JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Lithi

Lithi ni elementi na metali alikali yenye namba atomia 3 na uzani atomia 6.941 kwenye mfumo radidia. Alama yake ni Li. Jina linatokana na Kigiriki λίθος líthos "mwamba, jiwe" kwa sababu iligunduliwa mara ya kwanza ndani ya miamba.

Lithi ni elementi nyepesi kabisa kati ya elementi zote zilizo imara kwa hali ya kawaida. Inamenyuka haraka na maji, hivyo husababisha majeraha ikiguswa kwa mkono kwa sababu mmenyuko wake na unyevu wa ngozi.

Kwa asili haipatikani kama dutu sahili kwa sababu inamenyuka haraka kikemia lakini iko kwa kampaundi mbalimbali, hasa katika miamba ya itale. Lithi tupu inapatikana kwa njia ya kikemia na inaonekana kama metali nyepesi yenye rangi nyeupe-kifedha lakini haibaki hivyo kwa muda mrefu. Katika hewa yenye unyevu uso wake huwa haraka ganda la hidroksidi ya lithi yenye rangi ya kijivu. Kwenye hewa kavu uso huwa nitriti ya lithi yenye rangi kahawia. Kwa sababu ya mimenyuko hiyo ya haraka lithi ya kimetali hutunzwa ndani ya mafuta.
thumb|Lithi
Matumizi yake ni ndani ya betri na katika dawa mbalimbali. Betri za kisasa zinazotumiwa katika simu za mkononi karibu zote zinatumia lithi. Mipango ya kutengeneza magari ya umeme inategemea betri za lithi na hivyo imetabiriwa ya kwamba bei yake itapanda.
Isotopi

Kuna isotopi 5 za lithi zenye neutroni 2, 3, 4, 5 na 6 kwenye kiini atomia. Isotopi ya kawaida ni 3Li7 ambayo ni 92.58 % ya lithi yote duniani. Nyingine ni 3Li6 yenye 7.42 % ya lithi yote. Nyingine zinapatikana kidogokidogo tu.
Picha


Image:Lithium battery 3.6V.jpg|Betri ya lithi
image:Li,3.jpg|Lithi ya kimetali katika mafuta
Image:FlammenfärbungLi.png|Moto unabadilishwa rangi na lithi


Jamii:Metali alikali
Jamii:Elementi
Jumanne

Jumanne ni siku ya tatu ya katika juma (wiki) ya siku saba yenye asili ya kiyahudi-kikristo. Iko kati ya siku za Jumatatu na Jumatano.
Kiswahili, Kiarabu na utamaduni wa Kiislamu

Katika lugha ya Kiswahili jina la siku lina namba "4" ndani yake. Hii ni dokezo la asili ya Kiswahili katika utamaduni ya Kiislamu pasipo na athira ya Uyahudi unaoanza hesabu baada ya sikukuu ya Kiislamu ya Ijumaa ambayo ni siku ya sala ya pamoja: Jumamosi kama siku ya kwanza baada ya Ijumaa, Jumapili kama siku ya pili, Jumatatu kama siku ya tatu n.k.. Tabia hii katika Kiswahili ni ya pekee hasa kwa sababu Kiarabu ambacho ni lugha ya Korani takatifu na lugha ya kimataifa ya Waislamu kinafuata hesabu ya Kiyahudi na kuiita siku "ya tatu" (ثلاثاء - thalatha).

Lugha nyingi za nchi za Kiislamu zafuata kawaida ya Kiarabu na kuiita "siku ya tatu", kwa mfano Kiindonesia (selasa - tatu) au Kiajemi (Farsi) (سه‌شنب - se shanbe tatu jumamosi).

Katika lugha za Ulaya jina la siku hutunza kumbukumbu ya miungu iliyoabudiwa zamani za dini za Kiroma au Kigermanik kama vile Kifaransa "mardi" (siku ya Mars) au Kiingereza "Tuesday" (siku ya Tiu).


Jamii:Kalenda
Seif Shariff Hamad

.]]
Maalim Seif Shariff Hamad (Nyali, Mtambwe kisiwani Pemba, 22 Oktoba 1943 - Dar es Salaam, 17 Februari 2021) alikuwa mwanasiasa wa Zanzibar (Tanzania).

Aliwahi kuwa Waziri Kiongozi wa serikali ya Zanzibar (1984-1988) akagombea mara kadhaa Urais wa nchi hiyo akipata kila mara kura nyingi sana. Mara mbili alipata kuwa Makamu wa Kwanza wa Rais wa Zanzibar.
Maisha

Alipata elimu yake ya msingi katika skuli ya msingi Uondwe, 1950 na baadaye alijiunga na elimu ya sekondari katika skuli ya watoto wa kiume Wete Pemba 1952.
Baadaye aliendelea na elimu ya sekondari katika skuli ya King George na kuhitimu kidato cha sita mwaka 1963 ambapo baadaye kati ya mwaka 1972 na 1975 alihitimu Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na kutunukiwa shahada ya kwanza ya Sayansi ya Siasa (Political Science).
Kazi

Kati ya mwaka 1972 na 1975 alifundisha katika skuli mbalimbali za Unguja na Pemba, zikiwemo Fidel Castro na Lumumba.
Siasa

Baadaye Maalim Seif alianza kuingia katika masuala ya siasa, ambapo mwaka 1977 aliteuliwa kuwa Waziri wa Elimu na Utamaduni na Mjumbe wa Baraza la Mapinduzi.

Mwaka 1977 hadi 1987, alikuwa Mjumbe wa Halmashauri Kuu ya Taifa ya CCM na kuwa Mjumbe wa Kamati kuu ya chama hicho.

Mwaka 1982 hadi 1987 alikuwa Mkuu wa Idara ya Uchumi na Mipango ya Chama cha Mapinduzi na 1984 aliteuliwa kuwa Waziri Kiongozi wa Serikali ya Mapinduzi Zanzibar hadi mwaka 1988.

Baada hapo, misukosuko mikubwa ya kisiasa ilianza kumkumba ambapo Januari 1988 alipoteza nafasi ya Uwaziri Kiongozi na Ujumbe wa Baraza la Wawakilishi baada ya aliyekuwa Rais wa Zanzibar, Idrisa Abdulwakil kutangaza kulivunja Baraza la Mawaziri.
Alikuwa makamu wa kwanza wa raisi katika serikali ya awamu ya nane ya raisi Huseyn Mwinyi
Kujiengua na CCM na kujiunga na upinzani

Mnamo Mei 1988, Maalim Seif alitoka katika chama cha CCM.

Mwaka 1992, Maalim Seif alichaguliwa kuwa Makamu Mwenyekiti wa chama cha upinzani CUF (Chama cha Wananchi). Kwa muda mrefu alikuwa Katibu Mkuu wa chama hicho.

Tarehe 18 Machi 2019 alitangaza kujiunga na chama cha ACT Wazalendo: maamuzi hayo yalifanywa muda mchache baada ya kesi iliyokuwa mahakamani kuishia kumtambua profesa Ibrahim Lipumba kuwa ndiye Mwenyekiti halali wa chama cha CUF.

Hamad alichaguliwa kuwa mwenyekiti wa ACT Wazalendo, nafasi aliyopewa kando ya kiongozi wa kitaifa Zitto Kabwe.

Baada ya uchaguzi mkuu wa mwaka 2020 alirudia nafasi yake ya Makamu wa Kwanza wa Rais wa Zanzibar katika serikali ya umoja wa taifa aliyokuwanayo hadi mwaka 2015.
Kifo

Seif Sharifu Hamadi alifariki tarehe 17 Februari 2021 katika hospitali ya taifa ya Muhimbili baada ya kupatikana na virusi vya Corona pamoja na mke wake.
Marejeo

Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu wa Zanzibar
Aboud Jumbe Mwinyi

Aboud Jumbe Mwinyi (Unguja, 14 Juni 1920 - Dar es Salaam, 14 Agosti 2016 ) alikuwa rais wa pili wa Zanzibar toka tarehe 11 Aprili 1972 hadi 29 Januari 1984 alipojiuzulu.
Maisha

Jumbe alizaliwa kisiwani Unguja mwaka 1920 akasoma shule Zanzibar mjini kuanzia mwaka 1930 hadi 1942. Miaka 1943-1945 alisomea ualimu huko Makerere, Kampala (Uganda) akafundisha shule inayoitwa leo Lumumba College 1946-1960.

Mwaka 1953 alijiunga na chama cha Zanzibar National Union akahamia Chama cha Afro-Shirazi mnamo 1960 akachaguliwa mbunge kwenye mwaka 1961. Akiwa mwakilishi wa upinzani wa ASP, alishiriki kwenye majadiliano kuhusu uhuru wa Zanzibar huko London 1961-1962. .

Baada ya mapinduzi ya mwaka 1964 alikuwa waziri katika serikali ya Karume..

Jumbe aliingia madarakani baada ya kuuawa kwa rais wa kwanza Abeid Karume kwenye tarehe 7 Aprili 1972 ambako Jumbe aliteuliwa na Baraza la Mapinduzi kuchukua nafasi yake.

Jumbe aliimarisha uhusiano na Tanzania bara kwa kukubali maungano ya vyama vya TANU na ASP kuwa CCM. Mwaka 1979 Jumbe alitia sahihi katiba ya kwanza ya Zanzibar baada ya mapinduzi iliyomaliza utawala bila kikomo wa Baraza la Mapinduzi; hivyo mwaka 1980 alichaguliwa na raia wa Zanzibar, si wajumbe wa Baraza la Mapinduzi, katika uchaguzi wa kwanza wa Zanzibar tangu mwaka 1963.

Mnamo 1984 Jumbe alidai nafasi kubwa zaidi kwa maazimio ya Zanzibar katika muungano alipaswa kujiuzulu tarehe 29 Januari 1984 wakati wa kikao cha chama cha CCM jijini Dar es Salaam.

Jumbe aliaga dunia kwake Kigamboni, Dar es Salaam, tarehe 14 Agosti 2016 akiwa na umri wa miaka 96.
Tanbihi
Jumatano

Jumatano ni siku ya nne katika juma (wiki) ya siku saba yenye asili ya kiyahudi-kikristo. Iko kati ya siku za Jumanne na Alhamisi.
Siku ya tatu au siku ya nne?

Kuna nchi zilizobadilisha hesabu ya juma kufuatana na kawaida ya mapumziko ya "wikendi" kwenye siku za Jumamosi/Jumapili. Katika muundo huu Jumatatu hutazamiwa kama siku ya kwanza katika juma ya kazi hivyo inahesabiwa kama siku namba "1" ya wiki katika kalenda hata kama jumuiya za kidini zinasisitiza hesabu ya kibiblia.
Jina la siku kwa Kiswahili na kwa lugha mbalimbali

Katika lugha ya Kiswahili jina la siku lina namba "5" ndani yake. Hii ni dokezo la asili ya Kiswahili katika utamaduni ya Kiislamu pasipo na athira ya Uyahudi unaoanza hesabu baada ya sikukuu ya Kiislamu ya Ijumaa siku ya sala ya pamoja: Jumamosi kama siku ya kwanza baada ya Ijumaa, Jumapili kama siku ya pili, Jumatatu kama siku ya tatu n.k.. Tabia hii katika Kiswahili ni ya pekee hasa kwa sababu Kiarabu ambacho ni lugha ya Korani takatifu na lugha ya kimataifa ya Waislamu kinafuata hesabu ya Kiyahudi na kuiita أربعاء arba'a (ya nne).

Lugha nyingi za nchi za Kiislamu zafuata kawaida ya Kiarabu na kuiita "siku ya nne", kwa mfano Kiindonesia (Rabu - ya nne) au Kiajemi (Farsi) (چهارشنبه - tchahor shanbe - siku ya nne).

Katika lugha nyingi za Ulaya jina la siku hutunza kumbukumbu ya miungu iliyoabudiwa zamani za dini za Kiroma au Kigermanik kama vile Kifaransa "Mercredi" (siku ya Mercurius) au Kiingereza "Wednesday" (siku ya Wodan).


Jamii:Kalenda
Amani Temba

Amani James Pausen Temba au Mheshimiwa Temba (kifupi Mha Temba) ni Mwanamuziki wa Rap na Hip Hop Kutoka jijini Dar es Salaam Tanzania, Na pia ni Mwanachama Kiongozi wa Tmk Wanaume familia yenye makazi yao huko Temeke jijini Dar es Salaam Tanzania. Mheshimiwa Temba alizaliwa mwaka 1980 na kupata elimu yake ya msingi katika shule ya msingi Temeke na baadaye kujiunga na shule ya sekondari ya Nuru Yakini ambako alisoma kwa miaka miwili kabla ya kuhamia sekondari ya Makongo. Alisoma Makongo kwa muda wa wiki moja tu na kwenda kujiunga na sekondari nyingine inayomilikiwa na Jeshi ya Jigetemee baada ya kupata ofa ya kusomeshwa bure na uongozi wa shule hiyo enzi hizo ukiwa chini ya Luteni kanali Fabian Massawe ambaye sasa ni Mkuu wa wilaya ya Kinondoni.
Maisha ya Muziki

Mwanzoni alitokea kwenye kundi flani liitwalo "Manduli Mobb" walifanya nyimbo kadha wa kadha ikiwemo ile ya 'Maskini Jeuri' walishirikiana na 'Juma Nature' hiyo ilikuwa mwaka 2000. Badae kundi lika tawanyika na kila mtu kuanza kufanya kazi za muziki akiwa peke yake na sio na kundi tena. Alioanza kutoa nyimbo yake peke alikuwa "Bwana Mkubwa" baadae Mheshimiwa Temba nae akatoa nyimbo yake ya kwanza ilioitwa "Nakumaindi" ikiwa ni mwaka 2001 mwishoni ambayo ilitayarishwa na muuandaaji Papa maarufu kama Bonny Lavu.

Miaka iliyo fuatia akajiunga na Tmk Wanaume enzi hizo Juma Nature ajatoka kwenye kundi la Tmk Wanaume. Mheshimiwa Temba akatoa nyimbo nyingine iliyoitwa "Nampenda Yeye" ambayo aliimba na Dully Sykes nayo ilivuma sana na kumpa heshima kubwa katika medani ya Muziki wa Tanzania baadae akawa anapata ushirika mwingi tu na wasanii mbali mbali.
Viungo vya nje

*tovuti rasmi


Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Bongo Flava
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Muziki wa kizazi kipya
Jamii:Hip Hop ya Bongo
Jamii:Watu walio hai
Hollywood, California

:Tazama pia Hollywood, Florida

thumb|Jina la Hollywood mlimani juu ya mji|260px
Hollywood ni mtaa wa mji wa Los Angeles katika jimbo la California la Marekani. Mtaa huu umekuwa maarufu duniani kama mahali pa kutengenezwa kwa filamu nyingi. Ni kitovu cha filamu Marekani penye makampuni mengi kama vile Universal Studios und Warner Brothers.

Waigizaji wengi wa filamu huishi katika mazingira ya Hollywood.
Tazama pia

* West Hollywood, California
* Bollywood
* Nollywood


Jamii:Filamu za Marekani
Jamii:Miji ya California
Jamii:Los Angeles
Jamii:Los Angeles County, California
Los Angeles

thumbnail|L.A. mjini usiku
thumbnail|Kitovu cha L.A.
right|200px|thumbnail|Ramani ya Los Angeles
Los Angeles (LA) ni jiji kubwa zaidi katika California na jiji la pili lenye idadi kubwa ya watu nchini Marekani, likiwa na takriban wakazi milioni 3.9 kufikia mwaka 2024. Liko Kusini mwa California na ni kitovu kikuu cha burudani, utamaduni, biashara, na teknolojia. LA inajulikana kwa hali ya hewa ya Mediteranea, na eneo lake kubwa la mji mkuu, likijumuisha Hollywood, kitovu cha kimataifa cha tasnia ya filamu na televisheni.Los Angeles ilianzishwa mwaka 1781 na wakoloni wa Kihispania kama El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles, na baadaye ikawa sehemu ya Marekani mwaka 1848 baada ya Vita vya Marekani na Meksiko.

Jiji hili lilishuhudia ukuaji wa kasi katika karne ya 20, likichochewa na sekta za mafuta, anga, na burudani. Leo, LA ina mojawapo ya uchumi mkubwa zaidi duniani, ikiwa na sekta kuu kama filamu, muziki, teknolojia, biashara, na utalii. Bandari ya Los Angeles ni mojawapo ya bandari zenye shughuli nyingi zaidi duniani, na Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Los Angeles (LAX) ni kitovu kikuu cha safari za kimataifa. Tofauti ya kitamaduni ya jiji hili inaakisiwa katika mitaa yake yenye uhai, ikiwa na idadi kubwa ya watu wa Latino, Waasia, na jamii nyingine za kitamaduni ambazo zinaunda utambulisho wake.
Wakazi

Wakazi wa jiji ni mchanganyiko wa watu kutoka pande zote za dunia. Takriban theluthi moja hawakuzaliwa Marekani bali walihamia hapa ni watu kutoka nchi 140 za dunia.
Karibu nusu huongea Kihispania kama lugha ya mama; wengi kati hao kutoka familia wa wahamiaji kutoka Meksiko au nchi mbalimbali za Amerika Kusini. Wahamiaji wengine wametoka hasa Asia ya Mashariki kama vile China, Korea na Japani.

Wakazi asilimia 46.9% huhesabiwa kama Wazungu, 11.24% Waamerika Weusi na 10.0% Waasia, wengine wa vikundi mbalimbali. 42.2% husema Kiingereza kama lugha ya kwanza, 41.7% Kihispania, 2.4% Kikorea, 2.3% Kitagalog, 1.7% Kiarmenia, 1.5% Kichina na 1.3% Kiajemi.
Historia

thumbnail|200px|right|Tangazo la Hollywood mjini L.A.
Jina la Los Angeles latoka katika lugha ya Kihispania likimaanisha "malaika"; ni kifupi cha jina la awali "El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles del Río de Porciúncula" yaani "Kijiji cha Mama Yetu Malkia wa Malaika wa Mto Porsyuncula"; maana yake ni kwamba kijiji kiliwekwa wakfu kwa Bikira Mariamu kilipoundwa mwaka 1781 na mapadri Wafransisko walioinjilisha kwanza sehemu hiyo. Wakati ule Kalifornia ilikuwa bado chini ya Hispania kama sehemu ya Ufalme mdogo wa Hispania Mpya ambao baadaye ukawa Jamhuri ya Meksiko.
Viungo vya nje

Jamii:California
Jamii:Miji ya California
Jamii:Wafransisko
Jamii:Los Angeles County, California

Jamii:Miji ya Olimpiki
Alhamisi

Alhamisi ni siku ya tano katika juma (wiki) ya siku saba yenye asili ya kiyahudi-kikristo. Iko kati ya siku za Jumatano na Ijumaa. Katika hesabu ya kimataifa ya ISO 8601 ni siku ya nne.
Wikendi katika nchi za Kiislamu

Nchi kadhaa za Waislamu huanza mapumziko ya wikendi kwenye Alhamisi kama Ijumaa ni siku ya mapumziko. Hii si nchi zote za Kiislamu. Kwa mfano Misri wafanyakazi huanza wikendi Alhamisi na kuendelea Ijumaa; Uturuki inatumia wikendi ya magharibi yaani Jumamosi-Jumapili.
Siku ya tano au siku ya nne?

Katika muundo wa juma wa kibiblia Alhamisi ni siku ya tano. Kanuni ya ISO 8601 ilibadilisha hesabu ya juma kufuatana na kawaida ya mapumziko ya "wikendi" kwenye siku za Jumamosi/Jumapili. Katika muundo huu Jumatatu hutazamiwa kama siku ya kwanza katika juma ya kazi hivyo inahesabiwa kama siku namba "1" ya wiki katika kalenda hivyo Alhamisi ni namba 4. Jumuiya za kidini zinasisitiza hesabu ya kibiblia na kawaida katika tamaduni nyingi inaendelea hesabu ya kale.
Jina la siku kwa Kiswahili na kwa lugha mbalimbali

Katika lugha ya Kiswahili jina la siku lina namba "5" ndani yake lakini haieleweki kirahisi kwa sababu Alhamisi ina asili ya lugha ya Kiarabu. خميس (khamis) ni namba tano tu. Kiswahili chenyewe chatumia namba hii katika jina la siku ya Jumatano inayotangulia Alhamisi. Pamoja na Ijumaa ni siku ya pekee yenye jina la Kiarabu katika lugha ya Kiswahili.

Majina ya siku zingine yameanzishwa upya katika Kiswahili kuanzia siku ya sala ya pamoja ya Waislamu kwenye Ijumaa kuzitaja kama Juma-mosi, Juma-pili n.k.

Tabia hii katika Kiswahili ni ya pekee hasa kwa sababu Kiarabu ambacho ni lugha ya Korani takatifu na lugha ya kimataifa ya Waislamu kinafuata hesabu ya Kiyahudi na kuita siku hiyo kwa namba "tano". Lugha nyingi za nchi za Kiislamu zafuata kawaida ya Kiarabu na kuiita "siku ya tano", kwa mfano Kiindonesia (Kamis - ya tano) au Kiajemi (Farsi) (پنج‌شنبه - panch shanbe - siku ya tano).

Katika lugha nyingi za Ulaya jina la siku hutunza kumbukumbu ya miungu iliyoabudiwa zamani za dini za Kiroma au Kigermanik kama vile Kifaransa "Jeudi" (siku ya Jovi au Jupiter) au Kiingereza "Thursday" (siku ya Thor).


Jamii:Kalenda
ISO 8601

ISO 8601 ni mfumo wa kimataifa uliokubaliwa kwa maelewano juu ya namna ya kutaja tarehe na wakati.

Kimetolewa na Shirika la Kimataifa la Usanifishaji (kwa Kiingereza "International Organization for Standardization (ISO)").

ISO 8601 ni orodha ya mapendekezo namna ya kuandika tarehe na wakati katika mawasiliano ya kimataifa. Jina la kiingereza ni "Data elements and interchange formats -- Information interchange -- Representation of dates and times"
Tarehe

Pendekezo la kutaja tarehe ni muundo wa YYYY-MM-DD ambako Y ni mwaka (year), M ni mwezi na D ni siku ("day"). Hivyo inapendekezwa kutaja tarehe 7 mwezi wa nane mwaka 2007 kama 2007-08-07 na kutosahau sifuri kama mwezi au siku ina tarakimu moja tu.
Wakati

Pendekezo la kutaja wakati ni muundo wa kutumia saa 24 kwa siku na kuandika hh:mm:ss ambako h ni saa (hour), m ni dakika na s ni sekonde. Hivyo inapendekezwa kutaja wakati wa saa tatu ya asubuhi na dakika thelathini na sita na sekonde 47 kama 09:36:47. Hivyo 23:59:59 ni sekonde moja kabla ya saa sita usiku.

Saa sita usiku kamili unaweza kuandikwa kwa namna mbili kama 00:00 na 24:00 ingawa ni wakati huohuo. Tofauti yake ni nikitaka kutaja mwisho wa siku naweza kuandika: Muda unakwisha leo kwenye saa 24:00. Nikitaka kutaja mwanzo wa siku naweza kuandika: Nafasi inafunguliwa kuanzia kesho saa 00:00.
Juma

Juma zahesabiwa katika kila mwaka kuanzia 1 hadi 52 au 53. Kwa sababu juma halianzi pamoja na mwaka mpya azimio ni ya kwamba juma ile lenye Alhamisi ya kwanza katika mwaka mpya itakuwa "juma no. 1". Itakuwa pia juma yenye tarehe 4 Januari ndani yake.

Hesabu ya wiki hutumiwa hasa kiuchumi wakati wa kupanga kazi ofisini au kiwandani na wakati wa kupatana huduma kati ya makampuni kama tarehe inaruhusiwa kubadilika kidogo lakini juma ya kutolewa kwa huduma au bidhaa ni muhimu.

ISO 8601 yapendekeza pia kuhesabu Jumatatu kama siku ya kwanza katika wiki yaani siku ya kwanza ya kazi kamili baada ya wikendi ya kimagharibi. Pendekezo hili halilingani na mapokeo na historia ya juma yenyewe na mafundisho ya kidini hivyo haliangaliwi mahali pengi au kutumiwa pamoja na hesabu ya kiutamaduni ya siku zinazoanza juma kwa Jumapili.
Marejeo

*A summary of the international standard date and time notation, by Markus Kuhn, tovuti ya Department of Computer Science and Technology, Chuo Kikuu cha Cambridge, Uingereza, iliangaliwa Oktoba 2017
*Ufafanuzi wa istilahi za ISO 8601, tovuti ya iso.org
*The Mathematics of the ISO 8601 Calendar, tovuti ya staff.science.uu.nl, iliangaliwa Oktob 2017

Jamii:Vipimo vya wakati
Jamii:Wakati
Tombo

Tombo (pia tomboo au tomboro) ni ndege wadogo wa jenasi kadhaa katika familia ya Phasianidae. Rangi yao ni kahawia na wana michirizi. Spishi nyingine zina rangi nyekundu na buluu. Kabla ya kuruka angani hungoja mpaka mtu ni karibu kuwakanyaga na huenda umbali fupi tu. Hula mbegu hasa lakini pengine hukamata wadudu pia. Hutaga mayai 6-18 ardhini.

Tombo wanatokea Afrika, Australasia na Ulaya. Kuna ndege huko Amerika ambao wana mnasaba na tombo, lakini wanaainishwa ndani ya familia Odontophoridae.
Spishi za Afrika

* Coturnix coturnix, Tombo wa Ulaya (Common Quail)
** Coturnix c. africana, Tombo wa Afrika (African Quail)
** Coturnix c. coturnix, Tombo wa Ulaya (Eurasian Quail)
** Coturnix c. erlangeri, Tombo Habeshi (Abyssinian Quail)
** Coturnix c. inopinata, Tombo wa Kaboverde (Cape Verde Quail)
* Coturnix delegorguei, Tombo Kidari-cheusi (Harlequin Quail)
* Perdicula asiatica, Tombo wa Asia (Jungle Bush-quail) imewasilishwa katika Reunion
* Synoicus adansonii, Tombo Buluu (Blue Quail)
Spishi za mabara mengine

* Coturnix coromandelica (Rain Quail)
* Coturnix japonica (Japanese Quail)
* Coturnix novaezelandiae (New Zealand Quail) imekwisha sasa
* Coturnix pectoralis (Stubble Quail)
* Ophrysia superciliosa (Himalayan Quail) labda imekwisha sasa
* Perdicula argoondah (Rock Bush Quail)
* Perdicula asiatica (Jungle Bush Quail)
* Perdicula erythrorhyncha (Painted Bush Quail)
* Perdicula manipurensis (Manipur Bush Quail)
* Synoicus chinensis (King Quail)
* Synoicus monorthonyx (Snow Mountain Quail)
* Synoicus ypsilophorus (Brown Quail)
Picha


Weibliche Wachtel (Coturnix coturnix).jpg|Tombo wa Ulaya
Quail harlequin male Tarangire 2 11 04.jpg|Tombo kidari-cheusi
4576-quail.jpg|Tombo wa Asia


A male Rain Quail at Hesaraghatta, Bangalore.jpg|Rain quail
Coturnix japonica20150824.jpg|Japanese quails
Stubble Quail (Coturnix pectoralis) male (14377891677).jpg|Stubble quail
Rock Bush Quail.JPG|Rock bush quail
Male of painted bush quaill.jpg|Painted bush quail
Coturnix.chinensis.7033.jpg|King quail
Puyuh jayawijaya.jpg|Snow mountain quail
Brown Quail Dayboro Feb06.jpg|Brown quail


Jamii:Kuku na jamaa
Ijumaa

Ijumaa ni siku ya sita katika juma (wiki) ya siku saba yenye asili ya kiyahudi-kikristo. Iko kati ya siku za Alhamisi na Jumamosi. Katika hesabu ya kimataifa ya ISO 8601 ni siku ya tano.

Nchi kadhaa za Waislamu wengi zimeanza kutumia Ijumaa kama siku ya mapumziko kwa wafanyakazi na sehemu ya wikendi.
Siku ya tano au siku ya sita?

Katika muundo wa juma wa kibiblia Ijumaa ni siku ya sita. Kanuni ya ISO 8601 ilibadilisha hesabu ya juma kufuatana na kawaida ya mapumziko ya "wikendi" kwenye siku za Jumamosi/Jumapili. Katika muundo huu Jumatatu hutazamiwa kama siku ya kwanza katika juma ya kazi hivyo inahesabiwa kama siku namba "1" ya wiki katika kalenda hata kama jumuiya za kidini zinasisitiza hesabu ya kibiblia na kawaida katika tamaduni nyingi inaendelea hesabu ya kale.
Jina la siku kwa Kiswahili na kwa lugha mbalimbali

Katika lugha ya Kiswahili jina la siku halina namba ndani yake. Inaitwa kufuatana na lugha ya Kiarabu na utamaduni wa Kiislamu "ijumaa" kutoka neno la Kiarabu الجمعة al-juma'a yaani siku ya "jumuiya" ya Waislamu kukutana pamoja kwa sala kuu ya Ijumaa mchana. Pamoja na Alhamisi ni siku ya pekee ya juma yenye jina la Kiarabu.

Majina ya siku zingine yameanzishwa upya katika Kiswahili kuanzia Ijumaa kuzitaja kama Juma-mosi, Juma-pili n.k.

Lugha nyingi za nchi za Waislamu zafuata kawaida ileile zikitumia neno hili la Kiarabu kwa mfano kwa mfano Kiindonesia ni "Jumat" au Kitartari ambayo ni lugha ya Kiturki ni "Comğa" na kwa Kiuzbekistan ni Жұма (juma).

Katika lugha nyingi za Ulaya jina la siku hutunza kumbukumbu ya miungu iliyoabudiwa zamani za dini za Kiroma au Kigermanik kama vile Kifaransa "Vendredi" (siku ya Veneri /Venus) au Kiingereza "Friday" (siku ya Freya).
Katika Uislamu

Katika mfundisho ya Mtume Muhammad mojawapo ni kuitukuza siku hiyo ya Ijumaa, kwani ni siku tukufu iliyochaguliwa na Mwenyezi Mungu na kupatiwa umma wa mwisho.

Mtume Muhammad alikhusisha baadhi ya vitendo katika siku ya Ijumaa:

Kusoma Surat Sijdah na Surat Insaan katika swala ya Al-Fajiri. Imepokewa na Abu Hureirah {Alikuwa Mtume akisoma katika swala ya Al-Fajri siku ya Ijumaa (Surat Sijdah) katika rakaa ya kwanza. Na katika rakaa ya pili (Surat Insaan)} Muslim.

Kusoma Surat Al-Kahfi. Amesema Mtume. {Mwenye kusoma Surat Al-Kahfi siku ya Ijumaa, Mwenyezi Mungu anampa mwangaza baina ya Ijumaa mpaka Ijumaa nyingine}. Al-Bayhaqi na Haakim.

Kuzidisha kwa wingi kumsalia Mtume Muhammad. Amesema Ibnu-Qayyim: “Mtume wa Mwenyezi Mungu ni Bwana wa viumbe vyote, na siku ya Ijumaa ni bwana wa siku zote. Kumswalia Mtume siku hii ina malipo mengi kushinda siku nyingine”.

Kuzidisha kumuomba Allah katika siku hii. Kwa sababu kuna wakati wa kukubaliwa dua ya Muislamu. Amesema Mtume: [Hakika katika Siku ya Ijumaa kuna wakati, haafikiwi Muislamu na wakati huo hali akiwa anamuomba Allah, ila Mwenyezi Mungu humkubalia Dua yake]


Jamii:Kalenda