JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ

ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ (; ; ; ) ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਸਤੋਨੀਆ ਤੱਕ ਪਸਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੇਵਾ ਦਰਿਆ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖਾੜੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੈਲਸਿੰਕੀ ਅਤੇ ਤਾਲਿਨ ਵੀ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਖਾੜੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਰੂਸ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਇਸ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੇ ਕੋਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੋਰਸਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ ਰੂਸ ਲਈ ਰਣਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੀ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ

ਖਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹਾਂਕੋ ਪੈਨਿਨਸੁਲਾ ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਤੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਮੋਛਨੀ ਦੀਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੇਵਾ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੱਕ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਾੜੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੱਕ ਘੱਟ ਡੂੰਘੀ ਹੁੰਦੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖਾ ਬਦਲਾਅ ਨਾਰਵਾ-ਜੋਏਸੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਨਾਰਵਾ ਕੰਧ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਸਤਨ ਡੂੰਘਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾਈ ਹੈ। ਨੇਵਾ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਨਾਲਾ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੇਵਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਖਾੜੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤਹਿ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖਾਰਾਪਣ 0.2 and 5.8 ‰ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ 0.3–8.5 ‰ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਦਾ ਔਸਤਨ ਤਾਪਮਾਨ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ 0 °C ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਤਹਿ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖਾੜੀ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਦੇਰ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਅਪਰੈਲ ਤੱਕ ਜੰਮ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਜੰਮਣਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹੜ੍ਹ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੀਮਾ

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ ਸਰਵੇਖਣ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਇਸਤੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਪੀਥਾਮੀ (59°13'N) ਤੋਂ ਉਸਮੁਸਾਰ ਦੇ ਦੀਪ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹਾਂਕੋ ਪੈਨਿਨਸੁਲਾ (22°54'E) ਤੱਕ ਪਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ

ਤੇ ਉਸਤ-ਲੁਗਾ ਮਲਟੀਮੋਡਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਿਸੇਪਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ]]

ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਨੇਵਾ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਨੇਵਾ ਨਦੀ ਦੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਿਤੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੇ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਆਇਨ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਫਿਨੌਲ ਆਦਿ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ 1979 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 1997 ਤੱਕ 74% ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਕੇ 2005 ਵਿੱਚ 85% ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ 91.7% ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ 2011 ਤੱਕ ਇਹ 100% ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। 2008 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਟ ਤੈਰਾਕੀ ਕਰਨ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1 (ਭਾਰਤ)

ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1 (ਭਾਰਤ) or NH 1 ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਅਟਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 456 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੜਕ ਗ੍ਰੈਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਮਾਰਗ ਦਾ ਹਿਸਾ ਹੈ ਜੋ ਲਹੋਰ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਸੀ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਕਰ ਦਿਤੇ ਹਨ।
#NH 1 ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ
#NH 2 ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ।
ਸੜਕ ਵਾਰੇ

NH 1 ਸੜਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜਲੰਧਰ, ਫਗਵਾੜਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਰਾਜਪੁਰਾ, ਅੰਬਾਲਾ, ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ, ਸੋਨੀਪਤ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 456 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਜਲੰਧਰ ਤੱਕ ਇਹ ਸੜਕ 4-ਲਾਈਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ 6-ਲਾਈਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ 8-ਲਾਈਨ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰਿੰਗ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ NH 1

NH 1 ਜੋ ਬਾਹਗਾ ਬਾਰਡਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੁਰੀ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਪਵਿਤਰ ਨਗਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਪੂਰਥਲਾ, ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ 277 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੁਰੀ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਗੁਆਢੀ ਰਾਜ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ NH 1

NH 1 ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਹੋ ਕਿ ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ, ਕਰਨਾਲ, ਪਾਨੀਪਤ ਅਤੇ ਸੋਨੀਪਤ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ 184 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸੋਨੀਪਤ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਸੜਕ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਅਤੇ ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ ਇਸ ਸੜਕ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਕੰਨੀ ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਦੀ NH 1

NH 1 ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਖੀਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰਿਆਣੇ ਵਿਚੋ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕਿ ਸਿੰਧੂ ਬਾਰਡਰ ਰਾਹੀ ਉੱਤਰੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਰਾਹੀ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੀ ਉਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗੇਟ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਸੜਕ ਰਿੰਗ ਰੋਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕਿ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 2(ਭਾਰਤ) ਜਾਂ NH 2 ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
NH 1 ਦੀ ਸਹਾਇਕ

NH 1 ਸੜਕ 4 ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੜਕਾਂ 1A, 1B, 1C ਅਤੇ 1D ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। 1A ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਿਨੋਂ ਹੀ ਸੜਕਾਂ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀਆ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ।
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1A (ਭਾਰਤ): ਜਲੰਧਰ-ਮਾਧੋਪੁਰ-ਜੰਮੂ - ਬੈਨੀਹਲ - ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ -ਬਾਰਾਮੁਲਾ ਅਤੇ ਉੜੀ
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1B (ਭਾਰਤ): ਬਾਟੋਟੇ - ਡੋਡਾ - ਕਿਸਤਵਾੜ - ਸਿੰਥਨ ਪਾਸ ਅਤੇ ਖੰਨਾਬਲ
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1C (ਭਾਰਤ): ਡੋਮੇਲ -ਕਟੜਾ -ਜੰਮੂ
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1D (ਭਾਰਤ): ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ -ਕਾਰਗਿਲ- ਲੇਹ -ਲੇਹ ਮਨਾਲੀ ਹਾਈਵੇ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ
ਫਾਉਸਟ (ਗੇਟੇ)

right|thumb|200px|Шлик, Фридрих Густав|Ф. Г. Шлик|ਐਫ਼ ਜੀ ਸਲਿੱਕ. ਸੈਰ ਕਰ ਰਹੇ ਫਾਉਸਟ ਅਤੇ ਵੈਗਨਰ
ਫਾਉਸਟ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਗੇਟੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਦੁਖਾਂਤ ਡਰਾਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਜਰਮਨ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੇਟੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਮੰਚਿਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਗੇਟੇ ਨੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਕ ਦਾ ਆਰੰਭਿਕ ਸੰਸਕਰਣ ਸੰਨ 1806 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 1808 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਇਸਦਾ ਸੋਧਿਆ ਅਡੀਸ਼ਨ 1828–29 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦਾ ਗੇਟੇ ਨੇ ਖੁਦ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1790 ਵਿੱਚ "ਫਾਉਸਟ ਅ ਫ੍ਰੈਗਮੈਂਟ" (Faust, a Fragment) ਨਾਮ ਹੇਠ ਇਸਦੇ ਅੰਸ਼ ਛਪੇ ਸਨ।
"ਉਰਫਾਉਸਟ" (Urfaust) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਰੂਪ 1772 ਅਤੇ 1775 ਦਰਮਿਆਨ ਤਿਆਰ ਹੋਏ; ਐਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਹੁਣ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। "ਉਰਫਾਉਸਟ" ਦੇ 22 ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੋ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 1,441 ਸਤਰਾਂ ਤੁਕਬੰਦੀ-ਯੁਕਤ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖਰੜਾ ਤਾਂ ਗੁੰਮ ਗਿਆ, ਪਰ 1886 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ।

ਗੇਟੇ ਨੇ ਫਾਉਸਟ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ 1831 ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਫ਼ੋਕਸ ਫਾਉਸਟ ਦੀ ਸ਼ੈਤਾਨ ਕੋਲ ਗਿਰਵੀ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰਹੱਸਮਈ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਕ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਗੇਟੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰੁਝੇਵਾਂ ਸੀ। ਇਹ 1832 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।
ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ

ਫਾਉਸਟ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ:

* ਹੈਨਰਿਖ ਫਾਉਸਟ , ਵਿਦਵਾਨ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋਹਾਨ ਜਾਰਜ ਫਾਉਸਟ ਦੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਤੇ, ਜਾਂ ਪੈਰਸ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਦੰਦਕਥਾ, ਸੇਨੋਡੋਕਸਸ ਦੇ ਜੈਕਬ ਬਾਈਡਰਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ
* ਮਫਿਸਟੋਫੇਲਜ, ਸ਼ੈਤਾਨ
* ਗ੍ਰੇਚਨ, ਫਾਉਸਟ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ (ਮਾਰਗਰੇਟ ਦਾ ਸਰਲ ਰੂਪ; ਗੇਟੇ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਵਰਤੇ ਹਨ)
* ਮਾਰਥਾ, ਗ੍ਰੇਚਨ ਦੀ ਗੁਆਂਢਣ
* ਵਾਲੇਨਤਿਨ, ਗ੍ਰੇਚਨ ਦਾ ਭਰਾ
* ਵੈਗਨਰ, ਫਾਉਸਟ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰ
ਹਵਾਲੇ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1A (ਭਾਰਤ)

ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 1A (ਭਾਰਤ) ਜਾਂ (NH 1A), ਜੋ ਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੋਈ 663 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਸਫਰ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਜਲੰਧਰ, ਮਾਧੋਪੁਰ, ਜੰਮੂ, ਬਾਨੀਹਾਲ, ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ, ਬਾਰਾਮੁਲਾ]], ਉੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਦਾ ਉੜੀ ਸੈਕਟਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਸੜਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1 (ਭਾਰਤ), ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 1D (ਭਾਰਤ), ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 15 (ਭਾਰਤ) ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 20 (ਭਾਰਤ) ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਜਵਾਹਰ ਸੁਰੰਗ ਰਾਹੀ ਇਹ ਸੜਕ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੜਕ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਦੀ ਦੂਰੀ 82 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੈ। 554 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੁਰੀ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਦੇਖੋ

*ਮੁਗਲ ਰੋਡ
*ਲੇਹ-ਮਨਾਲੀ ਹਾਈਵੇ
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1 (ਭਾਰਤ)
*ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 1D (ਭਾਰਤ)
*ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 15 (ਭਾਰਤ) ਅਤੇ
*ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 20 (ਭਾਰਤ)
*http://en.wikipedia.org/wiki/National_Highway_1A_%28India%29
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ
ਵੋਲਫ਼ਗਾਂਗ ਆਮਾਡੇਅਸ ਮੋਜ਼ਾਰਟ

ਵੋਲਫਗਾਂਗ ਆਮਾਡੇਅਸ ਮੋਜਾਰਟ (ਜਰਮਨ: Wolfgang Amadeus Mozart) (27 ਜਨਵਰੀ 1756 - 5 ਦਸੰਬਰ 1791) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਰਮਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਪਗ 600 ਸੰਗੀਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
﻿ਮੋਜ਼ਾਰਟ ਨੇ ਸਾਲਜ਼ਬਰਗ, ਆਸਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਇਹ ਗ਼ੈਰ ਮਾਮੂਲੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਵਾਇਲਨ ਉੱਪਰ ਅਹਿਲੀਅਤ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਿਜ਼ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਧੁਨ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰਕਰਦਗੀ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਲਜ਼ਬਰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਲੇਕਿਨ ਬਾਦ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਮੌਕੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਮਗਰ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ। 1781 ਵਿੱਚ ਵਿਆਨਾ ਦੌਰੇ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਜ਼ਬਰਗ ਵਿਚਲੇ ਦਰਬਾਰੀ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਕਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਵਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੋਹਰਤ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਲੇਕਿਨ ਮਾਲੀ ਪੱਖੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੇ। ਵਿਆਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਰੀਂ ਧੁਨਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੀਆਈ ਕੰਪੋਜ਼ਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਪੇਰਾ ਕੰਪੋਜ਼ਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਕੰਪੋਜ਼ਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1756
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1791
ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ

ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1969 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨਕ ਐਕਟ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ, ਅਰਧ ਸਰਕਾਰੀ, ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣਾ, ਪਾਠਕਮ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਅਤੇ ਬਾਰਵੀਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਰਡ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ, ਵਜੀਫਾ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾ ਦੀ ਛਪਾਈ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਐਸ. ਏ. ਐਸ. ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬੋਰਡ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਹਰੇਕ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹਾਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੀਸ, ਦਾਖਲਾ ਫਾਰਮ ਜਮਾਂ ਕਰਵਾਉਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬਰਾਂਚਾਂ

#ਓਪਨ ਸਕੂਲ
#ਐਫੀਲੇਸ਼ਨ ਬਰਾਂਚ
#ਅਕਾਉਟ ਬਰਾਂਚ
#ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਬਰਾਂਚ
#ਕੰਪਿਉਟਰ ਸੈੱਲ
#ਛਪਾਈ ਬਰਾਂਚ
#ਪੀ ਆਰ ਓ
#ਅਦਾਰਸ ਸਕੂਲ
#ਸਕੂਲ ਅਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਬਰਾਂਚ
#ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬਰਾਂਚ
ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ

#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਐਸ. ਏ. ਐਸ. ਨਗਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਬਰਨਾਲਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਬਠਿੰਡਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਫਰੀਦਕੋਟ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਜਲੰਧਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਕਪੂਰਥਲਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਲੁਧਿਆਣਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਮਾਨਸਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਮੋਗਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਮੁਕਤਸਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਪਠਾਨਕੋਟ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਪਟਿਆਲਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਰੂਪਨਗਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਸੰਗਰੂਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਤਰਨਤਾਰਨ
ਹਵਾਲੇ

http://www.pseb.ac.in/


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ
ਏਸ਼ੀਆਈ ਕੋਇਲ

ਏਸ਼ੀਆਈ ਕੋਇਲ (ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਮ: Eudynamys scolopaceus) ਕੁੱਕੂ, ਕੁਕੂਲੀਫੋਰਮਜ (Cuculiformes) ਕੁਲ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਨਰ ਕੋਇਲ ਨੀਲੱਤਣ ਦੀ ਭਾ ਵਾਲੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਦਾ ਤਿੱਤਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੱਬੇਦਾਰ ਚਿਤਕਬਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਰ ਕੋਇਲ ਹੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਅਤੇ ਖੰਭ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਇਲ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਾਬਜ਼ ਸਥਾਨ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸੰਕੋਚੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪੰਛੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਟਿਕਾਣਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅੰਬ ਦੇ ਦਰਖਤ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੌਲਸ਼ਰੀ ਦੇ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸਦਾਬਹਾਰ ਸੰਘਣੀ ਛੱਤਰੀ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੀੜ ਪਰਜੀਵਿਤਾ ਇਸ ਕੁਲ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਾਹਨਤ ਹੈ ਯਾਨੀ ਇਹ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਦੂਜੇ ਪੰਛੀਆਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਵਾਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਦੇ ਆਂਡੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਂਡਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹੁਲੀਆ

ਏਸ਼ੀਆਈ ਕੋਇਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਲੰਮੀ ਪੂੰਛ, 39-46 ਸਮ (15-18 ਇੰਚ) ਅਤੇ 190-327 ਗਰਾਮ (6.7-11.5 ਔਂਸ) ਭਾਰ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਤੀ ਦੇ ਨਰ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲੱਤਣ ਦੀ ਭਾ ਵਾਲਾ ਕਾਲਾ ਚਮਕੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੁੰਜ ਹਰੀ ਭਾ ਵਾਲੀ ਪੀਲੇ ਮਟਮੈਲੇ ਜਿਹੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖ ਦੀ ਪੁਤਲੀ ਗਹਿਰੀ ਲਾਲ। ਅਤੇ ਇਹਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਜਾਤੀ ਦੀ ਮਦੀਨ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਭੂਰੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਠ, ਰੰਪ, ਪੂੰਛ ਅਤੇ ਵਿੰਗ ਕੋਵਰਟ ਸਫੇਦ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਮਟਮੈਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਧੱਬਿਆਂ ਵਾਲੇ ਡੂੰਘੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਬੱਗੇ, ਲੇਕਿਨ ਖੂਬ ਧਾਰੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਉੱਪ-ਜਾਤੀਆਂ ਰੰਗਾਈ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਪੱਖੋਂ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।. ਨਿਆਣੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਉੱਪਰਲੀ ਕਲਗੀ ਨਰ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੁੰਜ ਕਾਲੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ (ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਅਗਸਤ) ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਢਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਦਾ ਵਾਕਫ਼ ਗੀਤ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੂਹੂ ਕੂਹੂ ਹੈ। ਮਦੀਨ ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਕੀਕ ਕੀਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਆਬਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵਹਾਰ

ਕੁਕੂ ਕੁਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀ ਦੂਜੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਂਡਾ ਦੇਣ ਦੀ ਆਦਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਆਂਡਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਇਸ ਵਰਗ ਦੇ ਪੰਛੀ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਜੰਗਲੀ ਕਾਂ ਜਾਂ ਆਮ ਕਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਆਂਡਾ ਦੇਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਆਂਡਾ ਆਪਣੀ ਚੁੰਜ ਵਿੱਚ ਭਰਕੇ ਪਰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦਰਖਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਕੇ ਉਸਨੂੰ ਚਟ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਂਡਾ ਫੁੱਟਣ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਇਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਤਦ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜਕੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦੇ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੜਾਕੇ ਅਜਿਹਾ ਝੱਟਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਰਖਤ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿਰੋਲ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜਾਅਲੀ ਮਾਂ ਬਾਪ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਏ ਗਏ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਇਹ ਬੋਟ ਪਲਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਭੇਦ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਲ੍ਹਣੇ ਤੋਂ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਜਾਦ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਹਾਰ

ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ 'ਕੁਕੂ' ਫਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਕੀੜੇ -ਮਕੌੜੇ ਵੀ ਖਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਜੰਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ

ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ ਚਮੋਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ੪੬੩੨ ਮੀਟਰ (੧੫,੨੦੦ ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਰਫ਼ਾਨੀ ਝੀਲ ਕੰਢੇ ਸੱਤ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਸੱਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੂਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੱਕ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼-ਬਦਰੀਨਾਥ ਸ਼ਾਹ-ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਦਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਬਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।
ਨਿਰੁਕਤੀ

ਹੇਮਕੁੰਟ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਂ ਹੈ ਜੋ ਹੇਮ ("ਬਰਫ਼") ਅਤੇ ਕੁੰਡ ("ਕਟੋਰਾ") ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰਬਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ

ਹੇਮਕੁੰਟ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ-

ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ: ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਲਈ ਕੈਬ/ਟੈਕਸੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਮੋਟਰੇਬਲ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਇਸਲਈ ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਤੋਂ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਲਈ ਬੱਸ/ਕੈਬ/ਟੈਕਸੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ: ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਤੋਂ 270 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਮੋਟਰੇਬਲ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ ਇਸਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਲਈ ਕੈਬ ਅਤੇ ਬੱਸਾਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ।

ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ: ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਰਿਦੁਆਰ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਲਈ ਬੱਸਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ। ਇਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਲਈ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ ਜੋ NH-58 ਦੁਆਰਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਮ੍ਰਿੱਛਕਟਿਕਮ

ਮ੍ਰਿੱਛਕਟਿਕਮ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: मृच्छकटिकम्; ਅਰਥਾਤ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੱਡੀ) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਡਰਾਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 10 ਅੰਕ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼ੂਦਰਕ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: शूद्रक) ਹਨ। ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਉਜੈਨੀ ਹੈ। ‘ਮ੍ਰਿੱਛਕਟਿਕਮ’ ਡਰਾਮਾ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਮ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੋਰ, ਵੇਸ਼ਵਾ, ਗਰੀਬ ਬਾਹਮਣ, ਦਾਸੀ, ਨਾਈ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸੱਤਾ ਪਲਟ ਕੇ ਗਣਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ
ਵਿਲੀਅਮ ਫ਼ਾਕਨਰ

ਵਿਲੀਅਮ ਫਾਕਨਰ (1897 – 1962) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਸਨ।
ਜੀਵਨੀ

ਫਾਕਨਰ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਲੀਅਮ ਕਥਬੇਰਟ ਫਾਕਨਰ ਵਜੋਂ ਨਿਊ ਅਲਬਾਨੀ, ਮਿੱਸੀਸਿੱਪੀ, ਯੂ ਐੱਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੁਰੀ ਕਥਬੇਰਟ ਫਾਕਨਰ (17 ਅਗਸਤ 1870 – 7 ਅਗਸਤ 1932) ਅਤੇ ਮੌਡ ਬਟਲਰ (27 ਨਵੰਬਰ 1871 – 19 ਅਕਤੂਬਰ, 1960) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਪੁਤਰ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1962
ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ

ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: युधिष्ठिर) ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁਤਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕੁੰਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਧਰਮਰਾਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਯੁਧ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹਸਤਨਾਪੁਰਾ ਵਿੱਖੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਾਲ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ।

ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਵਿਦੁਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਮਹਾਨ ਭੀਸ਼ਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਯੋਧੇ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰਾ ਦਾ ਤਾਜ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਲੈ ਲਈ। ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਪੰਚਾਲ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ।

ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੂੰ ਪਚੀਸੀ ਖੇਡਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਈਰਖਾਲੂ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡੀ ਸੀ। ਸ਼ਕੁਨੀ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰ ਸੀ, ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ, ਦੌਲਤ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਲਈ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕੀਤੀ। ਖੇਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਲ ਲਈ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਂਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਸ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਤਸਿਆ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ

ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿੰਦਮਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਨ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਤੀਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਿੰਦਮਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਸਰਾਪ ਕਾਰਨ ਪਾਂਡੂ ਪਿਤਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਤਲ ਲਈ ਵਾਧੂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰਾ ਦੀ ਗੱਦੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਭਰਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਰਾਜ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲ ਲਈ।

ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਰਦਾਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਹਸਤਨਾਪੁਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਸੱਚੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਮਈ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ਜੋਤ ਮੱਸਾ) ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਏਕਲਵਿਆ

ਏਕਲਵਿਆ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: एकलव्य) ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਿਰੰਣਿਏ ਧਨੁ ਨਾਮਕ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤ ਸੀ। ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਲਗਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪੇ ਸਿੱਖੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂਭਗਤੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸ਼ਰ੍ਰੰਗਬੇਰ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਭੀਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਕੜੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਨੌਸੈਨਾ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ।
ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ

ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਏਕਲਵਿਆ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਸਿੱਖਣ ਖਾਤਰ ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਪਰ ਨਿਸ਼ਾਦਪੁਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਏਕਲਵਿਆ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਗੁਰੁ ਮੰਨ ਕੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਣ ਲਗਾ। ਇੱਕ-ਚਿੱਤ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਲਦ ਹੀ ਉਹ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਕੌਰਵਪਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਗੁਰੂ ਦਰੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਉਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਏਕਲਵਿਆ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁੱਤਾ ਭਟਕ ਕੇ ਏਕਲਵਿਆ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਏਕਲਵਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਭੌਂਕਣ ਲਗਾ। ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਭੌਂਕਣ ਨਾਲ ਏਕਲਵਿਆ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਏਕਲਵਿਆ ਨੇ ਇਸ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਤੀਰ ਚਲਾਏ ਸਨ ਕਿ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ। ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਉੱਤੇ ਕੌਰਵ, ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਆਪ ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਇਹ ਕੌਸ਼ਲਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਅਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਏਕਲਵਿਆ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਨਸ ਗੁਰੂ ਮੰਨ ਕੇ ਏਕਲਵਿਆ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕੋਈ ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਬਣੇ। ਉਹ ਏਕਲਵਿਆ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, “ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਗੁਰੂ ਹਾਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਗੁਰੁਦਕਸ਼ਣਾ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।” ਏਕਲਵਿਆ ਬੋਲਿਆ, “ਗੁਰੁਦੇਵ! ਗੁਰੁਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਮੰਗੋਗੇ ਮੈਂ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।” ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗੁਰੁਦਕਸ਼ਣਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਏਕਲਵਿਆ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਕੱਟਕੇ ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਚਲਾਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਚਲਾਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਕਬੂਤਰ

thumb|ਭੂਰਾ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦਾ ਚੀਨਾ ਕਬੂਤਰ

ਕਬੂਤਰ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਅਤਤਾਪੀ, ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਪੰਛੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਨੋਕੀਲੀ ਚੁੰਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਜੰਤੂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਜਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਨਾਜ, ਮੇਵੇ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਫੇਦ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪੁਰਾਣੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਬੂੂਤਰ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗੋਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱੱਟੇ। ਚਿੱਟੇ ਕਬੂੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੌੌੌਕੀਆ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇੇ ਪੇੇਂਡੂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਬੂਤਰਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸਵੀਰਾਂ


File:Pied Imperial Pigeon.jpg
File:Emerald Dove.JPG
File:Fantail(silver_barred).jpg
File:Bristol.zoo.victoria.crowned.pigeon.arp.jpg|thumb|ਤਾਜ ਕਬੂਤਰ
File:Geopelia_striata_NBII.jpg
File:Nicobar.pigeon.750pix.jpg
File:Columbina talpacoti.jpeg
File:Treron_Sieboldii.jpg
File:White pegeon (2).JPG|thumb|ਚਿੱਟਾ ਕਬੂਤਰ
File:A pigeon on roof top.jpg|thumb|ਚੱਪਰਨਵਰ ਏ ਕਬੂਤਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਮੁਕਤੀਬੋਧ

ਗਜਾਨਨ ਮਾਧਵ ਮੁਕਤੀਬੋਧ (गजानन माधव मुक्तिबोध) (13 ਨਵੰਬਰ 1917 – 11 ਸਤੰਬਰ 1964) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਉਘੇ ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਲ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਯਾ ਖੂਨ ਅਤੇ ਵਸੁਧਾ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਿਆਕਾਂਤ ਤਰਿਪਾਠੀ 'ਨਿਰਾਲਾ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਵੀ। ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਥੰਮ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਲਹਿਰ ਨਈ ਕਹਾਨੀ ਅਤੇ ਨਈ ਕਵਿਤਾ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਕੇ 1950 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਬੀਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਊਬੜ-ਖਾਬੜ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜ਼ਾਦ ਸੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਡੱਟ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ।
ਜੀਵਨੀ

ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਜੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਅੜਚਨ ਪੈਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। 1930 ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਨੇ ਮਿਡਲ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ, ਉਜੈਨ ਤੋਂ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫੇਲ ਹੋ ਗਏ। ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਅਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਘਟਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1939 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। 1942 ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਉਹ ਖੱਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੱਲ ਝੁਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਜਾਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ।


ਮਨੀ ਕੌਲ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ, ਸਤਹ ਸੇ ਉਠਤਾ ਆਦਮੀ ਦੀ ਪਟਕਥਾ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਉਸਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ 1981 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲਿਖਤਾਂ

ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

* ਚਾਂਦ ਕਾ ਮੂੰਹ ਟੇੜਾ ਹੈ (1964)
*ਭੂਰੀ-ਭੂਰੀ ਖਾਕ ਧੂਲ
ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ

*ਕਾਠ ਕਾ ਸਪਨਾ
*ਵਿਪਾਤ੍ਰ
*ਸਤਹ ਸੇ ਉਠਤਾ ਆਦਮੀ
ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ

* ਕਾਮਾਯਨੀ:ਏਕ ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ
*ਨਯੀ ਕਵਿਤਾ ਕਾ ਆਤਮਸੰਘਰਸ਼
*ਨਯੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕਾ ਸੌਂਦਰਿਆਸ਼ਾਸਤਰ (ਆਖਿਰ ਰਚਨਾ ਕ੍ਯੋਂ)
*ਸਮੀਕਸ਼ਾ ਕੀ ਸਮਸਿਆਏਂ
*ਏਕ ਸਾਹਿਤਿਅਕ ਕੀ ਡਾਯਰੀ
*ਭਾਰਤ:ਇਤਿਹਾਸ ਔਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ
ਲੰਬੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ

*ਅੰਧੇਰੇ ਮੇਂ
*ਏਕ ਅੰਤਰਕਥਾ
*ਕਹਨੇ ਦੋ ਉਨ੍ਹੇਂ ਜੋ ਯਹ ਕਹਤੇ ਹੈਂ
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* ਕਵਿਤਾ ਕੋਸ਼ 'ਤੇ ਮੁਕਤੀਬੋਧ (ਹਿੰਦੀ)
* ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ
* ਨਾਸ਼ ਦੇਵਤਾ
* अनहद कृति ई-पत्रिका में साहित्य स्तंम्भ गजानन माधव मुक्तिबोध का जीवन परिचय एवं कुछ रचनाएं ਅਨਹਦਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀਬੋਧ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ
ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ

ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਲਾਬਾਮਾ ਅਤੇ ਜਾਰਜੀਆ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ, 22ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ 8ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਟੈਲਾਹੈਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜੈਕਸਨਵਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਆਮੀ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੰਜਾਹ ਰਾਜ ਹਨ।

850px|center|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
ਹੇਠਲੇ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ੫੦ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ:
# ਰਾਜ ਦਾ ਨਾਂ
# ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਨਾਂ
# ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਡਾਕਖਾਨੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਰਾਜ ਦਾ ਕੋਡ
# ਰਾਜ ਦਾ ਝੰਡਾ
# ਤਰੀਕ — ਜਦ ਇਹ ਰਾਜ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ
# ੧ ਜੁਲਾਈ ੨੦੦੭ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਰਾਜ ਦੀ ਅਬਾਦੀ
# ਰਾਜਧਾਨੀ
# ੧ ਜੁਲਾਈ ੨੦੦੭ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ