JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Guinea-Bissau

Guinea-Bissau tabi Orile-ede Olominira ile Guinea-Bissau (; , ) budo si Iwoorun Afrika. O ni bode mo Senegal ni ariwa, ati Guinea ni guusu ati ilaorun, ati mo Okun Atlantiki ni iwoorun.

Aala ile re to pelu awon olugbe ti idiye won to 1,600,000.

Guinea-Bissau je ara ileoba Gabu nigbakan, to je apa Ileobaluaye Mali; awon apa ileoba wa titi di orundun kejidinlogun, nigba ti awon miran si je apa Ileobaluaye Portugal. Nigba na lo wa di ibiamusin Portugal toruko re unje Guinea Portugi ni orundun 19. Leyin ilominira, to je fifilole ni o̩dún 1973 to si je didamo ni o̩dún 1974, oruko oluilu re, Bissau, je fifikun mo oruko orile-ede lati dena iaru po mo Orile-ede Olominira ile Guinea.

14% nikan ni awon olugbe ti won mo ede onibise, Portugi so. Awon 44% nso Kriol, ede to da lori Portugi, awon yioku nso awon ede abinibi Afrika. Awon esin kanka ibe ni esin Islam ati awon esin ibile Afrika.

O je omo egbe Isokan Afrika, Agbajo Okowo awon Orile-ede Iwoorun Afrika, Agbajo Ipejo Onimale, Isokan Latini, Agbajo awon Orile-ede Ede Portugi, La Francophonie ati South Atlantic Peace and Cooperation Zone.

Gbogbo Ìpawó Orílẹ̀-èdè tenikookan re je ikan larin awon tokerejulo lagbaye.
Itan
Ilominira
Iselu
Awon agbegbe ati apa ile Guinea-Bissau

Guinea-Bissau je pipin si awon agbegbe mé̩jo̩ ati apa ibi aladawa kan. Awon wonyi na tun wa je pinpin si apa metadinlogoji. Awon agbegbe ohun niyi:
Jeografi
Awon ilu pataki
Ojuojo
Okowo
Aworan


File:T23.jpg|BCEAO Bissau
File:Agencia BCEAO em Bissau.jpg|BCEAO Bissau
File:STCP 1.JPG|Bus in downtown Bissau
File:Praça Che Guevara, Bissau.jpg|Che Guevara Square
File:Guine.jpg|Residential area in Bissau
File:Ponte amical cabral.jpg
File:Bissau23.jpg
File:Guinea-bissau-bissau-1.jpg|Carnival in Bissau

Demografiki

thumb|left|Líla odò ni kekere ṣiṣan
Awon eya eniyan
Ede
Esin
Ilera
Eko
Asa
Orisun

* Joshua B. Forrest, Lineages of State Fragility. Rural Civil Society in Guinea-Bissau (Ohio University Press/James Currey Ltd., 2003).
* Richard Andrew Lobban, Jr. and Peter Karibe Mendy, Historical Dictionary of the Republic of Guinea-Bissau, third edition (Scarecrow Press, 1997) ISBN 0-8108-3226-7 (includes extensive bibliography)
Ijapo lode

; Government
* Official government website
* Chief of State and Cabinet Members
* Constitution of the Republic of Guinea-Bissau

; Awifun gbogbogbo
* Link collection related to Guinea-Bissau on bolama.net
* Country Profile from BBC News
*
* Guinea-Bissau from UCB Libraries GovPubs
* Guinea-Bissau at Encyclopædia Britannica
*
*
* Before Project has a lot of information on the history of political violence and how it has been overcome

; Iroyin
* news headline links from AllAfrica.com
Itokasi
Usain Bolt

Usain St. Leo Bolt, OJ, C.D. (; (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹjọ ọdún 1986) jẹ́ gbajúmọ̀ asáré-ìje ọmọ orílẹ̀-èdè Jàmáíkà. Òun ni ó ní àṣeyọrí àmìn ẹ̀yẹ eré-ìjẹ tí iwọ̀n ọgọ́rùn-ún àti iwọ̀n igba tó yá jùlọ ní àgbáyé. Àṣeyọrí rẹ̀ ní onírúurú pápá ère-ìjẹ, pàápàá jùlọ, ìdíje òlíḿpíìkì mú un kí àwọn ènìyàn gbà pé òun ni asáré ìjẹ tó dáńgájíá jùlọ nílé ayé.


Usain Bolt le sáré pèlú iyara ti merinlelọgọji kilomita ni wákàti ọkan (44km/w)
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Jamáíkà
Ẹ̀ka:Àwọn tó gba ẹ̀ṣọ́ wúrà Òlímpíkì fún Jamáíkà
Àsìá ilẹ̀ Nàìjíríà

Àsíá ilẹ̀ Nàìjíríà tí Michael Taiwo Akinkunmi ṣe ní wọ́n gbà wọlé gẹ́gẹ́ bí i èyí tó máa ṣojú Nàìjíríà láti òru ọjọ́ kìíní oṣù kẹwàá ọdún 1960, ọjọ́ tí Nàìjíríà gba òmìnira. Wọ́n fi ọ̀rọ̀ àsíá yìí ṣe ìdíje, tí àwọn ènìyàn ẹgbẹ̀rún mẹ́tà sì dá sí. Àsíá tí Akinkunmi ṣe ni wọ́n gba wọlé láàárín àwọn èyí tí gbogbo àwọn tó kópa nínú ìdíje náà ṣe. Àwọ̀ àsíá náà jẹ́ aláwọ̀ ewé-funfun-aláwọ̀ ewé, tí aláwọ̀-ewé náà dúró fún iṣẹ́-àgbè, tí funfun sì dúró fún àlàáfíà àti ìṣọ̀kan.
Àwọn ìtọ́kasí

Asia
Nàìjíríà
Àjọ àwọn Orílẹ̀-èdè

thumb|Àjọ àwọn Orílẹ̀-èdè , Geneva
Àjọ Ìṣọ̀kan àwọn Orílẹ̀-èdè tabi Àjọ àwọn Orílẹ̀-èdè ni soki (ní èdè Geesi: UNO tàbí UN) jẹ́ àgbájọ káríayé ti eto re je lati fa ifowosowopo ninu ofin kakiriaye, abo kakiriaye, idagbasoke eto inawole, ilosiwaju awujo, eto omoniyan ati imudaju alafia lagaye. OA je didasile ni odun 1945 leyin Ogun Agbaye Keji lati sedipo Apejo awon Orile-ede, lati jawo awon ogun larin awon orile-ede, ki o si pese aye fun ijiroro larin won. O ni opolopo eka akojoegbe kekeke lati le se awon ise wonyi.
Itokasi
Oprah Winfrey

Oprah Gail Winfrey (; orúkọ àbísọ rẹ̀ ni Orpah Gail Winfrey; a bi ní ọjọ́ kàndínlọ́gbọ̀n oṣù kínní ọdun 1954) jẹ́ asọ̀rọ̀ lórí ẹ̀rọ ìmóhùnmáwòrán, òsèrẹ́binrin àti Olùkọ̀wé ọmọ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Àwọn ènìyàn mọ́ fún àwọn ọ̀rọ̀ rẹ̀ lórí The Oprah Winfrey Show, èyí tí wọ́n ma ń gbé sí afẹ́fẹ́ láti Chicago, ìwọ̀rọ̀ wé ọ̀rọ̀ orí ìmóhùnmáwọ́ràn fún ọdun meedọ́gbọ̀n, láti ọdun 1986 sí ọdun 2011. Àwọn ènìyàn fún Oprah ní orúkọ "Queen of All Media", Òun ni ará Africa mó Amerika tí olówó julọ ni ayé òde òní. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà ni wọ́n ti pé ní obìnrin tí ó níyì julọ ní àgbáyé.
Ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀

Wọ́n bí Orpah Gail Winfrey ní ọjọ́ kàndínlọ́gbọ̀n oṣù kínní ọdun 1954; orúkọ rẹ̀ àkọ́kọ́ ni Orpah àwọn òbí rẹ̀ fun ní orúkọ yìí tẹ̀lẹ́ ẹnìkan nínú ìwé Rutu ti inú ìwé mímọ́, orúkọ yìí sì ni ó wà lórí ìwé ẹrí ìbí rẹ̀, ṣùgbọ́n àwọn ènìyàn ma ń ṣì orúkọ rẹ̀ pè, tí wón sì ma ń pè ní "Oprah".
Ìyá tí ó bí jẹ́ omidan tí kò tí gbéyàwó, ó bi ní Kosciusko, Mississippi.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:àwọn olówó
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Moses Ọláìyá Adéjùmọ̀

Moses Ọláìyá Adéjùmọ̀ (1936 - 2018) je gbaju gbaja osere ori amohun-maworan ati oni sinima omo ile Naijiria
Ohun ni opo eniyan mo si "Baba Sala". O je Alawada kerikeri elere ori itage Yoruba.

Moses Adejumo je omo ilu Ijesha ni ipinle Osun.Baba Sala ni a gba pe o je Oludasile awada (Comedy) ninu ere Sinima ile Yoruba, gege bi o se ba awon ogbon-tagi osere ori itage Yoruba miran bii: Hubert Ogunde, Kola Ogunmola, Oyin Adejobi ati Duro Ladipo bi o se je wipe awon ni won pile ti won si gbe ere Sinima ori itage Yoruba gun oke agba doni, bakan naa ni o je oun paapaa mu idagba-soke ba Sinima Yoruba lapapo ni ilana tire naa.
Awon akojopo ere re

* Orun Mooru (1982)
* Aare Agbaye (1983)
* Mosebolatan (1985)
* Obee Gbona (1989)
* Diamond (1990 Home video )
* Agba Man (1992, Home Video)
* Return Match (1993, Home Video)
* Ana Gomina (1996, home video, )
* Tokunbo (1985, TV)
Itoka
External links

* Film database
* African Video Collections at Harvard College Library


Ẹ̀ka:àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Hubert Ogunde

Hubert Adédèjí Ògúnǹdé (31 May, a bi ni odun 1916 o ku ni 4 April, 1990). Hubert Adédèjì Ògúnǹdé jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé ati sinnimá àgbéléwò ọmọ Yorùbá láti orílẹ̀ èdè [[Naijiria]. Ó tún jẹ́ Olùkọ̀tàn, olùdarí eré orí-ìtàgé, akọrin, Òun ni olùdásílẹ̀ Ẹgbẹ́ Òṣèré
Ògúnǹdé kalẹ̀, èyí tí ó jẹ́ alákọ̀ọ́kọ́ irú rẹ̀ nílẹ̀ Yorùbá àti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lálapọ̀. láì-fọ̀tá-pè, òun ni gbogbo tẹrí-tọ lè júwe gẹ́gẹ́ bí Olùdásílẹ̀ Eré Orí-Ìtàgé nilẹ̀ Nàìjíríà, tàbí ẹni tó mú ọ̀làjú wọ eré orí-ìtàgé ní Nàìjíríà.
Àwọn Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1916
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1990
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Austríà

Austríà ( tabi ; ), lonibise bi Orileominira ile Austria (German: Republik Österreich), je orile-ede atimo ile to ni awon eniyan bi egbegberun 8.8 to wa ni Aringbongan Yuropu. O ni bode mo Orileominira Tseki ati Jemani ni ariawa, Slofakia ati Hungari ni ilaorun, Slofenia ati Italia ni gusu, ati Switsalandi ati Likstenstein ni iwoorun. Gbogbo agbegbe ile Austríà je be sini ojuojo ibe je onitutu ati alpini. Ori ile Austríà je oloke gan nitori pe awon Alpi po nibe; 32% ibe nikan ni won wa ni abe , be sin oke re togajulo je . Opo awon iyeolubugbe unso ede Jemani, to tun je ede onibise orile-ede ohun. Awon ede ibile onibise miran tun ni ede Kroatia, Hungari ati Slofenia.

Austríà loni ni ibere re lati igba iran-oba Habsburg gegebi ara Obaluaye Romu Mimoy ti Orile-ede awon Ara Jemani; Austria di ikan ninu awon alagbara ninla ile Yuropu. Ni 1867, Ileobaluaye Austria je sisodi Austria-Hungary.

Obaluaye awon iran Habsburg (Austro-Hungarian) daru ni 1918 leyin opin Ogun Agbaye 1k, nigba Austria lo Austria Ara Jemani bi oruko („Deutschösterreich”, todi „Österreich”) lati ba se isokan po mo Jemani sugbon Adehun Saint Germain lodi si eyi. Igba Oselu Austria Akoko je didasile ni 1919. Ni igba Anschluss 1938, Austríà je bibolori latowo Jemani awon Nasi. Eyi je be titi di opin Ogun Agbaye 2k ni 1945, leyin ti Jemani awon Nasi je bibori ogun latowo awon Ore eyi lo da oselu pada si Austríà. Ni 1955, Adehun Orile-ede Ara Austria satun-dasile Austria gegebi orile-ede alaselorile, lati fopin si ibolori. Ni odun yi kanna, Ileasofin Austria da Ifilole Aisojusaju to filole pe Igba Oselu Austria Keji yio di alaisojusaju titi lailai.

Loni, Austríà je oseluarailu asoju onileasofin to ni awon ipinle mesan. Oluilu ati ilu re totobijulo, pelu iyeolubugbe to ju egbegberun 1.6, ni Vienna. Austríà je ikan ninu awon orile-ede to lolajulo lagbaye, pelu IO oloruko ti enikookan to je $43,723 (idiye 2010). Orile-ede ohun ti sedagbasoke ona igbe giga, be sini ni 2010 o je onipo 25k lagbaye fun Atoka Idagbasoke Omoniyan re. Austríà ti je omo egbe Awon Orile-ede Asokan lati 1955, o sora po mo Isokan Ara Yuropu ni 1995, be sini o je ikan larin awon ti won da OECD sile. Austríà tun fowobowe Ifenuko Schengen ni 1995, o si gba owonina Yuropu, euro, ni 1999.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe
Jalingo

Jalingo ni olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Taraba ní ariwa ìwọ oòrùn Nàìjíríà , Jalingo ní èdè fulfulde túmọ̀ sí "ibi gíga", ó sì ní olùgbé 418,000. Àwọn Fulani àti àwọn ẹ̀yà kẹ́kẹ̀ kẹ́ mìíràn ni ó wà ní ìlú Jalingo. Fulfulde, Mumuye, Hausa àti àwọn èdè míràn ni wọ́n ń sọ ní Jalin
Alámòjútó Alága

Ìjọba ìbílè kọ̀ọ̀kan ní Nàìjíríà lóní alámòjútó alága tó ń darí wọn. Àwọn ni wọ́n ń darí ètò ìpílẹ̀.

Alága tí wọ́n yàn ní Jalingo ní ètò ìdìbò 2020 tó kọjá ni Hon. Abdulnaseer Bobboji ti ẹgbẹ́ òṣẹ̀lú People Democratic Party (PDP). Ó ti jẹ́ alámòjútó alága títí tó fi parí àsìkò rẹ̀ ní ọjọ́ Àìkú, oṣù kéje, ọdún 2022. gómínà ipínlẹ̀ Taraba Arch. Darius Dickson Ishaku yan aṣojú ètò-ìlera Primary Health Care Development Agency Alh. Aminu Jauro gẹ́gẹ́ bí alámòjútó alága tí Jalingo.
Ọjà

Jalingo jẹ́ olú-ìlú ìpínlẹ̀ Taraba ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọjà ṣùgbọ́n àwọn ọjà tó gbajúmọ̀ jù.

* Jalingo Main Market
* Kasuwan Yelwa (Yelwa Market)
Àwọn Ìtọ́kasí
ISO 3166

ISO 3166 je apa meta opagun amioro, fun agbegbe lati se amioro fun awon orile-ede, awon agbegbe to ba le won ati ipin apa won, ti Àgbájọ Káríayé fún Ìṣọ̀págun tesiwejade. Oruko re gangan ni Awon amioro fun isoju fun awon oruko orile-ede ati ipinlabe won.
Awon apa

*ISO 3166-1
**ISO 3166-1 alpha-2
**ISO 3166-1 alpha-3
**ISO 3166-1 numeric

*ISO 3166-2
**ISO 3166-2:2000-06-21 – Newsletter I-1
**ISO 3166-2:2002-05-21 – Newsletter I-2
**ISO 3166-2:2002-08-20 – Newsletter I-3
**ISO 3166-2:2002-12-10 – Newsletter I-4
**ISO 3166-2:2003-09-05 – Newsletter I-5
**ISO 3166-2:2004-03-08 – Newsletter I-6
**ISO 3166-2:2005-09-13 – Newsletter I-7
**ISO 3166-2:2007-04-17 – Newsletter I-8
**ISO 3166-2:2007-11-28 - Newsletter I-9

*ISO 3166-3
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmíọ̀rọ̀ orílẹ̀-èdè
ISO 3166-1

ISO 3166-1 je amioro apa opagun ISO 3166, fun ibudo lati se amioro fun awon orile-ede, awon agbegbe to ba le won ati ipin apa won, ti Àgbájọ Káríayé fún Ìṣọ̀págun te jade. Oruko re gangan ni Awon amioro fun ikosile awon oruko orile-ede ati ipin apa won - Apa kinni: Awon amioro orile-ede. Eyi ni o se ala agbajo meta awon amioro orile-ede.

* ISO 3166-1 alpha-2
* ISO 3166-1 alpha-3
* ISO 3166-1 numeric
Apilese awon amioro
Itokasi

Ẹ̀ka:ISO 3166

sv:ISO 3166#ISO 3166-1-koder
Ìjọba

, Government (1896). Library of Congress Thomas Jefferson Building, Washington, D.C.]]
Ìjọba ni ikorajo ninu awujo kan, ile oloselu tabi agbajo to ni ase lati se ati fipase ofin, ilana, itele-ofin.

"Ijoba" ntoka si ijoba abele, isejoba oludalara to le ibile, onibinibi, tabi kariaye.

Ìjọba je "akojoegbe, to n joba lori agbegbe iselu kan", "awon alase ninu awujo", ati elo fun awon alase lati pase lori awujo.
Itokasi
Web browser

Web browser (ẹ̀rọ afọ̀nàhan Web, ètó ẹ̀rọ-ònkà ìsíwò ojúewé aláùntakùn).

A web browser is a software application which enables a user to display and interact with text, images, videos, music, games and other information typically located on a Web page at a website on the World Wide Web or a local area network. Text and images on a Web page can contain hyperlinks to other Web pages at the same or different website. Web browsers allow a user to quickly and easily access information provided on many Web pages at many websites by traversing these links. Web browsers format HTML information for display, so the appearance of a Web page may differ between browsers.

Some of the Web browsers currently available for personal computers include Internet Explorer, Mozilla Firefox, Safari, Netscape, Opera.[2], Avant Browser, Konqueror, Google Chrome, Flock, Arachne, Epiphany, K-Meleon and AOL Explorer. Web browsers are the most commonly used type of HTTP user agent. Although browsers are typically used to access the World Wide Web, they can also be used to access information provided by Web servers in private networks or content in file systems.
Contents
[hide]

* 1 History
* 2 Protocols and standards
* 3 See also
* 4 References

[edit] History

Main article: History of the web browser

The history of the web browser dates back to late 1980s when a variety technologies laid the foundation for the first web browser, the WorldWideWeb, by Tim Berners-Lee in 1991, which brought together a variety of existing and new software and hardware technologies.

[edit] Protocols and standards

Web browsers communicate with Web servers primarily using HTTP (hypertext transfer protocol) to fetch webpages. HTTP allows Web browsers to submit information to Web servers as well as fetch Web pages from them. The most commonly used HTTP is HTTP/1.1, which is fully defined in RFC 2616. HTTP/1.1 has its own required standards that Internet Explorer does not fully support, but most other current-generation Web browsers do.
Tanzania

Tànsáníà tabi Orílẹ̀-èdè Olómìnira Ìṣọ̀kan ilẹ̀ Tànsáníà (; ) je orile-ede ni Ilaoorun Afrika to ni bode mo Kenya ati Uganda ni ariwa, Rwanda, Burundi ati orile-ede Olominira Toseluarailu ile Kongo ni iwoorun, ati Zambia, Malawi ati Mozambique ni guusu. Awon bode Tansania ni ilaorun ja si Okun India.
Awon agbegbe

left|thumb|200px|Regions of Tanzania.

Awon agbegbe Tanzania niwonyi:
Arusha Dar es Salaam Dodoma Iringa Kagera Kigoma Kilimanjaro Lindi Manyara Mara Mbeya Morogoro Mtwara Mwanza Pemba North Pemba South Pwani Rukwa Ruvuma Shinyanga Singida Tabora Tanga Zanzibar Central/South Zanzibar North Zanzibar Urban/West
Àwọn ìtọ́kasí
Haile Gebrselassie

Haile Gebrselassie (, haylē gebre silassē; ojoibi , 1973) je ara Ethiopia asareidaraya ona jijina ati isare ojuona. O gba eso wura Olympiki meji fun 10,000 metres ati ife-eye Idije Agbaye merin fun ijinna kanna. O bori ni Berlin Marathon lemerin leralera ati Dubai Marathon lemeta leralera. Bakanna, o tun gba ipo kinni ni emerin fun awon idije inuule, ohun si tun ni Adijekinni Marathon Idaji Agbaye 2001. Ni Oṣu kọkanla ọdun 2021, Haile Gebreselassie wa ni iwaju ogun ni Etiopia lodi si awọn ọlọtẹ ti Tigray.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Ethiópíà
Ẹ̀ka:Àwọn tó gba ẹ̀ṣọ́ wúrà Òlímpíkì fún Ethiópíà
Ìbejì

Àwọn Ìbejì jẹ́ àwọn ọmọ méjì tí ìyá wọn lóyún papọ̀, wọ́n lè jẹ́ obìnrin meji, ọkùnrin méjì tàbí ọkùnrin kan àti obìnrin kan. Àwọn ìbejì le ti àti inú ẹyin kan jade tàbí láti inú ẹyin méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.

Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, àwon ìbejí máa n jẹyọ ní ìgbàtí eyin kan bá pín sí méjì lára obínrin lẹ́yìn ìgbàtí ẹyin ara ọkùnrin bá dàpọ̀ mọ̀ ti obìnrin lẹ́yiǹ ìbálòpọ̀ lǎárin lọ́kọ láyà, tàbí tí òbà jẹ̀ wìpè ẹyin méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ni ẹyin ara ọkuǹrin dàpọ̀ mọ lára obìnrin. Àwọn tí ó jáde láti inú ẹyin kan ma ń jọ ara wọn lọ́pọ̀lọpọ̀ ìgbà wọ́n sì ma ń jẹ́ ọkùnrin méjì tàbí obìnrin méjì ṣùgbon àwọn tí wọn bá jáde láti inú ẹyin ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ lě ma jọ ara won tóbẹ̌ gẹ́. Ní igbamiran(ìṣẹ̀lẹ̀ yí kò wọ́pọ̀), àwọn ìbejì kan le ní baba méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.
Statistiki

Ní gbogbo àgbáyé, ẹ̀yà Yoruba ni àwọn ọmọ wọn ń jẹ́ ìbejì jù. Àwọn ìbejì Márùn-ún dín làádọ́ta sí àádọ́ta (àwọn ọmọ àádọ́rùn-ún sí ọgọ́rùn-ún) ni ó jẹ́ ìbejì nínú gbogbo ọmọ ẹgbẹ̀rún tí wọ́n bá bí.
Àwọn Ìtókasí
Yayi Boni

Thomas Yayi Boni (ọjọ́ìbí 1 July 1952) jẹ́ gbajúmọ̀ onímọ̀ ìfowópamọ́ àti òṣèlú àti Ààrẹ orílẹ̀-èdè Benin láti ọdún 2006 sí 2016. Ó gba ìjọba lẹ́yìn tí ó wọlé nínú ìdìbò Ààrẹ ti orílẹ̀-èdè Benin lọ́dún 2006. Bẹ́ẹ̀ náà, lótún wọlé lẹ́ẹ̀kan si lọ́dún nínú ìdìbò Ààrẹ orílẹ̀-èdè náà lọ́dún 2011. Ní àkókò yìí, òun ni wọ́n yàn gẹ́gẹ́ bí Alága àjọ àwọn orílẹ̀-èdè Adúláwò, African Union láti ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kìíní ọdún 2012 sí ojo kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kìíní ọdún 2013.

Ni Oṣu Kẹsan ọdun 2021, Patrice Talon ati Thomas Boni Yayi, tí wọ́n jẹ́ ọ̀rẹ́ kòríkòsùn olóṣèlú kẹ̀yìn sí ara wọn, tí wọ́n sì di ọ̀tá nítorí òṣèlú. Nígbà kan tí wọ́n pàdé nínú ààfin Marina ní Cotonou láti jíròrò ìtẹ̀síwájú ìlú wọn, ìmọ̀ wọn kò jọ rárá lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ètò ìṣèjọba, pàápàá jùlọ ọ̀rọ̀ lórí ìtúsílẹ̀ àwọn òṣèlú tí wọ́n wà lẹ́wọ̀n.
Ìgbésí ayé rẹ̀ ni ìbẹ̀rẹ̀ àti iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ ilé-ìfowópamọ́

, Alpha Conde, Tara Sonenshine, Alassane Ouattara, Boni Yayi, and David Smock in 2011|right]]
Wọ́n bí Thomas Boni Yayi ní àgbègbè Tchaourou, ní ìjọba-ìbílẹ̀ Borgou Department lápá ìlà-oòrùn orílẹ̀ èdè Benin, tí a mọ̀ nígbà kan rí ní orílẹ̀ èdè Dahomey. Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ olú-ìlú àgbègbè náà, Parakou kí ó tó tẹ̀síwájú láti kàwé gboyè ìkejì nínú imọ̀ ètò ọ̀rọ̀-ajé ní National University of Benin. Ó tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ láti tún kàwé gboyè kejì òmíràn nínú imọ̀ imọ̀ ètò ọ̀rọ̀-ajé bákan náà ní Cheikh Anta Diop University ní Dakar, lórílẹ̀ èdè Senegal, ó kàwé gboyè dókítà nínú imọ̀ ètò ọ̀rọ̀-ajé àti òṣèlú ní University of Orléans, lórílẹ̀-èdè France àti ní Paris Dauphine University lọ́dún 1976.

Lẹ́yìn ẹ̀kọ́ rẹ̀, Boni ṣiṣẹ́ nílé ìfowópamọ́ fún ìgbà pípẹ́. Láti ọdún 1975 sí 1979, ó ṣiṣẹ́ ní Benin Commercial Bank kí ó tó dára pọ̀ mọ́ Central Bank of West African States (BCEAO) gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ láti ọdún 1977 sí 1989. Láti ọdún 1992 sí 1994, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùgbaninímọ̀ràn sí Ààrẹ orílẹ̀ èdè Benin lásìkò náà, Nicéphore Soglo. Lọ́dún 1994, ó fi ipò náà sílẹ̀ láti di Ààrẹ ilé-ìfowópamọ́ West African Development Bank (BOAD).

Ó bẹ̀rẹ̀ ìjọba rẹ̀ ni ọjọ́ kẹfà oṣù kẹrin ọdún 2006. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ni wọ́n tú yáyá tú yàyà nínú ìdìbò náà tí gbogbo ènìyàn gbà pé kò sí àbòsí nínú rẹ̀.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ará Benin
Babatunde Fashola

Babatunde Raji Fashola (tí a bí ní 28 June, 1963) jẹ́ agbẹjọ́rò àti olóṣèlú órílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ti fìgbà kan jẹ́ Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó fún sáà méjì láti ọdún 2007 sí ọdún 2015 lábẹ́ àsíá ẹgbẹ́-òṣèlú All Progressives Congress. Olóyè Bola Tinubu ni ó jẹ́ Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó ṣáájú rẹ̀. Lodun 2015, Ààrẹ Muhammadu Buhari yàn-án gẹ́gẹ́ bí Mínísítà fún ètò iná-mọ̀nàmọ́ná, ilé ìgbé, àti iṣẹ́. Ààrẹ tún tún-un yàn lọ́dún 2019 sí ipò yìí kan náàsí ipò Mínísítà fún Agbára àti ìná mọ̀nàmọ́ná.
Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀

A bí Fashola ní ọjọ́ 28 June, ọdún 1963, ní Ìpínlẹ̀ Èkó, ní Island Maternity Hospital, sínú ìdílé Ademola Fashola, tó fìgbà kan jẹ́ akọ̀ròyìn fún ìwé-ìròyìn Daily Times ti Nàìjíríà, àti Olufunke Agunbiade, to jẹ́ nọ́ọ̀sì.
Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi Amòfin
Ilé-ẹjọ́ gíga

Wọ́n pè é sí ilé-ẹjọ́ gẹ́gẹ́ bíi agbẹjọ́rò àti onídùúró ti ilé-ẹjọ́ gíga ní November 1988 lẹ́yìn tó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní Nigerian Law School, ní ìpínlẹ̀ Èkó láàárín ọdún 1987 àti 1988.
Àmi-ẹ̀yẹ rẹ̀

Fashola, tó jẹ́ ènìyàn kan tó gbajúmọ̀ ní Ilé-ẹjọ́ Gígajùlọ ilẹ̀ Nàìjíríà, ti gba àmì-ẹ̀yẹ àti ìwé-ẹ̀rí títayọ bíi Distinguished Alumnus Award tí ìgbìmọ̀ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ gboyè ti Yunifásítì ìlú Benin fún un. Ó tún gba àmì-ẹ̀ye ti Lagos State public service club Platinum Award fún iṣẹ́ títayọ rẹ̀ sí ìdàgbàsókè. Bẹ́ẹ̀ náà ni ti Alliance for Democracy, "àmì-ẹ̀yẹ ti ìjọba ìbílẹ̀ Igbogbo Bayeku" ní ìbámu pẹ̀lú ìfarahàn àti iṣẹ́ rẹ̀ sí ẹgbẹ́ náà.

Babatunde Fashola tún jẹ́ alábòójútó àwọn akẹ́kọ̀ó ìmọ̀-òfin, tí Yunifásítì ìlú Benin, òun sì ni akẹ́kọ̀ọ́ kejì tó máa kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀-òfin ní Yunifásítì ìlú Benin, àti ọmọ ẹgbé Nigerian Law School àkọ́kọ́ tó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní ọdún 1988, tí wọ́n fi joyè Senior Advocate of Nigeria. Fashola náà ni Chief of Staff àkọ́kọ́ tó gba irú oyè bẹ́è. Babatunde Fashola jẹ́ ọmọ-ẹgbẹ́ Nigerian Bar Association, International Bar Association àti Chartered Institute of Taxation of Nigeria.

Ní oṣù kẹwàá ọdún 2022, oyè ńlá tí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kan tí a mọ̀ sí oyè Commander of the Order of the Niger (CON) ni a tún fi dá a lọ́lá láti ọwọ́ Ààrẹ Muhammadu Buhari.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó
Bọ́lá Tinúbú

Bọ́lá Ahmed Tinúbú (ọjọ́ ìbí Ọjọ́ kàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹ́ta, ọdun 1952) jẹ́ Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ṣe ìbúra fún lọ́jọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 2023 lẹ́yìn tí ó jáwé olúborí nínú ìdìbò ààrẹ ọdun 2023. Ó jẹ́ Gómìnà-àná Ìpínlẹ̀ Èkó láàrin ọdún 29 May odun 1999 títí di ọdún 29 May, 2007. Àwọn ará ìlú ti kọ́kọ́ dìbò yàn Bola Ahmed Tinubu láti di Sẹ́nétọ̀ ní ọdún 1992, àmọ́ wọ́n fagilé ìbò náà ní ọdún (12 June, 1993)
Kíkéde ète láti dupò ààre

Ní ọjọ́ kọkànlá, oṣù kíní, ọdún 2022(January 11, 2022), Bola Ahmed kéde ète rẹ̀ láti dupò ààrẹ Nàìjíríà ní odún 2023 lábé ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress(APC). Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹfà ọdún 2022, Tinubu jáwé olúborí nínú ìdìbò-abẹ́lé ààrẹ nínú ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressive Congress(APC) pẹ̀lú àmì ayò 1271, láti borí Igbákejì Ààrẹ Yẹmí Ọ̀ṣínbàjò àti Rotimi Amaechi tí ó gba 235(Osinbajo) àti 316(Rotimi).
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Gani Fawehinmi

Ganiyu Oyesola Fawehinmi (ọjọ́ ìbí: ọjọ́ kẹjì-lé-lógún oṣù kẹrin ọdún 1938 - ṣe aláìsí ní ọjọ́ kárùn-ún oṣù kẹ́sàn-án ọdún 2009) jẹ́ akòwé, iṣẹ́ ajàfìtàfìtà ẹ̀tọ́ ènìyàn àti Àgbẹjọ́rò ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria.
Ìgbà èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀

Gani jẹ́ ọmọ Saheed àti Munirat Fawehinmi ti Òndó ní Ìpínlẹ̀ Òndó. Chief Saheed Tugbobo Fawehinmi, ni Seriki Mùsùlùmí ti Òndó, jẹ́.
Àwọn Àmì Ẹ̀yẹ

Ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹfà ọdún 1993 a fún Fawehinmi ní ẹ̀bùn Bruno Kreisky. Ẹ̀bùn yìí, tí a dárúkọ ní ọlá ti Bruno Kreisky, ni a máa ń fún àwọn èèyàn àgbáyé tí ó ní ìlọsíwájú àwọn ìdí ẹ̀tọ́ ènìyàn. Ní ọdún 1998, ó gba Ààmì Ẹ̀yẹ Bernard Simmons ti International Bar Association ní ìdánimọ̀ ti àwọn ẹ̀tọ́ ènìyàn àti iṣẹ́ ìjọba tiwantiwa.

Ní ọdún 2018, Olóyè Fawehinmi ni a fún ní àṣẹ orílẹ̀-èdè Niger lẹ́hìn ikú rẹ̀, ọlà kejì ti orílẹ̀-èdè Nàìjíría.
Ikú Rẹ̀

Fawehinmi kú ní àwọn wákàtí ìbẹ̀rẹ̀ ti ọjọ́ kárùn-ún oṣù kẹ́sàn-án ọdún 2009 lẹ́hìn ogun pípẹ́ pẹ̀lú akàn ẹdọfóró. Ọmọ ọdún mọ́kànléláàádọ́rin [71] ni ó jẹ́. Wọ́n sìnkú rẹ̀ ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹ́sàn-án ọdún 2009 sí ìlú rẹ̀ ní Ilẹ̀ Ondo ní Nàìjíríà. Fawehinmi kú ní ọkùnrin ìbanújẹ́, nítorí ipò ti orílẹ̀-èdè rẹ̀ nígbà ikú rẹ̀, kò gba ọlà tí ó ga jùlọ ti orílẹ̀-èdè rẹ̀ fi fún un lórí ibùsùn ikú rẹ̀.
Ìjásílẹ̀ Àmì-Ẹ̀yẹ Ti Ìjọba Orílẹ̀-èdè

Ní ọdún 2008 Fawehinmi kọ́ ọ̀kan nínú àwọn ọlà orílẹ̀-èdè tí ó ga jùlọ ti ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lè fún ọmọ ìlú kan - Order of the Federal Republic (OFR) - ní ìlòdì sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún àìṣedéédé ìjọba láti ìgbà òmìnira Nàìjíríà.
Ọgbà Gani Fawehinmi


A Cross view of Gani Fawehinmi Park, Ojota, Lagos-Nigeria.jpg
A Road view of Gani Fawehinmi Park, Ojota, Lagos-Nigeria.jpg
Gani Fawehinmi Garden, Ojota, Lagos.jpg
Gani Fawehinmi Park, Ojota, Lagos-Nigeria.jpg
Gani Fawehinmi Status, Ojota.jpg
Ganifaweyimi Status, Ojota.jpg

Ilé Ìwòsàn

* Gani Fawehinmi Health Diagnostic Center Ondo City.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbẹjọ́rò àgbà ilẹ̀ Nàìjíríà