JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
અશ્વત્થામા

આઠ ચિરંજીવીઓમાંનો એક અશ્વત્થામા (સંસ્કૃત: अश्वत्थामन्) દ્રોણાચાર્યનો પુત્ર છે.


તે ભગવાન શંકરનો અંશાવતાર હતો. દ્રોણાચાર્યને ઘણો પ્રિય હતો. તેમના પુત્રના મૃત્યુની અફવા સાંભળી લાગેલા આઘાતની અસર નીચે તેઓ ધૃષ્ટદ્યુમ્નના હાથે હણાયા. પ્રતિશોધની આગમાં બળતા અશ્વત્થામાએ મરણ શૈયા પર પોઢેલાં દુર્યોધન પાસે ધૃષ્ટદ્યુમ્નને યુદ્ધ સમાપ્તીની સત્તાવાર ઘોષણા પછી પણ મારવાની પરવાનગી મેળવી લીધી. અશ્વત્થામાએ દુર્યોધનને યુદ્ધને અંતે પાંડવોનો અંત લાવવાનું પણ વચન આપ્યું.

અશ્વત્થામાએ યુદ્ધનાં છેલ્લે દિવસે વિચાર કર્યો કે દિવસના સમયે કાગડાં ઘુવડ પર ત્રાટકે છે અને રાત્રે ધુવડ પાછો પ્રતિઘાત કરે છે. પ્રકૃતિના આ નિયમ અનુસાર જે જ્યારે શક્તિમાન હોય ત્યારે આક્રમણ કરે તે ઉચિત જ છે તેમ તેણે માન્યું. તેણે કૃતવર્મા અને કૃપાચાર્ય વિગેરે સાથે મળી પાંડવોની છાવણી પર હુમલો કર્યો. ત્યાં તેને કૃષ્ણનાં દાનવ દ્વારપાળ દ્વારા રોકવામાં આવ્યો. તે છતાં કૃષ્ણએ તકેદારી રાખી પાંડવો અને સત્યકીને ગંગા કિનારે ખસેડ્યાં હતાં.

અશ્વત્થામાએ શિવજી ની અર્ચના કરી અને પોતાનું શરીર શીવજી ને અર્પણ કર્યું. શીવજીએ તેને વરદાન આપ્યું કે તે રાત્રે જે તેની સાથે લડશે તે મૃત્યુ પામશે. તેણે મધ્ય રાત્રે પાંડવોની છાવણી પર હુમલો કર્યો અને ભૂલથી દ્રૌપદી અને પાંડવોના પાંચ પુત્રોને મારી બેઠો.

પાંડવોને આની ગંધ આવતાં જ અશ્વત્થામાનો પીછો કર્યો અને અર્જુન સાથે તેનો સામનો થયો. આ લડાઈ દરમ્યાન અશ્વત્થામાએ અત્યંત શક્તિશાળી એવા બ્રહ્મશિરા શસ્ત્રનો ઉપયોગ કર્યો જેનો એકવાર તેણે કૃષ્ણના સુદર્શન ચક્ર સામે નિષ્ફળ પ્રયોગ કર્યો હતો. આના પ્રત્યુતરમાં અર્જુને પણ તે જ શસ્ત્ર વાપર્યું. વિશ્વ વિનાશનાં ભય ને પામી ઋષી મુનીઓએ બનેંને પોતના શસ્ત્રો પાછા ખેંચી લેવા સમજાવ્યાં. અર્જુન તે કરી શક્યો પણ અશ્વત્થામા ઓછો નિપુણ હોવાથી તેમ ન કરી શક્યો અને તેને કોઈ એક નિશાન સાધવાનું કહેવામાં આવ્યું. અશ્વત્થામાએ શસ્ત્રને પાંડવ સ્ત્રીઓના ગર્ભ તરફ તાક્યો. જેમાં અર્જુનની પુત્રવધુ ઉત્તરા એક હતી.

એ સમયે ઉત્તરા અભિમન્યુનાં બાળક પરીક્ષિતને ગર્ભમાં સેવતી હતી જે ભવિષ્યમાં સર્વ પાંડવ કુળનો વારસદાર હતો. બ્રહ્માસ્ત્રએ સફળતાથી ગર્ભમાં રહેલા નવજાતને બાળી નાખ્યો પણ કૃષ્ણએ તેને જીવિત કર્યાં અને અશ્વત્થામાને શાપ આપ્યો કે તે કુષ્ટ રોગથી પીડાશે અને વિશ્વમાં ૬૦૦૦ વર્ષ સુધી તિરસ્કૃત અવસ્થામાં ભટકશે.

અન્ય આવૃત્તિ અનુસાર એમ માનવામાં આવે છે કે તેને કળીયુગના અંત સુધી ભટકવાનો શ્રાપ મળ્યો હતો. એમ માનવામાં આવે છે કે અશ્વત્થામાએ આજના અરેબિયન ઉચ્ચ પ્રદેશ તરીકે ઓળખાતા પ્રદેશ તરફ સ્થળાંતર કર્યું.

અન્ય વાયકા અનુસાર તે હજું પણ પૃથ્વી પર આંધી અને વાવાઝોડાં સ્વરૂપે ભટકે છે. ભારતમાં આવેલ બુરહાનપુર પાસે એક અસિરગઢનામે કિલ્લો છે. તેમાં એક શીવ મંદિર છે. એમ માનવામાં આવે છે કે રોજ સવારે અશ્વત્થામા અહીં ભગવાનને લાલ ગુલાબ અર્પણ કરે છે. પુરાણ અને પલાવા કુળ જેમણે પૂરાણ અનેપૂર્વ મધ્ય કાળે કાંચીપુરમમાં રાજ કર્યું તેઓને અશ્વત્થામા અને અપ્સરા મેનકાનાં વંશજો માનવામાં આવે છે.
બલરામ

હિંદુ ધર્મના પૌરાણીક મહાકાવ્ય મહાભારતમાં વર્ણવ્યા પ્રમાણે બલરામ (સંસ્કૃત: बलराम), શ્રીકૃષ્ણના મોટાભાઈ હતા. પાંચરાત્ર શાસ્ત્રો અનુસાર બલરામ (બલભદ્ર) ભગવાન વાસુદેવની છાયા અથવા સ્વરૂપ છે. એમનું કૃષ્ણના અગ્રજ (મોટાભાઈ) તથા શેષ અવતાર હોવાનું બ્રાહ્મણ ધર્મને અભિમત છે. જૈનોના મત પ્રમાણે એમનો સંબંધ તીર્થકર નેમિનાથ સાથે છે. બલરામ અથવા સંકર્ષણના પૂજનની પરંપરા ઘણાં વર્ષો પહેલાંથી ચાલતી આવી હતી, પરંતુ એમની સર્વપ્રાચીન મૂર્તિઓ મથુરા અને ગ્વાલિયર ક્ષેત્રમાંથી પ્રાપ્ત થયેલી છે, જે શુંગકાલીન ગણાય છે.
છબીઓ


ચિત્ર:BalaramaMauesCoin1stCenturyBCE.jpg|બલરામને દર્શાવતો મૌર્ય સિક્કો, ઇ.સ. પૂર્વે ૧લી સદી
ચિત્ર:MauryanBalaramaCoin3rd-2ndCenturyCE.jpg|ગદા અને શંખ ધારણ કરેલા બલરામ, ૩જી-૨જી સદીનો મૌર્ય સિક્કો.

સંદર્ભો


બાહ્ય કડીઓ

* Who is Lord Balarama (Overview)
* 1000 names of Lord Balarama
* Vedic Encyclopedia - Sri Balarama's Pilgrimage
* Balarama avatar - Bhagavata Purana
* Krishna-Balarama Temple
* Krishna & Balarama Deity Gallery - Vrindavan.com
* Krishna & Balarama Deity Gallery - Vrindavan-dham.com


શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
રાજસ્થાની

રાજસ્થાની એટલે એવી વ્યક્તિ કે જે રાજસ્થાનમાં જન્મી હોય કે જેનું મૂળ રાજસ્થાનમાં હોય. રાજસ્થાની લોકોની માતૃભાષા રાજસ્થાની, મારવાડી કે હિંદી હોઇ શકે છે. રાજસ્થાન રણ પ્રદેશ હોવાથી ત્યાં વનસ્પતિનું વૈવિધ્ય ઓછું છે. તેની ક્ષતિ પૂર્તિ તેમણે રંગબેરંગી પહેરવેશ દ્વારા કરી છે. સામાન્ય રીતે પુરુષો ધોતિયું, અંગરખું તથા રંગબેરંગી પાઘડી પહેરે છે તથા સ્ત્રીઓ ઘેરવાળો ચણિયો, કબજો તથા ઓઢણી ઓઢે છે. રાજસ્થાનમાં ઊંટની સંખ્યા વધારે હોવાથી ચામડામાંથી બનાવેલી મોજડી તથા પગરખાં પહેરે છે.


ચિત્ર:Rajasthani folk musician.jpg|રાવણહથ્થા સાથે રાજસ્થાની સંગીતકાર
ચિત્ર:Men with turbans and a camel, Rajasthan (6376103649).jpg|પાઘડી અને ઊંટ સાથે રાજસ્થાની પુરુષો
ચિત્ર:Rajasthani kid.jpg|રાજસ્થાની બાળક
ભગત સિંહ

ભગત સિંહ (; ) ભારતનાં સ્વતંત્રતા આંદોલનના અગ્રિમ ક્રાંતિકારી હતા.
બાળપણ

તેમનો જન્મ ૨૮મી સપ્ટેમ્બર, ઈ.સ. ૧૯૦૭ના દિવસે લ્યાલપૂર, પંજાબમાં થયો હતો. વ્યવસાયે તેઓ જાટ ખેડૂત હતા. ભગતસિંહના પિતાનું નામ કિશનસિંહ અને માતાનું નામ વિદ્યાવતી હતું. ભગતસિંહનું પ્રાથમિક શિક્ષણ બંગાળમાં થયું હતું. ત્યારબાદ તેઓ લાહોરની ડી.એ.વી. હાઈસ્કૂલમાં ભણ્યા હતા. અભ્યાસ દરમિયાન તેમના જીવન પર ભાઈ પરમાનંદ અને જયચંદ વિધ્યાલંકાર નામના રાષ્ટ્રવાદી શિક્ષકનો પ્રભાવ પડ્યો હતો.
યુવાવસ્થા

ભગતસિંહ શરૂઆતમાં કોંગ્રેસમાં જોડાયા હતા પણ અમુક કારણોસર તેમણે તેનો ત્યાગ કર્યો હતો. ભગતસિંહ અસહકાર આંદોલન સમયે કોલેજ છોડી હતી. તે પછી તેઓ રાષ્ટ્રસેવામાં જોડાઈ ગયા હતા. તેઓ હિંદુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસીયેશનના સભ્ય બન્યા અને આગળના સમયમાં મહામંત્રી પણ બન્યા હતા. ઇ.સ. ૧૯૨૫ માં નવજવાન ભારત સભાની સ્થાપના કરી જેથી તેમને સુખદેવ, યશપાલ, ભગવતી ચરણ વોહરા, ચંદ્રશેખર આઝાદ, યતિન્દ્રનાથ દાસ જેવા વીર ક્રાંતિકારીઓનો ભેટો થયો. તેઓ યતિન્દ્રનાથ દાસ પાસે બોમ્બ બનાવતા શીખ્યા અને ૧૯૨૬ માં દશેરાના દિવસે એક બોમ્બ ફેંક્યો જેમાં તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી પણ ભગતસિંહના વિરુદ્ધ કોઈ પુરાવા ન મળ્યા હોવાથી તેઓ છૂટી ગયા.

ભગતસિંહ માર્કસવાદ, સમાજવાદ, સોવિયત સંઘની તથા અન્ય મોટી ક્રાંતિઓ વિષે ઊંડો અભ્યાસ કર્યો હતો અને તેઓ તેમના સાથીઓને પણ વાંચન માટે આગ્રહ કરતાં હતા.

તેમના પિતા કિશનસિંહ તેમના લગ્ન કરવાનું નક્કી કર્યું છે તે વાત જાણી તેઓ લાહોરથી નાસી છૂટ્યા હતા અને ગુપ્ત વેશે દિલ્હીમાં જઈ રહ્યા. થોડા સમય બાદ કાનપુર ગયા અને ત્યાં ‘અર્જુન’ તથા ‘પ્રતાપ’ નામના સામયિકમાં લેખો લખી ગુજરાન ચલાવ્યું.
જલિયાવાલાબાગ હત્યાકાંડ

ભગતસિંહ જ્યારે લગભગ ૧૨ વર્ષના હતા ત્યારે જલિયાવાલા બાગ હત્યાકાંડ થયો હતો. આ વાતની જાણ થતાં ભગતસિંહ ૨૦ કી.મી પગે ચાલી જલિયાવાલા બાગ પહોચ્યા હતા.
અસહકારનું આંદોલન

અસહકાર ચળવળ એ વર્ષો સુધી ચાલી હતી આ ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનો મહત્વનો તબક્કો હતો. આ ચળવળ ૧૯૨૦થી શરૂ થઈ અને ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૨ સુધી મહાત્મા ગાંધીના નેતૃત્વ હેઠળ ચાલી હતી. ભગતસિંહ અસહકાર આંદોલન સમયે કોલેજ છોડી હતી.
સાઈમન કમિશનનો બહિષ્કાર

૧૯૨૮માં સાયમન કમિશનના બહિષ્કાર માટે ભયાનક પ્રદર્શનો થયા હતા અને તેમાં ભાગ લેનારા પર અંગ્રેજ સરકારે લાઠીચાર્જ કરતા લાલા લાજપતરાય ઘાયલ થયા હતા, થોડા સમય પછી તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. આ ઘટનાથી ભગતસિંહ બહુ ક્રોધિત થયા અને તેમના સાથીઓ સાથે મળી અંગ્રેજ અધિકારી મી.સ્ટોકને મારવાનું કાવતરું ઘડ્યું હતું. ૧૭ ડિસેમ્બર ૧૯૨૮ ના રોજ લગભગ સવા ચાર વાગ્યે એ.એસ.પી. જ્હોન પી. સાંડર્સના આવતા જ રાજગુરુએ તેને ગોળી મારી દીધી હતી.
ફાંસી

૮ એપ્રિલ ૧૯૨૯ના રોજ ભગતસિંહ અને બટુકેશ્વર દત્ત દિલ્હીમાં કેન્દ્રિય ધારાસભા ચાલુ હતી ત્યારે ત્યાં બોમ્બ નાખ્યા અને નાસી જવાને બદલે ત્યાં ઊભા રહી ગયા. પકડાયા પછી તેમના પર મુકદમો ચાલ્યો હતો. ૭ ઓક્ટોબર ૧૯૩૦ના રોજ ભગતસિંહ, સુખદેવ, રાજગુરુને ફાંસીની સજા ફરમાવાઈ હતી. ૧૯૩૧માં નક્કી થયા મુજબ ૨૪મી માર્ચે ફાંસી આપવાની જાહેરાત થયેલી. સમગ્ર દેશમાં એની ચર્ચા અને વિરોધ વ્યાપક બનેલાં. સરકારે વિરોધના ડરથી એક દિવસ પહેલા, ૨૩મી માર્ચે, સાંજે ૭:૩૦ વાગ્યે ત્રણેયને અચાનક ફાંસી આપી દેવાઇ હતી. ફાંસી પછી, ચૂપચાપ, ઉતાવળે, સતલજ નદીના કિનારે, હુસૈનીવાલા ફિરોજપુરમાં અંતિમ સંસ્કાર કરી દીધેલા. તેમણે લાહોર સેન્ટ્રલ જેલમાં ફાંસીએ ચડતાં પહેલા ઇન્કલાબ ઝિંદાબાદની વીર ગર્જનાઓ કરી હતી.
ગ્રંથસૂચિ

*
*
સંદર્ભો
બાહ્ય કડીઓ

*
* શહીદ ભગતસિંહ રિસર્ચ કમિટી


શ્રેણી:ભારતના શહીદો
શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી
શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૩૧માં મૃત્યુ
વિસાવાડા

વિસાવાડા પોરબંદર તાલુકાનું દરીયાકાંઠાનું ગામ છે જે મુળદ્વારકા તરીકે પણ ઓળખાય છે. અહીં પ્રાચીન મંદિરોનું મોટું સંકુલ આવેલ છે, જ્યાં ગુજરાત ઉપરાંત રાજસ્થાનનાં યાત્રાળુઓ યાત્રા કરવા આવે છે. પોરબંદરથી હર્ષદ જતાં ૨૫ કિ.મી. દૂર રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૮-ઇ પર આ ગામ આવેલું છે. અહીં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, બેંક તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. મુખ્ય ખેત ઉત્પાદનો મગફળી, જીરૂ, ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ શાકભાજી છે.
ફોટો ગેલેરી


ચિત્ર:Vinzat Bhagat.jpg|વિંઝાત ભક્ત
ચિત્ર:Mandir 1.jpg|મુળદ્વારકાધિશ મંદિર
ચિત્ર:Mer Dandiya.jpg|વિસાવાડા રાસ મંડળી, મણીયારો રાસ
ચિત્ર:Randal Mata Shrine at seashore of Visavada, Gujarat, India.jpg|સમુદ્રકિનારે આવેલું રાંદલમાતાનું દહેરું
ચિત્ર:Wind mill 01.jpg|વિસાવાડાનાં સમુદ્ર કિનારે પવનચક્કી
ચિત્ર:Sea board 01.jpg|સમુદ્ર કિનારો, વિસાવાડા


શ્રેણી:ગુજરાતનાં ગામો
શ્રેણી:યાત્રાધામ
શ્રેણી:પોરબંદર તાલુકો
નટવરલાલ સુરતી

નટવરલાલ સુરતી ભાવનગર રજવાડાના નાયબ દિવાન હતા. ગોહિલોના ભાવનગર રાજના ૧૭૨૩થી ૧૯૪૭ સુધીના સુવર્ણયુગના ઉત્તરાર્ધમાં તેનું ભારત ગણરાજ્યમાં વિલીનીકરણ કરવાની જવાબદારી છેલ્લા દિવાન અનંતરાય પટ્ટણી અને સાથી નાયબ દિવાન નટવરલાલ સુરતીની જોડીએ પૂરી કરી.
જીવન

મૂળ ભરુચવાસી પ્રતાપશાળી પિતા માણેકલાલે વર્ષો પહેલાં વતન છોડી કાઠિયાવાડના લીંબડી વગેરે દેશી રાજ્યોના કારભાર કરી રાજકોટની રાજકુમાર કોલેજમાં શિક્ષક તરીકે નોકરી સ્વિકારી હતી. રાજાઓ સાથે પરદેશની મુસાફરી કરવા માટે શાણી દશા મોઢ વાણિયાની નાતે માણેકલાલને નાત બહાર તો કર્યાં પણ વધુ વિચારે તે નાતના હિતમાં નથી એમ નક્કી કરીને પાછા અપનાવી લીધા. ત્યારે નાતિલાઓ કટાક્ષમાં તેમને માણેકલાલ સુરતીને બદલે માણેકલાલ “વિલાયતી” કહેતા.

રાજકુમાર કોલેજમાંથી નિવૃત્તિ લઈને માણેકલાલ ભરુચ આવીને વસ્યા. નાનપણથી તરવાનો શોખ હતો, તેમાં નર્મદા નદીના ચોમાસાના ઘોડાપુરમાં ઝંપલાવ્યુ પણ સામે તીરે નર્મદામૈયાએ પહોંચવા ના દીધા અને પોતાના ખોળામાં સમાવી લીધા.

નટવરલાલે મુંબઈ યુનીવર્સિટીમાં બી.એ. પાસ કરી વકીલ બનવા એલ.એલ.બી. કર્યું. ભાવનગર રાજ્યમાં ન્યાયાધીશ તરીકે શરુઆત કરી ચીફ જસ્ટીસ સુધી આગળ વધ્યા. તે બાદ રાજ્યે તેમને રેવેન્યુ કમિશ્નર તરીકે નિમ્યાં. ગામે ગામ ફરી તેમણે ખેડુતોએ શાહુકારો પાસેથી કરેલા દેવાના હિસાબ એકઠા કર્યાં. પ્રજાવત્સલ મહારાજા ભાવસિંહજીએ ખેડુતોનું ત્રણ કરોડ રુપિયાનું દેવું ભરપાઈ કરી દેવાનો આદેશ આપ્યો. વર્ષો સુધી ખેડુતો અને ગણોતિયાઓ રાજાની આ ભલમનસાઈ ભુલ્યાં નહોતાં.

પોતાનાં અંગત જીવનમાં નટવરલાલ પણ લોકોના “સુરતી સાહેબ” સાહિત્ય રસિક હતા અને સાહિત્યકારોને હર પ્રકારે મદદ કરવા તત્પર રહેતાં. ગુજરાતના ભૂતપૂર્વ ખબરપત્રી અને કવિ કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણીને ૧૯૩૪માં અમેરિકા અભ્યાસ માટે શિષ્યવૃત્તિની વ્યવસ્થા તેમણે કરી આપી હતી. એટલું જ નહી પણ, પોતાનો એક મહિનાનો પગાર ભેટ આપ્યો હતો. ૧૯૪૮માં આ પરોકપારી કુશળ મહાનુભાવે નિવૃત્તિ લીધી અને વતન ભરુચમાં જઈ વસ્યા. ત્યાં પણ તેમણે સંસ્કૃત ભાષાનું શિક્ષણ, વિદ્યાર્થીઓને આર્થિક મદદ વગેરે પરોપકારી પ્રવૃત્તિઓ જીવન પર્યંત જારી રાખી.
સંદર્ભ

* ડો. કનક રાવળ – અસલ માહિતી માટે શ્રી શૈલેશ સુરતી અને પ્રો. સંદીપ પકવાસા, ૨૧ ઓક્ટોબર ૨૦૦૮

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૫૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૮૫માં જન્મ
ગાંઠીલા (તા. વંથલી)

ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા વંથલી તાલુકામાં આવેલું એક અને લગભગ ૩૦૦૦ હજારની વસ્તી ધરાવતું ગામ છે.. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. આ ગામમાં નદી કિનારે ઉમિયા માતાજીનું મંદિર આવેલ છે. જેને કારણે આ ગામ યાત્રાધામ તરીકે પ્રસિધ્ધ થયેલ છે.
સંદર્ભો

શ્રેણી:યાત્રાધામ
ઇસરો

ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન (Indian Space Research Organisation) જેનુ મુખ્યાલય બેંગ્લોર શહેરમાં આવેલુ છે. અહી અંદાજે ૧૭,૦૯૯ (૨૦૨૧ મુજબ) લોકો કામ કરે છે. ઇસરો વડે ભારત અને અન્ય દેશોના અવકાશયાન અવકાશમાં મોકલવામાં આવે છે. ઇસરોનો સમાવેશ વિશ્વની સૌથી છ (૬) મોટી સરકારી સ્પેસ એજન્સીઓમાં થાય છે, જેમાં તેની સાથે નાસા, Roscosmos, ESA, CNSA, અને JAXA નો પણ સમાવેશ છે. તેનો પ્રાથમિક હેતુ સ્પેસ ટેકનોલોજીને આગળ વધારવાનો અને તેના એપ્લિકેશન્સનો ઉપયોગ રાષ્ટ્રીય લાભ માટે કરવાનો છે.

ભારતના પ્રથમ ઉપગ્રહ આર્યભટ્ટને ઇસરો દ્વારા બાંધવામાં આવ્યું હતું અને ૧૯૭૫માં સોવિયેત યુનિયન દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. રોહિણી પ્રથમ ઉપગ્રહ જેને ભારત-સર્જિત લોન્ચ વ્હીકલ SLV-3 દ્વારા ભ્રમણકક્ષામાં મુકવા માટે, ૧૯૮૦માં લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. ઇસરોએ ત્યારબાદ બે અન્ય રોકેટો વિકસાવ્યા: PSLV (Polar Satellite Launch Vehicle /ધ્રુવીય ઉપગ્રહ લોન્ચ વાહન) અને GSLV (Geosynchronous Satellite Launch Vehicle). ૨૦૦૮માં ભારતના પ્રથમ ચંદ્ર મિશનના ભાગ રૂપે ચંદ્રયાન-૧ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું.
સંગઠન ની સંરચના અને સુવિધાઓ

ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન (ઈસરો) નું સંચાલન ભારત સરકાર નો અંતરિક્ષ વિભાગ કરે છે. અંતરિક્ષ વિભાગ ખુદ અંતરિક્ષ આયોગ ના હેઠળ આવે છે તે નિમ્નલિખત સંગઠનો અને સંસ્થાનો સંભાળે છે:

* ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન (ઈસરો)
* એનટ્રિક્સ કોર્પોરેશન (Antrix) - ઈસરો બેંગ્લોર નું માર્કેટિંગ સહાયક
* ભૌતિક અનુસંધાન પ્રયોગશાળા (PRL), અમદાવાદ
* રાષ્ટ્રીય વાયુમંડલીય અનુસંધાન પ્રયોગશાળા (NARL), ગડાંકી, આંધ્ર પ્રદેશ
* ન્યુ સ્પેસ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (NSIL) - ઈસરો બેંગ્લોર નું વ્યાપારિક સહાયક
* ઉત્તર પૂર્વીય અંતરિક્ષ ઉપયોગ કેન્દ્ર (NE-SAC), ઉમિયમ
* સેમિકન્ડક્ટર પ્રયોગશાળા (SCL), મોહાલી
* ભારતીય અંતરિક્ષ વિજ્ઞાન અને પ્રોધોગિકી સંસ્થાન (IIST), તિરુવનંથપુરમ – ભારત ની અંતરિક્ષ વિશ્વવિદ્યાલય
સંદર્ભો
બાહ્ય કડીઓ

*


શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
આર્યભટ્ટ (ઉપગ્રહ)

આર્યભટ્ટ ભારત દેશ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલો સૌ પ્રથમ ઉપગ્રહ હતો, જેનું નામ મહાન પ્રાચીન ખગોળશાસ્ત્રી આર્યભટ્ટની યાદમાં રાખવામાં આવ્યું હતું.આ ઉપગ્રહ કોસ્મોસ-૩એમ નામનાં રશિયન રોકેટ દ્વારા, કાપુસ્તિન યાર (Kapustin Yar)નામનાં રશિયન અવકાશમથકેથી ૧૯ એપ્રિલ, ૧૯૭૫ના રોજ ચડાવવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપગ્રહનું નિર્માણ કાર્ય ભારતીય અવકાશ સંસ્થા ઇસરો દ્વારા ખગોળીય અભ્યાસ સંબંધી પ્રયોગો માટે કરવામાં આવ્યું હતું.આ ઉપગ્રહ અગિયારમી ફેબ્રુઆરી, ૧૯૯૨ના રોજ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પતન થઇ નાશ પામ્યો હતો.


File:1984 CPA 5493.jpg|૧૯૮૪ની સોવિયેત યુનિયનની ટપાલ ટિકિટ જેમાં ભાસ્કર ૧, ભાસ્કર ૨ અને આર્યભટ્ટ ઉપગ્રહ છે.
File:2 Rupees (Reverse) Aryabhata.jpg|ભારતીય ૨ રૂપિયાની ચલણી નોટ પર આર્યભટ્ટ અવકાશયાનનું ચિત્ર

બાહ્ય કડીઓ

* NASA HEASARC Page
* Astronautix Page
* India in Space Page
* NSSDC Master Catalog Search
* વધુ માહિતી


શ્રેણી:ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમ
શ્રેણી:ઉપગ્રહો
શ્રેણી:ઇસરો
રોહિણી (ઉપગ્રહ)

રોહિણી શ્રેણીમાં ઇસરો દ્વારા ૪ ઉપગ્રહો મુકવામાં આવેલ,આ ૪ માંથી ૩ ઉપગ્રહો સફળતાપૂર્વક ભ્રમણકક્ષામાં પ્રક્ષેપીત કરાયેલ.રોહિણી શ્રેણીનાં બધાજ ઉપગ્રહો સ્વદેશી બનાવટનાં સેટેલાઇટ લોન્ચ વ્હિકલ(SLV)રોકેટો દ્વારા પ્રક્ષેપીત કરાયેલ અને આ શ્રેણીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ પણ પ્રાયોગિક ધોરણે સ્વદેશી ઉપગ્રહ અને રોકેટોનું સંશોધન હતો.
માહિતી
બાહ્ય કડીઓ

*http://www.csre.iitb.ac.in/isro/rohini.html
*http://www.bharat-rakshak.com/SPACE/space-satellite5.html


શ્રેણી:ઇસરો
લોહાણા

લોહાણા એક જ્ઞાતિ છે જેના વિશે સ્કંદપુરાણના હિંગુલાદ્રિ ખંડમાંથી માહિતી મળે છે. જે અનુસાર લોહના કિલ્લામાં વાસ કર્યો એટલે તેનું નામ લોહાણા પડ્યું છે.
ઈતિહાસ

લોહાણાઓ પ્રાચીન ક્ષત્રિય રાજવંશ અને ભગવાન શ્રી રામના પુત્ર લવના વંશજો હોવાનો દાવો કરે છે. લોહાણા શબ્દ લોહ-રાણા કે લોહર-રાણાનું અપભ્રંશ છે. કવિ ચંદ બરડાઇ રચિત કાવ્ય પૃથ્વીરાજ રાસોમાં લોહાણા જાતિના બે વીરોનો ઉલ્લેખ છે. રાસો પ્રમાણે લોહાણા રાઠૌર વંશી છે. પરંતુ ૭મી સદીમાં લોહાણાઓના રાજ્ય સિંધમાં હતા તેનો વિસ્તારપૂર્વજ ઇતિહાસ ચચનામા નામના પુસ્તકમાંથી મળે છે. જેમાં લોહાણા રાજવંશનો રાજા અઘમ બ્રાહમણાબાદ અને નેરૂન (નારાયણ કોટ) ઉપર રાજ કરતો હતો. તેની નીચે સામા, લાખા અને સહતા લોહાણાઓના રાજ હતા. જ્યારે અલોરનો બ્રાહ્મણ રાજા ચચ લોહાણા રાજા અઘમને પત્ર લખે છે, તે પત્રમાં રાજા અઘમ લોહાણા પ્રાચીન રાજવંશ હોવાનો ઉલ્લેખ કરે છે.

તેમણે પંજાબના પ્રદેશમાં અને બાદમાં આશરે ૮૦૦ વર્ષ પૂર્વે ભારતના સિંધ અને હાલના ગુજરાત રાજ્યમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું.
વર્તમાન

તેઓ ભારતમાં મુખ્યત્વે ગુજરાત, મુંબઈ શહેર અને ભારતના અન્ય શહેરી વિસ્તારોમાં વસવાટ કરે છે. તેઓ જગતના અન્ય ઘણા દેશોમાં પણ ધંધા-રોજગાર અર્થે વસેલા છે.
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

* રઘુવંશી લોહાણા જ્ઞાતિ ઇતિહાસ


શ્રેણી:જ્ઞાતિ
શ્રેણી:ભારતની જ્ઞાતિઓ
પોથન

ભક્ત કવિ પોથન ભારત દેશમાં આવેલા આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યની મુખ્ય ભાષા તેલુગુ ભાષાના મહાન ભક્ત કવિ હતા.

આંધ્ર મહા-ભાગવતના રચયિતા કવિ પોથનનો જન્મ આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યના વારંગલ જિલ્લાના બમેરા નામના ગામમાં ઇ. સ. ૧૪૩૦ની સાલમાં થયો હતો. ભક્ત કવિ પોથન સમયની બાબતમાં નરસિંહ મહેતાના સમકાલીન હતા. માતાપિતા તરફથી વારસામાં તેમને પ્રેમ-ભક્તિના સંસ્કાર સાંપડ્યા, જેને કારણે નાની વયમાં જ બાળક પોથન ભગવાનના પરમ ભક્ત હતા. તેમનો પરિવાર શૈવ ધર્મનો અનુયાયી હોવા છતાં બાળક પોથનને શિવ, રામ, કૃષ્ણ કે વિષ્ણુ એમ બધા જ ભગવાનની ભક્તિમાં રસ ધરાવતા હતા. શાળાનો અભ્યાસ પુર્ણ થયા પછી તેઓએ ધર્મશાસ્ત્રો તેમ જ સંસ્કૃત ભાષાનો ગહન અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ઉપરાંત પોતાની માતૃભાષા તેલુગુમાં તેઓ ભગવાનના ગુણગાનની કવિતાઓ પણ લખતા હતા. આ દરમ્યાન એક દિવસ એમને શ્રીમદ્ ભાગવતનો અનુવાદ કરવાની શરુઆત કરી. કવિ પોથને માત્ર અનુવાદ જ ન કરતાં ભાગવતના સારને પોતાની કવિ પ્રતિભા વડે તેલુગુ ભાષામાં સુંદર રસમય રૂપાંતરણ કર્યું હતું, જેને કારણે આજે પણ આંધ્ર પ્રદેશમાં ઘેર ઘેર આંધ્ર મહા-ભાગવત બોલાતું જોવા મળે છે.

જીવનની છેલ્લી પળ સુધી ભગવાનની ભક્તિમાં લીન રહેલા ભક્ત કવિ પોથનનું અવસાન સિત્તેર વર્ષની ઉંમરે થયું હતું.


શ્રેણી:કવિ
શ્રેણી:આંધ્ર પ્રદેશ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ભક્ત કવિ
એપલ (ઉપગ્રહ)

એપલ(Ariane Passenger Payload Experiment-APPLE) સી-બેન્ડ ટ્રાન્સપોન્ડર સાથેનો પ્રાયોગીક સંદેશાવ્યવહાર ઉપગ્રહ હતો,જેને ઇસરોએ તા=૧૯ જુન,૧૯૮૧ ના રોજ યુરોપિયન સ્પેશ એજન્સી નાં એરિયાન (:en:Ariane) રોકેટ દ્વારા ફ્રેન્ચ ગુઆના ના મથકેથી પ્રક્ષેપીત કરવામાં આવેલ. આ ભારતનો પ્રથમ ત્રિધરીય પ્રાયોગીક શ્થિરભ્રમણકક્ષીય સંદેશાવ્યવહાર ઉપગ્રહ હતો (three-axis stabilised experimental Geostationary communication satellite).તા=૧૬ જુલાઇ,૧૯૮૧ નાં રોજ ઉપગ્રહને ૧૦૨°પૂ.રેખાંશ પર શ્થિર કરવામાં આવ્યો.૩૫૦ કિલો વજન ધરાવતો આ ઉપગ્રહ ભારતીય દુરસંદેશા વ્યવહાર માટેની પ્રયોગશાળા સમાન હતો.તે ઘણા ટેલિવિઝન અને રેડિયો પ્રસારણ નાં પ્રાયોગીક કાર્યોમાં વપરાયેલ.આ ઉપગ્રહ નળાકાર ૧.૨ મી.વ્યાસ અને ૧.૨ મી.ઉંચાઇ ધરાવતો તથા ૦.૯ મી.ની એન્ટેના તકતી સાથે જોડાયેલ બે ૬/૪ ગીગાહર્ટ્ઝ(GHz) ટ્રાન્સપોન્ડર ધરાવતો હતો. આ ઉપગ્રહ ૧૯ સપ્ટેમ્બર,૧૯૮૩ નાં રોજ સેવાનિવૃત થયેલ.
આઇ.આર.એસ. ઉપગ્રહ શ્રેણી

આઇ.આર.એસ.(ઇન્ડીયન રિમોટ સેન્સિંગ)ઉપગ્રહો નીં શ્રેણીનાં મોટાભાગનાં ઉપગ્રહોનું નિર્માણ ઇસરોએ કરેલ છે.આ શ્રેણીના ઉપગ્રહોનું મુખ્ય કામ "દુર સર્વેક્ષણ સેવા"(remote sensing services) આપવાનું છે.જે તે ભ્રમણકક્ષામાં રહી અને પૃથ્વીનું નિરીક્ષણ અને સર્વેક્ષણ કાર્ય કરી,કુદરતી સંપતિ,તેલ,ખનિજ,પાણી નાં ભંડારો શોધવા વિગેરે અનેક પ્રકારનાં કાર્યો કરી આપે છે.
ઉપગ્રહોની માહિતી
આઇ.આર.એસ.દ્વારા મળતી માહિતીઓ
ભવિષ્યનાં આઇ.આર.એસ.ઉપગ્રહો
બાહ્ય કડીઓ

* CartoSat 2 images
* ઇસરો ની અધિકૃત વેબસાઇટ
* FAS article on IRS system
* Bharat-Rakshak article on IRS system


શ્રેણી:ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમ
શ્રેણી:ઇસરો
સરોસ ઉપગ્રહ શ્રેણી

સરોસ ઉપગ્રહ શ્રેણી (Stretched Rohini Satellite Series (SROSS)) એ ઇસરો દ્વારા વિવિધ વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગ કરવા માટે નિર્મીત થયેલ.આ શ્રેણીનાં પ્રથમ બે ઉપગ્રહો રોકેટની નિષ્ફળતાને કારણે ભ્રમણકક્ષામાં પ્રક્ષેપીત થઇ શક્યા નહીં.ત્રિજો સરોસ-૩ (જે સરોસ-સી તરીકે પણ ઓળખાય છે) તા=૨૦ મે,૧૯૯૨ ના રોજ સફળતાપુર્વક ભ્રમણકક્ષામાં શ્થાપિત કરવામાં આવ્યો.
બાહ્ય કડીઓ

*http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/sross3.html


શ્રેણી:ઇસરો
હેમસેટ

માહિતી







કદ
૬૩૦ એમ.એમ.X ૬૩૦ એમ.એમ.x ૫૫૦ એમ.એમ. ચોરસાકાર

દળ
૪૨.૫ કિ.ગ્રા.


ભ્રમણકક્ષા
ધ્રુવીય વર્તુળાકાર/ નિચલી ભ્રમણકક્ષા


ઇલે.પાવર
ગેલિયમ આર્સેનાઇડ સોલાર પેનલ, લિથીયમ આયન બેટરી


Stabilisation
Spin Stabilised


એન્ટેના
UHF Turnstile, VHF Turnstile


ટ્રાન્સપોન્ડર અપલિન્ક
૪૩૫.૨૫ મેગાહર્ટઝ


ટ્રાન્સપોન્ડર ડાઉનલિન્ક
૧૪૫.૯ મેગાહર્ટઝ


ટ્રાન્સપોન્ડર બેન્ડવિડ્થ
૬૦ કિ.હર્ટઝ


સંદેશાવ્યવહાર
CW, SSB અને FM


કાર્યકાળ
૨ વર્ષ


આ પણ જુઓ

* હેમ રેડિયો
બાહ્ય કડીઓ

* AMSAT link
* Yahoo Groups (Photos and discussion)
* India In Space HAMSAT Page
કલ્પના-૧

કલ્પના-૧ ભારતનો પ્રથમ હવામાન ઉપગ્રહ છે. આ ઉપગ્રહ ઇસરો દ્વારા ૧૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૨ના રોજ પીએસએલવી રોકેટ વડે ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપીત કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપગ્રહ મૂળ તો મેટસેટ-૧ (હવામાનશાસ્ત્રનો મેટ અને ઉપગ્રહનો સેટ) તરીકે ઓળખાતો હતો, પરંતુ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૩માં તે સમયના ભારતના વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીએ ભારતીય મૂળની અંતરિક્ષયાત્રી કલ્પના ચાવલાની સ્મૃતિમાં તેનું નવું નામકરણ કલ્પના-૧ કર્યું હતું. નાસાની અવકાશયાત્રી કલ્પના ચાવલાનું અંતરિક્ષ યાન કોલંબિયા દુર્ઘટનામાં અવસાન થયું હતું.

આ ઉપગ્રહ પરિમાણમાં દૃશ્યમાન, પારરક્ત અને ઉષ્મા પારરક્ત એવા 3 બેન્ડ ચિત્રો મોકલતો હતો. કલ્પના-૧નો ઉદ્દેશ વાતાવરણમાં રહેલા વાદળો, પાણીની બાષ્પ અને તાપમાન અંગેના આંકડા એકત્ર કરવાનો હતો. આ ઉપગ્રહ વેરી હાઇ રિઝોલ્યુશન રેડિયોમીટર (Very High Resolution Radiometer (VHRR)) અને ડેટા રિલે ટ્રાન્સપોન્ડર (Data Relay Transponder (DRT)) ધરાવતો હતો.

કલ્પના-૧ વર્ષ ૨૦૧૮ની મધ્યમાં સેવામાંથી નિવૃત્ત થયો હતો.
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

* ભારતીય સંદેશાવ્યવહાર ઉપગ્રહો


શ્રેણી:ઇસરો
એસ્ટ્રોસેટ

એસ્ટ્રોસેટ ભારતનો પ્રથમ સંપુર્ણ ખગોળીય ઉપગ્રહ બનશે,જેનું પ્રક્ષેપણ લગભગ ૨૦૦૯ નાં મધ્યમાં કરવામાં આવશે તેવી ધારણા છે.ભારત અને ભારત બહારનીં ઘણી ખ્યાતનામ ખગોળીય સંશોધન સંશ્થાઓ સંયુક્ત રીતે આ ઉપગ્રહ અને તેનાં પૂરજાઓની રચના કરી રહેલ છે.
સહયોગીઓ

* ઇસરો
* ટાટા ઇન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ ફન્ડામેન્ટલ રિસર્ચ(TIFR)-મુંબઇ
* ઇન્ડીયન ઇન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ એસ્ટ્રોફિઝીક્સ(IIA)-બેંગલોર
* રામન રિસર્ચ ઇન્સ્ટીટ્યુટ-બેંગલોર
* ઇન્ટર-યુનિવર્સિટી સેન્ટર ફોર્ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ એસ્ટ્રોફિઝીક્સ(IUCAA)-પુના
* પરમાણુ સંશોધન પ્રયોગશાળા,ભાભા પરમાણું સંશોધન કેન્દ્ર-મુંબઇ
* એસ.એન.બોઝ રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન કેન્દ્ર-કોલકોતા
* કેનેડીયન સ્પેશ એજન્સી
* યુનિવર્સિટી ઓફ લેસ્ટર
ધ્યેય

* Multi-wavelength studies of cosmic sources
* X-ray timing, with response up to hard X-rays (~100 keV)
* Monitoring the X-ray sky for new transients
* Sky survey in the hard X-ray and UV bands
* Broadband spectroscopic studies of X-ray binaries, AGN, SNRs, clusters of galaxies and stellar coronae
* Studies of periodic and non-periodic variability of X-ray sources
* Monitoring intensity of known sources and detecting outbursts and luminosity variations
ઉપકરણો

# Large-Area Xenon-filled Proportional Counters (LAXPC)
# A Coded-mask Camera with Cadmium-Zinc-Telluride detector array (CZTI)
# A Soft-Xray imaging telescope with multi-foil Wolter optics and CCD detector (SXT)
# A Scanning X-ray Sky Monitor consisting of three one-dimensional coded mask cameras (SSM)
# Two 40-cm dia Ultraviolet Telescopes for Visible, NUV and FUV coverage (UVIT)
# A Charged particle monitor (CPM)
બાહ્ય કડીઓ

એસ્ટ્રોસેટ વેબસાઇટ


શ્રેણી:ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમ
શ્રેણી:ઇસરો
વિદ્વાંસ બંધુઓ

ગોપાળરાવ (૧૮૯૬-૧૯૮૦) અને ભાસ્કરરાવ (૧૯૦૩-૧૯૮૪) વિદ્વાંસ બંધુઓ સૌરાષ્ટ્રના ભાવનગર રાજ્યના વિદ્વાન શિક્ષકો હતા.
કુટુંબ

અગાઉ વિદ્વાંસ કુટંબ મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના રત્નાગિરી જિલ્લાના અંજરૅલા ગામમાં વસેલું. તેમની પારિવારીક અટક ‘થટ્ટે’ હતી, પણ ૩૦૦-૪૦૦ વર્ષો પહેલાં શિક્ષીત પરિવારને નાતે વિદ્વાંસ કહેવાયા. કુટુંબના કેટલાક સભ્યો પડોશના જરા વધારે સમૃદ્ધ ગુજરાત પ્રાંતમાં ધંધાપાણી માટે જઈને વસ્યા. નિવૃત્તી સમયે કેટલાક પાછા વતન ફર્યાં અને બાકીનાએ ગુજરાતને જ પોતાનું ઘર માન્યું. તેમાંનું એક વિદ્વાંસ કુટંબ “રોજી, રોટી” અર્થે દરિયાઈ રસ્તે મુંબઈથી ભાવનગર પાસે ઘોઘા કે જાફરાબાદ બંદરે ઉતરી પડ્યું અને આમ કાઠિયાવાડમાં સ્થાયી થયું (તે સમયે મુંબઈ - ઘોઘા વચ્ચે દરિયાઈ વ્યવહાર ઘણો વિકસ્યો હતો). સમય જતાં તે પરિવારના પૌત્રાદિકોમાં એક ગજાનનરાવ હતા અને તે પણ તેમના ત્રણ પુત્રો ગોવીંદરાવ, ગોપાલરાવ અને ભાસ્કરરાવ ગુજરાતવાસી બન્યાં. ગજાનનરાવે વલ્લભીપુર રાજ્યમાં એક સફળ મોજણીદાર તરીકે નોકરી લીધી અને ૭૨ વર્ષે ૧૯૪૪માં મૃત્યુ પામ્યાં. મોટાં ગોવીંદરાવ પણ પિતાના માર્ગે લીંબડીમાં મોજણીદાર બન્યાં.
જીવન

ગોપાલરાવે અને ભાસ્કરરાવે શિક્ષણ અને સાહિત્યક્ષેત્રે સિધ્ધીઓ મેળવી. તે બંન્નેએ જીવનભર ચુસ્ત ગાંધીવાદી તરીકે ગાંધી વિચાર અને વર્તન અપનાવ્યાં તેમજ સાહિત્ય અને શિક્ષણના સેવક બની રહ્યાં.
ગોપાલરાવ

વલ્લભીપુરના વસવાટ દરમ્યાન બીજા શહેરવાસી વકીલ ગિજુભાઈ બધેકાની નજરમાં ગોપાલરાવની વિદ્વવત્તા આવી અને તેમને મેટ્રિક કરીને આગળ ભણતર વધારવા ઉત્તેજન આપ્યું. વિદ્વાંસ પરિવારની નાજુક આર્થિક સ્થિતી જોઈ ગિજુભાઈએ ભાવનગર રાજ્યની શિષ્યવૃત્તી અપાવી દીધી અને ગોપાલરાવને પુણેની ફરગ્યુસન કોલેજમા ભણવા મોકલ્યાં. ત્યારે ૧૯૧૮ના ભાવનગરમાં શ્રી દક્ષિણામુર્તિ સંસ્થા શરુ થઈ ગઈ હતી. પુનેનો અભ્યાસ પુરો થયે ગોપાલરાવે શ્રી દક્ષિણામુર્તિ સંસ્થામાં જોડાવાનું વચન આપ્યું હતું. ૧૯૨૨માં ગણિતના મુખ્ય વિષય સાથે બી.એ. થઈને ૧૯૨૨માં શ્રી દક્ષિણામુર્તિ સંસ્થામાં ૧૯૩૯ સુધી જોડાઈ રહ્યાં. આ વ્યવસ્થામાં નાનાભાઈ ભટ્ટનો પણ સાથ ઘણો હતો. તે દિવસો યાદ કરીને ગોપાલરાવના પુત્ર અશોકભાઈ આજે પણ પુજ્યભાવથી નાનાભાઈ ભટ્ટને યાદ કરે છે. ગોપાલરાવ કટ્ટર સિધ્ધાંતવાદી હતા અને અતિચોક્કસ હતા. એક સિધ્ધહસ્ત લેખકને ન્યાયે તેમણે ખસુસ ૬૮ ટુંકી વાર્તાઓ અને નવલકથાઓ મરાઠીમાંથી ગુજરાતીમાં અનુવાદિત કરી. તેમાં “ક્રૌંચ વધ, નવે સંસાર, ચંદનવાડી, આધાર, ૧૦ કથાસંગ્રહ” વિગેરેનો સમાવેષ થાય છે. શ્રી દક્ષિણામુર્તિ સંસ્થા તેમનું મુખ્ય કાર્યક્ષેત્ર હતી. પત્ની સુમતિબાઈ સાથેના પચાસ વર્ષના લગ્ન જીવનમાં તેમને ત્રણ પુત્રો અને એક પુત્રી પ્રાપ્ત થયાં.
ભાસ્કરરાવ

ઉમ્મરમાં સાત વર્ષે નાનાભાઈ ભાસ્કરરાવ પણ મોટાભાઈના પગલે શ્રી દક્ષિણામુર્તિ સંસ્થામાં જોડાયાં. તે પછી તેમણે ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાંથી સ્નાતક પદવી લીધી. ભાસ્કરરાવે શિક્ષણના વ્યવસાયને પોતાનો જીવન ધર્મ માન્યો અને ઉજાળ્યો. તેમના એક સહધર્મીએ કહ્યું હતું કે “વિદ્યાર્થીઓને ભણાવતી વખતે ભાસ્કરરાવ તેમની પરમ કક્ષાએ હોય છે.”

તેમણે ભૂગોળ વિષયક પાઠ્યપુસ્તકો લખ્યાં. શરુઆતમાં ભાવનગરની શ્રી દક્ષિણામુર્તિ સંસ્થામાં અને પછી અમદાવાદમાં ચિ.ન.વિદ્યાવિહાર શાળાઓમાં તેમણે સેવાઓ આપી હતી.
સંકલન

*

શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ભાવનગર