JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
सूर्यविनायक मन्दिर

भक्तपुर सूर्यविनायक भगवान गणेशको एक प्रसिद्ध मन्दिर हो। यो काठमाडौ‌ उपत्यकामा रहेका प्रमुख चार गणेशस्थान मध्ये एक हो। यो क्षेत्र धार्मिक एवं ऐतिहासिक दृष्टिकोणवाट अति महत्त्वपूर्ण छ। यो भक्तपुर नगरबाट २ कि.मी. दक्षिण सिपाडोल गाविसमा पर्दछ। यहाँको प्रसिद्ध सूर्यविनायक (गणेश) मन्दिर लिच्छवि कालमा शिखर शैलीमा निर्माण भएको पाइन्छ। काठमाडौँ, पाटन, बनेपा, भक्तपुर जिल्लाका भक्तजनहरू हरेक मंगलवार र माघ महिनामा ठूलो र्घुइंचोका साथ यस गणेश मन्दिरको दशनार्थ आउने गरेको पाइन्छ। सूर्यविनायकको पूजावाट भाग्य निर्माण हुने र सद्बुद्धि आउने आम धारणा रहेको छ। हरियाली रमणीय डाँडा रहेको कारणले यो क्षेत्र पर्यटकीय एवं वनभोज स्थलको रूपमा पनि प्रख्यात छ। सूर्यविनायकको जंगलमा ९९ प्रजातिका चराचुरुङ्गी पाइने हुनाले यो स्थलले चरा अवलोकनको लागि पनि क्रमशः प्रसिद्धि पाउँदै आएको छ।

काठमाडौँं उपत्यकामा रहेका चार विनायकहरू छन। यि मध्ये एक हो- सूर्यविनायक। यो मन्दिर अरनिको राजमार्गको सूर्यविनायक चोकबाट करिब २ किलोमिटर दक्षिणमा छ। भक्तपुर दरबार क्षेत्रदेखि दक्षिण दिशामा घना जंगलको बीचमा रहेको यो मन्दिर पुग्न केही उकालो चढ्नुपर्छ। मन्दिरको द्वार अगाडिको अग्लो सिँढी चढेपछि मूल मन्दिर भएको स्थानमा पुगिन्छ। पूर्वतिर फर्केर रहेको मन्दिर अगाडि फराकिलो ढुंगा छापिएको खाली भाग छ, जहाँ दर्शनार्थीहरू लाममा बस्छन्। मन्दिरको बायाँ भागमा रहेको सत्तलमा दैनिक भजनकीर्तन गरिन्छ। मन्दिरको दाहिने भागमा रहेको ढुङ्गेधारा सूर्यविनायकलाई जल चढाउने कार्यमा प्रयोग गरिन्छ। यो मन्दिरको अगाडि रहेको मुसाको स्तम्भ आकर्षक छ।

इँट्टाद्वारा निर्मित सूर्यविनायकको मन्दिर शिखर शैलीमा निर्माण भएको छ। सेतो रंगको स्तम्भको गजुरबाट चारैतर्फफर्किएका धातुका र्सपका कारण मन्दिर शोभायमान देखिन्छ। मन्दिरको दायाँबायाँ धातुका चन्द्रसूर्य अङ्कित झन्डा छन्। सूर्यविनायक मन्दिरको निर्माण विक्रम संवत् १८९०को पौषशुक्ल सप्तमीमा पूरा भएको शिलालेखबाट प्रस्ट हुन्छ। मन्दिरअगाडि रहेका दुई सत्तलमा केही शुल्क तिरेर विवाह, बेलविवाह, व्रतबन्धजस्ता मांगालिक कार्य गर्न पाइन्छ। विवाह-व्रतबन्ध गर्नका लागि शुल्क तोकिएको भए पनि भक्तजनले इच्छाअनुसार दिने गरेका छन्।

मन्दिरको गर्भभित्र शिलारूपी गणेशको मूर्ति छ। त्यही मूर्तिलाई भक्तजनहरू सूर्यविनायकका रूपमा पूजा गर्छन्। गणेशको मूर्तिलाई धातुकलाको उत्कृष्ट रूपमा सिंगारिएको छ। मन्दिरको दाहिनेतिर विभिन्न देवीदेवताका मूर्ति छन्। दर्शनार्थीहरूलाई समेत घामपानी आदिबाट बचाउने गरी राखिएको पित्तले छानाको तल्लो भागमा विभिन्न बुट्टासँगै गणेशको आकर्ष मूर्ति छ। सूर्यविनायकबाट केहीमाथि डाँडामा माताको मन्दिर छ। बोली नफुटेका कतिपय शिशुलाई माताको दर्शन गराएपछि बोली फुट्छ भन्ने विश्वास छ।
यो पनि हेर्नुहोस्

* मरु गणेश
* चन्द्रविनायक
* सूर्यविनायक
* कार्यविनायक
सन्दर्भ सामग्री


बाह्य कडीहरु

श्रेणी:गणेश मन्दिरहरू
श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका हिन्दु मन्दिरहरू
लेले

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, ललितपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ८४११ रहेको थियो जसमध्ये ४०३२ पुरुष र ४३७९ महिला रहेका थिए भने यहाँ १८२२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल गोदावरी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको १-६ वडाहरू गोदावरी नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने ७-९ नम्बर वडा वडा नम्बर ६ हो।
स्थिति

ललितपुरबाट १० कि.मी.को दूरीमा रहेको टीका भैरव र त्यहाँबाट २ कि.मी.को दूरीमा रहेको लेले क्षेत्रमा प्रशस्त धार्मिक र ऐतिहासिक सम्पदाहरू रहेका छन्। यस क्षेत्रमा समय समयमा विशेष मेला लागिरहने भएकोले बर्सेनि निकै टाढादेखि हजारौँ भक्तजनहरू आउने जाने गर्दछन्।
धार्मीक तथा पर्यटन स्थल

टीकाभैरवमा कुष्ठरोगीहरूको लागि बेलायती सहयोगमा उच्च सुविधासम्पन्न आनन्दवन लेप्रोसी हस्पिटल पनि छ। जहाँ सयौं कुष्ठरोगीहरू विना भेदभाव सेवा पाइरहेका छन्। टीकाभैरवबाट २ कि.मी.को दूरीमा प्रसिद्ध सरस्वती कुण्ड छ। यो कुण्ड विशेषगरी बालबालिकाको लागि बढी उपयोगी मानिएको छ। यस कुण्डमा बोली नफुटेका (उमेर पुगेर पनि) बच्चाहरूलाई लगेर स्वच्छ मनले पूजा गरी कुण्डको जल खान दिएमा बोली आउँछ अर्थात् बच्चाहरू बोल्न सक्छन् भन्ने विश्वास छ।
यस मन्दिरमा सरस्वती पूजाको दिन काठमाडौँ, भक्तपुर र त्यो भन्दा टाढादेखि पनि थुप्रै श्रद्धालु भक्तजनहरू आउने गर्छन्। धार्मिक र ऐतिहासिक दृष्टिले निकै महत्त्वपूर्ण क्षेत्र भएर पनि यहाँ पुग्ने बाटो थॊरै कष्टसाध्य छ। यस बाटोबाट ९५ किलोमिटरको बाटोमै हेटौडा पुग्न सकिन्छ।
नजीकै भएर पनि लेले क्षेत्र निकै विकट जस्तो हुन पुगेको छ। १६-१७ कि.मी.को यात्रा गर्न पनि १ घण्टा ३० मिनॆट लाग्छ। यहाँ मनकामनाको मन्दिर पनि पुन:स्थापना गरिएको छ। यो जंगलको बिचमा अवस्थित छ। यो मन्दिर सरस्वती कुन्डबाट लगभग तीन किलोमिटर टाढा काभ्रे भन्ने गाउँमा रहेको छ।
चित्र दीर्धा

लेले पीआईए मेमोरियल पार्क

File:PIA Park.jpg
File:PIA Park1.jpg
File:PIA Park2.jpg
File:PIA Park3.jpg
File:PIA Park4.jpg
File:PIA Park5.jpg
File:PIA Park6.jpg

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू
मौरिसस

मौरिसस, आधिकारिक रूपमा मौरिसस गणतान्त्र, हिन्द महासागरमा अवस्थित एक टापु देश हो, जुन पूर्वी अफ्रिकाको दक्षिणपूर्वी तटबाट लगभग २,००० किलोमिटर (१,१०० समुद्री माइल) टाढा, माडागास्करको पूर्वमा अवस्थित छ। यसमा मुख्य टापु (मौरिसस पनि भनिन्छ), साथै रोड्रिग्स, अगालेगा र सेन्ट ब्रान्डन (कार्गाडोस काराजोस शोल्स) समावेश छन्। मौरिसस र रोड्रिग्स टापुहरू, नजिकैको रेयुनियोँ (फ्रान्सेली विदेश विभाग) सहित, मास्करेन टापुहरूको भाग हुन्। मौरिससको मुख्य टापु, जहाँ जनसङ्ख्या केन्द्रित छ, राजधानी र सबैभन्दा ठुलो सहर, पोर्ट लुइस होस्ट गर्दछ। देश २,०४० वर्ग किलोमिटर (७९० वर्ग माइल) फैलिएको छ र लगभग २०,००,००० वर्ग किलोमिटर (५८०,००० वर्ग समुद्री माइल) फैलिएको एक विशेष आर्थिक क्षेत्र छ।

भौगोलिक स्थान र औपनिवेशिक विगतलाई ध्यानमा राख्दै, मौरिससका मानिसहरू जातीय, संस्कृति, भाषा र विश्वासमा विविध छन्। यो अफ्रिकाको एक मात्र देश हो जहाँ हिन्दु धर्म सबैभन्दा बढी अभ्यास गरिएको धर्म हो। यो अफ्रिकी क्षेत्रको सबैभन्दा प्रतिस्पर्धी र सबैभन्दा विकसित अर्थतन्त्रहरू मध्ये एक हो। यो देश एक कल्याणकारी राज्य हो। सरकारले नि:शुल्क विश्वव्यापी स्वास्थ्य सेवा, तृतीयक तहसम्म नि:शुल्क शिक्षा, र विद्यार्थी, ज्येष्ठ नागरिक र अपाङ्गता भएकाहरूका लागि नि:शुल्क सार्वजनिक यातायात प्रदान गर्दछ। मौरिससलाई निरन्तर अफ्रिकाको सबैभन्दा शान्तिपूर्ण देशको रूपमा दर्जा दिइएको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मौरिसस
श्रेणी:हिन्द महासागरका द्वीपीय देशहरू
श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू
श्रेणी:फ्रान्सेली भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू
कुसुमे रुमाल (चलचित्र)

कुसुमे रुमाल तुलसी घिमिरेद्वारा लिखित र निर्देशित नेपाली शृंगारिक चलचित्र हो। सयपत्री फिल्मसको ब्यानरमा सुमित्रा पौडेलद्वारा यो चलचित्र प्रस्तुत गरिएको हो। नेपालमा बनेका नेपाली भाषाका चलचित्रहरूमा यो २०औँ क्रममा आउँछ। तुलसी घिमिरेको निर्देशनमा बनेकामध्ये भने यो दोस्रो चलचित्र हो। भनिन्छ, यही चलचित्रले पहिलपटक प्रदर्शनको रजत जयन्ती मनाएको थियो।
कथावस्तु

यो चलचित्र त्रिकोणीय प्रेमप्रसङ्गमा आधारित छ। हास्यव्यंग्यको पनि प्रशस्त प्रयोग भएको यो चलचित्र २ घण्टा अवधिको छ। ‘कुसुमे रुमाल’, ‘रेली खोला बगर’, ‘सुन भन न’, ‘तिमी नभए जिन्दगानी’ जस्ता गीत प्रयोग भएका छन्। रञ्जित गजमेरको शब्द र सङ्गीतमा तयार गीतहरू उदित नारायण झा, दीपा झा, श्रवण घिमिरे र भारती घिमिरेले गाएका थिए। जुन नेपाली जनजीव्रोले अझैसम्म गुनगुनाइरहेको छ।
चरित्र

भुवन केसी (अर्जुन), उदित नारायण झा (अमर), तृप्ति नाडकर (सुनीति), नीर शाह, प्रदीप पाख्रिन, विश्वमनी आदिले अभिनय गरेका छन्। यसमा दार्जिलिङका हमजाएगा नामका एक चालकले पनि अभिनय गरेका थिए। उनी निकै रसिक र ख्यालठट्टा गरिरहने स्वभावका थिए।
विवाद

सङ्गीतकार रञ्जित गजमेर र निर्माता तथा प्रदर्शक उद्धव पौडेलबीच यस चलचित्रको स्वामित्वलाई लिएर विवाद भएको थियो। गजमेरले पौडेलबाट आफूलाई धोका भएको आरोप लगाएका छन्। गजमेरले आफ्नो पुस्तक ‘मोहनी मादलको’मा लेखेका छन्, ‘हामीले अत्यन्त विश्वासका साथ पौडेलललाई कुसुमे रुमालको पहिलो प्रिन्ट थमाउँदै नेपाल पठायौं। तर, नेपाल पुगेर उहाँले त्यो चलचित्र आफ्नो नाममा दर्ता गर्नुभएछ। चलचित्र धुमधामले चल्यो। ठाउँठाउँमा सिल्भर जुबली र सय दिन पनि मनायो। फिल्मको कमाइबाट पौडेलले चलचित्र हल निर्माण गर्नुभएको पनि सुनियो। तर, पौडेलले मुनाफाको एक पैसा पनि हामीलाई दिनुभएन। उहाँ एकाएक हामीसँग बैरी हुनुभयो। हाम्रोबीच त्यो बेलादेखि बन्द भएको बोलचाल आज पर्यन्त पनि कायमै छ।’ पौडेलले भने ‘रञ्जित गजमेर फिल्मको आधिकारिक व्यक्ति नै नभएको र आधिकारिक व्यक्ति तुलसी घिमिरे भएकाले यो कुरो पहिले नै मिलिसकेको' प्रतिक्रिया सञ्चारमाध्यमहरूमा दिएका छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपाली प्रेमप्रसङ्गयुक्त नाटक चलचित्रहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका चलचित्रहरू
श्रेणी:सन् १९८५ का चलचित्रहरू
श्रेणी:काठमाडौँमा छायाङ्कन गरिएका चलचित्रहरू
गुजराती

गुजराती

गुजरात भारतको एक राज्य हो र यो राज्य सँग सम्बन्धित हरेक वस्तुलाई गुजराती वस्तु भनिन्छ। जस्तै गुजराती भाषा, गुजराती संस्कृति, गुजराती लिपी इत्यादी।
गुजराती भाषा

गुजराती भाषा भारतको एक [प्रांत] गुजरातमा बोलीन एक राज्य भाषा हो। यो गुजरातको काम काजको भाषा हो। गुजराती भाषा हिन्दी सँग मिल्दो भाषा हो तर यो भाषा देवनागरीमा लिखिन्न तापनि यसको अक्षरहरू देवनागरीको जस्तै हुन्छ।
गुजराती साहित्य

गुजराती लिपी
भोजपुरी भाषा

भोजपुरी भाषा एक भारोपेली भाषा परिवार अन्तर्गतको बिहारी भाषाहरूमध्ये एक हो। यो भाषा नेपालको तराई, भारतको बिहार र उत्तर प्रदेश राज्यमा बोलिन्छ। यो भाषा कैथी लिपिमा लेखिन्छ। यो भाषालाई नेपालमा राष्ट्रिय भाषाको रूपमा नेपालको संविधानले मान्यता प्रदान गरेको छ तर भारतमा भने यस प्रकारको मान्यता प्रदान गरिएको छैन।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मधेश प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:उत्तर प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:बिहारमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:झारखण्डमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:केन्द्रीय आर्य भाषा परिवार
श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:नेपालमा बोलिने भाषाहरू
बासठ्ठीहरण

१८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, विर्ता हरणको नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।

राजा रणबहादुर शाह वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र दामोदर पाण्डे लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए ।

भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे।
घटना

आफू बनारस रहँदा लागेको ऋण तिर्न भीमसेन थापाको सल्लाहमा ६२ जना बाह्मणहरूले पाएको विर्ता, गुठी र राईहरूको किपट जग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसैलाई नेपालको इतिहासमा 'बासठ्ठी हरण'को नाम दिइएको छ।

चित्तरञ्जन नेपालीको अनुसार रनबहादुर शाहले मुख्तियारी भै शासन भार लिएपछि नेपाल र ब्रिटिस भारत बीच तिक्ततापूर्ण सम्बन्धको परिवेशमा फौजलाई संगठित गर्नेतर्फ सोच्न थाले. तर , त्यस बखत सरजारी कोषको साधारण आयबाट मात्र फौजलाई पुनर्गठन गर्न गरी सगठित गर्न तथा नयाँ ढंगबाट तालीम दिलाउन आवश्यक खर्च पुर्याउन सक्दैनथ्यो. यसर्थ नयाँ आयको स्रोत निकाल्न जरुरी हुन गएको थियो. यसका निमित्त उनले विर्ता हरण गर्ने निश्चय गरे. त्यस बखत अधिकांश जग्गा याँ त देवीदेवताको गुठीमा याँ ब्राह्मणहरूको विर्तामा दरिएको हुन्थ्यो. सोही बिर्ता हरण गर्ने उनले बिचार गरे. तर त्यस बखत अरु काजी सर्दारहरूको पनि बिर्ता नभएको होइन. तर पनि फौज सम्बन्धि काममा खर्च गर्नको निमित्त हरण गर्ने जुन उद्देश्य थियो, त्यसबाट काजी सर्दार आदि फौज उच्च पदाधिकारीहरूकै बिर्ता हरण गरेमा सो उद्देश्य पुरा हुनुको साटो उल्टो प्रतिक्रिया पर्न जाने सम्भावना भएकाले उनीहरूको बिर्तालाई नछोइकन केवल ब्राह्मणहरूको विर्ता र देवदेवताको गुठी मात्र हेरे निर्णय गरिएको हो, जुनकि वीरताबाट आर्जित पनि थिएन. खुसी मनले दिन राजी नभएपछी रणबहादुर शाहले सारा ब्राह्मणहरूको बिर्ता र देवदेवताको गुठी जग्गा हरण गरी, त्यसको आम्दानी फौजमा खर्च गर्ने व्यवस्था गरे. नेपालको इतिहास यस कार्यलाई नै बासठ्ठीहरण भन्दछन्।

"बिर्ता हरण"को यो कार्य सम्वत् १८६२ सालमा रणबहादुर शाहले गरेका थिए. बासठ्ठी सालमा हरण गरिएको हुनाले यसलाई "बासठ्ठीहरण" भन्ने चलन चलेको हो. बनारस बाट फर्केर प्रशासन आफ्नो हातमा लिएपछि फौजलाई नयाँ ढंगबाट संगठित गर्नानिमित्त खर्च पुर्याउनको लागि गरेका थिए. यी बिर्ताहरू उनले फौजी कम्पनीका नाममा दर्ता पनि गरेका थिए. यो भारतमा बढ्दै गएको अंग्रेजी उपनिवेशवादी नीतिको विरोधमा नेपालले दर्शाएको प्रतिक्रिया हो.
असर

* वाहुनहरु तथा राई मिलेर माझ किरातमा विद्रोह
* रणबहादुर शाहको हत्या
* भीमसेन थापाको पतन
* ६४ साल पर्व
बिर्ता सट्टा भर्ना
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरु
* भण्डारखाल पर्व (१८६३)
सन्दर्भ

इतिहासमा

श्रेणी:नेपालको इतिहास
लाइब्रेरी पर्व

alt=Laxmi prasad devkota 2.gif|thumb|Laxmi prasad devkota 2
वि.सं. १९८७/८८ ताका जोगवीर सिंह, हरेकृष्ण श्रेष्ठ, बैकुण्ठप्रसाद श्रेष्ठ, लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, कृष्णप्रसाद खतिवडा, धर्मराज थपलिया, चित्तघर उपासकलगायत ४५/४६ जनाको प्रयासमा लाईब्रेरी खोल्न सहमतिको माग गरे। आखिर रामचन्द्र अधिकारीद्वारा राणा प्रधानमन्त्री भीमशमशेरलाई सूचना मिल्यो र रोक लगाई प्रत्येकलाई १० रूपैयाँ दण्ड गरियो र आधा रकम सूचना गर्ने रामचन्द्रलाई पुरस्कार दिइयो।
पृष्ठभूमी

१९८३ मा चन्द्र शमशेरको निधन भएपछि भीम शमशेर श्री ३ महाराज तथा प्राइममिनिस्टर भएका थिए। राणा शासकहरूमध्ये पनि भीमशम्शेर कठोर मानिन्थे तथापि उनैले देशमा नेपाली, हिन्दी, अङ्ग्रेजी र नेवारीमा भाषाको उन्नति गर्न भनेर इस्तिहार जारी गरे । यो खबर पाएर काठमाडौंका केही युवाहरूले पठन संस्कृतिको विकास तथा देशविदेशका कुरा थाहा पाउन एउटा पुस्तकालयको आवश्यकता महसुस गरे ।

त्यसरी छलफलमा सहभागी युवाहरूबीच सरस्वती गुठी नामक संस्था खोली सामाजिक कार्य गर्ने अनि भारतमा भइरहेको क्रान्तिबारे काठमाडौंका युवाहरूलाई सुसूचित गर्ने उद्देश्यमा पनि छलफल भयोे । उनीहरूले त्रिचन्द्र कलेजका साथै भारतबाट अध्ययन गरेर फर्केका अन्य पढेलेखेका युवाहरूलाई पनि पुस्तकालय स्थापना गर्ने उक्त अभियानमा सामेल गराउन चाहे । त्यस्तो पुस्तकालय महेन्द्रबहालमा राख्ने योजनासहित ४५ जना युवाहरूले श्री ३ भीम शम्शेरसमक्ष निवेदन पेस गर्न हस्ताक्षर अभियान चलाए । हस्ताक्षर गराउने मुख्य जिम्मा बैकुण्ठप्रसाद लाकौलले पाएका थिए । पुस्तकालय खोल्न पाऊँ भनी पत्रमा हस्ताक्षर गर्ने ४५ जना युवाहरूमा महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, सिद्धिचरण श्रेष्ठ, कृष्णप्रसाद कोइराला, चित्तधर हृदय, योगवीरसिंह कंसाकार, वैकुण्ठप्रसाद लाकौल, तुलसी मेहर, शंकरप्रसाद नेपाल, महेन्द्रविक्रम शाह, शंकरदेव पन्तजस्ता साहित्य, भाषा, शिक्षा तथा सामाजिक सांस्कृतिक क्षेत्रमा प्रसिद्ध युवाहरू थिए ।

केही समयपश्चात हस्ताक्षर संकलन समेत भईवरी दरबारमा पत्र बुझाइयो । तर हस्ताक्षर नगर्ने रामचन्द्र अधिकारी (मनमोहन अधिकारीका पिता) नामक अर्का युवाले हस्ताक्षरकर्ता युवाहरूको अभियान राजनीतिक उद्देश्यको भएको र उनीहरूले श्री ३ को गाथगादी ताकेका छन् भन्ने उजुरी दरबारमा चढाए । यसरी सरस्वती गुठी नामक संस्था स्थापना गरी त्यसमार्फत् पुस्तकालय खोल्ने कार्यलाई राजनीतिक आवरणको आरोप लागेपछि दरबारले पत्रका हस्ताक्षरकर्ता सबैलाई पक्राउ गर्न उर्दी जारी गर्‍यो । अधिकांश हस्ताक्षरकर्ताहरूलाई पक्राउ गरी बयान लिने क्रममा उक्त घटनालाई 'लाइब्रेरी पर्व' भनी मुद्दा जाहेर भयो । बि‍. सं १९८७ साल वैशाख १६ र १७ गते दुई दिन गरी पुस्तकालय खोल्ने अभियानका युवाहरूलाई पक्राउ गरियो ।
सजाय

त्यसरी पक्राउ परेका युवाहरूलाई दरबारबाट बिभिन्न सजाय तोकियो । ती मध्ये उमेश शाहलाई देश निकाला र मैनाबहादुर, खड्गमान, रंगनाथ आदिलाई जन्मकैदको सजाय सुनाइएको थियो । लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, सिद्धिचरण श्रेष्ठ, कृष्णप्रसाद कोइरालालगायतलाई रु. १०० जरिवाना र अबका १२ वर्ष जनस्तरका कुनै कार्य गर्ने छैन भन्ने कागज गराई छोडिएको थियो । राज खानदानका भएर पनि दुनियाँका छोराहरूका साथ हिँडेको भनी जितेन्द्र बहादुर शाह र पद्म शाहलाई जनही रु. १००० जरिवाना गरिएको थियो ।
राष्ट्रिय लेखक दिवस

नेपाली लेखक संघ, केन्द्रीय सचिवालयको बैठकले ‘लाइब्रेरी पर्व’ का दिनलाई राष्ट्रिय लेखक दिवस मनाउने निर्णय गरेको छ। हरेक वर्ष वैशाख १६ लाई लेखक दिवसका रूपमा मनाउन सम्पूर्ण लेखकलाई आग्रह गरेको छ।
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरु
* मकैको खेती
सन्दर्भ सामग्रीहरू


बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपालको इतिहास
प्रचण्ड गोर्खा पर्व

भीम शमशेरको शासनकालमा वि.सं. १९८८मा खण्डमानसिंह बस्न्यात, मैनाबहादुर, खड्गमानसिंह बस्नेत, उमेशविक्रम शाह, रङ्गनाथ शर्मा, लक्ष्मण राजा, चन्द्रविक्रम शाह आदि सदस्य रहेको पहिलो राजनीतिक पार्टी 'प्रचण्ड गोर्खा' खुल्यो। उनीहरूको उद्देश्य नेपालमा संसदीय प्रणाली, संसदीय राजतन्त्र र बहुदलीय प्रजातन्त्र स्थापना गर्ने थियो। सदस्यमध्येकै लक्ष्मण राजाले पोल खोलिदिएकाले सबै गिरफ्तार भए। यस पर्वमा रङ्गनाथलाई ११ वर्ष र अरूलाई आजीवन काराबास पठाइयो।

'प्रचण्ड गोर्खा' लाई नेपालको पहिलो राणाविरोधी राजनीतिक पार्टीका रूपमा लिइएको छ। यसले सशस्त्र क्रान्तिमा विश्वास गर्थ्यो। यिनीहरूले तिहारका बेलामा बम पड्काएर सबै राणाहरूलाई मार्ने योजना बनाएकोमा पोल खुल्न गई यिनीहरूमाथि ठूलो दमन गरियो। आजीवन कारावास पाएका केहीको जेलमै मृत्यु भयो भने केही २००७ सालपछि मुक्त भए।
सन्दर्भ

श्रेणी:राणाबिरोधी अभियान
गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा

जनरल श्री श्री श्री महाराजकुमार गेहेन्द्र शमशेर राणा प्रधानमन्त्री वीर शमशेरका जेठा छोरा हुन्। उनले विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा निकै ठूलो योगदान दिएका थिए।गेहेन्द्र शमशेरलाई नेपाल को पहिलो वैज्ञानिक मानिए पनि उनी केवल प्राविधिक मात्र थिए।
प्रारम्भिक जीवन

र पत्नी र छोराहरू]]
वीर शमशेरको विवाह श्री ५ माहिला साहेब ज्यू उपेन्द्रकी छोरीसँग भएको थियो। र गेहेन्द्रशमशेर, धर्मशमशेरको जन्म भयो। उनको जन्म कलकत्तामा वि.सं. १९२८ मा भएको थियो जहाँ उनका पिता वीर शमशेर नेपालको वकिल (Diplomatic Envoy) थिए। वीर शमशेरले जेठी पत्नीलाई माया नगर्ने हुँदा नजरबन्दमा राखेका थिए। गेहेन्द्र शमशेरले वैज्ञानिक तरक्की गरेर बाबुलाई खुसी पारे। त्यहीँ खुसीयालीमा "के माग्छस् दिन्छु" भन्दा गेहेन्द्रले "मेरी मामुलाई नजरबन्दबाट मुक्त गरिपाऊँ" भनी मुक्त गराए।

श्री ३ वीरले आफ्ना छोरा गेहेन्द्रशमशेरको नेतृत्वमा जङ्ग नरसिंह, देवनरसिंह, दीपनरसिंह राणा, भक्तबहादुर बस्न्यात, बालनरसिंह रायमाझी, हेमबहादुर राजभण्डारीहरूलाई जापान र भारतको रुड्कीमा पढ्न पठाए।

श्री ३ देवले गुप्तचर विभागको प्रमुखमा वीरका जेठा छोरा गेहेन्द्रशमशेरलाई नियुक्त गरेका थिए।
निर्माण

उनले वि.सं. १९५६ मा फोर्ड मोटर कम्पनीबाट उनले मोटर कार आयात गरी त्यसलाई खोलखाल गरी नयाँ गाडी बनाउने प्रयास गरे।

आफ्नो छोटो जीवनकालमा उनले गेहेन्द्र राइफल, गे-गन, पिताको नाममा वीरगन, ज्यु बुबा धीर शमशेर राणाको नाममा धीरगन, तोप, मेसिनगन, गोली, गोला, कार्टिज, चारनाले तोप जस्ता हातहतियार र खर-खजाना निर्माण गरेका थिए। यसबाहेक उनले धान कुट्ने मिल, हावाबाट चल्ने मिल र बालाजुमा छाला प्रशोधन कारखाना स्थापना गरेका थिए। त्यसैबेला अत्यन्त चमत्कारपूर्वक पानीमुनि बिजुली बत्ती बालेर नेपालीहरूलाई आश्चर्यचकित पारेका थिए। उनले आफ्ना सहयोगीहरू डस्नर, काजीमान, हल्मारत्न, वीरमान, कुलमान, कालू, लाल, चीता एवम् मुसे थापा र टेकबहादुरको सहायता लिई जमल (सेतो दरबार) सुन्दरी जल र बालाजुमा स्थापित प्रयोगशालाबाट व्यवस्थित वैज्ञानिक अनुसन्धान र आविष्कारको कार्य थालेको देखिन्छ।
मृत्यु

वि.सं. १९६४ भदौ सुदि ४ मा द.क.ज. गेहेन्द्रशमशेर राणालाई मदिरामा विष मिसाई पिउन दिने षड्यन्त्र गरी मृत्यु गराइएको थियो। ३६ वर्षको युवा उमेरमै गेहेन्द्र शमशेरको असामयिक र दुःखद् मृत्यु भयो।

आफ्नै काका तथा तानाशाह चन्द्र शमशेरको शासनकालमा ठूलो दमन र प्रहार सहँदै नेपालको वैज्ञानिक विकासमा लागिपरेका गेहेन्द्र शमशेरको मृत्युपछि चन्द्र शमशेरको दमन अभियान निकै चर्कियो। यसैको मारमा परेर गेहेन्द्र शमशेरका सहयोगी वैज्ञानिक प्रतिभा कोही जेलमा सडे, कोही देश निकालामा परे। मूसे थापा र टेकबहादुरलाई चन्द्र शमशेरले देश निकाला गर्‍यो भने कालू नामक मिस्त्री आयल इन्जिनको लोतामा परेर मर्‍यो। कतिले जेलको सजाय भोग्नुपर्‍यो। विज्ञान र प्रविधिमाथि शासकको यो प्रहारमा नेपालमा सर्वप्रथम हवाईजहाज र रेल बनाउने विमान पण्डितजस्ता गेहेन्द्र शमशेरका समकालीन वैज्ञानिकमाथि पनि परेको थियो।

त्यसबेला गेहेन्द्र शमशरेरजस्तै विज्ञान र प्रविधि क्षेत्रमा कार्यरत विमान पण्डित, प्रसिद्ध गणितज्ञ गोपाल पाण्डे र धातु विशेषज्ञ देवराज शाक्य एवम् नरबहादुर भारती जस्ता ग्रामोफोन रेकर्डका निर्माता वैज्ञानिक प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा शासकको प्रहारको शिकार भएका देखिन्छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपाली वैज्ञानिकहरू
श्रेणी:नेपाली शाहीसेनाका जर्नेलहरू
श्रेणी:वीरशमशेर खलक
श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीका सन्तानहरू
श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू
गोपाल पाण्डे

राणा शासनको अन्धकारमा पनि एउटा बलियो प्रतिभाका रूपमा गेहेन्द्र शमशेरभन्दा बीसौं वर्षअगाडि जन्मेका पण्डित गोपाल पाण्डेले मूलरूपमा गणितको क्षेत्रमा ठूलो योगदान दिएका थिए। साधारणतया वर्गमूल गर्ने विधि भएको अंकगणितमा उनले घनमूल ल्याउने सरल र उपयुक्त विधि निकालेका थिए। भारतका प्रख्यात गणितज्ञ वायूदेव शास्त्रीबाट गणितको शिक्षा पाएका गोपाल पाण्डेले वर्गमूल र घनमूल निकाल्ने सरल र बढी उपयुक्त विधि निकालेर १९४० सालमा 'व्यक्तचर्न्द्रीका' नामक गणितसम्बन्धी पुस्तक प्रकाशित गरेका थिए।

वि.सं. १९०४ तिर जन्मेका पाण्डेले हिन्दी भाषामा इहलौकिक र परलौकिक बिषयमा विभिन्न मत-मतान्तरको चर्चा गर्दै 'लोकानुस्मृति' नामक पुस्तिका पनि प्रकाशित गरेका थिए। उनी परलोक र इहलोकबारे वैज्ञानिक विचार राख्दथे। उनले 'भूभ्रमण विचार' नामक पुस्तिका लेखी 'पृथ्वी घुम्छ' भन्ने कुरालाई पुष्टि गरेका थिए। सूर्यले पृथ्वीलाई चक्कर काट्छ भन्ने धार्मिकहरूको विचारलाई खण्डन गर्दै उनले यो पुस्तिका लेखेको देखिन्छ। शिल्पकला र ज्योतिषशास्त्रका सिद्धहस्त व्यक्ति पाण्डेले स्थापित (इन्जिनियर) भएर राणाशासक रणोद्वीपको पालामा महाकालदेखि उत्तरतिरको खेतलाई पुरेर टुँडिखेल बनाएका थिए।

यसरी गणितको क्षेत्रमा अविस्मणीय योगदान दिएर पाण्डेको वि.सं. १९८७को माघ शुक्ल पक्षको एकादशीका दिन काशीमा मृत्यु भएको थियो।
निष्ठानन्द बज्राचार्य

निष्ठानन्द बज्राचार्य नेपालभाषा पुनर्जागरण कालका प्रमुख लेखक मध्ये एक हुन्। उनीलाई नेपालभाषा वाङ्मयमा गद्यगुरु र पुनर्जागरणकालका चार खम्ब (प्यम्ह थां) मध्ये एकका रूपमा लिइने गरिन्छ। खानी विशेषज्ञ देवराज शाक्यको संगत भएका शिक्षित वैज्ञानिक एवं प्राविधिज्ञमा काठमाडौंका पण्डित निष्ठानन्द बज्राचार्य पनि थिए। निष्ठानन्द बज्राचार्यले नेपालमा पहिलोपटक हातेप्रेस अर्थात् लिथो मेसिन निर्माण गरेका थिए। उनले वि.सं. १९६७-६८ तिर निर्माण गरेको उक्त लिथो मेसिन कन्तुर आकारको थियो। त्यसमा कम्पोज गरिएको अक्षर राखी रोलरले मसी दली त्यसमाथि कागज राखेर छापिन्थ्यो। नेपाल भाषामा लिखित आफ्नो गद्यग्रन्थ 'ललित विस्तार' मुद्रण गर्ने इच्छाअनुसार कलकत्ता गएर अक्षर छाप्ने टाइप किनेर उनले यो मेसिन आप्नै बुद्धिवर्कत लगाएर बनाएका थिए।

छापाखानाको स्थापना र पुस्तकको प्रकाशनबिना साँस्कृतिक सामाजिक, धार्मिक ज्ञानको प्रचार-प्रसार हुनसक्दैन भन्ने ठानेर आफ्नो अदम्य साहस, उत्साह र जाँगरको बल लिथोमेसिन बनाएर उनले एकातिर आफ्नो प्राविधिक क्षमताको परिचय दिए भने अर्कोतिर उनले नेपाल भाषा र बौद्धधर्मको जागरणमा ठूलो योगदान दिए। उनले ठूलो साहसका साथ नेपाल भाषाका रचना लेख्ने, छाप्ने र प्रचार-प्रसार गर्ने कार्य गर्दै आफ्नो जीवन बिताए।
हेर्नुहोस्

*नेपालभाषा

श्रेणी:नेवारी भाषा
कम्प्युटर एसोसिएसन अफ नेपाल

कम्प्युटर एशोसिएसन अफ नेपाल (क्यान) नेपालका कम्प्युटर सम्बन्धि व्यावसाय गर्ने व्यक्ति तथा संस्थाहरूको साझा संस्था हो। यसको स्थापना सन् १९९२ डिसेम्बरमा एउटा स्वायत्त, गैरराजनीतिक, गैरनाफामुखी र सेवामुलक संस्थाका रूपमा भएको हो। सूचना-प्रविधिको क्षेत्रमा कार्यरत यो संस्था काठमाडौँ जिल्ला प्रशासनमा दर्ता भएको छ।

यस संस्थाले राजधानीलगायत देशका विभिन्न शहरहरूमा कम्प्युटरबारे प्रदर्शनी क्यान इन्फोटेक गर्दै आएको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू


बाह्य कडीहरू

कम्प्युटर एशोसिएसन नेपालको आधिकारिक वेवसाइट

श्रेणी:कम्प्युटर
श्रेणी:नेपालका सामाजिक संस्थाहरू
राष्ट्रिय समाचार समिति

राष्ट्रिय समाचार समिति (रासस) नेपालको सबैभन्दा पुरानो र देशव्यापी रूपमा रहेको समाचार समिति हो। समाचारपत्र प्रेषण र समाचार प्रसारण गर्न दुई वटा निजी समाचार समिति गाभिएर वि. सं. २०१८ मा राष्ट्रिय समाचार समिति ऐन, २०१९ बमोजिम यसको स्थापना गरिएको थियो।
इतिहास

नेपालमा वि.सं. २०१६ भन्दा पूर्व कुनै संवाद समितिहरू थिएनन्। २०१६ साल पुस १ गते 'निष्पक्ष तवरमा समाचारको सङ्कलन र वितरण गर्ने' उद्देश्यले 'नेपाल संवाद समिति'को स्थापना भएको थियो। यो संवाद समिति २०१७ साल फागुन ६ सम्म चालू रह्यो। निष्पक्ष तवरमा समाचारको सङ्कलन र वितरण गर्ने उद्देश्यले पुनः २०१७ साल वैशाख ३० गते 'सगरमाथा संवाद समिति'को स्थापना भएको थियो। यो संवाद समिति पनि २०१७ साल फागुन ६ सम्म चालू रह्यो।

२०१८ साल फागुन ७ गते राष्ट्रिय संवाद समितिका नामले हालको राष्ट्रिय समाचार समिति (रासस)को स्थापना भएको हो। तर राष्ट्रिय समाचार समिति ऐन, २०१९ भने २०१९ साल मंसिर १९ गते मात्र लागू भएको हो। राष्ट्रिय समाचार समिति ऐन, २०१९मा राष्ट्रिय समाचार समितिको उद्देश्य यसरी व्याख्या गरिएको छ- 'नेपाल अधिराज्य भित्रका र विदेशका समेत निष्पक्ष एवं आधिकारिक समाचार तथा सूचना देशबासी तथा विदेशीले पनि जानकारी पाउन र अधिराज्यमा एकताको भावनाको वृद्धिको साथै ठोस जनमतको सृजनामा मद्दत होस् भन्ने हेतुले देश तथा विदेशमा पूर्ण तथा वास्तविक समाचार एवं सूचनाको खोजी गरी प्राप्त भएका समाचार र सूचना प्रयोगकर्ताहरूमा वितरण गर्नुका साथै समाचारहरूको समुचित आदान-प्रदानसमेत गर्न एक राष्ट्रव्यापी राष्ट्रिय समाचार समितिको गठन र त्यसको स्वस्थ एवं मजबूत जग बसाल्न व्यवस्था गर्ने।
स्वर्ण महोत्सव

वि.सं. २०१८ मा स्थापना भएको राष्ट्रिय समाचार समितिले वि.सं. २०६८ मा ५० वर्ष पुरा गरेको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

* आधिकारिक वेबसाइट
* राष्ट्रिय समाचार समिति

श्रेणी:आम सञ्चार