JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
तेली

तेली हिन्दू धर्ममा एक व्यापार गर्ने जाति हो । । उनीहरू उत्तर भारत, पाकिस्तान तथा नेपालको तराईको छेउ छाउमा बसोबास गर्दछन् । यिनिहरूको थर साह वा साहु हुन् ।
धर्म

यिनिहरु हिन्दु, ईसाई तथा मुस्लिम धर्म मान्ने गर्दछन् ।
उत्पत्तिको इतिहास

तेली शब्द तेलबाट आको छ। तेली नाम यस कारण पर्यो किनकी उनीहरू तेलको खाने तेलको धंधा गर्छन । प्राचीनकालमा यि जातिका ब्यक्तिहरूसित तेलको मील हुने गर्थ्यो जसलाई 'कोल्हु' भन्ने गरिन्थ्यो जुन गोरुहरू द्वारा तेलको बीउको पेलाई गरेर तेल निकाल्ने गरिन्थ्यो ।
सन्दर्भ

श्रेणी:जनजातिहरू
श्रेणी:जाति
रत्नदास प्रकाश

नेपाली आधुनिक सङ्गीतको पहिलो चरण का प्रसिद्द् गायक(वि.सं.१९७०-२०४९) माष्टर रत्नदास प्रकाश |

उन का प्रसिद्दि का केही प्रसङ् हरू अहिले किंबदन्ती का रूपमा रहेका छन| उनले गाएको 'झमझम पानी पर्‍यो असारको रात', 'प्रेम पियारी तिमी छौ', 'छिटोछिटो जाऊ बादल', 'जोवन बित्यो आँसुले', 'व्यर्थै नरोऊ हे दिल', 'म आउने छु', 'न आयो नीँद आँखामा', 'डाक्छ मलाई पुकार्दै' आदि धेरै गीत अझै लोकप्रिय छ|
* नेपाली संङ्गीतको यस वर्ष

श्रेणी:गायक
श्रेणी:सङ्गीत
श्रेणी:नेपाली गायकहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू
श्रेणी:सङ्गीतकारहरू
श्रेणी:नेपाली सङ्गीत
मेलवादेवी

मेलवादेवी गुरूङको (वि.सं.१९५९-२०१२) नेपाली आधुनिक सङ्गीतको अभिलेखमा देखा पर्ने अर्थात् गीत-गायनको डिस्क रेकर्ड भर्ने प्रथम गायिका हुन् [१]। बि.सं १९५९ सालमा ओखलढुङ्गाको रुम्जाटारमा जन्मिएकी मेलवादेवीले चन्द्रशमशेरका दरबारमा गीत गाउथिन । उनको सुरिलो स्वर देखि आहरिस गर्ने हरूले उनलाई झुक्काएर पानमा सिन्दु‍र हालेर ख्वाएकोले उन्को आवाज बाक्लो भएको भनाई छ [४]| दरवारीया दाउपेच देखि वाक्क भएर मेलवादेवी पछि काठमाडौँ छोडेर कलकत्तामा बस्ने गरेकी थिइन् [२]|उनका साङ्गीतिक कृतिहरू क्रमशः 'आउन बसौं पियारी मिर्मिरे झ्यालैमा', 'हाइ मेरो परदेशी पि्रतम छोडेर जानु भो', 'यो जिन्दगीको के भरोसा', 'भूकम्प त्रास', 'माया मारी निष्ठुरीले छानी छानी रस लिएर', 'कैया फूलबारी', 'थापा न थली', साथै 'न घरलाई घर कहिन्छ' (रचना :शुक्रराज शास्त्री) आदि हुन्[३] ।औपचारिक रूपमा १९८५को छेका उनले केही गीत रचेको देखिन्छ । तीमध्ये ‘थापाथली’ शीर्षकको गीतिकविता यौन, प्रेम र समर्पणमा आधारित छ । साथै ‘सवारी मेरो रेलैमा’ उनैको त्यस बेलाको जीवनमा आधारित गीत हो ।

२०१२ सालमा खाना पकाउँदापकाउँदै स्टोभ पड्केर भारतको कोलकातामा उनीे स्वर्गीय भइन् । यिनका केही शब्दरचना ‘नेपाली सङ्गीतका शिखर’ (२०५९)मा प्रकाशित छन् ।
* नारीचुली - आनुष्ठानिक सूची - नेपालमा जन्मेका नारीस्रष्टा
* नेपाली संङ्गीतको यस वर्ष
* नेपालको सङ्गीत क्षेत्र र सिर्जन अविरलको पुस्तक

श्रेणी:सङ्गीत
श्रेणी:गायक
श्रेणी:ओखलढुङ्गा जिल्लाका मानिसहरू
मोहडा

कुनै पनि बस्तुको मुख्य भाग

*घरको मोह्डा-मुख्य प्रवेश द्वार भएको भाग

*गीतको मुख बोली

नारायण गोपालले नातिकाजीको संगीतमा गाएको 'आजै र राती के देखेँ सपना, मैमरी गएको' गीतमा 'आजै र राती के देखेँ सपना, मैमरी गएको' मोहडा हो

त्यस्तई अन्तरा हो:

वरि र परि घाम र छाया, माझैमा पियार

संसारमा जन्म दिएर ईश्वर बैँसैमा नमार...।

श्रेणी:सङ्गीत
श्रेणी:गीत
मोहोडालाई हामीले नयाँ शैली अनुसार प्रस्तुत पनि गर्न सक्छौं यो मानौकी साहित्य विधा गजल, कविता, मुक्तक इत्यादि अनुसार हामीले गीत संगीत अनुसार मोहोडाको शैली बदल्न सक्छौ जस्तै गीतकार डा कृष्णहरि बराल ज्यू ले लेख्नु भएको गीत

मर्ने कसैलाई रहर हुँदैन, तर न मरेको प्रहर हुँदैन

भागेर जाउँ कुन ठाउँ जाउँ मान्छे न मर्ने सहर हुँदैन

श्रोत: अबिरल क्षेत्री
सिलोक

सिलोक अथवा श्लोक पद्यात्मक शैलीमा लेखिएको लयात्मक रचना हो । यसलाई लोकपद्य पनि भनिन्छ । सिलोकहरू प्राय विवाहका बेलामा र अन्य उत्सवमा अनुभवी बुढापाकाहरूले गाउने प्रचलन छ । सिलोक विभिन्न प्रकारको हुन्छ । विवाहमा यज्ञमण्डपमा दुलहीतर्फका घरगाउँलेहरू र दुलाहातर्फका जन्तीहरूबीच प्रश्नोत्तरका रूपमा भनिने प्रतिस्पर्धात्मक सिलोकलाई जन्ते सिलोक भन्ने चलन छ । यसका अलावा गोठाला, खेताला, मेलापात, जाग्रामका बेलामा सहज रूपमा समय बिताउन सिलोक भट्याइन्छ ।

जन्ती र घरगाउँले (दुलहीपक्ष) बीच गरिने कबितात्मक सवाल जवाफ

सिलोक

विवाहमा गाइने सिलोकका केही नमुना यस्ता छन्-

सवाल- कहाँबाट आयौ तिमी जन्ती कहाँ बस्यौ बास ?

जन्तीका मुखमा फुरौला अड्के कहाँबाट फेर्छौ सास ?

जवाफ- घरबाट आयौँ हामी जन्ती यहीँ बस्यौँ बास

जन्तीका मुखमा फुरौला अड्के नाकबाट फेर्छौं सास।

सवाल- कति बाट्यौ दाम्लानाम्ला कति बाट्यौ कुचा ?

कति आयौ बूढापाका कति आयौ फुचा ?

जवाफ- चाहिँदो बाट्यौँ दाम्लानाम्ला चाहिँदो बाट्यौँ कुचा चाहिँदो आयौँ बूढापाका चाहिँदो आयौँ फुचा।

सवाल- कसकी छोरी श्रीसीता रानी कसका छोरा राम ?

कसका छोरा वीर हनुमान कसका छोरा जूनघाम ?

जवाफ -जनककी छोरी श्रीसीता रानी दशरथका छोरा राम पवन -वायु) का छोरा वीर हनुमान कश्यपका छोरा जूनघाम।

सवाल- कहाँ पलायो कर्कलो निगुरो कहाँ पलायो तामा कसका हौ तिमी नातिपनातिको हुन् तिम्रा मामा ?

जवाफ- खोलाखाली पलायो कर्कलो निगुरो बाँसमा पलायो तामा जिजुबाजेका हौँ नातिपनाति आमाका दाजुभाइ हुन मामा।

सवाल- तुलसीको लिङ्गो नौठाउँ बाङ्गो नवौँ ठाउँ लायो चरीले गुँड

ईन ईन चरीका के के नाम लाउँछौ अर्थ कि छोड्छौ ठाम ?

जवाफ- तुलसीको लिङ्गो नौठाउँ बाङ्गो नवौँ ठाउँ लायो चरीले गुँड ईन ईन चरीका हीरामोती नाम लायौँ अर्थ छोड्दैनौ ठाम।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:लोकसंस्कृति
श्रेणी:लोकसाहित्य
आम्बुङ

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३६१३ रहेको थियो जसमध्ये १६८१ पुरुष र १९३२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७९० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल म्याङलुङ नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ नम्बर वडाहरू म्याङलुङ नगरपालिकाको वडा नम्बर ७ हो भने ५-९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ८ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
जिरिखिम्ती

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३२५७ रहेको थियो जसमध्ये १५०३ पुरुष र १७५४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७४४ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल म्याङलुङ नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १,२,३,४,६ नम्बर वडाहरू म्याङलुङ नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने ५,७,८,९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
मोराहाङ

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३५७७ रहेको थियो जसमध्ये १६२१ पुरुष र १९५६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७८४ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मेन्छयायेम गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३,७,८ नम्बर वडाहरू मेन्छयायेम गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने ४-६,९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
श्रीजुङ

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २३४० रहेको थियो जसमध्ये १०७७ पुरुष र १२६३ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५३५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मेन्छयायेम गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ७-९ नम्बर वडाहरू मेन्छयायेम गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने १-६ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
सोल्मा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४०५४ रहेको थियो जसमध्ये १८४४ पुरुष र २२१० महिला रहेका थिए भने यहाँ ९०० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल लालीगुराँस नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १,६-९ नम्बर वडाहरू लालीगुराँस नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो भने २-५ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
बाइचुङ भुटिया

बाइचुङ भूटिया (जन्म १५ डिसेम्बर १९७६) भारतको अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेलाडी हुन। उनको जन्म १५ डिसेम्बर, १९७६ मा भारतीय सिक्किम राज्यमा भएको हो। उनले १६ वर्षको उमेरमा सन्तोष ट्रफीमा आफ्नो कौशल देखाएका थिए। यो देखेर इस्ट बङ्गाल टोलीले उनलाई आफ्नो टोलीमा शामेल गर्यो। सन् १९९९ मा बाइचुङले बेलायतको ब्यूरी क्लबमा एफसी (FC)को तर्फबाट खेल्ने मौका प्राप्त गरे। बाइचुङको कुसल नेतृत्वमा भारतको फुटबल टोलीले धेरै प्रगति गरेको छ। उनी कप्तान भएकै बेलामा १९ वर्ष पछि भारतको टोलीले २०११ को एसिया फुटबल कपमा भाग लिने अवसर प्राप्त गरेको थियो। नेहरू कप फुटबलमा भारतको जीतको बेला पनि उनी भारतीय टिममा थिए।
सन्दर्भ सूची

श्रेणी:फुटबल
श्रेणी:भारतीय फुटबल खेलाडी
श्रेणी:नाम्ची जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:सिक्किमका मानिसहरू
रुद्र खरेल

रुद्र खरेल (२००१–२०६५)
प्राध्यापन र लेखनमा जीवन बिताएका रुद्र खरेल प्रबल व्यङ्ग्यचेत भएका प्रमुख निबन्धकार हुन्। तपाईँको नाम के हो ? (२०४८), तोरीलाहुरे चोकमा एक छिन (२०५२), बिर्सिस्यो कि ? (२०५७), आषाढस्य प्रथम दिवसे (२०५९), तेस्रो आँखा (२०६१) र शब्दको भ्वाङ (२०६४) छ व्यङ्ग्यनिबन्धसङ्ग्रहका माध्यमबाट उनी यथार्थ र प्रगतिवादी चेत भएका चोटिलो व्यङ्ग्यनिबन्धकारको रूपमा स्थापित भएका छन्

निबन्धकार खरेलका सबै निबन्ध हाम्रा सामाजिक–राजनीतिक परिदृश्यका विविध पाटा र मानवीय कमजोरीतर्फ केन्द्रित छन्। आफ्ना अनुभव र पर्यवेक्षणका माध्यमले उनले समसामयिक स्थितिप्रति तीव्र व्यङ्ग्य गर्दै समाज र राष्ट्रलाई एउटा उचित बाटोमा हिँड्नपर्ने निर्देश गरेको देखिन्छ। निबन्ध लेखनमा उनी आफ्ना पूर्वस्मृतिहरूको प्रयोग गर्दै समकालीन विद्रूप र विकृतिलाई चित्रण गर्छन्। समाजमा उभिएका भ्रमका पर्खालहरू भत्काउँदै उनी आफ्नै सांस्कृतिक चेतनाले युक्त आदर्श र सुसंस्कृत समाजको स्थापनामा निबन्धमार्फत जोड दिन्छन्।

"तपाईँको नाम के हो ?" निबन्धसङ्ग्रहमा भएका प्रारम्भकालीन निबन्धमा उनले समसामयिक यथार्थलाई अत्यन्त राम्ररी छर्लङ्ग्याउनुका अतिरिक्त विकृतिविरुद्ध कडा प्रहार गरेको पाइन्छ। त्यसपछि उनी क्रमशः अझ बढी सक्रियताका साथ सामाजिक बेथिति र अन्धविश्वास, राजनीतिक कुकर्म र चरित्रलगायतका विषयमा चर्को प्रहार गर्न संलग्न देखिन्छन्। तोरीलाहुरे चोकमा एक छिन र बिर्सिस्यो कि ?मा आईपुग्दा निबन्धकार खरेलको व्यङ्ग्यचेत अझ तीव्रतर हुँदै गएको पाइन्छ। उनी आफ्ना निबन्धमा एकातिर सामाजिक–राजनीतिक क्षेत्रमा विद्यमान बेथिति र विषमताहरूलाई चिरफार गर्छन् भने अर्कोतिर नारीप्रति कुदृष्टि राख्ने र विदेशी संस्कृतिप्रति बढी मोह राख्ने प्रवृत्तिविरुद्ध चर्को प्रहार गर्छन् तर उनको व्यङ्ग्य यत्तिमै सीमित छैन।

आषाढस्य प्रथम दिवसेको पहिलो निबन्ध जुनसुकै कुरा लेखिए पनि ...मा उनले अदालतमा प्रयोग हुने भाषालाई विषय बनाएर तीव्र व्यङ्ग्य गरेका छन्। यस सङ्ग्रहमा रहेका आषाढस्य प्रथम दिवसे तुलनात्मक रूपमा सबैभन्दा प्रभावोत्पादक निबन्ध हो। यसमा द्वन्द्व र हिंसाले गाउँघरको जीवन, संस्कृति र परम्परामा पारेको घाउको मर्मस्पर्शी चित्रण गर्दै राष्ट्रिय चेतना, मानवीय भावना र सामाजिक संवेदनालाई अत्यन्त राम्ररी प्रस्तुत गरिएको छ। मेघलाई सम्बोधन गरेर लेखिएको यस निबन्धमा मेचीदेखि महाकालीसम्मको हाम्रो ग्रामीण परिवेश र भूबनोटको चित्रात्मक अभिव्यक्ति पनि पाइन्छ। व्यङ्ग्यकार खरेलको पाँचौँ व्यङ्ग्यकृति तेस्रो आँखामा रहेका निबन्धहरूले पनि सामाजिक कुप्रवृत्तिप्रति प्रहार गर्नुका अतिरिक्त मानव अधिकारका नाममा हाम्रो देशमा हुनेगरेका गलत कार्यहरूप्रति तीखो व्यङ्ग्य गरेका छन्। उनका निबन्धहरूले व्यक्तिलाई नभई प्रवृत्तिलाई कटाक्ष गर्दै त्यसका विरुद्ध मोर्चा तयार पार्नुपर्ने आवश्यकतालाई जोड दिएको पाइन्छ। उनको शब्दको भ्वाङ निबन्धसङ्ग्रहका निबन्धहरू पनि विशेषतः सामाजिक एवं राजनीतिक विषयमा केन्द्रित छन्। सामान्य विषयबाट उठान गरिएका उनका कतिपय निबन्धहरू अन्त्य हुँदा गम्भीर विषयको चिन्तनमा रूपान्तरण भएका भेटिन्छन्।

प्रगतिवादी चेतनाबाट अनुप्राणित कुशल निबन्धकार रुद्र खरेल निबन्धहरूमा कविता र गीतका अंशहरूको प्रयोगबाट निबन्धलाई प्रभावपूर्ण र रोचक बनाउँछन् भने भाषाको प्रयोगबाट भन्दा विषयको प्रतिपादनबाट नै व्यङ्ग्य गर्न रुचाउँछन्।

*नेपाली हास्यव्यङ्ग्य
* नेपाली हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध र दिवङ्गत स्रष्टाहरू

श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
मालश्री (राग)

मालश्री भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो रागलाई साँझ पख गाइने गरिन्छ।यो राग कल्याण ठाटदेखि निस्कन्छ। मुख्य रूपमा देवी बन्दनामा यो रागको प्रयोग गर्ने गरिएको छ। नेपाली समाजमा यो राग दशैंको समयमा गाइन्छ।
परिचय

सङ्गीतकारहरूका अनुसार राग मालश्रीको उत्पत्ति कल्याण थाटबाट भएको हो। ऋषभ -'रे' र धैतत -'ध' यसका वर्जित स्वर हुन्। नेपालमा मालश्रीको आफ्नै बेग्लै अस्तित्व रहेको छ। नेपालका कविकेशरी चित्तधर हृदय अनुसार नेपालमा चलेका मालश्री काफी थाट अन्तर्गत पर्दछ। यो थाटबाट उत्पन्न 'मालश्री'मा रागको सातै स्वर लाग्छ।

दसैँको मालश्री धुन विभिन्न क्षेत्रमा विभिन्न किसिमले बजाउने गरेको पाइन्छ। राजधानी नजिकको छिमेकी जिल्ला धादिङको देवी मन्दिरमा बज्ने मालश्रीको आफ्नै किसिमको मौलिकता रहेको छ। यहाँ दसैँमा बज्ने मालश्री अन्यत्र बज्ने मालश्रीभन्दा फरक रहेको छ। यहाँको मालश्रीमा मुख्य तालबाजा ढोलकी बजाइँदैन। त्यसको सट्टा 'नगरा' दुन्दुभि बजाउने गरिएको छ। सुवि शाहद्वारा सङ्कलित धादिङको पञ्चैबाजाको धुन रेडियो नेपालबाट विजयदशमीभर बजाइन्थ्यो।
विशेषता

*थाट-कल्याण
*गायन समय-साँझ पख
*जाति-ओडव-सम्पूर्ण (आरोहमा रे,ध स्वर वर्जित )
*आरोह- सा रे, ग प, ग प, नि सां
*अवरोह-सां नि प ग प ग सां
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
बहार (राग)

बहार भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो रागलाई बसन्त ऋतुको जुनसुकै समय र सो बाहेक मध्य रातमा गाइने गरिन्छ।यो राग काफी ठाटदेखि निस्कन्छ।
परिचय

यो एक चञ्चल प्रकृतिको राग हो। प्राचीन ग्रन्थमा यो रागको उल्लेख भेटिदैन, तसर्थ यो राग बहारको रचना मध्य कालमा भएको मानिन्छ। सङ्गीत मर्मज्ञहरू यो राग बागेश्वरी, अडाना र मियाँ मल्हारको मिश्रणबाट रचना भएको विश्वास गर्दछन्। यो रागको चलन (अलङ्कार) सप्तकको उत्तर अङ्ग तथा तार सप्तकमा हुने कारण उत्तरासङ्ग प्रधान राग अन्तर्गत राखिएको छ। यो रागको गायन समय मध्य रात्रि हो यद्यपि बसन्त ॠतुमा यसलाई कुनै समयमा गाउने परम्परा छ।
विशेषता

* थाट- काफी
* जाति- षाडव-षाडव
* स्वर- गन्धार कोमल, दुवई निषादको प्रयोग, आरोहमा रे, अवरोहमा ध स्वर निषेध
* वादी स्वर- म
* संवादी स्वर- सा
* गायन-वादन समय - मध्य रात्रि
* न्यासको स्वर- सा,म और प
* सम्प्रकृति राग-मियाँ मल्हार
* आरोह- 'न सा म, प ग म न ध न सा'
* अवरोह- सा' न प, म प ग म रे सा
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
बलिउड

हिन्दी सिनेमा, प्राय: बलिउड र पहिले 'बम्बई सिनेमा'को रूपमा पनि परिचित, मुम्बई (पहिले बम्बई) मा आधारित भारतीय हिन्दी भाषाको चलचित्र उद्योग हो। यो शब्द "बम्बई" र "हलिउड"को सम्मिश्रण हो। यो उद्योग दक्षिण भारतीय सिनेमा र अन्य भारतीय चलचित्र उद्योगसँग सम्बन्धित छ, जसले भारतीय सिनेमा बनाउँदछ, जुन कथानक चलचित्रहरूको संख्याले संसारको सबैभन्दा ठूलो हो।

सन् २०१७ मा, भारतीय सिनेमाले १,९८६ कथानक चलचित्रहरू उत्पादन गरेको थियो, जसमा बलिउड यसको सबैभन्दा ठूलो चलचित्र निर्माता थियो, जसले सोही वर्ष ३६४ हिन्दी चलचित्रहरू उत्पादन गरेको थियो। बलिउडले भारतीय नेट बक्स अफिस राजस्वको ४३ प्रतिशत प्रतिनिधित्व गर्दछ; जबकि तमिल र तेलुगु सिनेमाले ३६ प्रतिशत प्रतिनिधित्व गर्दछ भने बाँकी क्षेत्रीय सिनेमाले सन् २०१४ मा २१ प्रतिशत गठन गरेको थियो। बलिउड विश्वको चलचित्र निर्माणको सबैभन्दा ठूलो केन्द्र हो। सन् २००१ को टिकट बिक्रीमा, हलिउडको २.६ बिलियन टिकटहरू बेचिएको तुलनामा भारतीय सिनेमा (बलिउड सहित) ले विश्वव्यापी रूपमा ३.६ बिलियन टिकटहरू बिक्री गरेको बताइएको छ। बलिउड चलचित्रहरूमा स्थानीय हिन्दुस्तानीको प्रयोग गरिन्छ, जुन आफूलाई हिन्दी वा उर्दू बोल्ने भनेर चिनाउने व्यक्तिहरूले पारस्परिक रूपमा बुझ्न सक्दछन्, र आधुनिक बलिउड चलचित्रहरूमा हिङ्लिसका तत्वहरू बढ्दो रूपमा समावेश गरिन्छ।
व्युत्पत्ति

"बलिउड" बम्बई (मुम्बईको पुरानो नाम) र अमेरिकी चलचित्र उद्योगको केन्द्र हलिउड, क्यालिफोर्नियाबाट व्युत्पन्न गरिएको सम्मिश्रण हो। हलिउड विपरीत, बलिउड एक भौतिक स्थान हैन; यसको नाम केही चलचित्र पत्रकारहरू र आलोचकहरूद्वारा आलोचना गरिएको छ, जसले विश्वास गर्छन् कि उद्योग हलिउडको एक गरीब चचेरा भाई हो।

अक्सफोर्डडिक्सनेरी डट कमका अनुसार, "बलिउड" शब्द सन् १९७० को दशकमा सुरु भएको हो, जब भारतीय सिनेमाले चलचित्र निर्माणमा हलिउडलाई पछाडि पारेको थियो। शब्द बनाएकोमा अखबारहरूले धेरै पत्रकारहरूलाई श्रेय दिएका छन्। 'द हिन्दु'को सन् २००४ को लेख अनुसार, पत्रकार बेभिंडा कोल्कोले यो शब्द बनाएका थिए; अर्को वर्ष एक 'टेलिग्राफ' लेखले अमित खन्ना यसको निर्माता थिए भनेर रिपोर्ट गरेको थियो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:बलिउड
श्रेणी:भारतीय सिनेमा
श्रेणी:मुम्बईको अर्थव्यवस्था
श्रेणी:हिन्दी
श्रेणी:हिन्दुस्तानी भाषा
श्रेणी:भारतीय संस्कृति
अमिक शेरचन

अमिक शेरचन नेपालको गण्डकी प्रदेशका प्रदेश प्रमुख हुन् । उनलाई यस पदमा नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषदको सिफारिसमा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले २०७६ कात्तिक १८ गते नियुक्त गरेकी हुन् ।


गिरिजाप्रसाद कोइराला नेतृत्वको सरकारमा उपप्रधानमन्त्री बनेका उनी २०६४ सालमा एकीकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी)का तर्फबाट संविधान सभा सदस्य पनि भएका थिए ।
उनी देश र जनताका लागि आफनो प्राणको पनि बाजी लगाएर राष्ट्र निर्माणको खातिर सङ्घर्षरत व्यक्ति थिए।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
श्रेणी:नेपालका प्रदेश प्रमुखहरू
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका प्रदेश प्रमुखहरू
श्रेणी:म्याग्दी जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९४९ मा जन्म
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपालको पहिलो संविधान सभाका सदस्यहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०४८–२०५१
श्रेणी:चितवन जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका प्रदेश प्रमुखहरू
अश्विनी नक्षत्र

{| class="wikitable" align="center" cellspacing="2" cellpadding=""
|- bgcolor=#cccccc
! नाम !!सम्बन्धित तारा!!विवरण!! चित्र
|-
||अश्विनी"भगवानहरुका चिकित्सक"
||β र γ एरिटिस
||
*स्वामी: केतु (दक्षिण लुनर नोड)
*प्रतीक : घोडाको टाउको
*देवी : अश्विन,घोडाको जस्तै दुइटा सिंहजस्तो टाउको भएकी देवी जो भगवानहरुका चिकित्सक हुन् ।
*भारतीय राशी: ०° - १३°२०' मेष
*पश्चिमी राशी २३°४६ मेष - ७°०६' वृष
||
|-

हिन्दु ज्योतिषका हिसाबले अश्विनी पहिलो नक्षत्र हो जो ०°-०'-०" देखि १३°-२०' सम्म विस्तार भएको हुन्छ जसमा बिटा र गामा ताराहरु समावेश भएको हुन्छ । यस नक्षत्रको नाम अश्विनी, छैटौं शताब्दीतिर वारहमिहिराद्वारा प्रयोग भएको पाइन्छ ।नक्षत्रको पुरानो नाम अथर्ववेदमा रहेको पाइन्छ । यो ३-३ ताराहरुको समूह हो, जो तारामण्डलमा जनवरीको प्रारम्भमा सूर्यास्तपछी टाउकोमा देखिने गर्दछ। वैदिक कालमा दुईटा अश्विनी कुमार थिए जसको नाममा नै यी तारा समूहको नामकरण गरिएको थियो। 'अश्विनी' को अर्थ 'अश्व जस्तो' हुने गर्दछ। धरतीमा यसमाथि ताराहरुको असर हुने गर्दछ। अमलाको वृक्षलाई यसको प्रतीक मानिन्छ। १२ वटा राशीहरुलाई १०८ चरणमा विभक्त गरिएको हुन्छ, यही 'नवांश' कहलिने गर्दछ तथा १०८ लाई संख्याको शुभत्वको आधार पनि यही 'नक्षत्र-चरण' विभाजन मानिन्छ।

अश्विनी, केतुको अवरोही चन्द्र नक्षत्रबाट शासित भएको हुन्छ। चुनावी ज्योतिषमा, अश्विनीलाई एउटा सानो नक्षत्रका रूपमा वर्गीकृत गरिएको हुन्छ, जसको अर्थ यो हो कि यो सटीक वा नाजुक प्रकृतिको कार्यहरुलाई शुरू गर्नका लागि लाभप्रद हुन्छ, जबकि चन्द्रमा अश्विनीमा रहेको हुन्छ।अश्विनीको शासन अश्विनहरुद्वारा गरिएको हुन्छ, स्वर्गीय जुम्ल्याहा जो चिकित्सकका रूपमा देवताहरुको सेवा गर्ने गर्थे। निजी स्तरमा, अश्विनीलाई अश्विनी कुमारहरुका पत्नी मानिन्छ। अश्विनीको प्रतिनिधित्व वा घोडाको टाउकोबाट हुने गर्छ, वा मह र मौरीको घारबाट।

पारम्परिक हिन्दू दिइएको नाम यो कुराबाट निर्धारण हुने गर्दछ कि जन्मको समय कुनै नक्षत्रको लगन (चौथ) कुन राशि / लगनमा थियो। अश्विनीका मामिलामा, दिइएको नाम निम्नलिखित सिलेबल्सका साथ शुरू हुने गर्दछ: चू, चे, चो, ला ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

*नक्षत्रहरुको सूची


श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:खगोल विज्ञान
श्रेणी:नक्षत्र
अश्लेशा नक्षत्र

अश्लेशा, तमिल भाषा र मलयालम भाषामा अयिलयमले चिनिने, हिन्दु ज्योतिषका अनुसार २७ वटा नक्षत्रहरुमध्ये नवौं नक्षत्र हो ।अश्लेशालाई क्लिनजीङ् स्टार वा नागा पनि भनिने गरिन्छ । यसलाई हाईड्राका रुपमा चिनिन्छ । यो १६:४० देखि ३०:०० कर्क सम्म विस्तार भएको हुन्छ ।अश्लेशाको शाब्दिक अर्थ आलिङ्गन हो । सूर्यको नजिक भएकोले यस नक्षत्रलाई प्रातः कालमा हेर्न सकिन्छ।

ग्रहका देवता मर्करी वा बुध हुन् । यसको पीठासीन देवी नागहरु हुन् ।नक्षत्रको प्रतीक चिन्ह कुण्डलित सर्प हुन् यो त्रिक्षणा वा तीखो नक्षत्र हो । यसको जनावरीय प्रतीक चिन्ह भाले बिरालो हो । हिन्दु देवता, भगवान श्रीरामका भाईहरु लक्ष्मण र शत्रुघ्न यस नक्षत्रको अन्तर्गत जन्मेका हुन् । र भनिन्छ कि जो मानिस यस नक्षत्रमा जन्मनछन् तिनीहरुको जीवनमा बुध वा चन्द्रको प्रभाव हुने गर्दछ। तिनीहरु भाग्यशाली हुने गर्दछन्। यिनीहरुको वाणी यस्तो हुन्छ कि यिनीहरुबाट अरु-अरु मानिसहरु छिट्टै मन्त्र-मुग्ध हुने गर्दछन्।

भनिने गरिन्छ कि यस नक्षत्रको प्रतीक चिन्ह- नागा वा कुण्डलित सर्प जस्तै, यस नक्षत्रमा जन्मेका मानिसहरुमा भ्रमको र अन्तर्निहित असुरक्षाका भावना रहेको हुन्छ र तपाई जतिसुकै नजिक भएपनि यिनीहरु आफ्नो सुरक्षाका लागि निश्चित छ कि तपाईमाथि हमला गर्छ नै गर्छ । अर्को तर्फ, अश्लेशा मूल भएका बारेमा यो पनि भनिने गरिन्छ कि यिनीहरुमा एउटा असल नेतृत्व क्षमता जसले एउटा विशाल सेनाहरुको नेतृत्व गर्ने सक्दछन् र यिनीहरुको व्यवहार प्राकृतिक रुपले राजनयिक र सौहार्दपूर्ण पनि हुने गर्दछन् ।

महात्मा गान्धी र त्रावणकोरका अयिलम थिरुनलले यस नक्षत्रमा चन्द्रमा थिए, जबकि जवाहर लाल नेहरूले आफ्नो आरोह-अवरोहमा यस नक्षत्रको समयमा उदय भएका थिए ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

* नक्षत्रहरुको सूची


श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:खगोल विज्ञान
श्रेणी:नक्षत्र
पूर्णिमा

चन्द्र पात्रो (Lunar Calendar) अनुसार चन्द्रमासको शुक्लपक्षको पन्ध्रौँ दिन। यस दिनलाई हिन्दू धर्ममा पवित्र दिन मानिन्छ|
पूर्णिमा का पर्व हरू

*वैशाख पूर्णिमा :चण्डी पूर्णिमा/ बुद्ध जयन्ती (बुद्ध पूर्णिमा)
*ज्येष्ठ पूर्णिमा :वट सावित्री
*आषाढ पूर्णिमा :गुरू पूर्णिमा /व्यास जयन्ती/कबीर जयंती
*श्रावण पूर्णिमा :रक्षाबंधन
*भाद्रपद पूर्णिमा :उमामहेश्वर व्रत /वामन जयन्ती
*अश्विन पूर्णिमा :कोजाग्रत पूर्णिमा/शरद पूर्णिमा
*कार्तिक पूर्णिमा :त्रिपुरी पूर्णिमा/महाकार्तिकि/हरि बोधिनिको अन्तिम दिन/सत्यनारायण पुजन तिथि/ पुष्कर मेला /गुरूनानक जयंती
*मार्गशीर्ष पूर्णिमा:धान्य पूर्णिमा/श्री दत्तात्रेय जयंती
*पौष पूर्णिमा :शाकंभरी जयंती। जैन धर्म का अनुयायी पुष्यभिषेक यात्रा प्रारम्भ गर्छन। बनारसमा दशाश्वमेध तथा प्रयागमा त्रिवेणी संगममा गरिने स्नानलाई महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
*माघ पूर्णिमा :सन्त रविदास जयंती/ श्री ललित / श्री भैरव जयंती /माघी पूर्णिमाको दिन संगममा गरिने स्नानलाई महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
*फाल्गुन पूर्णिमा :होली पूर्णिमा
*चैत्र पूर्णिमा :हनुमान जयन्ती
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:खगोल विज्ञान
श्रेणी:तिथि
अलंकार

*आभुषण, गहना

*राग गायन /बजानमा प्रयोग हुने स्वरको विभिन्न संयोजन

शास्त्रीय गायन तथा वादन क्षेत्र मा विद्यार्थी हरूलाई सर्वप्रथम अलंकारको अभ्यास गराईन्छ। संगीत रत्नाकर का अनुसार-" विशिष्ट-वर्ण-सन्दर्भमलंकार प्रचक्षते" अर्थात, नियमित वर्ण समूहलाई अलंकार भनिन्छ । सरल शब्दमा भन्नु पर्दा, स्वरहरूको नियमानुसार 'चलन'लाई अलंकार भनिन्छ। अलंकारलाई कतै कतै " पलटा" पनि भनिन्छ । वाद्य बादन का विद्यार्थी हरूलाई अलंकार अभ्यासले वाद्य बादनमा पकड (विभिन्न प्रकारले औठा चलाउने योग्यता) विकास गर्छ भने गायन क्षेत्र कालाई नियमित अभ्यासले कण्ठ मार्जनमा विशेष सहायता पुर्याउछ।

अलंकारमा धे‍रै 'कडि' हुन्छ जुन एक आपसमा जोडिएका हुन्छन् । अलंकारको ‍रचना मा- प्रत्येक अलंकारमा मध्य सप्तकको { सा} देखि तार सप्तकको {सां } सम्म आरोही वर्ण हुन्छ- "सारेग,रेगम,गमप,मपध,पधनी,धनीसां" |अनि तार सप्तकको {सां} देखि मध्य सप्तकको { सा} सम्म अवरोह वर्ण हुन्छ- "सांनिध,निधप,धपम,पमग,मगरे,गरेसा" ।

चार स्वरको अलंकारमा आरोही व अवरोही वर्ण निम्नानुसार हुन्छ|

आरोह -सारेगम,रेगमप,गमपध,मपधनि,पधनिसां ।
अवरोह -सांनिधप,निधपम,धपमग,पमगरे,मगरेसा ।

श्रेणी:सङ्गीत
ललित (राग)

ललित भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो राग निर्मल र भक्तिको रूपमा वर्णित भएकोले यसलाई एका बिहानै गाइने गरिन्छ।राग ललित सन्धिप्रकाश राग अन्तर्गत पर्छ। यो एक गम्भीर प्रकृतिको उत्तराङ प्रधान राग हो। यसलाई गाइने वा बजाइने समयमा यसको विस्तार मन्द्र र मध्य सप्तकहरूमा बढी हुने गर्छ। राग ललित शुद्ध धैवत र कोमल धैवत गरि दुई मत अनुसार गाइने गरिन्छ तर शु्द्ध धैवतको प्रयोग बढी गर्ने गरिएको छ।
रागको सङ्क्षिप्त परिचय

ठाट- पूर्वी
स्वर- रिषभ कोमल, शुद्ध अनि तीव्र दुवै माध्यमको प्रयोग तर बाँकी सबै स्वर शुद्ध प्रयोग हुन्छ।
वर्जित स्वर - पंचम
जाति- षाडव-षाडव (६ आरोह,६ अवरोह)
वादी स्वर- मध्यम
संवादी स्वर- षडज
न्यासको स्वर- स,ग,म
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
तान सोन नात विमानस्थल

240px|right|thumb|Tan Son Nhat Airport
तान सोन नात विमानस्थल is the largest airport of Vietnam, in Ho Chi Minh City, Vietnam. The runways are ३०४८m, ३८०० m. The airport can serve २३,५००,००० passengers per year. नेपालको राजधानी काठमाडौँबाट १५० कि. मि. टाढा चितवन उपत्यकाको भरतपुर सहरमा रहेको छ। यो विमानस्थल सन १९६१ देखि शुरू भएको हो । हाल मध्य नेपालको प्रमुख यो विमानस्थल बेला बेलामा अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल बनाउने भनेर चर्चा भइरहने विमानस्थल हो। नेपालको केन्द्र भागमा रहेको राजधानी काठमाण्डौबाट पनि नजिक रहेको र भौगोलिक रूपमा पनि अत्यान्त सुरक्षीत चितवन उपत्यका भित्र रहेकाले पनि यो विमानस्थललाई अन्तराष्ट्रीय विमानस्थल बनाउने चर्चा चल्ने गर्दछ । हाल भरतपुर सहरको केन्द्र भागमा रहेको भरतपुर विमानस्थल तथा चितवनको अर्को मेघौली विमानस्थलको जमिन बेची पूर्व पश्चिम रनवे बनाएर Ho Chi Minh City पारी वा वारीको क्षेत्रमा बनाउन सकिने सोचले चर्चा पाई रहेको छ । पूर्व पश्चिम रनवे बनाउदा Vung Tau का जनवारलाई ध्वनी प्रदुषण पनि नहुने राय विज्ञहरूले दिइ सकेका छन । हाल यो विमानस्थलबाट दैनिक एघार वटासम्म उडान हुने गरेको छ । हाल भरतपुर विमानस्थलमा नेपालकै पहिलो निजी पाइलट तालिम स्कूल संचालित छ ।


श्रेणी:विमानस्थलहरू
श्रेणी:भियतनाम