දකුණු අප්‍රිකාව

දකුණු අප්‍රිකාව, නිල වශයෙන් දකුණු අප්‍රිකා ජනරජය (RSA) අප්‍රිකාවේ දකුණු දෙසින් පිහිටි රට වේ. එහි පළාත් නවය දකුණු අත්ලාන්තික් සහ ඉන්දියන් සාගරය දිගේ විහිදෙන වෙරළ තීරයේ කිලෝමීටර් 2,798 (සැතපුම් 1,739) කින් දකුණට මායිම් වී ඇත. නැමීබියාව, බොට්ස්වානා සහ සිම්බාබ්වේ යන අසල්වැසි රටවල් මගින් උතුරට; නැගෙනහිර සහ ඊසාන දෙසින් මොසැම්බික් සහ එස්වාටිනි; සහ එය ලෙසෝතෝ වට කර ඇත. වර්ග කිලෝමීටර් 1,221,037 (වර්ග සැතපුම් 471,445) ක ප්‍රදේශයක් ආවරණය වන පරිදි රටේ මිලියන 62 කට අධික ජනතාවක් සිටිති. ප්‍රිටෝරියා පරිපාලන අගනුවර වන අතර පාර්ලිමේන්තුවේ ආසනය ලෙස කේප් ටවුන් ව්‍යවස්ථාදායක අගනුවර වේ. බ්ලූම්ෆොන්ටයින් සාම්ප්‍රදායිකව අධිකරණ අගනුවර ලෙස සැලකේ. විශාලතම සහ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය ජොහැන්නස්බර්ග් වන අතර, පසුව කේප් ටවුන් සහ උප සහරා අප්‍රිකාවේ කාර්යබහුලම වරාය නගරය වන ඩර්බන් වේ.

පුරාවිද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් වලට අනුව වසර මිලියන 2.5 කට පමණ පෙර දකුණු අප්‍රිකාවේ විවිධ හොමිනිඩ් විශේෂ පැවති අතර නූතන මානවයන් වසර 100,000 කට පෙර එම ප්‍රදේශයේ වාසය කළහ. ප්‍රථමයෙන් ප්‍රකට මිනිසුන් වූයේ ස්වදේශික කොයිසාන් වන අතර බටහිර සහ මධ්‍යම අප්‍රිකාවෙන් ව්‍යාප්ත වූ බන්ටු කතා කරන ජනයා පසුව වසර 2,000 සිට 1,000 දක්වා ප්‍රදේශයේ පදිංචි වූහ. 1652 දී ලන්දේසීන් විසින් ටේබල් බේ හි පළමු යුරෝපීය ජනාවාස පිහිටුවන ලද අතර 1795 සහ 1806 දී එය බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලදී. සැලකිය යුතු පෙරළියක කාල පරිච්ඡේදයක් වූ එම්ෆෙකේන්, සූලු රාජධානිය ඇතුළු විවිධ අප්‍රිකානු රාජධානි පිහිටුවීමට හේතු විය. කලාපය තවදුරටත් යටත් විජිතයක් බවට පත් වූ අතර දියමන්ති සහ රත්‍රන් සොයා ගන්නා ලද අතර කාර්මිකකරණය හා නාගරීකරණය දෙසට මාරුවක් ගෙන එන ලදී. දකුණු අප්‍රිකාවේ සංගමය 1910 දී පැරණි කේප්, නටාල්, ට්‍රාන්ස්වාල් සහ ඔරේන්ජ් ගංගා ජනපද වලින් නිර්මාණය වූ අතර, 1961 දී ජනරජයක් බවට පත් විය. කේප්හි වාර්ගික නොවන ඡන්ද බලය ක්‍රමයක් පැවතුනද, එය ක්‍රමයෙන් ඛාදනය විය. දකුණු අප්‍රිකානු කළු ජාතිකයන්ගෙන් අති බහුතරයකට 1994 වන තෙක් බලය හිමි නොවීය.

ජාතික පක්ෂය 1948 දී වර්ණභේදවාදය පැනවූ අතර, පෙර වාර්ගික වෙන් කිරීම ආයතනගත කළේය. අප්‍රිකානු ජාතික කොන්ග්‍රසය සහ රට තුළ සහ ඉන් පිටත අනෙකුත් වර්ණභේද විරෝධී ක්‍රියාකාරීන් විසින් විශාල වශයෙන් අවිහිංසාවාදී අරගලයකින් පසුව, වෙනස් කොට සැලකීමේ නීති අවලංගු කිරීම 1980 ගණන්වල මැද භාගයේදී ආරම්භ විය. පාර්ලිමේන්තු ජනරජයක් සහ පළාත් නවයකින් සමන්විත රටේ ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය තුළ සියලුම වාර්ගික කණ්ඩායම් දේශපාලන නියෝජනය ලබා ගෙන ඇති අතර ඉන් අනතුරුව 1994 දී මැතිවරණය පැවැත්විණි.

දකුණු අප්‍රිකාව යනු විවිධ සංස්කෘතීන්, භාෂා සහ ආගම් ඇතුළත් බහු-වාර්ගික සමාජයකි; එය බොහෝ විට "දේදුන්න ජාතිය" ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ රටේ බහු සංස්කෘතික විවිධත්වය විස්තර කිරීමට, විශේෂයෙන්ම වර්ණභේදවාදයෙන් පසුවය. ජාත්‍යන්තර කටයුතු වලදී මධ්‍යම බලවතෙකු ලෙස පිළිගෙන ඇති අතර, එය සැලකිය යුතු කලාපීය බලපෑමක් පවත්වා ගෙන යන අතර BRICS, අප්‍රිකානු සංගමය, SADC, SACU, පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සහ G20 හි සාමාජිකයෙකි. සංවර්ධනය වෙමින් පවතින, අලුතින් කාර්මිකකරණය වූ රටක්, දකුණු අප්‍රිකාව නාමික දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් අප්‍රිකාවේ විශාලතම ආර්ථිකය ඇත. එය අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි සඳහා ඉතියෝපියාව සමඟ බැඳී ඇත, සහ අද්විතීය ජෛව, ශාක සහ සත්ව ජීවීන් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. වර්ණභේදවාදය අවසන් වීමෙන් පසු, රජයේ වගවීම සහ ජීවන තත්ත්වය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩිදියුණු වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, අපරාධ, දරිද්‍රතාවය සහ අසමානතාවය පුලුල්ව පැතිර පවතී. 0.63 ක ඉහළම ගිනි සංගුණකය සහිත දකුණු අප්‍රිකාව ලෝකයේ වඩාත්ම අසමාන රටවලින් එකක් ලෙස සැලකේ, එසේත් නැතිනම් වඩාත්ම අසමාන රටයි.
නිරුක්තිය

"දකුණු අප්‍රිකාව" යන නම ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ අප්‍රිකාවේ දකුණු කෙළවරේ රටේ භූගෝලීය පිහිටීමෙනි. පිහිටුවීමෙන් පසු, රට ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් දකුණු අප්‍රිකාවේ සංගමය ලෙසත් ලන්දේසි භාෂාවෙන් යුනි වෑන් සුයිඩ්-අප්‍රිකා ලෙසත් නම් කරන ලද අතර, එහි ආරම්භය බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත හතරක් ඒකාබද්ධ වීමෙන් පිළිබිඹු වේ. 1961 සිට, ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ දීර්ඝ විධිමත් නම "දකුණු අප්‍රිකා ජනරජය" සහ අප්‍රිකානු භාෂාවෙන් Republiek van Suid-Afrika වේ. රට නිල භාෂා 12කින් නිල නාමයක් ඇත.

ම්සාන්සි, "දකුණු" යන අර්ථය ඇති ෂෝසා නාම පදයෙන් ව්‍යුත්පන්න වූ uMzantsi, දකුණු අප්‍රිකාව සඳහා වාචික නාමයකි, සමහර පෑන්-අප්‍රිකානු දේශපාලන පක්ෂ "අසානියා" යන යෙදුමට වැඩි කැමැත්තක් දක්වයි.
ඉතිහාසය

ප්‍රාග් ඓතිහාසික පුරා විද්‍යාව
බන්ටු පුළුල් කිරීම
පෘතුගීසි ගවේෂණය
ලන්දේසි ජනපදකරණය
බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතකරණය සහ මහා ගමන
බෝයර් යුද්ධ
ස්වාධීනත්වය
වර්ණභේදවාදී යුගය
පශ්චාත් වර්ණභේදවාදය
භූගෝලය
දේශගුණය
ජෛව විවිධත්වය
ජනවිකාසය
භාෂා
ආගම්
අධ්‍යාපනය
සෞඛ්‍ය
HIV/AIDS
නාගරීකරණය
රජය සහ දේශපාලනය
විදේශ සබඳතා
හමුදා
නීතිය බලාත්මක කිරීම සහ අපරාධ
පරිපාලන අංශ
ආර්ථිකය
පතල් කැණීම
සංචාරක ව්‍යාපාරය
පරිසර සංචාරක ව්‍යාපාරය
ජෛව විවිධත්වය
සංස්කෘතික ආකර්ෂණ ස්ථාන
යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි
වීසා ප්‍රතිපත්තිය
යටිතල පහසුකම්

මාර්ග
දුම්රිය මාර්ග
ගුවන් තොටුපලවල්
බලශක්තිය
බලශක්ති අර්බුදය
විද්‍යාව හා තාක්ෂණය
ප්‍රවාහනය
ජල සැපයුම සහ සනීපාරක්ෂාව
සංස්කෘතිය
කලා
ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය
සාහිත්‍යය
ආහාර පිසීම
ක්‍රීඩා
යොමු කිරීම්


ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය