JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
වසූරිය

වසූරිය () මිනිසාට පමණක්ම ආවේනික වූ වැලියොලා මේජර් හා වැලියෝලා මයිනර් නම් වෛරස ප්‍රභේද දෙකක් මගින් හටගන්නා බෝවන රෝගයකි. මෙය ලතින් භාෂාවෙන් තිත් හෝ බිබිලි ඇතිකරන යන අරුත් දේ. පහලොස්වන ශත වර්ශයේදී යුරෝපයේ වසූරිය (smallpox) යන නම උපදේශය (great pox) නම් රෝගයෙන් වෙන්කොට හදුනාගැනීම සදහා භාවිතා වුණි.

වසූරිය රෝගය සමෙහි උගුරෙහි හා මුඛයෙහි කුඩා රැධිර වාහිණි තුළට සීමා වේ. සමෙහි මේවා කුඩා ලප සහිත පැල්ලමක් ලෙස ද පසු කාලීනව ඉස්සුනු දියරයක් පිරී බිබිලි ලෙසට ද හටගනී. වැලියෝලා මිස්රි වෛරස මගින් වඩාත් දියුණු තත්වයට රෝගය ඇති කරන අතර මෙමගින් 30% සිට 35% දක්වා මරණ සංඛ්‍යාවක් ඇති කරයි. වැලිසොරා මයිනර් මගින් ඇතිකරන රෝගය එතරම් දරුණු නොවන අතර එමගින් රෝගයට ගොදුරු වූවන්ගෙන් ආසන්න වශයෙන් 1% ක් බිලිගනී. වැලියොලා මයිනර් මගින් ආසාදිතයන්ට ඇති වන දීර්ඝකාලීන සංකූලතාවයන් වන මුහුණෙහි ඇතවන ඊට ආවේනික කැළැල් ජීවත් වන්නන්ගේ 65 - 85% ක් අතර දක්නට ලැබේ. 2% සිට 5% දක්වා වූ සුළුතරයකට ඇසේ කනීණිකාවේ ඇති වන තුවාල නිසා හටගන්නා අන්ධභාවය, ආතරයිටිස් රෝගය නිසා හන්දිපත්වල ඇතිවන විකෘතිතා හා අස්ථිවල ඇති වන ආසාදනයන් දක්නට ඇත.

වසූරිය මානව වර්ගයා තුළ ඇතිවන්නට ඇත්තේ ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසේ සිටය. රෝගය නිසා 18 වන සියවසේ දී 400000 ක් පමණ යුරෝපා ජාතිකයින් පිරිසක් මරුමුවට පත්වූ අතර එවකට අන්ධවීම් අතරින් තුන්වන ස්ථානයක් ගනී. ආසාදිතයින්ගෙන් 20% සිට 60% අතර ද ළමුන්ගෙන් 50% කට වැඩියෙන් රෝගය නිසා මරණයට පත්වුණි.

විසිවන සියවසේදී සිදුකරන ලද ගණන් බැලීම්වලට අනුව වසූරිය රෝගය නිසා මිලියන 300 - 500 ත් අතර පුද්ගලයින් ප්‍රමාණයක් මරණයට පත්ව ඇත. 1967 දී ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය තක්සේරු කළ අන්දමට එම වසර තුළ මිලියන 15 ක් වූ රෝගීන් ප්‍රමාණයක් වාර්තා වූ අතර මිලියන දෙකක් මරණයට පත්ව ඇත. දහනවවන හා විසිවන ශතවර්ෂය පුරාවටම දියත් කරන ලද සාර්ථක ප්‍රතිශක්තීකරණ ව්‍යාපාරයක් නිසා ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය මගින් 1979 දී වසුරිය ලොව තුලින් මුළුමනින්ම තුරන් කිරීමට හැකි වුණි. මේවන විට මුළුමනින්ම ලොවෙන් තුරන් කරන ලද එකම බෝවන රෝගය වන්නේ වසුරියයි.
ආශ්‍රිත

* වසංගත ලැයිස්තුව
මූලාශ්‍ර
භාහිර සබැඳි
පරිගණකය (සඟරාව)

thumb|පරිගණකය 2005 පෙබරවාරි දින කවරය

“පරිගණකය” යනු IEEE පරිගණක සමාජය මඟින් ප්‍රායෝගික පුහුණුවක් මුල් කරගත් සමාජයේ සියළුම සාමාජිකයින් සදහා නිකුත් කරන සගරාවකි. එහි තීරක සමාලෝචිත වාර්තා, නිත්‍ය තීරු හා වත්මන් පරිගණක නිකුතුවන් සම්බන්ධ සම්මුඛ සාකච්ඡා අඩංගු වේ. මෙම සඟරාව වාණිජ සඟරාව හා ගවේෂණාත්මක සඟරාවක යන දෙකෙහිම කරුණු උකහා ගෙන ඒ දෙකට ම අතරමැදි තැනක පවත්නා සඟරාවකි. “පරිගණකය” වත්මන් පර්යේෂණවල වර්ධනය , නැඹුරුතා , හොදම ප්‍රතිපත්ති හා වෘත්තියේ වෙනස්වීම් පිළිබද තොරතුරු සපයයි. සඟරාව IEEE පරිගණක සමාජයේ සාමාජිකයින්ට කිසිදු අය කිරීමකින් තොරව ලබා දේ.
ගැලලියෝ ගැලලී

ඉතාලි ජාතික ගැලීලියෝ ගැලලී භෞතික විද්‍යාඥයෙකු , ගණිතඥයකු , තාරකා විද්‍යාඥයකු සහ දාර්ශනිකයෙකු වූ අතර විද්‍යාත්මක විප්ලවය / පුනරුදය උදෙසා විශාල කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. ඔහුගේ මූලික ක්‍රියාකාරකම් අතරට දුරේක්ෂය වැඩි දියුණු කිරීම සහ එමගින් තාරකා විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් සිදු කිරීම සහ කොපර්නිකානු වාදයට සහය පළ කිරීම ද වේ. ගැලීලියෝ “නූතන විද්‍යාවේ පියා” “විද්‍යාවේ පියා” “නූතන භෞතික විද්‍යාවේ පියා” සහ “නුතන නිරීක්ෂණාත්මක තාරකා විද්‍යාවේ පියා” යනාදී විරුධාවලිවලින් පිදුම් ලබන්නෙකි. ප්‍රගති විද්‍යාව යටතේ ගැලීලියෝ විසින් වර්තමානයේ භෞතික විද්‍යාත්මක ඉගැන්වීම් පටිපාටිවල ආරම්භක අවධියේ උගන්වනු ලබන ඒකාකාර ත්වරණයෙන් චලිත වන වස්තූන් පිළිබද අධ්‍යයනය කරන ලදී. සූර්ය ලප නිරීක්ෂණය හා ඒවා පිළිබද වැඩිදුර අධ්‍යයනය සිදු කිරීමත් , ගැලීලියානු චන්ද්‍රයන් ලෙස වර්තමානයේ දී හැදින්වෙන බ්‍රහස්පතිගේ විශාලම චන්ද්‍රයන් සිව්දෙනා සොයාගැනීමක් ගැලීලියෝ තාරකා විද්‍යාවට දැක්වූ දායකත්වයට උදාහරණ වේ. තවද ව්‍යවහාරික විද්‍යාව හා තාක්ෂණය පිළිබද කටයුතු ය‍ටතේ ගැලීලියෝ විසින් මාලිමා යන්ත්‍ර සැලැස්ම ද වැඩි දියුණු කරන ලදී. කොපර්නිකානුවාදයට ගැලීලියෝ විසින් සහාය දැක්වීම ඔහුගේ ජීවිත කාලය තුළ දී විවාදයට තුඩු දුන් කරුණක් විය. භූකේන්ද්‍රවාදය ඇරිස්ටෝටල්ගේ කාලයේ සිටම පිළිගත් මතවාදය වූ අතර ගැලීලියෝ විසින් එය බැහැර කිරීම නිසා කතෝලික පල්ලිය විසින් සූර්ය කේන්ද්‍රවාදය සත්‍ය බව අදහස් පළ කිරීම තහනම් කරන ලදී. ඒ සදහා බලපෑ ප්‍රධාන හේතු වූයේ සූර්ය කේන්ද්‍රවාදය බයිබලයේ වචනාර්ථ අරුතට පටහැනි වීම සහ සූර්ය කේන්ද්‍රනවාදය සදහා වූ සාක්ෂි එකල අල්ප වීමයි. මෙම ක්‍රියාදාමයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ගැලීලියෝට සිය සූර්ය කේන්ද්‍රවාදී අදහස් ප්‍රසිද්ධියේම බැහැර කිරීමට සිදු වූ අතර කතෝලික පරීක්ෂක සභාවේ නියෝග මත ජීවිතයේ අවසාන කාලය නිවාස අඩස්සියට යටත්ව ගෙවීමට සිදු විය.

විද්‍යා පුනරුදය කෙරෙහි මහඟු සේවයක් කළ මොහු ව භෞතික විද්‍යාවේ පියා සහ නූතන විද්‍යාවේ පියා යන නම් වලින් හැදින්වේ. ඔහුගේ සොයාගැනීම් අතරට එක්වන ප්‍රධානම දේවල් වන්නේ බ්‍රහස්පතිගේ විශාලතම චන්ද්‍රයන් 4 දෙනා, හිරු ලප පිළිබඳ කළ අධ්‍යයන සහ දියුණු කල මාලිමා යන්ත්‍රයයි.

සංගීතඥයන් වූ වින්සන්සෝ ගැලීලි සහ ජුයිලා අම්මානාති ට දාව පීසා නගරයේදී උපන් දරු සය දෙනාගෙන් පළමු වැන්නා ගැලීලියෝය. ළමා වියේදී පූජකයෙක් වීමට වුවමනා වුවද තම පියාගේ අනුදැනුම පරිදි පීසා සරසවියේ වෛද්‍ය උපාධියක් සඳහා ඇතුළත් විය. 1591 දී පියාගේ මරණයෙන් පසුව පාදුවා සරසවියට මාරුවක් ලද ඔහු 1610 වනතුරු එහි භූගෝල විද්‍යාව, යාන්ත්‍ර විද්‍යාව හා අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව ඉගැන්වීය. මේ කාලයේදී ඔහු චාලක විද්‍යාව, අභ්‍යවකාශය, පදාර්ථමය ශක්තිය හා දුරදක්නයේ වැඩිදියුණු කිරීම් මගින් විශාල මෙහෙයක් කරන ලදි.

1610 දී ඔහු දුරදක්නයෙන් බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයන් පිළිබඳව කරන ලද පරික්ෂණ වල වාර්තා එළිදැක්විණි. මීළඟ අවුරුද්දේදී ඔහු රෝමයේ ගණිතඥයන් සහ දර්ශනවාදීන්ට තම දුරදක්නය පිළිබඳ වැඩි විස්තර ලබාදුන්නේය. ගැලීලියෝද සහය දුන් "හිරු මධ්‍යගත ග්‍රහලෝක පද්ධතිය” නම් මතයට 1612 දී දැඩි විරෝධයක් එල්ලවිය. ඔහුගේ ප්‍රථම ග්‍රන්ථය වූ "Dialogue Concerning the Two Chief World Systems", කෘතිය 1623 දී ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. දිගින් දිගටම ඔහුගේ මතවාදවලට විරෝධයන් එල්ලවූ අතර 1632 දී ඔහුට රෝමයේ ශුද්ධ වූ කාර්යාලයට වාර්තා කරන ලෙස අණ කෙරිණි.
සටහන්

ප්‍රවර්ගය:1642 මරණ
ප්‍රවර්ගය:1564 උපත්
ප්‍රවර්ගය:ඉතාලි ජාතිකයෝ
සෘජු සාධනය

ගණිතයේ දී හා තර්ක ශාස්ත්‍රයේ දී සෘජු සාධනය යනු සෘජු සනාථ කරන ලද කරුණු සමූහයකින් දෙන ලද ප්‍රකාශනයක සත්‍ය හෝ අසත්‍යතාව පෙන්වීමේ ක්‍රමයකි. එනම් කිසිදු වැඩිපුර උපකල්පන සිදු නොකර පවතින උප සාධ්‍යය හා නියමයන් මගින් එය සිදු කිරීමයි. p නම් එවිට q, ආකාරයේ අවස්ථික ප්‍රකාශනයක් සෘජුවම සනාථ කිරීම සදහා p ප්‍රකාශනය සත්‍ය වන අවස්ථා පමණක් සැලකීම ප්‍රමාණවත් වේ. උපකල්පන සිට නිගමනයන් දක්වා හේතු දැක්වීමට තර්කානුකූල අපෝහණයක් යොදනු ලබයි. යොදනු ලබන තර්ක බොහෝ විට අවිචල්‍ය පළමු ගණයේ තර්ක වන අතර සියල්ල සදහා හා එහි පවත්නා , පරිච්ඡේදක යොදනු ලබයි. අස්ති ප්‍රකාරය හා සර්වත්‍ර අන්‍යෝන්‍යතාව පොදුවේ භාවිත සාධන නියමයන්ය.

ඊට වෙනස් වූ වක්‍ර සාධනයක් කල්පිත තත්වයන් සමග ආරම්භ වන අතර ඉන්පසුව නිගමනයක් ලැබෙන තුරු එක් එක් තත්වවල අවිනිශ්චිතතා ඉවත් කිරීම සිදු කරයි. නිදසුනක් ලෙස p q ලෙස සෘජුව පෙන්වනවා වෙනුවට එහි පර්ස්ථාපී ~q ⇒ ~p (~q ලෙස උපකල්පනය කර ~p එය එළඹේ) යන්න සනාථ කරයි. p q හා q  p අධිස්ථාපන මූලධර්මයෙන් තුල්‍ය වන බැවින් p q යන්න වක්‍රව සාධනය වේ. මෙවන් සෘජු නොවන සාධන ක්‍රමවලට පරස්පරතාවයෙන් සාධනය , නිරවශේෂණය මගින් සාධනය , අපරිමිත අවරෝහණයෙන් සාධනය හා අභ්‍යුහනයෙන් සාධනය ඇතුළත් වේ.
වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී ප්‍රතිරූපණ ක්‍රම ලබාදීමේ සේවාව

thumb|
මෙය වෛද්‍ය උපකරණවලින් ලබාදෙන සේවාවෙහි විශේෂ ක්ෂේත්‍රයක් වන අතර එය ජෛව වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රවලින් වෙන් වේ. නමුත් ඔවුන්ගේම සේවා කණ්ඩායම් සහිත රෝහල්වල ද එය ජෛව වෛද්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවට අන්තර්ගත කර ඇත.

එක් අවස්ථාවකදී මෙම ක්ෂේත්‍රය පිළිබදව පුහුණුවක් ලබාගැනීමට ක්‍රම දෙකක් පමණක් තිබුණි. ඒවා වනුයේ හමුදා සේවයේදී ලබාගන්නා පුහුණුව සහ නිෂ්පාදකයාගෙන් රැකියා පුහුණුවේදී ලබාගන්නා දැනුම. නමුත් 1980 සිට විවිධ ස්වාධීන පුහුණු කිරීමේ මධ්‍යස්ථාන ආරම්භ කළ අතර එවන් එක් පාසලක් වූයේ RSTI

මෙම ක්ෂේත්‍රයෙහි විවිධ රැකියා අවස්ථාවන් පවතී. ඒවා නම් නිෂ්පාදකයන්ගේ සේවා සපයන්නකු ලෙස , රෝහල්වල සහ ස්වාධීනව සේවා සපයන්නකු ලෙස රැකියාවෙහි යෙදීමයි. නමුත් වඩාත්ම ස්ථාවර අවස්ථාව වනුයේ නිෂ්පාදකයන්ගේ සේවා සපයන්නකු ලෙසින් හෝ රෝහල්වල රැකියාවෙහි යෙදීමයි. එසේ වන්නේ එමගින් දිගින් දිගටම අදාල ක්ෂේත්‍රය පිළිබදව පුහුණුවක් ලබා ගැනීමට හැකියාව ලැබීම සහ එමගින් රැකියා ස්ථානයෙහි මනා සම්බන්ධතාවයන් පවත්වා ගැනීමට හැකිවීමයි.

නිෂ්පාදකයන්ගේ සේවා සපයන්නකු ලෙස ක්‍රියා කරන ඉන්ජිනේරුවරයෙකුට රැකියා කරන අවස්ථාවලදී එක් ස්ථානයක සිට තවත් ස්ථාන කිහිපයක සේවා සැපයිය හැකි අතර සම්මත නොවූ හෝරාවන්වල ද සේවා සැපයිය හැකිය. ඔවුන් වඩාත් හොද පාරිභෝගික සේවාවන් සහ සම්බන්ධතාවයන් ලබාදීම සදහා එම උපකරණ නඩත්තු කිරීම, කොටස් ඉවත් කර අළුතින් කොටස් සවිකිරීම, අළුත් වැඩියා කිරීම, අංකනය කිරීම සහ නඩත්තු කිරීම සිදු කරනු ලබයි. තවද වාර්ෂිකව අදාල උපකරණයෙහි විකිරණ ප්‍රභවය පිළිබදව පරීක්ෂා කර අදාල රජයට වාර්තා කළ යුතු වේ.

රෝහල්වල සේවයට යොදා ඇති විකිරණවේදීන් හට විශාල වශයෙන් වෛද්‍ය පහසුකම් ලබාදී ඇත. අවශ්‍ය සේවාවන් සැපයීම සදහා ඔවුනට රෝහල්වලට සහ වෙනත් ස්ථානයන් වෙත ගමන් කිරීම අවශ්‍ය වේ. ඔවුන් ද වාර්ෂිකව විකිරණ ප්‍රභවය පිළිබදව පරීක්ෂා කළ යුතු වේ. නිෂ්පාදකයන්ගේ සේවා සපයන්නකු හෝ ස්වාධීන සේවා සපයන්නකු මිළදී ගත් උපකරණ සම්බන්ධ කිරීම සහ සවිකිරීම සිදු කරනු ලබයි.

ස්වාධීනව සේවා සපයන්නකු සාමාන්‍යයෙන් නිෂ්පාදකයෙකුගේ සේවා සපයන්නකු ලෙස සේවය කර ඉන් ඉවත්ව තමාගේම සේවා සපයන ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කළ පුද්ගලයෙකි. ස්වාධීන වශයෙන් මෙම ක්ෂේත්‍රයෙහි රදා පැවතීම අසීරු එකක් වන අතර එය සදහා වැඩි ප්‍රමාණයක් මුදල් වැය කිරීමට ද සිදු වේ. එසේ වන්නේ නිෂ්පාදකයන්ගේ සේවා සපයන්නන් විසින් ඔවුනට පුහුණුව ලබාදීමට පසුබටවන හෙයිනි. කෙසේ නමුත් ඔවුනට ඊට අමතරව පුහුණුව ලබාගැනීමේ පහසුව පවතී. මෙම ක්ෂේත්‍රයෙහි අතිශය තරගකාරී තත්ත්වයක් පවතී. නිෂ්පාදකයන්ගේ සේවා සපයන්නන් ඔවුන්ගේ සේවාවන් ලබාගැනීමට රෝහල්වලින් හෝ සායනවලින් පසුබට වීමක් පෙන්නුම් කරයි නම් තමාගේ උපකරණවල මිල ගණන් පහත දැමීමක් ඔවුන් විසින් සිදු කරනු ලබති.

ස්වාධීන සේවා සපයන්නකු හට නැවත සකස් කරන ලද උපකරණ විකිණීමට හෝ සම්බන්ධ කිරීම සිදු කළ හැකිය. ඔවුන් විසින් ඒවා අළුත් වැඩියා කිරීම, අංකනය කිරීම හා නඩත්තු කිරීම සිදු කරනු ලබති. ප්‍රතිරූපණ සේවාවන් ලබාදීමේදී සැපයිය යුතු අවශ්‍යතාවයන් සදහා විශේෂ උපකරණ සහ වැඩි මුදලක් වැය කිරීමට සිදු වන අතර එය ස්වාධීන සේවා සපයන්නකු හට ආර්ථික වශයෙන් සීමා සැපයිය හැකිය. සාමාන්‍යයෙන් භාවිතා කරන උපකරණ වනුයේ ගබඩා දෝල නේක්ෂය සහ මල්ටිමීටරයයි. අමතර උපකරණ වනුයේ KEITHLEY DOSIMETER , MAPS METER , BIDDLE CONTACT TACHOMETER සහ LIGHT TO RADIATION ය.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Medical_imaging#Medical_imaging_service
ලියෝන්හාඩ් ඔයිලර්

ලියෝන්හාඩ් ඔයිලර්, ලියොනාඩ් ඉයුලර් එසේත් නැත්නම් ලියෝන්හාඩ් පෝල් ඔයේලර් (1707 අප්‍රේල් 15 – 1783 සැප්තැම්බර් 18) යනු ස්විස් ජාතික ගණිතඥයකු හා භෞතික විද්‍යාඥයකු වන අතර ඔහු ජීවිතයෙන් වැඩි කාලයක් ගත කළේ රුසියාවේ හා ජර්මනියේය.
කලනය හා ප්‍රස්තාර ප්‍රමේයයන් වැනි විශාල විවිධත්වයකින් යුත් ක්ෂේත්‍රවල වැදගත් සොයා ගැනීම් රැසක් ඉයුලර් විසින් සිදු කොට තිබේ. තවද ඔහු නූතන ගණිතමය පාරිභාෂිතයේ හා අංකනයේ විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුන්වා දුන්නේ මොහු විසිනි. එයින් ගණිතමය විශලේෂණය සඳහා කළ දෑ විශේෂ වේ. ගණිතමය විශ්ලේෂණයේ ගණිතමය ශ්‍රිත පිළිබඳ මතය වැනි දේ හඳුන්වා දෙන ලද්දේ මොහුය.එලෙසම ඔහු යාන්ත්‍රික විද්‍යාව, ප්‍රකාශ විද්‍යාව හා තාරකා විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රවල ඔහුගේ කාර්යයන් සඳහා ද ප්‍රසිද්ධියක් ලබා ඇත.
18 වැනි ශත වර්ෂයේ සිටි ශ්‍රේෂ්ඨතම ගණිතඥයකු ලෙස ඉයුලර් සැලකිය හැකිය ඔහු සැමදාටම වූ විශිෂ්ටතමයන්ගෙන් කෙනෙකි. එලෙසම ඔහු අතිශය ඵලදායී පුද්ගලයන්ගෙන් කෙනෙකු වන අතර ඔහුගේ කාර්යයන් එක් තැන් කළ ක්වෝර්ටෝ වෙළුම් 60-80 පිරවිය හැක. පියරි, සයිමන් ලාප්ලාස් අයත් වදනක් මෙලෙස ගණිතයට ඉයුලර්ගේ බලපෑම ප්‍රකාශ කරයි. “ඉයුලර් ගැන කියවන්න, ඉයුලර් ගැන කියවන්න, ඔහු අප සැමගේම ශාස්තෲවරයාය.”
ස්විස්ටර්ලන්තයේ ෆ්‍රෑන්ක් 10 බැංකු නෝට්ටුවේ හය වන ශ්‍රේණියේ සහ ස්විස්ටර්ලන්ත, ජර්මානු හා රුසියානු තැපැල් මුද්දර විශාල සංඛ්‍යාවක ඉයුලර් ගේ රුව ඇත. 2002 ඉයුලර් උල්කාපාතනය ඔහුට ගරු කිරීමක් ලෙස නම් කරන ලද්දකි. එලෙසම ලුතෙරන් පල්ලිය විසින් ඔවුන්ගේ ශාන්තු වරයාගේ දින දර්ශනයේ මැයි 24 වන දා ඔහුව අනුස්මරණය කරනු ලබයි.
සටහන්
මූලාශ්‍ර
භාහිර සබැඳි

*
* The Euler Archive: Composition of Euler works with translations into English
* Opera-Bernoulli-Euler (compiled works of Euler, Bernoulli family, and contemporary peers)
* Euler Tercentenary 2007
* The Euler Society
* Euleriana at the Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities
* Euler Family Tree
* Euler's Correspondence with Frederick the Great, King of Prussia
*
*



ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාඥයෝ
ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාඥයෝ
ප්‍රවර්ගය:තාරකා විද්‍යාඥයෝ
රසායනික ප්‍රතික්‍රියා-ප්‍රතික්‍රියා වර්ග

රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවීමේ විවිධ වූ ආකාර ඇත. විටෙක ඒවා කාණ්ඩ ගත කිරීමේ ක්‍රම එකමත එක වැටෙමින් හා එක්වර ද වීමෙන් හඳුනාගැනීම අපහසු කරයි. එමනිසා පහත දක්වා ඇත්තේ පොදු ප්‍රතික්‍රියා වර්ග කිහිපයක් පහදා දීමේ උදාහරණයන් ද සමගිනි.

*• සමාවයවිකතාවය - ශුද්ධ පරමාණු සංයුතියෙහි වෙනසක් නොමැතිව එහි හැඩයේ ප්‍රතිව්‍යුහගත වීමක් සමාවයවිකතාව නම් වේ.

*• සෘජු සැබැදුම (Direct Combination) හෝ විශ්ලේෂණය
ප්‍රතික්‍රියක මූලද්‍රව්‍ය දෙකක් හෝ කිහිපයක් එක්වී වඩා සංකීර්ණ වූ ප්‍රතිඵලයක් ලබාදීම.

N2 + 3 H2 → 2 NH3

*• රසායනික වියෝජනය හෝ සරල කොටස්වලට වෙන්කර ගැනීම
එනම් සංයෝගයක් කුඩා සංයෝගවලට හෝ මූලද්‍රව්‍යය වලට වෙන් කිරීම
2 H2O → 2 H2 + O2
*• තනි විස්ථානගත වීම හෝ ආදේශ වීම
එනම් මූලද්‍රව්‍යයක් වෙනත් සක්‍රීය මූලද්‍රව්‍යයක් හමුවේ සංයෝගයෙන් විස්ථානගත වීමයි.
2 Na(s) + 2 HCl(aq) → 2 NaCl(aq) + H2(g)

*• හුවමාරු වීම හෝ ද්විත්ව ප්‍රතිස්ථාපන ප්‍රතික්‍රියා
එනම් සං‍යෝග දෙකක් අතර අයන හෝ බන්ධන හුවමාරුවෙන් තවත් සංයෝග දෙකක් සෑදීමයි.
NaCl(aq) + AgNO3(aq) → NaNO3(aq) + AgCl(s)
*• අම්ල - භෂ්ම ප්‍රතික්‍රියා
අම්ල -භෂ්ම ප්‍රතික්‍රියාවකදී ඒවා විවිධ වූ ආකාරයට හැසිරෙන ‍නිසා අම්ල භෂ්ම ප්‍රතික්‍රියාවලට විවිධ වූ අර්ථ කථනයන් පවතී. ඉන් වැදගත්ම කිහිපයක් පහත දැක්වේ.


* ආහීනියස් අර්ථ දැක්වීම
අම්ල ‍ජලය හමුවේදී H3O+ පිට කරමින් විඝටනය වේ. භෂ්මය OH- අයන් ජලයට පිට කරමින් විඝටනය වේ.

* බ්‍රොන්ස්ටඩ් - ලෞරි අර්ථ දැක්වීම
අම්ල යනු (H+) ප්‍රෝටෝන ප්‍රදානය කරන්නන්ය. භෂ්ම යනු ප්‍රෝටෝන ප්‍රතිග්‍රහණය කරන්නන්ය. එය මෙයට ආහීනියස් වාදය ද ඇතුළත් වේ.


* ලුවිස් වාදය
අම්ල යනු එකසර යුගල් ප්‍රතිග්‍රහණය කරන්නන්වන අතර භෂ්ම යනු එකසර යුගල් ප්‍රදානය කරන්නන් වේ. එයට බ්‍රොන්ස්ටන් ලෞරිවාදයට ඇතුළත් වේ.


*• රෙඩොක්ස් ප්‍රතික්‍රියා
‍එනම් එම ප්‍රතික්‍රියාවට ලක්වන මූලද්‍රව්‍යවල ඔක්සිකරණ අංක වෙනස් වීමෙන් සිදුවන ප්‍රතික්‍රියා වේ. මෙම ප්‍රතික්‍රියාවල දී ප්‍රතික්‍රියක අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හුවමාරුවීමක් සිදුවී අවසන් ඵලය ලබාදේ.
උදාහරණ -
2 S2O32−(aq) + I2(aq) → S4O62−(aq) + 2 I−(aq)


මෙහිදී I2 හි ඔක්සිහරණ අංකය අඩු වී I- වන අතර S2O32- (තයෝ සල්ෆේට අයනය ) ඔක්සිකරණය වී S4O62- බවට පත් වේ.


දහනය

එය එක්තරා ආකාරයක රෙඩොක්සි ප්‍රතික්‍රියාවක් වේ. එහිදී දහනය කළ හැකි මූලද්‍රව්‍යයක් ඔක්සිකරණ මූලද්‍රව්‍යයක් හා එක්වීමෙන් තාපය පිට කරමින් ඔක්සිකරණය වේ. මෙහි ඔක්සිකරණ මූලද්‍රව්‍යය වශයෙන් බොහෝ විට O2 යොදා ගනී. දහනය යන පදය යොදාගනු ලබන්නේ සම්පූර්ණ පද්ධතියම ඔක්සිකරණයට ලක්වීමේදීය. එනම් පාලිත තත්වයන් යටතේ සිදුවන ඔක්සිකරණයන් දහනයන් නොවේ.
C10H8+ 12 O2 → 10 CO2 + 4 H2O
CH2S + 6 F2 → CF4 + 2 HF + SF6
කාබනික ප්‍රතික්‍රියා

කාබනික ප්‍රතික්‍රියා වර්ග ඉතා විශාල ප්‍රමාණයක් පවතින අතර එහිදී ප්‍රතික්‍රියාවට තම පරමාණුක ව්‍යුහයේ ප්‍රධාන මූලද්‍රව්‍ය වශයෙන් කාබන් පවතින සංයෝගවල ප්රතික්‍රියා‍වේ. කාබනික සංයෝගවල ප්‍රතික්‍රියාව එම සංයෝගයේ ඇති ක්‍රියාකාරී කාණ්ඩය මත වෙනස් අයුරින් අර්ථ දැක්විය හැකි. එනම් එය අකාබනික ප්‍රතික්‍රියාවලට විරුද්ධව අරුත් ගැන්විය හැක. තවද කාබනික ප්‍රතික්‍රියා ඒවායේ යාන්ත්‍රණය අනුව ද වෙනස් කළ හැක.
පහත උදාහරණ කිහිපයක් දක්වා ඇත

*• අයන ප්‍රතික්‍රියා - හයිපො ක්ලෝරයිට්වල ද්විධාකරණය
*• සක්‍රීය ආකාබනික මූලද්‍රව්‍ය සමග සිදුවන ප්‍රතික්‍රියා
උදා - ඉනොලේට්වල ප්‍රතික්‍රියා
*• සම්පූර්ණ ප්‍රතික්‍රියා
උදා - අධික උෂ්ණත්වවලදී දහනය
*• කාබීන වල ප්‍රතික්‍රියා
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Chemical_reaction#Reaction_types
ජාතික ගීය - ශ්‍රී ලංකා

ශ්‍රී ලංකා මාතා යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික ගීයයි. 1940 දී සිංහල භාෂාවෙන් එහි පද හා තනුව ලියැවුනේ ආනන්ද සමරකෝන් විසින් වන අතර, 1951, නොවැම්බර 22 දිනදී නිල වශයෙන් එය ජාතික ගීය වශයෙන් පිළිගැනුනේ එවකට ස්වදේශ කටයුතු සහ ග්‍රාමීය සංවර්ධන කැබිනට් අමාත්‍ය ශ්‍රීමත් එඩ්වින් විජයරත්න මුලසුන හෙබවූ කමිටුවක නිර්දේශ මතය.

මුල් කාලයෙහිදී ගීයේ මුල් පේළිය කියැවුනේ: "නමෝ නමෝ මාතා, අප ශ්‍රී ලංකා" ලෙසයි. 1950 ගණන් වලදී මෙම වචන පිළිබඳ කිසියම් මතභේදයක් පැවතුනු අතර, 1962 වසර මුලදී එය දැනට පවතින ආකාරයට වෙනස් කෙරිනි.

ද සන්ඩේ ඔබ්සර්වර් පුවත්පත වාර්තා කරන අන්දමට, 1952 දී ජාතික ගීය බවට නමෝ නමෝ මාතා ගීය තෝරාගැනීමෙන් පසුව එයට විරුද්ධවාදීන් දක්වා ඇත්තේ ගීය ඇරඹෙන න අකුර අසුබ ඵල ගෙන දෙන්නක් බවයි. මෙම විරෝධය දිගු කලක් පැවැති අතර 1962 වන විට එය වර්ධනය වෙමින් හුවා දැක්වූයේ ඩී. එස්. සේනානායක වියෝව, ඩඩ්ලි සේනානායක රජයේ බිඳ වැටුම හා එස්. ඩබ්. ආර්. ඩී. බණ්ඩාරනායක ඝාතනය වැනි දේ සිදු වූයේ මෙම ගීයේ මුල් අකුර නිසා බවය. මෙය හමුවේ 1962 ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ රජය විසින් ජාතික ගීයේ මුල් පද පෙළ වෙනස් කලේ එහි නිර්මාතෘ ආනන්ද සමරකෝන් ශූරීන් නොවිමසමනි. තමන් රචනා කල ගීයට විරුද්ධ බලවේග වලට එරෙහි වෙමින් සමරකෝන් ශූරීන් විවිධ පරිශ්‍රම දැරූ අතර ගීය වෙනස් කලහොත් සිය දිවි නසාගන්නා බවට බලධාරින් වෙත දන්වා තිබිණි. මහත් සිත් තැවුලට පත් හෙතෙම එම අයුරින්ම 1962 අප්‍රේල් 5 දින සිය දිවි හානි කර ගත්තේය.
ශ්‍රී ලංකා මාතා
මාධ්‍ය
භාෂාව

සංස්කෘත වචන, හෙල වචන සහ පාලි වචන යොදා ගෙන ඇත.
දෙමළ අනුවාදය ඉවතලෑම

2010 දෙසැම්බර් 12 දිනදී ද සන්ඩේ ටයිම්ස් පුවත්පත වාර්තා කලේ, "එක් බසකට වැඩි ගණනකින් ජාතින ගීය භාවිත කරන කිසිදු රටක් ලොව නොපවතින බැවින්", නිල හා රාජ්‍ය උත්සවයන්හිදී, ශ්‍රී ලංකා මාතා හී දෙමළ අනුවාදය භාවිතා කිරීම ඉවක ලෑමට, අතිගරු ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ තුමාණන්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් රැස්වූ කැබිනට් මණ්ඩලය විසින් තීරණය කර ඇති බවකි.

ජාතික ගීයෙහි දෙමළ අනුවාදය අහෝසි කර ඇති බවට පැන නැගුනු චෝදනා ශ්‍රී ලංකාවේ රජය විසින් පසුව ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදි. එසේ කර ඇති බවට පලවී ඇති මාධ්‍ය වාර්තා වලට කිසිදු පදනමක් නොමැති බවට ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය නිවේදනය කරමින් ප්‍රකාශ කර සිටියේය.
ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙහි ජාතික ගීය පිළිබඳ සඳහන

ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයෙහි 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙහි 7 වන වගන්තියෙහි දැක්වෙන්නේ, "ශ්‍රී ලංකා ජනරජයෙහි ජාතික ගීය "ශ්‍රී ලංකා මාතා" වන අතර, එහි පද හා සංගීතය තුන්වන උප‍ලේඛනයෙහි දක්වා ඇති පරිදි වෙයි" යනුවෙනි. එම තුන්වන උපලේඛනයෙහි සංගීත විස්තාරයට අනුබද්ධව ඉංග්‍රීසි අකුරෙන් ජාතික ගීයෙහි සිංහල පද ලියා දක්වා ඇති අතර ජාතික ගීයේ කුමන කොටස් තුමන අවස්ථා වලදී භාවිතා කල යුතුද යන බව හා එය වාදනය කල යුත්තේ ‍කුමන ආකාරයටද යන්න දක්වා ඇත.
2000 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා කෙටුම්පතෙහි ජාතික ගීය පිළිබඳ සටහන

2000, අගෝස්තු 3 වන දින එවකට ජනාධිපති චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක කුමාරතුංග විසින් පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කරන ලද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා කෙටුම්පතෙහි 5 වන වගන්තියෙහි දැක්වෙන්නේ, "(1) ජනරජයේ ජාතික ගීය ශ්‍රී ලංකා මාතා වන අතර එහි පදමාලාව හා තනුව සතරවන ලේඛනයෙහි පළමු කොටසේ දක්වා ඇත. (2) ජාතික ගීයේ දෙමළ භාෂා අනුවාදය සතරවන ලේඛනයෙහි දෙවන කොටසේ දක්වා ඇත. " යනුවෙනි. සතරවන ලේඛනයෙහි සිංහල අකුරු වලින් සිංහල අනුවාදයෙහි පදමාලාවද හා දෙමළ අකුරු වලින් දෙමළ අනුවාදයෙහි පදමාලාවද දක්වා ඇත. එක්සත් ජාතික පක්ෂ පාර්ලිමේන්තු කණ්ඩායම විවාදයෙන් ඉවත් වීම නිසා මෙම කෙටුම්පත සම්මත නොවිණි. 2000 අගෝස්තු 18 වන දිනදී පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරීම නිසා මෙම පණත අහෝසි විය.
ආශ්‍රිත

ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව
ශ්‍රී ලංකාවේ දිය ඇලි ලැයිස්තුව

උස අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ දිය ඇලි ලැයිස්තුව යනු ශ්‍රී ලංකාවේ සංගණ්‍ය දිය ඇලි ලැයිස්තුවකි.
ප්‍රධාන දිය ඇලි
අනෙකුත් ජනප්‍රිය ඇලි
රූප


ගොනුව:Dunhinda.jpg|දුන්හිඳ ඇල්ල
ගොනුව:Devon falls.jpg|ඩෙවෝන් ඇල්ල
ගොනුව:St.ClairsFalls-Srilanka.JPG|සෙන්ට් ක්ලෙයාර්ස් ඇල්ල
ගොනුව:Elgine.JPG|එල්ගින් ඇල්ල
ගොනුව:Waterfallinhortanplains.jpg|බේකර්ස් ඇල්ල

මෙයද බලන්න

*මධ්‍යම පලාතේ දිය ඇලි ලැයිස්තුව, ශ්‍රී ලංකාව
*දිය ඇලි ලැයිස්තුව
සටහන්
ආශ්‍රිත

*

ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දිය ඇලි
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ආගන්තුක ආකර්ෂණ ස්ථාන
යසුෂි අකෂි

250px|thumb|right|2008 ජනවාරි 14 දින ශ්‍රීලංකා ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා සමග
යසුෂි අකෂි (明石 康 Akashi Yasushi, උපත ජනවාරි 19, 1931 අකිතා ප්‍රාන්තයේ හිනයි නගරය) ජ්‍යෙෂ්ඨ ජපාන රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකයෙක් සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිපාලකයෙකි. හෙතෙම එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් කාර්යාලයේ නිව්යෝක් නුවර මූලස්ථානය මගින් දේශපාලනිකව අන්තර්ජාතික සිවිල් සේවකයෙක් ලෙස පත් කරන ලදී.
මහජන තොරතුරු පිළිබඳ උප-ලේකම්-ජනරාල්, නිරායුධකරණය තොරතුරු පිළිබඳ උප-ලේකම්-ජනරාල් සහ මානවවාදී කටයුතු හා හදිසි සහන පිළිබඳ උප-ලේකම්-ජනරාල් යන පදවි උසුලන ලදී.

නොයෙක් අන්‍ය අතිරේක නියමයන් අතර යුද්ධයට පෙර යුගෝස්ලෝවියාවේ ලේකම්-ජනරාල්වරයාගේ පෞද්ගලික නියෝජිත ලෙස කටයුතුකරන ලදී.
එසේම ඔහු 1993 කාම්බෝජියානු මැතිවරණයටපසු සාම සාකච්ජා අධීක්ෂණය කරනලදී.
එතැනදී ඔහුගේ සාර්ථකත්වය ගැන නොසලකා බෝල්කනයේ පසුකාලීන ක්‍රියාකලාපය පිලිබඳව ඔහුව තරයේ විවේචනය කරන ලදී.
ප්‍රධාන වශයෙන් ඊට හේතු වූයේ සර්බිනියානු සමූලඝාතනය වැලැක්වීමට නොහැකි වීමයි.

ශ්‍රීලංකා රජය හා දෙමළ කොටි ත්‍රස්තවාදීන් අතර ගිවිසුමට පහසුකම් සැලසීම සඳහා 2006 සැප්තැම්බර් මස ශ්‍රීලංකාවට පැමිණියේය.
ෆීජි

නිල වශයෙන් ෆීජි සමුහාණ්ඩුව ලෙස හැඳින්වෙන ෆීජි දුපත් රාජ්‍යය දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ මෙලනිශියාහි නවසීලන්ත උතුරු දිවයිනට නාවික සැතපුම් 1100 ( කි.මි. 2000; සැතපුම් 1300) ක් ඊශාන දිගින් පිහිටා ඇත. බටහිරින් වනුවාටු දිවයිනත් නිරිතදිගින් ප්‍රංශයේ නව කැලිඩෝනියාවත් ගිනිකොනින් නවසීලන්තයේ ක'මඩෙක් දිවයිනත් නැගෙනහිරින් ටොංගා දිවයිනත් ඊශාන දිගින් සැමෝවා, ප්‍රංශයේ වෝලස් සහ ෆුටුනා සහ උතුරින් ටුවාලු දිවයින් එහි ලඟම අසල්වැසියන් වේ.
ෆීජි සමුහාණ්ඩුව දුපත් 332 කින් සමන්විත වන අතර ඉන් දුපත් 110 ක්ම ස්ථිර වාසය සඳහා යොදා ගැනේ. සමස්ථ භුමි ප්‍රදේශය වර්ග කිලෝමීටර 18,300ක (වර්ග සැතපුම් 7100) පමණ වන දුපත් 500කට අධික ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වන මෙහි දුරස්ථම දූව "ඔනුයි ලාවෝ" වෙයි. ප්‍රධාන දිවයින් දෙක වන විටි ලවු සහ වනුව' ලවු හි ජනගහනය 850,000ක් පමණ වන අතර එය ජනගහනයෙන් 87% කි. අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන සුවා නගරය විටි ලවු හි පිහිටා ඇත. බහුතරයක් ෆීජි වාසින් විටි ලවු දුවෙහි වෙරළාශ්‍රිත සුවා නගරය සහ කුඩා නගරබද නාදි සහ ලවු'ටෝකා වැනි ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව ජිවත් වේ. විටි ලවු දූවෙහි කුඩා භූමි ප්‍රදේශය අධික ලෙස ජනාකීර්ණ වී ඇත.
ඝන වනාන්තර ඛනිජ වර්ග සහ මත්ස්‍ය සම්පතින් පිරි ෆීජි සමුහාණ්ඩුව පැසිෆික් දුපත් සමුහයේ දියුණුතම ආර්ථිකයකට හිමිකම් කියයි. වර්තමානයේ ප්‍රධාන විදේශ විනිමය උපයන මාර්ග වනුයේ සංචාරක කර්මාන්තය සහ සීනි අපනයන කර්මාන්තයයි.
නිරුක්තිය
ඉතිහාසය

මුල් ජනාවාස
යුරෝපීයයන් සමඟ මුල් කාලීන අන්තර්ක්‍රියා
කකොබාවු සහ ක්‍රිස්තියානි ආක්‍රමණයට එරෙහි යුද්ධ
කපු, සම්මේලන සහ කයි කොලෝ
ෆීජි රාජධානිය (1871–1874)
ෆීජි හි කළු කුරුළු පාලනය සහ වහල්භාවය
යටත් විජිතකරණය
1875 සරම්ප වසංගතය
සර් ආතර් ගෝර්ඩන් සහ "කුඩා යුද්ධය"
ෆීජි හි ඉන්දියානු ගිවිසුම් ක්‍රමය
ටූකා කැරලි
පළමු සහ දෙවන ලෝක යුද්ධ
වගකිවයුතු රජය සහ නිදහස
නිදහස

1987 කුමන්ත්‍රණය
2000 කුමන්ත්‍රණය
2006 කුමන්ත්‍රණය
2009 බලය මාරු කිරීම
2014 සිට
භූගෝලය
දේශගුණය
රජය සහ දේශපාලනය
සන්නද්ධ හමුදා සහ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම
පරිපාලන අංශ
ආර්ථිකය
සංචාරක ව්‍යාපාරය
ප්‍රවාහනය
විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය
සමාජය

ජන විකාශනය
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්
ජන නාම
භාෂා
ආගම
අධ්‍යාපනය
ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය
ද්විතියික අධ්‍යාපනය
තෘතියික අධ්‍යාපනය
සංස්කෘතිය
ක්‍රීඩාව
රග්බි සංගමය
රග්බි ලීගය
පාපන්දු සංගමය
යොමු කිරීම්
මධ්‍යම ඇමරිකාව

උතුරු ඇමරිකාව හා දකුණු ඇමරිකාව යා කෙරෙන බිම් තීරුව, මධ්‍යම ඇමරිකාව ලෙස හැඳින්වෙයි. මෙක්සිකෝවට දකුණු දෙසින් පැනමා රට දක්වා සියලු රටවල් මීට අයත් වේ.
ආශ්‍රිත

* Americas (terminology)
* Central American Seaway
* Index of Central America-related articles
** Index of Belize-related articles
** Index of Costa Rica-related articles
** Index of El Salvador–related articles
** Index of Guatemala-related articles
** Index of Honduras-related articles
** Index of Nicaragua-related articles
** Index of Panama-related articles
* List of largest cities in Central America
** Cantons of Costa Rica
** List of cities in Belize
** List of cities in El Salvador
** List of cities in Honduras
** List of cities in Nicaragua
** List of cities in Panama
** List of places in Guatemala
* West Indies
සටහන්
මූලාශ්‍ර
භාහිර සබැඳි

* American Heritage Dictionaries, Central America.
* Central America. Columbia Gazetteer of the World Online. 2006. New York: Columbia University Press.
* Hernández, Consuelo (2009). Reconstruyendo a Centroamérica a través de la poesía. Voces y perspectivas en la poesia latinoamericana del siglo XX. Madrid: Visor.


* Central America Video Links from the Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives
* Central America country pages
* Teaching Central America
මැනගුවා

මනගුවා (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [maˈnaɣwa]) යනු නිකරගුවාවේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන අතර මධ්‍යම ඇමරිකාවේ විශාලතම නගරවලින් එකකි. මනගුවා විලෙහි වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති මෙම නගරයේ 2020 වන විට ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 1,055,247 ක් වූ අතර, එහි අගනගර ප්‍රදේශයේ ජනගහනය 1,401,687 ක් විය. මෙම නගරය මනගුවා දෙපාර්තමේන්තුවේ ආසනය ලෙසද සේවය කරයි.

1819 දී ආරම්භ කරන ලද මනගුවා 1852 දී ජාතික අගනුවර බවට පත්විය. 1842 සහ 1930 අතර කාලය තුළ නගරය වේගවත් ව්‍යාප්තියකට සහ නාගරීකරණයකට භාජනය වූ අතර, එය මධ්‍යම ඇමරිකාවේ වඩාත්ම සංවර්ධිත නගරවලින් එකක් බවට පත්විය. භූමිකම්පා කිහිපයක් නගරයේ වර්ධනයට බලපා ඇත, විශේෂයෙන් 1931 භූමිකම්පාව සහ 1972 භූමිකම්පාව, නමුත් නගරය කිහිප වතාවක් නැවත ගොඩනඟා ඇත. අද වන විට නගරය රට සහ මධ්‍යම ඇමරිකාව යන දෙකටම ප්‍රධාන ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයකි.
යොමු කිරීම්

ප්‍රවර්ගය:නිකැරගුවා
ස්පාඤ්ඤ භාෂාව

ස්පාඤ්ඤ භාෂාව () ස්පාඤ්ඤය නම් රටෙහි ජනයා සහ එම ජනයාගේ මව් බස වේ. ස්පාඤ්ඤ බස ලොව විවිධ රටවල ජනයා මිලියන 400 අධිකව කතා කරන බසකි. ලොව වැඩියෙන්ම කතා කරන ලබන මව් භාෂාවලින් දෙවන වන තැන උසුලයි. ස්පාඤ්ඤය හැරුණු විට බ්‍රසීලය හැර මුළු දකුණු හා මධ්‍යම ඇමරිකාව සහ අප්‍රිකාවේ හා ආසියාවේ රටවල් කිහිපයක භාවිතා වේ. භාවිතා කරන්නන් වැඩියෙන්ම සිටින්නේ මෙක්සිකෝවෙහිය. ඉන්දු යුරෝපීය භාෂා පවුලේ රොමානු ගණයට අයත් බසකි. සම්භවය ස්පාඤ්ඤයේ කැටොලියානු ප්‍රාන්තයේ බව පිළිගැනේ.
ඉතිහාසය

ස්පාඤ්ඤ භාෂාව පැවතෙන්නේ රෝම ලතින් භාෂාවෙන් ය. රෝම අධිරාජ්‍යය සමයේ බටහිර යුරෝපය තුල ව්‍යාප්තියත් සමඟ ස්පාඤ්ඤ ඉබෙරියානු අර්ධද්වීපය තුළ විකාශනය වු භාෂාවකි. ස්පාඤ්ඤ භාෂාව පෘතුගීසි භාෂාවට නැත්නම් කියයි. ස්පාඤ්ඤ භාෂාව දකුණු ඇමරිකාව(ලතින් ඇමරිකාව) තුළ ව්‍යාප්ත වන්නේ කොලබස්ගේ ආගමනයත් සමඟ ය. ස්පාඤ්ඤ බස අතීතයේ පටන් ජනප්‍රිය වන්නේ ස්පාඤ්ඤ සංගීත කාලාවත් සමඟ යි. ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය තුළද මුල් කාලීනව ප්‍රධාන ලෙස භාවිතා කල භාෂාවක් ලෙස ස්පාඤ්ඤ භාෂාව සැලකේ. අද වන විට එය 20% පමණ සුළුතර භාෂාවක් වේ. 1940 දශකය වන විට බහුල ලෙස භාවිතා කරන භාෂාවක් වු බැවින් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංගමය නිල භාෂාවක් ලෙස සංගමය තුළ භාවිතා කරයි.
ආශ්‍රිත

* ස්පාඤ්ඤය

ප්‍රවර්ගය:භාෂා
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤය
ප්‍රවර්ගය:චිලි