JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Robert Mugabe

Robert Gabriel Mugabe (21 Februari 1924 - 6 Septemba 2019) alikuwa kiongozi mkuu wa Zimbabwe tangu 1980 hadi 2017. Alikuwa mwenyekiti wa chama tawala cha ZANU.

Mwaka 1980 alikuwa waziri mkuu na mwaka 1987 Rais wa Zimbabwe. Kabla ya wakati ule aliongoza upinzani wa ZANU dhidi ya serikali ya walowezi Waingereza nchini waliofuata siasa ya ubaguzi wa rangi.

Mugabe alirudia kushinda katika uchaguzi mara kadhaa. Tangu mwaka 2000 chaguzi hizo zilitiwa shaka kutokana na matishio na matumizi ya mabavu dhidi ya wapinzani. Utawala wa Mugabe umeitwa wa kidikteta tangu mwaka 2002. Kutokana na mashtaka dhidi ya serikali ya Mugabe ya kudharau haki za binadamu, nchi ya Zimbabwe ilisimamishwa ndani ya Jumuiya ya Madola. Mugabe pamoja na mawaziri wake na viongozi wa chama chake hawakuruhusiwa kusafiri kwenda nchi za Umoja wa Ulaya na Marekani.

Mwanzoni mwa utawala wake Mugabe alisifiwa kujenga uchumi na sera ya elimu nchini. Zimbabwe ilikuwa nchi iliyouza chakula kwa wingi nje. Tangu mwanzo wa milenia mpya pamoja na mashtaka ya udikteta hali ya uchumi ilirudi nyuma. Takriban raia milioni mbili wa Zimbabwe wameondoka nchini wakakaa kama wakimbizi Afrika Kusini.
Tuhuma za mauaji na ukandamizaji

Nchi hiyo ilikuwa tayari imegawanyika kikabila hata katika uchaguzi wa kwanza wa 1980, Mashona wote walimchagua Mugabe na Wandebele na wabunge kutoka chama cha ZANU. Wakati Wandebele walichagua viongozi kutoka chama cha ZAPU kilichoongozwa na Joshua Nkomo.

Baada tu ya kushika madaraka, Mugabe aliamua kukandamiza upinzani dhidi yake aliyoona kati ya wanachama wa ZAPU na wanajeshi wake wa ZIPRA waliowahi kurudi. Alishinda majaribio ya uasi wa askari wa ZIPRA 1980 kwa msaada wa vikosi vya Rhodesian Defence Force. 1981 Mugabe aliunda kikosi kipya cha "Brigedi ya Tano" kilichofanywa na wanamgambo wa ZANLA wa awali (jeshi la chama chake ZANU) na kufundishwa na washauri kutoka Korea Kaskazini. Brigedi hii ilitumwa katika maeneo ya Wandebele katika kusini ya Zimbabwe (mazingira ya Bulawayo) kutafuta askari wa ZIPRA mafichoni; katika mauaji ya Gukurahundi yaliyoendelea hadi 1984 ni Wazimbabwe 20,000 wanakadiriwa waliuawa.

Ingawa mauaji hayo hayakufikia kiwango cha yale ya Rwanda na Burundi, waliuawa wanawake, wanaume, watoto na hata vichanga vilivyokuwa matumboni.

Kuanzia enzi hizo rais Mugabe amejaribu kushinda kila uchaguzi nchini huko kwa kutumia nguvu za kikabila na mabavu.


M
Edmund Hillary

thumb|right|250px|Edmund Hillary huko Antarctica
Edmund Percival Hillary (20 Julai 1919 - 11 Januari 2008) alikuwa mpelelezi kutoka New Zealand aliyejulikana hasa kutokana na milima mingi aliyopanda.

Pamoja na sherpa Tenzing Norgay alikuwa mwanadamu wa kwanza wa kufika kwenye kilele cha Mlima Everest tarehe 29 Mei 1953.

Alijifunza kupanda milima tangu utoto wake kwao New Zealand. Alifanya kazi ya kufuga nyuki iliyomwezesha kutumia miezi ya majira ya baridi ya New Zealand kwa safari zake duniani.

Hillari alikuwa pia mtu wa kwanza aliyevuka bara la Antaktika kwa trekta.


Jamii:Waliozaliwa 1919
Jamii:Waliofariki 2008
Jamii:Wapelelezi wa Antaktiki
Jamii:Wapelelezi kutoka New Zealand
Tenzing Norgay

thumb|250px|Tenzing Norgay
Tenzing Norgay (Mei 1914 – 9 Mei 1986) alikuwa sherpa kutoka nchi ya Nepal aliyekuwa pamoja na Edmund Hillary mtu wa kwanza kukanyaga kilele cha Mlima Everest tarehe 29 Mei 1953.
Maisha

Alikuwa mtoto wa wakulima maskini aliyezaliwa wakati wa kuhiji kwa wazazi wake huko Tibet.

Akiwa kijana alianza kazi ya kuongoza watalii na wapanda milima jinsi walivyofanya wanaume wengi wa kabila lake.

Akiongozana na misafara kwenye milima ya Himalaya tangu mwaka 1935 alijaribu mara kadhaa kupanda mlima Everest bila kufaulu.

Mwishowe akiongozana na Edmund Hillary walifika kwenye kilele katika msafara wa Mei 1953.

Kwa miaka mingi watu kutoka Asia na Ulaya walivutana kuhusu swali kama Tenzing au Hillary alikuwa mtu wa kwanza wa kufika kileleni. Wote wawili wakiwa marafiki wakajibu ya kwamba walifika pamoja bila kubagua nani alikuwa mbele hatua chache.

Baadaye mwana na mjukuu wa Tenzing walifika pia kwenye kilele cha Everest.


Norgay, Tenzing
Olusegun Obasanjo

Matthew Olusegun Aremu Obasanjo (alizaliwa 5 Machi 1937) ni jenerali mstaafu wa Jeshi la Nigeria aliyepata kuwa rais wa Nigeria mara mbili. Awamu yake ya kwanza ilikuwa kama rais wa kijeshi kati ya miaka 1976 na 1979, halafu awamu ya pili kama rais aliyechaguliwa na wananchi kati ya miaka 1999 na 2007.
Maisha

Obasanjo alizaliwa katika kabila la Wayoruba akalelewa kama Mkristo wa Kibaptisti.

Mwaka 1958 akajiunga na jeshi akapanda ngazi haraka. Miaka 1967-1970 alishiriki katika vita dhidi ya Biafra. Baada ya uasi wa jeshi chini ya Murtala Mohammed mwaka 1975 alipewa cheo cha makamu wa rais. Mwaka 1976 Mohammed aliuawa na wapinzani ndani ya jeshi waliokosa kumwua Obasanjo pia. Obansajo aliweza kukandamiza uasi akateuliwa na halmashauri ya kijeshi kuwa rais mpya. Alitumia nafasi yake kuandaa uchaguzi wa mwaka 1979 akakabidhi madaraka kwa rais aliyechaguliwa, Shehu Shagari.

Kati ya 1980 hadi 1995 alikuwa na vyeo mbalimbali vya kimataifa akagombea nafasi ya Katibu Mkuu wa UM halafu alikuwa mwenyekiti wa halmashari ya Transparency International (TI).

Dikteta wa kijeshi Sani Abacha alimfunga gerezani mwaka 1995 hadi 1998.

Wakati wa uchaguzi baada ya kifo cha Abacha aligombea urais kwa tiketi ya chama cha People's Democratic Party akashinda akawa rais tena tangu 1999. Mwaka 2003 alirudishwa madarakani.

Obasanjo alijaribu kubadilisha katiba ili aweze kuwa na nafasi ya tatu lakini hakufaulu kupata wabunge wa kutosha kwa kubadilisha katiba.

Katika uchaguzi wa mwaka 2007 alisimama upande wa mgombea Umaru Yar'Adua aliyechaguliwa. Kumkabidhi madaraka kulikuwa mara ya kwanza katika historia ya Nigeria ya kwamba marais wawili waliochaguliwa na wananchi waliweza kufuatana.

Mnamo Agosti 2021, Umoja wa Afrika ilimteua Olusegun Obasanjo kama Mwakilishi Mkuu wa Amani katika Pembe ya Afrika.


Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Viongozi wa Afrika
Jamii:Marais wa Nigeria
Jamii:Wayoruba
Umaru Yar'Adua

thumbnail|250px|Umaru Yar'Adua (2007)
Umaru Musa Yar'Adua (16 Agosti 1951 – 5 Mei 2010) alikuwa mwanasiasa kutoka nchini Nigeria na rais wa 13 wa nchi hiyo tangu 2007 hadi kifo chake hapo 2010. Ni rais wa kwanza mwenye shahada katika historia ya Nigeria.
Familia yake

Yar'Adua alikuwa Mwislamu kutoka familia ya Wafulbe katika Nigeria ya Kaskazini. Baba yake Musa Yar'Adua alikuwa waziri katika serikali ya kwanza ya nchi baada ya uhuru. Kaka yake jenerali Shehu Musa Yar'Adua alikuwa makamu wa rais chini ya Olusegun Obasanjo kati ya 1976 hadi 1979 akafungwa jela chini ya udikteta wa Sani Abacha.
Elimu yake

Umaru Yar'Adua alisoma kemia tangu mwaka 1972 kwenye Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello mjini Zaria akawa mwalimu kwenye vyuo mbalimbali. Tangu 1983 akaacha kufundisha akijishughulisha na kampuni mbalimbali.
Gavana

Mwaka 1999, baada ya serikali ya Abacha, alichaguliwa kuwa gavana wa jimbo la Katsina akarudishwa mwaka 2003.
Mwanasiasa asiye na rushwa?

Yar'Adua alisifiwa kwa sababu alitangaza mali zake kabla ya uchaguzi wa 1999 na 2003. Anasemekana alikuwa gavana aliyekataa rushwa. Alikuwa kati ya magavana wachache wasiochunguzwa na mamlaka ya kupambana na rushwa "Economic and Financial Crimes Commission".
Gavana na shari'a

Alipingwa kwa sababu alishiriki katika tangazo la muundo wa shari'a ya Kiislamu kuwa sheria ya jimbo wakati yeye ni gavana; Katsina ilikuwa jimbo la tano katika Nigeria iliyotangaza shari'a. Pia kesi ya mama Amina Lawal ilitokea chini ya ugavana wake. Mama huyo alishtakiwa chini ya shari'a kuwa alimzaa mtoto ilhali hakuolewa akahukumiwa auawe kwa kupigwa mawe. Baada ya watu wengi kote duniani kuleta maombi na serikali ya kitaifa kupinga hukumu hiyo, mahakama ya juu ilifuta hukumu na kumuokoa Amina. Yar'Adua anasemekana hakujaribu kumtetea wala kuzuia adhabu ya kifo.
Uchaguzi wa rais

Mwezi wa Desemba 2006 Umaru Yar'Adua aliteuliwa kuwa mgombea wa chama cha PDP kwa uchaguzi wa Aprili 2007. Rais Olusegun Obasanjo alimfanyia kampeni akapata kura nyingi na kumchagua kama makamu wake Goodluck Jonathan (gavana wa Jimbo la Bayelsa kusini mwa Nigeria).

Kura ya 21 Aprili ilipingwa na watazamaji wengi wa kitaifa na kimataifa kwa sababu ya udanganyifu ulioonekana mahala pengi. Hata hivyo Yar'Asdua alitangazwa kuwa mshindi aliyepata asilimia 70 za kura zote.

Wapinzani walidai uchaguzi urudiwe lakini Yar'Adua alikataa akiwakaribisha vyama vyote kuingia katika serikali ya umoja wa kitaifa na kusahihisha sheria ya uchaguzi.

Tarehe 29 Mei 2007 akaapishwa kuwa rais mpya wa Nigeria. Hii ni mara ya kwanza katika historia ya nchi ya kuwa maraisi wawili waliochaguliwa wamefuatana bila kungilia kwa jeshi.

Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:Waliofariki 2010
Jamii:Marais wa Nigeria
Transparency International

thumb|280px|Nembo ya Transparency International.
thumb|Makao makuu.
Transparency International (kifupi: TI) ni Shirika Lisilo la Kiserikali la kimataifa lenye shabaha ya kupambana dhidi ya rushwa na hongo kote duniani. Makao makuu yako Berlin (Ujerumani).

Shirika liliundwa mwaka 1993 huko Berlin na Peter Eigen na marafiki zake. Eigner aliwahi kuwa mkurugenzi wa Benki ya Dunia akaanzisha TI kutokana na maarifa yake kazini.
Chanzo cha TI

Eigen alipata wazo la kuanzisha TI alipoongoza kamati ya ukaguzi wa miradi iliyolipiwa na msaada wa kimataifa nchini Kenya. Alitambua ya kwamba mara nyingi miradi yenye gharama kubwa zilipewa kipaumbele na mashirika yanayotoa misaada lakini pia na serikali za nchi zinazopokea misaada, hata kama miradi hiyo haina faida kubwa kwa watu wanaolengwa na miradi, tena hata kama miradi hiyo inaongeza madeni ya nchi inayopokea. Kamati ilitambua ya kwamba maafisa wa pande zote mbili, yaani upande wa kutoa na upande wa kupokea fedha, mara nyingi walipendelea miradi ghali kwa sababu ya faida zao binafsi. Hasara ilikuwa wazi kwa nchi zinazopokea misaada kwa sababu madeni yao huongezeka yanayopaswa kulipwa baadaye. Hasara ilionekana pia upande wa nchi zinazotoa pesa ya misaada kwa sababu pesa ya umma hutumiwa kwa faida za binafsi ya makampuni makubwa yanayouza bidhaa na huduma kwa bei ya juu wakizuia msaada kufika kwa watu maskini wanaotakiwa kufaidika na msaada ule.

Kamati ilijifunza pia ya kwamba rushwa ilikubaliwa kwa namna fulani katika nchi ambako sheria za kodi zilikubali gharama za "kusahalisha" na kuwezesha makampuni kukata gharama hizo katika deni la kodi, hivyo kuruhusu hali halisi rushwa kufidiwa na idara ya kodi.

thumb|550px|Ramani ya matokeo ya mwaka 2019 ya taarifa kuhusu rushwa duniani: "Index of perception of corruption" [[nyekundu: kiwango cha juu; buluu: kiwango cha chini.]]
Hivyo kundi la watu wa siasa na biashara kutoka nchi za Ulaya na kutoka Afrika na Asia walianzisha shirika la TI. Walifaulu kuamsha serikali nyingi pamoja na mashirika makubwa zya kimataifa kuhusu maovu ya rushwa. TI imesababisha mabadiliko ya sheria katika nchi mbalimbali.
Taarifa ya kimataifa kuhusu rushwa (Corruptions Perceptions Index)

TI imejulikana hasa kutokana na taarifa zake za kila mwaka kuhusu kiwango cha rushwa katika nchi za dunia (Corruptions Perceptions Index). Taarifa hii hutolewa kutokana na maoni ya wataalamu na wafanyabiashara wanaoulizwa jinsi wanavyoona kiwango cha rushwa katika nchi fulani.

Taarifa hizo hupingwa mara nyingi kwa sababu hazitumii takwimu halisi bali mawazo na maoni ya watu wanaochaguliwa na TI. Ila tu hadi sasa hakuna njia bora inayojaribu kupima kiwango cha rushwa. Kwa hiyo wengi wameikubali kama onyo au mshale (indiketa) ya tatizo hilo.
Viungo vya Nje

* Official site | TI's mission statement
* List of TI National Chapters
* TI's Global Corruption Report
* International Anti-Corruption Conference

Jamii:Mashirika ya kimataifa
Jamii:Uchumi
Abia (jimbo)

thumb|300px|Ramani.

Abia ni jimbo la kujitawala la Nigeria lenye wakazi milioni 4.2 (2005) na eneo la km² 5,834. Mji mkuu ni Umuahia na mji mkubwa Aba wenye wakazi 900,000.
Eneo

Abia imepakana na majimbo ya Enugu, Ebonyi, Cross River, Akwa Ibom, Rivers, Imo na Anambra. Haina pwani.

Mito muhimu ni mto Imo na mto Aba inayoelekea kwenye delta ya mto Niger.

Kusini mwa jimbo ni tambarare ya chini yenye mvua nyingi. Maeneo ya kaskazini ni ya juu kidogo.
Uchumi

Uchumi umetegemea hasa kilimo. Nafaka, minazi, mahindi, mpunga, muhogo, matunda na mboga hulimwa.

Kuna pia madini yanayochimbwa: ni hasa zinki, mchanga, chokaa pia kiasi cha mafuta ya petroli. Abia hukorogwa bia na kuna viwanda vya nguo na kioo.
Wakazi

Watu wa Abia ni hasa wa kabila la Igbo.


Jamii:Jimbo la Abia
Jamii:Majimbo ya Nigeria
Timur

thumb|300px|Milki ya Timur
Timur (8 Aprili 1336 - 19 Februari 1405) alikuwa kiongozi Mwislamu wa Waturuki na Wamongolia wa Asia ya Kati wakati wa karne ya 14 aliyeanzisha milki ya Watimuri.

Jina lake kamili Lilikuwa Timur bin Taraghay Barlas kutokana na neno la Kichagatai تیمور "chuma". Alijulikana pia kama Timur-e Lang yaani "Timur mlemavu" au Tamerlan. Aliitwa pia "Timur Mkuu".
Maisha

Alizaliwa mjini Kesh (leo: Sachrisabz) karibu na Samarkand katika Uzbekistan wa leo.

Akianza kama chifu wa kabila dogo alipanda ngazi katika utumishi wa watawala wa Chagatai na kuchukua nafasi yao.

Baada ya kuoa binti wa ukoo wa Jingis Khan alilenga kurudia milki ya Jingis Khan kwa umbo la Kiislamu. Timur mwenyewe alikuwa Mwislamu mkali aliyelazimisha Wamongolia wote wa eneo lake kukubali Uislamu. Alipenda pia mila na desturi za Wamongolia wa kale kabla ya kugeukia Uislamu.

Kwa njia ya vita vingi alipanua milki yake. Alihofiwa kama kiongozi mkali bila huruma kwa maadui na wapinzani. Vita zake zakumbukwa kwa sababu ya idadi kubwa ya watu waliochinjwa na wanajeshi wake.

Kuna mifano mingi ya unyama wake. Baada ya jeshi lake kutwaa mji wa Isfahan (Uajemi) minara 28 ya vichwa vilihesabiwa, jumla ya watu 70,000 walichinjwa. Baada ya kutwaa Baghdad (1401) aliamuru maandamano ya wanajeshi mbele yake akadai kila askari ashike vichwa viwili vilivyokatwa.

Alichukia hasa Wakristo katika milki yake kwa sababu sehemu ya Wamongolia na Waturuki walifuata Ukristo wa Kinestorio. Chini ya Timur Ukristo wa Asia ya Kati ulipungua mno na kupotea kabisa katika nchi kadhaa.

Lakini alichukia pia Wahindu, akichinja wafungwa 100,000 wakati wa kushambulia Delhi mwaka 1398.

Aliaga dunia mjini Otrar katika Kazakhstan ya leo.

Baada ya kifo chake milki iliporomoka haraka kwa sababu ilijengwa kwa hofu bila utaratibu wa kiutawala.

Jamii:Waliozaliwa 1336
Jamii:Waliofariki 1405
Jamii:Watu wa Mongolia
Adamawa (jimbo)

thumbnail|right|200px|Utamaduni wa Adamawa, Nigeria.
thumb|right|300px|Mahali pa Adamawa katika Nigeria.
Adamawa ni jimbo la kujitawala la Nigeria lenye wakazi milioni 3.7 (2005) katika eneo la km² 36,917.

Mji mkuu ni Yola na mji mkubwa ni Jimeta wenye wakazi 248,166 (2005).

Jimbo liko mashariki mwa Nigeria, mpakani mwa Kamerun. Limepakana na majimbo ya Borno, Gombe na Taraba.

Adamawa ilianzishwa mwaka 1976 kama jimbo kwa jina la Gongola kutokana na maeneo ya jimbo la awali la Kaskazini-Mashariki. Mwaka 1991 jina likabadilishwa kuwa Adamawa.


A
Jamii:Jimbo la Adamawa
Akwa Ibom (jimbo)

thumbnail|right|200px|Utamaduni wa ngoma za Akwa Ibom, Nigeria
thumb|right|300px|Mahali pa Akwa Ibom katika Nigeria
Akwa Ibom ni jimbo la kujitawala la Nigeria lenye eneo la 7,081 km² na wakazi milioni 4,8 (2005). Mji mkuu ni Uyo na mji mkubwa jimboni ni Ikot Ekpene mwenye wakazi 254,821 (2005).

Akwa Ibom iko katika kusini ya Nigeria kwenye mwambao wa ghuba ya Guinea ikipakana na majimbo ya Abia, Rivers na Cross River.

Jimbo lilianzishwa kutokana na sehemu za eneo la jimbo la Cross River mwaka 1987.
Jimeta

alt=Shule ya Shima Elementary iliyopo ndani ya mji wa Jimeta|thumb|Shule ya Shima Elementary iliyopo ndani ya mji wa Jimeta
Jimeta ni mji mkubwa katika jimbo la Adamawa nchini Nigeria. Mji umekadiriwa kuwa na wakazi lakhi mbili na nusu mwaka 2005. Uko kando ya mto Benue ukitazama [Kameruni].

Kwa miaka kadhaa wakati wa ukoloni uliunganishwa na mji wa karibu wa Yola lakini tangu mwaka 1955 umekuwa tena mji wa pekee.

Jimeta ni bandari muhimu kwenye njia ya mto Benue. Hasa wakati wa maji mengi kati ya Julai hadi Oktoba meli ndogo hubeba karanga na pamba kutoka Kameruni pamoja na ngozi kutoka Adamawa kwenda mabandari ya baharini kwenye mdomo wa mto Niger.

Jimeta imeunganishwa kwa barabara na Yola, Bombi, Mubi, Bama, and Maiduguri. Kuna feri kwenda Kamerun.
Benue (mto)

Mto Benue (kwa Kifaransa: Bénoué) ni tawimto kubwa la mto Niger. Chanzo chake ni katika nyanda za juu za Kamerun, hasa milima ya Adamawa.

Katika sehemu ya kwanza ya mwendo wake unatelemka mita 600 kwa mwendo kali. Karibu na mji wa Garua unaungana na mto Mayo Kébi. Baada ya mwendo wa km 350 mto huo unatoka Kamerun na kuingia Nigeria karibu na bandari ya Jimeta. Huko mto una upana wa kilomita moja unaoweza kupanua wakati wa mvua. Baada ya Yola mto unapokea tawimto lake muhimu zaidi, mto Gongola.

Katika Nigeria mto ni njia muhimu ya kusafirisha mizigo na mazao ya nchi kati ya pwani ya Atlantiki na sehemu za bara.

Unaishia katika mto Niger kwenye mji wa Lokoja.
Tazama pia

*Orodha ya mito ya Nigeria
*Orodha ya mito ya Kamerun
*Mito mirefu ya Afrika
Viungo vya Nje

*Hali ya mito nchini Kamerun
*Habari za beseni la Niger pamoja na Benue

Jamii:Mito ya Afrika


Jamii:Mto Niger
Jamii:Atlantiki
Hariri

thumb|Vifukofuko vya hariri ilhali viwawi wako bado ndani
thumb|200px|Wakinamama wafungua nyuzi kwa kupiga vifukofuko vya hariri baada ya kuchemshwa (picha ya China karne ya 12)
thumb|Mama atoa nyuzi za hariri kutoka vifungu vilivyochemshwa

Hariri ni uzi asilia inayopatikana kutoka kwa kifukofuko cha kivawi cha nondo-hariri wa Asia, Bombyx mori, au nondo wengine, kama nondo-hariri wa Afrika, Gonometa postica, au Anaphe panda wa Msitu wa Kakamega, Kenya. Nyuzi zake zatumiwa kwa kutengeneza kitambaa.

Kihistoria watu wa China walikuwa wa kwanza wenye ujuzi wa kutengeneza hariri. Kitambaa cha hariri kilipelekwa kote Asia na Ulaya kupitia barabara ya hariri na kuuzwa kwa bei kubwa.

Wachina walifaulu kwa karne nyingi kuficha siri ya hariri. Mwaka 555 wamonaki Wakristo walifaulu kubeba mayai ya kipopo hadi Bizanti na kuyampatia Kaisari wa Dola la Roma ya Mashariki. Tangu siku zile hariri ilitengenezwa pia katika nchi za Mediteranea.
Picha


Benimeshi.JPG|Kiwavi wa Bombyx mori
African Wild Silk Moth (Gonometa postica) caterpillar on Camel Thorn (Acacia erioloba) (32222522408).jpg|Kiwavi wa Gonometa postica
Anaphe panda larva and cocoon 01.jpg|Kifukofuko na kiwavi wa Anaphe panda


Jamii:Kitambaa
Kiwavi

Kiwavi ni hatua ya ukuaji wa mdudu wa oda ya Lepidoptera (wadudu kama vipepeo na nondo).
Kwa kawaida hula majani. Wakitokea kwa wingi, k.m. viwavijeshi, wanaweza kuharibu mimea na hasa mashamba. Hivyo ni adui wakubwa wa wakulima.

Jinsi ilivyo kwa wadudu wengi, maisha ya kiwavi huanza kama yai. Inatoka kwa umbo la kiwavi. Baada ya muda kiwavi huwa bundo. Ndani ya bundo hugeuka kuwa kipepeo anayetoka na kutaga mayai tena. Mzunguko huo kwa jumla unaitwa metamofosisi.

Jamii:Vipepeo na jamaa
Kifukofuko

(Bombyx mori) ni hariri kamili]]
Kifukofuko ni kiganda cha nyuzi asilia inayotolewa na mabuu (viluwiluwi) ya wadudu mbalimbali kama vile vipepeo. Kusudi lake ni kujikinga hadi kufikia hatua ya maendeleo yao inayofuata. Buu latoa kioevu kinachoganda hewani kuwa uzi. Lajiviringisha katika uzi hiyo hadi limefunikwa na kukingwa kabisa nayo.

Uzi hiyo huitwa "hariri" na kutokana na aina ya mdudu inatokea kama ganda laina kama vile hariri ya kitambaa au ngumu kabisa.

Ndani ya kifukofuko mdudu anabadilika hadi kutokea. Kwa mfano mdudu katika hali ya kivawi ajifunga ndani na kutoka kama kipepeo baada ya muda unaotegemea na aina yake; muda mfupi ni wiki mbili lakini katika nchi za baridi mdudu hulala ndani ya kifukofuko chake kwa miezi kadhaa.


en:Pupa#Cocoon
ms:Pupa#Kokun
Shirikisho la Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii ya Kirusi

Shirikisho la Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii ya Kirusi (kwa kifupi: "Jamhuri ya Kisovyeti ya Kirusi" au: "Urusi wa Kisovyeti") (Kirusi: Росси́йская Сове́тская Федерати́вная Социалисти́ческая Респу́блика, РСФСР RSFSR) ilikuwa kitengo kikubwa kati ya jamhuri 15 za Umoja wa Kisovyeti chenye wakazi wengi. Baada ya mwisho wa Umoja wa Kisovyeti ikawa Shirikisho la Urusi tangu 1991.
Utawala

Urusi wa Kisovyeti ulikuwa jamhuri ndani ya Umoja wa Kisovyeti. Ndani yake ilikuwa na muundo wa shirikisho. Maeneo yenye wakazi wenye lugha au utamaduni usio wa kirusi yalipewa maeneo ya pekee yaliyoitwa pia Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii halafu kwa jina la taifa au kabila la eneo. Kinadharia jamhuri hizi zilijitawala ndani ya Urusi lakini hali halisi zilikuwa na kiwango fulani ya kujiamulia katika mambo ya utamaduni menginevyo ziliongozwa kutoka Moskva.

Jamhuri hizi ndani ya Urusi zilikuwa:
** Bashkiria
** Buryatia
** Dagestan
** Yakutia
** Kabardia-Balkaria
** Kalmukia
** Karelia
** Komi
** Mari
** Mordovia
** Ossetia ya Kaskazini
** Udmurtia
** Tataria
** Chechenia-Ingushenia
** Chuvashia
** Tuva

Baada ya mwisho wa ukomunisti 1991 zimeendelea kama majimbo ya kujitawala ndani ya Urusi zikiendelea kuitwa "Jamhuri" zikiwa na kiwango cha kujitawala kikubw zaidi kuliko mikoa ya shirikisho inayojitawala pia kwa kiasi.
Tazama pia

* Umoja wa Kisovyeti
* Urusi
Viungo vya Nje

* Katiba ya Urusi wa Kisovyeti


U
U
Jamii:Historia ya Urusi
Jamii:Umoja wa Kisovyeti
Josef Stalin

thumb|right|Josef Stalin mwaka 1942.
Joseph Vissarionovich Stalin (kwa Kirusi: Иосиф Виссарионович Сталин, Iosif Vissarionovich Stalin; jina la kiraia: Джугашвили, Dzhugashvili, kwa Kigeorgia: იოსებ ჯუღაშვილი, Ioseb Jughashvili; 18 Desemba (katika Kalenda ya Juliasi: 6 Desemba) 1878 – 5 Machi 1953) alikuwa mwanasiasa wa Urusi kutoka Georgia aliyeshiriki pamoja na Lenin katika Mapinduzi ya Urusi ya 1917 na kuwa kiongozi wa chama cha kikomunisti na hivyo kiongozi mkuu wa Umoja wa Kisovyeti baada ya kifo cha Lenin.

Alitawala Urusi kama dikteta kwa unyama na kusababisha vifo vya mamilioni ya watu. Vifo vingi vilisababishwa na kufuta mali ya wakulima na kuwalazimisha kulima kama makundi, iliyosababisha njaa na kuua watu milioni 6 au zaidi. Mnamo 1935 Stalin aliagiza katiba mpya iliyoweka mamlaka yote mkononi mwa Kamati Kuu (politbureau) ya chama alichoongoza. Pamoja na mabadiliko hayo alianza kempeni za "kusafisha" chama. Kuanzia mwaka 1935 raia elfu nyingi, pamoja na wanachama wa chama cha Kikomunisti na hata wajumbe wa Halmashauri Kuu (Central Committee) walikamatwa; wakibahatika waliamriwa kuhamia mji katika sehemu mbali na Moscow; wengine walihukumiwa na maelfu kuuawa. Katika kipindi cha "utakaso mkuu" viuongozi wengi wa zamani pamoja na viongozi wengi wa jeshi waliuawa. Katika kipindi hiki, takriban milioni 1.6 walikamatwa, watu 700,000 walipigwa risasi na idadi isiyojulikana ilikufa kutokana na mateso katika magereza ya polisi ya siri.

Stalin alifaulu kujenga uchumi wa viwanda na kutetea nchi dhidi ya mashambulio ya Ujerumani wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Alikuwa kati ya washindi wa Vita Kuu ya Pili akapanua utawala wake juu ya nchi za Ulaya ya Mashariki na ya Kati kama vile Polandi, Ucheki, Hungaria, Romania, Bulgaria na sehemu ya mashariki ya Ujerumani. Nchi hizi zote zlilazimishwa kukubali utawala wa vyama wa kikomunisti na kuendelea kwa mfumo wa kidikteta.

Stalin alikubaliwa kama kiongozi wa nchi zote za kikomunisti pamoja na China, Vietnam na Korea ya Kaskazini hadi kifo chake.

Stalin alikufa baada ya mshtuko wa ubongo; alikutwa kwenye nyumba yake tarehe 1 Machi 1953 akilala chini na kushindwa kuongea. Lavrentiy Beria, mkuu wa ujasusi na mwanachama wa Kamati Kuu ya Chama alidai baadaye kwamba alimsumisha Stalin.

Alifuatwa na Nikita Krushchov kama kiongozi wa chama na Umoja wa Kisovyeti.

Joseph Stalin alikuwa na wake wawili kwa vipindi tofauti: mke wa kwanza aliitwa Ekaterine Svanidize (1906-1907), na wa pili aliitwa Nadezhda Alliluyeva (1919-1932). Pia alikuwa na watoto watatu walioitwa Yakov Dzhugashvilli, Vasily Dzhugashvilli na Svetlana Alliluyeva.

Jina la utani la Joseph Stalin lilikuwa ni 'Koba'.
Marejeo

Jamii:Waliozaliwa 1878
Jamii:Waliofariki 1953
Jamii:Wanasiasa wa Urusi
Jamii:Wanasiasa wa Georgia