JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Ojúọ̀run ayé

thumb|Àwòrán Ojúọ̀run ayé
Ojuorun aye ni ipele awon efuufu to seayika Ayé ti ibújìn aye dimu. Ojúọ̀run lo n da abo bo awon ohun elemin ni ile-aye nipa fifamu ultraviolet solar radiation, eyi n je ki ooru yi o mu loworo o si n seresile igbonasi to le wu ni ojo ati asale. Afefe gbigbe ni bii (gege bi ikunsi) 78.08% nitrojini, 20.95% oksijini, 0.93% argoni, 0.038% karboni oloksijinimeji, ati iye tasere awon efuufu miran. Bakana afefe tun ni iye orisi omi oru, to fe to 1%.

Ojuorun ni iposi to to quintillion marun (5x10^18) kg, idameta ninu merin won wa ni tosi bi 11 km ojude. Ojuorun n tinrin si bi o se n goke si lai si bode kan pato larin ojuorun ati ofurufu. Giga 120 km ni ibi ti awon ipa tojuorun ti n han lara ni asiko ipadawole tojuorun fun oko-ofurufu. Ala Kármán ni 100 km bakanna tun je gbigba gege bi ala larin ojuorun ati ofurufu.
Ikopapo

Afefe je kikopapo nitrijini, oksijini ati argoni ti lapapo won je "awon efuufu pataki" ojuorun. Àwon efuufu yioku ni a mo si "efuufu tasere" (trace gases), lara won ni awon efuufu ogba-alakaba bi omi oru, karboni oloksijinimeji, methani, nitrous oxide ati ossonu. Afefe jijo ni iye tasere opolopo awon adapo alegbogi miran. Opolopo awon ohun ounkoko aladaba le w ninu afijuwe afefe ti ko mo, bi dust, pollen ati spores, sea spray, volcanic ash ati meteoroid. Orisirisi awon amúdọ̀tí ile-ise elero na tun le wa, bi klorini bi apilese tabi adapo, fluorini (ninu adapo), merikuri ti apilese, ati sulferi ninu adapo bi sulferi oloksijinimeji (SO2).
Opoimule ojuorun

Awon ipele tosekoko

thumb|right|upright|Layers of the atmosphere (not to scale)
Ojuorun aye se pin si ipele pataki marun. Awon ipele yii pin si boya igbonasi npo tabi ndin pelu igasoke. Lati kukurujulo de gigajulo, awon ipele ohun ni yii:

; Ojuoruntomoru (troposphere): Ojuoruntomoru bere lati ojude titi de larin 7 km ni poles ati 17 km ni ibididogba, pelu iyato nitori ojuojo. Ojuoruntomoru gbona nitori igbelo okun lati ojude, bi bayi apa kukurujulo ojuoruntomoru lo loworojulo, be sini igbonasi nresile pelu igasoke. 80% iposi ojuorun wa ni ojuoruntomoru.
Itokasi

Ẹ̀ka:Ojúọ̀run


hu:Homoszféra
Ammonia

Ammonia


Amonia ni kiwanja cha nitrojeni na hidrojeni chenye fomula NH3. Ni bidhaa muhimu ya viwandani. Takriban tani milioni 200 za amonia huzalishwa kila mwaka. Takriban 80% ya amonia inayozalishwa duniani kote hubadilishwa kuwa mbolea za sintetiki kama vile nitrati ya amonia, fosfeti za amonia, salfeti ya amonia, urea na nitrati ya amonia ya kalsiamu. Asilimia 20 iliyobaki hutumika kwa ajili ya uzalishaji wa kemikali na dawa.

Amonia inachukuliwa kama kibebaji muhimu cha nishati katika mifumo ya nishati ya siku zijazo.

Amonia huzalishwa kwa kutumia mchakato wa Haber-Bosch: mchanganyiko wa hidrojeni na gesi ya nitrojeni humenyuka kwa nyuzi joto 450-520 na shinikizo la baa 100-150 mbele ya kichocheo cha chuma. Kwa sasa, hidrojeni inayohitajika kwa mchakato wa Haber-Bosch huzalishwa kutoka kwa mafuta ya visukuku (gesi asilia au makaa ya mawe), ambayo husababisha uzalishaji wa CO2. Amonia inayoweza kutumika tena inaweza kuzalishwa ikiwa hidrojeni huzalishwa kutokana na elektrolisisi ya maji kwa kutumia umeme unaoweza kutumika tena (nishati ya jua na upepo). Afrika ina uwezo mzuri wa kuzalisha amonia inayoweza kutumika tena na kupunguza utegemezi wa uagizaji wa mbolea kutoka nje.
Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn àdàpọ̀ kẹ́míkà
Nọ́mbà alòdì àti nọ́mbà adájú

Jije alòdì tabi àìlòdì je ohun ini nomba kan to je gidi, tabi ara omoakojopo awon nomba gidi bi awon nomba onipin ati odidi.
Nomba alodi ni awon nomba tiwonkere ju òdo lo fun apere -{\sqrt{2}}, -1.44, -1. Nomba adaju (fun apere nomba gidi todaju, nomba onipin todaju, nomba odidi todaju) je nomba topoju odo lo, fun apere {\sqrt{2}}, 1.44, 1. Òdo fun ra re ki se odi tabi odaju.
Àwon nomba ailoodi je awon nomba adaju ati odo. Awon nomba aidaju je nomba alodi ati odo.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn nọ́mbà
Ẹ̀ka:Àwọn nọ́mbà odidi
Ìsọdipúpọ̀

Kini Ìsodipupò?

thumb|right|3 × 4 = 12, a le to ami méjìlá sí orí ìlà gbọlọjọ mẹ́ta tí ikọ̀ọ̀kan ní àmìn mẹ́rin tàbí sí orí ìlà nínàró mẹ́rin tí ikọ̀ọ̀kan wọn ní àmìn mẹ́ta.
thumb|right|Àmì ìsọdipúpọ̀.
Isodipupo (ti a ma n tọka si nipasẹ aami agbelebu ×, ati nipasẹ aami aarin-laini ⋅, ati lori kọnputa nipasẹ aami akiyesi *) jẹ ọkan ninu awọn iṣẹ iṣiro alakọbẹrẹ mẹrin. Awọn isiro alakobere toku jẹ afikun, iyokuro, ati pipin.

A le ri isodipupo gegebi atunse afikun.

:
Àwọn Ìtọ́kasí
Molière

Jean-Baptiste Poquelin, to gbajumo bi oruko ori itage re Molière, (; baptised January 15, 1622 – February 17, 1673) je osere ati ako ere ara Fransi to je gbigba bi ikan ninu awon elere alawada ninla julo ninu isemookomooka. Ninu awon iwe re ni Le Misanthrope (The Misanthrope), L'École des femmes (The School for Wives), Tartuffe ou L'Imposteur, (Tartuffe or the Hypocrite), L'Avare (The Miser), Le Malade imaginaire (The Imaginary Invalid), ati Le Bourgeois Gentilhomme (The Bourgeois Gentleman).
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Fránsì
Johann Sebastian Bach

thumb|Kikun ti Bach: 1746
right|200px|alt=Signature of JS Bach
Johann Sebastian Bach (Oṣu Kẹta Ọjọ 21, 1685 - Oṣu Keje 28, 1750) jẹ olupilẹṣẹ ara Jamani ti akoko Baroque. O gba kaakiri bi ọkan ninu awọn olupilẹṣẹ nla julọ ninu itan -iwọ -oorun. O tun jẹ ọkan ninu awọn olupilẹṣẹ olokiki julọ. Bach ni agba awọn olupilẹṣẹ bii Mozart, Beethoven ati Brahms, ni apakan nitori o gbe awọn ọna orin ti akoko rẹ si ipele giga ti imọ -ẹrọ ati pipe. Nitori didara iṣẹ ọwọ rẹ, awọn akọrin alamọdaju nigbagbogbo ka a si bi olupilẹṣẹ nla julọ ninu itan -iwọ -oorun.
Igbesiaye

A bi Bach ni Eisenach ni ọdun 1685. Baba rẹ, Johann Ambrosius, olupe ile -ẹjọ ni o kọ lati mu violin. Bach ko tii jẹ ọmọ ọdun mẹwa nigbati baba rẹ ku, o fi i silẹ alainibaba. O lọ lati gbe ni ile arakunrin rẹ; arakunrin rẹ ngbe ni Ohrdruf. Nitori ohun ti o dara julọ, Bach ni iṣẹ ni monastery Michaelis ni Lüneberg ni 1700. Ohùn rẹ yipada ni igba diẹ lẹhinna, ṣugbọn o tẹsiwaju bi akọrin. Lẹhin mu iṣẹ ṣiṣe igba diẹ ni Weimar ni 1703 bi oṣere fayolini, Bach di alamọja ni Neue Kirche ni Arnstadt (1703-1707). Ibasepo rẹ pẹlu igbimọ ile ijọsin ṣoro bi ọdọ olorin nigbagbogbo ṣe foju kọ awọn ojuse rẹ, ni yiyan lati ṣe adaṣe eto ara. Iwe akọọlẹ kan ṣe apejuwe isinmi oṣu mẹrin ti a fun Bach, lati rin irin-ajo lọ si Lubeck nibiti yoo ti mọ ara rẹ pẹlu orin Dietrich Buxtehude. O pada si Arnstadt ni igba pipẹ lẹhin ti o ti nireti, binu si igbimọ naa. Lẹhinna o ṣiṣẹ ni ṣoki ni St. Bach ṣajọ Toccata olokiki rẹ ati Fugue ni D kekere (BWV 565) ati cantatas akọkọ rẹ lakoko ti o wa ni Mühlhausen. Nigbamii o gba iṣẹ fun Duke ti Sachsen-Weimar ni ọdun 1708, ti n ṣiṣẹ bi agbẹjọ ile-ẹjọ ati ṣiṣe ni ẹgbẹ akọrin, nikẹhin o di adari rẹ ni 1714. O kọ ọpọlọpọ awọn akopọ eto ara lakoko asiko yii, pẹlu Orgel-Büchlein rẹ. Bach fi Weimar silẹ ati ni aabo iṣẹ kan ni Oṣu kejila ọdun 1717 bi Kapellmeister ni Cöthen. Ni ọdun 1720, iyawo Bach lojiji ku, o fi silẹ pẹlu awọn ọmọ mẹrin (awọn mẹta miiran ti ku ni ikoko). Laipẹ diẹ lẹhinna, o pade iyawo keji rẹ, soprano Anna Magdalena Wilcke, ẹniti o fẹ ni Oṣu Kejila ọdun 1721. Yoo bi awọn ọmọ 13, botilẹjẹpe marun nikan ni yoo ye igba ewe. Awọn ere orin Brandenburg mẹfa (BWV 1046-51), ati ọpọlọpọ awọn iṣẹ ohun elo miiran, ọjọ lati awọn ọdun Cöthen rẹ. Bach di Kantor ti Ile -iwe Thomas ni Leipzig ni Oṣu Karun ọdun 1723 o si ṣe iṣẹ naa titi o fi kú. O wa ni Leipzig ti o kọ pupọ julọ awọn cantatas rẹ. Bach bajẹ ko ni itẹlọrun pẹlu iṣẹ yii, kii ṣe nitori isanwo kekere rẹ nikan, ṣugbọn nitori awọn iṣẹ ti o nira ati ohun elo buburu. Nitorinaa, o gba awọn iṣẹ miiran, pẹlu didari Ilu Collegium Musicum, akojọpọ awọn alamọja ati awọn akọrin amateur ti o fun awọn ere orin osẹ, ni 1729. O tun di oludari orin ni kootu Dresden ni 1736, ni iṣẹ Frederick Augustus II. Bach bẹrẹ ṣiṣe awọn irin ajo lọ si Berlin ni awọn ọdun 1740, kii ṣe o kere ju nitori ọmọ rẹ, Carl Philipp Emanuel, ṣiṣẹ bi akọrin nibẹ. Aisan pẹlu àtọgbẹ, Bach ku ni Oṣu Keje ọjọ 28, ọdun 1750.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1685
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1750
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ará Jẹ́mánì
Ludwig van Beethoven

right|thumb|150px|A portrait by Joseph Karl Stieler, 1820
right|150px

Ludwig van Beethoven ( (U.S.)tabi (UK); ; iribomi ni 17 December 1770 – 26 March 1827) je alakopo orin ati oniduuru ara ile Jemani. Ohun ni eni pataki ju nigba iyipada larin igba orin Klasika ati Romantik ninu orin klasika Europe, be sini o je alakopo orin togbajulo ati tonipajulo.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1770
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1827
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ará Jẹ́mánì
Roald Amundsen

Roald Engelbregt Gravning Amundsen (; 16 July 1872 – c. 18 June 1928) je oniwakiri ara Norway. ọmọ ọdún márùn dín ní ọgọ́ta ni. Ẹni àkọ́kọ́ tí ó dé póólù gúsù. Ó ṣe alábápàdá ikú rẹ̀ ní ibi ìjàmbá ọkọ̀ òfurufú ní odò bárẹ́ǹtì. Àwon òbí rẹ ni Jen Amundsen àti Hanna Sahlqvist. Ó gba àmì ẹ̀yẹ Úbádì ní ọdún 1907 láti ọwọ àwọn Ẹgbẹ arin ìrìn àjò aláwárí fún eni àkókó tí ó ṣe àwárí agbègbè Àríwá ìlà oòrùn. Kò gbè ìyàwó, bẹ́ẹ́ní kò sì bí omo.
Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Páùlù ará Társù

Páálù (tí àwọn míràn mọ̀ sí Saalu ara Tarsus;, Páálù àpọ́sítélì tàbí Páálù ẹni mímọ́, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Àpọ́sítélì mejemu titun tí ó polongo iṣẹ́ ìránṣẹ́ Jesu Kristi. Páálù wà lára àwọn ènìyàn nígbà ayé àwọn Àpọ́sítélì tí wón kà se pataki ní ìtàn. Ó dá ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìjọ sílè ní Asia àti Europe.

Gégé bí ìwé májẹ̀mú tuntun ìṣe àwọn Àpọ́sítélì ṣe ṣàlàyé, Páálù je Farisí. Ó sì kópa nínú sí isenunibinu ìjọba Róòmù sí àwọn Kristẹni àkọ́kọ́, ní Jerúsálẹ́mù kí ó tó di pé ó di ẹni ìgbàlà. Ìgbà di ẹ̀ lẹ́yìn ìgbà tí ó fi owó sí isekupa Stefani, Páálù ń rìn ìrìn àjò lọ sí Damásíkù láti wá àwọn Kristẹni àti láti "kó wọn ní ìdè wá sí Jerúsálẹ́mù"(ESV). Ní àárín ọjọ́, imole ńlá tàn sí Paalu àti àwọn tó yi ká, èyí mú kí ó ṣubú, tí Jesu sì bẹ̀rẹ̀ lọ́wọ́ rẹ̀ wí pé "kí ló dé tí ó fi ń ṣe inúnibíni sí mi".

Ojú Paalu kò láti ríran, à si pàṣẹ fun láti wo ìlú náà. Iriran Paalu padà bò sípò lẹ́yìn ìjọ mẹ́ta nígbà tí Ananíà ará Damásíkù gbàdúrà fun. Léyìn n kan wò yín, wọ́n ṣe itebomi fún Paalu, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí polongo pé Jesu ni olùgbàlà àti ọmọ Olorun. Bi idasi-meji ìwé ìṣe àwọn Àpọ́sítélì sọ̀rọ̀ nípa ìgbé ayé Paalu.

Àwọn míràn gbàgbọ́ pé Paalu ni ó ko mẹ́rìnlá nínú àwọn ìwé metadinlogbon ti Májẹ̀mú Láéláé. Bí ó ti lè jẹ́ wípé àríyànjiyàn wà láàrin àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n lórí bóyá òhun ló kọ àwọn míràn nínú àwọn ìwé yìí àbí òun kọ́.
Otún le ka

* Johanu Onitebomi
Àwọn Ìtókasí
Hájì

Masjid al-Haram ti won ko sori kabaa ni Mekka ]]
Haji ni irinajo lo si Mẹ́kkà. Lọwọlọwọ ọ jẹ irinajo to tobijulo, o si je okan ninu Opo marun Islamu ni pato ikarun. O se dandan fun eni to je mùsùlùmí lati lo si Haji lekan ni igbesiaye won.


Masjid al-Haram ti won ko sori kabaa ni Mekka ]]
Haji ni irinajo lo si Mẹ́kkà. Lọwọlọwọ ọ jẹ irinajo to tobijulo, o si je okan ninu Opo marun Islamu ni pato ikarun. O se dandan fun eni to je mùsùlùmí lati lo si Haji lekan ni igbesiaye won.
Satunkọ

Hajji wa lati inu ḥājj ti Larubawa, eyiti o jẹ alabaṣe lọwọ ti ọrọ-ìse ḥajja ("lati ṣe ajo mimọ"). Fọọmu ḥajjī àfidípò jẹ́ láti inú orúkọ Hajj pẹ̀lú ìfidípò ajẹ́tífù -ī, èyí sì ni fọ́ọ̀mù a.
lo

Hajji ati awọn akọtọ rẹ ti o yatọ ni a lo gẹgẹbi awọn akọle ọlá fun awọn Musulumi ti wọn ti pari Hajj si Mekka ni aṣeyọri.[1] Ní àwọn orílẹ̀-èdè Lárúbáwá, ḥājj àti ḥājjah (ìsọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ yíyàtọ̀ ní èdè Lárúbáwá) jẹ́ ọ̀nà tí wọ́n sábà máa ń lò láti bá àgbàlagbà sọ̀rọ̀ tọ̀wọ̀tọ̀wọ̀, láìka bóyá ẹni tí a ń sọ̀rọ̀ rẹ̀ ti ṣe ìrìnàjò náà ní ti gidi tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́. Nigbagbogbo a lo lati tọka si alagba kan, niwọn bi o ti le gba awọn ọdun lati ko ọrọ jọ lati ṣe inawo irin-ajo naa (paapaa ṣaaju irin-ajo afẹfẹ ti iṣowo), ati ni ọpọlọpọ awọn awujọ Musulumi si ọkunrin ti o bọwọ fun gẹgẹ bi akọle ọlá. Akọle naa jẹ iṣaju si orukọ eniyan; fun apẹẹrẹ, Saif Gani di "Hajji Saif Gani".[Itọkasi nilo] Ni awọn orilẹ-ede ti o sọ ede Malay, Haji ati Hajah jẹ awọn akọle ti a fi fun awọn ọkunrin ati awọn obinrin Musulumi ti o ti ṣe irin ajo mimọ. Wọnyi ni kukuru bi Hj. ati Hjh.[Itọkasi nilo] Ni Iran, akọle ọlá Haj (حاج) ni a lo nigba miiran fun awọn alaṣẹ IRGC, dipo akọle Sardar (“Gbogbogbo”), gẹgẹbi fun Qasem Soleimani.[Itọkasi nilo]
Itokasi
Timipre Sylva

Timipre Sylva jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olóṣèlú ni, ó sì ti fi ìgbà kan jẹ́ Gómìnà ni Ipinle Bayelsa. Ní ìgbà àkọ́kọ́ tí yóò jẹ gómìnà, ó g'orí òye ni ọjọ́ Kọkàndínlọ́gbọ̀n, oṣù karùn, ọdún 2007, ó sì fi ipò náà sí lẹ̀ ni ọjọ́ Kẹrìndínlógún, oṣù kẹrin ọdún 2012. Ṣáájú àkókò yìí, ó ti jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmò aṣòfin ni ìpínlẹ̀ Rivers àná.
Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé

A bí Timipre Sylva ní ọjọ́ keje, oṣù keje, ọdún 1964 ní agbègbè tí à ń pè ní Brass, ní ìpínlẹ̀ Bayelsa (eléyìí tí a ti ń fi ìgbà kan pè ní ìpínlẹ̀ Riverss.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Bàyélsà
Adams Oshiomhole

(tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrin oṣù kẹrin ọdún 1952) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèlú ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ẹ̀dó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni Alága ẹgbẹ́ òṣèlú-ṣèjọba tí All Progressives Congress(APC). Oshiomhole ti fìgbà kan jẹ́ Gómìnà ìpínlẹ̀ Ẹ̀dó láti ọdún 2008 sí ọdún 2016 lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú Action Congress of Nigeria. Kí ó tó di àkókò yìí, òun ni Alága ẹgbẹ́ àwọn òṣìṣẹ́, NLC lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà nígbà ìṣèjọba Ààrẹ àná, Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ẹdó
Olusegun Mimiko

Olusegun Mimiko jẹ olósèlú ọmọ ilẹ̀ Nàíjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Òǹdó láti ọdún 2009 dé ọdún 2017. Ọjọ́ kẹ́ta oṣù Ọ̀wàwà ní wọ́n bí Olúṣẹ́gun Rahman Mimiko ọdún 1954. Ó jẹ́ olùdíje fún ipò sẹ́nẹ́tọ̀ ní agbègbè àárín gbìngbùn Òǹdó lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú Zenith Labour Party nínú ìdìbò tó wáyé ní ìpínlẹ̀ Òǹdó.

Olúṣẹ́gun ní gómìnà alágbádá ẹlẹ́ẹ̀karùn-ún ní ìpínlẹ̀ Òǹdó, ní orílẹ̀-èdè Nàíjíríà láti 2009 sí 1017. Mimiko ti fi ìgbà kan jẹ́ mínísítà ìjọba àpapọ̀ fún ilé àti ìdàgbàsókè ìgbèríko, sẹ́kétírì sí ìjọba ìpínlẹ̀ Ondo, bẹ́ẹ̀ náà ni ó jẹ́ gómìnà àkọ́kọ́ tí ó jẹ lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú Labour party ní orílẹ̀-èdè Nàíjírià. Bákannáà ni ó jẹ komíṣọ́nà léèmejì fún ètò ìlera.

Ìlú Ondo ní ìpínlẹ̀ Ondo, apá Ìwọ̀-oòrù̀n gúsù orílẹ̀-èdè Nigeria. Àti kékeré ni ó ti nífẹ̀ẹ́ si òṣèlú, èyí sì farahàn nínú àwọn ipò tí ó dì mú nìgbà tí oh wà ní ilé-ìwé àwọn oníṣègùn òyìnbó ní University of Ife (tó di Obafemi Awolowo University lónìí).

Lẹ́yìn ìgbà tí ó parí agùnbánirọ̀, ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣiṣẹ́ oníṣègùn òyìnbó. Ní ọdún 1985, ó dá ilé-iṣẹ́ MONA MEDICLINIC sílẹ̀ ní Ondo èyí ti ó dúró gẹ́gẹ́ bí ohun ètò ọ̀fẹ́ fún àgbègbè náà.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Òndó
Sístẹ̀mù ìwọ̀n mítà

thumb|right|upright=1.5|Countries which have officially adopted the metric system. Only three nations have not officially adopted the International System of Units as their primary or sole system of measurement: Burmese units of measurement|Burma, [[Liberia, and the United States.]]


Sístẹ̀mù ìwọ̀n mítà je iwon sistemu alaayemewa ti orile-ede Fransi koko gba se ni 1791 to si ti di sistemu ìwọ̀n ẹyọ to wopo ti gbogbo awon orile-ede agbaye n lo.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn sístẹ̀mù àwọn ẹyọ
Mítà

thumb|Mítà.
Mítà je eyo tìpìlẹ̀ ìwọ̀n ìgùn ninu Sistemu Kakiriaye fun awon Eyo (SI).

Awon eyo mita ipin ati asodipupo ti a n lo ni wonyi:

* pm mitarondo (pikometre) = 10-12
* nm mitalanko (nanometre) = 10-9
* µm mitatintinni (maikrometre) = 10-6
* mm ipinlegberunmita (milimetre) = 10-3
* cm ipinlogorunmita (sentimetre) = 10-2
* dm ipinledimita (desimetre) = 10-1m
* km egberunmita (kilometre) = 103m
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹyọ ìgùn
Werner Heisenberg

Werner Heisenberg (5 December 1901 – 1 February 1976) je ara Germany to je onimo fisiyiki oniro to se afikun pataki si isise ero atasere ti o si gbajumo fun titenumo opo aidaju fun iro atasere. Bakanna, o tun se afikun pataki si fisiksi inuatomu, iro papa atasere, ati fisiksi eleruku.

Heisenberg, pelu Max Born ati Pascual Jordan, se ilalele apoti nomba fun isise ero atasere ni 1925. Heisenberg gba Ebun Nobel ninu Fisiyiki ni 1932.

Leyin Ogun Agbaye Keji, o di oludari Kaiser Wilhelm Institute for Physics, to yi oruko si Max Planck Institute for Physics. Ohun ni oludari ile-ekose yi titi ti won fi gbe lo si Munich in 1958, nibi ti won ti fe po si, ti wo si tun yi oruko re si Max Planck Institute for Physics and Astrophysics.

Heisenberg je aare German Research Council, alaga Commission for Atomic Physics, alaga Nuclear Physics Working Group, ati aare Alexander von Humboldt Foundation.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Físíksì
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Jẹ́mánì
Femi Kuti

Olúfẹlá Olúfẹ́mi Aníkúlápó Kútì (ọjọ́ìbí 16 June 1962) jẹ́ olórin ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria.
Gbajúgbajà akọrin yí ni a mọ̀ sí Fẹ́mi Kútì. Ó jẹ́ akọrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí a bí ní ìlú London tí ó dàgbà sí ìlú Èkó. Ó jé àkọ́bí ọmọ ọkùnrin ọmọ bíbí olùdásílẹ̀ orin Afrobeat tí a mọ̀ sí Fẹlá Kútì àti ọmọ ọmọ akíkanjú olóṣèlú, ajá fún ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin, ìyá ààfin Olúfúnmiláyọ̀ Ransome-Kútí.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1962
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Àtòjọ àwọn olórí ìjọba àti orílẹ̀-èdè lọ́wọ́lọ́wọ́

Èyí ni àtòjọ àwọn olórí ìjọba àti orílẹ̀-èdè lọ́wọ́lọ́wọ́.
Àwọn orílè-èdè tó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Àjọ àwọn Orílẹ̀-èdè
Awon orile-ede ti omo-egbe Ajo Isokan awon Orile-ede kan kasi
Awon orile-ede ti omo-egbe Ajo Isokan awon Orile-ede kankan ko kasi

This list encompasses the leaders of geo-political entities that lack significant international recognition. The degree of control these entities exert over their claimed territories may vary.

Itokasi
Àwọn ìjápọ̀ lóde

*Rulers.org List of rulers throughout time and places
* List of official websites for heads of state

Ẹ̀ka:Àwọn àtòjọ
Apáàríwá Europe

right|thumb|250px|Northern Europe as defined by the United Nations
(marked blue):


thumb|right|Location of the Nordic countries

Apaariwa Europe je agbegbe ni iha àríwá orile Europe. Gege bi Ajo Isokan awon Orile-ede se so awon orile-ede wonyi ni won wa ni Apaariwa Europe:

*
**
**
*
*
**
*
* Ireland
*
*
*
** Svalbard and Jan Mayen
*
*
**
** Channel Islands: and
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ní Europe
Apágúúsù Europe

right|thumb|300px|Geo-Political Southern Europe
right|thumb|250px|Apaguusu Europe gege bi Ajo Isokan awon Orile-ede se tumo re
(marked green):
Iberian Peninsula

*
*
* (including: Madeira and Azores
* (including: Balearic Islands)
Southern France

* (not including the North, Alpine and Atlantic parts but including: Corsica)
*
Italian Peninsula

* (including: Sardinia and Sicily)
*
*
Balkan Peninsula

*
*
*
* (below Sava and Kupa)
* (including: Aegean Islands, Crete, and Ionian Islands)
*
*
* (below Sava and Danube)
*
* (3% of the country (East Thrace) lies in Europe, the rest in Asia)
Other

* (northern regions (Slavonia, Zagreb, Međimurje and Zagorje) are sometimes considered as Central Europe)
* (geographically part of Asia but considered European for historic and cultural reasons)
* (including: Gozo)
* (Northern Dobruja and sometimes Wallachia)
* (northern regions (Vojvodina and Belgrade) are sometimes considered as Central Europe)
*
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ní Europe
Clifford Husbands

Sir Clifford Straughn Husbands (5 August 1926 – 11 October 2017) je oloselu ati adajo ara ile Barbados to wa nipo tele bi Gomina Agba ile Barbados. O wa nipo yi lati 1996, nigbati won yan sibe leyin iku Iyaafin Nita Barrow, titi to ti feyinti ni 31 October 2011.
Alaisi

Husbands ku lojiji ni ojo 11 October 2017, o je omo odun 91.
E tun wo

*Gomina Agba ile Barbados
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Bárbádọ̀s
Baálẹ̀

Baálẹ̀ ni orúko oyè tí Yorùbá n pè olórí abúlé tàbí agbègbè kan. Bakanna Baálẹ̀ (mayor) ni olórí ìjoba ìlú tàbí ìjọba ìbílẹ̀ kan. Àwọn ọmọ-ìlú ni wón máa n jẹ oyè Baálẹ̀. Àwọn báálẹ̀ máa n jẹ́ aṣojú Ọba aládé ní àwọn ìlú kéréjekéréje tí ó bá wà lábé àkóso irú ọba bẹ́ẹ̀. Oba alade ni won maa n fi Baale joye nile Yoruba

A ní ipele mẹ́ta nínu ìjọba ilé Yorùbá. Èyí ni ipò ọba, àwọn ìjòyè gíga rẹ̀ àti àwọn Báálẹ̀.
Itokasi

Ẹ̀ka:yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn iṣẹ́ ìjọba
Microsoft Windows

Microsoft Windows je awon atosiro sistemu isise fun awon komputa ti ile-ise Microsoft n se.
Awon iru Windows

* 16 bit sistemu isise
** Windows 1.0 (1985)
** Windows 2.0 (1987)
* Adalupo 16/32 bit sistemu isise
** Windows 3.0 (1990)
** Windows 3.1 (1992)
** Windows 3.11 for Workgroups (WfW)
* Adalupo 16/32 bit sistemu isise
** Windows 95
** Windows 98 (ati Windows 98 Second Edition)
** Windows Me (2000)
* 32 bit sistemu isise
** Windows NT 3.1 (1993)
** Windows NT 4.0 (1996)
** Windows 2000
** Windows XP (2001)
** Windows Server 2003
** Windows Vista (2007)
** Windows Server 2008
** Windows 7 (2009)
* 64 bit sistemu isise
** Windows XP Professional x64 Edition (2001)
** Windows Server 2003 64bit Edition
** Windows Vista 64bit Editions (2007)
** Windows 7 64bit Editions (2009)
Itokasi
Hamid Karzai

Hamid Karzai (Pashto: حامد کرزی - Ḥāmid Karzay; ọjọ́ìbí: Ọjó kẹrìnlélógún Oṣù kejìlá Ọdún 1957) jẹ́ Ààrẹ orílè-èdè Afghanistan fún bí ọdún mẹwá, lati Ọjọ́ keje Oṣù kẹjìlá Ọdún 2004 di Ọjọ́kàndínlọ́gbọ̀n Oṣù kẹsán Ọdún 2014.
Àwọ́n Itọ́kasí

* Dam, Bette. A Man and a Motorcycle, Ipso Facto Publ., Sept. 2014.
* Dam, Bette. "The Misunderstanding of Hamid Karzai", Foreign Policy, Oc.t 3, 2014.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Afghanístàn
Ernest Shonekan

Ernest Adégúnlé Oládéìǹdé Shónèkàn, (ọjọ́ kẹẹ̀sán, oṣù Ebi ọdún1936 ní Èkó, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà) jẹ́ agbejọ́rò ará ilẹ̀ Nàìjíríà. Shónékà jẹ́ Ààrè ilè Nàìjíríà fún ìgbà díẹ̀ láti ọjọ mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n, oṣù kẹ́jọ, ọdún 1993 títí dé ọjọ́ kẹtàdínlógún, oṣù kọkànlá, ọdún 1993 tí ọ̀gágun Sani Abacha fipa gbà joba lọ́wọ́ rẹ̀. Wọ́n fun ní oyè Abese tí ilẹ Ègbá láti 1981 pẹ̀lú àwọn oyè mìíràn.

Shónẹ́kàn ti jẹ́ alága àti olùdarí United African Company of Nigeria ( èyí tí ó rọ́pò The Niger Company) Ilé-iṣẹ́ tí ó gbòòrò tí ó sì jẹ́ pé òun ni ilé-iṣẹ́ Áfíríkà tí ó gbòòrò jù ní ilẹ̀ Sub-Saharan Africa.
Ìgbé ayé rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀

Ọjọ́ kẹẹ̀sán, oṣù Ebi ọdún 1936 ní wọ́n bí Shónẹ́kàn ní ìlú Èkó, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ mẹ́fà tí àwọn òbí rẹ̀ bí.. Ilé-ìwé CMS Grammar School àti Igbobi College ni Shónẹ́kàn lọ. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ìmọ̀ òfin ní University of London, wọ́n sì pè é sí iṣẹ́. Lẹ́yìn náà ni ó tún lọ sí Harvard Business School.
Wàhálà tí ó ṣẹlẹ̀ ní Rìpọ́bíkì kẹ́ta.

Ní oṣù Ṣẹrẹ, ọjọ́ kejì, ọdun 1993, Shonekan kọ́kọ́ di olórí ìgbìmọ̀ ìyípadà àti olórí ìjọba lábẹ́ Ibrahim Babangida. Nígbà náà ìgbìmọ̀ ìyípadà jẹ́ ìpele tó kẹ́yìn nínú gbígbé agbára fún olórí tí wọ́n yàn ní Rìpọ́bíkì orílẹ̀-èdè Nàìjíríà Kẹ́ta. Ní oṣù Ògún, ọdún 1993, Babangida kọ̀wẹ́ fipò sílẹ̀, nípa títẹ̀lé ìdìbò June 12. Ó bọwọ́ lú òfin tí ó fi ìdí ìjọba-fìdí-hẹ múlẹ̀ tí Shonekan darí lẹ́yìn tí wọ́n búra fun gẹ́gẹ́ bí olórí orilẹ̀-èdè.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:àwọn agbẹjọ́rò ará Nàìjíríà
José Maria Neves

José Maria Pereira Neves (; ojoibi March 28, 1960 ni erekusu Santiago ) ni Alakoso Agba ile Cape Verde.

Ni Oṣu Kẹwa ọdun 2021, José Maria Neves, ṣẹgun idibo Alakoso ni yika akọkọ ti Oṣu Kẹwa Ọjọ 17, ni ibamu si awọn abajade akọkọ ti a tẹjade lori oju opo wẹẹbu osise. bori 51.5% ti Idibo, opo to peye lati dibo ni yika akọkọ, ni ibamu si awọn abajade wọnyi ti o jọmọ 97% ti awọn ibudo idibo.
Itokasi
Denis Sassou-Nguesso

Denis Sassou Nguesso (ojoibi November 23, 1943) je oloselu ara Kongo to ti je Aare ile Kongo lati 1997; o tun je Aare tele lati 1979 de 1992.

Ni Oṣu Kẹwa ọdun 2021, Denis Sassou N'Guesso ni a mẹnuba ninu itanjẹ ti “Awọn iwe Pandora.” Ni ibamu si ajọṣepọ agbaye ti awọn oniroyin, o wa ni ọdun 1998, ni kete lẹhin ipadabọ si Denis Sassou N'Guesso, pe ile -iṣẹ naa Idoko -owo Afirika Afirika ni iroyin ti forukọsilẹ ni Awọn erekusu Wundia Ilu Gẹẹsi, ibi -ori owo -ori Karibeani kan. Denis Sassou N'Guesso sẹ en bloc o jẹ awọn iwe aṣẹ.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò
Joseph Kabila

Joseph Kabila Kabange (lasan bi Joseph Kabila; ojoibi 4 Osu Kefa, 1971), ni Aare ti Orile-ede Olominira Toseluarailu ile Kongo (OOTK) lati 2001 ti de 2019 . O bo si ori aga ni Osu Kinni odun 2001, ojo mewa leyin iku oloro to pa baba re Laurent-Désiré Kabila to ti je aare OOTK. Ni 27 Osu Kokanla 2006, Joseph Kabila je mimudaju bi Aare leyin to ti bori ninu idiboyan gbogbogbo ti Osu Keje 2006. Ni Oṣu Kẹwa Ọdun 2021, Joseph Kabila gbeja iwe-ẹkọ ayẹyẹ ipari ẹkọ rẹ ni University of Johannesburg. Iwe-oye oye oye nipa sayensi oselu ati ajosepo agbaye ni a fun ni ni ipari awọn ẹkọ rẹ ti o fi opin si ọdun marun. Ni Oṣu Kẹrin ọdun 2025, Attorney General of the Armed Forces fi ẹsun kan ranṣẹ pẹlu Alagba lati gbe ajesara Joseph Kabila kuro, eyiti yoo jẹ ki o wa ni ẹjọ fun iṣọtẹ, awọn odaran ogun ati awọn iwa-ipa si eda eniyan.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Orílẹ̀-èdè Olómìnira Tòṣèlúaráìlú ilẹ̀ Kóngò