JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
පුරාණ චීන අධිරාජ්‍යය (ක්‍රි.ව 221 - ක්‍රි.ව 220)

ක්වීන්(Qin) මූර්ති ශිල්පය


පළමු ක්වීන් (Qin) අධිරාජ්‍යයාගේ සො‍හොන් ගැබ තුළ පිහිටි ටෙරා - කොට හමුදාවේ (Terracotta Army) මිහිදන් කෙරුණු රණකාමීන්ගේ හා අශ්වයින්ගේ දේහ 70,000 ක් පමණ ඇත.


මෘත ශරීර මිහිදන් කිරීමට පෙර ඒවායෙහි තීන්ත ආලේප කර ඇත. දේහයන් මුලින්ම නිරාවරණය කරන විට මෙම වර්ණ නිවැරදි ලෙසම දක්නට ලැබේ. එහෙත් වාතයට නිරාවරණය වූ විට ඒවා අවපැහැ ගැන්වේ. අදටත් නිරාවරණය නොකළ දේහ පෙර පැවති නිවැරදි වර්ණයෙන් දක්නට ලැබේ.


විවිධ ඉරියව් වලින් යුත්දේහ මෙහිදී දැකගත හැක. සිටගෙන සිටින පාබල සේනා, දන ගසාගෙන සිටින දුනුවායන්,අශ්වයන් පිට නැගි අසරුවන් ඒ අතර වේ. සෑම දේහයකම මුහුණ, කොණ්ඩා මෝස්තර එකිනෙකට වෙනස් වු හැඩයන්ගෙන් යුක්තය.
කුඹල් කර්මාන්තය

චීනයේ භාණ්ඩ සෑදීමට හා සිදුරු වැසීමට යොදා ගන්නා පෝසිලේන්, කිරිමැටි හා පෙල්ස්පාර්ක් භාවිතාකර නිපදවයි. චීනය උසස් තත්ත්වයේ පෝසිලේන් සඳහා නමක් දිනාගෙන සිටී.


ජින්ඩිසෙන් (Jingdezhen) ප්‍රදේශය හැන් අධිරාජ්‍ය සමයේ සිට පෝසිලේන් භාණ්ඩ සඳහා ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.

|
History of Chinese art Early Imperial China
|-
-->
ග්‍රීසියේ අධ්‍යාපනය

ස්පාර්ටාහි ඇනේන මුලු ග්‍රිසියේ ම අධ්‍යාපනය පෞද්ගලික අංශය මගින් මෙහෙයවන ලද. හෙලන් යුගයේ දී (Hellenistic Period) පොදු පාසල් ආරම්භ විය. තවත් පවුල් වලට පමණක් අධ්‍යාපනය සීමාවිය. පිරිමි දරැවන් පමණක් ලිවීම, කියවීම, සාහිත්‍ය ඉගෙන ගත්හ. ඔවුන් ගායනය හා වාදනය ඉගනෙගත් අතර හමුදා සේවය සදහා ද පුහුණු කරන ලදි. ඔවුන් රැකියාවක ්සදහා ඉගෙන නොගත් අතර හොද පුරවැසියන් වීමට උගත්හ. ගැහැණු දරැවන් ද ලියවීම කියවීම උගත් අතර ඔවුන් ප්‍රධාන ලෙස ගෘහාස්‍රිත කටයුතු සදහා උගත්හ. නමුත් කුඩා අවධියෙන් පසු අධ්‍යාපනය නොලැබුහ.

පිරිමි දරැවන් අවු 7 දී පාසල් වෙන හෝ හමුදා බැරැක්ක වෙත යොමුකෙරැනි. වර්‍ග තුනක අධ්‍යාපනයක් එකල පැවතිනි. එනම් ගණිත ශාස්ත්‍රි, සංගීත නැටුම් ක්‍රීඩා වශයෙනි.

ධනවත් පවුල් වල දරැවන් නිවෙසේ සේවකයතු යටතේ පෞද්ගලික පාසල් වෙත යොමු කෙරැනි. පාසල් ගුරැවරැන් නිවෙස් තුළ පැවති අතර ඔවුන්ට ලිවීම, කියවීම ගණිතය, ගායනය, වාදනය ක්‍රිඩාව පුහුණු කෙරැණි. දරැවන්ගේ වයස අවුරැ 12 වන විට මල්ලවපොර, දිවිම යගුලිය විසිකිරිම, හෙල්ලය විසිකිරිම ආදියට යොමු කෙරැණි. වසර දෙකක හමුදා පුහුණුවකින් පසු අවුරැසදු 18 දී අධ්‍යාපනය නිම කෙරුණී.

ස්පානියානු ක්‍රමයට අනුව දරුවන් පුලු පිරිසක් කුඩා අවධියෙන්ද පසු අධ්‍යාපනය කරගෙන ගියහ. තරැණයින් සිය භාරකාරයින් ආශ්‍රයෙන් දේශපාලන අදහස් ලබාගත් අතර ඔවුන්ට සහායවීමත් පොදු ජන කටයුතු වල ආභාෂය ලබාගත්හ. ධනවත් සිසුන් ප්‍රසිද්ධ ගුරැවරැන් යටතේ අධ්‍යාපනය ලැබු අතර ලයිසියම්, ඇකඩමි, යනු එකල ප්‍රකට පාසල් විය. ධනවත් ග්‍රීක්වරුන්ගේ අධ්‍යාපන ක්‍රමය පයිඩියා යනුවෙන් හැදින්විනි.
ආශ්‍රිත

* ග්‍රීසිය

ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීසිය
ගිසාහි මහා පිරමීඩය

මෙම පිරමීඩය කුෂුහි පිරමීඩය, කුෂුගේ පිරමීඩය , චියොප්ස්හි පිරමීඩය යනුවෙන්ද හැඳින්වේ. මෙය කයිරෝහි මායිමේ පිහිටා ඇති විශාලතම හා පැරණිතම පිරමීඩයයි. මෙය පැරණි ලෝකයේ පුදුම 7 න් ඉතිරිව පවතින එකම පුදුමය ලෙසද සැලකේ. මෙය හතරවන පාරාවෝ රජකෙනෙකු වන කුෂු රජුගේ සොහොන බවට මතයකි. මෙය වසර 20 ක් තිස්සේ සාදමින් පැවතුන අතර, සාදා නිමවුයේ ක්‍රි. පු. 2560 කාලවකවානුවේ දීය. මෙය වසර 3800 ක් තිස්සේ ලොව පැවති මිනිසා විසින් නිමකළ උසින් වැඩිම, ගොඩනැගිල්ල වේ. වර්තමානයේ ගීසාහි පිරමීඩයේ ශේෂව ඇත්තේ මුලික සැකිලි කොටසක් පමණි. මෙය සෑදීමට භාවිතා කළ පාෂාණ වර්ග මෙම පිරමීඩය අවට අදටත් දක්නට ඇත. මෙම පිරමීඩය සෑදීමට භාවිතා කළ විවිධ ක්‍රම වේදයන් පිළිබඳව විවිධාකාර මිත්‍යා මත පවතී. එහෙත් අද වඩාත් පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අදහස නම්, මෙය සාදන ලද්දේ විශාල ගල් භාවිතා කිරීමෙන් බවයි.

මෙම පිරමීඩය ප්‍රධාන කාමර තුනකින් යුක්තය. මෙහි පහළට ඇති කාමරයේ වැඩ නිමවා ඇත්තේ අර්ධ වශයෙනි. ප්‍රධාන ගැලරිය රැජිනගේ කාමරය හා සම්බන්ධවේ. තවත් කොටසක් විශාල ගැලරියේ සිට රජුගේ කාමරය වෙත යා වෙයි. රජුගේ කාමරයේ වූ ඔමියා සහිත පෙට්ටිය සාදා ඇත්තේ තනි රතු ග්‍රැනයිට් කැබැල්ලකිනි. රජු හා රැජිනගේ කාමර වලින් ඉවතට යාමට වෙනම කුඩා දොරටු පවතී. ඒවා කෙළින්ම පිරමී‍ඩයෙන් ඉවතට දිවෙයි. පුරාවිද්‍යාඥයන් පවසන ආකාරයට එම කුඩා දොරටු භාවිතා කර ඇත්තේ උත්සව අවස්ථාවලදීය. ගීසාහි මහා පිරමීඩය මෘත ‍දේහ තැන්පත් කරන පන්සල් 2 කින් හා එකක් පිරමීඩයට ආසන්නව හා අනෙක නයිල් නදියට ආසන්නව ද, තවත් කුඩා පිරමීඩ 3 ක් කුෂු රජුගේ බිරිඳ සඳහා සහ තවත් ඉතා කුඩා පිරිමීඩයකින් සමන්විතවේ. මෙම පන්සල් 2 එකිනෙක හා සම්බන්ධ කරන අතර කුඩා 'මස්ටබා' සොහොන් ගල් මෙම පිරිමීඩ වට කරමින් පවති.
සටහන්

ප්‍රවර්ගය:ලෝක පුදුම
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාවේ ඉතිහාසය
බුද්ධාගමෙහි ඉතිහාසය

අශෝකගේ ධර්ම ප්‍රචාරණය(ක්‍රිපූයු 261 පමණ)
3වන බෞද්ධ සංගායනාව (ක්‍රිපූයු 250 පමණ)
හෙලනිසිතික ලෝකය
ශ්‍රී ලංකාව හා බුරුමය වෙත ප්‍රචාරණය

දෙවන ‍සියවසේ ලංකාවට වැඩම කළ අශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ පුත් මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ හා සහයකයන් 6 දෙනා විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහම ව්‍යාප්ත කරන ලදී. ඔවුන් දෙවානම්පියතිස්ස රජතුමා හා රාජකීය අමාත්‍යවරු බොහෝ දෙනෙක් බෞද්ධගාමිකයන් බවට පත් කළහ. මෙම සමයේදී සිංහල බෞද්ධන්ගේ කෙන්ද්‍රස්ථානයක් වන මහා විහාරය තැනීය. වලගම්බා රජ සමයේදී (ක්‍රි.පු.29 -17) ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඩ කළ අතර තේරවාදි බුදුදහම සමෘද්ධියට පත් විය. බුද්ධඝෝෂ (4-5 සියවස) හා ධම්මපාල (5-6 සියවස) වැනි අර්ථකථාචාර්යවරු අටුවා සකස් ‍ක‍ළෝය. මහායාන බුදුදහමේ ආභාෂය තරමක් දුරට ලැබුන නමුත් තේරවාදය බුදුදහම පැතිර පැවිතුනි. එම නිසා තේරවාද බුදුදහමේ අවසන් ශක්තියමත් කෙන්ද්‍රස්ථානය ලෙස ශ්‍රී ලංකාව පැවතුන අතර ඉන්පසුව 11 වන සියවසෙන් පසු නැවතකත් එය ආසියාව පුරා ව්‍යාප්ත විය.

ඉන්දියානු අර්ධවීපයේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශයට (වර්ථමාන බුරුමය තායිලන්තය) ඉන්දියානු සංස්කෘතික ආභාෂය තදින්ම බලපෑවේය. එහි වැඩියෙන් 3 වන සියවසේ අශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ සමයේදි විශාල වශයෙන් බුදුදහම වැළදගත්හ. ඒ බුදුදහම මහායාන හා හීනයාන ලෙස කොටස් කිහිපයකට බෙදීම පෙරය.
ස්තම්භනය

right|350px|thumb|The black king has been checkmated; the game is over, assuming that there are no other pieces (not visible in the picture) that could capture the queen.

ස්තම්භනය යනු චෙස් ක්‍රීඩාවේදී යොදා ගන්නා වචනයකි. මෙය බොහෝ විට චෙක්මේට් යනුවෙන් අප අතරේ භාවිතා වේ. මෙහි තේරුම වන්නේ රජුට පළා යා නොහැකි පරිදි අල්ලා ගැනීම යන්නයි. ස්තම්භනය කිරීම චෙස් ක්‍රීඩාවක අවසාන ඉලක්කය වේ. ප්‍රිතිවාදියාගේ රජුට කිසිදු අයුරකින් පැන යාමට නොදී අල්ලා ගත් පසුව ඔහු චෙක්මේට් වූවා යැයි කියනු ලැබේ. බෝහෝ විට චෙක්මේට් වීමට නොහොත් ස්තම්භනය වීමට එක් පියවරකට ප්‍රථමයෙන් තරඟය අවසන් වේ. මීට හේතුව වන්නේ ප්‍රතිවාදියාට මීළඟට එක් නිත්‍යානුකූල පියවරක් නොමැති වීමය. බොහෝ ක්‍රීඩකයෝ ස්තම්භනය වීමට ප්‍රථමයෙන් ක්‍රීඩාවෙන් ඉවත් වේ.
ස්ටිල්මේට්

චෙස් ක්‍රීඩාවේදී ප්‍රිතිවාදියාගේ රජුට ප්‍රහාරයක් සිදුවන ඉත්තන් මෙහෙය වූ අවස්ථාවක චෙක් යනුවෙන් පැවසිය යුතු වේ. එවිට ප්‍රතිවාදියා එම අනතුරු අවස්ථාවට අදාළ පරිදි ක්‍රියා කරණු ඇත. යම් අවස්ථාවකදී ප්‍රතිවාදියාගේ රජුට සිදු කිරීමට කිසිදු නීතිමය පියවරක් නොමැතිව හා එම අවස්ථාවේදී රජු චෙක් නොවී ඇති විටදී තරඟය ස්ටිල්මේට් යන අයුරින් අවසන් වේ. මෙය තරඟය ජය පරාදයෙන් තොරව අවසන් වූ අවස්ථාවක් ලෙස සැලකේ.
උදාහරණ

ස්තම්භනය තරඟයේ මුල් භාගයේදී හෝ මැද භාගයේදී හෝ අවසාන භාගයේදී සිදුවිය හැකිය.
ප්‍රධාන ඉත්තන් දෙවර්ගය

රැජිණ සහ රුක් යන ඉත්තන් වර්ග දෙක ස්තම්භනය කිරීම සඳහා චෙස් ක්‍රීඩාවේ ප්‍රධාන වශයෙන් යොදා ගැනේ. මෙම වර්ග දෙක එකිනෙකට ආසන්නයේ තබා ගත් කල්හි චෙක්මේට් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් වන්නේය. රුක් දෙදෙනෙක් හෝ රැජිණියන් දෙදෙනෙක් සිටීනම් රජුගේ ආධාරයක් නොමැතිව ස්තම්භනය කල හැකිය.
මූලික ස්තම්භන අවස්ථා

ප්‍රතිවාදියාගේ රජු පමණක් ඇති අවස්ථාවකදී ස්තම්භනය විය හැකි අවස්ථා කිහිපයක් පහත සඳහන් වේ.
මේ සඳහා පහත දැක්වෙන එක අයුරකින්වත් පිටිය සමන්විත විය යුතුය. එසේම මේ සියළු අවස්ථවන්ට රජිගේ ආධාරය අවශ්‍ය වේ.
* එක රැජිණක්
* එක රුක් කෙනෙක්
* පාට දෙදෙක සිටින බිශොප්ලා දෙදෙනෙක්
* නයිට්වරයෙක් සමග එක බිශොප් කෙනෙක්
රජු හා රැජිණ
රජු හා රුක්
රජු හා බිශොප්ලා දෙදෙනෙක්
රජු හා නයිට්වරයෙක් සමග එක බිශොප් කෙනෙක්

ප්‍රවර්ගය:චෙස්
ප්‍රවර්ගය:ගෘහස්ථ ක්‍රීඩා
ප්‍රස්තාව පිරුළු

කිසි යම් වචනයක හෝ වාක්‍යයක
අර්ථය වඩාත් කැපී පෙනෙන පරිදි උකහා දැක්වීම සඳහා සිංහල සම්ප්‍රධායේ යම් යම් යෙදුම් යොදා ගනී. මේවා යුගල පද, ඉඟි වැකි, ප්‍රස්ථාව පිරුළු වශයෙන් කොටස් කිහිපයකට බෙදා දැක්විය හැකිය. එදා සිංහලයා මෙන්ම අද සිංහලයාද මේ ප්‍රස්තාව පිරුළු උපයෝගී කරගනිමින් තමන්ගේ අදහස වඩාත් කැපී පෙනෙන පරිදිත් වඩාත් අලංකාරවත් වන පරිදිත් අදහස් ඉදිරිපත් කිරීමට යොදා ගනී. මෙම ප්‍රස්තාව පිරුළු ලිවීමේදී මෙන්ම ව්‍යවහාරයේදීත් එක සේ භාවිතා කළ හැකිය.

උදාහරණ කිහිපයක් පහතින් දැක්වේ.


ඈත අතිතයේ සිට ම සිද්ධියක් හෝ අවස්ථාවක් අරබයා ගොඩ නැගී ඇති නියමයන් ප්‍රස්තාව පිරුළු වශයෙන් ගැනේ. මේවා භාෂිත මෙන්ම ලේඛණ ව්‍යහාරයේ දී ත් යොදා ගැනෙන්නේ පවසන අදහස රසවත් හා අර්ථවත් කිරීමට ය. එම ප්‍රස්තාව පිරුළු ද පහත සඳහන් පරිදි වර්ග කළ හැකිය.

1. ඥාතීත්වය හැඟවෙන ප්‍රස්තාව පිරුළු

* හොරාගෙ අම්මාගෙන් පේන අහනවා වගේ (තොරතුරු වසන් කරන අයෙකුගේන් එම තොරතුරු ඇසීම)
* උණහපුලුවාට උගේ දරුවා මැණිකක්ලු (තමාගේ දෙය කොතරම් නොවටිනා වුනත් තමාට වටිනා බව)
* එපා වාහෙට හොදි බෙදන්නා වගේ (අකමැත්ත ප්‍රකාශ කිරීම)
* නැන්දම්මාගේ ආදරේ වගේ (දිනෙන් දින හීනවන ආදරය)

2.එදිනෙදා ජීවිතය හා සම්බන්ධ ප්‍රස්තාව පිරුළු‍

* අපි කන හැටි ලිපා දනී (අග හිඟකම් වැඩි බව)
* අටුව කඩා පුටුව හැදුවා වෙගේ (වැඩි අගය ඇති දෙය විනාශ කර අඩු අගයක් ඇති දෙයට තැන දීම)
* අනුන්ගෙ පානින් එළිය බලන්නා වාගේ (අනුන්ගෙන් යැපීමට කටයුතු කිරීම)
* නරියාට කුකුල් කොටුව බාර දුන්නා වගේ (නුසදුස්සෙකුට කාර්යයන් පැවරීම)
* කබලෙන් ලිපට වැටුණා වගේ (කරදරය පිට කරදර එලඹීම)
දෙමටමල් විහාරය

දෙමටමල් විහාරය කාවන්තිස්ස රජ විසින් කරවූ පන්සලකි. ශ්‍රී ලංකාවේ මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ බුත්තල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ඔක්කම්පිටිය නැමැති ග්‍රාමයේ පිහිටා තිබේ. මෙම විහාරයේ බොහෝ දෑ මේ වන විට නටඹුන් වී ගොසිනි. එම ස්ථානයට අයත් ඉපැරණි චෛත්‍යය තවමත් ඉතිරි වී තිබේ. මීට අමතරව විහාර ගෙය, බෝධිගරය, සංඝාවාසය, උපෝසථාඝාරය ඇතුළු විශාල ගොඩනැගිලි ප්‍රමාණයකින් මෙම විහාරය පිරී තිබෙන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.


මෙහි විශේෂ කරුණක් ලෙස දැක්විය හැක්කේ ගැහැනියක් හා පිරිමියෙක් එකව සැදූ මුර ගලය. මෙවන් මුර ගලක් ලංකාවේ වෙන කිසිදු ස්ථානයක සොයා ගත නොහැකි බව පුරා විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව ප්‍රකාශ කරයි.
ආශ්‍රිත පොත්

ප්‍රවර්ගය: විහාර
ප්‍රවර්ගය:මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎
ප්‍රවර්ගය:මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
තෙවන චාල්ස් රජතුමා

තෙවන චාල්ස් රජ, (චාර්ල්ස් ෆිලිප් ආතර් ජෝර්ජ්, උපත 1948 නොවැම්බර් 14) යනු එක්සත් රාජධානියේ සහ තවත් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍ය 14ක රජු වේ. බ්‍රිතාන්‍යයේ දෙවන එලිසබෙත් රැජිනගේ හා ෆිලිප් කුමාරයාගේ පළමු දරුවා වේ. 1972 වසරේදී ලංකාව ජනරජයක් බවට පත්ව ලංකාවේ රජ පදවිය අහෝසිවනතුරු ලංකාවේ අවසන් ඔටුන්න හිමි කුමරුව සිටියේය. 1952 සිට ඔටුන්න හිමි කුමරු ලෙස සේවය කරන ඔහු බ්‍රිතාන්‍ය ඉතිහාසයේ දිගුම කාලයක් එම තනතුරේ රැඳී සිටි පුද්ගලයාය.

1981 වසරේ ඩයනා ස්පෙන්සර් ආර්යාව සමග විවාහ වූ ඔහු එම විවාහයෙන් විලියම් කුමරු, වේල්සයෙහි කුමරු හා වේල්සයෙහි හැරී කුමරු යන දරුවන් ලැබිය. 1996 දී ඔවුන් දික්කසාද වූ අතර ඩයනා කුමරිය 1997 දී ප්‍රංශයේ පැරිස් නුවරදී වාහන අනතුරකින් ජීවිතක්ෂයට පත් වූවාය. 2005 දී ඔහු කැමිලා පාර්කර් සමග විවාහ වූ අතර ඈ දැන් රජ මෙහෙසිය නමින් හදුන්වයි.

චාල්ස් රජතුමා උපත ලැබුවේ එතුමාගේ මවගේ සීයා වන හයවන ජෝර්ජ් රජතුමාගේ පාලන සමයේදී බකිංහැම් මාලිගයේ වන අතර එතුමාගේ මව දෙවන එලිසබෙත් රැජින 1952 දී සිංහාසනයට පත් වන විට ඔහුට වයස අවුරුදු තුනකි , ඔහු උරුමක්කාරයා බවට පත් විය. ඔහු 1958 දී වේල්සයේ කුමරු බවට පත් කරන ලද අතර ඔහුගේ අධ්‍යාපනය 1969 දී පැවැත්විණි. ඔහු Cheam සහ Gordonstoun පාසල්වල (ඔහුගේ පියා, පිලිප් කුමරු, එඩින්බරෝ ආදිපාදවරයා ලෙස ) අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර පසුව Geelong Grammar School හි Timbertop මණ්ඩපයේ මාස හයක් ගත කළේය. ඕස්ට්‍රේලියාවේ වික්ටෝරියා නගරයේ කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ශාස්ත්‍රවේදී උපාධියක් ලබා ගැනීමෙන් පසුව, චාල්ස් රජතුමා 1971 සිට වසර පහක් බ්‍රිතාන්‍ය ගුවන් හමුදාවේ සහ නාවික හමුදාවේ සේවය කළේය . 1981 දී එතුමා ඩයනා ස්පෙන්සර් ආර්යාව සමඟ විවාහ වූ අතර ඔහුට පුතුන් දෙදෙනෙකු සිටී: විලියම් කුමරු සහ හැරී කුමරු. ඔවුන් දෙදෙනාම හොඳින් ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අනියම් සබඳතාවල නිරත වූ පසු 1996 දී දික්කසාද විය . ඊළඟ වසරේ ඩයනා වේල්සයේ කුමරිය රිය අනතුරකින් මිය ගියාය . 2005 දී චාල්ස් රජතුමා එතුමාගේ දිගුකාලීන සහකරු වන කැමිලා පාකර් බෝල්ස් ආර්යාව සමඟ විවාහ විය .

උරුමක්කාරයා ලෙස පෙනෙන පරිදි, චාල්ස් රජතුමා ඔහුගේ මව වෙනුවෙන් නිල රාජකාරි සහ කටයුතු භාර ගත්තේය. ඔහු 1976 දී ප්‍රින්ස් ට්‍රස්ට් නම් තරුණ පුණ්‍යායතනය ආරම්භ කළේය , ප්‍රින්ස් පුණ්‍යායතන සඳහා අනුග්‍රහය දක්වයි , සහ වෙනත් පුණ්‍යායතන සහ සංවිධාන 400 කට අධික සංඛ්‍යාවක අනුශාසකයෙකු, සභාපතිවරයෙකු හෝ සාමාජිකයෙකි. ඔහු ඓතිහාසික ගොඩනැගිලි සංරක්ෂණය කිරීම සහ සමාජය තුළ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ වැදගත්කම වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය; එම ශිරා තුළ චාල්ස් රජතුමා පර්යේෂණාත්මක නව නගරයක් වන පවුන්ඩ්බරි ජනනය කළේය . පරිසරවේදියෙකු වන චාල්ස් රජතුමා , ඩචි ඔෆ් කෝර්න්වෝල් වතුයායේ කළමනාකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ කාලය තුළ දේශගුණික විපර්යාස වැළැක්වීම සඳහා කාබනික ගොවිතැනට සහය දුන් අතර ඔහුට සම්මාන සහ පිළිගැනීමක් ලබා දුන්නේය.විවේචන මෙන්ම; ඔහු ජානමය වශයෙන් වෙනස් කරන ලද ආහාර භාවිතය පිළිබඳ ප්‍රමුඛ විවේචකයෙකු වන අතර, හෝමියෝපති සහ වෙනත් විකල්ප වෛද්‍ය විද්‍යාව සඳහා ඔහුගේ සහයෝගය විවේචනයට ලක්ව ඇත. ඔහු පොත් 20 කට අධික ප්‍රමාණයක් කර්තෘ හෝ සම කර්තෘත්වයෙන් සිය අදහස් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත .

චාල්ස් රජතුමා 2022 සැප්තැම්බර් 8 වන දින එතුමාගේ මවගේ මරණයෙන් පසු රජකමට පත් විය . වයස අවුරුදු 73 දී, ඔහු බ්‍රිතාන්‍ය ඉතිහාසයේ දීර්ඝතම උරුමක්කාරයා සහ වේල්සයේ කුමරු වීමෙන් පසුව බ්‍රිතාන්‍ය සිංහාසනයට ඇතුළු වූ වයස්ගතම පුද්ගලයා විය. එතුමාගේ රාජාභිෂේකය 2023 මැයි 6 වන දින සිදු කෙරේ.


ප්‍රවර්ගය:1948 උපත්
ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍ය එංලන්ත සභා සාමාජීකයෝ
ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍ය ව්‍යාපාරිකයෝ
ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍ය පරිසරවේදියෝ
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් රාජධානියේ කුමරුවෝ
ප්‍රවර්ගය:ලන්ඩනයේ ජනයා
නව zසීලන්තය

නවසීලන්තය දුපත් රටක් වන අතර පැසිෆික් මුහුදේ මුලික බිම් දෙකක් වන උතුරැ දුපත හා දකුණු දුපත අයත්ව පිහිටා ඇත. බොහෝ කුඩා දුපත් විශේෂයෙන් ස්ටුවර්ට් දුපත, රනියුරා සහ චැතැම් දුපත අයත්ය. ස්වදේශී ඔයෝරි භාෂාව වන්නේ ‍අයෝට්යාරෝෂාය. නවසීලන්ත රාජධානියට තැන් දුපත්, නියු, ටොකෙලාඕ, රොස් අයත් වේ. නවසීලන්නය පිහිටියේ කි. මි. 2000 (සැතපුම් 1250) ගිණිකොණ ඔස්ට්‍රේලියාවට ටැස්මන් මුහුද හරහාය. එහි උතුරට වන්නට ඇති ලගම අසල්වැසියන් වන්නේ කැලසෝනියා, ෆිජි සහ ටොන්ගාය. නවසීලන්තය හුදෙකලා කාලසීමාව තුල විශාල සත්ත්ව ගහනයක් වන පක්ෂීන් වර්ධනයක් ඇති විය. සමහර සතුන් පක්ෂීන් මිනිසුන්ගේ පැමිණීමත් සමග වද වි ගියේය. එහි ජනගහනයෙන් බහුතරයක් යුරෝපියානු ස්වභාවකින් ද ස්වදේශී මයොරි ජාතිකයන් විශාලතම සුළු පිරිස විය. ආසියානු හා මයෝරි නොවන හොලිකේෂින්වරැන් ද විශේෂීත සුළු කොටසකි. පොදුවේ භාවිතා වන භාෂාව වන්නේ ඉංග්‍රිසිය. නවසීලන්තය දියුණු වු රටක් වන අතර එය අන්තර්ජාතික වශයෙන් මානව සංවර්ධනය ජිවන ම්ටටම ජිවිතාපේක්ෂාව සාක්ෂරතාවය, අධ්‍යාපනය, සාමය, සෞභාග්‍යය, ආර්ථික නිදහස, ව්‍යාපාර යහපාලනය, දුෂණය අඩු බව, මාධ්‍ය නිදහස සහ සිවිල් වගකීම් හා දේශපාලන අයිතිය ද ඉහළ අගයක් ගනි. එහි නගර ද ලෝකයේ රටවල් ජිවත් විමට සුදුසුම නගර අතර වේ.
රජය

රාජ්‍ය නායකයා II වන එලිසබෙත් රැජින වන අතර චාරිත්‍රානුකුල ආණ්ඩුකාරවරයකු අමතර බලය අත්කර ගෙන ඇත. රැජිණයට සැබෑ දේශපාලන බලයක් නොමැති අතර ඇය එරටේ සංකේත ස්ථානයකි. දේශපාලන බලය ප්‍රජාත්‍රාන්ත්‍රියව තෝරාගත් නවසීලන්ත පාර්ලිමේන්තුව යටතේ අගමැතිවරයෙකු යටතේ පාලනය වේ.

ප්‍රවර්ගය:නවසීලන්තය
කක්කල් කැස්ස

කක්කල් කැස්ස

විෂබීජයක් හේතු කොට ගෙන ශ්වසන පද්ධතියේ හට ගන්නා ආසාදනයකි කක්කල් කැස්ස. මෙය සාමාන්‍යයෙන් ළමයින් අතර දක්නට ලැබෙන රෝගයකි. වරින් ‍වර නොකඩවා කැස්ස ඇති වීම ද, එම කැස්ස අවසානයේදී ළමයා හුස්ම ඉහළට ඇදීමේ දී සිහින් (හුරුවන් බෑම) වැනි ශබ්දයක් පිට කිරීම ද, මේ රෝගයේ විශේෂ ලක්ෂණයකි.

කක්කල් කැස්ස වැඩි වශයෙන් ස්ප‍ර්ශයෙන් බෝවන රෝගයකි. හුස්ම ගැනීමේ දී, ආසාදක විෂ බීජ ශ්වසන පද්ධතිය තුළට ඇතුළු වීමෙන් ආසාදනය හට ගනියි. දින 7 – 14 කට පසු ශ්වසන පද්ධතියේ රෝග ලක්ෂණ මතු වෙයි.

මෙම ‍රෝගය තුන් අවදියකට බෙදිය හැකිය. පළමු අවදියේ දී සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව වැනි රෝග සලකුණු ඇති වෙයි. දෙවෙනි අවදියේහි දී යන්තම් කැස්ස ඇති වී, කල් යත්ම, එය තදබල කැස්සක් බවට පත් වී ‍වරින් වර නොකඩවා කැස්ස හට ගැනීමෙන් රෝගී ළමයා තදබල ලෙස රෝගාතුර වී, ඇස් රතු වී, මුහුණ පිපුණු බවක් සහ රතු පැහැයක් දරයි. තව ද පිට පිට කැස්ස වරින් වර ඇති වන අතර, එවැනි කැස්ස අගදී ළමයා හුස්ම ඉහළට අදින විට හුරුවන් බෑමක මෙන් හුස්ම අදින ශබ්දයක් ඇසීම ද, මේ රෝගයට ‍විශේෂ ලක්ෂණයකි. තුන්වන අවදියෙහි, කැස්ස සහ වමනය ක්‍රම ක්‍රමයෙන් අඩුවන අතර දෙවනි අවදියෙහි දක්නට ලැබුණු ‍රෝග ලක්ෂණ අඩු වීමට ද පටන් ගනියි.
එහෙත් මෙම කැස්ස සති ගණනාවක් තිස්සේ පැවතීමට හැකි ය. මේ රෝගය ‍වැළඳුණු විට ක්ලෝමයක් දුර්වල වීමෙන් ද්විතීයික ආසාදනය හෝ දීර්ඝ කාලයක් ප‍කිවත්නා කාලික පෙනහැල්ලේ රෝග හට ගැනීමට පුළුවන. බිළිඳුන් අතර මේ රෝගය පවත්නා විට, නිතර වලිප්පුව ඇති වීම‍ට ඉඩ තිබේ.

රෝගය ආරම්භයේ දී ම නියමිත ප්‍රතිජීවකය දීමෙන් රෝගය වැඩි කල් ගත වීමට පෙර මැ‍ඩලීමට සහ ද්විතීයික ආසාදනයන් හට ගැනීම වැළැක්විය හැක.

විශේෂ වැක්සීනයකින් ප්‍රතිශක්තිකරණය වීෙමන් මේ රෝගයෙන් බොහෝ දුරට ආරක්ෂාව ලබා ගත හැකි ප්‍රධාන මාර්ගය යි. මේ වැක්සීනය සාමාන්‍යයෙන් ජීවිතයේ පළමු අවුරුද්ද තුළදී වෙන වෙන මාත්‍රා තුනක් ලෙසින් දෙනු ලැබේ. තවද එය සාමාන්‍යයෙන් ඩිප්තීරියාව නොහොත් ගල පටල රෝගය සහ ‍ටෙටනස නොහොත් පිටගැස්ම සඳහා ආරක්ෂාව ලබා දෙන වැක්සීනයක් සමඟ සම්බන්ධ කරන ලද එක වැක්සීනයක් ලෙසින් දෙනු ලැබේ.
කක්කල් කැස්ස බෝවුණු විට, ගෙදර හෝ රෝහලේ එවැනි රෝගී ළමයින් වෙන් කොට තැබිය යුතුයි. ත‍වද වැඩි වියට පත් ළමුන්ට වුව ද එය බෝවුණු ‍විට, පාසැල වෙත නොයැවිය යුතුයි.


ප්‍රවර්ගය:රෝග
දියබත්

දිය බත් යනු පහසුවෙන් සදා ගත හැකි පෝෂ්‍ය දායක උදෑසන ආහාරයකි.
පිලියෙල කිරීම

# ක්‍රමය: රාත්‍රියේ ඉතිරි වන බත් භාජනයකට දමා එයට ජලය එකතු කර පෙ‍ඟෙන්නට හරිනු ලැබේ. පසු දින උදෑසන ජල‍යේ පෙඟුන බත් අතින් මිරිකා ජලය ඉවත් කර, දිය බත් සඳහා සාදන විශේෂ පොල් කිරි මිශ්‍රණය සමග ආහාරයට ගත හැක. (බත් පෙරා ගත් වතුර බීමට ගත හැක)
# ක්‍රමය: රාත්‍රියේ ඉතිරි වන බත් මුට්ටියේ තබා එයට බත් වැසෙන පමණට ජලය දමා වසා තබන්න. පෝෂණ ගුණය අපතේ නො යැවීමට පසු දින දිය බත් සකසා ගැනීමේදී ජලය ඉවත් නොකළ යුතුය!.. එම බත් ගෙන දිය බත් සඳහා සාදන විශේෂ පොල් කිරි මිශ්‍රණය එක් කර හොඳින් අනා ගන්න
පොල් කිරි මිශ්‍රණය

දිය බත් අහාරයට ගැනීම සඳහා පොල් කිරි මිශ්‍රණය සාදා ගැනීමට පොල් කිරි වලට ලියාගත් රතු ලූනු, පුළුස්සා ගත් වියළි මිරිස් හෝ/හා අමු මිරිස්, රස අනුව ලුණු සහ පදමට දෙහි ඇඹුල් එකතු කර ගන්න.
වැලි තලප

සාම්ප්‍රදායික සිංහල පැණි රසති කැවිලි වර්ගයකි.
වැලි තලප සාදන ක්‍රමය සහ එහි ගුණ (පැරැණි කවියක්)

:කැකුළු හාල් පිටියෙන් ද - ව‍ටකර ඔලු ඇට මෙන් ද
:තම්බා කඩ පිම්මෙන් ද - සුරැකිව තබා යෙහෙන්

:කිතුල් හකුරු පැණියෙන් ද - මදක් සීනි සමගින් ද
:සැඳිගා කකාරමින් ද - ලුණු වැටෙනා පදමින් ද
:තිවග දෙදුරු සමඟින් ද - එක එක පමණ යසින් ද
:බැද සුන්කර ගනිමින් ද - එකතුව සෑම දෙයින්

:බඳුනක ලා සතොසින් ද - සමකර යස විලසින් ද
:එදවස පසුව ගොසින් ද - ගනිමන් නැවත තොසින්

:කැබලිව සැනින් කපා ම - රඔකැන් සමඟ කදී ම
:ලොව සතහට සොඳ කදී ම - අසනුව නැණැති සියල්

:උදය - උදය සැමදා ම - වළඳා උණු පැන් බී ම
:සත සිත් පිනවා ම - මියුරු දෙයකි සුවිපුල්

:වැලි තලප යන නා ම - පැවැසුව පෙරැදුරු සෑ ම
:වා, පිත් සමන් කිරී ම - කදිමට වේ නිරවුල්

:කතිරග කිරඟ කිදෙන් ද - කිටිතක තක්කිට කින් ද
:දෙමිකිට කිටිතක කුන් ද - ජෙනෙකිට ගුදිත ගුදන්


ප්‍රවර්ගය:සිංහල ‍කැවිලි
කුරුම්බැට්ටි මැෂිම

thumb|right|250px|කුරුම්බැට්ටි මැෂිම


කුරුම්බැට්ටි මැෂිම යනු පහසුවෙන් සාදාගත හැකි ශ්‍රී ලංකාවේ ගැමි ළමුන් අතර ජනප්‍රිය පරිසර හිතකාමී සෙල්ලම් බඩුවකි.
සාදන අයුරු

ඉරටු කැබලි කිහිපයක් සහ කුරුම්බැට්ටියක් භාවිතා කරමින් මෙම කුරුම්බට්ටි මැෂිම සාදාගත හැකිය.

කුරුම්බැට්ටි මැෂිම සාදා ගැනීම පහත ඡායාරූපය උපයෝගී කරගන්න.
*ප්‍රථමයෙන් ම සිරස් ඉරටු කැබලි දෙක සවිකර ගන්න.
*දෙවනුව වක්‍රාකාර ඉරටු කැබැල්ල සවි කරගන්න.
*අවසානයේ දී තිරස් ඉරටු කැබලි දෙක රඳවා ගන්න.
ක්‍රීඩා කිරීම

සාදා ගත් කුරුම්බැට්ටි මැෂිමේ තිරස් ඉරටු කැබලි දෙකේ දෙකෙලවරින් අල්ලා මැද කොටස කැරකැවීමෙන් මෙය ක්‍රියාත්මක කල හැක. එවිට එයින් මිහිරි හඬක් ජනනය වෙයි. හරස් ඉරටු 2 අතරට ශාක පත්‍රයක් තබා ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් , යමක් මැසුවා සේ පෙනෙන සිදුරු රාශියක් සැදේ.


ප්‍රවර්ගය:සෙල්ලම්
ප්‍රවර්ගය:සෙල්ලම් බඩු
මගධ විජයග්‍රහණය

චාණක්‍ය චන්ද්‍රගුප්තව හා ඔහුගේ හමුදාව දිරිමත් කලේය. මගධයේ සිහසුන ලබාගැන්මටයි. ඔහුගේ බුද්ධි ජාලය මෙහෙයවීමෙන් චන්ද්‍රගුප්ත, මගධයේ හා අනෙක් ප්‍රදේශවල බොහෝ තරුණයන් මෙසේ රැස් කිරිමට සමත් විය. මිනිසුන් බොහෝ දෙනා සිත්තැවුලෙන් සිටියේ ධන රජුගේ නීති වලටය. මෙම මිනිසුන් සැදුම් ලද්දේ ‍හිටපු ජනරාල් තක්ෂිලා හි හිටපු සේනාධිපති චාණක්‍යගේ අනෙක් සිසුන් කාකයේ පෝරස් රජුගේ නියෝජිතයන් ඔහු‍ගේ පුත් මලේන්දු හා තුඩා රාජ්‍ය වල නීති සම්පාදකයාගෙනි.

පාඨලිපුත්‍ර ආක්‍රමණයට සුදානම් වෙමින් මෞර්යය රහසේම සැලසුම් කලේය. බල ඇණියට නියෝග ලැබීමත් සමග මගධ හමුදා නගරයෙන් එළියට ඇද දමා ඔවුන් මෞර්යයගේ හමුදා බල ඇණි දෙකකට මැදි කිරිම සැලසුම විය. මේ සියල්ල අතර මෞර්යය ජෙනරාල් නන්දා ගේ ජෙනරාල් ට අල්ලස් දුන්නේය. ඔහු රාජධානියේ සිවිල් යුද්ධයක් ඇති කලේය. ඒ අතර සිහසුනද හිමිකරුවාට දිමට සැලසුම් සකස් විනි.

මාතෘකාවට අවස්ථානුකුල ජයග්‍රහණය කිරිමට හැකිවිය. මුලිකව නන්දා ඉල්ලා අස් වුයේ චන්ද්‍රගුප්ත ට බලය පවරමිනි. ඉල්ලා අස්වූ නන්දා ඉන් පසුව දක්නට නොලැබිනි. රාක්ෂස මානසපක්ෂයේ පිලිගත්තේය. රක්ෂසා චන්ද්‍ර ගුප්තයේ ප්‍රධාන උපදේශක ලෙසතත් චාණක්‍යඋසස් නිලයකට පත් කිරිමත් සිදු විය.
බීජිං නගරයේ සැළකියයුතු ප්‍රදේශ

බීජිං නගරයේ පහත සදහන් ප්‍රදේශ වලින් සමහරක් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති අතර අදටත් සංචාරකයින් නිතරම පැමිණෙන ප්‍රදේශ වේ.

බැඩලින් හෙවත් ජුවොන්ගුවාන් හි උතුරු කපොල්ල - චීන මහා ප්‍රාකාරය චීන ජාතිකයන් මේ භූමිය රැක ගැනීමට යොදා ගන්නාලද කාලයේ දී චීනයේ අගනුවර වන බීජිං නගරය ආරක්ෂා කරගැනිමට මෙම ප්‍රදේශයේ රැකවලුන් විශාල සංඛ්‍යාවක් ‍රදවා ඇත. කදුවලින් ලබාගත් ගල් ගඩොල් වලින් ඉදිකර ඇත. මෙම කොටස උස 7.8m (අඩි 25.6) ක් වනඅතර පළල 5 m (අඩි 16.4) ක් වේ.

ජුවෝන් ගුවාන් හි බටහිර කපොල්ල මෙම බලකොටුව මහා ප්‍රාකාරයේ බටහිර මායිමේ පිහිටා ඇත.

ෂැන්හරි ගුවාන් කපොල්ල මෙම බලකොටුව මහා ප්‍රාකාරයේ නැගෙනහිර මායිමේ පිහිටා ඇත.

චීන මහා ප්‍රාකාරයේ වඩාත් ම ආකර්ශනීය කොටසක් වන්නේ එය තියුණු බෑවුම් ඔස්සේ දිවෙන කොටසයි. එය 11km (සැ.7) ක් දිග පළල 5 m සිට 8 m (අඩි 16 – 26) අතර පාරසයක විහිදෙන උසකින් යුතුපාදම 6 m (අඩි 19.7) පළල වුද ක්‍රමයෙන් ඉහලට යන විට පළල අඩු වි එය ඉහළට කොටසේ දී 5 m (අඩිි 16.4) ක් පළල ද වන ලසෙ ඉදිරිකර ඇත. වැන්ජින්‍ලෝ යනු අඩි 980 m (අඩි 3125) උස, ජින්ෂාන්ලින් හි නිරීක්ෂණ කුළුණු 67 ක් එකකි. එය මුහුදු සිට 980 m (අඩි 3125) උස වේ.

ගිණිකොණ දිග ජින්ධාන්ලින් හෙවත් රියුටියැක්යු මහා ප්‍රාකාරය මෙය උස් පර්වත කූට සහිත කදු මුදුන් ඔස්සේ 2.25 km (සැ.1.3) ක් පමණදුරින් ගිනිකොණ දිග සිට ඊසාන දක්වා විහිදේ එය ජු‍වාන් ගුවන් ‍කපොල්ල සමග බටහිර දිශාවෙන් ද, ගුබෙයිකු සමග නැගෙනහිර දිශාවෙන් ද සම්බන්ධ වේ.

ලියාවේ ටියැන් ලින්ග් 25 km පමණ බටහිර දිශාවට වන්නට මහා ප්‍රාකාරයෙන් වෙන්ම පවතින අතර එහි උස තට්ටු 2 -3 ක් පමණි. ලින්බියැන් හි වාර්තා වලට අනුව මෙම කොටස අනෙක් ප්‍රාකාර කොටස් වලට වඩා උසින් අඩු අතර එය රිදි පැහැයෙන් දිස් වී ඇත. පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වන්නේ එය රිදි පැහැයෙන් දිස් වීමට හේතුව එය ඉදිරිකිරිම යොදාගන ඇති පාෂාණ ඉහළ ලෝහ ප්‍රතිශතයක් අඩංගු 'ශාන් සි ' හි පතල් වලින් වන බවයි. නමුත් දිගු කාලීන ක්ෂය වී යාම නිසා වර්තමානයේ එම රීදී පැහැය දිස්වන්නේ ඉතා ‍මදවශයෙනි.

තවත් එක් ආකර්ශණිය ප්‍රදේශයක් වන චීන මහා ප්‍රාකාරයේ ප්‍රථම කපොල්ල ෂැන්හයිගුවාන් යන කදුගැට‍ය ම ඉදිරිකර ඇතත මෙය චීන මහා ප්‍රාකාරය දිවෙන ප්‍රථම කන්ද වේ තවද මෙය චීන මහා ප්‍රාකාරයේ නැගෙනහිර කොටසේ පිහිටා ඇත. එහි ජියා ශාන්ද ජියනෙක්තු ද මෙය පාලමක් ලෙස ඉදිරිකර ඇත. පිහිටා ඇත.
බ්‍රිතාන්‍ය සමග යුද්ධය හා බුරුමයේ බිඳවැටීම

වර්ෂ 1752 දී ඒවා රාජධානිය බිද වැටීමත් සමගම ශිවිබෝහි නව පාලන පරපුරක් හන්තාවඩ්ඩිගේ බලයට එරෙහිව නැගී සිටියේය. මීලග වසර 70 පුරාම මැනවින් මිලිටරීකරණය (සන්නද්ධ) වූ කොන්බවුන්ග් පාලනය බයින්නවුන්ගේ අධිරාජ්‍යට පමණක් විශාලත්වයෙන් දෙවැනි බුරැම අධිරාජ්‍යයක් සෑදිමට යත්න දරමින් සිටියේයත වර්ෂ 1758 දී ඇල්වුන්ග්භයා රජුගේ කොන්බවුන්ගේ හමුදා මුලු බුරැමයම එක්සත් කරමින් මොන් ලෙඩ් හන්තාවඩ්ඩිගේ පාලනය නැවත ඇති නොවන්නට සහ ඔහුව ඔහුට අත දුන් යුරෝපීයන් වෙත එනම් ප්‍රංශයේ කාන්ලයින් හා ඉංග්‍රීසි ජාතික නෙග්රෙයිස් වෙත පලවා හැරිමට කටයුතු කරමින් සිටියහ.

වර්ෂ 1759 සිට 1776 දක්වා බුරැමට හා සියම නොකඩවා යුද්ධයේ යෙදී සිටියහ. වර්ෂ 1760 දී ඇල්වුන්ගායා ටෙනාස්සෙජිම් වෙරළ තීරයේ පාලනය නතුකරගත්තේය. වර්ෂ 1767 දී සින්බයුෂින් ආයුත්තය ආක්‍රමණය කල අතර 1765 හා 1770 අතර සමයේ දී චීන ආක්‍රමණයන්ට සාර්ථකව මුහුණ දුන්නේය. බුරැම ජාතිකයන් හා චීන ජාතිකයන් අතර තිබු එදිරිවාදිකම් ප්‍රයෝජන ගත් සියම් ජාතිකයන් ඔවුන් අහිමි වු බල ප්‍රදේශ නැවත ලබාගැනිමට - 1776 දී ලැන් හා ආක්‍රමණය කිරිමට දශක දෙකක කාලයේ බුරැම 1987 දක්වාත්, 1792 දී, 1793 දී, 1804 දී, 1808 දී හා 1852 සිට 1854 දක්වාත් එකිනෙකාට එරෙහිව යුධ වැදි අතර ඒ සියල්ල රටවල් දෙක කිනමින් ටොස්සොරිම් හා ලන් හා නගර හුවමාරැ කරගන්නාලදි.

ප්‍රබල චීනය ඊසාන දිගින් හා ශක්තිමත් සියම ගිණිකොණ දෙසින් බලපෑම් කරද්දි බොදවිපබා රාජධානිය බටහිර දෙසට ව්‍යාප්ත කරන ලදි. වර්ෂ 1784 දි ඔහු අරාකන් නගරය ආක්‍රමණය කල අතර ඉන්පසු 1813 දී මණාපුර් නගරය ඔහුගේ රාජ්‍යයට ඇදා ගන්නා ලද අතර වර්ෂ 1817, හා 1819 අතර කාලයේ දී ඇසෑමය අත්පත් කරගන්නා ලදි. ඉන්පසු බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දු දේශ සීමාවෙ දක්වා ගමන් කරන ලදි. බෝදවිපයා තම යුවරජු වන භාග්‍යාදව් 1819 දී මණිපුර් වෙතත් 1821 දී සිට 1822 දක්වා ඇයැම් වෙතත් බ්‍රිතාන්‍ය හැකි විප්ලවකරැවන් යටත් කර ගැනීමට පිටත් කරන ලදි.
විප්ලවවාදින් බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රදේශවල සිට බුරැම සීමාව දක්වාත් බුරැම ජාතිකයන් බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දු දේශ සීමාව වෙතත් ගමන් කිරිම නිසා පළමු ඉංග්‍රීසි - බුරැම යුද්ධය ආරම්භ විය. (1824 - 1826)

බ්‍රිතාන්‍යයට නතු වූඉන්දියාව තුල පැවති දීර්ඝකාලීන මෙන්ම වියදම් අයිතම යුද්ධය බ්‍රිතාන්‍යයන්ට ජය අත්කර දෙමින් නිමා විය. බුරැමය සතුවු බොදවූණ විසින් නතු කරගත් නගර (අරකන්, මනිපුර් හා ඇයැම්) සහ ටෙනාස්සෙරිම් ඔවුන්ට අහිමි විය. පවුම් මිලියන පමණ යුද වන්දියක් ගෙවීම නිසා බුරැමය වසර ගණනාවක් තිස්සේ පීඩනයට පත්විය. වර්ෂ 1852 දී ඇති වු දෙවන බුරැම ඉංග්‍රීසි යුද්ධයේ දී බ්‍රිතාන්‍ය තනිව හා පහසුවෙන් පේගු ප්‍රාන්තය යටත් කරගන්නා ලදි. යුද්ධයෙන් පසු මින්ඩොන් රජු බුරැමයේ තත්වය හා ආර්ථිකය නවීකරණය කිරිමට උත්සාහ දරණ ලද අතර 1875 දි කිරන්නි ප්‍රාන්තය අතහැරීම ඇතුඵව බ්‍රිතාන්‍ය අත පෙවීම් වැලැක්වීමට වෙලද හා ප්‍රාදේශිය ප්‍රතිපත්ති සකසන ලදි. කෙසේ වෙතත් ප්‍රංශ ඉන්දු, චීන ජාතිකයන්ගෙන් ඇතිවන අනතුරැ වටහාගත් බ්‍රිතාන්‍ය තුන්වන ඉංග්‍රීසි - බුරැම යුද්ධයේ දී බුරැමයේ ඉතුරැ කොටස තම අධිරාජ්‍යට ඇදැගැනිමට සමත් වු අතර අවසන් බුරැම රජු වු තිබෝ ෆා ඔහුගේ පවුල ඉන්දියාවට නෙරපීමට කටයුතු කරන ලදි.