JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
दाँहा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, कालिकोट जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५०८४ रहेको थियो जसमध्ये २५०२ पुरुष र २५८२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८४९ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल खाँडाचक्र नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३ वडाहरू खाँडाचक्र नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने ४-७ वडाहरू वडा नम्बर ६ र ८-९ वडाहरू वडा नम्बर ७ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:कालिकोट जिल्लाका ठाउँहरू
जनवरी

जुली र ग्रेगोरी पात्रोमा वर्षको पहिलो महिना हो र लम्बाई ३१ दिन हुने सात महिनाहरूमध्ये पहिलो महिना हो। यस महिनाको पहिलो दिनलाई नयाँ वर्षको दिन भनिन्छ। यो, औसतमा, उत्तरी गोलार्ध (जहाँ यो जाडोको दोस्रो महिना हो) भित्र वर्षको सबैभन्दा चिसो महिना हो र दक्षिणी गोलार्ध (जहाँ यो गर्मीको दोस्रो महिना हो) भित्र वर्षको सबैभन्दा न्यानो महिना हो। दक्षिणी गोलार्धमा, जनवरी उत्तरी गोलार्धमा जुलाईको मौसमी समकक्ष हो।

यस महिनामा प्राचीन रोमी रीतिरिवाजहरूमा जनवरी १ मा मनाइने सेर्भुला र जुभेनालिया, जनवरी ९ मा मनाइने तीन एगोनालियामध्ये एक र जनवरी ११ मनाइने कार्मेन्टालिया समावेश छन्। यी मितिहरू आधुनिक ग्रेगोरी पात्रोसँग मेल खाँदैनन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*०१
चरा

चरा वा पक्षी (एभ्स) जन्तु जगतको एक प्राणी समूह हो । चरा समूहमा पर्ने प्राणीहरूको पहिचान प्राणीको प्वाँख,चोंच र पखेटाबाट गर्न सकिन्छ ।यिनीहरूको डुंगाको आकारको शरिर र पुच्छरले यिनीहरूलाई उड्नमा मद्दत पर्याउँछ। विश्वभरमा चराका धेरै प्रजातिहरू छन् । कतिपय प्रजातिहरू त अझै खोजविनबाटै बञ्चित छन्। नेपालमा ८८६ प्रजातिका चराहरू पाइन्छन् ।हरेक चराको आफ्नै आफ्नै विषेशता हुन्छ।
केही प्रचलित चराहरूका नाम

हाम्रो देश नेपालमा पाइने केही प्रचलित चराहरू यस प्रकार रहेका छन्।

* डाँफे
* काँडे भ्याकुर
* काग
* काठ फोरुवा
* कालिज
* कुखुरा
* कोइली
* कोकले
* गिद्ध
* चमेरो
* चिबे
* चिल
* च्याखुरा
* ढुकुर
* तित्रा
* परेवा
* प्याउँरा
* फिस्टो
* बकुल्लो
* बट्टाई
* बाज
* मयूर
* मुनाल
* मैनाचरी
* लाटोकोसेरो
* लामपुच्छ्रे चरा
* सारस
* सुगा
* हलेसो
* हाँस
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:चराहरू
काँकडभिट्टा

काँकडभिट्टा झापा जिल्लाको एउटा महत्त्वपूर्ण व्यापारिक नाका हो। यो नाकाबाट मेचीपूल तरेपछि भारतको पानीट्याङ्की पुगिन्छ। बङ्गलादेशसंग हुने नेपालको व्यापारको अधिकांश पारवाहन यसै नाकाबाट चल्ने गर्दछ। काँकडभिट्टा बस पार्कबाट नेपालका प्रमुख स्थानका लागि बस पाउन सकिन्छ। यहाँबाट २२ किलोमोटरमा भद्रपुर विमानस्थल (चन्द्रगढी विमानस्थल) रहेको छ भने त्यसै गरि २१ किलोमिटरमा भारतको बागडोगरा विमानस्थल रहेको छ। यस सहरको केन्द्रमा रहेको देवकोटा पार्क हेर्न लायकको छ। त्यसै गरी एसियन हाईवेले यस सहरको शोभा अझ बडाएको छ। यो हाल मेचीनगर नगरपालिकामा पर्दछ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:झापा जिल्लाका ठाउँहरू
श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू
चमेरो

चमेरो एक स्तनधारी जीव हो। यो 'काइरोप्टेरस' समूहमा पर्दछ। कोइरोप्टेरस ग्रीस भाषाबाट व्युत्पत्ति भएर आएको शब्द हो। जसको अर्थ हुन्छ Hand Wings अर्थात् हातजस्तो पखेटा भन्ने हुन्छ । चमेरोको तीखो कोणाकारका पखेटाहरू हुन्छन्। यी पखेटाहरू झण्डै झण्डै मानिसको हात र पाखुरासँगै मिल्दाजुल्दा हुन्छन्। चमेरो एक यस्तो जीव हो, जो स्तनधारी भइकन आकाशमा उड्न सक्तछ। त्यसो त अन्य स्तनधारी जीवहरू जस्तै लोखर्के, बाँदर आदिजस्ता जीवहरू पनि एक ठाउँबाट अर्को ठाउँ उडेर पुगेको हामी देख्दछौँ तर तिनीहरूको उड्ने गति वा क्षमता सीमित क्षेत्रमा मात्र हुन्छ। जबकि चमेरो खुला आकाशमा स्वतन्त्र रूपमै विचरण गर्न सक्तछ। चमेरोको शारीरिक बनावटबारे भन्नुपर्दा यसको आकार चङ्गा जस्तै देखिन्छ। त्यसले गर्दा पनि यसलाई आकाशमा सजिलैसँग उड्न मद्दत पुग्दछ।
चमेरोका प्रजातिहरू

विश्वमा झण्डै एघार सय प्रजातिका चमेराहरू पाइन्छन्। यिनलाई दुई प्रकारका चमेराहरूमा वर्गीकरण गरिएको छ। एउटा मांसाहारी चमेरो र अर्को फलाहारी चमेरो। मांसाहारी चमेरो कीरा, फट्याङ्ग्राहरू मात्र खाएर जीवन निर्वाह गर्दछ भने फलाहारी चमेरो चाहिँ फलफूल खाएर जीवन निर्वाह गर्दछ। आकारमा मांसाहारीको तुलनामा फलाहारी चमेरो अलिक ठूलो हुन्छन्। प्रतिशतको आधारमा भन्नुपर्दा मांसाहारी चमेरोको सङख्या ७० प्रतिशत रहेको छ भने बाँकी ३० प्रतिशत मात्र फलाहारी चमेरा हुन्छन्।
चमेराहरू विभिन्न आकार र रङहरू पाइन्छन्। विशेषगरी यिनीहरू कालो र खैरो रङका हुन्छ तर केही चमेराहरू भने पहेंलो चम्किलो रङका, केही चाँदी रङका, केही सुन्तला रङका र केही सेतो अनि खैरो रङका पनि हुन्छन्। यसका साथै केही चमेराहरूको शरीर वा पखेटामा थोप्ला-थोप्ला बुट्टा र धर्साहरू पनि रहेको पाइन्छ।
चमेराहरू विशेषगरी रूख र बाँसका झ्याङहरूमा टाउको तल गरी झुण्डिएर बस्ने गर्दछन्। चेप्टो परेको टाउको भएको यो जीव रातको समयमा बढी सक्रिय रहन्छ। चमेरा जातिमा Giant Golden-crowned Flying-fox नाम गरेको एउटा चमेरो हुन्छ जसको पखेटा नै झण्डै दुई मिटर लामो हुन्छ। यो विश्वकै सबैभन्दा ठूलो चमेरो मानिन्छ। त्यसैगरी 'बम्ल्बेबी ब्याट' नाम गरेको चमेरो विश्वकै सबैभन्दा सानो चमेरो मानिन्छ। यस किसिमको सानो चमेरो दक्षिण र दक्षिणपूर्वी एसियामा बढी मात्रामा पाइन्छन्। यो चमेरो यति सानो हुन्छ कि यसको पखेटालाई पट्याएर एउटा सानो सलाईको बट्टामा मजाले अटाउन सकिन्छ।

चमेराहरू पर्यावरण र जैविक विविधताको दृष्टिकोणले उपयोगी जीव मानिएका छन्। खासगरी फलाहारी चमेराहरूले वनजङ्गल जोगाउन र बिउविजन परागसेचन गरेर फूलहरूको फर्टिलाईज गर्न समेत मद्दत गर्दछ। त्यसैगरी मांसाहारी चमेराहरूले पनि मानिस र विभिन्न अन्नबालिका लागि हानिकारक मानिने कीराहरूलाई खाएर अथवा मारेर मद्दत पुर्‍याइरहेको हुन्छ।
तस्विर


चमेरो.jpg
Big-eared-townsend-fledermaus.jpg
Haeckel Chiroptera.jpg
Myotis myotis, nursery roost.jpg
Golden crowned fruit bat.jpg
Pipistrellus pipistrellus baby.jpg
Myotis-myotis-skeleton.jpg
File:Bird Nest2.jpg|thumb|चमेरोको गुँड

सन्दर्भ सामग्री
बाह्य कडीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:नेपालमा पाइने स्तनधारीहरू
परेवा

घरेलु परेवा ( Columba livia domestica or Columba livia forma domestica ) परेवाको एक उप-प्रजाति हो जुन रक परेवा र रक ढुकुरबाट उत्पन्न भएको हो। ढुङ्गा परेवा संसारको सबैभन्दा पुरानो घरपालुवा चरा मध्ये एक हो । परेवाको घरपालन ५,००० वर्षभन्दा पहिले मेसोपोटामियन क्यूनिफॉर्म ट्याब्लेटहरूमा उल्लेख गरिएको छ, जस्तै इजिप्टियन चित्रलिपिहरूमा पनि । परेवाहरू सम्भवतः कम्तिमा ३०००-५००० वर्ष पहिले भूमध्यसागरमा घरपालुवा गरिएको थियो , र खानाको स्रोतको रूपमा पहिले पनि घरपालुवा गरिएको हुन सक्छ। नयाँ अनुसन्धानले यी परेवाहरूको घरपालन १०,००० वर्ष पहिलेदेखि नै सुरु भएको देखाउँछ।

परेवाहरू खाना, घरपालुवा जनावर, पवित्र जनावर र सन्देशवाहकको रूपमा मानिसहरूका लागि ऐतिहासिक महत्त्वका छन्। घर फर्कने क्षमताको कारण, परेवाहरू सन्देशहरू पुर्‍याउन प्रयोग गरिएको छ, विश्वयुद्धको समयमा पनि । यसको बावजुद, शहरी परेवाहरू, जसलाई कुनै कारणले जंगली चरा मानिन्छ, सामान्यतया कीराको रूपमा हेरिन्छ, मुख्यतया तिनीहरूको दिसाको कारणले। यी जंगली परेवाहरूलाई संसारका धेरै भागहरूमा आक्रमणकारी मानिन्छ यद्यपि तिनीहरूले जंगली चराहरूको जनसंख्यामा सकारात्मक प्रभाव पार्छन्, शिकारी चराहरूको लागि एक महत्त्वपूर्ण शिकार प्रजातिको रूपमा सेवा गर्छन्।
घरपालनको इतिहास

परेवाहरूको बथानको लामो इतिहास भए तापनि, तिनीहरूको प्रारम्भिक घरपालनको विशिष्टताहरूको बारेमा थोरै मात्र थाहा छ। घरेलु परेवाको पुर्खा सी. लिभियाको कुन उप-प्रजाति थियो, ठ्याक्कै कहिले, कति पटक, कहाँ र कसरी तिनीहरूलाई घरपालुवा बनाइएको थियो, र तिनीहरू कसरी फैलिएका थिए भन्ने कुरा अज्ञात छ। तिनीहरूको कमजोर हड्डी र जंगली चराहरूसँग मिल्दोजुल्दो भएकोले, जीवाश्म रेकर्ड तिनीहरूको अध्ययन गर्न पर्याप्त छैन। यसरी धेरैजसो ज्ञात कुराहरू लिखित विवरणहरूबाट आउँछन्, जसले लगभग निश्चित रूपमा घरपालनको प्रारम्भिक चरणहरूलाई समेट्दैन।

परेवाको सबैभन्दा पुरानो रेकर्ड गरिएको उल्लेख लगभग ५,००० वर्ष पहिले मेसोपोटामियाबाट आएको हो। क्यापाडोसियाको पिजन उपत्यकामा चट्टानका संरचनाहरू छन् जुन प्राचीन परेवा घरहरूमा कुँदिएका थिए। प्राचीन इजिप्टियनहरूले ती धेरै मात्रामा राख्थे, र धार्मिक उद्देश्यका लागि एक पटकमा हजारौं बलिदान गर्थे। अकबर महानले हजारौं परेवाहरूको बथान लिएर यात्रा गरे।

यी घरपालुवा परेवाहरूलाई युरोपेली उपनिवेशवादीहरूले खानाको सुविधाजनक स्रोत र सन्देशवाहकको रूपमा अमेरिकामा परिचय गराएका थिए। १८ औं शताब्दीतिर, फेन्सी परेवाहरूमा युरोपेली चासो सुरु भयो, र त्यहाँका प्रजनकहरूले परेवाहरूको विविधतालाई धेरै विस्तार गरे, मध्य पूर्व र दक्षिण एशियाबाट चराहरू आयात गरे र नयाँ परेवाहरू सिर्जना गर्न विभिन्न जातीहरुलाई संभोग गराए।

घरेलु र जंगली परेवाहरूले जंगली ढुङ्गा ढुकुरहरूसँग व्यापक रूपमा मिलन गरेको हुनाले, आनुवंशिक रूपमा शुद्ध जंगली प्रकारका परेवाहरू अब अवस्थित नहुन सक्छन्, वा लगभग लोप भइसकेका हुन सक्छन्। यो निरन्तर मिश्रणले परेवाहरूको वास्तविक उत्पत्तिलाई अझ धमिलो पार्छ।
चित्र दीर्घा


File:घरपालुवा परेवा.jpg|घरपालुवा परेवा
File:घरपालुवा परेवा एक दृष्य.jpg|घरपालुवा परेवा एक दृष्य
File:A white pigeon 1.jpg|घरपालुवा परेवा

सन्दर्भ सूची
बाह्य कडीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:चराहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
मैनाचरी

मैनाचरी नेपालमा पाइने एक किसिमको पंक्षी हो । नेपालको केहि स्थानहरुमा मैनाचरी लाइ रुपी र केहि स्थानमा डाङग्रे भनेर चिनिन्छ यसलाई सानैदेखि पालेर बोल्न सिकाएमा केही शब्द नक्कल गरी बोल्न सक्दछ । मानिसको झैँ बोली निकाल्न सक्ने पहेलो चुच्चो र खुट्टा भएको कालो रङको यो चरा सानो हुन्छ । मधुर बोली भएको हुनाले मैनालाई मानिसले पालेका हुन्छन् ।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:चराहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
मुनाल

मुनाल नेपालमा पाइने एक किसिमको चरा हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा क्रिम्सन हर्न्ड फिजान्ट (Crimson Horned Pheasant) भनिन्छ। यसको वैज्ञानिक नाम (Tragopan satyra) हो। मुनाल डाँफेसङ्ग मिल्दोजुल्दो चरा हो र डाफेँ पाईने जङ्गलहरूमा बस्छन्। मुनाल पनि डाँफे जस्तै सुन्दर र रङ्गीगन हुन्छ। यो चरा नेपाल लगायत ,भुटान, भारतको उत्तराखण्ड र चीनको दक्षिणी तथा दक्षिणपूर्व तीब्बतको हिमाली क्षेत्रहरूमा पनि पाइन्छ। वसन्त,वर्षा र ग्रीष्म ऋतुमा मुनाल २४००-४२०० मि को उचाइमा बस्छन् भने जाडो कालमा १८००मि को उचाइसम्म झर्छन्। चीनमा मुनाललाई 红胸角雉 (Hóng xiōng jiǎo zhì) (अनुवाद: रातो छाती र सिङ्ग भएको चरो) भनेर चिनिन्छ र भारतको उत्तराखण्डमा लूंगी भनिन्छ।
सङ्क्षिप्त विवरण

thumb|पोथी मुनाल
thumb|भाले मुनाल
अरू थुप्रै चरा झैँ भाले मुनाल पोथी भन्दा रङ्गीगन हुन्छ। पोथी मुनालको शरीर खैँराे हुन्छ जसमा सेता थोप्लाहरू हुन्छन्। भालेहरूका टाउका नीला र शरीर राता हुन्छन्। भालेको जीऊमा पनि सेता थोप्लाहरू प्रश्सत मात्रामा पाइन्छन्।प्रजनन् समयमा भालेको टाउको टुप्पो बाट नीलो सुली उम्रन्छ। यस समयमा भाले मुनालले पोथीको अगाडि नाच्ने गर्छ। नाच सकेपछि आफूलाई ठूलो बनाएर भालेले आफ्नो सबै आभूषण देखाउँछ। यसको प्रजनन् समय बैशाख देखि असारसम्म र कहिलेकाँहि साउनसम्म पनि हुन सक्छ भनी विश्वास गरिएको छ। यसले जमिन वा रुखको हाँगामा गुँड बनाँउछ र एकपटकमा २–३ वटासम्म फुल पार्छ तर घरपालुवा मुनालले ४–६ वटासम्म फुल पारेको पनि पाइएको छ। मुनाल लज्जालु स्वभावको हुन्छ र यो एक्लै अथवा जोडीमा बस्छ। यसले गुराँस तथा चुत्रोको फल तथा फुलहरू, कलिला पात तथा खान योग्य मुना तथा जराहरू खान्छ। यसको अलावा झ्याउ, घाँस, किराफट्यांग्रा, लाइकेन तथा चट्टानको मसिना टुक्राहरू पनि खाने गर्छ। नेपालमा अति बिरल आबासिय यो चराका गुँड एकदम अग्ला रुखहरूमा पनि पाइएको छ। यसका फुललाई हाब्रे र मलसाँप्राले आहारा बनाउने गर्छन्।
बासस्थान

मुनाल भूईमा प्रशस्त बुट्यान सहितको बाँझ/कटुस र गुराँसको आद्र सदावहार वन, मिश्रित वन, बाक्लो बुट्यान, निगालोको घारीहरू, चौडापाते तथा सल्लाको जङ्गल आदि बासस्थानमा आवासीय चरा हो। यो भिरालो पहाड, समथर भु भाग वा साँघुरा खोंचहरूमा बस्न मन पराउँछ। नेपालमा यो चरा खासगरि उच्च पहाडी भेगमा बस्छन्। मुनाल खप्तड, शे फोक्सुण्डो, लाङटाङ, सगरमाथा र मकालुबरुण राष्ट्रिय निकुञ्जहरू ढोरपाटन शिकार आरक्ष तथा अपि नाम्पा, अन्नपूर्ण, मनास्लु, गौरीशंकर र कञ्चनजंघा संरक्षण क्षेत्रहरूमा अभिलेख गरिएका छ।
यो पनि हेर्नुहोस्

स्थानीय रूपमा शिकार खेलिनाले र व्यापारको लागि पक्रनाले पनि यस चराको अस्तित्व सङ्कटमा पर्दै गएको छ। जङ्गलमाथि मानिसको चाप पर्नाले जङ्गलमा अत्यधिक काठ काट्ने, अत्यधिक घाँस दाउरा सङ्कलन गर्ने र अत्यधिक मात्रामा चरिचरण गराउनाले बासस्थान मासिदै एवं टुक्रिदै गएको छ। प्रशस्तमात्रामा निगालोको सङ्कलन गरिनाले पनि यसको बासस्थानमा समस्या देखिएको छ। विश्वमा यस चराको सङ्ख्या बीसहजार भन्दा कम अनुमान गरिएको छ। नेपालमा यसको सङ्ख्या एकहजार भन्दा कम अनुमान गरिएको छ। विश्वब्यापी रूपमा आइयुसीएनले यस चरालाइ खतराको सूचीको नजिक पुगेको जनाएको तर क्षेत्रगत रूपमा यसको सङ्ख्या घट्दै गएको देखिएकोले नेपालमा यसलाई खतराको सूचीको वर्गमा राखिएको छ। नेपालको राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन २०२९ द्वारा अनुसूची १ मा राखी मुनाललाई संरक्षण गरिएको छ।
तस्विर सङ्ग्रह


चित्र:Stragopan.jpg
चित्र:SatyrTragopan.jpg
चित्र:SatyrTragopanLyd4.png
चित्र:Satyr Tragopan (female).JPG
चित्र:SatyrTragopanGrowth.jpg
Tragopan satyra MHNT.ZOO.2010.11.10.6.jpg

निर्देशिका


श्रेणी:चराहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
हलेसो

हलेसो नेपालमा पाइने एक किसिमको पंक्षी हो। यसलाई अङ्ग्रेजी भाषामा येल्लो-फुटेड ग्रिन पिजन (Yellow-footed Green Pigeon) भनिन्छ ।


पहेँलो खुट्टे हलेसो

पहेँलो खुट्टे हलेसो ( ट्रेरोन फोनिकोप्टेरस ), जसलाई पहेँलो खुट्टा भएको हरियो परेवा पनि भनिन्छ । भारतीय उपमहाद्वीप र दक्षिणपूर्वी एसियाका केही भागहरूमा पाइने हलेसोको एक सामान्य प्रजाति हो । यो महाराष्ट्रको राज्य चरा हो । मराठीमा , यसलाई हरोली वा हरियाल भनिन्छ । यसलाई माथिल्लो आसाममा हैथा र तल्लो आसाममा हैटोल भनेर चिनिन्छ । यो प्रजातिले फलफूल खान्छ , जसमा पिपलका धेरै प्रजातिहरू समावेश छन् । तिनीहरू बथानमा चारो खान्छन्। तिनीहरूको बासस्थान सामान्यवादी हुन्। बिहान सबेरै, तिनीहरू प्रायः घना जंगल क्षेत्रहरूमा, विशेष गरी बरका रूखहरूमा देखा पर्ने रूखहरूको टुप्पोमा घाम ताप्दै गरेको देखिन्छन्। तर तिनीहरू शहरी क्षेत्रहरूमा प्राकृतिक अवशेषहरूमा पनि देखिएका छन् । तिनीहरूको जनसंख्या हाल बढ्दै गएको छ।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
श्रेणी:हलेसाहरू
काँडे भ्याकुर

काँडे भ्याकुर () नेपालमा मात्र पाइने पंक्षी हो । विश्वमा अन्त कतै नपाइने काडे भ्याकुर काठमाडौँ, ललितपुरमा पाइन्छ । नेपालमा मात्र पाइने दुर्लभ चरा काँडे भ्याकुर चितवन र तनहुँमा पनि फेला परेको छ । काँडे भ्याकुर विशेष गरी काठमाडौँको गोदावरी र धादिङको उत्तरी भेगमा पाइने गर्दछ । काँडे भ्याकुर समुद्र सतहबाट १२ सय मिटरभन्दा माथि रहेका पश्चिम नेपालको डोटी र राराताल वरपर पनि न्युन संख्यामा पाइने गरेको छ । काँडे भ्याकुर धादिङको शिद्धलेक गाँउपालीका स्थित नलाङ्गको ढेवा लेकमा अत्याधिक भेटिएको छ । यो नलाङ्गकै फाकफुक भन्ने ठाँउको जंगलमा पनि भेटिएको छ । शिद्धलेक गाँउपालीका यो चराको संरक्षणमा जुटेको छ ।
परिचय

नेपालमा मात्र पाइने काँडे भ्याकुर एक दुर्लभ चरा हो। मुख्य गरी यो चरा ललितपुर तथा मकवानपुरका केही जंगलहरूमा मात्र पाइने गर्दछ। यो ढुकुरभन्दा केही सानो र खरानी रंगको हुन्छ। काँडे भ्याकुर १२ सय मिटरभन्दा माथिको भूभागमा बस्न रुचाउँछ। यो चरा करिब २६ सेन्टिमिटर लामो हुन्छ। यसले ओसिलो क्षेत्रमा आहारा खोज्छ। यसले एकपटकमा दुईवटासम्म अण्डा कोरल्छ। काँडे भ्याकुर प्रायः समूहमा बस्न रुचाउँछ। लजालु स्वाभावको यो चरालाई सजिलैसँग फेला पार्न सकिँदैन।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

*

श्रेणी:विकी लभ्स बर्ड्स परियोजना अन्तर्गत बनाइएका वा सुधार गरिएका लेखहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
कोकले

कोकले (वैज्ञानिक नाम: Dendrocitta vagabunda) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चरा कोकले ( डेन्ड्रोसिटा भेगाबुन्डा ) नेपाल, भारत लगायतका दक्षिणपूर्व एशियाको छेउछाउका भागहरूमा पाइने चरा हो। यो काग परिवारको सदस्य हो । यो लामो पुच्छर भएको र ठूलो आवाजमा संगीतमय आवाज निकाल्ने भएकोले यसलाई धेरै स्पष्ट कराउने चरा मानिन्छ। यो सामान्यतया खुला झाडी, कृषि क्षेत्र, वन र शहरी बगैंचामा पाइन्छ। अन्य कागहरू जस्तै यो धेरै अनुकूलनीय, सर्वभक्षी र खानामा अवसरवादी छ।

विवरण

लिङ्ग उस्तै हुन्छ र शरीरको मुख्य रंग दालचिनी हो जसको टाउको कालो हुन्छ र लामो स्नातक पुच्छर नीलो खैरो र कालो रंगको टुप्पो हुन्छ। पखेटामा सेतो दाग हुन्छ। एक मात्र भ्रमित प्रजाति खैरो कोकले हो जसमा चम्किलो खैरो आवरणको अभाव हुन्छ। चुच्चोको टुप्पो हुक गरिएको हुन्छ। मुनिको भाग र तल्लो ढाड सेतो पखेटाको आवरण र कालो प्राथमीकता सहित न्यानो खैरो-खैरो देखि सुन्तला-खैरो रंगको हुन्छ। चुच्चो र खुट्टा काला हुन्छन्।

व्यापक जनसंख्यामा भिन्नताहरू देखिन्छन् र धेरै उप-प्रजातिहरू पहिचान गरिएका छन्। नामाङ्कित उप-प्रजातिहरू दक्षिणमा हैदराबादसम्म प्रायद्वीपीय भारतको उत्तरपूर्वी भागमा पाइन्छ। मरुभूमिको रूप फिक्का छ र यसलाई पलिडा भनिन्छ , पूर्वी घाटको वर्नयी उज्यालो छ भने पश्चिमी घाटको पार्भुला आकारमा सानो छ। अफगानिस्तान र पाकिस्तानमा यसको रूप ब्रिस्टोली छ भने दक्षिणी थाइल्याण्डमा यसको रूप संतृप्त छ । ईसी स्टुअर्ट बेकरले माथिल्लो चिन्डविनदेखि चिन पहाडसम्मको स्क्लेटेरी र दक्षिणी म्यानमार र उत्तरपश्चिम थाइल्याण्डबाट किन्नेरीको वर्णन गर्छन् । पूर्वी थाइल्याण्डमा इन्डोचाइनाको जनसंख्या साकेराटेन्सिस हो ।

वितरण र बासस्थान

कोकलेको दायरा धेरै ठूलो छ, जसले नेपाल, पाकिस्तान , भारत र बंगलादेश , म्यानमार , लाओस र थाइल्याण्डलाई ढाक्छ । यो झाडी, वृक्षारोपण र बगैंचा मिलेर बनेको खुला जंगलमा बसोबास गर्छ। गढवाल हिमालयमा यो मौसमी रूपमा विभिन्न उचाइहरू बीच बसाइँ सर्छ।

व्यवहार र पारिस्थितिकी

रुफस ट्रीपी मुख्यतया फलफूल, अमृत ( सिमलको ) बीउ,अपृष्ठवंशी, साना सरीसृप र चराहरूको अण्डा र बच्चाहरू खाने एक सर्वभक्षी हो। यसले भर्खरै मरेका जनावरको मासु लिन पनि जान्दन्छ। यो एक फुर्तिलो शिकारी हो, हाँगाहरूमा टाँसिन्छ र चढ्छ र कहिलेकाहीँ चिबे र फिस्टे जस्ता प्रजातिहरूसँग मिश्रित शिकार दलहरूमा सामेल हुन्छ । तिनीहरू मृगको सफाई प्रतीकको रूपमा चिनिन्छन्, यिनिहरु मृगको बाहिरी परजिवी(किर्ना, जुम्रा) हरू खान्छन् जसले तिनीहरूलाई बस्न मृगले अनुमति दिन्छ। धेरै अन्य कागहरू जस्तै यसले पनि खाना सञ्चय गर्दछ। विनाशकारी विभिलराइन्कोफोरस फेरुजिनियस किराहरूमा चर्ने भएकोले यसलाई दक्षिणी भारतमा ताडको खेतीको लागि लाभदायक मानिन्छ। यसले स्तनधारी जनावरहरूको लागि विषाक्त ईन्द्रेणीको फलहरू खान्छ।

नेपालमा प्रजनन मौसम फाल्गुन देखी जेष्ठ सम्म हुन्छ।‌ भारतमा फाल्गुन देखि असार,बंगालमा फाल्गुन देखी बैशाख महिनामा पाइनल ग्रन्थीको गतिविधि र सेरोटोनिन उत्पादनको उच्च स्तरको साथ शिखर हुन्छ। यसले रूख र झाडीहरूमा आफ्नो उथले गुँड बनाउँछ र सामान्यतया ३-५ अण्डा दिन्छ।

कोकलेमा विभिन्न प्रकारका आवाजहरू हुन्छन्, तर बब-ओ-लिङ्क वा को-ट्री कल सबैभन्दा सामान्य हुन्छ। भारतमा यस चराको स्थानीय नाम कोत्री विशिष्ट कलबाट आएको हो जबकि अन्य नामहरूमा हान्डी चान्चा र टाका चोर (="सिक्का चोर") समावेश छन्।
तस्बिर सङ्ग्रह


Dendrocitta vagabunda -Kerala, India-8a.jpg
Rufous-Treepie.JPG
Rufous Treepie.jpg
DendrocittaVagabundaGould.jpg
Rufous Treepie (Shankar).jpg
Rufous Treepies bathing I IMG 9012.jpg

यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
फिस्टो

फिस्टो नेपालमा पाइने सानो चराको नाम हो। नेपालमा धेरै प्रकारका फिस्टो चराहरू पाइन्छन् । ती यस प्रकर छन्।
फिस्टे चराको प्रकर

*काँसे घाँसेफिस्टो
*कालीकण्ठे घाँसेफिस्टो
*कैलोढाडे मुसेफिस्टो
*कैलोनिर्गम घाँसेफिस्टो
*खैरो झाडीफिस्टो
*खैरोकोखे झाडीफिस्टो
*घेघरी घाँसेफिस्टो
*घेघरी झाडीफिस्टो
*चीनियाँ झाडीफिस्टो
*छोटोपुच्छ्रे झाडीफिस्टो
*झाँक्री घाँसेफिस्टो
*टुणुक घाँसेफिस्टो
*ठूलो रातोटाउके झाडीफिस्टो
*थोप्ले झाडीफिस्टो
*धर्के मुसेफिस्टो
*पीतहरित झाडीफिस्टो
*पीतेदर झाडीफिस्टो
*पीतोदर घाँसेफिस्टो
*फुस्रोछाती घाँसेफिस्टो
*रातोटाउके झाडीफिस्टो
*सादाकण्ठे मुसेफिस्टो
*सुया घाँसेफिस्टो

श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
श्रेणी:फिस्टो चराहरू
गिद्ध

सामान्यतया गिद्धलाई हिंसक, फोहोरी र घिनलाग्दो चराको रूपमा हेर्ने गरिन्छ। तर सिनोमा गिद्ध लुछाचुँडी गरिरहेको गिद्धको चर्तिकला, आकासमा कावा खाँदै उडिरहेका बथान र पर्यावरणिय महत्त्वलाई हेर्यौभने त्यस्तो कदापि लाग्दैन। शिकारी चरा भएपनि गिद्ध आफैले शिकार नगरी केवल मरेका जनावरका मासु अर्थात सिनो मात्र खान्छन त्यसैले गिद्धहरु कसिमा अहिंसाका पुजारी हुन्। सिनो खाई हाम्रो वातावरण प्रदुषित, दुर्गन्धित र रोगमुक्त बनाउन मद्दत गर्ने गिद्धलाई 'प्रकृतिको कुचिकार' भनिन्छ पर्यावरणिय चक्र सनातन, खाद्यसृङ्खलाको सन्तुलन र गतिशीलताको संवाहक पनि हो। सिनोको कुशलतापुर्वक छोटो समयमै दोहन गर्ने गिद्धको अभावमा सिनोमा भुस्याहा कुकुर, स्याल, मुसा र जिल्लाको संख्यामा बृद्धि हुन्छ। फलस्वरुप मानिसमा रेलिजन, प्लेन, हैजा , आउँ, झाडापखाला र पशुचौपायाहरूमा एन्थ्रेक्स, ब्रुसेलोसिस् र क्षयरोग जस्ता रोगहरूको संक्रमणले महामारीको रूप लिनसक्छ। एक अध्ययन अनुसार एउटा गिद्धले करीब ११ हजार अमेरिकी डलर बराबर सिनो सफाइमा योगदान पुर्याउँछ। गिद्ध पर्यावरणीय चक्र र सनातन खाद्धसृङ्खला सन्तुलन र गतिशीलताको संवाहकका साथै पारिस्थितिकीय स्वस्थताको सूचक पनि हो। धार्मिक र सांस्कृतिक आस्थासँग पनि जोडिने गिद्धलाई शनि देवताको वाहनको रूपमा पुजिन्छ। रामायणमा रावणले सीतालाई हरण गरी लङ्का लैजाँदा सीतालाई जोगाउँन गिद्ध अन्तिम श्वास रहुन्जेल लडेको उल्लेख छ। नेपालमा माथिल्लो हिमाली क्षेत्रमा बस्ने तिब्बतीय मूलका लामा समुदाय मृत आफन्तको शव गिद्धलाई सुनाउँछन् र गिद्धलाई मृतकको आत्मालाई स्वर्ग पुर्याउने दूतका रूपमा पुज्ने गर्छन्। विश्वमा २३ प्रजाति र नेपाल लगायत दक्षिण एसियामा ९ प्रजातिका गिद्धहरु पाइन्छन्।

‍‍
गिद्ध प्रजनन् केन्द्र

नेपाल पन्छी सघं,प्राकृतिक संरक्षण कोष, चिनारीको प्राविधिक पक्ष र दातृ निकायको सहयोगमा सन्चालित गिद्ध प्रजनन केन्द्र चितवनको कसरा स्थापित छ। दुर्लभ भएको गिद्ध रक्षाका लागि वि.स. २०६५ सालमा गिद्ध प्रजनन केन्द्रको स्थापना गरिएको हो। सन् २००८ मा १४ वटा डंगर गिद्ध कास्कीको हेम्जाबाट ल्याइएको थियो। दोस्रो चरणमा रूपन्देही,कपिलवस्तु,र दाङबाट ३०,र तेस्रोचरणमा २० वटा गिद्धको बच्चा पालिएको छ। हाल यो प्रजनन केन्द्रमा ५७ वटा गिद्ध छन्।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाहिरी लिङ्कहरू

श्रेणी:चराहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
पुल

300px|thumb|प्राकृतिक पुल
पुल एक प्रकारको ढाँचा हो जसको माध्यमबाट दुई किनारालाई जोडेर एक किनाराबाट अर्को किनारा पुग्न मद्दत पुर्याउछ। पुलहरू नदी, खोला, नाला, नहर, दुई पहाड मध्य, खाल्टा अथवा ब्यस्त शहरहरूमाथि बनाईन्छ। नदी नालामाथि पुल एक किनाराबाट अर्को किनारासम्म पुग्नलाई बनाईन्छ तर सडक माथी वैकल्पिक मार्गको रूपमा अथवा सडक पार गर्नको लागि बनाइएको पुललाई आकासे पुल भनिन्छ ।
इतिहास

सर्वप्रथम पुल प्रकृतिमा आफै बनेको हो। नदी अथवा खोलाको किनारमा भएको रुख ढलेर एक किनारबाट अर्को किनारलाई छुने घटना धेरै पहिलानै घटेको होला अत: त्यही पुल सर्वप्रथम पुल मानिन्छ। नदी अथवा खोलाको बीच बीचमा भयेको ठुल ठुला ढुंगापनि प्राकृतिक पुलका उदाहरण हुन।

मानव द्वारा निर्मित सर्वप्रथम पुल शायद काठ अथवा बाँसका थिए। केही प्राचीन अमेरिकीहरूले शुरुमा काठ र बाँसको प्रयोगले नै साना साना पुलहरू बनाएर साना साना खाल्टा खुल्टो वा नदी पार गर्ने गर्थे।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:पुलहरू
श्रेणी:भौतिक संरचना
श्रेणी:सार्वजनिक पूर्वाधारहरू
आहाले

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, धनकुटा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४०५० रहेको थियो जसमध्ये १९४८ पुरुष र २१०२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८८७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल साँगुरीगढी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ३,५-८ नम्बर वडाहरू साँगुरीगढी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ९ हो भने १,२,४,९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर १० हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:धनकुटा जिल्लाका ठाउँहरू
ल्होत्से हिमाल

लहोत्से (तिब्बतीमा ल्होर्चे; चीनी भाषामा: 洛子峰, पिनयिनमा: Luòzǐ Fēng) विश्वको चौथो सबैभन्दा अग्लो हिमाल हो । यो भन्दा अग्लो सगरमाथा, के२ र कञ्चनजङ्घा रहेको छ । यो हिमाल सगरमाथासँग जोडिएको छ ।
समुद्र सतहदेखि ८,५१६ मिटरको उँचाईको अतिरिक्त मुख्य शिखरमा, ल्होत्से मध्य (पूर्व)मा ८,४१४ मिटर र ल्होत्से ८,३८३ मिटर रहेको छ । यो नेपाल-तिब्बतको सिमानाको मध्यमा स्थित छ । चीन र नेपालको खुम्बु क्षेत्रको बीचमा यो हिमाल अवस्थित छ ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यी पनि हेर्नुहोस

* बृहत हिमालय पदमार्ग
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपालका हिमालहरू
श्रेणी:नेपालको भूगोल
श्रेणी:नेपालका अग्ला हिमालहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
मकालु हिमाल

मकालु हिमाल संसारको पाचौँ अग्लो र नेपालको चौथो अग्लो हिमाल हो । यसको उचाई ८,४६३ मिटर छ । यो नेपालको सङ्खुवासभा जिल्लामा अवस्थित छ । यो हिमाल कुम्भकर्ण हिमशृङ्खला अन्तर्गत नेपाल-चीन सीमामा पर्दछ।
चित्रदीर्घा


File:Makalu 10039.JPG|मकालु हिमाल
File:Makalu and Chamlang.jpg|मकालु हिमाल
File:Makalu 9982.JPG|मकालु हिमाल

सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस

* बृहत हिमालय पदमार्ग
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:नेपालका हिमालहरू
मनास्लु हिमाल

मनास्लु अथवा मनासलु (अङ्ग्रेजीमा: Manaslu), जसलाई कुताङ्ग भनेर पनि भनिन्छ) यो संसारको आठौँ अग्लो हिमाल हो, र यो मानसिरी पर्वतशृङ्खलामा रहेको छ, यो नेपाली हिमालय शृङ्खलाको एक भाग हो, यसको अवस्थिति नेपालको सुदुर पश्चिम भागमा रहेको छ। यसको नामले "उत्साहको पर्वत" भन्ने अर्थ राख्दछ , संस्कृत भाषाको शव्द मानस, जसले "वुद्धि" या "आत्मा" भन्ने जनाउँछ । यसको आरोहण सर्वप्रथम ९, १९५६मा जापानी आरोहण टोलीका सदस्यहरू तासिओ इमानिसीले र ग्याल्जेन नोर्बुद्वारा भएको थियो । भनिन्छ नेपालमा रहेको सगरमाथालाई बेलायतीहरूले आफ्नो माने जस्तै मनासलुलाई जापानी पर्वतको रूपमा लिइन्छ । यो हिमाल संसारको आठौँ अग्लो र नेपालको सातौँ अग्लो हिमाल हो । यसको उचाई ८,१५६ मिटर छ । माउन्ट मनास्लुको संरक्षण र दिगो व्यवस्थापनको लागि, मनास्लु संरक्षण क्षेत्र परियोजना (MCAP) १९९७ मा स्थापना भएको थियो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस

* बृहत हिमालय पदमार्ग


श्रेणी:नेपालका हिमालहरू
श्रेणी:नेपालको भूगोल
श्रेणी:नेपालका अग्ला हिमालहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका हिमालहरू
श्रेणी:नेपालका हिमशृङ्खलाहरू