ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ

ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਤਟ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ, ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦਾ ਸੰਗਮ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਿੰਨ ਸਾਗਰ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰਾ ਰੰਗੀਂ ਵਲੋਂ ਸੁੰਦਰ ਛੇਵਾਂ ਖਿੰਡਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਖੀਰ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਲਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਬ ਸਾਗਰ, ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਸੰਗਮਸ‍ਥਲ ਵੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਰਯਟਨ ਥਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਮਹਤਵ ਹੈ। ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਅਤੇ ਆਥਣ ਦਾ ਨਜਾਰਾ ਬੇਹੱਦ ਆਕਰਸ਼ਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤੇ ਫੈਲੇ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੀ ਰੇਤ ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਚੋਲ, ਗੁਲਾਮ, ਪਾਂਡਿਅਨਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕੰਨ‍ਯਾਕੁਮਾਰੀ ਪੈਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਅਸੁਰ ਬਾਨਾਸੁਰਨ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੁੰਵਾਰੀ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਪੁਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਨੌਂ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਦੱਖਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਪੂਰਣ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ ਵਿਆਹ ਲਈ ਰਾਜੀ ਵੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬਾਨਾਸੁਰਨ ਦੀ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੱਤਿਆ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਨਾਸੁਰਨ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਚਲਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦੇਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਵੇਂਗੀ। ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਨਾਸੁਰਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੀ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦਰਸ਼ਨੀ ਥਾਂ
ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਅੰਮਨ ਮੰਦਿਰ

ਸਾਗਰ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੰਦਿਰ ਹੈ ਜੋ ਪਾਰਬਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਤਿੰਨਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਕਤਗਣ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰਿਵੇਂਣੀ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਵੱਲ 500 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਪਰਵੇਸ਼ ਦਵਾਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਦੇਵੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਲੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ ਇਸਨੂੰ ਲਾਇਟਹਾਉਸ ਸੱਮਝਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਜਹਾਜ ਨੂੰ ਕੰਡੇ ਕਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਦੁਰਘਟਨਾਗਰਸ‍ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗਾਂਧੀ ਸਮਾਰਕ

ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਿਤਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹੈ। ਇਹੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਚਿਤਾ ਦੀ ਰਾਖ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1956 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ 1937 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮ੍ਰਤ‍ਯੁ ∞ ਦੇ ਬਾਅਦ 1948 ਵਿੱਚ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਥੀਆਂ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਮਾਰਕ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਡਿਜਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਉਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਰਾਖ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤੀਰੂਵੱਲੁਵਰ ਮੂਰਤੀ

ਮੂਰਤੀ]]
ਥਿਰੂੱਕੁਰਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰ ਤਮਿਲ ਕਵੀ ਤੀਰੂਵੱਲੁਵਰ ਦੀ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਪਰਿਅਟਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲੁਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। 38 ਫੀਟ ਉੱਚੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਮਾ 95 ਫੀਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਕੁਲ ਉਂਚਾਈ 133 ਫੀਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਰ 2000 ਟਨ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 1283 ਪੱਥਰ ਦੇ ਟੁਕੜੋਂ ਦਾ ਵਰਤੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਰਾਕ ਮੇਮੋਰਿਅਲ

ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਅਟਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਵਿਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਰਾਕ ਮੇਮੋਰਿਅਲ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 1970 ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਨੇ ਗਹਨ ਧਿਆਨ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਪਦ ਪਰਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛਪੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਮੰਡਪਮ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਪਦ ਮੰਡਪਮ ਨਾਮਕ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।
ਸੁਚਿੰਦਰਮ

ਇਹ ਛੋਟਾ - ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 12 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਥਾਨੁਮਲਾਇਨ ਮੰਦਿਰ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਛੇ ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਂਚੀ ਮੂਰਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗਰਭਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼‍ਣੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਜੋਕਿ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨੌਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਭਿਲੇਖ ਵੀ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਨਾਗਰਾਜ ਮੰਦਿਰ

ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਤੋਂ 20 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਨਗਰਕੋਲ ਦਾ ਨਾਗਰਾਜ ਮੰਦਿਰ ਨਾਗ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹਨ। ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਵਾਰ ਚੀਨ ਦੀ ਬੁੱਧ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪਦਮਾਨਭਾਪੁਰਮ ਮਹਲ

ਪਦਮਾਨਭਾਪੁਰਮ ਮਹਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਵੇਲੀਆਂ ਤਰਾਵਨਕੋਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹਵੇਲੀਆਂ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਵਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ 45 ਕਿਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਲ ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।
ਕੋਰਟਾਲਮ ਝਰਨਾ

ਇਹ ਝਰਨਾ 167 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਝਰਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਔਸ਼ਧੀਏ ਗੁਣਾਂ ਵਲੋਂ ਯੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਤੋਂ 137 ਕਿਮੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਤੀਰੂਚੇਂਦੂਰ

85 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਤੀਰੂਚੇਂਦੂਰ ਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਮੰਦਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸੁਬਰਮੰਣਿਇਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹਨ। ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸੁਬਰਮੰਣਿਇਮ ਦੇ 6 ਨਿਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਇਗਿਰੀ ਕਿਲਾ

ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਤੋਂ 34 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਇਹ ਕਿਲਾ ਰਾਜਾ ਮਰਤਡ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ 1729 - 1758 ਈ ਦੌਰਾਨ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਯੂਰਪੀ ਦੋਸਤ ਜਨਰਲ ਡੀ ਲਿਨੋਏ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਵੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ


File:Kanyakumari nature 7.jpg|ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਕੁਦਰਤ
File:Kanyakumari nature 8.jpg|ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਕੁਦਰਤ
File:Kanyakumari nature 14.jpg|ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਕੁਦਰਤ (ਫੁੱਲ)
File:Kanyakumari nature 5.jpg|ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਕੁਦਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Kanyakumari nature 6.jpg|ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਕੁਦਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Kanyakumari nature 13.jpg|ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਕੁਦਰਤ
File:Kanyakumari nature 1.jpg|ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਕੁਦਰਤ
File:Kanyakumari nature 12.jpg|ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਕੁਦਰਤ
File:Kanyakumari nature 10.jpg|ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਕੁਦਰਤ