JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੱਤ

ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੱਤ, () ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸਿਵਲ ਸਰਵੈਂਟ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਰਮਾਇਣ ਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਅਗਵਾਨੂੰਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੱਤ ਦਾ ਆਰਥਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ ਅਤੇ ਮੇਜਰ ਬੀ.ਡੀ ਬਸੁ ਦੇ ਨਾਲ ਦੱਤ ਤੀਸਰੇ ਆਰਥਕ ਚਿੰਤਕ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਤੱਥ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ‘ਡਰੇਨ ਸਿਧਾਂਤ’ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਰਿਆਤ ਥੋਪਣ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੇ ਟੈਕਸ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਜਰੀਏ ਭਾਰਤੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜ ਰਹੇ ਸਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* S. K. Ratcliffe, A Note on the Late Romesh C. Dutt, The Ramayana and the Mahabharata condensed into English Verse (1899) at Internet Sacred Texts Archive
* J. N. Gupta, Life and Works of Romesh Chunder Dutt, (1911) Digital Library of India, Bangalore, barcode 2990100070832 On line.
*
* R. C. (Rabindra Chandra) Dutt, Romesh Chunder Dutt, (1968) Internet Archive, Million Books Project
* "Selected Poetry of Romesh Chunder Dutt (1848–1909)," Representative Poetry Online, University of Toronto (2002) On line.
* Bhabatosh Datta, "Romesh Chunder Dutt", Congress Sandesh, n.d.
* Shanti S. Tangri, "Intellectuals and Society in Nineteenth-Century India", Comparative Studies in Society and History, Vol. 3, No. 4 (Jul., 1961), pp. 368–394.
* Pauline Rule, The Pursuit of Progress: A Study of the Intellectual Development of Romesh Chunder Dutt, 1848–1888 Editions Indian (1977)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ

thumb|ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ
ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਕਵੀ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ​​ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ 1973 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ ਪਾਂਚਵਾਂ ਸਵਾਰ (पांचवा सवार) ਕਲਾਸਿਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟ ਜਗਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥੀਏਟਰ ਟਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਤ ਨਸੀਰਉੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ, ਓਮ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ।
ਨਾਟਕ

* ਪਾਂਚਵਾਂ ਸਵਾਰ
* ਲੋਕ ਉਦਾਸੀ
* ਆਦੀ ਪਰਵ
* ਪੋਣ ਤੜਾਗੀ
* ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮਦਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ
* ਜਪਾਨ ਦੇ ਨੋਹ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ
* ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਫ਼ਣ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਨ
* ਏਵਮ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ
* ਬੀਵਿਓਂ ਕਾ ਮਦਰੱਸਾ, ਮੋਲੀਅਰ ਦੇ ਦ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਵਾਈਵਜ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਨ
* ਆਓ ਨਾਟਕ ਖੇਲੇਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼
ਤੁਕਾ ਰਾਮ

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ (1577 ਜਾਂ 1608 – 1650) ਸਤਾਰਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਕਵੀ ਸਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚਲੇ ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥੰਮ ਸਨ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਾਲ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਤੁਕਾਰਾਮ ਮੋਲਹੋਬਾ ਦਾ ਜਨਮ 1577 ਜਾਂ 1608 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਪੂਨਾ ਨੇੜੇ ਦੇਹੂ, ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਕੁਮਾਰ, ਮੁਨਸ਼ੀ, ਕਿਨਚੈਦ ਅਤੇ ਪਰਸਸਨੀਸਾ, ਉਸਨੂੰ ਕੁਨਬੀ ਮਰਾਠਾ ਜਾਂ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਜਾਂ ਵਾਣੀ ਜਾਤ ਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੁਕਾਰਾਮ ਦਾ ਕੁੱਲਨਾਮ ਉਹਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਤੁਕਾਰਾਮ ਬੋਲਹੋਬਾ ਆਮਬੀਲੇ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਪਨਾਮ, "ਸੰਤ" (ਮਰਾਠੀ: संत) ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਕਾਰਾਮ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ (ਮਰਾਠੀ: संत तुकाराम) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਕੋਬਾ ਅਤੇ ਤੁਕੋਬਾਰਾਯਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1650
ਐਰੋਬਿਕਸ (ਕਸਰਤ)

ਐਰੋਬਿਕਸ ਕਸਰਤ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਸਰਤ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਦੇਣ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਤਨ, ਮਨ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਚੁਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਅੱਜ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ 'ਐਰੋਬਿਕਸ' ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤਮਈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਐਰੋਬਿਕਸ ਦਾ ਅਨੰਦ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਸੰਗੀਤਮਈ ਐਰੋਬਿਕਸ' ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੋਟਾਪਾ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਰੋਬਿਕਸ ਕਸਰਤ ਨੇ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਬਣਾ ਲਈਆਂ ਹਨ। 1980 ਈ: ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਐਰੋਬਿਕਸ ਅਤੇ ਜਿੰਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਲੱਗੇ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਐਰੋਬਿਕਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯੋਗ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਹੈ। ਅੱਜ ਐਰੋਬਿਕਸ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਸੀਨਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਨ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਨਾਲ ਡੇਢ-ਦੋ ਘੰਟੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ| ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੰਗੀਤ ਹੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ
ਸਰਦੂਲ ਸਿਕੰਦਰ

ਸਰਦੂਲ ਸਿਕੰਦਰ (25 ਜਨਵਰੀ 1961 - 24 ਫਰਵਰੀ 2021) ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖੇੜੀ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ| ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਐਲਬਮ, "ਰੋਡਵੇਜ਼ ਦੀ ਲਾਰੀ" ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ 1980 ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ।

ਸਰਦੁਲ ਸਕੰਦਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਾਗਰ ਮਸਤਾਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਬਲਾ ਮਾਸਟਰ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਬਲਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਜਦਾ ਸੀ। ਸਰਦੁਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਸਰਦੂਲ ਸੀ,ਇਹ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਗਮਦੂਰ ਸਿੰਘ ਗਮਦੂਰ ਅਤੇ ਭਰਭੂਰ ਸਿੰਘ ਭਰਭੂਰ ਲਗ ਭਗ 1976, 77 ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਪੋ੍ਗਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ! ਖਾਸ ਤੌਰ ਪਰ ਫਤਿਹ ਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲੇ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਇਕਠ ਹੁੰਦਾ ਸੀ! ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਚਾਦਰ-ਕੁੜਤੇ ਅਤੇ ਸ਼ਮਲੇ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਨਾਲ ਉਸਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਲੋਂ ਖੂਬ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਡਿਸਕੋਗਰਾਫੀ

*2014 ਮੂਨਜ ਇਨ ਦ ਸਕਾਈ (ਮੂਵੀ ਬਾਕਸ/ਟੀ ਸੀਰੀਜ਼)
*2012 ਐਂਟਰਾਂਸ (ਮੂਵੀ ਬਾਕਸ/ਮਿਊਜਿਕ ਵੇਵਜ਼/ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ)
* 2010 ਕੁੜੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦੀ ਹੋਇਆ ਨੀ ਸੋਹਣੀਏ (ਮੂਵੀ ਬਾਕਸ / ਪਲੈਨਿਟ ਰਿਕਾਰਡਜ/ ਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ)
* 2009 ਇੱਕ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ ਇੱਕ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ (ਕਮੇਲੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ)
* 2006 ਓਸ ਕੁੜੀ ਨੇ
* 2002 ਹੈਇਆ ਹੋ (ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼)
* 2001 ਹੇ ਹੋ! (ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼)
*2001 ਹਿਟਸ ਆਫ਼ ਸਰਦੂਲ: ਨੂਰੀ Vol. 1 (Royal)
*1998 ਸਰਦੂਲ ਆਨ ਏ ਡਾਂਸ ਟਿਪ (ਡੀ.ਐਮ. ਸੀ)
* 1996ਨਖਰਾ ਜਨਾਬ ਦਾ (ਸਾਗਾ)
* 1996ਗੱਲ ਸੁਣ (ਸੋਨੀ ਸੰਗੀਤ)
* 1994ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦਿਲ ਮੰਗਦੀ (ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼)
* 1994 ਤੋਰ ਪੰਜਾਬਣ ਦੀ (ਸਾਗਾ)
* 1993 ਗਿਧੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਚਣਾ (ਏਸ਼ਿਆਈ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ)
* 1993 ਡਾਂਸ ਵਿਦ ... ਸਰਦੂਲ ਸਿਕੰਦਰ
* 1993 ਜੁਗ ਜੁਗ ਜਿਉਂਣ ਭਾਬੀਆਂ (ਸਾਗਾ)
* 1992 ਨਚਣਾ ਸਖਤ ਮਨ੍ਹਾ ਹੈ (ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼)
* 1992 ਮੁੰਡੇ ਪੱਟੇ ਗਏ
* 1991 ਸਾਰੀ ਰੰਗ ਨੰਬਰ (ਸੰਗੀਤ ਬੈਂਕ)
* 1991 ਡੋਲੀ ਮੇਰੀ ਮਾਸ਼ੂਕ ਦੀ (ਸਾਗਾ)
* 1991 ਹੁਸਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕੋ (ਸੰਗੀਤ ਬੈਂਕ)
* 1991 ਰੋਡਵੇਜ਼ ਦੀ ਲਾਰੀ
* 1990 ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਹਿ ਗਈ (ਵੀਆਈਪੀ ਰਿਕਾਰਡ ਉਤਪਾਦਕ)
* 1990 ਯਾਰੀ ਪਰਦੇਸੀਆਂ ਦੀ (ਸੰਗੀਤ ਬਕ / Smitsun ਡਿਸਟੀਬਿਊਟਰ ਲਿਮਟਿਡ)
*1990 ਜ਼ਰਾ ਹੱਸ ਕੇ ਵਿਖਾ (ਸਾਗਾ)
* 1989 ਆਜਾ ਸੋਹਣੀਏ (ਸੁਰੀਲਾ ਸੰਗੀਤ)
* 1989 ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਦੇਈਂ ਨਾ ਰੱਬਾ (ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼)
* 1989 ਰੀਲਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ (ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ. ਕਾਲਜ)
* 1989 ਗਿਧਾ ਬੀਟ: ਭਾਬੀਏ ਗਿਧੇ ਵਿੱਚ ਨਚ ਲੈਣ ਦੇ (Sonotone)
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ

ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਂ (25 ਸਤੰਬਰ 1955 – 8 ਅਪਰੈਲ 2007) ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਸੈਮੀ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਅਸਦ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। 8 ਅਪਰੈਲ 2007 ਨੂੰ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬੇਵਕਤੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ

ਬਾਬਾ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ (1710-1740) ਜੋ ਕਿ ਪਿੰਡ ਮੀਰਾਂਕੋਟ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭੰਗੂ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਆਪਸ 'ਚ ਭੂਆ ਤੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਜੁਲਮ ਤੇ ਮਨਮਾਨੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਲਾਹ ਕੇ ਬਦਲਾ ਲਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਸਨ।
ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ

17ਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਜਦੋਂ ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਪਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਮਾਰੂਥਲਾਂ, ਬੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਟਿਕਾਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੰਨ 1740 ਵਿੱਚ ਜਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੇ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਜੰਡਿਆਲੇ ਦਾ ਚੌਧਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਨ 1740 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਅੰਦਰ ਮਨਮਾਨੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਆਪਣੀ ਹੈਂਕੜ ਅਤੇ ਜਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮੱਸੇ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਦੌਰ ਚਲਾਏ ਤੇ ਕੰਜਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਚ ਨਚਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਲੂੰਧਰੇ ਗਏ ਮੱਸੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਪਿੰਡ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੀ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢਿਆ ਤੇ ਨੇਜ਼ੇ ਤੇ ਟੰਗ ਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਬੀਕਾਨੇਰ ਲੈ ਗਏ ਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਹਿਬ ਨੂੰ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ।
ਸ਼ਹੀਦੀ

ਬਾਬਾ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਲਾਹੌਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦੀ ਮੌਤ ਬਦਲੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ 1745 ਵਿੱਚ ਚਰਖੜੀ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ
ਵਿਸ਼ਵ ਓਜ਼ੋਨ ਦਿਵਸ

ਵਿਸ਼ਵ ਓਜ਼ੋਨ ਦਿਵਸ ਹਰ ਸਾਲ 16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ ਅਜਿਹੀ ਪਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚੋਂ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਲਟਰਾ ਬੈਂਗਣੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੀਡੀਅਮ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਪੈਰਾਬੈਂਗਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚੋਂ 97-99 ਫੀਸਦੀ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਸਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਕਲੋਰੋਫਲੋਰੋਕਾਰਬਨ, ਹਾਈਡਰੋਕਲੋਰੋਕਾਰਬਨ, ਰੈਫਰੀਜਰੈਂਟਸ, ਇਨਸੁਲੇਟਿੰਗ ਫੋਮਜ ਅਤੇ ਸਾਲਵੈਂਟ ਆਦਿ ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸ਼ਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।| ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ |
ਯੋਗਦਾਨ

#ਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੰਪਰੈਸ਼ਰ, ਘਾਹ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰੋ |
#ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਦਲਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ |
#ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਦਲਵੇਂ ਸਾਧਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਸ, ਸਾਈਕਲ ਜਾਂ ਪੈਦਲ |
#ਹੀਟਰ ਜਾਂ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰੋ |
#ਊਰਜਾ ਬੱਚਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਲਬ ਖਰੀਦੋ |
ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰੀਏ

#ਊਰਜਾ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰੋ-ਉਪਕਰਨ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਬੰਦ ਕਰੋ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋ |
#ਕਾਗਜ਼, ਪਲਾਸਟਿਕ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਬੋਤਲ, ਕਾਰਡਬੋਰਡ ਅਤੇ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਕੇਨ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ|
#ਪੁਰਾਣੀ ਲੱਕੜੀ ਬਾਲਣ ਵਾਲਾ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਈ. ਪੀ. ਏ.-ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਮਾਡਲ ਨਾਲ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ |
#ਪੌਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਜਿਹੇ ਹੋਣ ਜੋ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛਾਂ ਪਰ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ |
#ਗਰੀਨ ਬਿਜਲੀ ਖਰੀਦੋ-ਜਿਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਜਾਂ ਜ਼ੀਰੋ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸਹੂਲਤ ਉੱਤੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ |
#ਸੋਲਰ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ |
#ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਕੋਸੇ ਜਾਂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਵੋ ਨਾ ਕਿ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ |
#ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੀਟਰ ਦਾ ਥਰਮੋਸਟੇਟ 120 ਡਿਗਰੀ ਐਫ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ |
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਸ਼ੌਕਤ ਸਿਦੀਕੀ

ਸ਼ੌਕਤ ਸਿਦੀਕੀ (20 ਮਾਰਚ 1923 – 18 ਦਸੰਬਰ 2006) ਉਰਦੂ ਦੇ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਨ।
ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ

ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ 1946 ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ 1950 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਆ ਗਏ। ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ 1952 ਵਿੱਚ ਸੁਰਈਆ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਉਰਦੂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਨਾਮਵਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਸਪਤਾਹਿਕ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਰਹੇ।
ਸਾਹਿਤਕਾਰੀ

ਨਾਵਲ

* ਖ਼ੁਦਾ ਕੀ ਬਸਤੀ
* ਕਮੀਨਗਾਹ (1956)
*ਜੰਗਲੂਸ (1988)
*ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀ (1990)
ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

*ਤੀਸਰਾ ਆਦਮੀ (1952)
*ਅੰਧੇਰੇ ਦਰ ਅੰਧੇਰੇ (1955)
*ਰਾਤੋਂ ਕਾ ਸ਼ਹਰ (1956)
* ਕੀਮੀਆਗਰ (1984)
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* Geschicht iwwer säi Patios

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਆਲੋਕ ਧਨਵਾ

ਆਲੋਕ ਧਨਵਾ (ਜਨਮ 1948) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਡੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ।
ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ

ਆਲੋਕ ਧਨਵਾ ਦਾ ਜਨਮ 1948 ਵਿੱਚ ਮੁੰਗੇਰ (ਬਿਹਾਰ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ - ਦੁਨੀਆ ਰੋਜ ਬਣਦੀ ਹੈ। 'ਜਨਤਾ ਦਾ ਆਦਮੀ’, ’ਗੋਲੀ ਦਾਗੋ ਪੋਸਟਰ’, ’ਕੱਪੜੇ ਕੇ ਜੂੱਤੇ’ ਅਤੇ ’ਬਰੂਨੋਂ ਕੀ ਬੇਟੀਆਂ’ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਸਨਮਾਨ, ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਸਨਮਾਨ, ਫਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਸਨਮਾਨ, ਗਿਰਿਜਾ ਕੁਮਾਰ ਮਾਥੁਰ ਸਨਮਾਨ, ਭਵਾਨੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼੍ਰਾ ਸਿਮਰਤੀ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਪਟਨਾ ਨਿਵਾਸੀ ਆਲੋਕ ਧਨਵਾ ਅੱਜਕੱਲ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੰਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਰਧਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਮੈਥਿਲੀਸ਼ਰਣ ਗੁਪਤ

ਮੈਥਿਲੀਸ਼ਰਣ ਗੁਪਤ (मैथिलीशरण गुप्त) (3 ਅਗਸਤ 1886 – 12 ਦਿਸੰਬਰ 1964) ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਵੀ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੀ ਪੰ. ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਵੇਦੀ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਖੜੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਉਸਾਰਨ ਵਿੱਚ ਅਣਥੱਕ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਜਭਾਸ਼ਾ ਵਰਗੀ ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਵੇਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਗਟਾ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ। ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ (ਉਦੋਂ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ) ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਭਾਰਤ-ਭਾਰਤੀ (1912), ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਵੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1886
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1964
ਡਾ. ਨਗੇਂਦਰ

ਡਾ. ਨਗੇਂਦਰ (ਜਨਮ: 9 ਮਾਰਚ 1915, ਮੌਤ: 27 ਅਕਤੂਬਰ 1999) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਧੁਨਿਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨੀਕਰਨ, ਉਦਾਤ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪਸਾਰ ਦਿੱਤੇ।
ਜੀਵਨੀ

ਨਗੇਂਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਮਾਰਚ 1915 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅਤਰੌਲੀ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜੇਂਦਰ ਸੀ। ਉਹ ਅਜੇ 9 ਸਾਲ ਦੇ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੂਪ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਮੈਟਰਿਕ ਦੀ ਪੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 1936 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਕਾਮਰਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਏ। ਨਾਲ ਹੀ 1937 ਵਿੱਚ ਨਾਗਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਡੀ ਲਿਟ ਵੀ ਕਰ ਲਈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ

ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਵੇਦੀ (1864–1938) ਉਘਾ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦਿਵੇਦੀ ਜੁੱਗ (1893–1918) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਜੁੱਗ ਨੂੰ ਭਾਰਤੇਂਦੂ ਜੁੱਗ (1868–1893) ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਤੀਜਾ ਜੁੱਗ ਛਾਇਆਵਾਦ ਜੁੱਗ (1918–1937) ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵਾਲਾ ਵਰਤਮਾਨ ਜੁੱਗ (1937–ਹੁਣ ਤੱਕ)।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1864
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਮਾਸਟਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ

ਮਾਸਟਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਧੂਤ (1902 - 1997) ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ, ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਬਾਨੀ ਲੀਡਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੋਹਰੀ ਆਗੂ ਸਨ।
।
ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕਾਮਰੇਡ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਧੂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

*Agrarian Scene in British Punjab (Volume1)
*Agrarian Scene in British Punjab (Volume 2)
*Agricultural Workers' Struggle in Punjab
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1902
ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਜੀਤ

ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਜੀਤ (23 ਮਾਰਚ 1916 – 1 ਅਗਸਤ 2008) ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸੀ) ਯਾਨੀ ਸੀ ਪੀ ਐਮ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ 1992 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਜਨਰਲ ਸੈਕਟਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਹ 1964 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ।
ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਾ

ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਮਾਰਚ 1916 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਰੋਪੋਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ: ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਮੰਨਣ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1929 ਵਿੱਚ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜ਼ਮੀਨ ਗਹਿਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ।

1930 ਵਿੱਚ ਕਾਮਰੇਡ ਸੁਰਜੀਤ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਾਬਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਤੇ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡੀਅਨ ਆਏ ਤਾਂ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕਢਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੁਰਜੀਤ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਜਲੰਧਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ। ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਮੈਟਰਿਕ ਕਰ ਗਏ।

1932 ਵਿੱਚ ਸੁਰਜੀਤ ਨੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਅਨ ਜੈਕ ਫਾੜ ਕੇ ਤਿਰੰਗਾ ਝੰਡਾ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਜੱਜ ਵਲੋਂ ਨਾਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾ ਨਾਂ ਲੰਡਨ ਤੋੜ ਸਿੰਘ ਦੱਸਿਆ। ਜੱਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ, "ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਲ" ਤੇ ਖਿਝ ਕੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਜ਼ਾ ਵਧਾ ਕੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੋਰਸਟਲ ਜੇਲ੍ਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਜੇਲ ਸਿਆਸੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸਕੂਲ ਬਣ ਗਈ।

1936 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। 1938 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀ ਚੁਣੇ ਗਏ।

ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰਜੀਤ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਈ ਐਮ ਐਸ ਨਬੂੰਦਰੀਪਦ, ਪੀ ਸੀ ਜੋਸ਼ੀ, ਐਸ ਏ ਡਾਂਗੇ, ਬੀ ਟੀ ਰਣਦੀਵੇ, ਏ ਕੇ ਗੋਪਾਲਨ, ਅਜੈ ਘੋਸ਼, ਪੀ ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ, ਪੀ ਸੁੰਦਰਈਆ, ਕਾਮਰੇਡ ਵਾਸੂਪਨਈਆ, ਜਿਓਤੀ ਬਸੂ, ਪਰਮੋਦ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ, ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ, ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਰ ਮੁਖਰਜੀ ਵਰਗੇ ਸਿਰਕੱਢ ਲੀਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ (23 ਫਰਵਰੀ 1881 - 15 ਅਗਸਤ 1947) ਭਾਰਤ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਾਚਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ' ਦੀ ਲਹਿਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਭਾਰਤੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਿਆ। ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨੈਪਲਜ਼ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿਚਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸਨ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਫਰਵਰੀ 1881 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਾਰਲੀ ਤੋਂ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਸਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ‘ਜ਼ਿੰਦਾ ਦਫ਼ਨ’ (Buried Alive) ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।ਉਸਨੇ ਸਾਈਂਡਸ ਐਂਗਲੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਕੂਲ ਜੱਲ੍ਹਧਰ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਲਾਅ ਕਾਲਜ, ਬਰੇਲੀ (ਯੂ.ਪੀ.) ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਬੜੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਕੰਮ
ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ਼ ਜੱਟਾ

21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1907 ਨੂੰ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਜਲਸੇ ਦੌਰਾਨ ‘ਝੰਗ ਸਿਆਲ’ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ‘ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ਼ ਓ ਜੱਟਾ’ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹੀ।ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ।ਇਹ ਜਲਸਾ ਆਬਦਕਾਰੀ ਬਿੱਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਬਿੱਲ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਚਲੀ ਜਾਣੀ ਸੀ ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਮੁਜ਼ਾਰੇ ਬਣ ਜਾਣੇ ਸਨ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਬਿੱਲ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਿਰੋਧ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।1907 ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਇਸ ਸੁਹਿਰਦ ਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੱਥ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਾਹਿਤ ਛਪਵਾ ਕੇ ਕਈ ਪੈਂਫ਼ਲਿਟ ਲਟ ਵੰਡੇ ।ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੈਫਲਟ ਸਨ

# ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ
# ਜਲਾਵਤਨੀ I II III
# ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ
# ਉੰਗਲੀ ਪਕੜ ਕੇ ਪੌਂਚਾ ਪਕੜ
# ਹੱਕ
# 1857 ਦਾ ਗਦਰ
# ਮਹਿਬੂਬੇ ਵਤਨ ( ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਹੈ)
# ਦੇਸੀ ਫ਼ੌਜ ਤੇ ਜ਼ਫਰ ਫੌਜ
# ਡਿਵਾਈਡ ਐਂਡ ਕੋਕਰ


ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਇੱਕ ਵਕਤੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ । ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ’ ਦਾ ਉਪ ਸੰਪਾਦਕ ਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ’ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ।

3 ਜੂਨ 1907 ਨੂੰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿਦਰੋਹੀ ਭਾਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਕੇ ਮਾਂਡਲੇ ( ਬਰਮਾ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।ਪਰ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਖ਼ਦਸ਼ੇ ਕਾਰਨ 18 ਨਵੰਬਰ 1907 ਨੂੰ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਹੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤੇ ਗਏ।ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ "ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ ਲਹਿਰ" ਦਾ ਨਾਇਕ ਸੀ। 1907 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਬਰਮਾ ਦੀ ਮੰਡਾਲੇ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇਰਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਅੰਬਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1909 ਤੋਂ ਉਥੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਲੇਠਾ, ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ, ਠਾਕੁਰ ਦਾਸ ਧੂਰੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।। 1910 ਤਕ, ਇਹਨਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਹਯਾਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਖੁਫੀਆ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨੇ ਤਾੜ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1881
ਵੇਂਡੀ ਡਾਨੀਗਰ

ਵੇਂਡੀ ਡਾਨੀਗਰ ਓ'ਫ਼ਲਾਹੇਰਟੀ (ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ 1940) ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦ ਹਿੰਦੂਜ਼: ਐਨ ਆਲਟਰਨੇਟਿਵ ਹਿਸਟਰੀ' ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਵਾਪਸ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਪੈਂਗਵਿਨ ਇੰਡੀਆ ਬੁਕਸ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਵਲੋਂ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧੇਰੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ। ਪੈਂਗਵਿਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕੀਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਕਦਮ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। ਵੇਂਡੀ ਡਾਨੀਗਰ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਵਿਸ਼ਵ ਜਲ ਨਿਰੀਖਣ ਦਿਵਸ

ਵਿਸ਼ਵ ਜਲ ਨਿਰੀਖਣ ਦਿਵਸ 18 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ਸੰਬੰਧੀ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਦੀ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇਸ ਦਿਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੰਤਵ

ਇਸ ਅਣਮੋਲ ਦਾਤ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਲਈ 'ਅਮਰੀਕਨ ਕਲੀਨ ਵਾਟਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ' ਨੇ ਸੰਨ 2003 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਜਲ ਨਿਰੀਖਣ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਭਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਅਟੁੱਟ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ | ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਗੰਧਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਫ਼ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਤਕ ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਸਕੇਗਾ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇਹ ਨਿਆਮਤ ਕਾਇਮ ਰਹੇ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਣੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਡੱਡੂ

ਡੱਡੂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜੀਵ ਹੈ ਜੋ ਜਲ ਅਤੇ ਥਲ ਦੋਨਾਂ ਤੇ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡੱਡੂਆਂ ਦੀਆਂ 2600 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਝੀਲਾਂ, ਦਲਦਲ, ਚਟਾਨਾਂ, ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਆਦਿ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 9 ਤੋਂ 11 ਸੈਂ: ਮੀ: ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜੋ ਡੱਡੂ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ 40 ਸੈਂ: ਮੀ: ਤੱਕ ਲੰਬੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਟਰ-ਟਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਿਰਫ ਨਰ ਡੱਡੂ ਹੀ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 6 ਸਾਲ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਮਾਲਕ ਡੱਡੂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਤੋਂ 30 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਛਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੌੜ ਵੀ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ

#ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਡੱਡੂਆਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
#ਜਿਹੜੇ ਡੱਡੂ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਦੁਰਗੰਧ ਭਰਿਆ ਲੇਸਦਾਰ ਪਦਾਰਥ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।
#ਵੱਡੇ ਡੱਡੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਢਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
#ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਡੱਡੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਸਰੀਰ ਘਸਮੈਲਾ ਅਤੇ ਪੇਟ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਫੈਲਾਅ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
#ਤੈਰਨ ਸਮੇਂ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝਿੱਲੀਦਾਰ ਪੈਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਜਨਣ

ਕੁਝ ਡੱਡੂ ਪ੍ਰਜਨਣ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਬੁਲਬੁਲਿਆਂ ਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਉਸਾਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਡੇ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਹਵਾ ਤੇ ਲੇਸਦਾਰ ਪਦਾਰਥ ਛੱਡਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬੁਲਬੁਲਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਝੱਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਝੱਗ ਤੈਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਚਿਪਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਜੀਵ ਆਂਡੇ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਂਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਆ ਕੇ ਇਸ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੁਲਬੁਲਿਆਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਉਸਾਰਨ ਵਾਲੀ ਡੱਡੂ ਜਾਤੀ ਵੀ ਆਂਡੇ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੇਸਦਾਰ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰਿੜਕੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਂਡਿਆਂ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਝੱਗ ਦੀ ਤਹਿ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਝੱਗ ਇੱਕ ਗੇਂਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਾਦਾ ਡੱਡੂ ਇਸ ਗੇਂਦ ਨੁਮਾ ਝੱਗ ਨੂੰ ਦੋ ਟਾਹਣੀਆਂ ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਬੁਲਬੁਲੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਬੁਲਬੁਲਿਆਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੀ ਜੀਵ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥਲੀ ਜਿਵ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ