JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
विपश्यना

विपश्यना आत्मनिरीक्षण द्वारा आत्मशुद्धिको अत्यन्त पुरातन साधना-विधि हो। जुन जस्तो हो, त्यसलाई ठीक त्यस्तो नै देख्नु-सम्झनु-बुझ्नु विपश्यना हो। लगभग २६०० वर्ष पूर्व भगवान गौतम बुद्धले संसारबाट विलुप्त भइसकेको यस पद्धतिलाई पुन: अनुसन्धान खोज गरी यसलाई सार्वजनीन रोगको सार्वजनीन उपचार रूपमा सर्वसुलभ बनाए। यस सार्वजनीन साधना-विधिको उद्देश्य चित्तमा विद्यमान सम्पूर्ण विकारहरूको निर्मूलन गरी परमविमुक्तिको अवस्थालाई प्राप्त गर्नु हो। यस साधनाको उद्देश्य केवल शारीरिक तथा मानसिक रोगहरूलाई निको पार्ने मात्र नभर्इ जीवनको सबै प्रकारको दुःखहरूबाट मुक्त हुनु हो। तसर्थ यो जीवन जिउने उत्तम कला हो ।

विपश्यना आत्म-निरीक्षण द्वारा गरिने आत्मशुद्धिको साधना हो। यस विधिमा आफ्नै शरीर र चित्तधारामा पल-पल भइरहने प्रत्येक परिवर्तनशील घटनाहरूलाई तटस्थभावबाट निरीक्षण गरी भौतिक एवं चैतसिक धर्महरू (physical and psychic phenomena) को यथार्थ स्वभावको बोध गर्न प्रयत्न गरिन्छ । यथार्थ ज्ञान (प्रज्ञा) का आधारमा विद्यमान राग द्वेषादि क्लेश (विकार)हरू क्रमशः हटाउने, नयाँ क्लेश थप्न नदिने चित्तविशोधनको अभ्यास गरी मुक्त अवस्था सम्म पुग्न साधक प्रयत्नरत रहन्छ । यस यात्रामा साधकले मन (नाम धर्म) तथा भौतिक शरीर (रूप धर्म) का विविध पक्षहरूको प्राकृतिक नियमहरूका वारे स्पष्ट ज्ञान बोध गर्दछ । आफ्नो प्रत्यक्ष अनुभवबाट विकार कसरी बन्छ?, संसारको बन्धनमा प्राणीहरू कसरी बाँधिन्छन्? र यस वन्धनबाट कसरी छुटकारा पाउन सक्छ? भन्ने वारे ज्ञानको प्राप्त हुन्छ । निर्वाण साक्षात्कार गर्नु यसको परम उद्देश्य हो भने यसको अभ्यासको क्रममा साधकले परम निर्वाण नै प्राप्त नभएता पनि प्राप्त ज्ञानको स्तर अनुसारको सुख शान्ति प्रितिको अनुभव गर्दछ । यसले ब्यक्ति एवं समग्र समाजमा शान्ति र सामञ्जस्य कायम गर्नमा मद्दत पुग्दछ ।

परम्परा

भगवान बुद्धको समय देखि यस ध्यान-विधिले गुरू शिष्य परम्परा मार्फत अक्षुण्ण रूपमा निरन्तरता पाइरहेको छ । थेरवादी परम्परा अन्तर्गत हाल नेपालमा महाशी सयादो र आचार्य सत्य नारायण गोयन्काको गरी दुर्इ परम्पराहरू प्रचलित छन् । यी दुवै परम्पराहरू अन्तर्गतका विपश्यना ध्यान केन्द्रहरू विश्व भरी फैलिएका छन् । नेपालमा महाशी सयादो परम्परानुसार लुम्विनीमापण्डिताराम लुम्विनी अन्तर्राष्ट्रिय विपस्सना ध्यान केन्द्र र काठमाडौंमा अन्तर्राष्ट्रिय बौद्ध भावना केन्द्र, शंखमूलमा केन्द्रहरू सञ्चालित छन् । यस्तै सत्यनारायण गोयन्का परम्परानुसार धम्म श्रृङ्ग (बुढानीलकण्ठ), धम्म कित्ति (किर्तिपुर), धम्म विराट (इटहरी), धम्म चितवन (चितवन), धम्म पोखरा, धम्म तराई (बीरगञ्ज), धम्म जननी (लुम्विनी) र धम्म सुरक्खेत (सुर्खेत) गरी जम्मा ८ स्थानमा केन्द्रहरू सञ्चालित छन् ।


श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित
कालिका, डोल्पा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, डोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १३२१ रहेको थियो जसमध्ये ६८४ पुरुष र ६३७ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मुड्केचुला गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १,२,५ वडाहरू मुड्केचुला गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ४,६,७ वडाहरू वडा नम्बर २ हो र ३,८,९ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:डोल्पा जिल्लाका ठाउँहरू
कार्कीबाडा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३६५४ रहेको थियो जसमध्ये १८३४ पुरुष र १८२० महिला रहेका थिए भने यहाँ ६६२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल छायाँनाथ रारा नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ९ नम्बर वडा छायाँनाथ रारा नगरपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने १-४ वडाहरू वडा नम्बर ४ र ५-८ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
किम्री

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५७९ रहेको थियो जसमध्ये २५९ पुरुष र ३२० महिला रहेका थिए भने यहाँ ११४ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मुगूम कार्मारोङ गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ६-९ नम्बर वडाहरू मुगूम कार्मारोङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने १-५ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
गम्था

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २५९८ रहेको थियो जसमध्ये १३०६ पुरुष र १२९२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४३३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल खत्याड गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ नम्बर वडाहरू खत्याड गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ७ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
पिना, मुगु

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३८४७ रहेको थियो जसमध्ये १९७० पुरुष र १८७७ महिला रहेका थिए भने यहाँ ६७२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल छायाँनाथ रारा नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ५-८ नम्बर वडाहरू छायाँनाथ रारा नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने १-२,९ वडाहरू वडा नम्बर ७ र ३-४ वडाहरू वडा नम्बर ८ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
नाधर्पू

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १६०३ रहेको थियो जसमध्ये ८२३ पुरुष र ७८० महिला रहेका थिए भने यहाँ २७८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सोरु गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४,९ नम्बर वडाहरू सोरु गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ५-८ वडाहरू वडा नम्बर २ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
पुलु

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १०९५ रहेको थियो जसमध्ये ५०४ पुरुष र ५९१ महिला रहेका थिए भने यहाँ २१६ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मुगूम कार्मारोङ गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ४-९ नम्बर वडाहरू मुगूम कार्मारोङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने १-३ वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
जिमा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २८४१ रहेको थियो जसमध्ये १३९४ पुरुष र १४४७ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४९५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सोरु गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ३-९ नम्बर वडाहरू सोरु गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने १-२ वडाहरू वडा नम्बर ७ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
फोतू

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १३७१ रहेको थियो जसमध्ये ६९१ पुरुष र ६८० महिला रहेका थिए भने यहाँ २४५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सोरु गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-५ नम्बर वडाहरू सोरु गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने ६-९ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
रारा, मुगु

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १३९९ रहेको थियो जसमध्ये ७२२ पुरुष र ६७७ महिला रहेका थिए भने यहाँ २४२ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका ८,९ वडाहरू हाल छायाँनाथ रारा नगरपालिकामा पर्दछ भने १-७ वडाहरू सोरु गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ८-९ नम्बर वडाहरू छायाँनाथ रारा नगरपालिकाको वडा नम्बर ९ हो भने १-७ वडाहरू सोरु गाउँपालिका वडा नम्बर ८ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
माङ्ग्री

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २४३९ रहेको थियो जसमध्ये १२१६ पुरुष र १२२३ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४५५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मुगूम कार्मारोङ गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ७-९ नम्बर वडाहरू मुगूम कार्मारोङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर ७ हो भने ५-६ वडाहरू वडा नम्बर ८ र १-४ वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
रुगा, मुगु

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३८९९ रहेको थियो जसमध्ये १९९६ पुरुष र १९०३ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७०९ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल छायाँनाथ रारा नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-५ नम्बर वडाहरू छायाँनाथ रारा नगरपालिकाको वडा नम्बर १३ हो भने ६-९ वडाहरू वडा नम्बर १४ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
रोवा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४४३९ रहेको थियो जसमध्ये २२५३ पुरुष र २१८६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७६० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल छायाँनाथ रारा नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ नम्बर वडाहरू छायाँनाथ रारा नगरपालिकाको वडा नम्बर १० हो भने ५-६ वडाहरू वडा नम्बर ११ र ७-९ वडाहरू वडा नम्बर १२ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
श्रीनगर, मुगु

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३९०६ रहेको थियो जसमध्ये २०१७ पुरुष र १८८९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७७२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल छायाँनाथ रारा नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको १-४ नम्बर वडाहरू छायाँनाथ रारा नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ५-६ वडाहरू वडा नम्बर २ र ७-९ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
सुकाढिक

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २८७१ रहेको थियो जसमध्ये १४४६ पुरुष र १४२५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४२९ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल खत्याड गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३ नम्बर वडाहरू खत्याड गाउँपालिकाको वडा नम्बर ८ हो भने ४-९ वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
श्रीकोट, मुगु

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३६७६ रहेको थियो जसमध्ये १८४६ पुरुष र १८३० महिला रहेका थिए भने यहाँ ६४४ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल खत्याड गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ नम्बर वडाहरू खत्याड गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
सेरी, मुगु

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २३०७ रहेको थियो जसमध्ये ११९४ पुरुष र १११३ महिला रहेका थिए भने यहाँ ३८४ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल खत्याड गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३,५ नम्बर वडाहरू खत्याड गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ४,६-९ वडाहरू वडा नम्बर २ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
ह्याङ्लू

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २०६७ रहेको थियो जसमध्ये १०३८ पुरुष र १०२९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ३३८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल खत्याड गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ७-९ नम्बर वडाहरू खत्याड गाउँपालिकाको वडा नम्बर ८ हो भने १-६ वडाहरू वडा नम्बर १० हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
चम्पा (उपन्यास)

चम्पा महाकबि देवकोटाद्बारा लिखित औपन्यासिक कृति हो । साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको यो पुस्तक लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाद्वारा लेखिएको एकमात्र उपन्यास हो । यो उपन्यास देवकोटाको मृत्युपश्चात् बि सं. २०२४ सालमा प्रकाशन भए पनि यसको रचना भने बि.सं.२००४ सालमै भएको जानकारी यसको प्रकाशकीय बाट थाहा पाउन सकिन्छ ।
सारांश

यस उपन्यासको कथाले एक १२ वर्षीया केटी चम्पाको जीवनको वर्णन गर्दछ, जसको रामकान्तसँग विवाह भएको छ । आत्मनिर्भर भएको कारणले गर्दा चम्पा आफ्नो घरमा बस्न सक्दिनन् र उनी भाग्छिन् । कुनै रोगको कारणले गर्दा, रामकान्तले अन्य केटीहरूसँग शारीरिक सम्पर्क गर्न सक्दैनन् । एक दिन रामकान्तले घर छोड्ने निर्णय गर्छन्, किनभने उसलाई डर छ कि, यदि ऊ फेरि आफ्नी सुन्दर पत्नी चम्पाको नजिक गयो भने उसको जीवन जोखिममा पर्न सक्छ । यसका कारण चम्पालाई उनका सासुससुराले दोष दिन्छन् । यद्यपि, यस उपन्यासको कुनै छुट्टै अन्त्य भने छैन।
कथावस्तु‍‍

प्रकाशकबाट सामाजिक उपन्यास नाम दिइएको यस कृतिमा कविताका क्षेत्रमा स्वच्छन्दतावादी मानवतावादलाई आत्मसात गरेका देवकोटाले तत्कालीन समाजको यथार्थ चित्रण गर्न खोजेका छन् । 'चम्पा' देवकोटाका अन्य कृतिभन्दा भिन्न प्रवृत्तिका साथ देखा परेको उपन्यास हो । तत्कालिन राणाकालीन सामाजिक परिवेशका विकृति र त्यसमा नारीले भोग्नुपरेका विवशताहरूलाई देखाउन सक्षम यो कृति तत्कालीन पारिवारिक द्वन्द्वात्मक स्थिति र तनावको चित्रणमा पनि त्यतिकै सबल देखा पर्छ ।
पात्रहरू

* चम्पा
* रामकान्त
* सुब्बा श्रीकान्त
* निशा (सुब्बेनी बज्यै)
* चुनु
* बुलु
* पण्डित रमाकान्त
* सासू
* जेठी बुहारी
* कान्छी बुहारी
सन्दर्भ सामग्री
यो पनि हेर्नुहोस

श्रेणी:नेपाली भाषाका उपन्यासहरू
श्रेणी:नेपाली साहित्य
श्रेणी:लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाका कृतिहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका पुस्तकहरू
माझफाँट मल्लाज

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, पर्वत जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ८०८७ रहेको थियो जसमध्ये ३६६४ पुरुष र ४४२३ महिला रहेका थिए भने यहाँ २१०० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल जलजला गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ६,८,९ वडाहरू जलजला गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ हो भने ३,७ वडाहरू वडा नम्बर ३ र १,२,४,५ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पर्वत जिल्लाका ठाउँहरू
शिवालय, पर्वत

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, पर्वत जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १२४७० रहेको थियो जसमध्ये ५९८३ पुरुष र ६४८७ महिला रहेका थिए भने यहाँ ३३७८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल कुश्मा नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ६,७,९ वडाहरू कुश्मा नगरपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने ५,८ वडाहरू वडा नम्बर ५, ४ नम्बर वडा वडा नम्बर ६ र १-३ वाहरु वडा नम्बर ७ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पर्वत जिल्लाका ठाउँहरू
हुवास

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, पर्वत जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४८६० रहेको थियो जसमध्ये २२०२ पुरुष र २६५८ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०३५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल पैयूं गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३,७,८ वडाहरू पैयूं गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने ४-६,९ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पर्वत जिल्लाका ठाउँहरू
कुर्घा, पर्वत

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, पर्वत जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २९२६ रहेको थियो जसमध्ये १३१६ पुरुष र १६१० महिला रहेका थिए भने यहाँ ६५५ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका (१-६, ९) वडाहरू हाल फलेवास नगरपालिकामा पर्दछ भने (७,८) वडाहरू महाशिला गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-६,९ वडाहरू फलेवास नगरपालिकाको वडा नम्बर १० हो भने ७-८ वडाहरू महाशिला गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पर्वत जिल्लाका ठाउँहरू
भोर्ले, रसुवा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, रसुवा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५५७० रहेको थियो जसमध्ये २६८३ पुरुष र २८८७ महिला रहेका थिए भने यहाँ ११८४ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका (२,३,४,५,७) वडाहरू हाल नौकुण्ड गाउँपालिकामा पर्दछ भने (१,६,८,९) वडाहरू कालिका गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १ नम्बर वडा कालिका गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ भने ६,८,९ वडाहरू वडा नम्बर ४ र ४,५,७ वडाहरू नौकुण्ड गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ र २-३ वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:रसुवा जिल्लाका ठाउँहरू
यार्सा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, रसुवा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३८४४ रहेको थियो जसमध्ये १९७३ पुरुष र १८७१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८२० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल नौकुण्ड गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ५-८ वडाहरू नौकुण्ड गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ भने १-४ वडाहरू वडा नम्बर २ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:रसुवा जिल्लाका ठाउँहरू
लहरेपौवा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, रसुवा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४५२२ रहेको थियो जसमध्ये २०६८ पुरुष र २४५४ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०५३ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकको ८ नम्बर वडा कालिका गाउँपालिकामा पर्दछ भने (१-७ र ९) वडाहरू उत्तरगया गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ८ नम्बर वडा कालिका गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ भने ४-७ वडाहरू उत्तरगया गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ र १-३,९ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:रसुवा जिल्लाका ठाउँहरू
हाकु

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, रसुवा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २१६९ रहेको थियो जसमध्ये १०४९ पुरुष र ११२० महिला रहेका थिए भने यहाँ ४४३ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका (१-७) वडाहरू हाल आमाछोदिङ्मो गाउँपालिकामा पर्दछ भने (८,९) वडाहरू उत्तरगया गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ३-७ वडाहरू आमाछोदिङ्मो गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ भने १-२ वडाहरू वडा नम्बर २ र ८-९ वडाहरू उत्तरगया गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:रसुवा जिल्लाका ठाउँहरू
गत्लाङ

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, रसुवा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १८०५ रहेको थियो जसमध्ये ८८८ पुरुष र ९१७ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४०० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल आमाछोदिङ्मो गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ७-८ वडाहरू आमाछोदिङ्मो गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ भने १-६,९ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:रसुवा जिल्लाका ठाउँहरू
सरमथली, रसुवा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, रसुवा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३९९२ रहेको थियो जसमध्ये १८५५ पुरुष र २१३७ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८२१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल नौकुण्ड गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ६-९ वडाहरू नौकुण्ड गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ भने १-५ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:रसुवा जिल्लाका ठाउँहरू
अर्मा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४०२२ रहेको थियो जसमध्ये १९७७ पुरुष र २०४५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७२० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सानीभेरी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ वडाहरू सानीभेरी गाउँपालिकाको वडा नम्बर १० हो भने ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ११ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
आठबिस डाँडागाउँ

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७४३९ रहेको थियो जसमध्ये ३६३२ पुरुष र ३८०७ महिला रहेका थिए भने यहाँ १४४० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल आठबिसकोट नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-५ वडाहरू आठबिसकोट नगरपालिकाको वडा नम्बर ११ हो भने ६-९ वडाहरू वडा नम्बर १२ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
काँडा, पूर्वी रुकुम

काँडा नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २५६१ रहेको थियो जसमध्ये ११६० पुरुष र १४०१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५४३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल भूमे गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३,८,९ वडाहरू भूमे गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने ४-७ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पूर्वी रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
कोल, पूर्वी रुकुम

कोल नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३१२७ रहेको थियो जसमध्ये १३९९ पुरुष र १७२८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७०७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-५,८,९ वडाहरू पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिकाको वडा नम्बर १२ हो भने ६-७ वडाहरू वडा नम्बर १३ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पूर्वी रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
कोटजहारी

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५१२५ रहेको थियो जसमध्ये २३५२ पुरुष र २७७३ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०५८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल चौरजहारी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ९ नम्बर वडा चौरजहारी नगरपालिकाको वडा नम्बर ६, २-४ वडाहरू वडा नम्बर ७ हो भने ५-७ वडाहरू वडा नम्बर ८ र १,८ वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
गराइला

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५९१७ रहेको थियो जसमध्ये २८३६ पुरुष र ३०८१ महिला रहेका थिए भने यहाँ १११६ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सानीभेरी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३,८ वडाहरू सानीभेरी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने ४-७,९ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
गोतामकोट

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७०४० रहेको थियो जसमध्ये ३५८१ पुरुष र ३४५९ महिला रहेका थिए भने यहाँ १३६१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल आठबिसकोट नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३ वडाहरू आठबिसकोट नगरपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने ४-६ वडाहरू वडा नम्बर ५ र ७-९ वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।

नेपालको मध्यकालमा यो एक राज्यको रूपमा रहेको थियो । मध्यकालिन बाइसे राज्य अन्तर्गत पर्ने गोताम राज्यका संस्थापक राजा रूकुमे राजा दारे जैतमका काइला राजकुमार सेतु बम हुन्। यिनले वि.सं. १६०० सालमा अंश स्वरूप यो राज्य पाइ स्थापना गरेका थिए। यो राज्यको सिमाना जुम्ला राज्य, आठबिस राज्य र बाँफी राज्यसँग जोडिएको थियो । वि.सं. १८४३ मा राजा मोतीमर्दन शाहीका शासन कालमा यो राज्य नेपाल अधिराज्यमा एकिकरण भयो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
घेत्मा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४७८९ रहेको थियो जसमध्ये २३४८ पुरुष र २४४१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८६२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल आठबिसकोट नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ४-७ वडाहरू आठबिसकोट नगरपालिकाको वडा नम्बर १३ हो भने १-३,८,९ वडाहरू वडा नम्बर १४ हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू