JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Boolu-afesegba

Kini Bọ́ọ̀lù-àfẹsègbá tabi Rogodo-àfẹsègbá?

Bọ́ọ̀lù-àfẹsègbá tabi rogodo-àfẹsègbá jẹ́ ọ̀kan lára àwọn eré-ìdárayá tó ní ṣe pèlú fífi ẹsẹ̀ gbá bọ́ọ̀lù tabi rogodo. Rogodo ati bọ́ọ̀lù je awon oro kanna. Eré-ìdáraya h yìí pẹ̀ka sóríṣiríṣi ọ̀nà, ara rẹ̀ la ti rí association football, gridiron football tàbí American football tàbí Canadian football, Australian rules football, rugby union pẹ̀lú rugby league àti Gaelic football. Oríṣi ẹ̀ka bọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá wọ̀nyí ní nǹkan tó pa wọ́n pọ̀, tí a mọ̀ sí kóòdù bọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá

Oríṣiríṣi ìtọ́kasí ló wà fún bọ́ọ̀lù ìbílẹ̀ tí wọ́n ń gbá káàkiri àgbááyé. Ó sì ní òfin tó de wọ̀n, àwọn òfin yìí ti wà láti sẹ́ńtúrì kọkàndínlógún. Ìtànkálẹ̀ British Empire mú kí àwọn òfin yìí tàn káàkiri eré náà.

Ní ọdún 1888, wọ́n ṣe ìdásílẹ̀ The Football League ní England, èyí sì jẹ́ ẹgbẹ́ bọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá alámọ̀dájú àkọ́kọ́. Ní sẹ́ńtúrì ogún, ọ̀pọ̀lọpọ̀ bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá lọ́ríṣiríṣi wá di ìlú-mọ̀ọ̀nká, tí wọ́n sì ń gbá káàkiri orílẹ̀-èdè ní àgbááyé.
Àwọn ìtọ́kasí
Kalifọ́rníọ̀m

Kalifọ́rníọ̀m tabi Californium je apilese kemika onide alagbaradio to ni ami-idamo Cf ati nomba atomu 98. Apilese yi koko je mimuwaye ni 1950 nipa didigbolu curium pelu awon igbonwo alpha (awon ioni helium) ni Yunifasiti Kalifornia ni Berkeley. Ohun ni apilese teyinuraniom kefa to je sisopapo. Californium ni ikan ninu awon apilese isulopo atomu gigajulo to je mimuwaye ni iye to se e won. O je sisoloruko fun ipinle ati yunifasiti Kalifornia.
Itokasi
Yunifásítì Abubakar Tafawa Balewa

Ifásitì Abubakar Tafawa Balewa tí a mọ̀ sí (ATBU) jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ gbogbonìṣe àgbà tí ó wà ní ìlú Bauchi, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n sọ ilé-ẹ̀kọ́ náà ní orúkọ rẹ̀ tí ó ń jẹ́ ní orúkọ Alákòóso àgbà àkọ́kọ́ fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ń pè ní Sir Abubakar Tafawa Balewa. Àkọmànà ilé-ẹ̀kọ́ náà ni:"Doctrina Mater Artium", tí ó túmọ̀ sí "Ẹ̀kọ́ ni atọ́nà fún ìṣe".

Wọ́n dá ilé-ẹ̀kọ́ náà kalẹ̀ ní ọdún 1980 gẹ́gẹ́ bi ilé-ẹ̀kọ́ gbogonìṣe àgbà ní ìlú Bauchi. Wọ́n sì gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àkọ́kọ́ wọlé ní inú oṣù kẹwàá ọdún 1981 fún ìkékọ̀ọ́-gboyè ìpele ì̀bẹ̀rẹ̀ dìgírì kínní, nígbà tí ìkẹ́kọ̀ọ́ dìgírì ti ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ìkọ́ni sáyénsì bẹ̀rẹ̀ ní inú oṣù kẹwàá ọdún 1982. Ní ọjọ́ kínní oṣù kẹwàá ọdún 1984, wọ́n da ilé-ẹ̀kọ́ fá́sìtì̀ Abubakar Tafawa Balewa pọ̀ mọ́ ilé-ẹ̀kọ́ Ahmadu Bello University gẹ́gẹ́ bí ilé-ẹ̀kọ́ kan ṣoṣo tí wọ́n sì yí orúkọ àwọn méjèèjì padà sí Abubakar Tafawa Balewa College gbọ̀gàn ìkẹ́kọ̀ọ́ ti Ahmadu Bello University ní Bauchi. Ilé-ẹ̀kọ́ Ifásitì Abubakar Tafawa Balewa gba òmìnira padà gẹ́gẹ́ bí ilé-ẹ̀kọ́ nígbà tí wọ́n tún pín wọn níyà, tí wón si sọ̀ ọ́ ní Ifásitì Abubakar Tafawa Balewa ti ìlú Bauchi
Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifásítì ìlú Ìbàdàn

Itokasi
Ìtàn

thumb|right|Kenneth Dike Library, University of Ibadan
Wọ́n dá Ilé-ẹ̀kọ́ Yunásítì ti ilu Ibadan kalè ní ọjọ́ kẹtàdínlógún, Oṣùkọkànlá Ọdun 1948.
Rt. Hon. Sir Abubakar Tafawa Balewa ẹ́ ẹeniàkọ́kọ́o áati ẹ́e iòo àbáaÌsàlẹ̀ Yunifasiti ìí. O si je oye yi ni ayeye kan, ti a ranti fun Ilu Gangan, í óo ìi áyée órí ri ápáaìṣerée Yuniásítì yìí íi ọdúun 1963. Kenneth Dike ìi niọmọ oílẹ̀èdè àìjíríàaàkọ́kọ́otí ó jẹ́ ipò Gíwá Yunifasiti áà. .
Ìṣàkóso

Àwọn Aṣáájú yunifásítì ìlú Ìbàdàn lọ́wọ́lọ́wọ́ ni:
Eka
Ìtọ́kasí

Ìbàdàn
Ẹ̀ka:Ìbàdàn
Beijing

Beijing-Tiananmen-50-Stele der Volkshelden-gje.jpg
Beijing-Verbotene Stadt-Halle der hoechsten Harmonie-10-gje.jpg
Beijing-Lamakloster Yonghe-14-Halle der himmlischen Koenige-gje.jpg
Beijing-Konfuziustempel Kong Miao-40-gje.jpg
Beijing-Dao-Tempel Dongyue-128-gje.jpg
Beijing-18-Einkaufstrasse-2012-gje.jpg
Beijing-Nationalmuseum-40-Keramikkamel mit Musikanten-Tang-2012-gje.jpg
Beijing-Hutongquartier-32-Rikschatour-2012-gje.jpg

Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Ásíà
Ìsẹ́yìn

thumb|275x275px|Short Oral history of Iseyin in Onko Language by a native speaker
Ìsẹ́yìn jẹ́ ìlú kan tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní Nàìjíríà. Tí a lè It wí pé ó wà ní apá Àríwá Ìbàdàn. Ìlú náà ni ènìyàn bí i 236,000, gẹ́gẹ́ bí United Nations ṣe sọ ní 2005, tí àwọn ènìyàn yìí di 362,990 ní ọdún 2011, Ìsẹ́yìn jẹ́ ibí tó jẹ́ wí pé a lè dé ibí tí a bá gba ọ̀nà Ìbàdàn, Ọ̀yọ́, Abẹ́òkúta àti Ògbómọ̀sọ. Ìlú náà ni ilẹ̀ tó fẹ̀, tó ṣe é fi ṣe ilé-òwò àti dá oko, ilé-ìwé fún àǹfààní ní àti àyíká ìlú náà. Orúkọ ọba tí ó jẹ́ ní Isẹ́yìn ni " Àsẹ́yìn Ìlú Ìsẹ́yìn". Àwọn ilé-ìwé pọ̀ ní Ìsẹ́yìn, lára wọn ni Ládòkè Akíntólá, Politẹ́kíníkì bí SAF Politẹ́kíníkì, Ilé-ìwé sẹ́kọ́ndárí bí Kelani Kọlẹ̀jì Ìsẹ́yìn, Greater Love Model àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Tó wà ní àkọsílẹ̀ wí pé àwọn ilé-ìwé yìí ń ṣe dáadáa ní àwọn ìdánwò bí WASSCE & SSCE.
Àwọn ìlúmọ̀ọ́ká tó wá láti Ìsẹ́yìn

Díẹ̀ nínú àwọn ìlúmọ̀ọ́ká tó wá láti Ìsẹ́yìn ni:

Professor Peller

Olukayode Ariwoola

Shina Peller
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Ìlú Ọ̀wọ̀

́̀Ilú Ọ̀wọ̀ wà ní ìpínlẹ̀ Òndó, ní Gúúsù ìwọ̀-Oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí àwọn òkè ibẹ̀ ga tó ìwọ̀n ẹsẹ 1,130 ẹsẹ̀ àti ni ìkorita awọn ọna lati Akure, Kabb, Ilu Benin, ati Siluko. Cocoa je ikan lara awon oun ogbin ti o wopo ni ilu owo.

Ọ̀wọ̀ je ikan lara awon ijoba ibile ni ipinle Ondo. Oba Owo ni won n pe ni olowo ti Ilu Owo. Oba ti o wa lori ite lowolowo ni Ajibade Gbadegesin Ogunoye.
Itokasi
Sagamu

Sagamu tàbí Ishagamu jẹ́ ìlú àti olú-ìlú ìjọba ìbílẹ̀ kan tí ó wà ní apá Gúúsù Ìwọ̀-oòrùn Ìpìnlẹ̀ Ògùn lẹ́gbẹ̀ẹ́ Odò Ibu. Sagamu sì jẹ́ àkójọpọ̀ ìlú mẹ́tàlá ní ìpínlẹ̀ Ògùn lọ́nà odò Ibu àti odò Ewuru, láàrin ipinle Eko àti Ibadan. Wọ́n sì dasílẹ̀ láàrin sẹ́ńtúrì kọkàndínlógún nípa sẹ̀ ọmọ-ẹgbẹ́ Yorùbá,ní apá Guusu Ìwọ̀-oòrun orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn ìlú mẹ́tàlá tí ó wà nínú rẹ̀ ni: Makun, Ofin Sonyindo, Epe, Ibido, Igbepa, Ado, Oko, Ipoji, Batoro, Ijoku, Latawa ati Ijagba. Ó sì jẹ́ olú-ìlú Rẹ́mo, ẹni tí ó jẹ́ apàṣẹ ìlú Remo ni a mọ̀ sí Oba Akarigbo. Ìlú Ofin sì ni ààfin Ọba Akarigbo wà.
Àwọn èèyàn tó lààmìlaaka láti ìlú Sagamu

* Adebayo Ogunlesi, oníṣòwò
* Anthony Joshua, eléré ìdárayá
* Gbenga Daniel, olóṣèlú
* Babatunde Adewale Ajayi, Ọba ìlú Sagamu
Àwọn àtòjọ àwòrán ìlú Sagamu


File:AAFIN AKARIGBO TI ILE REMO Sagamu2.jpg|Aafin Akarigo palace
File:Akarigbo palace, Sagamu.jpg|Akarigbo Palace
File:Methodist Church Nigeria Sagamu-OKO CIRCUIT HQS 3.jpg|Methodist church Nigeria
File:Methodist Church Nigeria Sagamu-OKO CIRCUIT HQS.jpg|Methodist church
File:SAGAMU CENTRAL MOSQUE 2.jpg|Sagamu central mosque
File:St. John church, Sagamu.jpg|St. John church

Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Ilawe Èkìtì

Ilawe Ekiti ( ilawe tabi ilawe-Ekiti ) jẹ́ ìlú ní ìpínlẹ̀ Èkiti ní orílẹ̀-èdè Naijiria.Ní ọdún 1995, àwọn olùgbé ìlú Ilawe jẹ́ 179,900 Àwọn ipò-ìdojúkọ agbègbè náà jẹ́ 7° 35' 60 N ati 5° 5' 60 E.
Agbègbè

Ilawe Ekiti pín sí oríṣi ìlú mẹ́jọ.
Ọba aládé

Ọba tí ó wà lórí oyè ní Ilu Ilawe Ekiti ni Ọba Adebanji Ajibade Alabi (Afuntande 1). Ó gorí ìtẹ́ ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹrin ọdún 2012, ó sì gba ìjọba lọ́wọ́ Ọba Joseph Ademileka.
Ìfarahàn ti Kìrìsìtẹ́ẹ́nì ní Ilawe

Láti ọdún 1890 ni àwọn òjíṣẹ́ Ọlọ́run ti ń wá bí wọ́n ṣe máa ń wọ ilẹ̀ Yorùbá tí ó jẹ́ apá Ìwọ̀-oòrùn nígbà náà. Síwájú ìgbà yìí, àwọn ará Ìláwe ní igbàgbọ́ dájú dájú nínú àwọn òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá.
Àwọn ìtọ́kasí
Ṣakí

Ṣakí jẹ́ ìlú kan ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́,ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ilú Ṣakí ni ó wà ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọ̀ Oorun Ṣakí ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.
Ibi tí Ìlú Ṣaki wà

Àwọn àpáta ńlá ńlá ni wọ́n yí ìlú Ṣaki ká, Ìlú náà wà ní ẹ̀bá odò Ofiki, odò náà sì já sí Odò Ògùn tàbí Ògùnpa ní ǹkan bí ìwọn ogójì kìlómítà


sí ọgọ́ta kìlómítà sí ẹnu ibodè orílẹ̀-èdè olómìnira Benin . Wón sábà ma ń pe Ṣakí ní Ilé àgbọ́n ọ̀gbẹ ouńjẹ ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ látàrí iṣẹ́ àgbẹ̀ tí wọ́n yàn láàyò.
Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Uromi

je ìlú ní Nàìjíríà.
Gallery


File:All Progressives Congress, Uromi, Edo state.jpg
File:Ubiaja road roundabout, Uromi, Edo state2.jpg
File:Ambrose Okosun Housing Estate, Uromi, Edo state.jpg
File:Arue Secondary School, Uromi, Edo state2.jpg
File:Benson Idahosa Cathedral Academy, Uromi, Edo state.jpg
File:Benson Idahosa Cathedral Academy, Uromi, Edo state5.jpg
File:Church of God Mission International, Uromi, Edo state.jpg
File:Church of God Mission International, Uromi, Edo state2.jpg
File:Efandum Demonstration Primary School, Uromi, Edo state.jpg
File:Federal Ministry of Agriculture crop processing technology, Uromi, Edo state.jpg
File:Lumen Christ International High School, Edo state.jpg
File:National Institute of Construction Technology, Uromi, Edo state3.jpg
File:Nigeria post office, Uromi, Edo state3.jpg
File:Sacred Heart Girls Model Secondary School, Uromi, Edo state.jpg
File:St. Camilus Catholic Hospital and School of Midwifery, Uromi, Edo state3.jpg
File:St. Joseph Catholic Church, Uromi, Edo state.jpg

Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà
Àkójọ àwọn ìlú Benin

The following is a list of cities in Benin:

*Abomey
*Abomey-Calavi
*Allada
*Aplahoué
*Athiémé
*Banikoara
*Bassila
*Bembèrèkè
*Bétérou
*Bohicon
*Bori
*Boukoumbé
*Comé
*Cotonou
*Cové
*Dassa-Zoumé
*Djougou
*Dogbo-Tota
*Ganvie
*Godomey
*Grand Popo
*Kandi
*Kérou
*Kétou
*Kouandé
*Lokossa
*Malanville
*Natitingou
*Ndali
*Nikki
*Ouidah
*Parakou
*Péhonko
*Pobé
*Porga
*Porto Novo
*Sakété
*Savalou
*Savé
*Ségbana
*Tanguiéta
*Tchaourou
10 largest cities

#Cotonou - 818,100
#Porto Novo - 234,300
#Parakou - 227,900
#Djougou - 206,500
#Bohicon - 164,700
#Kandi - 149,900
#Abomey - 126,800
#Natitingou - 119,900
#Lokossa - 111,000
#Ouidah - 97,000
Hóró

ẹranko eukaryote kan se ri pẹ̀lú gbogbo àwọn apáanú rẹ̀.
Awọn Apáanú :
1. Nucleolus
2. Kóróonú
3. Ríbósómù
4. Vesicle
5. Τραχύ Endoplasmic reticulum (ΕΔ)
6. Ohun èlò Golgi
7. Ọ̀págun-hóró
8. Λείο Endoplasmic reticulum
9. Mitokọ́ndríà
10. vacuole
11. cytoplasm
12. Lísósómù
13. centrioles.
Cellular membrane lo yi ahamo ka]]

Hóró jẹ́ ẹyọ aládìmú àti oníàmúṣe fún gbogbo àwọn ohun ẹlẹ́ẹ̀mì tí a mọ̀. Òhun ni ẹyọ ẹ̀mí tó kéréjùlọ tó jẹ́ tò sọ́tọ̀ bí i ohun alàyè, wọ́n sì tún ùnpé bíi òkúta ìkọ́ ẹ̀mí. Àwọn ohun ẹlẹ́ẹ̀mí ṣe é tò sọ́tọ̀ bíi oníhórókan (consisting of a single cell; èyí kàkún ọ̀pọ̀ àwọn baktéríà) tàbí oníhórópúpọ̀ (èyí kàkún àwọn ọ̀gbìn àti ẹranko). Ara àwọn ọmọ ènìyàn ní bíi ẹgbẹgbẹ̀rúnkẹta 100 hóró; ìtóbi hóró jẹ́ 10 µm nígbàtí ìkórajọ hóró jẹ́ 1 nanogram.
Itokasi

Ẹ̀ka:Sáyẹ́nsì
Mọ́rísì

Mauritius / / mə ˈrɪʃ ( i ) əs , m ɔː -/ ( / ) mər-ISH -(ee-)əs, mor- ; ; Mauritian Creole [moʁis] ), ni ifowosi Orílè-èdè Olómìnira ti Mauritius, jẹ́ orilẹ-èdè erékùṣù kan ní Òkun India ni nkan bíi si ìhà gúúsù ìlà-oòrùn ti ilè Áfíríka, ìlà-oòrùn ti Madagascar . Ó pẹ̀lú erékùṣù akọkọ (ti a n pe ni Mauritius), bákannáà Rodrigues, Agaléga ati St. Brandon . Àwọn erekusu Mauritius ati Rodrigues, pẹlu Réunion ti o wa nitosi ( Ẹka ti ilu okeere Faranse ), jẹ apakan ti Awọn erekusu Mascarene . Erekusu akọkọ ti Mauritius, nibiti ọpọlọpọ awọn olugbe wa ni ogidi, gbalejo olu-ilu ati ilu ti o tobi julọ, Port Louis . Orile-ede naa gbooro ati pe o ni agbegbe eto-aje iyasọtọ ti o bo .

Àwọn awàko Arab ní àkọ́kọ́ láti ṣàwárí erékùṣù tí a ko gbé, ní igba 975, wọn si pe e ni Dina Arobi . Lọ́dún 1507, àwọn awako tí ilẹ̀ Portuguese ṣèbẹ̀wò sí erékùṣù tí wọn kò gbé ni ibẹ̀. Erékùṣù náà han pẹ̀lú àwọn orúkọ Portuguese Cirne tàbí Do-Cerne lórí maapu Portuguese ni kùtùkùtù. Àwọn Dutch gba ohun ìní ni ọdún 1598, wọn ṣe àgbékalè àwọn ibùgbé igba díẹ̀ fún àkókò tí ó fèrè to ọdún 120, ṣáájú kí wọn to fí akitiyan si lẹ ni ọdun 1710. Faranse gba ìṣàkóso ni ọdún 1715, ó tún orúkọ rẹ ko sí Isle de France . Ní ọdún 1810, United Kingdom gba erékùṣù náà, lẹ́yìn ọdún mẹ́rin sẹ́yìn, ní Treaty of Paris, Faranse fi Mauritius àti àwọn igbẹkẹle rẹ si ọwọ́ United Kingdom. Àwọn ìletò Britani pẹ̀lú Mauritius, Rodrigues, Agaléga, St. Brandon, Chagos Archipelago, àti, títí dí ọdún 1906, Seychelles . Mauritius àti Faranse jiyàn erekuseti Tromelin bi treaty ti Paris kún náà láti dárúkọ rẹ ni pàtàkì. Mauritius wa ni ìletò ti o da lórí ohun ọgbin ni akọkọ ti United Kingdom titi di òmìnira ni ọdún 1968.

Ni ọdun 1965, UK pin kuro ni Chagos Archipelago lati agbegbe Mauritian si Ilẹ-ilẹ Okun India ti Ilu Gẹẹsi (BIOT). Awọn olugbe agbegbe ni a ti le jade ni tipatipa laarin 1968 ati 1973 ati pe erekusu ti o tobi julọ, Diego Garcia, ni a yalo si Amẹrika. Ijọba ti Chagos jẹ ariyanjiyan laarin Mauritius ati UK. Ni ọdun 2019, Ile-ẹjọ Idajọ Kariaye ti gbejade imọran imọran ti o paṣẹ fun UK lati da awọn erekusu Chagos pada si Mauritius, ati ni ọdun 2021, Ile-ẹjọ Kariaye fun Ofin Okun ṣe idajọ ni atilẹyin eyi, ni sisọ pe UK ko ni “ko si ijọba-alaṣẹ. lori awọn Chagos Islands".

Ni Oṣu Kẹwa Ọjọ 3, Ọdun 2024, awọn ijọba Gẹẹsi ati awọn ijọba Mauritian kede, ni ikede apapọ kan, gbigbe ti ọba-alaṣẹ ti erekusu si Mauritius. Erekusu Diego Garcia, nibiti ipilẹ ologun ti Idajọ Idajọ wa, jẹ iyasọtọ nikan si adehun tuntun yii, pẹlu iṣakoso ti a fi fun United Kingdom nipasẹ ijọba Mauritian fun akoko ti o kere ju ọdun 99.
Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Áfríkà
Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè erékùṣù
Ẹ̀ka:Mọ́rísì
UNESCO

UNESCO dúró fún United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ní èdè Gẹ̀ẹ́sì (Àjọ Ẹ̀kọ́, Sáyẹ́ńsì àti Àṣà tí Ìṣọ̀kan àwọn Orílẹ̀-èdè)

Wọ́n dá UNESCO sílẹ̀ ní ọdún 1945 lẹ́yìn League of Nations' International Committee on Intellectual Cooperation. Àwọn àjọ òǹdásílẹ́ UNESCO, ní èyí tí ó wáyé nípa ìṣẹ̀lẹ̀ World War II, láti mú ìtẹ̀síwájú àlàáfíà, ìdàgbàsókè tó yanrantí àti ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn nípa mímú ìbáṣepọ̀ àti ìfọ̀rọ̀jomitoro-ọ̀rọ̀ láàárín àwọn orílẹ̀-èdè.
Itokasi
T. M. Aluko

Timothy Mofolorunso Aluko (14 June, 1918 - 1 May, 2010) je olukowe ara ile Naijiria.
Ígbèsi Àyè Àràkunrin naa

Aluko jẹ ọmọ yóruba ti à bini Ilesha ni ilẹ naigiria. Arakunrin naa jẹ óriṣiri ipó to si fẹyinti ni ọdun 1978.
T. M. Aluko ku ni ọjọ akọkọ, óṣu May ni ọdun 2010 ni ilu èkó.
Ẹkọ

Aluko naa kẹẹkọ ni College ijọba ni Ibadan ati College ni Yaba, Ipinlẹ Eko lẹyin naa lo lọsi ilè iwè giga ti London lati kẹẹkọ lori Imọ Civil engineering ati town planning. Ni ọdun 1976, Àrakunrin naa gba doctorate lori imọ municipal engineering.
Ami Ẹyẹ ati Idanilọla

Alukó gba ami ẹyẹ ti OBE ni ọdun 1963 pẹlú ami ẹyẹ ti OON ni ọdun 1964.
Itokasi

*Nigeria's Oldest Writer, T.M. Aluko, Dies At 91


Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Òkun Pupa

Òkun Pupa (tun Okun Erythraean) jẹ orisun omi omi ti Okun India, ti o dubulẹ laarin Afirika ati Asia. Isopọ si okun jẹ ni guusu nipasẹ Babeli Mandeb ati awọn Gulf of Aden. Ni ariwa ni Okun Sinai, Gulf of Aqaba, ati Gulf ti Suez (eyiti o yori si Canal Suez) ni ariwa. Òkun Okun Pupa jẹ iṣiro ti Agbaye ti o ni agbaye. Okun ti wa ni abẹ nipasẹ okun Rift Sea ti o jẹ apakan ti Agbegbe Nla Rift. Òkun Okun pupa ni agbegbe ti o ni iwọn 438,000 km2 (169,100 mi2), [1] [2] jẹ nipa 2250 km (1398 mi) gun ati, ni aaye ti o tobi julọ, 355 km (220.6 mi) ni ibiti o tobi. O ni ijinle ti o ga julọ ti 3,040 m (9,970 ft) ni Central Suakin Trough, [3] ati iwọn ijinle 490 m (1,608 ft). Sibẹsibẹ, tun wa awọn abọ ijinlẹ ti o jinna, ti o ṣe akiyesi fun igbesi-aye okun wọn ati awọn awọ. Okun jẹ ibugbe ti o ju 1,000 awọn eya invertebrate, ati awọn awọ okuta adura 200 ati lile. O jẹ okun ti okun Tropical North.
Itokasi

Pupa Okun
Ibùdó Òfurufú Akáríayé

Ibùdó Òfurufú Akáríayé (International Space Station; ISS) je ile iwadi to je ti kariaye to n je sisopo ni oju-ona ayipo Aye nisale. Won bere si ni ko si oju-ona ayipo ni 1998 eto sini pe yio pari ni opin 2011. Ireti ni pe ibudo oko na yio sise titi di odun 2015, o si se e se ko di 2020.
Nitoripe ipo re ju ibudo ofurufu yiowu tele lo, ISS se ri lati Aye pelue oju korokoro, be si, , ohun ni ateleyin oniseowo titobijulo to n yipo Aye.
Itokasi
Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú Discovery

Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú Discovery (Orbiter Vehicle Designation: OV-103) je ikan ninu awon oko-afiyipo meta ti won sise lowolowo ninu awon Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú ti NASA, to je ile-ise ofurufu ti orile-ede Amerika. (Awon meji yioku ni Atlantis ati Endeavour.) Nigba to koko sise ni 1984, Discovery je oko-afiyipo keta sugbon loni ohun ni eyi to pejulo lenu ise. Discovery ti se iranlose fun iwadi ati fun isoapapo ISS.
Itokasi

Discovery
Ife-ẹ̀yẹ Àgbáyé Bọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀

Daftar Piala Dunia

* 1930 nî FIFA Sè-kài Poe - Uruguay
* 1934 nî FIFA Sè-kài Poe - Í-tāi-lī
* 1938 nî FIFA Sè-kài Poe - Hoat-kok
* 1950 nî FIFA Sè-kài Poe - Pa-se
* 1954 nî FIFA Sè-kài Poe - Sūi-se
* 1958 nî FIFA Sè-kài Poe - Sūi-tián
* 1962 nî FIFA Sè-kài Poe - Chile
* 1966 nî FIFA Sè-kài Poe - Eng-lân
* 1970 nî FIFA Sè-kài Poe - Be̍k-se-ko
* 1974 nî FIFA Sè-kài Poe - Se-tek
* 1978 nî FIFA Sè-kài Poe - Argentina
* 1982 nî FIFA Sè-kài Poe - Se-pan-gâ
* 1986 nî FIFA Sè-kài Poe - Be̍k-se-ko
* 1990 nî FIFA Sè-kài Poe - Í-tāi-lī
* 1994 nî FIFA Sè-kài Poe - Bí-kok
* 1998 nî FIFA Sè-kài Poe - Hoat-kok
* 2002 nî FIFA Sè-kài Poe - Lâm-hân kap Ji̍t-pún
* 2006 nî FIFA Sè-kài Poe - Tek-kok
* 2010 nî FIFA Sè-kài Poe - Lâm-hui-kok
* 2014 nî FIFA Sè-kài Poe - Pa-se
* 2018 nî FIFA Sè-kài Poe - Lō͘-se-a
* 2022 nî FIFA Sè-kài Poe - Qatar
* 2026 nî FIFA Sè-kài Poe - Canada, Be̍k-se-ko kap Bí-kok

Ẹ̀ka:FIFA
Ẹ̀ka:Bọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀
STS-7

STS-7 je iranlose Oko alobo Ofurufu NASA, eyi ni iranlose ti Oko alobo Ofurufu Challenger lo lati gbe opo satelaiti lo si oju ofurufu. Oko na gbera lati Kennedy Space Center ni 18 June 1983, o si bale si Edwards Air Force Base ni 24 June. STS-7 ni iranlose oko alobo keje ati iranlose keji Challenger. Bakanna o tun je ifoloke ofurufu akoko Amerika to ni obinrin arinlofurufu.
Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-41-C

STS-41-C was NASA's 11th Space Shuttle mission, and the fifth mission of Space Shuttle Challenger. The launch, which took place on 6 April 1984, was the first direct ascent trajectory for a shuttle mission. STS-41-C was extended one day due to problems capturing the Solar Maximum Mission ("Solar Max") satellite, and the landing on 13 April took place at Edwards Air Force Base, instead of at Kennedy Space Center as had been planned. The flight was originally numbered STS-13.
Itokasi

Ẹ̀ka:Sáyẹ́nsì
Ẹ̀ka:Àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-61-B

thumb|Irúfẹ́ àgbékalẹ inú-sánmà.
STS-61-B jẹ́ iṣẹ́-àgbéṣe NASA tí ẹ̀tàlélógún ọkọ̀ inú-sánmà, ó sì tún jẹ́ èkejì ìlò ọkọ̀ inú-sánmà Atlantis. Wọ́n darí ọkọ̀ náà láti Kennedy Space Centre, Florida ní 26 oṣù kọkànlá 1985. Ní àkókò STS-61-B yìí, ẹgbẹ́ ọkọ̀ yìí fi irinṣẹ́ aṣèrànwọ́ àwọn ohun-èlò ìbánisọ̀rọ̀ lọ́wọ́ sípò, wọ́n sì tún dán àwọn ìlànà kíkọ́ nínú sánmà wò.

Àkókò ìgbéṣe: Ọjọ́ 6, wákàtí 21, ìṣẹ́jú 4, ìṣẹ́jú-àáyá 49 (aláṣeyọrí).
Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-32

STS-32 je iranlose 33k ninu eto Oko-Alobo Ofurufu ti NASA, ati igbera 9k fun Oko-Alobo Ofurufu Columbia. Nigba to gbera ni 9 January 1990, o je igba akoko leyin STS-61-C ti Pepe A ni Agbala 39 ti Gbongan Ofurufu Kennedy je lilo fun igbera; bakanna o tun je igba akoko ti Mobile Launcher Platform No. 3 (MLP-3) je lilo ninu eto Oko-Alobo Ofurufu. STS-32 lo je, nigbana, iranlose oko-alobo to pe julo to waye, pelu igba to to ojo 11. Ko to kan STS-32, iranlose kan soso to ni iye igba kanna ni STS-9 in 1983.
Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
Isaac Newton

Isaac Newton (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrin oṣù kìíní ọdún 1643 - ọjọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù kẹta 1727) jẹ́ onímọ̀ sáyẹ́nsì ọmọ orílẹ̀-èdè Gẹ̀gẹ̀ẹ́sì. Ó jẹ́ amọ̀ye ninu ẹ̀kọ́ ìsirò, awòràwọ̀, ẹ̀sìn àti ònkòwé. Ní ìgbà ayé rẹ̀, wọ́ń mọ si amọ̀ye ohun gbogbo.
, ìwé ti ó kọ ní ọdún 1687 jẹ́ ìpìlẹ̀ fun ìsisẹ́ẹ̀ro ayébáyé (nínu ẹkọ́ọ físíìsì). Ìwé yìí wà nípa òfin ìsirò lóri ìmọ̀ye ìṣẹ̀dá, ó sìm jẹ́ awọn ofin akọ́kọ́.

Oga ti ile-ijosin ti so pé ni asiko ti iku ti Alàgbà Newton pé "Iseda ati ofin ti iseda ti dubule pamo ninu ale, Olúwa-Ọlọrun ti so pe, e je ki Newton je láàyè! Ati ohun gbogbo ti wa sinu imolẹ."
Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1643
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1727
Ẹ̀ka:Àwọn ará Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì
Formula One

thumb|left|Formula One ti ọdún 1986
Formula One tàbí Formula 1 tàbí F1 jẹ́ ọkọ̀ ìṣeré tó tóbi jù, èyí tí àwọn Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) ṣe. FIA Formula One World Championship jẹ́ eré-ìdárayá ọlọ́kọ̀ àkọ́kọ́, èyí tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1950. Ọ̀rọ̀ náà formula nínú orúkọ rẹ̀ túmọ̀ sí àwọn òfin tí àwọn akópa eré-ìdárayá náà gbọdọò tẹ̀lé. Apá kan ìdíje Formula One máa ń ní oríṣiríṣi awakọ̀ káàkiri, èyí tí wọ́n máa ń pè ní Grands Prix. Grands Prix máa ń wáyé ní oríṣiríṣi orílẹ̀-èdè ní ojú títì tí wọ́n tì pa tàbí gbàgede ìṣeré.

Ó ní ìlànà tí àwọn Grands Prix ń lò láti fi mọ olùdíje méjì tó gbégbá orókè, àkọ́kọ́ á jẹ́ awakọ, tí ẹ̀kejì á sì jẹ́ ọ̀wọ́ tó ṣe ọkọ̀ náà. Dandan ni kí awakọ kọ̀ọ̀kan ní ìwé-ẹ̀rí àṣẹ láti wa irú ọkọ̀ yìí fún ìdíje, èyí tó jẹ́ ìwé-àṣẹ tó ga jù lọ fún àwọn olùkópa ìdíje ọkọ̀ wíwà, bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n gbọdọ̀ lọ Grade One tracks fún ojú ọnà.
Ìtàn

Formula One jẹ yọ láti World Manufacturers' Championship (1925–1930) àti European Drivers' Championship (1931–1939). Formula yìí jẹ́ àtòjọ ìlànà tí ó dé àwọn olùdíje, tí ó sì dà bí òfin tí wọ́n gbọdọ̀ tẹ̀lé láti lè kópa nínú ìdíje náà. Formula One jẹ́ èyí tí wọ́n fọwọ́ sowọ́ pọ̀ láti yàn ní ọdún 1946, èyí tí wọ́n bẹ̀rè sí ní fi ìdí rẹ̀ múlè láti ọdún 1947. Grand Prix àkọ́kọ́ ní ìbámu pẹ̀lú òfin tuntun náà ni Turin Grand Prix ti ọdún 1946, èyí tí wọ́n ń lò kí Formula one tó wáyé.

Ìdíje àkọ́kọ́ ni 1950 British Grand Prix, èyí tó wáyé ní Silverstone Circuit, ní United Kingdom, ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù Karùn-ún ọdún 1950. Giuseppe Farina, tó jẹ́ olùdíje fún Alfa Romeo ló gbégbá orókè nínú ìdíje náà, lẹ́yìn tí ó tayọ akẹgbẹ́ rẹ̀, ìyẹn Juan Manuel Fangio. Fangio ló gbégba orókè ní , , , , àti . Èyí sì jẹ́ àkọsílè àkọ́kọ́ fún olùdíje tó tayọ̀ jù, tí ẹnikẹ́ni ò sí ní irú àmì-ẹ̀yẹ bẹ́ẹ̀ fún ọdún mẹ́rìndínláàádọ́ta, àfi ìgbà tí Michael Schumacher tayọ àkọsílẹ̀ yìí. ní ọdún 2003.
right|thumb|Juan Manuel Fangio's title-winning Alfa Romeo 159
Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ìdíje mọ́tò
STS-82

STS-82 je iranlose atunse si Hubble Space Telescope pelu Oko Alobo Discovery. O gbera lati Kennedy Space Center, Florida, ni 11 Osu Keji, 1997 o si pada si aye ni 21 Osu Keji, 1997 ni Kennedy Space Center.
Osise
Mission parameters

*Mass:
*Perigee:
*Apogee:
*Inclination: 28.4698°
*Period: 95.2 min
Space walks

* Lee and Smith - EVA 1
*EVA 1 Start: February 14, 1997 - 04:34 UTC
*EVA 1 End: February 14, - 11:16 UTC
*Duration: 6 hours, 42 minutes
* Harbaugh and Tanner - EVA 2
*EVA 2 Start: February 15, 1997 - 03:25 UTC
*EVA 2 End: February 15, - 10:52 UTC
*Duration: 7 hours, 27 minutes
* Lee and Smith - EVA 3
*EVA 3 Start: February 16, 1997 - 02:53 UTC
*EVA 3 End: February 16, - 10:04 UTC
*Duration: 7 hours, 11 minutes
* Harbaugh and Tanner - EVA 4
*EVA 4 Start: February 17, 1997 - 03:45 UTC
*EVA 4 End: February 17, - 10:19 UTC
*Duration: 6 hours, 34 minutes
* Lee and Smith - EVA 5
*EVA 5 Start: February 18, 1997 - 03:15 UTC
*EVA 5 End: February 18, - 18:32 UTC
*Duration: 5 hours, 17 minutes
Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
Àrùn gágá

Àrùn òtútù tabi òtútù (flu) jẹ́ àrùn àkóràn láàrín awon òlóngo (ẹyẹ, àdìrẹ) àti àwọn àfòmúbọmó tí èràn RNA ẹbí Orthomyxoviridae ń fà. Láàrín àwọn ènìyàn ìbá ń fa òtútù (ìgbónạ́-ara), ẹ̀dùn lọ́rùn, ẹ̀dùn iṣan, ìforí kíkankíkan, ikọ̀, àìlágbára àti ìrora.
Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ tún wo

*Èràn
Àwọn ìjápọ̀ lóde

* Info on influenza
* Fact Sheet
* Health encyclopedia entry
* BioHealthBase Bioinformatics Resource Center Database of influenza sequences and related information.
* Overview of influenza]
* Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Influenza
* Influenza Surveillance and Contingency Plans (by Country/Region)
* Orthomyxoviridae
* Influenza Virus Resource
* InfluenzaWorld Resource for all influenza-related information.
* European Influenza Surveillance Scheme

Ẹ̀ka:Àwọn àrùn aláàkóràn