छ ।
यो महिनाका प्रमूख पर्वहरू

यो महिनामा विभिन्न पर्व, राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय दिवसहरू पर्दछन् । हिन्दूहरूको महान चाड चैते दशैं र राम नवमी यसै महिना भित्र पर्दछन् । चैत्र कृष्ण पक्षको औंशी तिथीमा काठमाडौँ उपत्यकामा घोडेजात्रा मनाउने गरिन्छ । साथै चैत महिनाको अन्तमा भक्तपुरमा बिस्का: जात्रा ( बिस्केट जात्रा) को सुरुवात हुन्छ।
यो महिनामा गर्न हुने र नहुने कार्यहरू

हिन्दू मान्यता अनुसार यस महिनामा विवाहादी शुभ कार्यहरू गर्नु हुँदैन भन्ने रहेको छ । यो महिनामा जती सक्दो दान गर्नु पर्छ भन्ने मान्यता पनि रहेको छ ।
यस महिनाको बारेमा रहेका भनाईहरू

कतिपय ठाउँमा यस महिनालाई रित्तो महिना पनि भनेको सुनिन्छ । प्रायः चैतको महिनामा घर बनमा रित्तो महसुस गरिन्छ । गरिबहरूको घरमा अन्नको अभाव, वन पाखामा घाँसको अभाव, खोला नालामा पानीको अभाव, आदी कुराहरूलाई ध्यान दिने हो भने यो महिना एक रित्तो देखिन्छ । कतिपय ठाउँमा यस महिनालाई "लमकोल्थे" भन्ने गरेको पनि सुनिन्छ । यो समयमा लामो दिन सुरु हुने र भोकमारीले सताउने भएकाले "लमकोल्थे आयो केटा-केटी रुहायो" भन्ने उखान विद्यान रहेको छ । यस सम्बन्धमा पश्चिम नेपालको खस सभ्यतामा आधारीत एक दन्त्य कथा विद्यमान रहेको छ ।
:" एक किसानले आफ्नी नयाँ बुहारीलाई यो महिनामा अन्न अभाव हुने जानकारी दिंदै बुहारीलाई- "लम्कोल्थे आयो केटा-केटी रुहायो" भन्छन्, त्यसैले अन्नको थमनी गर्नु ।" बुहारी सिधा र सोझी थिइ तसर्थ उसले ससुराको भनाईलाई राम्ररी बुझ्न सकि रहेकी थिइन । ससुरा बुहारीको त्यो कुरालाई एक जना अर्को मान्छेले राम्ररी सुनेको थियो । एक दिन त्यो मान्छे लामो कोल्थो (बोरा) बोकेर बुहारी एक्लै भएको मौका छोपी त्यो घरमा गएर बुहारीलाई कोल्थो देखाउँदै भन्छ - "तिम्रा ससुराले भनेको लम कोल्थे मै हुँ । मसँग लामो कोल्थो भएकोले मलाई लमकोल्थे भनिएको हो ।" उसको कुरा सुनेर सोझी बुहारीले आफ्नो केटा-केटीलाई लमकोल्थेले नरुहाओस् भनेर उससँग "तिमी के गर्न आएका हौ ?" भनेर प्रश्न गरी । लमकोल्थेले लामो कोल्थो देखाउँदै भन्यो- " तिमी मेरो यो कोल्थो अन्नले भर म अहिलै जान्छु ।" त्यो सुनेर किसानकी बुहारीले भित्रबाट अन्न झिकेर लमकोल्थेको कोल्थो भरिदिइ । लमकोल्थे गएको केही दिन पछि ससुराले फेरी "लमकोल्थे आयो केटा-केटी रुहायो" भन्ने कुराको प्रसंग निकाल्यो । त्यो सुनेर बुहारीले ससुरालाई भनी- " ससुरा अब लमकोल्थेको धन्दा नमान्नुहोस् मैले लमकोल्थेलाई पठाइ सकें ।" त्यस पछि ससुराले बुहारीबाट लमकोल्थेको पुरा वृतान्त सुनेर जिल्ल पर्यो ।
सन्दर्भ सूचीहरू
बाह्य कडीहरू

यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:महिनाहरू
श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्गका महिनाहरू
त्रिपुरासुन्दरी मन्दिर, बैतडी

250px|thumb|त्रिपूरा सुन्दरी भगवतीको मन्दिर

त्रिपुरा सुन्दरी मन्दिर बैतडी जिल्लाको दसरथचन्द नगरपालिकाको वार्ड नंवर ८ मा पर्दछ । यो देवी त्रिपुरा सुन्दरी भगवतीको मन्दिर नेपालको सुदुर पश्चिमको एक प्रख्यात मन्दिर हो । यस मन्दिरलाई सुदूर पश्चिमकी ९ देवीहरूमा एक देवीको मन्दिर मानिन्छ । यो मन्दिरलाई माता भगवती मानेर पुजा आराधनागर्ने गरिन्छ ।
यो मन्दिरलाई नेपालको सूदूर पश्चिमका नौ
भगवतीहरूका मन्दिरहरूमा एक मन्दिर मानिन्छ ।

ईतिहास :-
बाहिरी कडिहरू

यी पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू
श्रेणी:बैतडी जिल्लाका धार्मिक स्थलहरू
श्रेणी:मन्दिरहरू
जेठ

जेठ (जेष्ठ) १२ महिनाहरू मध्यको एक महिना हो । विक्रम संवतका अनुसार जेठ महिनालाई सालको दोस्रो महिना हो। यो महिना चन्द्रमास अनुसार वैशाख पूर्णिमाको भोलिपल्टबाट सुरु हुन्छ भने सौर्यमासका अनुसार यो बृष सक्रांतीको दिनबाट सुरु हुन्छ । शाक्य संवत्सरका अनुसार जेठ महिना मेष सक्रांतीको ५ दिन पछाडी सुरु हुन्छ । सामान्यतया सौर्यमास शुत्रलाई नै व्यवहारमा ल्याएको पाइन्छ। जेठ महिना गृष्मऋतुको पहिलो महिना हो ।
चाड पर्वहरू

ज्येष्ठ महिनामा सूर्य वृष राशिमा रहन्छ । नेपाल तथा भारतका मान्छेहरूले निम्न चाडपर्वहरू मनाउने गर्दछन् ।

*जेष्ठमा पर्ने केही मुख्य पर्वहरू
**ज्येष्ठ कृष्ण आमावस्याका दिन वटसावित्री व्रत पर्दछ। महिलाहरूले यसको अघिल्लो दिन चतुर्दशीका दिन देखी उपवास रहेर औंशीको दिन सावित्रीदेवीको पुजा गर्नाले आजिवन सधवा रहिन्छ र पुत्रवती पनि भइन्छ भन्ने धारणा रहेको छ ।
**ज्येष्ठ शुक्ल षष्ठीका दिन कुमार षष्ठी पर्दछ । यस दिनमा उपवास रहेर विन्ध्यवासीनी कुमारषष्ठीको पुजा गर्नाले राम्रो र सुखी सन्तान जन्मिन्छन् भन्ने धारणा छ ।
**ज्येष्ठ शुक्ल दशमीका दिन गंगा दशहरा पर्दछ। यसै पक्षको आमावस्या देखी दशमी सम्म गंगा नदीमा स्नान गरेर दशमीको दिन १० प्रकारका वस्तुहरू दान गरेर १० प्रकारका व्यन्जनहरू सेवन गरेमा दश किसिमका पापहरू नष्ट हुन्छन् भन्ने धारणा रहेको छ । यस दिनमा हरिद्वारमा गंगा स्नान गर्न देश विदेशका हिन्दूहरूको ठुलो घुइंचो लाग्ने गर्दछ। यसै दिन रामेश्वरम्मा गएर भगवान रामेश्वरको दर्शन गरेमा ब्रह्महत्या नासिन्छ भन्ने शास्त्र सम्मत देखिन्छ। यसै तिथिमा नेपालको पाल्पा जिल्लाको रिडीमा भगवान हृषिकेशको उत्सव मनाउने पुरानो परम्परा रहेको छ ।
**ज्येष्ठ शुक्ल एकादशीको दिनमा निर्जला एकादशी पर्व पर्दछ। यस दिन पानि सहित त्यागेर उपवास बस्ने र तुलसीको विज रोप्ने कार्यको ठुलो महत्त्व छ ।
**ज्येष्ठ शुक्ल पूर्णिमाको दिन पनौती स्नान गरेर तिल, छाता, जुत्ता दान गरेमा ठुलो पुण्य पाईन्छ भन्ने शास्त्रिय वचन रहेको छ। यस दिन नेपालको सुदुर तथा मध्य पश्चिममा यहाँका स्थानिय जस्तै:- नैनेल, मष्टा, अधिकारी, जगनाथ आदि देवी देवताहरूको पुजा गरिन्छ।
सन्दर्भ सूचीहरू
बाह्य कडीहरू
यि पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:महिनाहरू
श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्गका महिनाहरू
असार

असार वा आषाढ १२ महिनाहरू मध्यको तेस्रो महिना हो। सौर्य मासका अनुसार असार महिना मिथुन सङ्क्रान्तिको दिनबाट सुरु हुन्छ। चन्द्रमासको अनुसार असारको महिना जेष्ठ पूर्णिमाको भोलि पल्टदेखि सुरु हुन्छ। शाक्य पञ्चाङ्गका अनुसार असारको महिना मिथुन सक्रांतिको पाँच दिन पछाडी देखि सुरु हुन्छ। समान्यतया सूर्य मास शुत्रनै प्रयोगमा ल्याईएको पाइन्छ। असार सालको तेस्रो महिना र गृष्मऋतुको दोस्रो महिना हो। अङ्ग्रेजी महिनाको आधा जुन महिना आधा जुलाई महिना असार महिना भित्र पर्छ। असार महिनामा सूर्य मिथुन राशिमा रहन्छ।
चाड पर्वहरू

असार महिनामा नेपाल तथा भारतका मान्छेहरूले निम्न चाडपर्वहरू मनाउने गर्दछन्।
#महिनाको पहिलो दिन भुमे सक्रान्ति पर्व पर्दछ। यस दिन भुमे पुजा अथवा भुमे देवताको पुजा गर्ने प्रचलन रहेको छ। नेपालको मध्य पश्चिम र सुदूर पश्चिमका खाम भाषा प्रयोग गर्ने मगरहरू यस दिन दिउँसो जङ्गलमा गएर झुमभुम र भकिमिलोको लठ्ठिहरू काटेर ल्याउने, साँझ भुमे पुजा गरिसकेपछि लठ्ठिले सबै गाउँका घरको छानाहरू ठटाउने गर्दछन्। यसरी छाना ठटाए वापत घर मुलीले छाना ठटाउनेहरूलाई रोटी दिने प्रचलन छ। रात्रीमा उनिहरू झुमभुम कानमा सिउरेर फुर्कानाँच गरी रमाइलो गर्दछन्।
#असार कृष्ण अष्टमीका दिन पशुपतिमा त्रिशुल जात्रा हुन्छ।
#असार शुक्ल द्वितीयाका दिन जगन्नाथ रथयात्रा हुन्छ।
#असार शुक्ल दशमीका दिन देखी चार महिना सम्म चल्ने चतुर्मासव्रत प्रारम्भ गरिन्छ।
#असार शुक्ल पुर्णिमाको दिन गुरुपुर्णिमा पर्व पर्दछ। आफुलाई शिक्षा दिक्षा दिने गुरुको सम्मान गरेर गुरुपुर्णिमा पर्व मनाउने प्रचलन छ
तस्विर सङ्ग्रह


चित्र:Rain on bhaktapur (2706731229).jpg|वर्षामा भक्तपुरको एक दृश्य
चित्र:जनकपुरको सडकको अवस्था.jpg|वर्षाका कारण जनकपुरको सडकको अवस्था
चित्र:Durbar Square Bhaktipur on a rainy day IMG 0954 (5096294369).jpg|वर्षामा भक्तपुरको एक दृश्य
चित्र:Raining Drops on Pagoda Style.... Kathmandu Nepal.jpg
चित्र:Shukracharya and Kacha.jpg|गुरु पूर्णिमा पनि असारमा नै पर्छ।


श्रेणी:महिनाहरू
श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्गका महिनाहरू
साउन

साउन श्रावण १२ महिनाहरू मध्यको एक महिना हो। निरयन सौरमास सूत्रका अनुसार श्रावणमासको प्रारम्भ कर्कट सक्रांतिका दिनदेखि मानिन्छ। अमान्त चन्द्रमासका अनुसार श्रावणमासको प्रारम्भ आषाढ अमावास्याको भोलिपल्ट देखि र पूर्णिमान्त चन्द्रमासका अनुसार आषाढ पूर्णिमाको भोलिपल्ट देखि प्रारम्भ मानिन्छ। वेदांग ज्योतिषानुसार अमान्त चान्द्रश्रावणमास शुक्लपक्ष प्रतिपदादेखि चान्द्रवर्षको दक्षिणायन शुरु हुन्छ। सौर दक्षिणायन चाहिँ सायन कर्कटे सूर्य भनिएका दिनदेखि शुरु हुन्छ। शाक्यपञ्चांगकाअनुसार श्रावणमहिनाको प्रारम्भ कर्कट सक्रांतिको ५ दिन पछि हुन्छ। सामान्यतया सूर्यमास सूत्रलाई नै प्रयोगमा ल्याएको पाइन्छ। अङ्ग्रेजी महिनाको जुलाई र अगस्टआधा आधा महिना श्रावण महिनामा पर्दछन्। श्रावण महिना वर्षाऋतुको पहिलो महिना हो। यो महिना सायन कर्कटमास र निरयन कर्कटमास गरी दुई प्रकारको हुन्छ। सायन कर्कटमास निरयन आषाढमासको ७ गतेबाट प्रारम्भ हुन्छ|जसलाई पञ्चांगकारहरूले (सायनकर्कटे सूर्यः) भनेर उल्लेख गरेका हुन्छन्। यसरी हेर्दा सायन सूर्य र निरयन सूर्य सायन श्रावणमास र निरयन श्रावणमास भरी कर्कट राशिमा रहन्छन्।
चाड पर्वहरू

श्रावण महिनामा नेपाल तथा भारतका मान्छेहरूले निम्न चाडपर्वहरू मनाउने गर्दछन्।
#श्रावण एक गते विभिन्न रोग व्याधको शान्तिकोलागी राँके सक्रान्ति पर्व मनाई विभिन्न प्रकारले लुतो फाल्ने पुरानो परम्परा छ।
#श्रावण कृष्ण चतुर्दशीका दिन काठमाडौँ उपत्यकाका नेवारहरूले गठेमङ्गलपर्व मनाउने गर्दछन्।
#श्रावण शुक्ल पञ्चमीका दिन नाग पञ्चमी पर्दछ। यस दिन नागको चित्र बनाएर घरमा टाँस्नाले सर्प चट्याङको डर हुदैन भन्ने परम्परा रहेको छ।
#श्रावण शुक्ल चतुर्दशीका दिन नेपालको मध्य पश्चिम र सुदूर पश्चिमका साथै भारतको उत्तराखण्ड र हिमाचल प्रदेशमा समेत विभिन्न देवी मन्दिरमा पुजा गरिने मालिका चतुर्दशी पर्दछ। नेपालका प्रमुख मन्दिरहरू मध्य एक मानिने बाजुराको बडिमालिका मन्दिरमा यसै दिनमा पुजा गरिन्छ|
#श्रावणशुक्लपूर्णिमाको दिनमा वाजसनेयीहरू अध्यायोपाकर्म नामक वैदिकपर्व मनाउँछन् |आचार्यगण आफ्ना नवोपनित शिष्यमण्डलिका माझ नूतन यज्ञोपवीत अभिमन्त्रण तथा धारण गरी वेदारम्भ सम्पन्न गर्दछन्। त्यसैले श्रावण शुक्ल पूर्णिमाकै दिन जनैपूर्णिमा र रक्षाबन्धन दुईवटा पर्व पर्दछन्। यस दिनमा तागाधारी हिन्दूहरूले धारण गर्ने जनैको अभिमन्त्रण तथा पूजन गरेर भंडारण गरी राख्ने प्रचलन छ।यसै दिन वंशपरम्परा अविच्छिन्न राखेका उपाध्याय वैदिक ब्रह्मणहरूका हातदेखि वर्णाश्रमधर्मीहरू रक्षाबन्धन धारण गर्दछन् |साथै यस दिनमा नेपालको तराई क्षेत्र तथा भारतका विभिन्न
क्षेत्रमा दिदी बहिनीहरूले आफ्ना
दाजु भाईहरूको हातमा राखी अथवा रक्षाबन्धन बाँध्ने गर्दछन्। यसै दिन पश्चिम नेपालमा यहाँका स्थानिय जस्तै:- नैनेल,मष्टा, अधिकारी, जगनाथ, आदि देवी देवताहरूको पुजा गरिन्छ।
सन्दर्भ सूचीहरू

श्रेणी:महिनाहरू
श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्गका महिनाहरू
भदौ

भाद्र (भदौ) महिना १२ महिनाहरू मध्यको एक महिना हो। प्राचिन ज्योतिष शास्त्रको चंद्रमास प्रणाली अनुसार भाद्र महिना श्रावण पूर्णिमाको भोलिपल्ट देखि सुरु हुन्छ भने सौर्यमासका अनुसार सिँह सक्रांतिको दिन देखि भदौ महिनाको सुरुवात मानिएको छ। तर शाक्य पंचांगमा भने भाद्र महिना सिँह सक्रांतीको ५ दिन पछाडी सुरु हुन्छ। प्राय: सौर्यमास शुत्रलाई नै अपनाइएको देखिएको छ। भाद्र महिना वर्षाऋतुको दोस्रो महिना हो। अंग्रजी महिनाको आधा अगस्टको महिना र आधा सेप्टेम्बरको महिना भदौ महिना भित्र पर्छ।
तस्विर सङ्ग्रह


चित्र:भक्तपुर गाईजात्रा 22.JPG|भक्तपुर गाईजात्रा
चित्र:Gai Jatra Kathmandu Nepal (5116006789).jpg

बाह्य कडीहरू
यि पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:महिनाहरू
श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्गका महिनाहरू
महिना

महिना पुरा वर्षको १२औँ भागको एक भाग भन्ने बुझिन्छ। सामान्यतया अंग्रजी महिना २८ देखि ३१ दिनको हुन्छ भने नेपाली महिना २९ देखि ३२ दिनको हुन्छ। पुरा वर्ष भरिमा १२वटा महिनाहरू हुन्छन्।
विक्रमी महिनाका नामहरू

विक्रम संवत अनुसार बैशाख महिनालाई पहिलो महिना मानिन्छ र चैत्र महिनालाई अन्तिम महिना मानिन्छ । नेपाली साथै हिन्दू धर्मावलम्बीको वसोवास रहेको क्षेत्रमा विक्रम संवतका महिनाहरू नै प्रचलनमा ल्याइएको देखिन्छ । हिन्दू प्रचलमा रहेको विक्रम संवत अनुसार १२ महिनाका नामहरू यस प्रकार रहेका छन् ।
अङ्ग्रेजी महिनाका नामहरू

क्रिश्चियन धर्मका धर्म प्रवर्तक इशु जन्मिएको आधारमा इस्वी संवत अथवा सन् प्रचलनमा ल्याइएको थियो । इ. सं.मा अङ्ग्रेजी महिनाहरूका नाम प्रचलनमा छन् । आज भोली यत्र तत्र जहाँ सुकै पनि अङ्ग्रेजी महिनाका नामहरू नै प्रचलनमा रहेको पाइन्छ । अङ्ग्रेजी महिनामा जनवरी वर्षको पहिलो महिना हो भने डिसेम्बर अन्तिम महिना हो । अङ्ग्रेजी महिनाका नामहरू यस प्रकार छन् ।
हउजोसहहहदजलएवगुबचडगहककजक

बाह्य कडीहरू
यि पनि हेर्नुहोस्
असोज

असोज (आश्विन) १२ महिनाहरूमा एक महिना हो। यो महिनालाई भोजपुरी, अवधि र थारु भाषामा "कुवार" महिना भनिन्छ। चन्द्रमासका अनुसार यो महिना भाद्र पूर्णिमाको भोलिपल्टबाट सुरु भएको मानिन्छ भने सौर्य मास अनुसार असोजको महिना कन्या सक्रान्ति का दिन सुरु हुन्छ। शाक्य पञ्चाङ्गका अनुसार भने असोज महिना कन्या सक्रान्ति को ५ दिन पछि सुरु हुन्छ। हाम्रो देश नेपालमा सौर्यमासलाई नै प्रयोगमा ल्याइएको छ। असोजको महिना शरदऋतुको पहिलो महिना हो। अङ्ग्रेजी महिनाको आधा सेप्टेम्बर महिना र आधा अक्टोबर महिना आश्विन महिनामा पर्छ।
सन्दर्भ सूचीहरू
बाह्य कडीहरू
यि पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:महिनाहरू
श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्गका महिनाहरू

श्रेणी:हिन्दु धर्मसम्बन्धी अपूरा लेखहरू
कात्तिक

कार्तिक महिना हिन्दू महिनाहरूको १२ महिनाहरू मध्ये एक (सातौँ) महिना महिना हो। सौर्यमास प्रणाली अनुसार कार्तिक महिना तुला सक्रांतीको दिन देखि सुरु हुन्छ। चन्द्रमासका अनुसार कार्तिक महिना कोजाग्रत पूर्णिमाको भोलिपल्टबाट सुरु हुन्छ। तर शाक्य पञ्चांगका अनुसार भने कार्तिक महिना तुला सक्रांतीको ५ दिन पछि सुरु हुन्छ। नेपालमा सौर्यमासलाई नै व्यवहारमा ल्याईएको छ। यो महिना शरदऋतुको दोस्रो महिना हो। अङ्ग्रजी महिनाको अक्टुबरको आधा महिना र नोवेम्बरको आधा महिना कार्तिक महिना भित्र पर्छ।
कात्तिक महिनामा गर्न हुने र गर्न नहुने कार्यहरू

प्राचीन हिन्दु परम्परा र मान्यता अनुसार कात्तिक महिनामा कुनैपनि देवकर्महरु गर्न नमिल्ने र गरिहालेमा पनि उल्टो फल प्राप्त हुने जनविश्वास रहिआएको छ। यसै कारण कार्तिक महिनामा शुभ-विवाहहहरू र विशेष पूजा आजाहरू गर्न नमिल्ने कुरा हिन्दु अभिलेख र ग्रन्थहरूमा उल्लेखित छ । कात्तिक महिनामा कार्तिक स्नानको ठुलो महत्त्व रहेको छ। यस महिनामा खास गरेर स्नान, दान, आदी कार्यहरू गर्न सकिन्छ।
सन्दर्भ सूचीहरू
बाह्य कडीहरू

यि पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:महिनाहरू
श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्गका महिनाहरू
मङ्सिर

मंसिर (मार्गशीर/मार्ग/अगहन) हिन्दू महिनाहरूको १२ महिनाहरू भित्रको एक महिना हो। सौर्यमासका अनुसार मंसिर वृश्विक सक्रांतीको दिन देखि सुरु हुन्छ भने चन्द्रमासका अनुसार मंसिर कार्तिक पूर्णिमाको भोलीपल्ट देखि सुरु हुन्छ तर शाक्य पञ्चाङ्गका अनुसार मंसिर महिना वृश्विक सक्रांतीको ५ दिन पछि सुरु हुन्छ। नेपालमा सौर्यमासलाई नै व्यवहारमा लिईएको छ। मंसिर महिना हेमन्तऋतुको पहिलो महिना हो। अंग्रजी महिनाको नवेम्बरको आधा महिना र डिसेम्बरको आधा महिना मंसिर महिनाभित्र पर्दछ।
सन्दर्भ सूचीहरू
बाह्य कडीहरू
यि पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:महिनाहरू
श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्गका महिनाहरू
पुस

पौष वा पुष हिन्दू महिनाहरूको १२ महिना मध्यको एक महिना हो। सौर्यमासका अनुसार पुष महिना धनु सक्रांतीका दिनबाट सुरु हुन्छ भने चन्द्रमासका अनुसार पुष महिना मंसिर पूर्णिमाको भोलिपल्ट देखि सुरु हुन्छ। शाक्य पञ्चाङ्गका अनुसार भने यो महिना धनु सक्रांतीको ५ दिन पछाडी सुरु हुन्छ। नेपालमा सौर्यमास शुत्रलाई नै व्यवहारमा ल्याईएको छ। पुष हेमन्तऋतुको दोस्रो महिना हो। अङ्ग्रेजी महिनाहरूको आधा डिसेम्बरको महिना र आधा जनवरी महिना पुष महिना भित्र पर्दछ।
सन्दर्भ सूचीहरू
बाह्य कडीहरू
यि पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:महिनाहरू
श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्गका महिनाहरू
माघ

माघ हिन्दू महिनाहरूको १२ महिनाहरू मध्यको एक महिना हो। सौर्यमासका अनुसार मकर सक्रांति देखि कुम्भ सक्रांती सम्मको अवधि माघ महिना हुन्छ भने चन्द्रमासका अनुसार माघ कृष्ण प्रतिपदा देखि माघी पूर्णिमा सम्मको अवधि माघ महिना हो। तर शाक्य पंचाङ्गमा भने मकर सक्रांतिको ५ दिन पछाडी देखि लिएर कुम्भ सक्रांतीको ५ दिन पछाडी सम्मको अवधि माघ महिना हो। नेपालमा सौर्यमास शुत्रलाई अपनाईन्छ। सरदर अंग्रजी महिनाको १४ जनवरी देखि १३ फेब्रुअरी सम्म माघ महिनाको अवधि हो।
सन्दर्भ सूचीहरू
बाह्य कडीहरू
यि पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:महिनाहरू
श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्गका महिनाहरू
फागुन

फागुन वा फाल्गुण हिन्दू महिनाहरूको १२ महिनाहरू मध्यको एघारौँ महिना हो। फागुन महिनाको अवधि चन्द्रमासका अनुसार माघी पूर्णिमाको भोलिपल्टदेखि फाल्गुण पूर्णिमा सम्मको हुन्छ भने सौर्यमासका अनुसार फागुन महिना कुम्भ सक्रान्तिका दिन सुरु भएर मिन सक्रांतीको पहिलो दिन पुरा हुन्छ । तर शाक्य पंचाङ्गमा भने कुम्भ सक्रांतीको ५ दिन पछाडी सुरु भएर मिन सक्रान्तिको ४ दिनको दिनमा पुरा हुन्छ । फागुन शिशिरऋतुको दोस्रो महिना हो । अंग्रजी महिनाको फेब्रुअरीको आधा महिना र मार्चको आधा महिना फागुन महिना भित्र पर्छ ।
सन्दर्भ सूचीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:महिनाहरू
श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्गका महिनाहरू
ग्रीष्म ऋतु

ग्रीष्म ऋतु जसलाई "ग्रीष्म काल" अथवा "गर्मी ऋतु" "गृष्मर्तु" पनि भनिन्छ। यो ६ ऋतुहरू मध्यको एक ऋतु हो। ग्रीष्म ऋतुको नाम संस्कृत भाषाको ("गृष्म"=गर्मी +"ऋतु"=काल) मिलेर बनेको छ। हिन्दू महिनाहरूको जेष्ठ महिना र असार महिना गृष्मऋतु अन्तर्गत पर्दछन्। यो ऋतुमा गर्मीको प्रकोप बढी हुन्छ। हिमालहरूबाट हिम्सृङ्खलाहरू बगे झैँ यस मौसममा हाम्रो शरीरबाट पसिनाको धारा बग्ने गर्दछ।
सन्दर्भ सूचीहरू
बाह्य कडीहरू
यि पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:ऋतुहरू
वर्षा ऋतु

वर्षा ऋतु (वर्षाकाल) हिन्दू ऋतु अनुसार ६ वटा ऋतु मध्यको एक ऋतु हो। गृष्मऋतु पछि वर्षा ऋतु आउँछ। वर्षा ऋतुमा प्राय: वर्षा हुने हुनाले यो ऋतुको नाम वर्षा ऋतु पर्न गएको हो। हिन्दू महिनाहरूका श्रावण र भाद्र २ महिना वर्षा ऋतुमा पर्दछन्। यो ऋतु लाई बोलीचालीको भाषामा मनसून पनि भनिन्छ । हिन्द महासागरको बङ्गालको खाडीबाट हरेक वर्ष नेपालमा वर्षा ऋतुको प्रवेस हुन्छ ।
सन्दर्भ सूचीहरू
बाह्य कडीहरू
यि पनि हेर्नुहोस्
शिशिर ऋतु

शिशिर ऋतु वा हिउँद ऋतु हिन्दू ऋतु अनुसार ६ वटा ऋतुहरू तथा विश्वब्यापी रूपमा प्रचलित चार ऋतुहरू मध्यको एक ऋतु हो । शिशिर ऋतुमा वर्षभरको तुलनामा धेरै जाडो हुने हुनाले र हिउँ पर्ने तुषारो जम्ने हुनाले यो ऋतुलाई हिउँद ऋतु पनि भनिन्छ । हेमन्त ऋतुको समाप्ती पछि शिशिर ऋतु आरम्भ हुन्छ । उत्तरी तापक्रम क्षेत्रमा शिशिर ऋतु नेपाली महिना अनुसार माघ र फागुन २ वटा महिनामा तथा इस्वी सम्वत् अनुसार डिसेम्बर देखि मार्चसम्म पर्दछन्।
मानिस र शिशिर ऋतु

मानिस चिसो प्रति संवेदनशील हुन्छन्। यो मौसममा मानिसहरूमा हाइपोथर्मिया, स्नो ब्लाइन्डनेस, नोरोभाइरस, मौसमी उदासीनता जस्ता समस्याहरू देखापर्ने गर्छन्। उत्तरी गोलार्धमा धेरै घरविहीनहरू जाडोमा हाइपोथर्मियाबाट मर्ने गर्छन्। त्यस्तै नेपालको सन्दर्भमा तराइ क्षेत्रमा शीतलहरले गर्दा पनि धेरै मानिस मर्ने गर्छन्।
यो पनि हेर्नुहोस

* शीतलहर
* जलवायु परिवर्तन
* हुस्सु र कुहिरो
* हिमपात
सन्दर्भ सूचीहरू
बाह्य कडीहरू
ऋतु

ऋतु मौसमलाई आधार मानेर बनाइएको समय मापन एकाई हो। हिन्दू पंचाङ्गका अनुसार ऋतुहरूलाई ६ भागमा विभाजीत गरिएको छ भने अंग्रजीमा ४ भागमा विभाजीत गरिएको छ । ऋतु चक्र एक वर्षमा पूरा हुन्छ।
हिन्दू ऋतुहरू

हिन्दू प्रचलन अनुसार एक वर्षमा ६ वटा ऋतुहरू हुन्छन् । तिनका नाम यस प्रकार रहेका छन् ।
पश्चिमी ऋतुहरू

पश्चिमी प्रचलन अथवा अङ्ग्रेजीका अनुसार एक वर्षमा चारवटा ऋतु हुन्छन् यिनका नामहरू यस प्रकार छन् ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू
यि पनि हेर्नुहोस्

* वर्ष
* महिना


श्रेणी:समय
बिजुली बत्ती

श्रेणी:तकनिकी


thumb|332x332px|बिजुली बत्ती। २१अाे शताब्दीमा आइपुग्दा अन्धकार समाजको परिकल्पना पनि गर्न सकिँदैन जसको कारणले गर्दा बिजुली बत्ती अपरिहार्य रहेको छ सर्वप्रथम बिजुली बत्तीको आविष्कार गर्ने वैज्ञानिक थोमस अल्वा एडिसन बाह्य पदक जान्छ उनले १०९९ पटक सम्म प्रयास गरे र फलस्वरुप सफल हुन भए
पाठ=प्राकृतिक सम्पदा|अङ्गुठाकार|विश्वका अधिकांश देशहरूभन्दा नेपाल वेग्लै विशिष्ट पहिचान बोकेको राष्ट्र हो जहाँ समृद्धशाली जनताहरु जलस्रोत सम्पदाको दोस्रो धनि देश रहेको छ नेपालमा हजारौ बहुसंख्यक नदीनाला पाखा पखेरा म हिमालहरू रहेका छन् जस्तै sagamatha kanchanjangha lhotse is makalu आदि
बिजुली बत्ती (बल्ब Bulb) बिजुलीबाट बल्ने एउटा उपकरण हो।