JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਬਰਤੋਲਤ ਬਰੈਖ਼ਤ

ਬਰਤੋਲਤ ਬਰੈਖ਼ਤ ( ਬਿਆਤੋਲਤ ਬ੍ਰੈਸ਼ਤ; ਜਨਮ ਸਮੇਂ ; 10 ਫ਼ਰਵਰੀ 1898 – 14 ਅਗਸਤ 1956) ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨ

ਬਰੈਖ਼ਤ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 1898 ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਬਾਵੇਰੇਆ ਸੂਬੇ ਦੇ ਔਗਸਬਰਗ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬਰੈਖ਼ਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬੇਰਥੋਲਡ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਬ੍ਰੈਖਤ ਇੱਕ ਕੇਥੋਲਿਕ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਸਨ। ਬਰੈਖ਼ਤ ਦਾ ਜਨਮ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਹੁਣ ਉਹ ਘਰ ਬਰੈਖ਼ਤ ਦੇ ਮਿਉਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰੈਖ਼ਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਮੀਲ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1914 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੇਕਟਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਬਰੈਖ਼ਤ ਦੀ ਮਾਂ ਕਾਰਣ ਉਸਨੂੰ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸਦੀ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਰੈਖ਼ਤ ਨੇ ਔਗਸਬਰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ 1917 ਵਿੱਚ ਮਿਊਨਿਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਾਲ ਉਹ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਜੀਵਨ ਭਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਤੇ ਛਾਏ ਰਹੇ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਖਾਸਾ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ।

30 ਜਨਵਰੀ 1933 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਹਿਟਲਰ ਦਾ ਜਰਮਨੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬਰੈਖ਼ਤ ਦੀ ਅੰਤਹੀਣ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਸੱਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ।

ਮਈ 1955 ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਲੈਨਿਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਹੀ 14 ਅਗਸਤ 1956 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਗਲਪ

*ਥ੍ਰਿਪੈਨੀ ਨਾਵਲ
*ਦਾ ਬਿਜਨੇਸ ਅਫੇਅਰ ਆਫ਼ ਮਿਸਟਰ ਸਾਏਸਰ
*ਸਟੋਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਮਿਸਟਰ ਕੇਉਨੇਰ
ਨਾਟਕ

*ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਚਾਕ ਸਰਕਲ
*ਦ ਥ੍ਰੀ ਪੈਨੀ ਓਪੇਰਾ
*ਡ੍ਰਮਸ ਇਨ ਦਾ ਨਾਇਟ
*ਦਿ ਗੁੱਡ ਵੁਮੈਨ ਆਫ ਸੇਜ਼ੁਆਂ
*ਮਦਰ ਕ੍ਰੇਜ ਐੰਡ ਹਰ ਚਿਲਡਰਨ
*ਦਿ ਲਾਈਫ ਆਵ ਗੈਲੀਲੀਓ
*ਮੈਨ ਇਕੁਅਲਜ਼ ਮੈਨ
*ਦਾ ਏਲੀਫੈਂਟ ਕਾਲਫ਼
*ਦਾ ਰਿਸਪੈਕਟਏਬਲ ਵੈਡਿੰਗ
*ਦਾ ਫਲਾਇਟ ਐਕਰੋਸ ਦਾ ਓਸ਼ੀਅਨ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1898
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤੋਲਤ ਬਰੈਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1956
ਅਵਰਾਮ ਨੋਆਮ ਚਾਮਸਕੀ

ਅਵਰਾਮ ਨੋਆਮ ਚਾਮਸਕੀ (, , ; ਜਨਮ 7 ਦਸੰਬਰ 1928), ਜਾਂ ਖ਼ਾਮਸਕੀ; ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਬੋਧ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਉਹ ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਅਵਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ।

ਚਾਮਸਕੀ ਨੂੰ ਜੇਨੇਰੇਟਿਵ ਗਰਾਮਰ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਕ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖਿਆਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਬੀ ਐਫ ਸਕਿਨਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਰਬਲ ਬਿਹੇਵੀਅਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਚੁਨੌਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਕਾਗਨੀਟਿਵ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਸੂਤ੍ਰਪਾਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਨਾ ਕੇਵਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਗੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਰਗੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ।

ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀਜ ਸਾਈਟੇਸ਼ਨ ਇੰਡੈਕਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 1980-92 ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿੰਨੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਦ੍ਵਾਨਾਂ ਨੇ ਚਾਮਸਕੀ ਨੂੰ ਸਾਈਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਓਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਜਿੰਦਾ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਈਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।

1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਜੰਗ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਦ ਰਿਸਪਾਂਸਿਬਿਲਿਟੀ ਆਫ ਇੰਟੇਲੈਕਚੂਅਲਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚਾਮਸਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿੱਦ੍ਵਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਉਹ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਤਰਾਰ ਚਿੰਤਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਐਕਟਿਵਿਜਮ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਆਲੋਚਨਾ ਲਈ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ

ਚਾਮਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 1928 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ, ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਯਹੂਦੀ ਪਿਤਾ ਵਿਲੀਅਮ ਚਾਮਸਕੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਐਲਸੀ ਚਾਮਸਕੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।

ਚਾਮਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਸੈਂਟਰਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਡੇਲਫੀਆ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1945 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਚੌਮਸਕੀ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲਿਗ ਹੈਰਿਸ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਚਾਮਸਕੀ ਦੀ ਗਿਆਨ-ਸੇਧ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਇਆ।
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ

*ਸਿੰਟੈਕਟਿਕ ਸਟਰਕਚਰਜ਼ (1950)
*ਆਸਪੈਕਟਸ ਆਫ਼ ਦਾ ਥਿਊਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੰਟੈਕਸ (1965)
*ਲੈਕਚਰਜ਼ ਆਨ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਐਂਡ ਬਾਈਂਡਿੰਗ (1980)
*ਨੌਲਿਜ ਆਫ਼ ਲੈਂਗੂਏਜ: ਇਟਸ ਨੇਚਰ, ਔਰਿਜਨ, ਐਂਡ ਯੂਜ਼ (1986)
*ਬੈਰੀਅਰਜ਼ (1986)
*ਦਾ ਮਿਨੀਮਲਿਸਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (1995)
*ਨਿਊ ਹਰਾਈਜ਼ਨਜ਼ ਇਨ ਦਾ ਸਟੱਡੀ ਆਫ਼ ਲੈਂਗੂਏਜ ਐਂਡ ਮਾਈਂਡ (2000)।
*ਅਮੈਰਕਨ ਪਾਵਰ ਐਂਡ ਦਾ ਨਿਊ ਮੈਡਾਰਿਨਜ਼ (1969)
*ਐਟ ਵਾਰ ਵਿਦ ਏਸ਼ੀਆ (1970)
*ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਕੰਨਸੈਂਟ: ਦਾ ਪੋਲਿਟੀਕਲ ਇਕਾਨਮੀ ਆਫ਼ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ (1988)
*ਰੋਗ ਸਟੇਟਸ (2000)
* ਫੇਲਡ ਸਟੇਟਸ: ਦਾ ਅਬਿਊਜ਼ ਆਫ਼ ਪਾਵਰ ਐਂਡ ਦਾ ਅਸੌਲਟ ਓਨ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ (2006)।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ

ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ (7 ਮਈ 1934–31 ਮਈ 1992) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨ

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਵਿਰਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਈ 1934 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੋਹਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਕੁਲੀ ਵੀ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਮਿਸਤਰੀ ਮੀਹਾਂ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਗਵੰਤੀ ਹੈ। ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਿਸਤਰੀ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਘਰ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਅੱਠਵੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਕੂਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1951 ਵਿੱਚ ਫਿਲੌਰ ਨੇੜੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਰੇਲ ਪੁਲ ਤੇ ਬਤੌਰ ਖ਼ਨਾਸੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1952 ਤੋਂ ਮਈ 1953 ਤਕ ਬ੍ਰਿੱਜ ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਖ਼ਲਾਸੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੰਮ

ਬ੍ਰਿੱਜ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ 1952 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਕੀਤੀ। 23 ਮਈ 1953 ਤੋਂ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1954 ਤੱਕ ਜਨਤਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕੋਟਲੀ ਖਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਖੇ ਬਤੌਰ ਹਿੰਦੀ ਟੀਚਰ ਪੜਾਇਆ। ਜੁਲਾਈ 1956 ਤੋਂ ਮਈ 1957 ਤੱਕ ਬੀ.ਟੀ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ।

ਤੰਬਰ 1957 ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 1960 ਤੱਕ ਦੁਆਬਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਹਿੰਦੀ ਟੀਚਰ ਪੜਾਇਆ। 13 ਅਗਸਤ 1983 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਮਈ 1992 ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਹੋਈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

ਪੀੜ ਪਰਾਈ (1960), ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ (1968), ਗ਼ਮ ਦਾ ਸਾਕ (1971), ਪਾਵਰ ਹਾਊਸ (1974), ਨੁੱਕਰ ਵਾਲੀ ਗਲੀ (1995), ਜ਼ਿੰਦਗੀ (1976), ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ (1977), ਸੀਸ ਭੇਟ (1977), ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਦਰਦ (1981), ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਹਸਤਾਖਰ (1982), ਬਦਤਮੀਜ਼ ਲੋਕ (1986), ਖੁੱਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ (1986), ਮੇਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਕਹਾਣੀਆਂ (1987), ਰੱਥ ਦੇ ਪਹੀਏ (1988), ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਦਾ ਫਰਕ (1990), ਮੇਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਸਟ ਕਹਾਣੀਆਂ (1990), ਹਸਵਤਨੀ (1995), ਤਪਦੀ ਮਿੱਟੀ (1995)।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ

ਵਿਖਰੇ ਵਿਖਰੇ (1968), ਅੰਦਰਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ (1972), ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁੱਖ (1975), ਕੰਡਿਆ ਤੇ ਤੁਰਨਾ (1982), ਲਹੂ ਤਿੱਜੇ ਵਰਕੇ (1986), ਅੱਧੀ ਰਾਤ (1987), ਤਰਕਾਲਾਂ (1988), ਕਮੇਲੀਆ ਦਾ ਫੁੱਲ (1988), ਚਾਨਣ-ਲੀਕਾਂ (1991), ਨਿਹਚਲੁ ਲਾਹੀ ਚੀਤੂ (1993)।
ਵਾਰਤਕ

ਮਾਤਾ ਤੂੰ ਮਹਾਨ (1986), ਪੱਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ: ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ, ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਮੀਨਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖ।
ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ

1) ਗੁਲਬਚਨ (ਨਾਵਲ: ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ)
2) ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸੋਮਾ (ਕਹਾਣੀਆਂ)
3) ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ (ਕਹਾਣੀਆਂ)
4) ਇੰਦਰ ਧਨੁਸ਼ (ਕਹਾਣੀਆਂ)
5) ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ (ਨਦੀਆਂ)
6) ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ (ਨਦੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਰੇਡੀਓ ਫੀਚਰ)
7) ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਵਿਕਾਸ
8) ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ (ਲੇਖ)
ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

*ਨਯਾ ਚੇਹਰਾ (ਹਿੰਦੀ)
*ਵਿਰਦੀ ਕੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਕਹਾਨੀਆਂ (ਹਿੰਦੀ)
ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ

*ਭੀਤਰੀ ਦਰਵਾਜੇ (ਹਿੰਦੀ)
*ਗੋਲੀ ਔਰ ਦਿਲ (ਹਿੰਦੀ)
*ਸੜਕੋਂ ਕਾ ਦਰਦ (ਹਿੰਦੀ)
*ਸੁਖ ਕਾ ਰਹਸ੍ਯ (ਹਿੰਦੀ)
*ਚਸ਼ਮਾ (ਹਿੰਦੀ)
*ਪਾਗਲੋਂ ਕੇ ਸਿਰ ਸੀਂਗ (ਹਿੰਦੀ)
*ਸਮਾਂਤਰ ਰੇਖਾਏਂ (ਹਿੰਦੀ)
*ਪੁਲ (ਹਿੰਦੀ)
*ਤੂਫਾਨ ਮੇਂ ਫੂਲ (ਹਿੰਦੀ)
*ਪੁਲ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁਆ (ਹਿੰਦੀ)
*ਬੇਟੀ ਬਿਕਾਊ ਹੈ (ਹਿੰਦੀ)
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਮੀਗੇਲ ਦੇ ਸਿਰਵਾਂਤਿਸ

ਮਿਗੈਲ ਦੇ ਸਰਵਾਂਤੇਸ ਸਾਵੇਦਰਾ (ਸਪੇਨੀ: Miguel de Cervantes Saavedra; 29 ਸਤੰਬਰ 1547 – 22 ਅਪਰੈਲ 1616) ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ, ਡਾਨ ਕੁਇਗਜੋਟ, ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਰਪੀ ਨਾਵਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਰਵਾਂਤੇਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹਾਜਰ-ਜਵਾਬੀ ਦਾ ਸਹਿਜ਼ਾਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੰਖੇਪ ਕਹਾਣੀ:
ਡਾਨ ਕੋਇਅਤੇ ਅਧਖੜ ਉਮਰ ਦਾ ਸਾਊ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸੇਟਰਲ ਸਪੈਨ ਦੇ ਲਾਅ ਮਨਚਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ੜੇ ਘੋਰਸਵਾਰੀ ਦੀ ਸੂਰਵੀਰਤਾ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਤੇ ਕਿਰਪਾਨ ਚੱਕ ਕੇ ਗਰੀਬ ਮਜਲੂਮਾ ਦੀ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਪ੍ਰਤੂੰ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਮ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਫਿਰ ਮਹਿਮ ਤੇ ਸੰਚੋ ਪਨਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਮਾਨਦਾਰ ਮੁਨਸਿਫ ਮੁਕਰਰ ਕਰਕੇ ਚਲ ਪਿਆ |ਸੰਚੋ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਦਾ ਮਾਲਦਾਰ ਗਵਰਨਰ ਰਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ |
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਲਿਖਾਰੀ

ਗਵਰੀਲਾ ਦੇਰਜ਼ਾਵਿਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾ ਰਹੇ ਹਨ (1815)]]
ਲਿਖਾਰੀ ਜਾਂ ਲੇਖਕ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ (ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ, ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ, ਆਦਿ) ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਗ਼ਲਪੀ (ਨਿਬੰਧ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਜੀਵਨੀ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ) ਲਿਖਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਪੁੰਨ ਲੇਖਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਅਤੇ ਬਿੰਬਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਖਣ ਕਿੱਤੇ
ਟੈੱਸ

ਟੈੱਸ ਆਫ਼ ਦੀ ਡਰਬਰਵਿਲ: ਏ ਪਿਉਰ ਵਿਮੈਨ ਫੇਥਫੁਲੀ ਪ੍ਰੈਜੈਂਟਡ, ਜਾਂ ਟੈੱਸ ਆਫ਼ ਦੀ ਡਰਬਰਵਿਲ: ਏ ਪਿਉਰ ਵਿਮੈਨ, ਟੈੱਸ ਆਫ ਦੀ ਡਰਬਰਵਿਲ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਟੈੱਸ, ਥੌਮਸ ਹਾਰਡੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ੧੮੯੧ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ।
ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ, ਸਚਿੱਤਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਖਬਾਰ, ਦ ਗ੍ਰਾਫਿਕਨੇ ਸੈਂਸਰ ਕੀਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੜੀਵਾਰ ਛਾਪਿਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਇਸਨੂੰ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪਣ ਸਮੇਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਰਲੇ ਮਿਲੇ ਰਿਵਿਊ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਾਰਡੀ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਕਾਮ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਾ ਸੀ। ਮੂਲ ਖਰੜਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦਾ ਮੂਲ ਟਾਈਟਲ "ਡਾਟਰ ਆਫ ਦੀ ਡਰਬਰਵਿਲ" ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ ਬੀ ਬੀ ਸੀ ਸਰਵੇ ਦ ਬਿਗ ਰੀਡ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 26ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਨਾਵਲ ਦਾ ਸੰਖੇਪ

ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ: ਕੰਨਿਆ (1-11)

ਨਾਵਲ ਦਾ ਦੇਸ਼ਕਾਲ 1870 ਦੇ ਲੰਮੇ ਮੰਦਵਾੜੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਗ਼ਰੀਬ ਦਿਹਾਤੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਹੈ, ਥਾਮਸ ਹਾਰਡੀ ਦਾ ਕਾਲਪਨਿਕ ਵੇਸੈਕਸ। ਟੈੱਸ, ਜੌਨ ਅਤੇ ਜੋਨ ਡਰਬਰਫ਼ੀਲਡ ਦੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬੱਚੀ ਹੈ। ਪਰਸਨ ਟ੍ਰਿੰਘਮ, ਜੌਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ, "ਡਰਬਰਫ਼ੀਲਡ", ਬੀਤੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਨਾਰਮਨ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਗੋਤ "ਡਰਬਰਵਿਲ", ਦਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਜੌਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੌਲਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਉਸੇ ਦਿਨ, ਟੈੱਸ ਇੱਕ ਮਈ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ, ਮਾਣਯੋਗ ਜੇਮਜ ਕਲੇਅਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਏਂਜਲ ਕਲੇਰ ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਟੂਰ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਏਂਜਲ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਪ੍ਨ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਨਾਚ ਭਿਆਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦ ਨੂੰ ਟੈੱਸ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲਣ ਲਈ ਕਾਹਲਾ ਹੈ। ਟੈੱਸ ਥੋੜੀ ਅਪਮਾਨਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਟੈੱਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਉਸ ਰਾਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਜ਼ਾਰ ਜਾਣ ਲਈ ਗੱਡੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਟੈੱਸ ਖੁਦ ਆਪ ਲਗਾਮ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਘੋੜਾ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਗੱਡੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੈੱਸ ਦੇ ਚਿੱਟੇ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਿਪਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਜੌਨ ਡਨ

ਜੌਨ ਡਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: John Donne (; 22 ਜਨਵਰੀ 1572 ਦੌਰਾਨ – 31 ਮਾਰਚ 1631) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਦਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇਟ, ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਐਪੀਗ੍ਰਾਮ, ਸ਼ੋਕ ਗੀਤ, ਗਾਣੇ, ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਧੜਕਣ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨਵੀਨਤਾ ਲਈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਡਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਅਥਾਹ ਗਿਆਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਤਿੱਖੀ ਅਲੋਚਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਡਨ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਚਾਰ, ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਸਿਧਾਂਤੀਕਰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਾਮ-ਉਤੇਜਕ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ।

ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਾਵਿਕ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਡੰਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੀਵਨ ਕੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਮੀਰ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਰਕਮ ਜ਼ਨਾਨੀ, ਸਾਹਿਤ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 1601 ਵਿਚ, ਡੰਨ ਨੇ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਨ ਮੋਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਬੱਚੇ ਸਨ। 1615 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਡੀਕਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਐਂਗਲੀਕਨ ਪਾਦਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਪਦਵੀਆਂ ਲੈਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਇਸ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1621 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸੇਂਟ ਪੌਲਜ਼ ਕਥੈਡਰਲ ਦਾ ਡੀਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1601 ਅਤੇ 1614 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਜੀਵਨੀ

ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਵਿੱਚ]]

ਡਨ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1572 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਬਰ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਕਰਮਕਾਂਡ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀ। ਡਨ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤੀਸਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਜੌਨ ਡੌਨ ਸੀ। ਉਹ ਵੈਲਸ਼ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਇਰਨਮੋਨਗਰਜ਼ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਵਾਰਡਨ ਸੀ। ਐਪਰ, ਉਸਨੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਡਰੋਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬੇਲੋੜੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਂਦਾ ਸੀ।

1576 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਦੋਂ ਡਨ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਹੇਵੁੱਡ ਉੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਪਾਲਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪੈ ਗਈ। ਹੇਵੁਡ ਵੀ ਇੱਕ ਨਾਬਰ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਜੇਸੁਇਟ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਜੌਨ ਹੇਵੁਡ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਮਸ ਮੋਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪੜ-ਭਤੀਜੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਡਨ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਰੰਡੇ ਵਿਅਕਤੀ ਡਾ. ਜੌਨ ਸਿਮਿੰਜਜ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਖੁਦ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਡਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਤਰੇਇਆ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ
ਬਾਲਜ਼ਾਕ

ਔਨਰੇ ਦ ਬਾਲਜ਼ਾਕ (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: Honoré de Balzac; 20 ਮਈ 1799 – 18 ਅਗਸਤ 1850) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਲਾ ਕੌਮੇਦੀ ਉਮੇਨ (La Comédie humaine) ਹੈ।

ਵੇਰਵੇ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸੋਝੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਧਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਸੇਲ ਪਰੁਸਤ, ਐਮਿਲੀ ਜ਼ੋਲਾ, ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼, ਐਂਥਨੀ ਤ੍ਰੋਲੋਪੇ, ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ, Eça de Queirós, ਫ਼ਿਓਦਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ, ਆਸਕਰ ਵਾਈਲਡ, ਗੁਸਤਾਵ ਫਲੌਬੈਰ, ਬੇਨਿਤੋ ਪੈਰੇਜ਼ ਗੈਲਡੋਸ, ਮੇਰੀ ਕੋਰੇਲੀ, ਹੈਨਰੀ ਯਾਕੂਬ, ਵਿਲੀਅਮ ਫਾਕਨਰ, ਜੈਕ ਕੇਰੋਊਕ, ਅਤੇ ਇਟਾਲੋ ਕੈਲਵੀਨੋ, ਅਤੇ ਐਂਗਲਜ਼ ਤੇ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਵਰਗੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਜੀਵਨੀ
ਪਰਿਵਾਰ

20 ਮਈ 1799 ਨੂੰ, ਤੂਰ ਵਿੱਚ ‘ਔਨਰੇ ਦ ਬਾਲਜ਼ਾਕ’ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੱਧ ਵਰਗ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ‘ਦ ਵਾਂਦੋਰਾਂ’ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1799
ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫ਼ਰ

thumb
thumb|ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫ਼ਰ
thumb|ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ
ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ (ਜਨਮ 17 ਦਸੰਬਰ 1965) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਹਨ।
ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ

ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਸੰਘੇ ਖਾਲਸਾ (ਨੂਰਮਹਿਲ) ਵਿਖੇ 1965 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਮਹਿਸਮਪੁਰ (ਫਿਲੌਰ) ਵਿਖੇ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਕੂਮ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ (1981 ਤੋਂ 1984) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ 1989 ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਦਿਅਕ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ ਪਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੂਰੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਜੁਟਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ|

ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਜਰੂਰਤ ਦੇ ਮੱਦੇ ਨਜ਼ਰ ਉਹਨਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਇਕੋ ਵਾਰ 'ਚ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਲੱਖ ਬੂਟੇ ਲਗਵਾਏ। ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਉਹਨਾ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ 'ਚ ਵਗਦੇ ਗੰਦੇ ਨਾਲੇ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁਕਿਆ। ਜਿਸ ਦੋਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਇੱਕ ਨਾਟਕ 'ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

* ਦੋ ਸਾਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 1993
* ਅਸੀਂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕੀ ਲਗਦੇ ਹਾਂ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2001
* ਸਿਖੁ ਸੋ ਖੋਜਿ ਲਹੈ (ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2008
* ਇਹ ਬੰਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ(ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2010
* ਮੈਨੂੰ ਇਓਂ ਲੱਗਿਆ 2015
* ਨਾਨਕ ਏਵੈ ਜਾਣੀਐ
ਆਲੋਚਨਾ

ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ

ਜਸਵੰਤ ਜਫ਼ਰ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕ ਅਵਲੋਕਣ ਵਾਲਾ ਦਾਨਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਇਉਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਉਂ ਕੋਈ ਮਹਿੰਗੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਤੋਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਬਾਦੀ ਨਹੀਂ ਖੋਜੀ ਹੋਣਾ ਉਸਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਅਸੀ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕੀ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਜਿੱਥੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਅਤੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਉੱਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਆਧਾਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਮਹਿਜ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਸੰਖੇਪਤਾ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਚਿੰਤਨ ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਕਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਨਵੇਂ ਦੁਆਰ, ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਤਲਾਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਡਾ.ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

ਨਾਨਕ-ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਤੀਖਣ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਨਾਨਕ ਨਾਮਲੇਵਾ ਲੋਕ ਨਾਨਕ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਨਕ ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਜਮਾਉਂਦੇ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਕੀ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ। ਜਫ਼ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

*ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫ਼ਰ ਦਾ ਫੇਸਬੁੱਕ ਸਫ਼ਾ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਰਤਕਕਾਰ
ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ

ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ/ਉਰਦੂ: ساندل بار‎) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਚਨਾਬ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਖੇਤਰ (ਰਚਨਾ ਦੁਆਬ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਪੱਗ 80 ਕਿਮੀ (ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਈ ਵਿੱਚ 40 ਕਿਮੀ (ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ) ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਾਰ ਦਾ ਅਰਥ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਸਾਧਨ (ਪਾਣੀ ਆਦਿ) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਦੰਦ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਇਕ, ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਦੱਸੀਂਦੇ ਸਾਂਦਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪਿਆ। ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਾਂ ਚਨਾਬ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਂ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਤੋਂ ਚੰਦਲ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਸੰਦਲ ਪਿਆ। ਇਸ ਬਾਰ ਦਾ ਲੱਗਪੱਗ ਸਾਰਾ ਹੀ ਖੇਤਰ ਝੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਫੈਸਲਾਬਾਦ, ਝੰਗ ਅਤੇ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ (ਤਿੰਨ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਪੋਠੋਹਾਰ

ਪੋਠੋਹਾਰ ਜਾਂ ਪੋਠਵਾਰ (پوٹھوہار ਜਾਂ پوٹھوار, Pothohar ਜਾਂ Pothwar) ਪੂਰਬ ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪਠਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਦੁਆਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਜਿਹਲਮ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲ਼ਾ ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਮਾਰਗੱਲਾ ਪਰਬਤ ਲੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਕੋਹ ਲੜੀ ਹੈ। ਲੂਣ ਕੋਹ ਦਾ 1522 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਸਕੇਸਰ ਪਹਾੜ (سکیسر, Sakesar) ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਇਸ ਪਠਾਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਜਿਹਲਮ, ਚੱਕਵਾਲ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਅਤੇ ਅਟਕ ਚਾਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਸਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦਕੋ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਪਸ਼ਤੋ ਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

ਪੋਠੋਹਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਰਵਜਭੂਮੀ ਹੈ, ਮਸਲਨ ਅਰੋੜਾ ਪਰਵਾਰਿਕ ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਮੂਲ ਵਲੋਂ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਟਾਸਰਾਜ ਮੰਦਿਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਤੀ ਕਿ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਰੋਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪੋਠੋਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕਟਾਸਰਾਜ ਵਿੱਚ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਂਡਵ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤਵਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੋਠੋਹਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ ਜਿਸ ਤਾਲ ਉੱਤੇ ਯਕਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਉਹ ਤਾਲ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਭੂਗੋਲ

ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਸਿੰਧ (ਪੱਛਮ) ਤੇ ਜਿਹਲਮ (ਪੂਰਬ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ ਤੇ ਸੁਹਾਂ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦਾ ਅਪਣਾ ਦਰਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਇਹਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਵਗਦਾ ਏ। ਪੋਠੋਹਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਪਹਾੜੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ ਚਿੱਟਾ ਸਿਲਸਲਾ ਅਤੇ ਮਾਰਗੱਲਾ ਪਹਾੜ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸਿਲਸਿਲਾ ਨਮਕ ਵੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਠੋਹਾਰ
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ

ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਗੀਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ]]

ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ]]

ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਰੱਥ 'ਤੇ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ, 18ਵੀਂ-19ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ, ਭਾਰਤ]]

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ (), ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ; ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਗਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ (23 ਤੋਂ 40 ਅਧਿਆਏ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ 18 ਅਧਿਆਏ ਅਤੇ 700 ਸਲੋਕ ਹਨ। ਭਗਵਦ‌ ਗੀਤਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦੀ ਮਾਹਨੇ ਹਨ: ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਗੀਤ। ਵਿਸ਼੍ਵ ਦੀ ਹਰੇਕ ਉਘੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਭੀਸ਼ਮਪਰਵ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ੍ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ, ਕਰਮ ਯੋਗ, ਗਿਆਨ ਯੋਗ, ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਨਾਲ਼ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਦਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ
ਉਪਨਿਸ਼ਦ੍

ਉਪਨਿਸ਼ਦ੍, ਜਾਂ ਉਪਨਿਸ਼ਤ੍ (; ਉੱਚਾਰਣ: [upəniʂəd]) ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਸੂਤਰ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਪਨਿਸ਼ਦ੍ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਬਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਆਰਣਾਯਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤਮ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂਤ (ਵੇਦ ਅੰਤ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੇ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਹਨ: ਉਪ (ਨੇੜੇ), ਨਿ (ਥੱਲੇ), ਸ਼ਦ੍ (ਬੈਠਣਾ) ਭਾਵ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਥੱਲੇ ਬਹਿਣਾ। ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਖ਼ੋਜ ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ੍ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਵੇਦ-ਦਰਸ਼ਨ ਉੱਪਰ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ।

ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਵੇਦਾਂਤ ਵੀ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ - ਵੇਦ ਦਾ ਅੰਤ ਜਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਕਾਂਡ ਜਾਂ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰਬਉੱਚ ਮੰਤਵ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾਂ (ਅੰਤਮ ਸੱਚ) ਅਤੇ ਆਤਮਾ (ਆਤਮਾ, ਆਤਮ) ਸਾਰੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਕਲ਼ਪ ਹਨ।

200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਪਨਿਸ਼ਦ੍ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 108 ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ, ਲੱਗਭਗ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤ੍ਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗੇ ਦਰਜ਼ 13 ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

1. ਈਸ਼

2. ਐਤਰੇਏ

3. ਕਠ

4. ਕੇਨ

5. ਛਾਂਦੋਗਯ

6. ਪ੍ਰਸ਼ਨ

7. ਤੈਰਿਯ

8. ਉਪਨਿਸ਼ਦ੍

9. ਮਾਂਡੂਕ

10. ਮੁੰਡਕ

11. ਸ਼ਵੇਤਾਸ਼ਵਤਰ

12. ਕੌਸ਼ੀਤਕਿ

13. ਮੈਤਰਾਇਣੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਪਨਿਸ਼ਦ੍
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਨਿਕੋਲਾਈ ਨੇਕਰਾਸੋਵ

ਨਿਕੋਲਾਈ ਅਲੈਕਸੀਵਿੱਚ ਨੇਕਰਾਸੋਵ(ਰੂਸੀ: Никола́й Алексе́евич Некра́сов; ਆਈ ਪੀ ਏ: [nʲɪkɐˈlaj ɐlʲɪkˈsʲejɪvʲɪtɕ nʲɪˈkrasəf], 10 ਦਸੰਬਰ 1821 – 8 ਜਨਵਰੀ 1878) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੂਸੀ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਗੜੁਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਦਕਾ ਫਿਓਦਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਖੱਟੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰੂਸੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਹਲਕਿਆਂ (ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਵਿਸਾਰੀਓਨ ਬੇਲਿੰਸਕੀ ਅਤੇ ਨਿਕੋਲਾਈ ਚੇਰਨੀਸ਼ੇਵਸਕੀ ਕਰਦੇ ਸਨ) ਦਾ ਨਾਇਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ

ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ (ਉਰਦੂ: ٹوبہ ٹیک سنگھ) ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। 1982 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਅਲਹਿਦਾ ਕਰਕੇ ਵੱਖ ਜ਼ਿਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਗੋਜਰਾ, ਕਮਾਲੀਆ, ਰਾਜਾਣਾ, ਪੀਰ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

]]
ਇਤਹਾਸ

ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਗੁਜਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀ ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਜਾਤ ਦੇ ਹੋਣ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਹੈ। ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਕਬਾ 3252 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। 1998 ਦੀ ਮਰਦੁਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਥੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,621,593 ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਹਸੀਲਾਂ ਕਮਾਲਿਆ, ਗੋਜਰਾ ਅਤੇ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬੀ ਅਹਿਮ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਰਮਹਲ ਅਤੇ ਰਜਾਨੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਦਿਲਕਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 1896 ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਵਿਛਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ, ਲਾਹੌਰ, ਲਾਇਲਪੁਰ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਇਕ ਕ੍ਰਾਸਿੰਗ ਪੁੱਲ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਖੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜਿਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ

ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ (; 11 ਮਈ 1912 – 18 ਜਨਵਰੀ 1955) ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਬੂ, ਠੰਡਾ ਗੋਸ਼ਤ, ਖੋਲ ਦੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ, ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੰਟੋ ਦੇ ਬਾਈ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਪੰਜ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇੱਕ ਨਾਵਲ, ਤਿੰਨ ਨਿੱਜੀ ਸਕੈੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪੇ। ਉਸਦੇ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਲਥਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਮੰਟੋ 11 ਮਈ 1912 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਪੜੌਦੀ (ਸਮਰਾਲਾ ਨੇੜੇ) ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਨ। ਮੰਟੋ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਜਲਦ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਹੱਲੇ ਕੂਚਾ ਵਕੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਮੰਟੋ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਘਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਹੋਈ ਅਤੇ 1921 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਐਮ ਏ ਓ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਵਿਦਿਅਕ ਕੈਰੀਅਰ ਹੌਸਲਾ ਅਫ਼ਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ 1931 ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਐਫ਼ ਏ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਦੀ ਮੰਟੋ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਛਾਪ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਮੰਟੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਤਮਾਸ਼ਾ’ ਲਿਖੀ। 1932 ਵਿੱਚ ਮੰਟੋ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਔਕੜਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ 1933 ਦੌਰਾਨ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਵਾਹ ਸਿਰਕੱਢ ਲੇਖਕ ਅਬਦੁਲ ਬਾਰੀ ਅਲਿਗ ਨਾਲ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਟੋ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।
ਕਲਾ

ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਉਰਦੂ ਕਾ ਵਾਹਦ ਵੱਡਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਬੜੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਮੰਟੋ ਨੇ ਪੀੜਾਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਮਗਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਿਤਨਾ ਮੰਟੋ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸ਼ਾਇਦ ਦੂਸਰੇ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਭੀ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਤੋੜ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਮੰਟੋ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ "ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮਰ ਜਾਏਗਾ ਮਗਰ ਮੰਟੋ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹੇਗਾ।" ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ- "ਕਹਾਣੀ ਮੈਨੂੰ ਲਿਖਦੀ ਹੈ" ਮੰਟੋ ਨੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਬੜੀ ਬਾਤ ਕਹੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਲਿਖਤ ਖ਼ਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੰਟੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। “ ਉਹ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਆਕੜਿਆ ਬੈਠਾ ਅੰਡੇ ਦਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੂੰ ਚੂੰ ਕਰ ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਬਣ ਜਾਦੇ ਹਨ।”
ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ

* ਆਤਿਸ਼ਪਾਰੇ – 1936
* ਮੰਟੋ ਕੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ – 1940
* ਧੂੰਆਂ – 1941
* ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਔਰ ਡਰਾਮੇ – 1943
* ਲਜ਼ਤ-ਏ-ਸੰਗ-1948
* ਸਿਆਹ ਹਾਸ਼ੀਏ-1948
* ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਕਾ ਖਾਤਮਾ – 1950
* ਖਾਲੀ ਬੋਤਲੇਂ – 1950
* ਲਾਊਡ ਸਪੀਕਰ (ਸਕੈਚ)
* ਗੰਜੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ (ਸਕੈਚ)
* ਮੰਟੋ ਕੇ ਮਜ਼ਾਮੀਨ
* ਨਿਮਰੂਦ ਕੀ ਖੁਦਾਈ – 1950
* ਠੰਡਾ ਗੋਸ਼ਤ – 1950
* ਯਾਜਿਦ – 1951
* ਪਰਦੇ ਕੇ ਪੀਛੇ– 1953
* ਸੜਕ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ – 1953
* ਬਗੈਰ ਉਨਵਾਨ ਕੇ – 1954
* ਬਗੈਰ ਇਜਾਜ਼ਤ – 1955
* ਬੁਰਕੇ – 1955
* ਫੂੰਦੇ – 1955
* ਸਰਕੰਡੋਂ ਕੇ ਪੀਛੇ (Behind The Reeds) -1955
* ਸ਼ੈਤਾਨ – 1955
* ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਔਰਤੇਂ – 1955
* ਰੱਤੀ, ਮਾਸ਼ਾ, ਤੋਲਾ-1956
* ਕਾਲੀ ਸ਼ਲਵਾਰ – 1961
* ਮੰਟੋ ਕੀ ਬੇਹਤਰੀਨ ਕਹਾਣੀਆ – 1963
ਕਹਾਣੀਆਂ

* ਖੋਲ੍ਹ ਦੋ
*ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ
*ਸ਼ਰੀਫ਼ਨ
*ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ

ਮੰਟੋ ਨੇ ਫਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨਵਾਬ ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਸਿਤਾਰਾ, ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ, ਪਾਰੋ ਦੇਵੀ, ਰਫ਼ੀਕ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਚਿਰਾਗ਼ ਹਸਨ ਹਸਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ‘ਗੰਜੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ’, ‘ਮੀਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ’ ਅਤੇ ‘ਲਾਊਡ ਸਪੀਕਰ’ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

*
*
*Manto and his stories
*
*Toba Tek Singh. Translated by Frances W. Pritchett.
*Saadat Hasan Manto | Kavishala Sootradhar


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1955
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ