JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
चिराइतो

चिराइतो नेपालमा पाइने एक किसिमको जडीबुटी हो। यो उच्च पहाडी भेकमा पाइने गर्दछ। चिराइतोको बिरुवा नेपालको हिमाली कछाडतिर समुद्री सतहबाट १,२०० मि.देखि ३,००० मी. उचाईमा अलि चिसो खुल्ला चौरमा पाइन्छ। यसको जरा धेरै तलसम्म गाडिएको हुँदेन र माटोको सतहमा फैलिएको हुन्छ। त्यसैले यसलाई सजिलैसँग उखेल्न सकिन्छ। यो बिरुवा १ देखि १.५ मि. सम्म अग्लो हुन्छ। डाँठको फेद गोलाकार र माथितिर चारकुने परेको हुन्छ। हरेक आँख्लाको दुबैतिर पात र हाँगा पलाएका हुन्छन्। पात १ देखि ११ से.मि. लामो र ०.५ देखि ३ से.मी. चौडा, भालाकृत भै टुप्पो तीखो हुन्छ। पात र डाँठमा रौं हुंदैन र चिल्ला हुन्छन्। कुनै कुनै पातहरू फेदैबाट पलाएका हुन्छन्। हरेक आँख्लामा पात र काण्डको कक्षबाट फूलहरू एउटै झुप्पामा निस्केका हुन्छन्। फूलहरू एउटै झुप्पामा हुन्छन्। फूलको रङ्ग पहेलो वा हरियो हुन्छ। एउटै फूलमा भाले तथा पोथी दुवै योनी पाइन्छन्। अरु साधारण फूल झैं यसको पत्रदल ५ वटा हुन्छ। तल्लो भागमा स–साना मसिनो रौंले ढाकिएको दुईवटा ग्रन्थिहरू पाइन्छन्।

चिराइतोको खेती यसको बीउबाट गरिन्छ। खेतीको लागि नतिशितोष्ण जलवायु र आद्रतापूर्ण क्षेत्र अति आवश्यक रहन्छ। खेतमा पानीको राम्रो निकासको व्यवस्था हुनुपर्दछ। कार्तिक, मंसिरतिर बीउ छरिनुपर्दछ। बीउ एकदमै सानो हुँने हुँदा पहिले नर्सरी बेडमा लगाउनु उपयुक्त हुन्छ। ६ देखि ८ से.मी. लामो भएपछि बेर्नालाई मलजल गरी तयार गरिएको वारी वा खेतमा सार्नु पर्दछ।

आषाढ–श्रावणदेखि आश्विनसम्ममा यसको फूल फुल्छ। फूल परिपक्व भएपछि बोटै उखेल्ने कार्य हुन्छ र चैत्र महिनासम्ममा यसको सङ्कलन गरिसक्नु पर्दछ। आयुर्वेदीय पद्धति अनुसार यो जडीबुटी निम्न रोगहरूमा प्रयोग गरिन्छ। कृमि नाशक, ज्वरान्तक, घाउ, खटिरा, स्वाद र रुचि बढाउने इत्यादि। औलोको ज्वरोमा पनि यो निकै उपयोगी भएको पाईएको छ।

बैज्ञानिक नामः स्वयरसिया चिराता (Swertia chirayita ( Roxb. ex fleming Karsten)

संस्कृत नामः किरातक, तिक्तक, भूनिम्व

वनस्पति परिवारः जेन्सीएनेसी (Gentianaceae)
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:औषधि
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:पोथ्रा
विश्वका आश्चर्यहरू

ले तयार गरेकोप्राचिन विश्वका सात आश्चर्यहरूको चित्र, (बायाँबाट दायाँ, माथीबाट तल): गिजाको विशाल पिरामिड, बेबीलोनको झुलन बगैंचा, इफेससको आर्टेमिसको मन्दिर, ओलम्पियाको जिउजको मुर्ति, ह्यालिकार्नाससको मौसोलियम (वा मौसोलसको मौसोलियम), रोडेसको कोलोसस, र एलेक्जेन्ड्रियाको प्रकाशघर।]]

विश्वमा आश्चर्यहरूमा विश्वमा रहेका प्राकृतिक तथा मानव निर्मित अद्भुत संरचनाहरूलाई सूचिकृत गरिएको छ। यी सूचीहरूमा रहेका आश्चर्यहरूका आ-आफ्नै विशेषताहरू रहेका छन्। यी सूचीहरू मध्य प्राचिन विश्वका सात आश्चर्यहरू सबैभन्दा पहिलो विश्वका आश्चर्यहरूको सूची हो।
प्राचिन विश्वका सात आश्चर्यहरू

सिरिन (Cyrene) (ca. ३०५ – २४० BCE) का इतिहासकार हिरोडोटस (Herodotus) (४८४ – ca. ४२५ BCE), र विद्वान काल्लीमाचस (Callimachus)ले अलेक्जेण्ड्रियाको म्युजियममा, पहिलो सात आश्चर्यको सूची तयार पारेका थिए तर उनिहरूको लेखलाई बचाउन सकियेन र मात्र केही सन्दर्भहरू बाँचेका छन्। सात आश्चर्यमा सम्मिलित थिए:

*गिजाको विशाल पिरामिड (Great Pyramid of Giza)
*बेबीलोनको झुलन बगैंचा (Hanging Gardens of Babylon)
*ओलम्पियाको जिउजको मुर्ति (Statue of Zeus at Olympia)
*इफेससको आर्टेमिसको मन्दिर (Temple of Artemis at Ephesus)
*ह्यालिकार्नाससको मौसोलियम (Mausoleum at Halicarnassus)
*रोडेसको कोलोसस (Colossus of Rhodes)
*एलेक्जेन्ड्रियाको प्रकाशघर (Lighthouse of Alexandria)
मध्यकालिन विश्वका आश्चर्यहरू

* स्टोनहेज
* कोलोसियम
* कोम एल सोकफको भूमिगत चिहान
* चीनको विशाल पर्खाल
* नान्जिङको पोर्सिलेन प्यागोडा
* ह्यागिया सोफिया
* पिसाको लेनिङ टावर
आधुनिक विश्वका आश्चर्यहरू
आधुनिक विश्वका सात आश्चर्यहरू
विश्वका सात प्राकृतिक आश्चर्यहरू

अन्य आश्चर्यहरूको सूची जस्तै विश्वका सात प्राकृतिक आश्चर्यहरू सिएनएनले तयार गरेको विश्वमा भएका प्राकृतिक आश्चर्यहरू सूची हो।

* ग्राण्ड क्यान्योन
* ग्रेट ब्यारियर रिफ
* रियो दिजेनेरियोको ग्वानाबारा खाडी
* सगरमाथा
* ध्रुविय प्रकाश
* पारिकुटिन ज्वालामूखी
* भिक्टोरिया फल्स
नयाँ सात प्राकृतिक आश्चर्यहरू

नयाँ सात प्राकृतिक आश्चर्यहरू (२००७-०११) आधुनिक विश्वका सात आश्चर्यहरू छनौट अभियान सँगै विश्वव्यापी रूपमा मतदान सङ्कलन गरी छनौट गरिएका प्राकृतिक आश्चर्यहरूको सूची हो।

* इग्वासु झरना
* जेजु टापु
* कोमोडो टापु
* पोर्टो प्रिन्सिस भूमिगत नदी
* टेबल हिमाल
* हा लङ खाडी
* अमेजन रेनफरेस्ट
विश्वका सात पानी मुनीका आश्चर्यहरू
विश्वका सात औद्योगिक आश्चर्यहरू
यो पनि हेर्नुहोस

* विश्वका आठ आश्चर्यहरू
* विश्व सम्पदा सूची :- युनेस्कोले तयार पारेको ९०० भन्दा बढी विश्वका सम्पदाहरूको सूची।
*
सन्दर्भ सूची
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:विश्व
श्रेणी:विश्वका आश्चर्यहरू
ठेकी

ठेकी काठबाट बनेको परम्परागत नेपाली भाँडो हो। यो दही जमाउने, दही मथ्ने (मोही पार्ने), मोही अथवा दहि राख्ने काममा प्रयोग गरिन्छ।
ठेकी सामान्यतया दार अथवा देवदारु नामको रूखको काठबाट बनाइन्छ। ठेकीमा मोही पार्न मदानीलाई काठको घुर्रोमा अड्याएर नेती नामको डोरीले दुईतिर तान्दै मदानीघुमाउने गरिन्छ।
स्टिलको भाडामा जमाएको दही भन्दा काठको ठेकीमा जनाएको दही मिठो हुने र कम समयमानै नअमिल्लिने हुन्छ।
आधुनिक प्रविधि भित्त्रिने क्रमसँगै ठेकीको प्रयोग घर-घरमा कम हुदै गएको छ। काठलाई खोपेर बनाइने ठेकी बनाउने पेशा पनि संकटमा पर्न थालेको छ। झापाको शनिस्चरेमा कुनैबेला ठेकीको मात्र बेग्लै बजार लाग्ने गर्दथ्यो। त्यस बजारमा हाटको २५ देखि ३० वटा ठेकी बिक्री हुन्थ्यो भने हाल त्यस बजारमा हाटको ४ देखि ५ वटा ठेकी मुस्किलले बिक्रि हुने गरेको छ।
सन्दर्भ सामग्री
बाह्य सूत्र

* दही, दूध र घिउले भरिने ठेका हराए


श्रेणी:परम्परागत नेपाली भाँडाहरू
सयपत्री

सयपत्री एउटा फूलको प्रजाति हो। यो फूल नेपालको प्रसिद्ध फूल हो। यो फूललाई हिन्दी भाषामा गेंदा फूल भनिन्छ। अङ्ग्रेजीमा "मैरी गोल्ड" भनिन्छ। त्यस्तै हाम्रो देश नेपालमा कतै कतै सयपत्रीलाई "हजारी फूल" भनेको पनि सुनिन्छ। यो फूल धेरै प्रजातीको हुन्छ। सयपत्री फूलको प्रयोग सृष्टी काल शताब्दीदेखि भएको मानिन्छ। मेक्सिको तथा मध्य अमेरिकाको यो जंगली फूल नेपालमा तिहारका बेला विशेष रूपमा प्रयोग हुन्छ। सय पत्री फुलको प्रजाती केतकी फुल ब्रम्हा विष्णु र शिवको सृष्टी कथामा भेट्न सकीन्छ । जाहाँ यही केतकी फुलको भेटे भन्रन को कारण ब्रम्हा ले श्राप पाएका थीए ।
ग्यालरी


File:Tagetes erecta (Marigold)-Flower 02.jpg||सयपत्री फुल
File:Tagetes patula Flower.jpg|सयपत्री फुल
File:Tagetes-Marigold-Flower 03.jpg|सयपत्री फुल
File:Tagetes-Marigold-Flower 08.jpg|सयपत्री फुल
File:Tagetes Erecta-Flower 03.jpg|सयपत्री फुल
Image:French marigold.jpg|फ्रेंच सयपत्री
Image:Tagetes.png|अफ्रीकान सयपत्री फुल- "Tagetes Spp."
Image:Tagetes-anatomy.jpg|अफ्रीकान सयपत्री फुल
Image:Tagetes-flower grow-1.jpg|सयपत्री फुल फुल्दै
Image:Tagetes-flower grow-2.jpg|सयपत्री फुल फुल्दै
Image:Tagetes-flower grow-3.jpg|सयपत्री फुल फुल्दै
Image:Marigold_Flower_%27Genda_ful%27.jpg|सयपत्री फूल
File:Marigold at lingaraj temple.jpg|सयपत्री फुल


श्रेणी:फूलहरू
मखमली (फूल)

thumb|right|मखमली फूलको गुच्छा
मखमली (वैज्ञानिक नाम: Gomphrena globosa) फूल नेपालीहरूको लागि सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको प्रसिद्ध फूल हो। मखमली अमेरिका सहित पनामा र ग्वाटेमालाका क्षेत्रहरूमा मूल रूपमा पाइन्छ, तर अब विश्वभरि उब्जाइन्छ। मखमली फूल कहिले नओइलिने भएकोले यस लाई दिर्घायु र स्वस्थ जीवन को प्रतीक को रूप मा लिइन्छ| त्यसैले यस फूलको माला तिहारको अवसरमा दिदीबहिनीले दाजुभाइको लामो आयुको कामना गरी लगाइदिन्छन्। संकृतमा रक्त मल्लिका भनिने यो फुल देख्नमा पनि सुन्दर भएकोले सन् १८५५ मा जङ्गबहादुरले बेलायत पठाएको उपहारमा पनि परेको थियो। त्यससमय मा यो नेपालमा प्रसिद्ध रहेको र भारतमा अप्राप्य रहेको प्रतित हुन्छ। सेतो, गाढा कलेजी तथा हल्का रातो रङमा फुल्ने मखमली तिहारको भाइटिकामा विशेष प्रयोगमा आउँछ। छुँदा घोच्ने यो फूललाई नरम मखमली नाम दिइनुमा सुरुमा नेपाल ल्याँउदा फूलको रङ मखमलको कपडाजस्तो देखिनु नै भएको अनुमान गर्न सकिन्छ।
तस्विर सङ्ग्रह


Gomphrena globosa plant.jpg
Gomphrena ‘Pink Zazzle™,’ Phipps Conservatory Outdoor Garden, 2015-10-01, 02.jpg
Gomphrena globosa 04.JPG
Purple flower.jpg
फुलमा माउरि.JPG
Vatamalli for Pookkalam 2.jpg
Gomphrena_globosa.jpg
Vaatamalli petals for pookkalam 2.jpg
Gomphrena globosa 'Aurea Superba', Elfenau.jpg
Gomphrena globosa Gnome Pink 1zz.jpg
Gomphrena globosa serres du Luxembourg.JPG
Gomphrena globosa Gnome Pink 2zz.jpg
Gomphrena globosa Gnome White 1zz.jpg
Gomphrena globosa Gnome White 2zz.jpg
Amboise, fleur d'un parterre 3.jpg

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:फूलहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
गोदावरी फूल

गोदावरी (अँग्रेजी नाउँ: mums or chrysanths) एउटा फूलको प्रजाति हो। यो फूल नेपालको प्रसिद्ध फूल हो।

विशेष गरी असोज-कार्तिक महिनामा यो पूर्ण रूपमा फुल्छ। जापानको राष्ट्रिय फूल गोदावरी विश्वभरि सजावटका र पुष्पविन्यासका लागि प्रख्यात छ। घर घर मै सजिलै फुलाउन सकिने यो फूलको सजावट करिब एक हप्तासम्म ताजा रहन्छ।गमला अथवा जमिनमा रोप्न सकिने यो फूल लागि पानीको निकास राम्रो हुनुपर्छ। रोपेको १ महिनाभित्रै फूल दिन थाल्ने यसको बोटलाई दह्रो खालको झिक्राको समर्थन दिनु राम्रो हुन्छ। धेरै फूल फुलाउन कोपिला टिप्नु हुँदैन भने ठूलो फूल फुलाउनु छ भने कोपिला टिप्नुपर्छ। यसको फूललाई रात्रि कीराले असर गर्न सक्छ। यसको बोट ३ फिटसम्म अग्लो हुन्छ। यसका लागि गोबर मल उपयुक्त हुन्छ।
चीनमा यसको ६ हजार ५ सय, जापानमा १९ हजार तथा नेपालमा २ सय प्रजाति पाइन्छन्।

चीन को रैथाने फूल यहिँबाट सारा संसारमा फैलिएको मानिन्छ तर यसलाई जापानीहरूले प्रसिद्दि दिलाएका हुन्।यो फूललाई चिनियाँहरूले औषधीका रूपमा प्रयोग गर्न खेती गरेका थिए र १७ औँ शताब्दीतिर युरोपमा यो फूलको व्यावसायिक खेती सुरु भएको थियो। नेपालमा यसको प्रचलन तथा सुरुवात भएको समयको यकिन नभए पनि हिन्दि मा 'गुलदाउदि' भनिने भएकोले यो नाम हिन्दि भाषाबाट आएको हुनुपर्नेमा पुष्प विशेषग्यहरू सहमत छन्।

चीनमा यसलाई "चार भलादमी" मा गणना गरिन्थ्यो र यो फूललाई राजकिय मान्यता प्राप्त थियो। जापानमा त यो सर्वोच्चताको प्रतीक नै मानिन्छ । जापानी राज सिँहासनको नाम नै "Chrysanthemum Throne" हो र सरकारी छाप "Chrysanthemum seal" हो भने सर्वोच्च पदक यसको नाममा रहेको छ ।
वर्गीकरण

गोदावरी फूलको आकार र स्वोरूपलाई हेरेर यसलाई १३ वटा विभिन्न बर्गमा बिभाजन गरिएको पाईन्छ| यी मध्ये एकसरो, एनिमोन, पम्पन, डेकोरेटीभ, इन्कभर, रिफेक्स, स्पाइडर र मिनीयचर आदि मुख्य हुन्| गमला सजावटमा इन्कभर, रिफेक्स, स्पाइडर र मिनीयचरप्रयोग गरिन्छ| नेपालमा हाल प्रचलित विकसित प्रजाति मध्ये इन्कभर र इन्टरमिडीयट वर्गमा स्नोबल, सोनार बंगला, विलियम टर्नर, रोयल पर्पल आदि छन्| स्पाइडर फ्रस्ती हिवस्की, एलोनाइट आदि छन् भने मिनीयचरमा थाउजेण्ड ब्लुमिंग, अजय, बिवल साहनी आदि छन्|
तस्बिर सङ्ग्रह


File:Chrysanthemum 094557.jpg
File:Chrysanthemum Plant (1) 05.jpg
File:Złocień Zawadzkiego P39.jpg
File:Chrysanthemum indicum2.jpg
File:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg
File:Chrysanthemum pacificum2.jpg
File:Chrysanthemum weyrichii 2.jpg
File:Chrysanthemum Plant (1) 03.jpg
image:Chrysanthemum.show.jpg
File:Chrysanthemum morifolium j04.jpg
File:Chrysanthemum sp.jpg
File:NIEdot318.jpg
File:Xian'e Changchun Album 08.jpg

सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाहिरी कडीहरू

श्रेणी:फूलहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने फुलहरू
श्रेणी:औषधि
बाबरी

मा पाइने बाबरी]]
बाबरी एउटा औषधीय गुण भएको वनस्पति हो। यो फूल फुल्ने वनस्पति पोथ्रा वर्गमा पर्दछ । यसमा मगमग बासना चल्ने र गुलियो रस हुने भएकाले मौरीले असाध्यै मन पराउँछ । यो वनस्पतिको फूल, पात र बीउ औषधिको रूपमा पनि प्रयोग हुन्छ ।

नेपालको ग्रामिण क्षेत्रमा वावरी लाई सुगन्धित् फूलको रूपमा घरआँगनमा वा खेतवारी कतै पनि लगाईने गरिन्छ । मीठो राम्रो वासना संग तुलना गरिन्छ मगमग वसाउने वावरीलाई । वावरीलाई घरेलु अौषधिको रूपमा पर्योग गरिन्छ । यो गर्मीको , ग्याष्ट्रिकको र पायल्स् को समस्यामा सतप्रतिशत लाभदायक हुन्छ । वावरीको पाकेको वीजलाई वेलुका सफा मिस्रिपानिमा पकाएर राख्ने र विहान उठ्ने बित्तिकै सो चिसो काडापनी पिउने । एकैदिनमा सकारात्मक परिवर्तन अाँउछ ।
यो पनि हेर्नुहोस

*मरिच
*नीम
*बेसार
*दालचिनी
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:औषधोपचार
नास्पाती

नास्पाती वा नासपाती (nashi pear), नेपालमा पाइने एक किसिमको फल हो। यसको उदगम पूर्वी एसिया मानिएको छ| नेपाली नाम नास्पाती 'जापानी' नामबाट आयात गरिएको विश्वास गरिन्छ|


चित्र:Nashi pear tree in bloom.jpg|बोट
चित्र:Pear-tree,katori-city,japan.JPG|फल
चित्र:Pyrus pyrifolia kosui.jpg| फल
चित्र:Nijusseiki nashi - Japanese pears by akira yamada.jpg|हरियो नासपाती
चित्र:Pears_shinko_niitaka_lafrance.jpg|विभिन्न प्रकार का नासपाती
चित्र:Shinko Yali and Whangkeum.JPG|विभिन्न प्रकार का नासपाती
चित्र:Nashi-pear,katori-city,japan.JPG|भित्रि भाग
चित्र:Korean.cuisine-Yukhoe-04.jpg|नास्पातीको जापानी परिकार

बाह्य कडीहरू

सिन्धुलीका किसान नास्पाती खेतीमा..


श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
कागती (फल)

कागती (Citrus × aurantiifolia वा C. aurantifolia) एक सिट्रस हाइब्रिड (C. hystrix × C. medica) फल तथा वनस्पति हो। यो उष्णकटिबंधीय दक्षिण र दक्षिणपूर्व एशियाको रैथाने वनस्पति हो। यसको फल गोलाकार तथा २.५–५ सेन्टिमिटर (१–२ इन्च) व्यास भएको हुन्छ । कागती सामान्यतया हरियो हुँदा नै टिपिने गरिन्छ, तर यो पाक्दा पहेंलो हुन्छ।
विबरण

कागतीको बोट लगभग अग्लो र काँडादार हुन्छ। यसको ट्रंकमा धेरै हाँगाहरू हुन्छन् र यो विरलै ठाडो भएर हुर्किन्छ। यसको पात सुन्तला जस्तै अण्डाकार तथा लामो हुन्छ।
सन्दर्भ सूची
बाहिरी कडीहरू

*
*


श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
आलुबखडा

आलुबखडा नेपालमा पाइने एक किसिमको फल हो। यसको फलको स्वाद अमिलो र गुलियो हुन्छ। यसको फलबाट जाम पनि बनाइन्छ। यो रातो, कालो, पहेँलो र कतै-कतै हरियो रङको पनि हुन्छ। प्रायजसो यसको फलको पातलो बोक्रा धेरै चुकिलो हुन्छ। यसको गुदी रसदार हुन्छ र यसलाई सीधै खान सकिन्छ। यसको रसमा खमीर उठेपछि आलुबखडाको रक्सी पनि बनाइन्छ। सुखाएको आलुबखडालाई धेरै ठाउँमा खाइन्छ र यसमा एन्टी-अक्सिडेन्ट हुने भएकोले केही रोगहरूबाट शरीरलाई सुरक्षित राख्नमा सहयोगी पनि छ।
अन्य भाषामा

thumb|left|आलुबखडा फल
अङ्ग्रेजीमा आलुबखडालाई 'प्लम' (Plum) भनिन्छ। फारसीमा यसलाई 'आलु' (آلو) भनिन्छ। फारसी भाषामा आलुलाई 'आलु जमीनी' भनिन्छ (अथवा जमीनमा उप्जने आलुबखडा)। कश्मीरीमा आलुबखडालाई 'अऽर' भनिन्छ ('अर' मा 'अ' लाई खिचेर बोल्नुपर्छ - संस्कृतमा यसको चिह्न 'ऽ' हुन्छ र त्यही यहाँ प्रयोग गरिएको हो)।
चित्र दिर्घा


चित्र:Plums hanging.jpg|रुखमा फलेको आलुबखडा
चित्र:Mirabellen.jpg|पहेँलो रङको मिराबल आलुबखडा
चित्र:आलुबखडा अचार.jpg|आलुबखडाको अचार

सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:फल
दारिम

thumb|right|250px|दारिम
दारिम नेपालमा पाइने एक किसिमको फल हो। यो नेपालको पहाडी क्षेत्रमा बढी मात्रामा उत्पादन हुने गरेको पाइन्छ। प्राय: मानिसहरू यसलाइ अनार भनेर झुक्किने गरेको पनि पाइन्छ। तर अनारकै प्रजाति भएपनी यसको आकार , स्वादको कारणले यो एउटा भिन्न स्वरुपको फल हो। प्राय: भदौ महिनापछि जाडोको समयमा उत्पादन दिने तथा बढी उपयोगी हुन्छ। यसको खट्टा मिठा स्वादले यसले मान्छेको मुखमा पानी नै आउने अनि लोकप्रिय भएको पाइन्छ। यसको लागि बजार सुनिश्चित गर्न सके यसले आर्थिक रुपमा धेरै फड्को मार्न सक्ने देखिन्छ। यसको दानाको अचार बनाएर वा यसको दाना नुन खुर्सानी सङग खाएर बढी उपयोग भएको पाइन्छ भने यसलाइ एउटा बहुऔषधिय गुणले युक्त फलको रुपमा पनि लिन सकिन्छ। यसको बोक्रा सुकाएर अथवा यसको दानालाइ पेलेर चुक निकालेर पनि यसको लामो लामो समयसम्म भण्डारण गरेर यसबाट अपेक्षित लाभ लिन सकिन्छ। यो भिटामिन C सहित antioxidant ले भरपुर रहेको पाइन्छ भने शरिरलाइ जाडोको समयमा गर्मी दिनको लागि रुघा खोकी को समयमा औषधिको रुपमा यसको प्रयोग गरिएको पाइन्छ।


श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:रूख
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
भैँसी

भैँसी एक घर पालुवा जनावर हो तर यसका अर्ना लगायातका जंगली प्रजातिहरू पनि छन् । दक्षिण र पूर्वी एसिया, अफ्रिका, युरोपको दक्षिणी भाग र दक्षिण अमेरिकाका केही देशहरूमा भैँसी पालिन्छ ।
उपयोग

प्राय: नेपालका कृषकहरूले दुग्ध उत्पादनको लागि भैँसी पालन गर्छन्। भैँसीको भाले लाई राँगा भनिन्छ। तराई तिरका कृषकहरूले राँगालाई जोत्ने तथा गाडा तान्ने काममा ल्याउछन्। भैसी किसानहरूको लागि निकै उपयोगी जनावर हो। यसको दुध, दही, घिउ, मही, लगायत गोबर पनि किसानहरूको लागि निकै उपयोगी वस्तु हो। भैँसी पाल्नमा अलि झन्झट त छ तर उपयोगिता त्यसको कैयौँ गुणा बढी छ। नेपाल लगायत विश्वका धेरै ठाउँका मानिसहरूले भैँसीको मासु पनि खाने गर्दछन्।
उत्पत्ती

हिन्दू धर्मका धार्मिक ग्रन्थहरूका अनुसार पौराणिक कालमा तपश्वी ऋषि विश्वामित्रको ब्रह्माजीसँग विवाद भएका थियो । विश्वामित्रले ब्रह्माजीको सृष्ठी नमान्ने र आफ्नो छुट्टै सृष्ठी खडा गर्ने मनसायले ब्रह्माजीले सृष्ठी गरेको गाईको सट्टामा आफूले भैंसीको सृष्ठी गरेका थिए । यसका साथै विश्वामित्रले ब्रह्माजीको सृष्ठी बाघको सट्टा आफ्नो सृष्ठी बिरालो बनाएका थिए ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:जनावरहरू
श्रेणी:घरपालुवा जनावर
क्रिकेटमा प्रयोग हुने शब्दावली

मा २१ जुलाई १९२० मा छापिएको कार्टुन]]

यो क्रिकेट खेलमा प्रयोग गरिने विविध शब्दावलीको सुचि हो । क्रिकेटका केहि पक्षका परिभाषाहरूलाई विस्तृत व्याख्या गरिएको छ ।

वास्तवमा क्रिकेट खेल आफ्नो असिमित शब्दहरूको प्रयोगका कारण चर्चित छ । धेरैले केहि शब्दावलीलाई थोरैले बुझ्ने र हाँस्यास्पद पनि भन्छन् जुन शब्द क्रिकेट खेलसँग खासै गाँसिएको लाग्दैन ।
अ

*अल आउट
*अल राउन्डर
*अपिल
*अवे स्वीङ
*अम्पायर
*अन्डर आर्म
*अन अर्थोडक्स
*अप्पर कट
*अप्पिस:ब्याट्सम्यानले प्रहार गर्ने त्यस्तो सट जसले यति धेरै उचाइ लिन्छ कि ब्याट्सम्यान आउट हुने खतरा बढ्छ ।(अर्थात बल माथि जान्छ तर धेरै टाढा जादैन ।
आ

*आर्म बल
*आस्कीङ रेट
इ

*इगल आइ
*इकोनोमिकल
*इकोनोमी रेट
ई

उ

ऊ

ए

*एक्रस द लाईन
*एग्रीकल्चरल सट
*एयर
*एन्कर
*एङ्ग्लर
*एप्रोच
*एशेज
*एकदिवसिय
ऐ

ओ

*ओभर
*ओभर रेट
*ओभर आर्म
*ओभरपिच बल
*ओभर थ्रो
औ

क

*क्वार्टर सिम
*क्वीक
*कोटा
*क्वोसिएन्ट
ख

ग

*गार्डेनीङ
*गिभन मेन
*ग्ल्यान्स
*ग्लोभ
*गोल्डेन डक
*गुड लेन्थ
*गुग्ली
*ग्राफ्टीङ
*ग्रीन टप
*ग्रीप
*ग्रबर
*गल्ली
घ

ङ

च

*चार्ज
*चेक अपस्टेयर्स
*चेरी
*चेस्ट अन
*चिन म्युजिक
*चाइनामेन
*चाइनिज कट
*चक बलिङ
छ

ज

ज्याक : ११ औँ स्थानमा ब्याटीङ गर्न आउने खेलाडी
*जाफ्फा : उत्कृष्ट बलिङ जसलाई ब्याट्सम्यानले खेल्न सक्दैन (जाफ्फाको अर्थ शब्दकोषमा राम्रो सुन्तला हुन्छ जसबाटै क्रिकेटमा यो शब्दको न्वारन भएको हो)
*जक स्ट्राप : पुरूष क्रिकेट खेलाडीले लगाउने अन्डरवयर
झ

ञ

ट

*टेल
*टेल इन्डर
*टेप बल
*टार्गेट : दोस्रो ब्याटीङ गर्ने टोलीले जीत्नको लागि पुर्याउनुपर्ने रन
*टेष्ट क्रिकेट
*टेष्ट म्याच : ५ दिन लगाएर खेलिने एउटा म्याच
*टेक्स्टबुक सट
*टाइस
*टीकल
*टन : शतक अथवा १०० रन
*टस : सिक्का उफारेर बलिङ वा ब्याटीङ कसले पहिले गर्ने भनी निर्णय गर्नु
*टर्न
*टर्न ब्लाईन्ड
*टी-२० : क्रिकेट खेल जहा प्रत्येक टिमले २० ओभरको खेल खेल्छ
ठ

ड

ढ

ण

त

*तीसरा : अफ स्पिन बलरले गर्ने बलिङ परिवर्तन जसको सुरूवात सकलिन मुस्ताक ले गरेको मानिन्छ । तीसराको उर्दु अर्थ तेस्रो हुन्छ ।
दुसरा बल जसमा बढी उछाल प्राप्त हुन्छ ।
थ

द

ध

न

"नेट"मा]]
*नेट(जाली) : एउटा पिच जसलाई तीन दिशामा जालीले घेरिएको हुन्छ , बलर र ब्याट्सम्यानको अभ्यासका लागि
प

*प्याडल स्वीप : बललाई फाइन लेगको दिशा तर्फ मोड्न ब्याट्सम्यानले ब्याटलाई बलरतर्फ तेर्सो पारेर कुचो बडारेको शैलीमा बल प्रहार गर्नु ।
फ

ब

भ

म

य

*योर्कर बल : खास गरी तीव्र गतिको बल जुन ब्याट्सम्यानको खुट्टाको औँला छेउमा गएर खस्छ ।
र

ल

व

*वाग : जब ब्याटीङ गर्ने टोलीको तल्लो तहको खेलाडीले सोचेभन्दा बढी रन बनाउँछ, त्यस स्थितिलाई वाग्ड(wagged) भनिन्छ ।
*वाइट वास : कुनै पनि टोलीले (जुनसुकै नमुनाको) क्रिकेट शृङ्खला एकपक्षिय बनाउनु ।
*वागन व्हील : ग्राफमा देखाइने चार्ट जहाँ मैलानलाई ६ खण्डमा बाँडेर देखाउनु कि एउटा ब्याट्सम्यानले प्रत्येक क्षेत्रमा कति रन हान्न सफल भयो । झट्ट हेर्दा मालबाहक गाडीको चक्का जस्तो देखिने भएकाले वागन व्हील नाम दिइएको हो ।
*वाकीङ् विकेट : टोलीको तल्लो तहको ब्याट्सम्यान जो बलिङ विशेषज्ञ हुन्छन् ।
श

ष

स्पिन

ह

क्ष

त्र

ज्ञ
सन्दर्भ सामग्री
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:क्रिकेट
वर्ष

वर्ष समय मापनको एक एकाई हो। ६० सेकेँडको एक मिनेट हुन्छ। ६० मिनटको एक घण्टा हुन्छ। यसै गरी २४ घण्टाको एक दिन हुन्छ भने ३६५ दिनको एक पुरा वर्ष हुन्छ। पुरा वर्षमा १२ वटा महिनाहरू हुन्छन्। एक महिना सरदर ३० दिनको मानिएको छ तर हिन्दू महिना २९ - ३२ दिनको हुन्छ भने अङ्ग्रेजी महिनाहरूमा फेब्रुअरी २८ दिनको हुन्छ। लिप वर्षमा फेब्रुअरी २९ दिनको हुन्छ। लिप वर्ष प्रत्यक ४ वर्षमा आउँछ। अन्य महिनाहरूमा जनवरी, मार्च, मई, जुलाई, अगस्ट, अक्टुबर र डिसेम्बर ३१ दिनका हुन्छन् भने बाँँकीका महिनाहरू अप्रेल, जुन, सेप्टेम्बर, नवम्बर ३० दिनका हुन्छन्। हिन्दू पञ्चाङ्गका अनुसार एक वर्षमा ६ वटा ऋतु र २ वटा अयन हुन्छन्। अङ्ग्रजीमा ऋतुहरू ४ वटा मात्र हुन्छन्। खगोल विज्ञानका अनुसार पृथ्वीलाई सूर्यको परिक्रमा पुरा गर्न ३६५ दिन ६ घण्टा लाग्दछ। यही समयलाई वर्ष भनिन्छ।
यो पनि हेरौँ

* विक्रम संवत
* ईस्वी सन्
* दिन
* महिना


श्रेणी:समय मापन
नेपाल वन टेलिभिजन

नेपाल १ नेपालीमा भारतबाट प्रसारित हुने पहिलो स्याटेलाईट च्यानल हो। नेपाल १ मूलत: भारतको उत्तर बङ्गाल सिक्किम, पूर्वोत्तर भारत, पुरै नेपाल, म्यानमार, मलेशिया अनि हंग कंगमा बसने नेपाली भाषीहरूलाई उद्देशित गरेर प्रसारित गरियेको हो।

Nepal १’s line-up is designed for family viewing with its programming schedule of diverse news, sports, movies, comedy and investigative specials live from Nepal.
बाह्य कडीहरू

* Official site for Nepal १ (domain name expired), a television channel broadcasted from India.

श्रेणी:नेपाली टेलिभिजन च्यानलहरू
श्रेणी:भारतबाट प्रसारित टिभी च्यानलहरू
जैविक विविधता

जीवित प्राणी एवं वनस्पतीमा फरकपन हुनु, भिन्नता हुनुलाई जैविक विविधता भनिन्छ। यो पृथ्वीमा भएका जीवित सम्पदाको भिन्नता हो भने करोडौ जिवात्मामा भएको फरकपन हो। मानिस, वनस्पती, पशुपन्छी, सूक्ष्म जीव आदीको भिन्न रुपहरू जैविक विविधता अन्तरगत पर्दछन्। जैविक विविधता महासन्धि १९९२ को धारा २ अनुसार पृथ्वीको जल, स्थल र आकाशमा आफ्नो जीवनयापन गर्ने सम्पूर्ण, जीव, जन्तु, वनस्पति र मानवबिचको सहअस्तित्व तथा अन्तरसम्बन्धमा रहेको विविधता नै जैविक विविधता हो। नेपालको वातावरण संरक्षण ऐन २०७६ अनुसार जैविक विविधता भन्नाले पारिस्थितिकीय प्रणाली को विविधता, प्रजातीय विविधता तथा वंशाणु विविधता सम्झनु पर्दछ। जैविक विविधता स्थान अनुसार फरक हुन्छ। जैविक विविधतालाई निम्न ३ किसिममा बिभाजन गरिएको छ।
# प्रजातीय विविधता
# वंशाणुगत विविधता
# पारिस्थितिकीय प्रणालीको विविधता
नेपालको जैविक विविधता बारे केही रोचक तथ्य

* उन्यू, च्याउ, लेउ वा झयाउलाई छोडेर फूलै फुल्ने वनस्पति प्रजातिको सङ्ख्या नेपालमा ५,८५६ छ। गुराँस ३२ प्रकारको पाइन्छ भने सुनगाभा/सुनाखरी परिवारमा ३६३ भन्दा बढी प्रजाति छन्। प्रिमुलाका प्रजाति पनि ६० भन्दा बढी छन्।
* सपूर्ण अमेरिकि भू-भाग(महादेश)मा भन्दा नेपालमा धेरै प्रजाति का चराहरू पाइन्छन्।
* पुतलीका सबै भन्दा धेरै प्रजाति नेपालमा पाइन्छ।
* ब्राजील पश्चात सबै भन्दा धेरै जैविक विविधता भएको देश नेपाल हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*NatureServe: This site serves as a portal for accessing several types of publicly available biodiversity data
*Biodiversity Factsheet by the University of Michigan's Center for Sustainable Systems
*Color-coded images of vertebrate biodiversity hotspots


श्रेणी:जैविक विविधता
हडताल

हडताल भारतीय उपमहाद्वीपमा बोलिने भाषाहरूमा प्रयोग हुने एक शब्द हो। नेपाली बृहत् शब्दकोश अनुसार हडताल भन्नाले हरितालेे कुनै कामकारबाही वा प्रचलन प्रति असन्तोष, दु:ख, विरोध आदी प्रकट गर्न तथा आफ्नो माग पूरा गराउनका निम्ति मजदुर, कर्मचारी, विद्यार्थी आदी र जनसाधारणद्वारा सामूहिक रूपमा पसल अड्डा, पढाइ काम आदी बन्द गर्ने काम वा त्यस्तो प्रक्रियाको राजनीतिक हतियार" भन्ने बुझिन्छ। यो २०औँ शताब्दीको प्रारम्भको भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलन (जसलाई राष्ट्रवादी आन्दोलन पनि भनिन्छ) को बेलामा पहिलो पटक प्रयोग गरिएको थियो। सामान्य हडतालहुनुको अलावा यसमा स्वेच्छाले स्कूल र व्यापार गर्ने ठाउँहरू बन्द गर्नु पनि समावेश छ। यो अलोकप्रिय वा अस्वीकार्य निर्णयलाई उल्टाउन सरकारको सहानुभूतिलाई आकर्षित गर्ने एक तरिका हो। हडताल प्रायः राजनीतिक कारणले प्रयोग गरिन्छ। उदाहरणका लागि विपक्षी दलले कुनै सरकारी नीति वा कारबाहीको विरोध गर्छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नागरिक अनाज्ञाकारिता
श्रेणी:एसियाली संस्कृति
गौँथली

गौँथली एक सानो चराको नाम हो।यो चरा आकाशमा धेरै बेर सम्म उडिरहन्छ। नेपाली कवि, साहित्यकार तथा कलाकारहरूले गौँथलीमाथी धेरै रचनाहरू बनाएका छन। यो चराको आकार लगभगभँगेरा जत्रै हुन्छ। रङ्ग जिउको खैरो र कालो हुन्छ भने पेट तिरको रङ्ग सेतो हुन्छ। गौँथलीको गुँड बनाउने तरिका अरु चराहरू भन्दा बेग्लै छ। अरु चराहरूले सुकेका साना तिना त्यान्द्रा रुखका पात आदीको प्रयोग गरेर रुखको हाँगामाथी अथवा माटोको दुलो भित्र आफ्नो गुँड बनाउछन् भने गौँथलीले भिजेको लेसिलो माटोको प्रयोग गरेर आफ्नो गुँड घरको छत, दलिन तथा ओढारको ढुङ्गामा झुण्डाउछ।
बाहिरी लिङ्कहरू
यी पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:चराहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
सुगा

सुगा अथवा सुवा एक लोकप्रिय चराको नाम हो। सुगा एक जङ्गली पंक्षी हो तर यसलाई सानो छँदा घरमा ल्याएर पाल्यो भने मानिसको बोली बोल्छ र साथै सानो तिनो कामकोलागि मानिसलाई सघाउछ पनि हुनत सुगा प्रजाति अनुसार विभिन्न रंगको हुन्छ तर नेपालमा पाइने सुगा प्राय: हरियो रंगको हुन्छ। सुगाहरू ठुलो समूहमा रहन्छन् प्राय: तराई र पहाड सबै ठाउँमा सुगा पाइन्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस

*पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुगा
*छोटो ठुँडे कालो सुगा


श्रेणी:चराहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
बदालकोट

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, कालिकोट जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३२५४ रहेको थियो जसमध्ये १६५२ पुरुष र १६०२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५८९ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका १-३ वडाहरू हाल खाँडाचक्र नगरपालिकामा पर्दछ भने ४-९ वडाहरू पचालझरना गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ४-७ वडाहरू पचालझरना गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ८-९ वडाहरू वडा नम्बर २ हो र १-३ वडाहरू खाँडाचक्र नगरपालिकाको वडा नम्बर ११ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:कालिकोट जिल्लाका ठाउँहरू
चिलखाया

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, कालिकोट जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४६५४ रहेको थियो जसमध्ये २३०५ पुरुष र २३४९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७४९ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका १-८ वडाहरू हाल तिलागुफा नगरपालिकामा पर्दछ भने ९ नम्बर वडा महावै गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ९ नम्बर वडा महावै गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो, १-२ वडाहरू तिलागुफा नगरपालिकाको वडा नम्बर ९ र ६-८ वडाहरू वडा नम्बर १० हो र ३-५ वडाहरू वडा नम्बर ११ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:कालिकोट जिल्लाका ठाउँहरू