JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਯਸ਼ੋਧਰਾ

thumb|ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ, ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਅਤੇ ਰਾਹੁਲ ਦੇ ਨਾਲ
ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਯਸ਼ੋਧਰਾ (੫੬੩ ਈਸਾ ਪੂਰਵ - ੪੮੩ ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਰਾਜਾ ਸੁੱਪਬੁੱਧ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਮਿਤਾ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਸੀ। ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਦੀ ਮਾਤਾ-ਪਮਿਤਾ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁੱਧੋਦਨ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ੧੬ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁੱਧੋਦਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਿੱਧਾਰਥ ਗੌਤਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾਰਥ ਗੌਤਮ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਨੇ ੨੯ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਰਾਹੁਲ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸੰਤ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਬਸਤਰਾ ਭੂਸ਼ਨ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੀਲਾ ਬਸਤਰ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੁਲ ਨੇ ਵੀ ਸੰਨਿਆਸ ਅਪਨਾਇਆ ਉਦੋਂ ਉਹ ਵੀ ਸੰੰਨਿਆਸਿਨੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਿਹਾਵਸਾਨ ੭੮ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦੇ ਨਿਰਵਾਣ ਤੋਂ ੨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ।

ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਥਿਲੀਸ਼ਰਨ ਗੁਪਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਯਸ਼ੋਧਰਾ (ਕਾਵਿ) ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਸੂਤਰ

* ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ’ਚ ਵਿਸਤਾਰ
* ਸੁਮਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੁਮੇਧਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀਪਾਂਕਰ ਦੀ ਭੇਂਟ
* IMMEDIATE FAMILY OF THE BUDDHA ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਵਿੱਚ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ
ਕੇ. ਐਸ. ਮੱਖਣ

ਕੇ ਐਸ ਮੱਖਣ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੈ। 3 ਅਗਸਤ 1975 ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਦਾ ਜਨਮ ਜਿਮੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਮੱਖਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤੱਖਰ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਮੱਖਣ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਕੋਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਥਿਤ ਸ਼ੰਕਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਏਕਮ ਸਿੰਘ ਤੱਖਰ ਅਤੇ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਤੱਖਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਮਸਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਮੱਖਣ ਨੂੰ ਕਬੱਡੀ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੌਂਕ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਹਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਯਾਰੀ ਸੀ।
ਕਰੀਅਰ

1997 ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਮਨ ਹੇਅਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਸੁਖਪਾਲ ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਅਤੁਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਮਨ ਹੇਅਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਲੀਡ ਪੈਕ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਾਸੀ, ਬਿੱਲੋ, ਮੁਸਕਾਨ, ਯਾਰ ਮਸਤਾਨੇ, ਗੁੱਡ ਲੱਕ ਚਾਰਮ ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਬਾਂਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਟਰੈਕ ਹਨ "ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੋਟਰ", "ਤੱਕਲਾ", "ਗਬਰੂ ਟਾਪ ਦਾ", "ਲੜਾਈ", "ਤਲਵਾਰਾਂ", "ਸਿਤਾਰੇ", "ਜੱਟ ਵਰਗਾ ਯਾਰ", "ਬੰਦ ਬੋਤਲ", "ਬਦਮਾਸ਼ੀ" ਅਤੇ "ਪੱਕਾ ਯਾਰ"। 2012 ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਟ੍ਰੈਕ "ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਈ" ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ

ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ, ਮੱਖਣ ਨੇ ਫਿਲਮ ਪਿੰਕੀ ਮੋਗੇ ਵਾਲੀ, ਵਿੱਚ ਗੈਵੀ ਚਾਹਲ, ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ, ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ 'ਵਿਲੇਨ' ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ।
ਰਾਜਨੀਤੀ

ਕੇ ਐਸ ਮੱਖਣ 9 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ) ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ। ਉਹ 69124 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।
ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ
ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ
ਟੈਗ ਕੀਤੇ ਗਾਣੇ
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:All articles with unsourced statements
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ
ਕਾਦਰ ਖ਼ਾਨ

ਕਾਦਰ ਖ਼ਾਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਮਖੌਲੀਆ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ 300 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 1973 ਦੀ ਦਾਗ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਟਾਰਨੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1999 ਤੱਕ ਬਾਲੀਵੁਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ 200 ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਇਸਮਾਈਲ ਯੂਸੁਫ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕਾ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਨੇ ਐਮ ਐਚ ਸਾਬੂ ਸਿੱਦੀਕ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ

ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਬੁਲ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੰਧਾਰ ਤੋਂ ਅਬਦੁਲ ਰਹਿਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਇਕਬਾਲ ਬੇਗਮ ਪਿਸ਼ਿਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸੀ। ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਸ਼ਮਸ ਉਰ ਰਹਿਮਾਨ, ਫਜ਼ਲ ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਹਬੀਬ ਉਰ ਰਹਿਮਾਨ ਸਨ। ਕਾਦਰ ਖ਼ਾਨ ਜਾਤ ਦਾ ਪਠਾਣ ਹੈ ਜੋ ਕਾਕੜ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਦਰ ਖ਼ਾਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਜਲਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸਾਇਨ ਕਰ ਲਿਆ।

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਡਰਾਮੇ ਲਿਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਜਵਾਨੀ ਦੀਵਾਨੀ ਲਈ ਸਕਰਿਪਟ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮੌਕ਼ਾ ਮਿਲਿਆ। ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਉਸ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਬਾਦ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੇ ਹਨ, ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ, ਸ਼ਹਨਵਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕੀਮ ਹੈ। ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਲੀਵੁਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਜ਼ਰੀਨ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਕਾਦਿਰ ਖ਼ਾਨ ਹੀ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਾਡਲ ਵੀ ਹੈ। ਕਾਦਿਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀਅਤ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ।
ਮੌਤ

ਕਾਦਰ ਖਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਾਨੁਇਕਲੀਅਰ ਪਾਲਸੀ ਨਾਮ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਲਾਈਲਾਜ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ ਦੇ ਕਾਰਨ 28 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਕਨੇਡਾ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ-ਬਹੂ ਦੇ ਕੋਲ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ। 31 ਦਸੰਬਰ 2018 (ਪੂਰਬੀ ਸਮੇਂ ਮੰਡਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ) ਉਸ ਦੇ ਸਰਫਰਾਜ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।। ਉਸਦਾ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਨੇਡਾ ਮਿਸਿਸਾਗੁਆ ਸਥਿਤ ਮੇਅਡੋਵਲੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

*
* An interview with Kader Khan
* Kader Khan made Honorary Citizen of Houston

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਗੋਰਖਨਾਥ

, ਪੋਰਬੰਦਰ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ)]]
ਗੋਰਖਨਾਥ 11ਵੀਂ - 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ੈਵਪੰਥ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਾਥ ਜੋਗੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ

ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦੇ ਮੱਤ ਹਨ। ਡਾ ਗਗੈਦਰ ਗਘਟ ਅਨੁਸਾਰ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ ਸਮਾਂ ਦਸਵੀ ਸਦੀ ਤੌ ਤੱਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਰਖ ਦਾ ਜਨਮ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਮਛੰਦਰ ਨਾਥ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਮਗਰੋ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਸਤਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਦੇ ਗੋਰਖਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਵਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਵਾਰਕਾ ਤੌ ਅੱਗੇ ਹਰਭੁਜ ਅਤੇ ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਾਠੀਆਵਾੜ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਗੋਰਖ ਦਾ ਜਨਮ ਗੋਰਖਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਰਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ। ਨਾਥਮੱਤ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਧੂਣੀ ਨਾਲ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਿਵ ਜਟਾਂ, ਸੇਸ਼ ਨਾਗ ਨਿਰੰਜਨ, ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੀ ਗਤੀ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋ ਦੈਵੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਗੋਬਰ ਦੇ ਢੇਰ ਤੋ ਜਨਮ ਧਾਰਣਾ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਗਵਾਨ ਜੋਗੀਆ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਗਵਾਨਪਿੰਡੀ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਗੁਜਰਖਾਨਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗੋਰਖਪੁਰ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਿਸਾਵਰ ਦੁਆਰਕਾ, ਗੋਰਖਮੜੀ ਕਾਠੀਆਵਾੜ ਨਾਮਿਕ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਮੰਨਕੇ ਆਪਣੇ-2 ਅਨੁਮਾਨਾ ਨਾਲ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਤਿੰਨ ਸਰੋਤ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾ, ਗਥਾਵਾ ਤੇ ਰਚਨਾਵਾ ਦੇ ਭਿੰਨ-2ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ। ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦਾ ਘਰ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸੀ।

ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਦੂਗਰ, ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਅੰਗਵਜਰ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਬੋਧਾ ਗਵਲ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਾਸਟਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾ ਸਿਸ਼ ਅਮਰਨਾਥ, ਗਹਿਨੀ ਨਾਥ ਅਤੇ ਸਿਰਵਤੀ ਨਾਥ ਹਨ। ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜਿਥੇ ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ, ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਨੈਨਾਵਤੀ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਗੋਰਖ ਨਾ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀਆ ਅਨੇਕਾ ਰਚਨਾਵਾ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾ ਤੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਗੋਰਖਨਾਥ ਦੀਆ ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਸਾਧਨਾ ਤਾਮਿਕ, ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕ, ਪਰੰਪਰਾਵਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੌ ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਗੋਰਖਬਾਣੀ, ਗੋਰਖ ਕਲੱਪ, ਸਹਿਸਰ ਨਾਮ, ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ, ਪੱਧਤੀ, ਚਤੋਰ ਸੀਤਾ ਆਸਣ,ਗਿਆਨ ਕ੍ਰਤ, ਯੋਗ ਮਹਿਮਾ ਯੋਗ ਸਿਧਾਤ, ਗੋਰਖ ਸਹਿਸਰ ਨਾਮ ਅਤੇ ਯੋਗ ਬੀਜ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾ ਮੰਨੀਆ ਜਾਦੀਆ ਹਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦੀਆ ਰਚਨਾਵਾ ਹਨ ਗੋਰਖਸ, ਸਿਧਾਂਤ, ਸ੍ਰੰਗ੍ਰਹਿ, ਕਾਮ ਸਾਸਤਰ,ਪੰਚ ਮਾਤਰਾ ਯੋਗ ਹਨ।

ਡਾ. ਬੜਥਵਾਲ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ 40 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੋਰਖਨਾਥ-ਰਚਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਬੜਥਵਾਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛਾਣਬੀਣ ਦੇ ਬਾਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ 14 ਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਪਰੰਤੁ ਬਾਕੀ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਰਖਨਾਥ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਸਤਕਾਂ ਇਹ ਹਨ-

1. ਸਬਦੀ

2. ਪਦ

3.ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾਦਰਸ਼ਨ

4. ਪ੍ਰਾਣ ਸਾਂਕਲੀ

5. ਨਰਵੈ ਬੋਧ

6. ਆਤਮਬੋਧ

7. ਅਭਯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਜੋਗ

8. ਪੰਦ੍ਰਹ ਤਿਥਿ

9. ਸਪਤਵਾਰ

10. ਮੰਛਿਦ੍ਰ ਗੋਰਖ ਬੋਧ

11. ਰੋਮਾਵਲੀ

12. ਗ੍ਯਾਨ ਤਿਲਕ

13. ਗ੍ਯਾਨ ਚੌਂਤੀਸਾ

14 ਪੰਚਮਾਤ੍ਰਾ

15. ਗੋਰਖਗਣੇਸ਼ ਗੋਸ਼ਠੀ

16 ਗੋਰਖਦੱਤਗੋਸ਼ਠੀ (ਗ੍ਯਾਨ ਦੀਪਬੋਧ)

17 ਮਹਾਦੇਵ ਗੋਰਖਗੋਸ਼ਠੀ

18. ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਪੁਰਾਣ

19. ਦਯਾ ਬੋਧ

20 ਜਾਤਿ ਭੌਂਰਾਵਲੀ (ਛੰਦ ਗੋਰਖ)

21. ਨਵਗ੍ਰਹ

22. ਨਵਰਾਤ੍ਰ

23 ਅਸ਼੍ਟਪਾਰਛ੍ਯਾ

24 ਰਹ ਰਾਸ

25 ਗ੍ਯਾਨ ਮਾਲਾ

26 ਆਤਮਬੋਧ (2)

27. ਵ੍ਰਤ

28. ਨਿਰੰਜਨ ਪੁਰਾਣ

29. ਗੋਰਖ ਵਚਨ

30. ਇੰਦ੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ

31 ਮੂਲਗਰਭਾਵਲੀ

32. ਖਾਣੀਵਾਣੀ

33. ਗੋਰਖਸਤ

34. ਅਸ਼ਟਮੁਦ੍ਰਾ

35. ਚੌਬੀਸ ਸਿਧ

36 ਸ਼ਡਕਸ਼ਰੀ

37. ਪੰਚ ਅਗਨੀ

38 ਅਸ਼ਟ ਚਕ੍ਰ

39 ਅਵਲਿ ਸਿਲੂਕ

40. ਕਾਫਿਰ ਬੋਧ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੋਗੀ
ਜਿਆਂ ਦਰੇਜ਼

ਜਿਆਂ ਦਰੇਜ਼ (ਜਨਮ ਬੈਲਜੀਅਮ, 1959) ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਰਥਸ਼ਾਸ‍ਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ-ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦਾ ਮੂਲਵਾਸੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ।
ਜੀਵਨ

ਜਿਆਂ ਦਰੇਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਿਆਂ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ ਇੰਸਟਿਚਿਊਟ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ। ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ, ਲੰਦਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਸਹਿਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਆਂ ਤੋਂ ਵਿਜਿਟਿੰਗ ਲੇਕਚਰਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ 1979ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। 2002 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਅਰਥਸ਼ਾਸ‍ਤਰ ਡਾ ਜਿਆਂ ਦਰੇਜ਼ ਦੀਆਂ 12 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਨੋਬੇਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਅਮਾਰਤਿਆ ਸੇਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਭਵਨ

ਅਤੇ ਤਬਾਦਲਾ ਪੁਲ ਪਾਰੋਂ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਭਵਨ।]]
ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਭਵਨ (, ਪੁਸ਼ਕਿਨਸਕੀ ਡੋਮ) ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਰੂਸੀ ਅਕੈਡਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਸਥਾਪਨਾ

ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਲਈ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਸੰਬਰ 1905 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਸਰਗੇਈ ਓਲਡਨਬਰਗ ਅਤੇ ਅਲੇਕਸੀ ਸ਼ਖਮਾਤੋਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਤਹਿਤ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਯਾਦਗਾਰ, ਖੜੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਚਾਰਜ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸੁਝਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੇ ਮੂਲ ਖਰੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਸੰਸਥਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ:
ਹਵਾਲੇ}

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਸ਼ਕਿਨ
ਮਨਮੋਹਨ

thumb|ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ
thumb|ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ
ਮਨਮੋਹਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ 2013 ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ "ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ’ਚ ਜੀਵਿਆ, ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਹੰਢਾਇਆ ਓਹੀ ਯਥਾਰਥ, ਗਲਪੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ‘ਨਿਰਵਾਣ’ ਦੇ ਪਾਠ ਰੂਪ ’ਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਇਆ ਹੈ।" ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਮਨਮੋਹਨ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲੀਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ (ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ)ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ
ਬੌਧਿਕ ਕਵੀ ਵਜੋਂ

ਮਨਮੋਹਨ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨੌਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਵੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

*ਅਗਲੇ ਚੌਰਾਹੇ ਤੱਕ (1982)
*ਮਨ ਮਹੀਅਲ (1989)
*ਮੇਰੇ ਮੇਂ ਚਾਂਦਨੀ (1993), ਹਿੰਦੀ
*ਸੁਰ ਸੰਕੇਤ (1998)
*ਨਮਿੱਤ (2002)
*ਅਥ (2004)
*ਨੀਲਕੰਠ(2008)
*ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ(2010)
*ਬੈਖਰੀ (2013)
*ਕੋਹਮ (2016)ਹਿੰਦੀ
*ਜ਼ੀਲ (2017)
*ਕਲਪ ਬਿਰਖ ਦੀ ਅਧੂਰੀ ਪਰੀ ਕਥਾ(2021)
ਨਾਵਲ

* ਨਿਰਵਾਣ (2011)
*ਸਹਜ ਗੁਫਾ ਮਹਿ ਆਸਣੁ (2021)
*ਮਨੁ ਪੰਖੀ ਭਇਓ (2024)
ਆਲੋਚਨਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਹੋਰ

* ਵਿਚਾਰ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਵਿਹਾਰ (2003)
* ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਤੇ ਪਰਿਪੇਖ (2005)
* ਦਰਿਦਾ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ (2006)
* ਮਿਸ਼ੇਲ ਫੂਕੋ (2000)
* ਮਿਖੇਲ ਬਾਖਤਿਨ (2012)
*The Structure of Gurmukhi Orthography’ (2009)
ਅਨੁਵਾਦ

* ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ (2001
* ਆਖਰੀ ਟਿਕਟ (2006)
* ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ (ਲੇਖਕ-ਇੰਦਰ ਮਲਹੋਤਰਾ, 2007)
ਪੁਰਸਕਾਰ

* ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2013), ਨਾਵਲ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ
* ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (2001), ਪੰਜਾਬੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ
* ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (2005), ਪੰਜਾਬੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ
* ਗਦ ਪੁਰਸਕਾਰ (2009), ਪੰਜਾਬੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ
* ਬੈਸਟ ਪੋਇਟ ਅਵਾਰਡ (2002), ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਲੋਂ
*ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ, ਨਾਦ ਪ੍ਰਗਾਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਲੋਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ


File:Manmohan,Punjabi writer 02.jpg|ਮਨਮੋਹਨ ਦੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਜ਼ੀਲ ਦਾ ਰਲੀਜ਼ ਸਮਾਰੋਹ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-14 ਜੁਲਾਈ 2017
File:Manmohan,Punjabi writer 01.jpg|
File:Manmohan Punjabi language writer 01.jpg|
File:Manmohan Punjabi language writer 02.jpg|

File:Wikipedia User Harvinder Chandigarh introducing Punjabi language writers and readers to Wikipedia movement 02.jpg|ਮਨਮੋਹਨ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ-4 ਨਵੰਬਰ 2016

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ

ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ (11 ਦਸੰਬਰ 1935 – 31 ਅਗਸਤ 2020) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 2012 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ 13ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਮੁਖਰਜੀ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੁਖਰਜੀ 2009 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਦੁਆਰਾ, 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮੁਖਰਜੀ ਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬ੍ਰੇਕ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਮੌਸਮੀ ਵਾਧੇ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 1973 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਕਈ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ 1982-84 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਹ 1980 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵੀ ਰਹੇ।

ਮੁਖਰਜੀ ਨੂੰ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1984 ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਕਿ ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ ਰਾਜੀਵ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1989 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। 1991 ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੀ.ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਰਾਜਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੁਖਰਜੀ 1998 ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸਨ।।

ਜਦੋਂ 2004 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ (ਯੂਪੀਏ) ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ (ਸੰਸਦ ਦੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ) ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਸਤੀਫੇ ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁੱਖ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਸੰਭਾਲੇ – ਰੱਖਿਆ (2004-06), ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲੇ (2006-09), ਅਤੇ ਵਿੱਤ (2009-12) – ਕਈ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ (GoMs) ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ ਵੀ ਰਹੇ। ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਈ ਯੂਪੀਏ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ (ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਵਾਸ) ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਏ. ਸੰਗਮਾ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ, ਚੋਣ-ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੋਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।

2017 ਵਿੱਚ, ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ "ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ" ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਚੋਣ ਨਾ ਲੜਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ 25 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ। ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ, ਮੁਖਰਜੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰਐਸਐਸ) ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ।

ਨਾਲ]]
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ)
* ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ (ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਵੈੱਬਸਾਈਟ)
*
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਹਿੰਦੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਨੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ
ਫ਼ਕੀਰ ਮੋਹਨ ਸੈਨਾਪਤੀ

ਫਕੀਰ ਮੋਹਨ ਸੇਨਾਪਤੀ ( ਉਡੀਆ : ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି; 13 ਜਨਵਰੀ 1843 – 14 ਜੂਨ 1918), ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਤਕਲ ਬਿਆਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਪੁਨਹਿਸਾਸਫੇਰ, ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਲੇਖਕ ਸੀ। er. ਉਸਨੇ ਓਡੀਆ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਓਡੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਉੜੀਆ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਖੰਡਯਾਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲਖਮਣਾ ਚਰਨ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇਵੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਚੌਦਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਕੰਮ
ਨਾਵਲ

ਮਾਇਆਧਰ ਮਾਨਸਿੰਘ ਨੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦਾ ਥਾਮਸ ਹਾਰਡੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ, ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੂੰ ਹੁਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਉੜੀਆ ਵਾਰਤਕ ਗਲਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1897 ਅਤੇ 1915 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਖੇ ਗਏ ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਨਾਵਲ, ਅਠਾਰਵੀਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲੜਕੇ ਦੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉੜੀਸਾ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ, ਛਾਂ ਮਾਨ ਅਠਾ ਗੁੰਠਾ, ਮਾਮੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਚਿਤਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਸਲੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜਦੇ ਹਨ, ' ਲਛਮਾ ' ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਮਰਾਠਾ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਉੜੀਸਾ ਦੀਆਂ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੋਮਾਂਸ ਹੈ। ਛਾਂ ਮਾਨ ਅੱਥਾ ਗੁੰਠਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਸ ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਉਭਰਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਕੀਰ ਮੋਹਨ ਓਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, " ਆਤਮਾ ਜੀਵਨ ਚਰਿਤਾ " ਦਾ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ।

ਉਸਦੀ " ਰੇਬਤੀ " (1898) ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਉੜੀਆ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਮਾਸੂਮ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਛੜੇ ਉੜੀਸਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਤਲ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਹੈਜ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ "ਪੇਟੈਂਟ ਮੈਡੀਸਨ", " ਡਾਕਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ", " ਅਧਰਮ ਬਿੱਟਾ " ਆਦਿ ਹਨ।
ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਮੈਂਬਰ

ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੇ 1856 ਵਿੱਚ ਲੀਲਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 29 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਧੀ ਛੱਡ ਗਿਆ। 1871 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਤ 1894 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਛੱਡ ਗਈ ਸੀ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਹਵਾਲੇ


ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

*
*
*
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1918
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1843
ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ

ਨਿਖਿਲ ਰੰਜਨ ਬੈਨਰਜੀ () (14 ਅਕਤੂਬਰ 1931 – 27 ਜਨਵਰੀ 1986) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਹ ਬਾਬਾ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਮੈਹਰ ਘਰਾਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ

ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1931 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਹਮਣ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਿਖਿਲ ਰੰਜਨ ਬੈਨਰਜੀ ਨੂੰ ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਿਤੇਂਦਰਨਾਥ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ। ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਣ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਤੀਭਾ ਸੀ। ਨਿਖਿਲ ਰੰਜਨ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਭਾਰਤੀ ਸਿਤਾਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿਤਿਆ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਣੇ ਲੱਗੇ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਧਿਆਪਨ ਲਈ ਜਿਤੇਂਦਰਨਾਥ ਦੇ ਅਨੁਰੋਧ ਉੱਤੇ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਖਾਂ ਨੇ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਬਣਾਇਆ।
1946 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਉਸਤਾਦ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਖ਼ਿਆਲ ਗਾਇਕ ਆਮੀਰ ਖਾਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਪਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਮੀਰ ਖਾਨ ਦਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।
ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਲੇਕਿਨ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਰੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਬਦਲਿਆ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸਨ, ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਮੈਹਰ ਘਰਾਣਾ

ਮੈਹਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਕਠੋਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਸਵੇਰੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਤੋਂ ਰਾਤ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਵਜੇ ਤੱਕ ਰਿਆਜ ਕੀਤਾ। ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁਤਰ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ, ਪੋਤਾ ਅਸੀਸ ਖਾਨ, ਭਤੀਜੇ ਬਹਾਦੁਰ ਖਾਨ (ਸਰੋਦ), ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ (ਸਿਤਾਰ), ਪੁਤਰੀ ਅੰਨਪੂਰਨਾ (ਸੁਰਬਹਾਰ), ਪੰਨਾਲਾਲ ਘੋ (ਬੰਸਰੀ) ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਰਾਏ (ਸਰੋਦ) ਵੀ ਸਨ। ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਵਾਦਨ ਪੱਧਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਹਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਕਫ਼ ਕਰਾਇਆ।
ਸਨਮਾਨ

ਨਿਖਿਲ ਰੰਜਨ ਬੈਨਰਜੀ ਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ, 1968 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ

ਪੰਡਿਤ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ (ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1938) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ ਹਨ। ਪੰ. ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ ਨੂੰ ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਨ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪਛਾਣ ਦਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪੰਡਤ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਜਾਣ ਪਛਾਣ

ਪੰਡਤ ਚੌਰਸੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1938 ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਿਧਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਹੀ ਸਨ। ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ ਦਾ ਬਚਪਨ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਹੋਈ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਰਜੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਪੰਡਤ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਜੀ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਗਾਉ ਕੁਸ਼ਤੀ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ

ਚੌਰਸੀਆ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਏ ਨਾਲ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਵਿਨੈ ਅਤੇ ਅਜੈ। ਅਨੁਰਾਧਾ ਨਾਲ ਚੌਰਸੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜੀਵ ਹੈ। ਚੌਰਸੀਆ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੋਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਰਾਕੇਸ਼ ਚੌਰਸੀਆ ਵੀ ਇੱਕ ਬਾਂਸੁਰੀ ਵਾਦਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)

ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਹਿੰਦੀ: ज़ाकिर हुसैन, ਉਰਦੂ: ذاکِر حسین), (9 ਮਾਰਚ 1951- 15 ਦਸੰਬਰ 2024), ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਦੇ ਬੇਟੇ ਹਨ।
ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜੀਵਨ ਜਾਣ ਪਛਾਣ

ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਬਚਪਨ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਬਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬਖੇਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਸਕੂਲ ਮਹਿਮ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1973 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਲਬਮ ਲਿਵਿੰਗ ਇਨ ਦ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਵਰਲਡ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਠਾਨ ਲਿਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਤਬਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਿਖੇਰਨਾ ਹੈ। 1973 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2007 ਤੱਕ ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਬਲੇ ਦਾ ਦਮ ਦਿਖਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਓਨੇ ਹੀ ਲੋਕਪਸੰਦ ਹਨ। ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸੋਲੋ ਤਬਲਾ ਵਾਦਨ, ਤਾਲ ਸੰਗਤ, ਸਹਿ ਵਾਦਨ, ਤਾਲ ਕਚਿਹਰੀ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਫਿਊਜ਼ਨ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਤਬਲਾ ਵਾਦਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਿਆਂ ਤਬਲਾ ਵਾਦਨ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਇਨਾਮ

*1988 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਇਨਾਮ (ਉਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 37 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਨਾਮ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਸਨ।)
* ਅਪਰੈਲ 1991 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਐਵਾਰਡ
*1999 ਵਿੱਚ ਯੁਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਦੇ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ `ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰੀਟੇਜ਼ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ`
* 2002 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ
* 1992 ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਇਨਾਮ ਗਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸਿਲਵੀਆ ਪਲੈਥ

thumb|ਪਲਾਥ ਦੀ ਕਬਰ
ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ (27 ਅਕਤੂਬਰ 1932 –11 ਫਰਵਰੀ 1963) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ।

ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਬੋਸਟਨ, ਮੈਸਾਚੂਸੈਟਸ, ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ, ਅਤੇ ਨਿਊਨਹੈਮ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1956 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਵੀ ਦੋਸਤ, ਟੈਡ ਹਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਫ਼ਰੀਡਾ ਅਤੇ ਨਿਕੋਲਸ ਹੋਏ। ਪਲਾਥ ਦੇ ਬਾਲਗ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ, ਅਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।
ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਮੌਤ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲੇਖਣੀ ਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੇ ਘੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹ

*ਦ ਕੋਲੋਸਸ ਐਂਡ ਅਦਰ ਪੋਇਮਸ (1960)
*ਏਰੀਅਲ (1965)
*ਥਰੀ ਵਿਮੇਨ: ਏ ਮੋਨੋਲੋਗ ਫਾਰ ਥਰੀ ਵੋਆਇਸੇਜ਼ (1968)
*ਕਰਾਸਿੰਗ ਦ ਵਾਟਰ (1971)
*ਵਿੰਟਰ ਟਰੀਜ਼ (1971)
*ਦ ਕਲੈਕਟੇਡ ਪੋਇਮਜ਼ (1981)
ਸਲੈਕਟੇਡ ਪੋਇਮਜ਼ (1985)
ਗਲਪ ਤੇ ਵਾਰਤਕ

*ਜੌਨੀ ਪੈਨਿਕ ਐਂਡ ਦ ਬਾਈਬਲ ਆਫ ਡਰੀਮਜ਼ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਗਦ, ਅਤੇ ਡਾਇਰੀ ਅੰਸ਼)
*ਦ ਬੈੱਲ ਜਾਰ (ਨਾਵਲ, 1963)
*ਲੈਟਰਜ਼ ਹੋਮ: ਕਾਰੈਸਪੌਂਡੈਂਸ 1950–1963 (1975)
*ਦ ਜਰਨਲਜ਼ ਆਫ਼ ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ (1982)
*ਦ ਮੈਜਿਕ ਮਿਰਰ (1989), ਪਲਾਥ ਦਾ ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ ਥੀਸਿਸ
*ਦ ਅਨਐਬ੍ਰਿਜਡ ਜਰਨਲਜ਼ ਆਫ਼ ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ, (2000)
ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ

*ਦ ਬੈੱਡ ਬੁੱਕ (1976)
*ਦ ਇਟ-ਡਜ਼ੰਟ-ਮੈਟਰ- ਸੂਟ (1996)
* ਕਲੈਕਟੇਡ ਚਿਲਡਰਨ'ਜ਼ ਸਟੋਰੀਜ਼ (ਯੂਕੇ, 2001)
*ਮਿਸਿਜ਼ ਚੈਰੀ’ਜ਼ ਕਿਚਨ (2001)
ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ


ਮੈਟਾਫ਼ਰ
ਮੈਂ ਇੱਕ ਬੁਝਾਰਤ ਨੌਂ ਅੱਖਰੀ,
ਇੱਕ ਹਾਥੀ, ਇੱਕ ਬੋਝਲ ਪਿੰਡਾ,
ਦੋ ਬੇਲਾਂ ’ਤੇ ਝੂਮਦਾ ਇੱਕ ਹਦਵਾਣਾ (ਮਤੀਰਾ),
ਓ ਸੂਹਾ-ਸੁਰਖ਼ ਫਲ, ਹਾਥੀ ਦੰਦ, ਸੋਹਣੇ ਬਿਰਖ!
ਖਮੀਰਨ ’ਤੇ ਆਈ ਡਬਲ ਰੋਟੀ ਦਾ ਆਟਾ।
ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਨਵ-ਜੰਮਿਆ ਮੋਟਲ ਪਰਸ।
ਮੈਂ ਇੱਕ ਸੰਦ, ਇੱਕ ਮੰਚ, ਬਛੜੇ ਵਿਚਲੀ ਗਾਂ।
ਝੋਲਾ ਭਰ ਖਾਧਾ ਮੈਂ ਕੱਚੇ ਸੇਬਾਂ ਦਾ,
ਗੱਡੀ ਚੜਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਤਰਣਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਕੋਈ!
-ਅਨੁਵਾਦ ਬਲਰਾਮ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ
ਏਰੀਅਲ (ਕਵਿਤਾ)

ਏਰੀਅਲ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Ariel) ਅਮਰੀਕੀ ਕਵਿਤਰੀ ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਹ 27 ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਪਰੰਤ "ਏਰੀਅਲ" ਵਿੱਚ 1965 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਭਾਵ ਅਰਥ ਅਤੇ ਥੀਮਕ ਸਰੋਕਾਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਧਰ ਤੇ ਖੂਬ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਿਰਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਮ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਸੁਬ੍ਹਾ ਸਵੇਰੇ ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਏਰੀਅਲ" ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* Critical essays on Ariel , Sylvia Plath, Modern American Poetry.
* Plath's 'Ariel': 'Auspicious Gales' , Gale Database: Contemporary Literary Criticism
* "Spotlight on Sylvia Plath

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵਿਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ