JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Longitudo

thumbnail|300px|Ramani ya dunia inayoonyesha mistari ya longitudo na latitudo
350px|thumb|Maelezo ya latitudo na longitudo.

Longitudo (ing.: longitude) katika ramani au mchoro wa dunia ,ni njia ya kuonyesha mahali duniani kwa kutaja umbali wake kutoka mstari wa meridiani ya sifuri kwa kipimo cha digrii (°).

Kwenye ramani za kawaida ni mistari inyochorwa kutoka juu hadi chini, ni mistari inayounanisha ncha ya kaskazini na kusini.

Kwenye msingi wa digrii 360 za duara digrii hizi za latitudo huehesabiwa hadi +180° (kwenda mashariki) au hadi -180° (kwenda magharibi). Ni kawaida vilevile kutaja tofauti kati ya longitudo za mashariki au magharibi kwa kuongeza herufi za "E" (east) na "W" (west) badala ya +/-. Pamoja na kipimo cha latitudo inataja kamili kila mahali duniani.

Meridiani ya 0° imekubaliwa ni mstari kutoka ncha ya kaskazini hadi ncha ya kusini unaopita katika mji wa Greenwich (karibu na London / Uingereza).

Digrii za longitudo hugawiwa katika umbali wa 60 dakika au minuti; dakika hugawiwa katika nukta au sekondi. Umbali huu hauna kipimo kamili cha urefu kwa sabau ya umbo la dunia. Kwenye ikweta umbali kati ya longitudo ni 111 km, katika ncha penyewe ni sifuri kwa sababu longitudo zote hukutana hapa.

Mji wa Kiafrika karibu kwenye longitudo ya sifuri ni Accra (Ghana). Vipimo vyake ni : 5°30' N (latitudo) na 0°10' W (longitudo).

Jamii:Jiografia
Jamii:Vipimo
Paramaribo

thumb|350px|right|Nyumba za kale za Waholanzi huko Paramaribo.
thumb|200px|Mahali pa Paramaribo katika Surinam.
Paramaribo (jina fupi: Par'bo) ni mji mkuu wa Surinam.

Iko kando ya mto Surinam takriban km 20 kutoka mwambao wa Bahari ya Karibi. Anwani ya kijiografia ni 5°52' N, 55°10' W.

Ina wakazi 250,000, karibu nusu ya wakazi wa nchi.

Kiini cha mji huo kimeorodheshwa na UNESCO kati ya mahali pa Urithi wa Dunia mwaka 2002.
Historia

Jina la Paramaribo limetokana na kijiji cha wakazi asilia "Parmirbo". Mwaka 1613 Waholanzi walijenga kituo cha biashara karibu na kijiji hicho. Mwaka 1651 eneo lilikuwa chini ya utawala wa Uingereza waliojenga hapa Fort Willoughby. Waholanzi walirudi mwaka 1667 wakatwaa eneo lote na kuita kituo Fort Zeelandia na kijiji mbele yake "Nieuw Middelburgh". Mwaka 1683 nyumba 27 zilihesabiwa zilizoongezeka hadi mwaka 1790 kuwa zaidi ya 1000.

Mji wa kale ulichomwa moto mara mbili (1821 na 1832).

Baada ya mwisho wa utumwa mwaka 1863 wengi waliowahi kuwa watumwa walihamia mjini na kusababisha kukua kwa Paramaribo. Tangu mwaka 1975 imekuwa mji mkuu wa Surinam huru.
Uchumi

Biashara ya nje kutoka Paramaribo ni hasa boksiti, sukari, mpunga, kokoa, kahawa na ubao. Kuna viwanda vya saruji, rangi na bia.
Utamaduni

Utamaduni wa Paramaribo una pande nyingi kutokana na mchanganyiko wa watu wenye asili ya Uhindi, Afrika, Indonesia, Uchina na Ulaya.

Wenyeji wanapenda mashindano ya uimbaji wa ndege wanaofugwa kwa kusudi hilo. Mashindano hayo hutokea kila Jumapili.
Viungo vya nje

* Map of Paramaribo
* Page with some basic information and images
* Small Paramaribo gallery
* Clickable map
* Audio interview with Paramaribo resident about life in Paramaribo
* Image gallery
* Paramaribo photo gallery
* Photo gallery
* 1st gamers site in surinam

Jamii:Miji Mikuu Amerika
Jamii:Miji ya Surinam

Jamii:Urithi wa Dunia
Amerigo Vespucci

thumb|right|200px|Amerigo Vespucci
Amerigo Vespucci (Firenze, Italia, 9 Machi 1451 - Sevilla, Hispania, 22 Februari 1512) alikuwa mfanyabiashara, nahodha na mpelelezi kwenye pwani za Amerika Kusini. Bara la Amerika limepokea jina kutoka kwake (Amerigo - Amerika).
Maisha

Mtoto wa tatu wa mwanasheria wa Firenze, Amerigo alifanya kazi kwa kampuni ya Medici akatumwa nayo mwaka 1491 kwenda Sevilla katika Hispania. Huko alikutana na Kolumbus amerudi kutoka Amerika.

Mwaka 1499 alichukua nafasi yeye mwenyewe na kibali cha akina Medici akajiunga na safari kwenda Amerika kufuata nyayo za safari ya tatu ya Kolumbus kwa kusudi la kugundua zaidi ya pwani. Mbele ya pwani ya Guyana (leo: Surinam) aliachana na wenzake akaendelea kusini akafika hadi mdomo wa mto Amazonas akiamini ya kwamba amefika Uhindi jinsi ilivyokuwa imani ya kawaida wakati ule.

Katika safari ya pili kwenda Amerika Kusini mwaka 1501 / 1502 alipita mwambao wa Brazil na Argentina hadi Patagonia. Aliporudi aliamini ya kwamba nchi ng'ambo ya Atlantiki si Asia bali "dunia mpya" au bara jipya. Maandiko yake yalisambaa kote Ulaya na mwanajiografia Mjerumani Martin Waldseemüller alitumia jina "Amerika" kwa heshima ya Amerigo alipochora ramani yake ya dunia mwaka 1507.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.

Jamii:Waliozaliwa 1451
Jamii:Waliofariki 1512
Vespucci, Amerigo
Vespucci, Amerigo
Jamii:Wafransisko
Firenze

thumb|Mji wa Firenze
Firenze (kwa Kiingereza Florence) ni mji katika Italia ya Kati na makao makuu ya mkoa wa Toscana. Kati ya mwaka 1865 hadi 1870 ilikuwa pia mji mkuu wa Ufalme wa Italia.

Mji uko juu ya mto Arno. Idadi ya wakazi ni mnamo 360,000 na pamoja na rundiko la mji ni takriban 1,100,000.
Historia

Katika karne za kati Firenze ilikuwa kituo muhimu cha biashara, uchumi na utamaduni kwa Ulaya nzima. Kwa mfano, ni kati ya miji ambako uchumi wa benki ulijitokeza.

Firenze hutajwa mara nyingi kama chanzo cha kipindi cha "Renaissance" yaani kuzaliwa upya kwa ustaarabu wa kale wa Ulaya. Wakati ule ulitawaliwa na familia ya Medici. Mji umepambwa kwa majengo mazuri sana yaliyojaa picha za kupendeza. Wasanii wengi walio muhimu katika utamaduni wa Ulaya waliishi Firenze kama vile Donatello, Botticelli, Michelangelo na Leonardo da Vinci. Pia watu kama mwanafalsafa wa siasa Machiavelli, mpelelezi wa Amerika Amerigo Vespucci na mwanasayansi Galileo Galilei waliishi Firenze.

Sehemu ya mji imo katika orodha ya urithi wa dunia wa UNESCO.
Picha


Image:From the campanile.jpg|Firenze inavyoonekana kutoka "campanile" (mnara wa kanisa kuu)
Image:FlorenceSkyline.jpg|Kitovu cha mji wa kale
Image:Firenze-ponte vecchio01.jpg|Ponte Vecchio (daraja la kale)

Viungo vya nje

* Tovuti rasmi

Jamii:Firenze
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Toscana
Jamii:Urithi wa Dunia
Boksiti

thumb|300px|Mtapo wa boksiti


Boksiti au Bauxiti ni mtapo unaotumiwa kutengeneza alumini. Ni hasa hidroksidi ya alumini (Al2O3.3H2O) ikichanganywa na titani, chuma au silikoni.

Jina la Bauxiti limetokana na kijiji cha "Les Baux de Provence" katika Ufaransa ambako mtapo umegunduliwa mara ya kwanza. Leo hii huchimbwa hasa katika Australia, Brazil, Guinea, Jamaika na India.

Bauxiti ni msingi wa alumini na mambo yote yanayotengenezwa nayo. Kama metali imara na nyepesi alumini hutumiwa hasa kwa ndege na vyombo vingine vya usafiri lakini pia kwa ajili ya makopo, masanduku n.k.

Matengenezo ya alumini kutokana na bauxiti huhitaji nishati nyingi hasa ya umeme. Kwa sababu hiyo viwanda vya alumini hujengwa karibu na vituo vya umeme na hii ni sababu ya kwamba nchi zenye bauxiti haziwezi kufaidika na viwanda vyenyewe kama hawana umeme wa kutosha.

Jamii:Madini
Saruji

thumb|300px|Kiwanda cha saruji
Saruji (pia: simiti, simenti) ni mata laini kama ungaunga unaotengenezwa kutokana na mawe chokaa, udongo wa mfinyanzi, mchanga, chuma na mengine. Kwa kawaida huonekana kama unga wa rangi ya kijivu.

Hukorogwa na maji kuwa na hali kati ya ujiuji ila baada ya muda inaanza kuganda na kuwa imara kama jiwe.

Saruji imekuwa muhimu sana katika shughuli za ujenzi. Awali ilitumiwa kwa kushika mawe au matofali ya ukuta vikae pamoja.

Baadaye ikagunduliwa ya kwamba saruji ikichanganywa na mchanga ma mawe madogo (kama kokoto) kuwa zege inaweza kumwagwa kati ya bao mbili na kuwa imara ndani yake. Kwa njia hiyo imewezekana kujenga haraka sana kwa kumwaga mchanganyiko wa zege ya saruji katika nafasi zilizoandaliwa awali. Hapo nondo za chuma zinaingizwa ndani ya ukuta au sakafu ya saruji kwa kusudi la kuongeza uimara.
Viungo vya nje

Jamii:Ujenzi
Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini

Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini ni jina la sehemu ya kaskazini ya "mkondo wa Ghuba".

Mkondo huu katika bahari hutokea katika ghuba ya Meksiko na kuvuka Atlantiki. Kabla ya kufika funguvisiwa ya Britania unajigawa katika mikono miwili. Mkono wa kaskazini huitwa "Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini".

Hupeleka maji ya vuguvugu kutoka kusini kwenda kaskazini na kuwa na athari kubwa kwa hali ya hewa hasa ya Ulaya.

Kwa njia hi hali ya hewa ya Ulaya ya kaskazini na magharibi si baridi jinsi ilivyo katika Amerika kwenye latitudo ileile. Joto linalokuja na maji ya mkondo huzuia baridi kali. Maji ya mkondo wa ghuba husababisha mabandari ya Ulaya ya Kazkazini hadi Murmansk kuwa bila barafu hata wakati wa baridi.

Hali ya hewa ya Ulaya inaruhusu kustawi kwa mazao ya kutosha ya kulisha watu wengi - wakati huohuo maeneo ya Kanada katika latitudo ileile hazina watu kutokana na vipindi virefu vya baridi. Katika Kanada kwenye latitudo ya 60 hakuna miti tena kwa sababu ya kipindi kirefu cha baridi - katika Ulaya miji ya Sankt Petersburg, Helsinki, Stockholm na Oslo iko kwenye latitudo ileile.
Nchi za Kibalti

thumb|250px|Nchi za Kibalti
thumb|400px|Ramani ya Bahari ya Baltiki

Nchi za Kibalti (pia: nchi za Baltiki) ni jina la kujumlisha nchi tatu upande wa mashariki wa Bahari Baltiki ambazo ni
# Estonia
# Latvia
# Lituanya.

Zote tatu zilikuwa na historia ambako utawala juu yao ulipiganiwa kati ya Ujerumani, Polandi, Uswidi na Urusi.

Tangu karne ya 18 zote tatu zilikuwa sehemu ya milki ya Urusi. Baada ya mapinduzi ya Urusi ya 1917 na mkataba wa Versailles zote tatu zilipata uhuru wao lakini zilivamiwa tena na Urusi wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia na kuwa jamhuri ndani ya Umoja wa Kisovyeti.

Baada ya kuporomoka kwa Umoja wa Kisoveti mwaka 1990 / 1991 zikapata uhuru wao.

Tangu 2004 zote tatu ni ni wanachama wa Umoja wa Ulaya.

Siku hizi pia Mkoa wa Kaliningrad wa Urusi (hadi 1945 Prussia ya Mashariki) huhesabiwa kuwa sehemu ya nchi za Kibalti.


Jamii:Ulaya
Jamii:Estonia
Jamii:Lituanya
Jamii:Latvia
Jamii:Bahari ya Baltiki
Helsinki

thumb|Helsinki
thumb|Helsinki mjini
thumb|Wilaya ya Kalasatama na skyscrapers huko Helsinki mnamo Machi 2021
thumb|Itäkeskus

Helsinki (kwa Kiswidi: Helsingfors) ni mji mkuu wa Ufini na pia mji mkubwa nchini. Idadi ya wakazi ni 610,601 (2013) na kuna jumla ya milioni moja katika rundiko la mji.
Jiografia

Helsinki iko kwenye mwambao wa Ghuba ya Ufini ya bahari ya Baltiki; imesambaa mwambaoni wa hori mbalimbali na visiwa vya Ghuba hiyo.
Historia

Manmo 1550 eneo la Helsinki lilikuwa sehemu ya Uswidi na mfalme wa Uswidi Gustav Vasa aliamuru kujengwa kwa mji mpya. Lakini wakati wa utawala wa Uswidi mji ulioitwa kwa Kiswidi "Helsingfors" haukuendela sana.

Tangu mwaka 1809 Ufini ilikuwa chini ya utawala wa Urusi na Kaisari Alexander I wa Urusi aliamuru kuhamisha mji mkuu wa jimbo hili kwenda Helsinki na kujenga mji upya. Tangu wakati ule Helsinki imekua kushinda mji wa Turku uliowahi kuwa mji mkubwa katika Ufini hadi wakati ule.

Tangu mwaka 1917 Helsinki imekua mji mkuu wa nchi mpya ya Ufini.
Viungo vya Nje

*Go to City of Helsinki web site - english version
*Go to City portal of Helsinki - english version

Jamii:Miji ya Ufini
Jamii:Miji Mikuu Ulaya

Jamii:Miji ya Olimpiki
Guyana

--Kwa mkoa wa jirani wa Ufaransa angalia makala Guyani ya Kifaransa--

Guyana ni nchi huru katika Amerika Kusini. Imepakana na Suriname upande wa mashariki, na Brazil upande wa kusini na kusini-magharibi halafu na Venezuela upande wa magharibi.

Ni nchi ndogo ya tatu barani.

Mji mkuu ni Georgetown.
Watu

Wakazi wengi wana asili ya India (43.5%) na ya Afrika (30.2%). Asilimia 16.7 ni machotara na 9.1 ni Waindio.

Guyana ni nchi pekee katika Amerika Kusini inayotumia Kiingereza kama lugha rasmi. Hata hivyo lugha ya kawaida ni aina ya Krioli ambayo ndiyo lugha ya taifa.

Upande wa dini, wengi (57%) ni Wakristo wa madhehebu mbalimbali, wakifuatwa na Wahindu (28%) na Waislamu (7%).
Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya Nje
Serikali

* President of the Co-operative Republic of Guyana - Official Website
* Encyclopaedia Britannica - Guyana Country Page
* National Assembly
* Official Website of the Guyana Tourism Authority (GTA)
* Official Website of the Guyana Office for Investment - GO-Invest
* Government of Guyana National HIV/AIDS Programme - National website providing HIV/AIDS information to health professionals, general public and partners.
* - Declassified US State Department documents detailing covert action from the start of postwar independence.
Taarifa za jumla

* Guymine.com - Popular Guyanese website that focuses on Linden, the second largest town
* SDNP Guyana - Guyanese directory and host to ministerial sites
* Open Directory Project - Guyana directory category
* - The Mittleholzer Foundation - Online Guyanese Forum
* Guyana Outpost - One of the premier web sites on Guyana and Guyanese
* Guyana - On Guyana and its people
* National Symbols of Guyana
* BBC profile of Guyana
* The Committee Dedicated to the Establishment of an American Guyana
* Hinduism in Guyana and Suriname
* Guyana Resource Center
* Map of Guyana - Tourist Destinations
* - U.S. State Department Consular Information Sheet for Guyana with entry reuirements and travel information and warnings
Nyongeza

* President's Official Website
* Guyana in the News
* Travel information on Guyana
* An unique site about Guyana
* BBC's profile


Jamii:Guyana
Jamii:Nchi za Amerika Kusini
Jamii:Jumuiya ya Madola
Ghuba ya Bengali

thumb|250px|Ghuba ya Bengali kati ya Bara Hindi na Rasi ya Malay
thumb|250px|Mashua ya wavuwi kwenye Ghuba ya Bengali
Ghuba ya Bengali ni hori kubwa ya Bahari Hindi kati ya Bara Hindi, Rasi ya Malay na Sri Lanka yenye umbo la pembetatu. Jina la Bengal limetokana na jimbo la Bengali ya Magharibi katika Uhindi na nchi ya Bangladesh. Bahari ya Andamani inahesabiwa wakati mwingine kuwa sehemu ya ghuba ya Bengal lakini mara nyingi hutazamiwa kama gimba la maji la pekee.
Nchi jirani

Nchi zinazopakana na ghuba ni Sri Lanka, Uhindi, Bangladesh na Myanmar. Kama Bahari ya Andamani inahesabiwa kuwa sehemu ya ghuba hata nchi za Uthai na Indonesia zinapaswa kutajwa hapa.
Mito inayoishia humo

Mito mikubwa ya Bara Hindi inayoishia katika Ghuba ya Bengali ni: mto Ganga, mto Meghna, mto Brahmaputra, mto Godavari, mto Krishna na mto Kaveri.

Mto Ayeyarwady wa Myanmar unaishia pia katika ghuba hii.
Bandari

Bandari muhimu kwenye ghuba ni:
* katika Bangladesh: Chittagong na Mongla
* katika Uhindi: Chennai (zamani Madras), Vishakhapatnam, Kolkata (zamani Calcutta) na Pondicherry

Jamii:Bahari ya Hindi
Leo Africanus

thumb|200px|right|Picha hii ya mchoraji Mwitalia Sebastiano del Piombo ilitenegenzwa mwaka 1520; kuna uwezekano ya kwamba inamwonyesha Leo Africanus
Leo Africanus (kilatini: "Simba Mwafrika"; pia: Al-Hasan ibn Mohammed al-Wazzan na Ioannes Leo Medici) alikuwa mwandishi Mwarabu kutoka Hispania aliyesafiri katika maeneo ya Sahara na Sudan, kuwa Mkristo baadaye na mwandishi mashuhuri wa Ulaya juu ya habari za Afrika.
Utoto na masomo

Alizaliwa mnamo mwaka 1490 kwa jina la الحسن بن محمد الوزان (Al-Hasan ibn Mohammed al-Wassan) katika mji wa Granada uliokuwa mji mkuu wa dola la mwisho wa Waislamu katika Hispania. Baada ya kutekwa kwa mji na Wahispania Wakristo 1492 familia yake ilihamia Fes (Moroko). Hapo kijana alisoma kwenye chuo kikuu cha Al-Qairawin.
Safari kwenda Timbuktu

Baada ya kumaliza masomo yake aliongozana na mjomba katika safari zake wakivuka jangwa la Sahara na kufika mjini Timbuktu katika Dola la Songhai mnamo mwaka 1510. Akaendelea kuvuka kanda la Sahel hadi Sudan na Misri.
Maisha mapya katika Italia

Katika safari kwenye Mediteranea jahazi yake ilishambuliwa na mashujaa wa msalaba mwezi wa Juni 1518 akakamatwa na kupewa kama zawadi kwa Papa Leo X huko Roma. Papa alivutwa na tabia na elimu yake akampatia mafundisho ya kikristo akabatizwa. Katika ubatizo alipokea jina la Papa mwenyewe "Leo" pamoja na jina la mtume "Yohane" na jina la "Medici" familia ya Papa: Ioannes Leo de Medici.

Leo alijifunza Kiitalia na Kilatini akafundisha lugha ya Kiarabu kwenye chuo kikuu cha Bologna. Amejulikana kama "Leo Africanus" kutokana kitabu chake "De Africae descriptione" (kiit. "Kuhusu aridhio ya Afrika"). Kitabu hiki kilikuwa chanzo cha pekee cha elimu juu ya dunia ya Kiislamu katika Ulaya ya karne ya 16. Ilileta mara kwanza habari za mji wa Timbuktu na utajiri wake wa kiuchumi na kiutamaduni mbele ya macho ya Ulaya. Leo alitunga pia kamusi ya lugha tatu za Kiarabu-Kilatini-Kiebrania.
Kurudi kwake

Baadaye Leo alirudi Afrika akaishi Tunis. Anasemekana aligeukia tena Uislamu katika kipindi hicho cha mwisho wa maisha yake. Aliaga dunia Tunis mwaka 1554.
Viungo vya Nje

* A detailed summary of Leo's life
* Short biography of Leo Africanus and links on him
* Amin Maalouf's novel, Leo the African
* Pictures about Leo the African
* Natalie Zemon Davis's book Trickster Travels

Jamii:Waandishi wa Hispania
Jamii:Waandishi wa Moroko
Timbuktu

thumb|Msikiti ya kihistoria wa Djingerber
thumb|Geti la kale la Chuo Kikuu cha Sankore
Timbuktu (kwa Kifaransa: Tombouctou; kwa Kiarabu: تمبكتو) ni mji nchini Mali kusini mwa jangwa la Sahara kwa umbali wa takriban km 13 kutoka mto Niger. Leo kuna takriban wakazi 32,460 (2018).
Kituo cha biashara ya ng'ambo ya Sahara

Timbuktu imejulikana zaidi kutokana na historia yake. Katika enzi ya kati mji ulikuwa kituo muhimu cha biashara ya misafara kupitia Sahara na pia kuvuka kanda la Sahel kusini ya jangwa hadi Sudan na Misri. Wakati ule mji uliunganishwa na mto Niger kwa mfereji ulioruhusu mashua ya biashara kufika sokoni moja kwa moja kwa njia ya maji. Wakati ule mji ulikuwa na wakazi 100,000.
Utaalamu wa Kiislamu

Utajiri wa mji ulisaidia kujenga utamaduni wa kitaalamu. Kuna habari za madrasa 180 wakati moja. Hadi leo chuo kikuu cha Sankore ni dalili ya urithi huo kinaendelea kufanya kazi.

Baada ya kutekwa na Wamoroko mnamo 1591 Timbuktu haukustawi tena. Sababu muhimu pamoja na vita ni pia mabadiliko ya biashara; jahazi kwenye Atlantiki zilichukua sehemu kubwa ya biashara ya misafara kuvuka jangwani.

Timbuktu ilitembelewa mnamo mwaka 1510 na msafiri Mwarabu aliyejulikana baadaye kwa jina la Leo Africanus aliyepeleka habari za Timbuktu hadi Ulaya.

Timbuktu iliingizwa katika orodha ya urithi wa dunia ya UNESCO tangu 1988.

Leo hii ni mji maskini unaotembelewa na watalii wachache wanaotafuta dalili za enzi za kale.
Tazama pia

* Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika
* Orodha ya miji ya Mali

Jamii:Miji ya Mali
Jamii:Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Jamii:Mto Niger
Fes

thumb|220px|"Bab Bou Jeloud" ni geti ya medina (mji wa kale)
Fes (pia: Fez; Kiarabu: فاس)ni mji mkubwa wa tatu nchini Moroko baada ya Casablanca na Rabat. Kuna wakazi 946,815 (2004).

Mji ulianzishwa na mfalme Idris I mwaka 789. Tangu 859 Chuo Kikuu cha Al-Qairawin kilianzishwa. Baada ya mwisho wa himaya ya Waarabu katika Hispania Waislamu wengi kutoka kule walihamia Fes.

Tangu 1548 mji ulikuwa sehemu ya ufalme wa Moroko pia mji mkuu hadi mwaka 1912.

"Medina" au mji wa kale wa Fes imepokelewa katika orodha ya urithi wa dunia ya UNESCO.


Image:Fes Bab-el-Mansour.JPG|Geti ya mji wa Kale „Bab-al-mansur“
Image:City wall from Medina.JPG|Ukuta wa Medina
Image:Fes.JPG|Mji wa Fes
Image:Fes Tannery 1.JPG|Karahana ya kutia rangi kwenye vitambaa na ngozi 1
Image:Fes tannery 2.JPG|Karahana ya kutia rangi kwenye vitambaa na ngozi 2
Image:Fes Tannery 3.JPG|Karahana ya kutia rangi kwenye vitambaa na ngozi 3
Image:Fes old city.JPG|Medina ya Fes
Image:Fes sunset.JPG|Jioni kwenye medina


Jamii:Fes
Jamii:Miji ya Moroko
Jamii:Urithi wa Dunia
Al-Qairawin

thumb|220px|Uwanja wa ndani wa msikiti ya Al-Qairawin

Chuo Kikuu cha Al-Qairawin (kiarabu: جا معة القرويين) mjini Fes (Moroko) kiliundwa mwaka 859 kama madarasa kwenye msikiti ya Al-Qairawin. Inasemekana ni chuo kikuu cha kale kabisa duniani inayoendelea kufanya kazi hadi leo. Kuundwa kwake kulitokea miaka 70 kabla ya Chuo Kikuu cha Al-Azhar mjini Kairo (Misri).

Kati ya wanafunzi wake mashuhuri alikuwa mwanafalsafa Myahudi Maimonides.

Jamii:Fes
Jamii:Vyuo vikuu vya Moroko
Kikerewe

Kikerewe (au Kikerebe) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakerewe. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kikerewe imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikerewe iko katika kundi la E20.
Viungo vya nje

*lugha ya Kikerewe kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikerewe
*lugha ya Kikerewe katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ked
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kikerewe)
*http://www.ling.ohio-state.edu/~odden/ (tovuti hiyo pia ina msamiati wa Kikerewe)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Thornell, Christina. 2002. "A preliminary sketch of time, aspect and mood in Kikerebe". Africa & Asia: Göteborg working papers on Asian and African languages and literatures, 2, uk.125-147.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kikimbu

Kikimbu ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakimbu. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kikimbu imehesabiwa kuwa watu 78,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikimbu iko katika kundi la F20.
Viungo vya nje

*lugha ya Kikimbu kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikimbu
*lugha ya Kikimbu katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/kiv
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kikimbu)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Busse, Joseph. 1952/53. "Kimbu-Sprachproben". Afrika und Übersee, 37 (4), uk.183-186.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Kikinga

Kikinga ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakinga. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikinga imehesabiwa kuwa watu 140,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikinga iko katika kundi la G60.
Mfumo wa Sauti (Fonolojia)

Lugha ya Kikinga ina irabu 7 na konsonanti 23. Pia, tofauti kati ya irabu fupi na irabu ndefu huleta tofauti za maana.
Viungo vya nje

*lugha ya Kikinga kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikinga
*lugha ya Kikinga katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/zga
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kikinga)
Marejeo

*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Schadeberg, Thilo C. 1971. Zur Lautstruktur des Kinga (Tanzania). Tasnifu. Chuo Kikuu cha Marburg. Kurasa 189.
*Wolff, L. R. 1905. Grammatik der Kinga-Sprache (Deutsch-Ostafrika, Nyassagebiet). (Archiv für das Studium der deutschen Kolonialsprachen, Bd 3.) Berlin: Verlag von Dietrich Reimer. Kurasa viii, 243.


Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu