JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
प्रवेग

कुनै वस्तुका वेग परिवर्तनको दरलाई प्रवेग (Acceleration) भन्दछन्। यसको मापन एकाइ मीटर प्रति वर्ग सेकेण्ड (m/sec २) हुन्छ तथा यो एक सदिश राशि छन्। प्रवेग धनात्मक वा ऋणात्मक हुन सक्छ। ऋणात्मक प्रवेगलाई गतिह्रास भनिन्छ।

न्यूटनको दोस्रो नियम द्वारा वर्णन गरिएको‌ छ जसअनुसार वस्तुको प्रवेगको परिमाण दुई कारणहरूको संयुक्त प्रभाव हो:

त्यस वस्तुमा कार्य गर्ने सबै बाह्य शक्तिहरूको शुद्ध सन्तुलन — परिमाण यो शुद्ध परिणामकारी बलसँग प्रत्यक्ष समानुपातिक हुन्छ;

त्यो वस्तुको द्रव्यमान, बनाइएको सामग्रीमा निर्भर गर्दै — परिमाण वस्तुको द्रव्यमानसँग उल्टो समानुपातिक हुन्छ।

:\vec a(t) = \frac{\mathrm{d}\vec v(t)}{\mathrm{d}t} \equiv \dot{\vec v}(t)

या,

:\vec a(t) = \frac{\mathrm{d}^2\vec r(t)}{\mathrm{d} t^2} \equiv \ddot{\vec r}(t)
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:गति
श्रेणी:भौतिक राशिहरू
श्रेणी:गतिविज्ञान
श्रेणी:भौतिकी
श्रेणी:भौतिक शब्दावली
श्रेणी:भौतिक परिमाण
प्रवेगमापक यन्त्र

प्रवेगमापक यन्त्र कुनै पनि वस्तुको प्रवेग मापन गर्ने यन्त्र हो । अङ्ग्रेजीमा एक्सलरोमिटर(accelerometer) भनेर चिनिने यो यन्त्रमा प्रायः यी विद्युतयान्त्रिक (एलेक्ट्रोमेकैनिकल) युक्तीहरु हुन्छन् जो प्रवेगका संगत उपर्युक्त वैद्युत सङ्केत (विभवान्तर वा धारा) प्रदान गर्दछ ।
उपयोग

* प्रवेगमापक यदि कारमा लागेको छ भनें बताउन सक्छ कि कार कुनै ढलानमा चढ रहेको छवा छैन। step?
* कुनै कार वा अन्य इंजन/मशीनका कम्पनहरूको मापन गरेर त्यसमा छिपी भएको समस्याहरु निकालिन सकिन्छ।
* यसको सहायतादेखि वाद्ययन्त्र बनाउनमा सहायता मिल्न सक्छ।
* केही कंपनीहरु आफ्नो ल्यापटपमा प्रवेगमापक यन्त्र लगा्दछन्। यदि लैपटप हाथदेखि छूटेर खस्यो भनें प्रवेगमापक यन्त्र यस स्थितिलाई तुरन्त नाप्छ र 'हार्ड डिस्क'लाई बन्द गर्न दिन्छ जसदेखि त्यसमा खराबी आउनाले बाँच्छ।
प्रवेग नाप्ने सिद्धान्त अनि विधिहरु

* प्रवेग नाप्नेका धेरै तारीके छन्। केहीमा पिजेलेक्ट्रिक प्रभावको उपयोग हुन्छ। यिनमा त्वरित हुने स्थितिमा प्रतिबल (स्ट्रेस) उत्पन्न हुन्छ जसका कारण यो एक विभवान्तर पैदा गर्दछ। यो विभवान्तर त्वरणका समानुपाती हुन्छ।
* धारितामा परिवर्तनको आधार बनाएर पनि त्वरण मापिन्छ। धारितामा भए परिवर्तनलाई मापकर एलेक्ट्रोनिक परिपथ द्वारा अप्रत्यक्ष तरिकाले प्रवेग निकाल्न सकिन्छ।
* पिजोरेजिस्टिव प्रभाव, गरम हावाका बुलबुले र प्रकाशदेखि पनि प्रवेग मापा जा सक्छ।
बाहिरि लिङ्कहरू

* Thinking About Accelerometers and Gravity by Dave Redell, LUNAR #३२२
* Practical Guide to Accelerometers
* How to Design an Accelerometer
* Different types of Accelerometer
* Considerations When Selecting an Accelerometer
* Introduction to Accelerometer Basics: Designs, Conditioning, and Mounting
* Database of acceleration data


श्रेणी:यन्त्रहरू
श्रेणी:भौतिक शास्त्र
इलेक्ट्रोन

विद्युदणु या इलेक्ट्रोन ऋणात्मक वैद्युत आवेश युक्त मौलिक उपपरमाणविक कण हो । जो परमाणुको नाभिक चारैतिर चक्कर लगाउँछ । जसको दर्व्यमान प्रोटोनको भन्दा १/१८३६ गुना हुन्छ । परम्परागत रूपदेखि यसका आवेशलाई ऋणात्मक मानिन्छ र यसमामान -१ परमाणु इकाई (e) निर्धारित गरिएको हो। अर्का परमाणुहरूका एलेक्ट्रोनहरूदेखि यिनको अन्तःक्रिया रासायनिक बंधनको मुख्य कारण हुन्छ। यसमा१.६E-१९ कूलाम्ब परिमाणको ऋण आवेश हुन्छ। यसको द्रव्यमान ९.११E−३१ किग्रा हुन्छ जो प्रोटोनका द्रव्यमानको लगभग १८३७ औँ भाग हो। कुनै उदासीन परमाणुमा विद्युदणुहरूको संख्या र प्रोटानहरूको संख्या समान हुन्छ।यिनको आन्तरिक संरचना ज्ञात छैन यसै कारण यसलाई प्राय:मूलभूत कण मानिन्छ। यिनको आन्तरिक कोणिय संवेग अर्थात स्पिन १/२ हुन्छ, अतः यो फर्मीअन हुन्छ। विद्युदणु का प्रतिकण पोजीट्रोन कहलाउँछ। द्रव्यमानका अतिरिक्त पोजीट्रोनका सबै गुण यथा आवेश, स्पिन इत्यादि विद्युदणुका बिलकुल विपरीत हुन्छन्। जब विद्युदणु र पोजीट्रोनको टक्कर हुन्छ तब दुबै पूर्णतः नष्ट हुन जान्छन् एवं दुईगामा किरण (फोटोन) उत्पन्न हुन्छ।

विद्युदणु, लेप्टोन परिवारका प्रथम पीढीको सदस्य हो, जो कि गुरूत्वाकर्षण,विद्युत चुम्बकत्व एवं दुर्बल प्रभाव सबैमा भूमिका निभाउँदछ। विद्युदणु कण एवं तरङ्ग दुबै प्रकारका व्यवहार प्रदर्शीत गर्दछ। बिटा-क्षयका रूपमा यो तरङ्ग जस्तो व्यवहार गर्दछ,जबकि यसको संवेग जस्तो गुण यसको कणको प्रकृति दर्शाउँदछ। चूंकि यसको सांख्यिकीय व्यवहार फर्मिअन हुन्छ र यो पोली एक्सक्ल्युसन सिध्दाँतको पालन गर्दछ अतः सबै विद्युदणुओको क्वांटम अवस्था भिन्न हुन्छ।

आइरिस भौतिकविद जर्ज जनस्टोन स्टोनी ( George Johnstone Stoney )ले १८९४ मा electron नामको सुझाव दिईएको थियो, पछि यसलाई नेपालीमा विद्युदणु भन्न थालियो । विद्युदणुको कणका रूपमा पहचान १८९७मा जे जे थमसन ( J J Thomson ) र तिनको ब्रिटीश भौतिकविद दलले गरेका थिए ।

विभिन्न भौतिकीय घटनाहरू जस्तै-विध्युत ,चुम्बकत्व , उष्मा चालकता मा विद्युदणुको अहम भूमिका हुन्छ। जब विद्युदणु त्वरित हुन्छ त यो फोटानका रूपमा ऊर्जाको अवशोषण वा उत्सर्जन गर्दछ।प्रोटोन अनि न्यूट्रोनका साथ मिलेर परमाणुको निर्माण गर्दछ ।परमाणुका कुल द्रव्यमान मा विद्युदणुको भाग कमभन्दा कम् ०.०६ प्रतिशत हुन्छ। विद्युदणु र प्रोटोनका बीच लाग्ने कुलाम्ब बल ( coulomb force ) को कारण विद्युदणु परमाणुदेखि बाँधिएको हुन्छ। दुई वा दुइभन्दा अधिक परमाणुहरूका विद्युदणुओका आपसी आदान-प्रदान वा साझेदारीका कारण रासायनिक बंध (Bond) बन्दछन्।

ब्रह्माण्डमा अधिकतर विद्युदणुओको निर्माण बिग-बैंगका बेला भएको मानिन्छ, यिनको निर्माण रेडियोधर्मी समस्थानिक ( radioactive isotope) देखि बीटा-क्षय र अन्तरिक्षीय किरणो (cosmic ray ) का वायुमण्डलमा प्रवेशका बेला उच्च ऊर्जा टक्करका कारण पनि हुन्छ।
यो पनि हेर्नुहोस्

* रसायन शास्त्र
* परमाणु
* अणु


श्रेणी:रसायनशास्त्र
श्रेणी:भौतिकशास्त्र
श्रेणी:भौतिक शब्दावली
कूलम्बको नियम

right|thumb|300px|कूलम्बका नियमको मूल संकल्पनालाई सम्झाउने वाला चित्र

कूलम्बको नियम (Coulomb's law) विद्युत आवेशहरुका बीच लागेका स्थिरविद्युत बलका बारेमा एक नियम छ जसलाई कूलम्ब नामक फ्रांसीसी वैज्ञानिकले १७८०का दशकमा प्रतिपादित गरेका थिए। यो नियम विद्युतचुम्बकत्वका सिद्धान्सम्मा विकासका लागि आधारको काम गरे। यो नियम अदिश रूपमा वा सदिश रूपमा व्यक्त गर्न सकिन्छ। अदिश रूपमा यो नियम निम्नलिखित रूपमा छ-

: " दुइ बिन्दु आवेशहरुका बीच लागे वाला स्थिरविद्युत बलको मान ती आवेशहरुका गुणनफलका समानुपाती हुन्छ तथा ती आवेशहरुका बीचको दूरीका वर्गका व्युत्क्रमानुपाती हुन्छ।"
यी पनि हेर्नुहोस्

right|thumb|300px|कूलम्बको ऐंठन (टॉर्शन) तुला
* बायो-सावर्टको नियम
* विद्युत क्षेत्र
* कूलाम (Coulomb), - यो आवेशको इकाई / मात्रक हो।
*विद्युतचुम्बकीय बल
बाह्य कडीहरू

* Coulomb's Law on Project PHYSNET.
* Electricity and the Atom — a chapter from an online textbook
* A maze game for teaching Coulomb's Law —a game created by the Molecular Workbench software
* The inverse cube law The inverse cube law for dipoles (PDF file) by Eng. Xavier Borg
* Electric Charges, Polarization, Electric Force, Coulomb's Law Walter Lewin, ८.०२ Electricity and Magnetism, Spring २००२: Lecture १ (video). MIT OpenCourseWare. License: Creative Commons Attribution-Noncommercial-Share Alike.

श्रेणी:भौतिकी
श्रेणी:विद्युत स्थैतिकी
गाउसको नियम

भौतिक विज्ञानमा गाउसको नियम (Gauss's law) त्यो नियम छ जो विद्युत आवेशका वितरण एवं तिनको कारण उत्पन्न विद्युत क्षेत्रमा सम्बन्ध स्थापित गर्दछ। यस नियमका अनुसार,

: कुनै बंद तलदेखि निस्कने विद्युत फ्लक्स त्यस तल द्वारा घेरिएका भए कुल विद्युत आवेशको मात्राका समानुपाती हुन्छ।

यस नियमको प्रतिपादन सन् १८३५ मा कार्ल फ्रेडरिक गाउस (Carl Friedrich Gauss)ले गरेको थियो किन्तु यसको प्रकाशन सन् १८६७ सम्म छैन गर्न सके। यो नियम मैक्सवेलका चार समीकरणहरु मध्येको एक हो। गाउसको नियम, कूलाम्बका नियमदेखि निष्पादित (derive) गर्न सकिन्छ। (यसका उलटा पनि सत्य छ - कुलाम्बको नियम, गाउसका नियमदेखि निकाल्न सकिन्छ।)
निर्वातमा गाउसको नियम

समाकलनका रूप मा

: \Phi=\oint\limits_S\vec E \cdot d\vec S=\frac 1{\varepsilon_o}\int\limits_V\rho\,dV=\frac{Q}{\varepsilon_o}

जहाँ,
* सदिश d\vec S क्षेत्र सदिशछ;
* \varepsilon_o निर्वासम्मो परमिटिविटी हो।
अवकलन रूपमा

: \nabla \cdot \vec{E} = \frac{\rho}{\varepsilon_0}
जहाँ:
* \nabla \cdot \vec{E} – विद्युत क्षेत्रको डाइवर्जहरुसछ;
* \rho – आवेश घनत्व हो।
बाह्य कडीहरू

* MIT Video Lecture Series (३० x ५० minute lectures)- Electricity and Magnetism Taught by Professor Walter Lewin.
*section on Gauss's law in an online textbook
*MISN-०-१३२ Gauss's Law for Spherical Symmetry (PDF file) by Peter Signell for Project PHYSNET.
*MISN-०-१३३ Gauss's Law Applied to Cylindrical and Planar Charge Distributions (PDF file) by Peter Signell for Project PHYSNET.
*The inverse cube law The inverse cube law for dipoles (PDF file) by Eng. Xavier Borg


श्रेणी:विद्युतस्थैतिकी
श्रेणी:सदिश कैलकुलस
श्रेणी:आरम्भिक भौतिकी
एम्पीयरको नियम

250px|right|thumb|विद्युत धारा, चुम्बकीय क्षेत्र पैदा गर्दछ।
यस नियमको प्रतिपादन सन् १८२६ मा आन्द्रे मैरी एम्पीयर (André-Marie Ampère)ले गरेको थियो। यस नियममा कुनै बंद लूपमा समाकलित चुम्बकीय क्षेत्र एवं त्यस लूपदेखि भएर प्रवाहित हुँद रहेको कुल धाराका बीच गणितीय सम्बन्ध स्थापित गरिएको हो। जेम्स क्लार्क मैक्सवेलले सन् १८६१ मा यसलाई विद्युतगतिकीय सिद्धान्तदेखि सिद्ध गरे। वर्तमानमा यो नियम मैक्स्वेलका चार समीकरणहरु मध्येको एक हो।
एम्पीयरको नियम (मूल रूपमा)

समाकलनका रूप मा

:\oint_C \mathbf{B} \cdot \mathrm{d}\boldsymbol{\ell} = \mu_0 \iint_S \mathbf{J}_{\mathrm{f}} \cdot \mathrm{d}\mathbf{S}

यसलाई यस रूपमा पनि लेख्न सक्छौं-
:\oint_C \mathbf{B} \cdot \mathrm{d}\boldsymbol{\ell} = \mu_0 I_{\mathrm{enc}}
जहाँ
:\textstyle \oint_C बंद वक्र Cका परितः रैखिक समाकलन (line integral)छ;
:B टेस्लामा चुम्बकीय क्षेत्रछ;
:· अदिश गुणनफल (डट प्रोडक्ट)छ;
अवकलन रूप (डिफरहरुशियल फॉर्म)

:\mathbf{\nabla} \times \mathbf{B} = \mu_0 \mathbf{J_f}
जहाँ
:\mathbf{\nabla} \times \!\ - कर्ल आपरेटर हो।
यी पनि हेर्नुहोस्

* आन्द्रे मैरी एम्पीयर
* मैक्सवेलको समीकरण
* धाराको चुम्बकीय प्रभाव
बाह्य कडीहरू

* Simple Nature by Benjamin Crowell Ampere's law from an online textbook
* MISN-०-१३८ Ampere's Law (PDF file) by Kirby Morgan for Project PHYSNET.
* MISN-०-१४५ The Ampere–Maxwell Equation; Displacement Current (PDF file) by J.S. Kovacs for Project PHYSNET.
* The Ampère's Law Song (PDF file) by Walter Fox Smith; Main page, with recordings of the song.
* A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field Maxwell's paper of १८६४

श्रेणी:भौतिकीका मूल सिद्धान्त
माक्सवेल समीकरण

thumb|right|जेम्स क्लर्क माक्सवेल

विद्युत्चुम्बकत्वका क्षेत्रमा माक्सवेल समीकरण चार समीकरणहरूको एक समूह हो जो वैद्युत क्षेत्र, चुम्बकीय क्षेत्र, वैद्युत आवेश, एवं विद्युत धाराका अन्तर्सम्बधहरूको गणितीय व्याख्या गर्दछन्। यी समीकरण सन १८६१मा जेम्स क्लर्क माक्सवेलका शोधपत्रमा छपे थिए, जसको शीर्षक थियो - अन फिजिकल लाईन्स अफ फोर्स ।

मैक्सवेलको समीकरणहरूको आधुनिक स्वरूप निम्नवत छ :


माथिोक्त समीकरणहरूमा लारहरुज बलको नियम पनि सम्मिलित गर्न लिनमा शास्त्रीय विद्युतचुम्बकत्वको सम्पूर्ण व्याख्या हुन पाउँछ।

यी पनि हेर्नुहोस्

* विद्युतचुम्बकीय तरङ्गको समीकरण
* लरहरुज बल
* एम्पीयरको नियम
* वैद्युत जनित्र (Electrical generator)
* ट्रान्सफार्मर
वाह्य सूत्र

आधुनिक

* Electromagnetism , B. Crowell, Fullerton College
* Lecture series: Relativity and electromagnetism , R. Fitzpatrick, University of Texas at Austin
* Electromagnetic waves from Maxwell's equations on Project PHYSNET.
* MIT Video Lecture Series (३० x ५० minute lectures)- Electricity and Magnetism Taught by Professor Walter Lewin.
ऐतिहासिक

* A Treatise on Electricity And Magnetism - Volume १ - १८७३ - Posner Memorial Collection - Carnegie Mellon University
* A Treatise on Electricity And Magnetism - Volume २ - १८७३ - Posner Memorial Collection - Carnegie Mellon University
* Original Maxwell Equations - Maxwell's २० Equations in २० Unknowns - PDF
* On Faraday's Lines of Force - १८५५/५६ Maxwell's first paper (Part १ & २) - Compiled by Blaze Labs Research (PDF)
* On Physical Lines of Force - १८६१ Maxwell's १८६१ paper describing magnetic lines of Force - Predecessor to १८७३ Treatise
* A Dynamical Theory Of The Electromagnetic Field - १८६५ Maxwell's १८६५ paper describing his २० Equations in २० Unknowns - Predecessor to the १८७३ Treatise
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_1.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_2.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_3.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_4.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_5.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_6.pdf
* Catt, Walton and Davidson. "The History of Displacement Current". Wireless World, March १९७९.
फीनमान द्वारा मैक्सवेल समीकरणहरूको व्युत्पत्ति

* Feynman's derivation of Maxwell equations and extra dimensions
अन्य

Simple explanation of the equations and their physical implications - David Morgan-Mar - Irregular Webcomic!
* According to an article in Physicsweb, the Maxwell equations rate as "The greatest equations ever".


श्रेणी:भौतिकी
विद्युतचुम्बकीय विकिरण

विद्युत चुम्बकीय विकिरण वा विद्युत चुम्बकीय तरङ्ग शून्य (स्पेस) एवं अन्य माध्यमहरूदेखि स्वयं-प्रसारित तरङ्ग हुन्छ। यसलाई प्रकाश पनि भनिन्छ किन्तु वास्तवमा प्रकाश, विद्युतचुम्बकीय विकिरणको एक सानो सा भाग हो। दृष्य प्रकाश, एक्स-किरण, गामा-किरण, रेडियो तरङ्गे आदि सबै विद्युतचुम्बकीय तरङ्गे छन्।
विद्युतचुम्बकीय विकिरणको विशेषताहरू

* यो एक अनुप्रस्थ (लांगीट्यूडनल) तरङ्ग हो। (जबकि ध्वनि एक अनुदैर्ध्य यान्त्रिक तरङ्ग हो।)

* यसको अस्तित्व विद्युत क्षेत्र एवं चुम्बकीय क्षेत्रका दोलनका कारण हुन्छ।

* यसका संचरणका लागि कुनै माध्यमको हुनु आवश्यक छैन। यो शून्य वा निर्वातमा पनि चल सक्छ। (जबकि ध्वनिका लागि माध्यम आवश्यक हुन्छ।)

* यसमा विद्युत क्षेत्र एवं चुम्बकीय क्षेत्र परस्पर लम्बवत दोलन गर्दछन्; तथा विद्युत चुम्बकीय तरङ्गका संचरणको दिशा विद्युत एवं चुम्बकीय क्षेत्रका लम्बवत हुन्छ।

* शून्य वा निर्वातमा प्रकाशको वेग लगभग ३ लाख किमी/से (२९९,८०० किमी/सेकेण्ड) हुन्छ जो एक नियतांक हो। कुनै पनि वस्तु यस भन्दा अधिक वेगदेखि गति गर्न सक्तैन।

* अन्य माध्यमहरूमा यसको चाल शून्यमा यसको चालदेखि कम हुन्छ।

* मानवको आँखाहरू, विद्युतचुम्बकीय विकिरणका जस भागका प्रति संवेदनशील हुन्छन् त्यसलाई दृष्य प्रकाश (visible light) भनिन्छ। दृष्य प्रकाशको तरङ्गदैर्ध्य (वेभलेन्थ) ४००० एंगस्ट्रामदेखि ८००० एंगस्ट्रामसम्म हुन्छ।

* विद्युत र चुम्बकत्व दुइटै नैं विद्युतचुम्बकीय प्रभाव छन्।

* विद्युतचुम्बकीय विकिरणमा ऊर्जा एवं संवेग (मोमेन्टम्) पनि हुन्छन्। जब यी तरङ्गे कुनै पदार्थदेखि अनुक्रिया (इन्टरैक्शन) गर्दछ त पदार्थका अणुहरू (परमाणुहरू वा एलेक्ट्रोन)लाई यो उर्जा र संवेग प्रदान गर्दछ।

* विद्युत्चुम्बकीय विकिरणका दृष्य प्रकाशका अतिरिक्त अन्य विकिरणहरूको उपयोग केही नैं दशकहरूदेखि आरम्भ भएको हो। मानव जब पनि कुनै नयाँ विकिरणको पत्ता लगाउँछ, सभ्यतामा एक क्रान्ति आउँछ।
वर्गीकरण

right|thumb|300px|विद्युतचुम्बकीय वर्णक्रम - यसमा दृष्य प्रकाशका भागलाई ठूलो गरेर देखिाइएको हो।
विद्युतचुम्बकीय विकिरणको वर्गीकरण आवृत्तिका आधारमा हुन्छ ; किनभनें आवृतिका आधारमा यिनको केही गुण प्रभावित हुन्छन्। आवृतिका आधारमा निम्न प्रकारका वर्ग हुन्छन् :-

* रेडियो तरङ्ग
* अतिसूक्ष्म तरङ्ग
* टैरा हर्ट्ज विकिरण
* अधोरक्त विकिरण
* प्रत्यक्ष प्रकाश
* पराबैंगनी विकिरण
* एक्स किरण
* गामा किरण


श्रेणी:रेडियो
श्रेणी:वर्णक्रम
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:विद्युत चुम्बकीय वर्णक्रम
श्रेणी:भौतिक विज्ञान
श्रेणी:भौतिक शास्त्र
बायो-सेवर्टको नियम

बायो-सेवरको नियम (Biot–Savart law) विद्युतचुम्बकत्वका अन्तर्गत एक समीकरण हो जो कुनै विद्युतधारा द्वारा कुनै बिन्दुमा उत्पादित चुम्बकीय क्षेत्र Bको मान बताउँछ। सदिश राशि B धाराका परिमाण, दिशा, लामोई, एवं बिन्दूदेखि दूरीमा निर्भर गर्दछ। यो नियम स्थिरचुम्बकीय स्थितिमा नैं वैध छ र यसदेखि प्राप्त Bको मान एम्पीयरको नियम तथा गाउसको नियमसित प्राप्त चुम्बकीय क्षेत्रदेखि मेल खान्छन्। यो नियम सन १८२०मा प्रतिपादित गरिएको थियो।
परिचय

यस नियमको उपयोग स्थिर विद्युत धारा ( परिवर्तनशील धारा होइन) द्वारा उत्पन्न चुम्बकीय क्षेत्रको गणना गर्ने काम आउँछ।

: \mathbf{B} = \int\frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I d\mathbf{l} \times \mathbf{\hat r}}{|r|^2},

यसको निम्न रूपमा पनि लेख्न सक्छौं-

: \mathbf{B} = \int\frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I d\mathbf{l} \times \mathbf{r}}{|r|^3},

जहाँ
:B चुम्बकीय क्षेत्रको मान
:I विद्युत धाराको परिमाण
:dl is a vector, whose magnitude is the length of the differential element of the wire, and whose direction is the direction of conventional current,
:μ० is the magnetic constant,
:\scriptstyle{\hat{\mathbf{r}}} is the displacement unit vector in the direction pointing from the wire element towards the point at which the field is being computed, and
:\scriptstyle{\mathbf{r}=r\hat{\mathbf{r}}} is the full displacement vector from the wire element to the point at which the field is being computed.

मोटा अक्षरहरूमा लेखियो सङ्केत सदिश राशिहरु निरूपित गर्दछन्।
बाह्य कडीहरू

* Electromagnetism , B. Crowell, Fullerton College
* MISN-०-१२५ The Ampère–Laplace–Biot–Savart Law by Orilla McHarris and Peter Signell for Project PHYSNET.

श्रेणी:विद्युतचुम्बकत्व
आगराका दर्शनीय स्थलहरू

यमुना नदीका तटमा स्थित आगरा शहर ऐतिहासिक स्मारकहरुका लागि प्रसिद्ध छ। सन् 1506मा सिकंदर लोधीले मुगलहरूको राज्य स्थापित गरेको थियो। मुगलहरुका शासनका बेला खूबसूरत स्मारक स्थापित गरियो थिए जसलाई हेर्ने आज पनि पर्यटक आगरा आउँछन्।

आगरामा हस्तशिल्प धेरै नैं प्रसिद्ध छ। यहाँ संगमरमरका पत्थरहरूमा सुन्दर आकृतीहरु उकेरी गई छन्। गहने, तोहफे एवं अन्य चीजहरूलाई सुरक्षित रखनका लागि केही विशेष प्रकारका बक्स बनाइन्छन्। जरदोजीदेखि बनाए गए कपडे पर्यटकहरुका मध्य धेरै नैं लोकप्रिय छन्। सदर बाजार, किनारी बाजार, राजा-की-मंडीमा विभिन्न प्रकारको आकर्षक र मनोहारी चीजहरु देखी जा सक्छौं।

मिठाइहरूमा आगराका पेठे एवं गजक धेरै नैं प्रसिद्ध छन्। तिल एवं गुडदेखि बनाए गई मिठाइयाँ धेरै नैं स्वादिष्ट हुन्छन्।
ताजमहल

विश्वका सात अजूबहरूमा ताजमहल एक अनोखा स्थान राख्दछ। यो खूबसूरत महल प्यारको प्रतीक मानिन्छ। ताजमहललाई दिल्लीका सम्राट शाहजहाँले महारानी मुमताज महलका लागि निर्मित गरेको थियो। प्रत्येक शुक्रवारलाई ताजमहललाई बन्द राखिन्छ।
फतेहपुर सीकरी

सम्राट अकबर चाहन्थे कि फतेहपुर सीकरी आगराको राजधानी कहलाई जाए। मान्य्दछ कि सूफी संत शेख सलीम चिश्तीको घराना यहाँमा नैं थियो। दीवान-ए-सामान्य, दीवान-ए-खास एवं पचीसी दरबारका अद्भुत प्राचीन वास्तुशिल्पलाई हेर्ने हजारहरु पर्यटक आउँछन्। यिनको खूबसूरती ती दिनहरुका शिल्प कलाकारहरूको निपुणता र कुशलतालाई दर्शाउँदछ।
आगरा किला

विश्वका सांस्कृतिक धरोहर स्थल यो किला धेरै नैं मजबूत एवं खूबसूरत नजर आउँछ। यो यस्तो स्थल छ जहाँमा मुगल सामराज्यका मानिस रह्यो गरन्थे। यस किल्लामा शाह जहानका पुत्र अनिंगजेबले तिनलाई कैद गरेर राखिएको थियो।
जामा मस्जिद

सन् १६४८मा शाहजहाँको बेटी जौहरा बेगमले प्रसिद्ध सूफी संत शेख सलीम चिश्तीको स्मृतिमा जामा मस्जिदको निर्माण गराए थियो।
भोजनालय

आगरामा पारंपरिक भोजनका लागि अनेक भोजनालय स्थित छन्। स्थानीय निवासिहरु द्वारा बनाए गए स्वादिष्ट व्यंजन अनेक पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दछन्।
आवास

पर्यटकहरुका स्वागसम्मा लागि विभिन्न होटलहरु स्थित छन्। यिनमा लोक नृत्य, कठपु‍तलीको खेल एवं परम्पराका अनुसार भोजन परोसिन्छ।
आवागमन

;रेलमार्ग
आगरा देशको महत्त्वपूर्ण रेलौं स्टेशन छ। यहाँ दिल्ली, वाराणसी आदि शहरहरुदेखि सजिलैसित पुगा जा सक्छ।

;राजमार्ग
यहाँदेखि राष्ट्रीय राजमार्ग क्रमांक ३ आगरा-बम्बाइ प्रारम्भ हुन्छ। दिल्ली, फतेहपुर सीकरी, जयपुर, मथुरादेखि सडक मार्गदेखि यहाँ पुग सक्छौं।

;वायुमार्ग
आगरादेखि ७ किलोमीटरको दूरीमा विमानस्थल स्थित छ। यो देशका अनेक प्रमुख शहरहरुदेखि जोडिएको छ।


श्रेणी:आगरा
जामा मस्जिद

जामा मस्जिदको निर्माण सन् १६५६मा सम्राट शाहजहाँले गरेको थियो। यो पुरानो दिल्लीमा स्थित छ। यो मस्जिद रातो र संगमरमरका पत्थरहरूको बनेकाको छ। रातो किल्लादेखि महज ५०० मी.को दूरीमा जामा मस्जिद स्थित छ जो भारसम्मो सबैभन्दा ठूलो मस्जिद छ। यस मस्जिदको निर्माण १६५०मा शाहजहाँले शुरु गराए। यसलाई बन्नमा ६ वर्षको समय र १० लाख रु.लाग्थ्यो। बलुआ पत्थर र सेतो संगमरमरले निर्मित यस मस्जिदमा उत्तर र दक्षिण द्वारहरूदेखि प्रवेश गर्न सकिन्छ। पूर्वी द्वार केवल शुक्रवारलाई नैं खुल्दछ। यसका बारेमा भनिन्छ कि सुल्तान यसै द्वारको प्रयोग गरिन्थ्यो। यसको प्रार्थना गृह धेरै नैं सुन्दर छ। यसमा एघार मेहराब छन् जसमा बीच वाला महराब अन्यदेखि केही ठूलो छ। यसका माथि बनेका गुंबदहरूलाई सेतो र कालो संगमरमरदेखि सजाइएको छ जो निजामुद्दीन दरगाहको याद दिलाउँछन्।

left|250px|thumb|जामा मस्जिद, दिल्ली, 1852.

thumb|left|275px|जामा मस्जिदको मीनारदेखि गुम्बदको दृश्य
चित्र दीर्घा


Image:JMasjid_01.jpg|Main entrance
File:Main entrance from inside, Jama Masjid, Delhi.jpg|Main entrance from inside
File:Iron door of the main entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|Iron door of the main entrance
Image:Jama Masjid, Domes, Delhi, India.jpg|Central dome
Image:JMasjid_03.jpg|Minaret detail
Image:JMasjid_04.jpg|Cusped arches, interior
File:Detail of the entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|Detail of the entrance
Image:JMasjid_05.jpg|Main entrance from inside mosque
Image:JMasjid_06.jpg|Inlay detail, arches
File:Detail of the arches inside Jama Masjid, Delhi.jpg|Inlay detail of the interior arches
Image:JMasjid_07.jpg|Main arch
Image:Jama Masjid, Arcades, Delhi, India.jpg|Red Fort seen from mosque


जामा मस्जिदका इमाम

* शाह इस्माइल शहीद
* सैयद अब्दुल्लह बुखारी
* सैयद अहमद बुखारी
२०१०
यी पनि हेर्नुहोस्

* इस्लामी स्थापत्यकला
* इस्लामी कला
* सहन
टिप्पणी
सन्दर्भ

* Jama Masjid (Delhi)page at India Image, the Government of India Information portal.
* Jama Masjid, Delhi page at India Profile, a travel information site.
* "Saudi offer to fix Delhi mosque" (BBC) accessed January 5
* http://news.google.com/newspapersid=u_MNAAAAIBAJ&sjid=RHkDAAAAIBAJ&pg=4765,1141957&dq=jama+masjid+largest+mosque
बाह्य सूत्र

*
* Pictures of the Jama Masjid in Delhi
* Jama Masjid
*
* Satellite picture by Google Maps


श्रेणी:दिल्लीका इमारतहरू
श्रेणी:भारतका मस्जिदहरू
श्रेणी:भारतमा धर्म
श्रेणी:दिल्लीका पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:सन् १६५६ स्थापना
श्रेणी:मुगल वास्तुकला
श्रेणी:दिल्लीका पुरातात्विक सम्पदाहरू
भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण

भारतीय पुरातत्‍व सर्वेक्षण (भा.पु.स.) भारतको सांस्‍कृतिक विरासतहरुका पुरातत्‍वीय अनुसन्धान तथा संरक्षणका लागि एक प्रमुख सङ्गठन हो। भारतीय पुरातत्‍व सर्वेक्षणको प्रमुख कार्य राष्‍ट्रीय महत्‍वका प्राचीन स्‍मारकहरु तथा पुरातत्‍वीय स्‍थलहरु र अवशेषहरूको रखरखाव गर्नु हो। यसका अतिरिक्‍त, प्राचीन संस्‍मारक तथा पुरातत्‍वीय स्‍थल र अवशेष अधिनियम, १९५८का प्रावधानहरुका अनुसार यो देशमा सबै पुरातत्‍वीय गतिविधिहरूलाई विनियमित गर्दछ । यो पुरावशेष तथा बहुमूल्‍य कलाकृति अधिनियम, १९७२ मा पनि विनियमित गर्दछ। यो संस्‍कृति मंत्रालयका अधीन छ।

राष्‍ट्रीय महत्‍वका प्राचीन स्‍मारकहरु तथा पुरातत्‍वीय स्‍थलहरु तथा अवशेषहरुका रखरखावका लागि सम्‍पूर्ण देशलाई २४ मण्डलहरूमा विभाजित गरिएको छ । सङ्गठनका नजिक मण्डलहरु, सङ्ग्रहालयहरु, उत्‍खनन शाखाहरु, प्रागैतिहासिक शाखा, पुरालेख शाखाहरु, विज्ञान शाखा, उद्यान शाखा, भवन सर्वेक्षण परियोजना, मन्दिर सर्वेक्षण परियोजनाहरु तथा अन्‍तरजलीय पुरातत्‍व स्‍कन्‍धका माध्‍यमले पुरातत्‍वीय अनुसन्धान परियोजनाहरुका संचालनका लागि ठूलो संख्‍यामा प्रशिक्षित पुरातत्‍वविदहरु, संरक्षकहरु, पुरालेखविदहरु, वास्तुकारहरु तथा वैज्ञानिकहरूको कार्य दल छ ।
बाह्य कडीहरू

*भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षणको जालघर
*पुरातत्वको रोमांस (गूगल पुस्सम्म ; लेखक - भगवतशरण उपाध्यया)
*भारतीय पुरातत्व र प्रागैतिहासिक संस्कृतीहरु


श्रेणी:पुरातात्विक सङ्गठन
श्रेणी:भारतमा पुरातत्व विज्ञान
श्रेणी:भारत सरकार
नेपाली चलचित्रहरूको सूची

छोटो इतिहास हुँदाहुदै पनि नेपाली चलचित्र उद्योगको आफ्नै सांस्कृतिक महत्त्व रहेको छ। अधिकाङ्श नेपाली चलचित्रमा अंग्रेजि चलचित्र बाट नक्कलीत बम्बैमा निर्माण हुँने बम्बैया इन्डियन चलचित्रहरुको प्रभाव देखिने भएतापनि पछिल्लो समयमा माैलिक शैलिका चलचित्र निर्माणक्रम समेत बढ्दो छ । रिल छायांकन कालमा प्राय १६ मिमिको रिलमा छायाङकन गरिन्थ्यो भने अहिले सबैजसो चलचित्र संगणकी (डिजिटल) प्रविधिमा बन्ने गर्दछन ।

नेपाली भाषाको पहिलो चलचित्र सत्य हरिशचन्द्र थियो, यो दार्जिलिङ्मा २००६ भदाैमा प्रदर्शन गरिएको थियो, यसको निर्माण डी.बी परियारले गरेका थिए । त्यसपछी नेपालमै चलचित्र आमाको निर्माण भयो जस्को प्रदर्शन २०२१ असोजमा भएको थियो र यसलाई नेपाल सरकारले निर्माण गरेको थियो । त्यस लगत्तै निजी क्षेत्रबाट चलचित्र माइतीघरको निर्माण भयो जसमा माला सिन्हाले अभिनय गरेकी छिन् र यसको प्रदर्शन २०२३ पाैषमा भएको थियो । सुरुवाती चरणमा सबै चलचीत्र श्यामश्वेत हुने गरेकामा २०३४ असोजमा प्रदर्शित चलचित्र कुमारी निर्माणसँगै नेपाली चलचीत्र रङ्गीन युगमा पदार्पण गरेको हो ।
प्रारम्भिक चलचित्रहरू (वि.सं. २००६ देखि वि.सं.२०३० को दशकसम्म)
१९८१-१९९०
१९९१-१९९५
१९९६
१९९७
१९९८
१९९९
२०००
२००१
२००२
२००३
२००४
२००५
२००६
२००७
२००८
२०१०
२०११
२०१२
२०१३
२०१४
२०१५
वि.सं.२०७२
टिप्पणीहरू तथा सन्दर्भहरू
बाह्य लिंंकहरू

Full List of Nepali movies with movie profile
नेपाली सिनेमा
यो पनि हेर्नुहोला

*नेपाली चलचित्र
*सर्वाधिक कमाइ गर्ने नेपाली चलचित्रहरू
कर्णाट वंश

वि. सं. ११५४ मा नेपालको दक्षिण-पूर्वी तराई खण्डमा डोय राज्य खडा भयो। दक्षिण भारत कर्नाटक देशबाट आएका नान्यदेवले सिम्रौनगढलाई राजधानी बनाई तिरहुत (डोय) राज्यको स्थापना गरे। सिम्रौनगढ पूर्वी तराईको बारा जिल्ला हालको कलैया भन्दा दक्षिणमा पर्छ। नान्यदेव दक्षिण भारतमा चालुक्य शासकको राज्यको सेनापति थिए र चालुक्यहरूले उत्तर भारततर्फ विजय अभियान चलाउदा नान्यदेव नेपाल पसेका थिए। नान्यदेवपछि गङ्गादेव, नरसिंहदेव, रामसिंहदेव, शक्तिसिंहदेव, भूपालसिंहदेव, हरिसिंहदेव राजाहरूले सवा दुईसय वर्षसम्म राज्य गरे।

वि.सं. १३८१ मा दिल्लीका वादशाह गयाशुद्धिन तुगलकले डोयराज्यमा आक्रमण गरी डोय राज्य ध्वस्त पारेपछि सातौँ राजा हरिसिंहदेव राज्य छोडी भागे। हरिसिंहदेव भागेपछि तुगलकले कामेश्वर ठक्करलाई डोय राज्यको शासक नियुक्त गरे। डोय राज्यको आर्थिक स्थिती राम्रो थियो र यो शक्तिशाली राज्य थियो भन्ने कुरा उसले बेला बेलामा उपत्यकामा आक्रमण गरी कर असुली गरेर फर्किने गरेकोबाट पनि थाहा हुन्छ।
राजाहरू

* नान्यदेव
*गङ्गादेव
*नरसिंहदेव
*रामसिंहदेव
* शक्तिसिंहदेव
*भूपालसिंहदेव
*हरिसिंहदेव
ऐतिहासिक स्थल तथा दृष्टिकोण
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू
श्रेणी:तिरहुत राजाहरू
श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू
श्रेणी:बिहारको इतिहास
श्रेणी:नेपालका वंशहरू
श्रेणी:मध्यकालीन नेपाल
श्रेणी:भारतका वंशहरू