JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਵਰਗਹੀਣ ਸਮਾਜ

ਵਰਗਹੀਣ ਸਮਾਜ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਿਅੰਤਰਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵਰਗਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ

ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਥਿਊਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਰੰਭਿਕ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਸਮਾਜ ਵਰਗਹੀਣ ਸੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਕੋਸ਼

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਲੀ ਪੂੰਜੀ (ਆਈ.ਐੱਮ.ਐੱਫ਼.) ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1944 'ਚ ਬ੍ਰੈਟਨ ਵੁੱਡਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ 'ਚ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1945 ਵਿੱਚ 29 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿੱਢਿਆ ਗਿਆ। ਇਹਦਾ ਮਿੱਥਿਆ ਟੀਚਾ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਮਗਰੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਇਗੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਕੋਟਾ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਮਾਇਆ (ਫ਼ੰਡ) ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੀਹਦੇ ਤੋਂ ਅਦਾਇਗੀ ਦੇ ਕੁਮੇਲ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਸ਼ ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸੀਲੇ ਉਧਾਰ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। 2010 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ 'ਚ ਹੋਈ ਕੋਟਿਆਂ ਦੀ 14ਵੀਂ ਆਮ ਪੜਚੋਲ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਰਮਾਇਆ ਉਦੋਂ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਦਰਾਂ ਉੱਤੇ 476.8 ਅਰਬ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਕਢਾਈ ਹੱਕ ਜਾਂ 755.7 ਅਰਬ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਸਲੋ ਫੂਡ

ਸਲੋ ਫੂਡ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Slow Food) ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਲੋ ਪੇਤਰੀਨੀ ਦੁਆਰਾ 1986 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਬਚਾਈ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ, ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਲੋ ਲਹਿਰ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ 150 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 100,000 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਲੋ ਲਹਿਰ
ਜਵਾਦ ਅਲੀ ਖਾਨ

ਜਵਾਦ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਕਸੂਰ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਹੈ।
ਅਵਾਰਡ

* 1955 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਕਲਾਸਿਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* 2005 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਕਲਾਸਿਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* ਵੱਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* 2006 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਕਲਾਸਿਕ ਕਲਾਕਾਰ ਬਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਗੁਡ ਫਰਾਈਡੇ

ਗੁਡ ਫਰਾਈਡੇ ਨੂੰ ਹੋਲੀ ਫਰਾਈਡੇ, ਗਰੇਟ ਫਰਾਈਡੇ, ਬਲੈਕ ਫਰਾਈਡੇ, ਜਾਂ ਈਸਟਰ ਫਰਾਈਡੇ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੈਲਵਰੀ ਵਿੱਚ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਨੂੰ ਸਲੀਬ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਮੌਤ ਦੀ ਘਟਨਾ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਪਵਿਤਰ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਈਸਟਰ ਸੰਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪਾਸ਼ਕਲ ਟਰੀਡਮ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਕਸਰ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਸੋਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਨ ਦੋਵਾਂ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਡ ਫਰਾਈਡੇ ਦੀ ਮਿਤੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਈਸਟਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਗੁੱਡ ਫਰਾਈਡੇ ਦੀ ਗਣਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਸਹਿਮਤ ਹਨ। ਗੁੱਡ ਫਰਾਈਡੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਛੁੱਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ 12 ਯੂ.ਐੱਸ. ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਈਸਾਈ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਰਮਨੀ, ਵਿੱਚ ਗੁੱਡ ਫਰਾਈਡੇ ਦੀ ਸੰਜੀਦਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਨੱਚਣ ਅਤੇ ਘੋੜ ਦੌੜ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਝ ਕਾਰਵਾਈਆਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ੇਖ਼ ਜ਼ਾਇਦ ਮਸਜਿਦ

ਸ਼ੇਖ਼ ਜ਼ਾਇਦ ਮਸਜਿਦ (), ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।﻿ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਦਰ ਸ਼ੇਖ਼ ਜ਼ਾਇਦ ਬਿਨ ਸੁਲਤਾਨ ਅਲਨਹੀਆਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਤਕਮੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬੜੀ ਮਸਜਿਦ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਕੋਨਿਆਂ ਤੇ ਖੜੇ ਚਾਰ ਮਿਨਾਰ 351 ਫ਼ੁੱਟ ਉੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ 84 ਮਾਰਬਲ ਦੇ ਗੁੰਬਦ ਹਨ। ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦਾ ਰਕਬਾ 180000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰਬਲ ਅਤੇ ਪੱਚੀਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਦਾ ਨਿਹਾਇਤ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ 40 ਹਜ਼ਾਰ ਨਮਾਜ਼ੀ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਰਕਜ਼ੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ 7 ਹਜ਼ਾਰ ਨਮਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਉੱਤਰ ਉਫ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਛੋਟੇ ਹਾਲ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਸੌ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲ ਦੇ ਉਪਰ ਮਰਕਜ਼ੀ ਗੁੰਬਦ ਦਾ ਵਿਆਸ 106 ਫੁੱਟ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ 279 ਫ਼ੁੱਟ ਬੁਲੰਦ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਅਦਰਕ

thumb
ਅਦਰਕ ਦਾ ਅਸਲ ਬਨਸਪਤੀ ਨਾਮ ਜ਼ਿਜੀਬੇਰਓਫਿਫ ਚਿਨਾਲੇ ਰੋਸਕੋ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ‘ਜਿੰਜਰ’(Ginger) ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਕੰਕਰੀਟ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਮੋਰਨੀ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਕਈ ਹੇਠਲੇ ਛੋਟੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੁੰਢ

ਅਦਰਕ ਤੋਂ ਸੁੰਢ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਰੰਪਰਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਅੱਜ ਵੀ ਮੋਰਨੀ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਦਰਕ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੁੰਢ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਲੇ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਦਰਕ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਹੈ।
ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ

ਅਦਰਕ ਸੁਆਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਤੜਕਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵੀ ਹੈ। ਅਦਰਕ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀਆਂ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਲਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੰਘ, ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਬਵਾਸੀਰ, ਪੇਟ ਦੀ ਗੈਸ, ਪੇਟ ਦੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਬਲਗਮ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਜ਼ੁਕਾਮ, ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਦਰਕ ਇੱਕ ਦਵਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਦਰਕ ਵਾਲੀ ਚਾਹ ਪੀਣੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਬਜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਪਰਨੀਤ ਕੌਰ

ਪਰਨੀਤ ਕੌਰ (ਜਨਮ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1944) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਸਨੇ 15ਵੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਕੌਰ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ 'ਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ ਜਦੋਂ ਪਰਨੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

ਕੌਰ, ਤਿੰਨ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਨੇ, ਸਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚ ਸ਼ਿਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਬੜੇ ਸਰਗਰਮ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਲਾਰਡ ਵੈਲਜਲੀ

ਲਾਰਡ ਵੈਲਜਲੀ (20 ਜੂਨ 1760 – 26 ਸਤੰਬਰ 1842) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਨੀਤੀਵੇਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਰਿਚਰਡ ਕੂਲੇ ਵੈਲਜਲੀ ਸੀ। ਓਹ (1795 ਤੋਂ 1805 ਈ.) ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਸੀ। ਉਹ ਮੌਰਨਿੰਗਟਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਰਲ, ਇੱਕ ਆਈਰਿਸ਼ ਪੀਅਰ ਅਤੇ ਐਨੇ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸਕੌਨਟ ਡੰਗਨਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਆਰਥਰ, ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਰਸ਼ਕ ਸੀ।ਵੇਲਜਲੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਐਨੀ ਸੀਸੀਲਿਆ ਬੋਊਜ਼-ਲਿਓਨ ਦੀ ਕਾਬਲੀ ਨਾਨੀ ਸੀ, ਸਟ੍ਰੈਥਮੋਰ ਦੀ ਕਾਉਂਟੀ ਅਤੇ ਕਿੰਗਹੋਰਨ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਦੂਜੀ ਦੀ ਨਾਨੀ ਸੀ।
ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ

ਵੈਲਜਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 1760 ਵਿਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਸੈਂਸੀਡੇਸੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।ਉਹ ਰਾਇਲ ਸਕੂਲ, ਅਰਹਮਗ, ਹੈਰੋ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਈਟਨ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਚਰਚ ਵਜੋਂ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ।ਉਹ ਹੈਰੋ ਅਤੇ ਈਟਨ ਦੋਵੇਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।1780 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਮ ਲਈ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਇਰਨ ਹਾਊਸ ਆਫ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਮਰਨਿੰਗਟਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਰਲ ਬਣ ਗਏ।ਉਸ ਨੂੰ 1782 ਵਿਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਲਾਜ ਦਾ ਗਰੈਂਡ ਮਾਸਟਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਕਰਜ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਅਸਟੇਟ ਵੇਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ।ਹਾਲਾਂਕਿ, 1781 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਮੇਟ ਦੇ ਕਸਟੋਸ ਰੋਟੋਲੋਰਮ ਦੀ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1784 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਾਊਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਬੇਰੇ ਅਲਸਟਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ।
ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਿਲੀਅਮ ਪਿਟ ਦੀ ਯੂਅਰਜਰ ਦੁਆਰਾ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1793 ਵਿਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਪਿਟ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਉਹ ਓਰੀਐਂਟਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ 1797 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ

ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਪਰੰਤੂ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੂੰ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣਾਇਆ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੌਰਨਿੰਗਟਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਇਕ ਯੁਗ ਬਣਾਇਆ।ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਪਰੰਤੂ ਮੌਨਿੰਗਟਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਡੇੱਕਨ ਵਿਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਬਣਾਇਆ।ਅਪ੍ਰੈਲ 1798 ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਗਣਰਾਜ ਵਿਚ ਗੱਠਜੋੜ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।ਮੋਰਨਿੰਗਟਨ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੁਆਰਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਾਲੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਵਿਘਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1760
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1842
ਤਰਾਸਦੀ

ਤਰਾਸਦੀ ਜਾਂ ਟ੍ਰੈਜਿਡੀ (, tragōidia, , tragōidia) ਅਜਿਹੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਵਿਰੋਧੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਝੱਲਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਰਾਸਦੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾੜਾ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਰਾਸਦਿਕ ਕਮੀ ("ਟ੍ਰੈਜਿਕ ਫਲਾਅ") ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਮੀ ਉਸ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਮੁਹੰਮਦ ਕੁੱਲੀ ਕੁਤਬ ਸ਼ਾਹ

ਮੁਹੰਮਦ ਕੁੱਲੀ ਕੁਤਬ ਸ਼ਾਹ (1580–1612 CE) () ਸਲਤਨਤ ਕੁਤਬਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸੁਲਤਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗੋਲਕੰਡਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਕਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦੱਖਣੀ-ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸੈਂਟਰਪੀਸ, ਚਾਰਮੀਨਾਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਯੋਗ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕੁਤਬਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਉੱਚ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 1580 ਵਿਚ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ 31 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਜਨਮ, ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ

ਮੁਹੰਮਦ ਕੁਲੀ ਕੁਤੁਬ ਸ਼ਾਹ ਹਿੰਦੂ ਮਾਤਾ ਭਾਗੀਰਥੀ ਅਤੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਕੁਲੀ ਕੁਤਬ ਸ਼ਾਹ ਵਲੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1580
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1612
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਵਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਵਲੀ

ਵਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਵਲੀ (1667-1707), (ਵਲੀ ਦੱਕਨੀ, ਉਰਦੂ: ولی دکنی, ਵਲੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਵਲੀ ਔਰੰਗਾਬਾਦੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਤਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮੱਤਭੇਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਉਸਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਬਾਸ਼ਿੰਦਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਤਨ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਦੱਕਨ ਸੀ। ਵਲੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਦੱਕਨੀ ਹੋਣਾ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਲੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਵਲੀ, ਸੁਲਤਾਨ ਅਬਦੁੱਲਾਹ ਕੁਲੀ, ਕੁਤੁਬ ਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਅਠਵੇਂ ਫ਼ਰਮਾਂਰਵਾ ਦੇ ਅਹਦ ਵਿੱਚ 1668 ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਆ ਗਏ, ਜੋ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਾਹ ਵਜੀਹਾ ਉੱਦੀਨ ਦੀ ਖ਼ਾਨਕਾਹ ਦੇ ਮਦਰਸੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਗਏ। ਵਲੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਿਆ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਫ਼ਿਰਾਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਰਦਰਦ ਕਤਾਅ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। ਵਲੀ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ, ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ


ਜਿਸੇ ਇਸ਼ਕ਼ ਕਾ ਤੀਰ ਕਾਰੀ ਲਗੇ
ਉਸੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕ੍ਯੂੰ ਨ ਭਾਰੀ ਲਗੇ

ਨ ਛੋੜੇ ਮੋਹੱਬਤ ਦਮ-ਏ-ਮਰਗ ਤਕ
ਜਿਸੇ ਯਾਰ-ਏ-ਜਾਨੀ ਸੂੰ ਯਾਰੀ ਲਗੇ

ਨ ਹੋਵੇ ਉਸੇ ਜਗ ਮੇਂ ਹਰਗਿਜ਼ ਕ਼ਰਾਰ
ਜਿਸੇ ਇਸ਼ਕ਼ ਕੀ ਬੇ-ਕ਼ਰਾਰੀ ਲਗੇ

ਹਰ ਇੱਕ ਵਕ਼੍ਤ ਮੁਝ ਆਸ਼ਿਕ਼-ਏ-ਪਾਕ ਕੂੰ
ਪ੍ਯਾਰੇ ਤਿਰੀ ਬਾਤ ਪ੍ਯਾਰੀ ਲਗੇ

'ਵਲੀ' ਕੂੰ ਕਹੇ ਤੂ ਅਗਰ ਯਕ ਬਚਨ
ਰਕ਼ੀਬਾਂ ਕੇ ਦਿਲ ਮੇਂ ਕਟਾਰੀ ਲਗੇ
***
ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਹਰ ਘੜੀ ਉਸ ਯਾਰ ਕਾ
ਹੈ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਮੁਝ ਦਿਲ-ਏ-ਬੀਮਾਰ ਕਾ
ਆਰਜ਼ੂਏ ਚਸ਼ਮ-ਏ-ਕੌਸਰ ਨਈਂ
ਤਿਸ਼ਨਾ-ਲਬ ਹੂੰ ਸ਼ਰਬਤ-ਏ-ਦੀਦਾਰ ਕਾ
ਆਕਿਬਤ ਕਿਯਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਮਾਲੂਮ ਨਈਂ
ਦਿਲ ਹੁਆ ਹੈ ਮੁਬਤਲਾ ਦਿਲ-ਦਾਰ ਕਾ
ਕ੍ਯਾ ਕਹੇ ਤਾਰੀਫ਼-ਏ-ਦਿਲ, ਹੈ ਬੇਨਜ਼ੀਰ
ਹਰਫ਼ ਹਰਫ਼ ਉਸ ਮਖ਼ਜ਼ਨ-ਏ-ਅਸਰਾਰ ਕਾ
ਗਰ ਹੁਆ ਹੈ ਤਾਲਿਬ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦਗੀ
ਬੰਦ ਮਤ ਹੋ ਸੁਬਹਾ-ਓ-ਜ਼ੁੰਨਾਰ ਕਾ
ਮਸਨਦ-ਏ-ਗੁਲ ਮੰਜ਼ਿਲ-ਏ-ਸ਼ਬਨਮ ਹੁਈ
ਦੇਖ ਰੁਤਬਾ ਦੀਦਾ-ਏ-ਬੇਦਾਰ ਕਾ
ਐ 'ਵਲੀ' ਹੋਨਾ ਸਿਰੀਜਨ ਪਰ ਨਿਸਾਰ
ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਚਸ਼ਮ-ਏ-ਗੌਹਰ ਬਾਰ ਕਾ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਅਮੀਰ ਮੀਨਾਈ

ਅਮੀਰ ਮੀਨਾਈ (Urdu: امیر مینا ئی ), (ਜਨਮ 1828 - ਮੌਤ 1900) ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਅਮੀਰ ਅਹਿਮਦ ਮੀਨਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਉਘੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼ਕਾਰ (lexicographer) ਵੀ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰ ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਤੇ ਦਾਗ਼ ਦੇਹਲਵੀ ਵੀ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਤਖ਼ੱਲਸ ਅਮੀਰ ਤਹਿਤ ਲਿਖਿਆ. ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ:
نام كا نام, تخلص كا تخلص ہے امير
ايک يہ وصف خداداد مرے نام ميں ہے

ਨਾਮ ਕਾ ਨਾਮ, ਤਖ਼ੱਲਸ ਕਾ ਤਖ਼ੱਲਸ ਹੈ ਅਮੀਰ
ਇਕ ਯੇ ਵਸਫ਼ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾਦ ਮਰੇ ਨਾਮ ਮੇਂ ਹੈ

ਉਹ ਮੌਲਵੀ ਕਰਮ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਮਖ਼ਦੂਮ ਸ਼ਾਹ ਮੀਨਾ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਉਹ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ

ਮੀਨਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਮੀਨਾ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ "ਮੀਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ" ਜਾਂ "ਮੁਹੱਲਾ-ਏ ਮੀਨੀਆਂ" (ਮਿਨੀਆਂ ਦਾ ਚੌਥਾਈ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮੀਰ ਨੇ ਲਖਨਊ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਨ ਫਰੰਗੀ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ

*ਸਨਮਖਾਨਾ-ਏ-ਇਸ਼ਕ
*ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਨਾਤਿਯਾ ਕਲਾਮ
*ਅਮੀਰ-ਉਲ-ਲੁਗਤ
*ਮਹਾਮਿਦ-ਏ-ਖਾਤਿਮ-ਉਲ-ਨਬਿਯਾਂ
ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ

*ਉਸ ਕੀ ਹਸਰਤ ਹੈ ਜਿਸੇ ਦਿਲ ਸੇ ਮਿਟਾ ਭੀ ਨ ਸਕੂੰ
*ਤੁੰਦ ਮੈ ਔਰ ਐਸੇ ਕਮਸਿਨ ਕੇ ਲਿਯੇ
*ਸਰਕਤੀ ਜਾਯੇ ਹੈ ਰੁਖ਼ ਸੇ ਨਕ਼ਾਬ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ
*ਕਹ ਰਹੀ ਹੈ ਹਸ਼੍ਰ ਮੇਂ ਵੋ ਆਂਖ ਸ਼ਰਮਾਈ ਹੁਈ
*ਜਬ ਸੇ ਬੁਲਬੁਲ ਤੂਨੇ ਦੋ ਤਿਨਕੇ ਲਿਯੇ
*ਇਸ਼ਕ਼ ਮੇਂ ਜਾਂ ਸੇ ਗੁਜ਼ਰਤੇ ਹੈਂ ਗੁਜ਼ਰਨੇ ਵਾਲੇ
*ਹੰਸ ਕੇ ਫ਼ਰਮਾਤੇ ਹੈਂ ਵੋ ਦੇਖ ਕਰ ਹਾਲਤ ਮੇਰੀ
*ਬੰਦਾ ਨਵਾਜ਼ਿਯੋਂ ਪੇ ਖੁ਼ਦਾ-ਏ-ਕਰੀਮ ਥਾ
*ਅੱਛੇ ਈਸਾ ਹੋ ਮਰੀਜ਼ੋਂ ਕਾ ਖ਼ਯਾਲ ਅੱਛਾ ਹੈ
*ਝੋਂਕਾ ਇਧਰ ਨ ਆਯੇ ਨਸੀਮ-ਏ-ਬਹਾਰ ਕਾ
*ਹੈ ਦਿਲ ਕੋ ਸ਼ੌਕ਼ ਉਸ ਬੁਤ-ਏ-ਕ਼ਾਤਿਲ ਕੀ ਦੀਦ ਕਾ
*ਫ਼ਿਰਾਕ਼-ਏ-ਯਾਰ ਨੇ ਬੇਚੈਨ ਮੁਝਕੋ ਰਾਤ ਭਰ ਰੱਖਾ
*ਕੈਦੀ ਜੋ ਥਾ ਦਿਲ ਸੇ ਖਰੀਦਰ ਹੋ ਗਯਾ
*ਨਾ ਸ਼ੌਕ਼ ਏ ਵਸਲ ਕਾ ਦਾਵਾ
ਕੰਮ

1856 ਵਿਚ ਲਖਨਊ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਮਲੇ ਅਤੇ 1857 ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ ਵਿਚ, ਸਾਰੇ ਘਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮੀਨਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬੇ ਕਾਕੋਰੀ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਵੀ ਮੋਹਸਿਨ ਕਾਕੋਰਵੀ ਕੋਲ ਪਨਾਹ ਲਈ ਸੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਯੂਸਫ਼ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਹਾਦੁਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1829
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1900
ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ

ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ 'ਸੌਦਾ (1713–1781) (Urdu: مرزا محمد رفیع سودا) ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਸੀਦਿਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦਾ ਜਨਮ 1713 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1781 ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜੁਆਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ।

ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਸਤਾਦ ਸੁਲਇਮਾਨ ਕੁਲੀ ਖ਼ਾਨ ਵਿਦਾਦ ਸਨ। ਸ਼ਾਹ ਹਾਤਮ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਰਹੇ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੌਦਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਸੌਦਾ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਬਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਠੀਕ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸੌਦਾ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸੌਦਾ, ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਉਹ 60 ਜਾਂ 66 ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਛੱਡ ਨਵਾਬ ਬੰਗਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਫੱਰੂਖਾਬਾਦ ਆ ਬਸਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਫੈਜਾਬਾਦ ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਲਖਨਊ ਅਯੁੱਧਿਆ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਨਵਾਬ ਸ਼ੁਜਾਉੱਦੌਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਲਖਨਊ ਆ ਗਿਆ। 70 ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਉਸ ਦਾ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।
ਗ਼ਜ਼ਲ

ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ ਸੌਦਾ ਦੀ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਪੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਚ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਉਚਾਰਨ ਦੇ ਕਿੰਨਾ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਫ਼ੀਏ ਵਾਲੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਤਾਂ ਉਰਦੂ ਉਚਾਰਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਉਚਾਰਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਕਣੀ ਉਚਾਰਨ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵੇ ਸੂਰਤੇਂ ਇਲਾਹੀ, ਕਿਸ ਮੁਲਕ ਬਸਤੀਆਂ ਹੈਂ?
ਅਬ ਦੇਖਨੇ ਕੋ ਜਿਨਕੇ, ਆਂਖੇਂ ਤਰਸਤੀਆਂ ਹੈਂ।

ਆਇਆ ਥਾ ਕਿਉਂ ਅਦਮ ਮੇਂ, ਕਿਆ ਕਰ ਚਲਾ ਜਹਾਂ ਮੇ
ਯੇ ਮਰਗੋ-ਜੀਸਤ ਤੁਝ ਬਿਨ, ਆਪਸ ਮੇ ਹੰਸਤੀਆ ਹੈਂ।

ਕਿਉਂ ਕਰ ਨਾ ਹੋ ਮੁਸ਼ੱਬਿਕ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸਾ ਦਿਲ ਹਮਾਰਾ
ਉਸ ਸ਼ੋਖ਼ ਕੀ ਨਿਗਾਹੇਂ, ਪੱਥਰ ਮੇ ਧਸਤੀਆਂ ਹੈਂ।

ਬਰਸਾਤ ਕਾ ਤੋ ਮੌਸਮ ਕਬ ਕਾ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਪਰ
ਮਿਜ਼ਗਾਂ ਕੀ ਯੇ ਘਟਾਏਂ, ਅਬ ਤਕ ਬਰਸਤੀਆਂ ਹੈਂ ।

ਲੇਤੇ ਹੈਂ ਛੀਨ ਕਰ ਦਿਲ ਆਸ਼ਕ ਕਾ ਪਲ ਮੇ ਦੇਖੋ
ਖ਼ੂਬਾਂ ਕੀ ਆਸ਼ਕੋਂ ਪਰ, ਕਿਆ ਪੇਸ਼ ਦਸਤੀਆਂ ਹੈਂ।

ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕਿ ਹੈ ਯੇ ਵਹਿਸ਼ੀ ਨਿਕਲ ਨਾ ਜਾਵੇ
ਆਂਖੋਂ ਕੋ ਮੇਰੀ ਮਿਜ਼ਗਾਂ, ਡੋਰੋਂ ਸੇ ਕਸਤੀਆਂ ਹੈਂ।

ਕੀਮਤ ਮੇ ਉਨਕੇ ਗੋ ਹਮ, ਦੋ ਜੱਗ ਕੋ ਦੇ ਚੁਕੇ ਅਬ
ਉਸ ਯਾਰ ਕੀ ਨਿਗਾਹੇਂ, ਤਿਸ ਪਰ ਭੀ ਸਸਤੀਆਂ ਹੈਂ।

ਉਸ ਨੇ ਕਹਾ ਯੇ ਮੁਝਸੇ, ਅਬ ਛੋੜ ਦੁਖ਼ਤੇ-ਰਜ਼ ਕੋ
ਪੀਰੀ ਮੇ ਐ ਦੀਵਾਨੇ, ਯੇ ਕੌਣ ਮਸਤੀਆਂ ਹੈ?

ਜਬ ਮੈਂ ਕਹਾ ਯੇ ਉਸ ਸੇ, ' ਸੌਦਾ ' ਸੇ ਅਪਨੇ ਮਿਲ ਕੇ
ਇਸ ਸਾਲ ਤੂ ਹੈ ਸਾਕੀ, ਔਰ ਮੈਅ-ਪਰਸਤੀਆਂ ਹੈਂ।
ਅਦਮ -- ਪਰਲੋਕ, ਮਰਗੋ-ਜੀਸਤ -- ਮੌਤ -ਜ਼ਿੰਦਗੀ ,ਮੁਸ਼ੱਬਿਕ -- ਛਿਦਣਾ /ਤਿੜਕਣਾ, ਮਿਜ਼ਗਾਂ -- ਪਲਕਾਂ ਦੁਖ਼ਤੇ-ਰਜ਼ -- ਸ਼ਰਾਬ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਕਕੜ

ਕਕੜ (barking deer) ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਹਿਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੰਕਾਰੇ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਤਰਾਂ ਭੌਂਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਾਰਕਿੰਗ ਡੌਗ ਭਾਵ ਭੌਂਕਣ ਵਾਲਾ ਹਿਰਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ 150 - 350 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਪਥਰਾਟ ਫ਼ਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਦੀ ਜਿੰਦਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਅਰਥਾਤ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਰੀਲੰਕਾ, ਚੀਨ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ (ਇੰਡੋਚਾਇਨਾ ਅਤੇ ਮਲਾ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਇਲਾਕੇ) ਦੀ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਜਾਨਵਰ
ਸਵਰਾਜ ਪਾਲ, ਬੈਰਨ ਪਾਲ

ਸਵਰਾਜ ਪਾਲ, ਬੈਰਨ ਪਾਲ, ਪੀਸੀ (18 ਫਰਵਰੀ 1931) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਆਧਾਰਿਤ ਦਿੱਗਜ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਸਮਾਜਸੇਵੀ, ਅਤੇ ਲੇਬਰ ਰਾਜਨੀਤੀਵੇਤਾ ਹਨ। 1996 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਲਾਇਫ ਪੀਅਰ ਬਣੇ, ਉਹ ਸਿਟੀ ਆਫ ਵੈਸਟਮਿਨਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਬੈਰਨ ਪਾਲ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਲੇਬਨ ਦੇ ਹਾਉਜ ਆਫ ਲਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ। ਦਸੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਰਡਸ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਉਸਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਪਦ ਤੋਂ ਹੱਟਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਈ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ ਯੁਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਸੰਸਦੀ ਖਰਚ ਘੁਟਾਲੇ, ਵਿੱਤੀ ਬੇਨੇਮੀਆਂ ਦਾ ਇਲਜਾਮ, ਅਤੇ ਓੜਕ ਅਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਗਾਰਡਨ ਬਰਾਉਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਰਾ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਸਵਰਾਜ ਪਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਜੀਵਨੀ ਅਨੁਸਾਰ 1931 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ, ਸਟੀਲ ਦੀਆਂ ਬਾਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਾਲ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ, ਦੁਆਬਾ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ, ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ ਅਤੇ MechE ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਐਮਆਈਟੀ) ਤੋਂ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦਯੋਗਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਪੀ.ਟੀ. ਊਸ਼ਾ

thumb|ਊਸ਼ਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 27 ਫਰਵਰੀ, 2009

ਪਿਲਾਵੁਕੰਦੀ ਤੇਕੇਪਰਰੰਬਿਲ ਊਸ਼ਾ (ਮਲਿਆਲਮ: പിലാവുള്ളകണ്ടി തെക്കേ പറമ്പിൽ ഉഷ; ਜਨਮ 27 ਜੂਨ 1964)), ਪੀ.ਟੀ. ਊਸ਼ਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਪੀ. ਟੀ. ਊਸ਼ਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੈਟਿਕ ਦੀ ਸਰਵ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਖਿਡਾਰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਡਣ ਪਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੀ. ਟੀ. ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਸਫਰ ਦੌਰਾਨ 101 ਮੈਡਲ ਹਾਸਿਲ ਕਿੱਤੇ।
ਖੇਡ ਜੀਵਨ

ਪੀ.ਟੀ. ਊਸ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜੂਨ 1964 ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪੀ. ਟੀ. ਊਸ਼ਾ ਦੀ ਖੇਡ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਧੀਆ ਖੇਡ ਅਤੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮੈਡਲਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ

*1979 ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਸਕੂਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤਾ।
*1980 ਵਿੱਚ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦਾ ਗੌਰਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਟੀ.ਊਸ਼ਾ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਸੀ। ਫਿਰ 100 ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਦੌੜਨ ਵਾਲੀ ਪੀ.ਟੀ.ਊਸ਼ਾ ਦੇ ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।
*1982 ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਆਡ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਟੀ.ਊਸ਼ਾ ਨੇ 100 ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਰੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਮਗੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਪੀ.ਟੀ.ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟਰੈਕ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨੀ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
*1984 ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਟੀ.ਊਸ਼ਾ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ 400 ਮੀਟਰ ਹਰਡਲ ਰੇਸ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਵਾਲੀ ਪੀ.ਟੀ.ਊਸ਼ਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਥਲੀਟ ਬਣੀ। ਉਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਡਣ ਪਰੀ ਨੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
*1985 ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਏਸ਼ੀਆ ਟਰੈਕ ਤੇ ਫੀਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਟੀ.ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਕਾਬਿਲੇ-ਤਾਰੀਫ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਟੀ.ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਥਲੈਟਿਕ ਈਵੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪੀ.ਟੀ.ਊਸ਼ਾ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣੀ।
* 1986 ਸਿਓਲ ਏਸ਼ੀਆਡ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਟੀ. ਊਸ਼ਾ ਨੇ 4 ਸੋਨੇ ਤੇ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ।
ਸਨਮਾਨ

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਨ 1984 ਵਿੱਚ ਪੀ.ਟੀ. ਊਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੀ.ਟੀ. ਊਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੰਨ 1984, 1985, 1986, 1987 ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਬੈਸਟ ਅਥਲੀਟ ਚੁਣੀ ਜਾਂ ਦਾ ਮਾਨ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ। ਸੰਨ 1985-1986 ਵਿੱਚ ਪੀ.ਟੀ.ਊਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਰਡ ਟਰਾਫੀ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਚਿਰਾਗ ਪਟੇਲ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਦਕਾ 2012 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਪੀਡ ਸਟਾਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਪੀ.ਟੀ. ਊਸ਼ਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964
ਰਾਖੀ ਬਿਰਲਾ

ਰਾਖੀ ਬਿਰਲਾ (ਜਨਮ 1987) ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਕੈਬੀਨੇਟ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਮੰਗੋਲ ਪੁਰੀ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ

ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਨਾਮ ਵਜੋਂ ਬਿਰਲਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਉਸਦੇ 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਬਿਧਲਾਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਿਰਲਾ ਲਿਖਿਆ। ਉਹ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਨਬੀਏ ਸਕੂਲ ਆਫ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਚਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਾਦਾ ਜੀ ਤੋਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ।
ਕਰੀਅਰ

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ, ਜੈਨ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਕੋਲ ਜੈਨ ਟੀਵੀ ਨਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕੁੱਲ 7 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ।
ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ

ਉਹ ਜਨ ਲੋਕਪਾਲ ਬਿੱਲ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲਪੁਰੀ ਤੋਂ 2013 ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਚਾਰ ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ, ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ (28 ਦਸੰਬਰ 2013 ਤੋਂ 14 ਫਰਵਰੀ 2014) ਬਣੀ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਉਦਿਤ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਰਾਖੀ ਬਿਰਲਾ 10 ਜੂਨ 2016 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਹੈ।
ਅਹੁਦੇ

* ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ, ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਬਾਲ, ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (28 ਦਸੰਬਰ 2013 – 14 ਫਰਵਰੀ 2014)
* ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 10 ਜੂਨ 2016 ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਹਨ।
* ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕਮੇਟੀ, ਪਟੀਸ਼ਨ, ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਹਵਾਲਾ
* ਮੈਂਬਰ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੌਮੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਮੰਗੋਲਪੁਰੀ
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

* ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼ਾਹਿਦਾ ਹਸਨ

ਸ਼ਾਹਿਦਾ ਹਸਨ (ਉਰਦੂ: شاهدا حسن ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Shahida Hassan) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਉਰਦੂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ, ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਸਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਦੋ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 'ਯਹਾਂ ਕੁਛ ਫੂਲ ਰਖੇਂ ਹੈਂ' ਅਤੇ 'ਏਕ ਤਾਰਾ ਹੈ ਸਰਹਾਣੇ ਮੇਰੇ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ

ਹਸਨ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਛੋਹ ਨਾਲ, ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਕਸਰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਅਨਿਲ ਕਾਕੋਦਕਰ

ਅਨਿਲ ਕਾਕੋਦਕਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਨਵੰਬਰ, 2009 ਤੱਕ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 1996 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ ਭਾਭਾ ਪਰਮਾਣੂ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਕਾਕੋਦਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਨਵੰਬਰ 1943 ਨੂੰ ਬਰਵਾਨੀ ਸ਼ਾਹੀ ਰਿਆਸਤ (ਵਰਤਮਾਨ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ) ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਜੋੜੀ, ਕਮਲਾ ਕਾਕੋਦਕਰ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਕਾਕੋਦਕਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਰਵਾਨੀ ਅਤੇ ਖਾਰਕੋਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਉਹ ਪੋਸਟ-ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ

ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਤਿੱਕੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਥੰਮ ਹਨ। ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅਨੂਠੇ ਮੋਟੇ-ਤਾਜ਼ਾ ਐਂਦਰੀ ਬਿੰਬਾਂ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਆਜੀਵਨ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਤਾਰ ਸਪਤਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਚੁੱਕਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੂੰ ਮੈਂ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਜਨਵਰੀ 1911 ਨੂੰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਤਾਰੀਫ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਤੇਜ ਬਹਾਦੁਰ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੋਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ-ਲਛਮਣ ਦੀ ਜੋੜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ 8-9 ਸਾਲ ਦਾ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਲੇਕਿਨ ਦੋਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਜੋੜੀ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਦੀ ਅਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਕਿਆਂ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗੋਂਡਾ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 1935-36 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉਕੀਲ ਭਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।

ਸੰਨ 1929 ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਧਰਮਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸਾਥ ਦੇ ਬਾਅਦ 1935 ਵਿੱਚ ਟੀਬੀ ਨਾਲ ਧਰਮਵਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਚੌਵ੍ਹੀ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਹ ਅਣਹੋਂਦ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਵ ਬਣਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹੀ।

ਯੁਵਾਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 12 ਮਈ 1993 ਨੂੰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਓਰੀਗਾਮੀ

ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਨ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕ ਰਿਵਾਇਤੀ ਜਪਾਨੀ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 1900 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਲਾ ਦਾ ਟੀਚਾ ਕਿਸੇ ਕੋਰੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦੇ ਤਾਅ ਨੂੰ ਮੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਸੰਗਤਰਾਸ਼ੀ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਮੂਰਤ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਸੇ ਟੱਕ-ਵੱਢ ਜਾਂ ਗੂੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਓਰੀਗਾਮੀ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਕਾਗ਼ਜ਼ ਨੂੰ ਟੁੱਕਣ ਅਤੇ ਗੂੰਦ ਨਾਲ਼ ਚਿਪਕਾਉਣ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੀਰੀਗਾਮੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ