JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Mgongo kati wa Atlantiki

thumb|200px|Ramani ya mgongo kati ya Atlantiki.
Mgongo kati wa Atlantiki (kwa Kiingereza: Mid-Atlantic Ridge) ni safu ya milima chini ya maji ya bahari ya Atlantiki inayoelekea kutoka 87°N (km 333 kusini kwa Ncha ya kaskazini) hadi kisiwa cha Bouvet kusini mwa dunia kwenye 54°S.

Vilele vya juu vya milima hiyo vinaonekana juu ya UB kama visiwa. Safu hiyo ya milima imetokea mahali ambako mabamba ya gandunia yanaachana: bamba la Ulaya-Asia na bamba la Amerika ya Kaskazini katika Atlantiki ya Kaskazini, halafu bamba la Amerika ya Kusini na bamba la Afrika katika Atlantiki ya Kusini.

Mabamba hayo yana mwendo wa kuachana na katika nafasi kati yake magma hupanda juu inayokuwa mwamba mpya uliosababisha kutokea kwa milima ya safu.

Kutambuliwa kwa safu hiyo kuliweka msingi kwa nadharia ya upanuzi wa misingi ya bahari unaosababisha mwendo wa mabamba ya gandunia.
thumb|left|250px|Magma inapanda juu penye kuachana kwa [[mabamba ya gandunia na kujenga safu za milima ya migongo chini ya bahari.]]
Visiwa vya mgongo kati wa Atlantiki

Visiwa ambavyo ni vilele vya milima ya mgongo huo ni kama vifuatavyo (katika mabano ni majina ya vilele vya juu na kimo):
Nusudunia ya kaskazini (Atlantiki ya Kaskazini)

#Jan Mayen (Beerenberg, m 2277)
#Iceland (Hvannadalshnúkur in the Vatnajökull, m 2,109.6)
#Azori (Ponta do Pico au Pico Alto kwenye kisiwa cha Pico, m 2,351)
#Bermuda (Town Hill kwenye kisiwa cha Main Island, m 76)(Bermuda ilianza juu ya mgongo lakini imesogea mbali sasa)
#Saint Peter and Paul Rocks (Southwest Rock, m 22.5)
Nusudunia ya kusini (Atlantiki ya Kusini)

#Kisiwa cha Ascension (The Peak, Green Mountain, m 859)
#Tristan da Cunha (Queen Mary's Peak, m 2062)
#Kisiwa cha Gough (Edinburgh Peak, m 909)
#Kisiwa cha Bouvet (Olavtoppen, m 780)


Jamii:Atlantiki
Jamii:Migongo kati ya bahari
Jamii:Milima
Ekuador

thumb|230px|left|Ramani ya Ekuador
Ekuador (kwa Kiswahili pia: Ekwado) ni nchi kwenye pwani ya magharibi ya Amerika Kusini.

Jina la nchi kwa Kihispania (Ecuador) lamaanisha "ikweta", na sababu ni kwamba imekatwa nayo.

Imepakana na Kolombia, Peru na Bahari ya Pasifiki.

Funguvisiwa la Galapagos (Archipiélago de Colón) ni sehemu ya Ekuador ikiwa na umbali wa karibu kilomita 1,000 kutoka bara.

Mji mkuu ni Quito, lakini mji mkubwa zaidi ni Guayaquil.
Watu

Wananchi wengi (71%) wana mchanganyiko wa damu ya Kizungu na ya Kiindio. Wenye asili ya Afrika ni 7.2%, Waindio ni 7%, na Wazungu ni 6.1%.

Ekuador ilikuwa koloni la Hispania, hivyo lugha ya wakazi wengi na lugha rasmi imekuwa Kihispania hadi leo. Lakini kuna Waindio wengi, hasa katika milima ya Andes, wanaoendelea kutumia lugha zao.

Asilimia 91.95 wana dini, na kati yao 80.44% ni Wakatoliki ma 11.3% Waprotestanti.
Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje

* Rais wa Ekuador tovuti rasmi



Jamii:Nchi za Amerika Kusini
Jamii:Nchi zinazotumia Kihispania
Galapagos

thumb|right|300px|Visiwa vya Galápagos
thumb|right|300px|Iguana ya Galapagos (aina kama kenge)
Galapagos ni jina la funguvisiwa ya Ekuador katika Pasifiki takriban 1000 km kutoka pwani la bara ya Amerika Kusini. Jumla ya visiwa ni 61 kati ya hivi kuna 13 vikubwa. Visiwa vimesambaa katika eneo la 8000 km².

Funguvisiwa ni ya asili ya kivolkeno. Visiwa ni mashuhuri duniani kwa sababu ya idadi kubwa ya spishi za wanyama. Charles Darwin alifanya utafiti wa spishi nyingi akapata dhana za kimsingi kwa ajili ya nadharia yake ya mageuko ya spishi.

Visiwa vikubwa ni kama vifuatavyo:
* Santiago
* Santa Cruz
* Floreana
* San Cristobal
* Española*
* Genovesa
* Santa Fe
* Isabela*
* Fernandina
* Darwin
* Roca Redonda
* Marchena
* Pinta
Viungo vya Nje

* Galápagos Islands xeric scrub (World Wildlife Fund)
* Galápagos geology - the page also includes much general information on the Galápagos Islands


Jamii:Ekuador
Jamii:Visiwa vya Pasifiki
Jamii:Funguvisiwa
Quito

200px|thumb|Kanisa la Quito
thumb|200px|Quito

Quito (tamka: "kito" - Kihisp. "San Francisco de Quito") ni mji mkuu wa Ekuador. Mwaka 2005 ilikuwa na wakazi 1,865,541. Quito ni mji mkubwa wa pili nchini baada ya Guayaquil.

Mji uko 20 km kusini ya mstari wa ikweta katika bonde la milima ya Andes kwenye kimo cha 2850 m juu ya UB.

Kuna kiwanja cha ndega na chuo kikuu pamoja na viwanda.
Guápulo de Quito


File:(Guápulo) Buena Vista black and white.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. z.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. e.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) vista to gonzalez suarez quito.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. a.JPG


]]
Historia

Quito ilikuwa kati ya miji muhimu ya Dola la Inka kabla ya kufika kwa Wahispania. Wakati wa uvamizi wa Wahispania jenerali Rumiñahui wa jeshi la Inka alichoma mji na kuiharibu kabisa kabla ya Wahispania hawakuiteka.

Quito iliundwa upya na Sebastián de Belalcázar mwaka 1534.

Mwaka 1809 wakati wa ghasia katika sehemu mbalimbali za Amerika Kusini dhidi ya serikali ya mfalme mpya wa Hispania Joseph Bonaparte (mdogo wake Napoleon Bonaparte) kamati ya raia katika Quito ilitangaza uhuru wa eneo lake kutoka Hispania. Utawala wa Hispania ulirudishwa kwa mabavu hadi 1822 wakati Hispania ilishindwa na mapinduzi ya Simon Bolivar na kuundwa kwa jamhuri ya Gran Colombia. Baada ya mwisho wa jamhuri hii sehemu zake ziliachana Quito ikawa mji mkuu wa nchi mpya ya Ekuador.


Jamii:Miji ya Ekuador
Jamii:Miji Mikuu Amerika
Sebastián de Belalcázar

thumb|200px|right|Sebastián de Belalcázar
Sebastián de Belalcázar alikuwa conquistador (mwanajeshi) Mhispania. Alizaliwa Cordoba (Hispania) mnamo 1479 au 1480.

Mwaka 1507 alihamia Amerika katika koloni mpya za Hispania. Akajiunga na kikosi cha Francisco Hernández de Córdoba mwaka 1524 aliyefanya Nikaragua kuwa koloni ya Hispana akawa meye ya kwanza wa mji wa Leon (Nikaragua).

Kupitia Honduras alisafiri kwenda Peru alipojiunga na jeshi la Francisco Pizarro mwaka 1532.

1534 alishambulia mji wa Quito katika Ekuador lakini mji ukachomwa na jenerali Rumiñahui wa jeshi la Inka. Belalcazar aliunda mji upya mwaka uleule kwa jina la "San Francisco de Quito".

1535 alielekea kaskazini katika Kolombia ya leo akitafuta dhahabu. Akaunda miji ya Pasto, Santiago de Cali na Popayan katika miaka 1536 na 1537.


Katika miaka iliyofuata aliingia katika nyanda za juu za Kolombia akapewa cheo cha gavana wa Popayan na Kaisari Karolo V mwaka 1540. Akaingia katika mapigano na magavana majirani juu ya maeneo akamwua jirani mmoja akapata hukumu ya mauti.

Alipopanga safari ya Hispania kwa kusudi la kujitetea alikufa mwaka 1551 mjini Cartagena (Kolombia).
Viungo vya nje

* Sebastián de Belalcázar and Cali

Belalcazar, Sebastian de
Lima

Lima ni mji mkuu na kitovu cha uchumi wa Peru.

Mji uliundwa tar. 18 Januari 1535 na Francisco Pizarro kwa jina la "Ciudad de reyes" (mji wa wafalme). Leo hii una wakazi zaidi ya milioni sita.
Gallery

thumb|250px|left|Lima jinsi inavyoonekana kutoka angani

Image:Lima Cathedral.jpg|Catedral de Lima
Image:Universidad mayor de san marcos.jpg|Casona de la Universidad Mayor de San Marcos
Image:Panaavisos.jpg|Panamericana Sur
Image:Municpalidad de Lima.JPG|Municipalidad Metropolitana de Lima
Image:Plazasanmartin.JPG|Plaza San Martín
Image:Pabellonmorisco.jpg|Parque de la Exposición

Image:Palaciojusticiaperu.jpg|Palacio de Justicia

Image:Club Nacional.JPG|Club Nacional
Image:Casa-chosica.jpg|Chosica
Image:Municipalidad_de_Lima.JPG|Plaza de Armas
Image:Country_Club_Lima_Hotel.jpg|Country Club Hotel


Jamii:Miji ya Peru
Jamii:Miji Mikuu Amerika
UNICEF

right|thumb|Jengo la UNICEF Bangkok

UNICEF (United Nations Children's Fund) au Mfuko wa Kimataifa wa Watoto ni shirika la Umoja wa Mataifa kwa shabaha ya kuwasaidia watoto duniani. Ina nchi wanachama zaidi ya 160.

Makao makuu yapo mjini New York (Marekani). Shirika liliundwa mwaka 1946 likiitwa "United Nations International Children's Emergency Fund" kwa nia ya kuwasiadia watoto wa Ulaya waliokumbwa na njaa na magonjwa katika zilizoharibiwa katika Vita Kuu ya Pili ya Dunia.

Leo inashughulika miradi ya kupambana na maradhi miongoni mwa watoto, kuboresha elimu na haki za watoto.
Viungo vya Nje

* Tovuti rasmi

Jamii:Umoja wa Mataifa
Jamii:Mashirika ya kimataifa
Jamii:Kifupi
Shirika la Kifedha la Kimataifa

thumb|right|Nembo la IMF
right|thumb|Jengo la makao makuu ya IMF mjini Washington DC
Shirika la Kifedha la Kimataifa (Kifupi:IMF , kwa Kiingereza International Monetary Fund) ni shirika la kimataifa lililoanzishwa mwaka 1944 kwa lengo la kukuza ushirikiano wa kifedha duniani, kuhakikisha uthabiti wa kifedha, kuwezesha biashara ya kimataifa, kukuza ajira ya juu na ukuaji endelevu wa uchumi, pamoja na kupunguza umaskini duniani kote. Makao makuu yake yako Washington, D.C., na lina wanachama 190. IMF ina jukumu muhimu katika uchumi wa dunia kwa kutoa msaada wa kifedha, ushauri wa sera, na msaada wa kiufundi kwa nchi zinazokabiliwa na matatizo ya kiuchumi. Pia hufuatilia mwenendo wa uchumi wa dunia na hufanya kazi ya kuimarisha viwango vya ubadilishaji wa fedha na mizani ya malipo kupitia mipango mbalimbali ya mkopo na uchunguzi wa kiuchumi.

IMF hutoa mikopo kwa nchi wanachama zinazokumbwa na matatizo ya kiuchumi ili kuwasaidia kurejesha uthabiti wa uchumi wao na kuzuia migogoro ya kifedha isienee kimataifa. Mikopo hii mara nyingi huambatana na masharti ya sera za kiuchumi ambazo nchi husika zinapaswa kutekeleza ili kuboresha hali yao ya kifedha. Mbali na kutoa mikopo, IMF pia hutoa msaada wa kiufundi na mafunzo kwa serikali kuhusu usimamizi wa fedha za umma, sera za kodi, takwimu, na sera za fedha, ili kujenga uwezo wa ndani wa kiuchumi na kuimarisha taasisi za fedha. Hata hivyo, shirika hili limekosolewa kwa kuziingiza nchi maskini kwenye mtego wa madeni.

Si shirika halisi la Umoja wa Mataifa, lakini hushirikiana na UM. Nchi tajiri za Ulaya pamoja na Marekani zinaongoza IMF kwa sababu ni nchi zilizoweka pesa zaidi katika mfuko wake. Mwenyekiti wa IMF huwa anatoka katika nchi za Ulaya na makamu wake ni kutoka Marekani.

IMF hushirikiana kwa karibu na Benki ya Dunia.
Umuhimu

* 1. Kutoa Mikopo
Husaidia nchi zinazokabiliwa na matatizo ya kiuchumi kwa kuwapa mikopo ya kifedha.

* 2. Kufuatilia Uchumi wa Dunia
Hufuatilia hali ya uchumi wa kimataifa na kutoa ripoti ili kusaidia kudhibiti hatari za kiuchumi.

* 3.Kutoa Ushauri wa Sera
Hutoa mapendekezo kwa serikali kuhusu sera bora za kifedha na kiuchumi.

* 4. Kutoa Msaada wa Kiufundi na Mafunzo
Husaidia nchi wanachama kujenga uwezo wa kitaasisi kupitia mafunzo na ushauri wa kiufundi.

* 5. Kusaidia Uthabiti wa Fedha na Kiwango cha Kubadilishana Fedha
Hufanya kazi kuhakikisha kuwa viwango vya kubadilishana fedha vinaendelea kuwa thabiti kimataifa.
Marejeo
Viungo vya nje

* International Tovuti rasmi ya IMF
* Shirika la fedha la kimataifa

Jamii:Umoja wa Mataifa
Jamii:Mashirika ya kimataifa
Jamii:Kifupi
Kano

alt=Jimbo la Kano, barabara huko Kano|thumb|Jimbo la Kano, barabara huko Kano
Kano ni mji mkubwa wa tatu nchini Nigeria na makao makuu ya jimbo la kujitawala la Kano. Kuna wakazi 3,626,204.

Kano ni kitovu cha kiuchumi na kiutamaduni ya kaskazini ya Nigeria. Viwanda mbalimbali vinashughulika mazao ya karanga. Kuna uwanja wa ndege wa kimataifa na kituo cha reli kwenda Lagos kupitia Kaduna.

Chuo Kikuu cha Bayero kinaendeleza utamaduni wa utaalamu mwenye historia ndefu mjini uliokuwa mnara wa elimu ya kiislamu tangu karne nyingi.

Kihistoria mji ulikuwa mji mkuu wa usultani wa Kano na kitovu cha Kiislamu katika kanda ya Sahel. Kanu iliundwa kama mji wa Wahausa takriban miaka 1000 iliyopita. Mji ulitajirika kutokana na biashara ya misafara katika Sahel na kuwa mji mkuuwa Usultani. Hadi leo geti mablimbali ya ukuta wa mji wa kale zinasimama. Katika karne ya 19 kiongozi mwislamu wa Kifulani Usman dan Fodio alifanyia Kano vita ya jihadi akimwondoa mtawala wa Kihausa na kuacha Wafulani kama Maamiri.

Kuja kwa Waingereza tangu 1903 kulimfanya Amiri wa Kano mtawala wa nchi lindwa chini ya usimamizi wa Waingereza lakini ni kuundwa kwa nchi ya Nigeria tu kulikomaliza Kano kama nchi ya pekee. Amiri wa Kanu anaendelea kuwa kiongozi wa kiutamaduni anayeheshimiwa. Kitovu cha kiutawala cha kaskazini kilipewa Kaduna lakini katika muundo wa shirikisho Kano imekuwa tena jimbo la kujitawala.

Idadi kubwa ya wakazi ni Waislamu. Uchumi na nafasi za kazi zimevuta pia watu kutoka majimbo waliohamia Kanu. Kuwepo kwa Wakristo mjini kulisababisha mara kadhaa ghasia dhidi yao ambamo mamia waliuawa.
Viungo vya Nje

* Kano Online


ha:Kano#Tarihin Kano
Kano (jimbo)

thumb|Jimbo la Kano, Nigeria

Kano ni jimbo la kujitawala katika kaskazini ya Nigeria. Mji mkuu ni Kano.

Jimbo la Kano limepakana na majimbo ya Katsina, Jigawa, Kaduna na Bauchi. Jimbo lilianzishwa tar. 27 Mei 1967. Gavana wa kwanza alikuwa Abdu Bako kuanzia 1967 hadi Julai 1975. Ibrahim Shekarau amekuwa gavana tangu 29 Mei 2003.

Eneo la jimbo ni 20,131 km², idadi ya wakazi 10,077,638 (mwaka 2005). Msongamano wa watu hufikia wakazi 501 kwa kilimita ya mraba.

Jimbo lina maeneo ya utawala 44 ("Local Government Areas").
Haya ni: Ajingi, Albasu, Bagwai, Bebeji, Bichi, Bunkere, Dala, Dambatta, Dawakin-Kudu, Dawakin-Tofa, Doguwa, Fagge, Gabasawa, Garko, Garum-Mallam, Gaya, Gazewa, Gwale, Gwarzo, Kabo, Kano Municipal, Karaye, Kibiya, Kiru, Kumbotso, Kunchi, Kura, Madobi, Makoda, Minjibir, Nassarawa, Rano, Rimin-Gado, Rogo, Shanono, Sumaila, Takai, Tarauni, Tofa, Tsanyawa, Tudun-Wada, Ungongo, Warawa na Wudil.

Kano ni kitovu cha biashara na uzalishaji mali nchini. Asilimia ya umwagiliaji wa mashamba inazidi majimbo yote na kuruhusu kilimo mwaka wote.


Jamii:Jimbo la Kano
Biafra

thumb|300px|Ramani ya Biafra
thumb|Bendera ya Biafra

Biafra ilikuwa jamhuri iliyojitenga na Nigeria kati ya 1967 hadi 1970 iliyotambuliwa na nchi chache tu na kurudishwa Nigeria baada ya vita kali. Eneo la Biafra ilikuwa katika kusini-mashariki ya Nigeria inayokaliwa na Waigbo hasa wakati ule lilitwa "Mkoa wa Mashariki" lililokuwa moja kati ya mikoa mitatu ya Nigeria baada ya uhuru.
Sababu za farakano

Uasi wa kijeshi

Katika Januari 1966 ilitokea ghasia katika Nigeria. Sehemu za jeshi zilipindua serikali wakamwua waziri mkuu Abubakar Tafawa Balewa aliyekuwa wa asili ya kaskazini. Kiongozi wa serikali mpya alikuwa jenerali mkuu wa jeshi la Nigeria Johnson Aguiyi-Ironsi aliyekuwa Igbo ambaye mwenyewe hakushiriki katika uasi. Lakini katika miji ya kaskazini ya Nigeria raia Waigbo walitafutwa na kuuawa ovyo. Waigbo maelfu walikimbia katika miji ya kaskazini na kukimbilia kwao nyumbani walipoleta habari za mauaji.

Uasi wa pili ulifuata haraka tarehe 29 Julai 1966 na safari hii kikundi cha maafisa kutoka kaskazini walimwua Ironsi na kuchukua serikali mkononi mwao chini ya uongozi wa jenerali Yakubu Gowon. Mwaka uliofuata 1967 serikali mpya ilianza kubadilisha muundo wa utawala; mikoa mitatu ya Nigeria iligawiwa kuwa majimbo 12. Waigbo walisikitika ya kwamba mipaka ilichorwa kwa kusidi la kuacha maeneo ya Delta penye mafuta ya petroli nje ya majimbo penye Waigbo wengi. Ili ilitazamiwa kama jaribio la kuwatenga Waigbo na malighafi hizi.
Azimio la farakano

Mwaka huohuo wa 1967 mauaji mapya ya Waigbo yalitokea katika kaskazini. Katika hali hii afisa kiongozi wa jeshi katika mkoa wa mashariki kanali Emeka Ojukwu tar. 30 Mei 1967 alitangaza uhuru wa mkoa wa mashariki ulioitwa sasa "Jamhuri ya Biafra". Nchi chache tu zilitambua nchi mpya zilikuwa Gabon, Haiti, Côte d'Ivoire, Tanzania na Zambia.
Vita ya wenyewe kwa wenyewe

Vita ya miaka mitatu ilianza 6 Julai 1967 jeshi ka serikali ya Nigeria iliposhambulia. Serikali ya Lagos ilipata msaada kutoka Urusi na Uingereza. Ufaransa, Ureno na Afrika Kusini zilisaidia upande wa Biafra lakini bila kutambulia nchi rasmi. Usaidizi hasa wa Urusi uliotoa ndege za kijeshi za aina Ilyushin IL-28 na mabomu ya Napalm uliwapa Wanigeria nguvu zaidi. Jeshi la anga la Biafra ilikuwa na ndege ndogo tu za kiraia zilizobadilishwa kubeba silaha.

Vita ilisababisha njaa kali na wakazi milioni 2 - 3 wa Biafra walikufa kutokana na njaa na magonjwa. Tarehe 13 Januari 1970 mabaki ya jeshi la Biafra yalijisalimisha mjini Amichi. Rais Ojukwu alikimbia kwenda Côte d'Ivoire.
Upatanisho

Baada ya mwisho wa vita hofu ilikuwa kubwa ya kulipizwa kisasi lakini serikali ya Lagos ilijitahidi kujenga upatanisho na amani upya. Ojukwu alirudi Nigeria mwaka 1980.
Viungo vya Nje

* www.biafraland.com
* STP x Biafra, 40 anos da ponte aérea de ajuda humanitária desde São Tomé

Jamii:Historia ya Nigeria
Jamii:Nchi za kihistoria za Afrika
Emeka Ojukwu

thumb|200px|Emeka Ojukwu

Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu (* 4 Novemba 1933 Zungeru (Nigeria) ni mwanasiasa wa Nigeria aliyekuwa mwanajeshi na rais wa jamhuri ya Biafra iliyojitenga na Nigeria 1967 - 1970.
Maisha yake

Ojukwu amezaliwa katika kabila la Waigbo. 1957 alijiunga na jeshi. 1966 akiwa kanali alikuwa afisa kiongozi na gavana wa kijeshi wa mkoa wa mashariki.
Baada ya mauaji wa Waigbo wengi upande wa kaskazini ya Nigeria alitangaza uhuru wa mkoa wa mashariki penye Waigbo wengi ulioitwa "Biafra".

Ojukwu alikuwa rais wa Biafra kati ya 30 Mei 1967 na 8 Januari 1970. Baada ya Biafra kushindwa katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Nigeria Ojukwu alikimbia Côte d'Ivoire. Mwaka 1980 alikaribishwa na rais wa Nigeria Alhaji Shehu Shagari arudi nyumbani.

Katika uchaguzi wa 1983 Ojukwu aligombea kiti cha bunge baadaye pia uraisi lakini hakuchaguliwa.
Aligombea tena urais katika uchaguzi wa Aprili 2007 akafikia nafasi ya sita kwa kura 155,000. Alipinga uchaguzi akidai haukuwa sahihi.
Viungo vya Nje

* (en:) MASSOB, The Movement for the Actualization of the Sovereign State of Biafra


Jamii:Siasa ya Nigeria
Jamii:Waigbo
Bolivia

thumb|left|250px|Ramani ya Bolivia
thumb|left|250px|Mji wa La Paz
thumb|left|250px|Uyuni
Bolivia (jina linatokana na shujaa Simon Bolivar) ni nchi isiyo na mwambao wa bahari katika Amerika Kusini.

Imepakana na Brazil, Paraguay, Argentina, Chile na Peru.
Jiografia

Nchi inakatwa na safu mbili za milima ya Andes zenye kimo hadi mita 6500 juu ya UB.

Nyanda za juu (kwa Kihispania: "Altiplano") zinakaliwa na wakazi wengi (80%) ziko kwenye kimo cha mita 3.000 hadi 4.000. Altiplano ni takriban theluthi moja ya eneo la nchi; sehemu nyingi ni tambarare ya "llanos" ambayo ni nchi ya chini yenye joto ambayo ina sehemu mbili: savana kavu za Gran Chaco na misitu minene ya beseni ya Amazonas.

Ziwa la Titicaca liko kwenye Altiplano.

Bolivia ni kati ya nchi maskini zaidi za Amerika Kusini.
Watu

Tofauti na nchi nyingine za bara hilo, wakazi asilia (Waindio) ni sehemu kubwa ya wananchi (55%), wakifuatwa na machotara (30%) na watu wenye asili ya Ulaya (15%).

Lugha rasmi ziko 37, kuanzia Kihispania na lugha nyingi asilia.

Upande wa dini, Kanisa Katoliki linaongoza (78%), likifuatwa na Uprotestanti (19%).
Tazama pia

* Mikoa ya Bolivia
* Orodha ya Marais wa Bolivia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Marejeo
Viungo vya nje

* Serikali ya Bolivia tovuti rasmi



Jamii:Nchi za Amerika Kusini
Jamii:Nchi zinazotumia Kihispania
Granada mpya

thumb|200px|Eneo la Granada mpya
thumb|200px|Nembo la ufalme mdogo wa Granada mpya
Granada mpya (Kihisp.: Virreinato de Nueva Granada) ilikuwa eneo la kikoloni la Hispania katika kaskazini ya Amerika Kusini kati ya 1717 na 1822. Leo hii nchi za Venezuela, Kolombia, Panama na Ekuador zimechukua nafasi yake.

Jina la Granada limetokana na mji wa Granada katika Hispania.

Granada mpya ilitawaliwa kama ufalme mdogo katika muundo wa Hispania. Gavana mkuu alikuwa na cheo cha mfalme mdogo (au: makamu wa mfalme).

Hadi 1717 ilikuwa sehemu ya ufalme mdogo wa Peru uliotawala Amerika Kusini ya Kihispania yote. Mji mkuu ulikuwa mwanzoni Cartagena na baadaye Santa Fé de Bogotá (leo Kolombia).

Nchi ya Kolombia iliendelea kutumia jina la Granada mpya hadi 1861.

Jamii:Kolombia
Jamii:Historia ya Amerika Kusini
Jamii:Ukoloni wa Hispania
Paraguay

thumb|300px|right|Ramani ya Paraguay
right|thumb|220px|Nyumba mjini Asuncion
Paraguay (pia: Paragwai) ni nchi ya Amerika Kusini isiyo na pwani baharini. Imepakana na Argentina, Brazil na Bolivia. Jina la 'Paraguay' limetokana na lugha ya Kiguarani na linamaanisha 'kutoka mto mkubwa'. Mto huu mkubwa ni Parana.Mji mkuu ni Asuncion ulioundwa mwaka 1537 na Mhispania Juan de Salazar.
Historia

Paraguay ilikuwa koloni la Hispania, ikapata uhuru wake mwaka 1811.
Watu

Wakazi wengi (95%) ni machotara waliotokana na Waindio na Wazungu.

Lugha rasmi na za kawaida ni kwa pamoja Kiguarani (95%) na Kihispania (90%).

Upande wa dini, asilimia 89.9 ni Wakatoliki na 6.2% Waprotestanti.
Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje

;Serikali
* Rais wa Paraguay tovuti rasmi
* National Department of Tourism
* Ministry of Finance with economic and Government information, available also in English
* Paraguay Photos

;Taarifa za jumla
* Paraguay from the Encyclopædia Britannica
*
* Paraguay at UCB Libraries GovPubs
*
* Paraguay profile from the BBC News
*
* Key Development Forecasts for Paraguay from International Futures

;Vyombo vya habari
* La Rueda – Weekly reviews
* ABC Color
* Última Hora
* La Nación
* Paraguay.com
* Ñanduti

;Biashara
*World Bank Summary Trade Statistics Paraguay

;Utalii
* Paraguay.com: Tradition, Culture, Maps, Tourism
* Tourism in Paraguay, information, pictures and more. Turismo.com.py


Jamii:Paraguay
Jamii:Nchi za Amerika Kusini
Jamii:Nchi zinazotumia Kihispania
Asuncion

thumbnail|right|280px|Asuncion, Paraguay

right|thumb|Mahali pa Asunscion katika Paraguay
right|thumb|Panteón de los Héroes mjini Asunción
Asunción ni mji mkuu wa Paraguay. Jiji lina wakazi milioni 1.6. Maana ya "asuncion" ni "kupalizwa (mbinguni)". Jina kamili kwa Kihispania ni "Nuestra Señora Santa María de la Asunción" (Mama yetu Mtakatifu Maria wa kupalizwa). Jina limechaguliwa kwa kukumbuka siku ya mji kuundwa na conquistador Juan de Salazar tarehe 15 Agosti 1537 ambayo ni sikukuu ya kupalizwa kwake Mariamu mbinguni katika kalenda ya liturujia ya Kilatini ya Kanisa Katoliki.

Jiji ni kitovu cha uchumi, utamaduni na siasa ya nchi.

Asuncion ipo kando ya mto Paraguay ikitazama mdomo wa Río Pilcomayo upande wa Argentina.

Ni kati ya miji ya kwanza iliyoundwa na Wahispania katika Amerika Kusini. Kwa sababu hiyo huitwa mara nyingi "Mama wa miji".


Jamii:Miji ya Paraguay
Jamii:Miji Mikuu Amerika
Paraguay (mto)

thumb|left|250px|Beseni ya mto Paraguay


Mto wa Paraguay ni tawimto mkubwa wa Rio Paraná. Jina laandikwa katika Brazil kwa Kireno "Rio Paraguai", baadaye nchini Paraguay kwa Kihispania "Río Paraguay".

Mto unaanza Brazil katika nyanda za juu za Mato Grosso 1154 km kaskazini ya Cuiabá ukielekea kusini. Baada ya kutoka katika nyanda za juu mto unapita tambarare ya Pantanal hapi ni mpaka kati ya Brazil na Bolivia.

Mto hukata Paraguay yote hadi Asuncion na kuingia Argentina. Unaishia kwenye Rio Parana karibu na Corrientes.


Jamii:Mito ya Brazil
Jamii:Mito ya Paraguay
Jamii:Mito ya Argentina