JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
සාහිත්‍යමය උපයෝගීතාවය

සාහිත්‍යමය උපයෝගීතාවය
ශුද්ධ වූ අල් කුර්ආනය පාරායනය කිරීම, ගායනා කිරීම හා වන පොත් කිරීම පහසු කිරීම සඳහා එය නොයෙක් ප්‍රමාණයෙන් යුත් කොටස්වලට බෙදා වෙන් කර ඇත. එය නොයෙකුත් දිග ප්‍රමාණයෙන් යුත් පරිච්ඡේදවලට වඩා වෙනස් හා අමතර වූවකි. එක සතියකින් හෝ මාසයකින් කියවා නිම කිරීමට හැකිවන සේ සම්පූර්ණ අල්කුර්ආනයම අජිසා හෙවත් ජුස්උ තිහකට බෙදා වෙන්කර ඇත. එහි සමහර ‍කොටස්වලට නම් යොදා ඇති අතර ඒවාට එම පරිච්චේද ආරමභ කරන මුල් අක්ෂරයන් උපයෝගී කරගෙන ඇත. එය නැවත කොටස් දෙකකට බෙදා ඇති අතර ඒවා අහ්සාබ් නම් වේ. එක් හිසාබයක් නැවත කොටස් 4 කටද, ඒවා රුබ්උල් අහ්සාබ් යනුවෙන්ද හඳුන්වා ඇත. එහි වෙනස් සැලැස්මක් රුකුඅත් ලෙස සපයා ඇති අතර ඒවා තවත් කුඩා කොටස් ලෙස වාක්‍යය දහයක් පමණ අඩංගු ඡේද වශයෙන් දක්වා ඇත. තවත් අයුරකින් ශුද්ධ කුර්ආනයම මන්සීල් නමැති කොටස් 7 ට බෙදා ඒවා එක සතියකින් පාරායනය කර නිම කිරීමට හැකි සේ පහසු කර ඇත.
පාරායනය කිරීම
අල් කර්ආන් යන පදයට පාරායනය කිරීම යන තේරුම දී ඇත්තේ එය සාමාන්‍ය අයුරින් කෙසේ පාරායනය කළ යුතුද යන්න පැහැදිලි කර ඇති නිසාය. එහි අර්ථය පැහැදිලි වන සේ සෙමින් ලාලිත්‍යමය ස්වරූපයකට පැහැදිලි උච්චාරණය සහිතව පාරායනය කළ යුතුය. එය පාරායනය කිරීමේ නිවැරදි පිළිවෙත “තජ්වීද්” යනුවෙන් හැඳින්වෙන අතර එහි භාෂාමය අගය තීව්‍රව ඉස්මතුවන සේ පාරායනය කළ යුතුය. තවද, එහි අභ්‍යන්තර අගය වචනවලින් හෙළි දැක්විය යුතුය.
“එයට ටිකක් වැඩියෙන් හෝ ( අඩකට ටිකක් වැඩියෙන් හෝ ) කුර්ආනය සමපද පාතයෙන් හදාරව”. (අක්ෂර භේදය, උච්චාරණ භේදය නොමැතිව, නවත්ව නවත්වා තොර නැතිව උස්පහත් ප්‍රමාණයෙන් හදාරව)
(කුර්ආන් 73:4)
නැමඳුම ඉටු කිරීම ඉස්ලාමයේ අනිවාර්ය වගකීමක්වන නිසා එක මුස්ලිමයෙක් අඩුම තරමින් මුල්ම පරිච්ඡේදය වන “ සුරතුල් ෆාතිහා” ඇතුළුව තවත් සුරතයන් හෙවත් පරිච්ඡේද කිහිපයක් දැන සිටිය යුතුය. “සුරතුල් ෆාතිහාව”නිතර නිතර පාරායනය කරන වාක්‍ය 7 ලෙස හැඳින්වෙන අතර ඉන්පසු අවසානයට කෙටි පරිච්ඡේද පාරායනය කරන අනුපිළිවෙලට අවසන් විය යුතුය. නැමදීමේදී “ඔබම නමදිමු” යන පාඨය පාරායනය කිරීමට අවස්ථාව ලැබෙන්නේ මුස්ලිම්වරයෙක් “ෆාතිහාව වන පොත් කළ විට පමණි.
යම් පුද්ගලයෙක් ශුද්ධ වූ අල් කුර්ආනය මිහිරිව පාරායනය කරන්නේ නම් ඔහුට “කාරී” යනුවෙන් ගෞරව නාමයක් ලැබෙන අතර ශුද්ධ වූ කුර් ආනය කටපාඩම් කළ අයට ලැබෙන ගෞරව නාමය “හාෆිස්” නම් වේ. එහි ස්ත්‍රී ලිංග පදය “හාෆොස්” නම් වේ. මෙහි තේරුම පාරායනය කරන්නා හෝ ආරක්ෂා කරන්නා වෙයි. ශුද්ධ වූ මුහම්මද් නබි (සල්) තුමා මුල්ම කාරි ලෙස නම් ලබන අතර මුල්න්ම අල් කුර්ආන් පාඨ මිහිරිව පාරායනය කළේ ශුද්ධ වූ මුහම්මද් නබි තුමාය.
මුස්ලිම් ලෝකයේ ඉතාමත් ප්‍රසිද්ධ කලාවක් ලෙස පිළිගැනෙන්නේ අල් කුර්ආනය පාරායනය කිරීමයි.
කුර්ආන් - සාහිත්‍යමය සැකැස්ම

ශුද්ධ වූ අල් -කුර්ආනයේ සුභ පණිවිඩය ලොවට විදහා දැක්වීමට නොයෙකුත් ආකාරයේ විවිධ වූ මාධ්‍යයන් උප‍යෝගී කර ගෙන ඇත. කුර්ආනයේ අභ්‍යන්තර හරය පැහැදිලි කර ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ අවධානය දින ගැනීම සඳහා එකල ජනයා භාවිතා කළ ආවේණික අරාබි භාෂාව උපයෝගී කරගෙන වාක්‍ය හා පරිච්ඡේද පෙළ ගන්වා ඇත. වචන උච්ඡාරණය කළ යුතු ආකාරය හා ලිවීමට සරල භාෂා ශෛලියක් උපයෝගී කර ගනිමින් ජනයාගේ සිත් ඇද ගන්නා ස්වරූපයෙන් මෙය නිමාන වී ඇත. අරබි විද්වතුන්ගේ සම්මත පිළිගැනීමක් වන්නේ අල් කුර්ආන‍් ග්‍රන්ථ‍යන් අනෙකුත් සාහිත්‍ය කෘති ලෙස සලකා කටයුතු කළ යුතු බවයි. නමුත් මුස්ලිම්වරුන් ස්ථිර ලෙස පවසන්නේ ශුද්ධ වූ අල්-කුර්ආනයේ විස්තරය හා විලාසය අනුකරණය කළ නොහැකි බවයි.
රිචඩ් ගොතෙයිල් සහ සිග්මන්ඩ් ෆ්රෑන්කල් යන දෙදෙනා යුදෙව් විශ්වකෝෂයේ සඳහන් කරන ආකාරයට පැරණිතම අල් කුර්ආන් කොටසක් එහි වැදගත් තොරතුරුවලින් එහි භාෂාව වැරදි ලෙස හසුරුවා කෙටියෙන්, අහඹු ලෙස හා එකකට පසු තකෙක් යන ක්‍රියාදාමයට අනුකූලව ක්ෂණිකව වෙනස් කර ඇත.
ශුද්ධ අල්කුර්ආනය ඉතාමත් සූක්ෂම අයුරින් පැහැදිලිව හා නිවැරදිව සැලකිල්ලට ගනිමින් එහි එලිසම නිරවුල්ව පවත්වා ගෙන ඇත.
පසුව පහළ වූ කුර්ආන් පාඨවල ද මෙම තත්වය ඉහල මට්ටමක පැවතුන ද එහි නිහඬ බව හා එය හසුරුවා ඇති විලාසය ගැන වාද විවාද පවතී.
ඉස්ලාමයේ මුල්ම කාල වකවානුවේ පහල වූ මක්කියා පරිච්ඡේදවලින් හෙලි දක්වන තොරතුරු නැවත නැවතත් ප්‍රශ්ණයක් යොමු කරයි. “මිනිස් ජීවිතයක අවසානය කෙසේ ප්‍රයෝජනවත් වෙයිද?”
මයිකල් සෙල්ස් නැමැත්තා නෝමන් ඕ. බ්‍රවුන් සමඟ වාද කළ අතර බ්‍රවුන්ස් හෙලි දක්වා ඇති තොරතුරු වන්නේ අල් කුර්ආනයේ කලාව ක්‍රමවත් නොවීම හේතුවෙන් එය විසිරී පැතිර පවතින කෘතියක ස්වරූපයක් ගන්නා බවයි.
සෝල්ස් මහතාගේ තොරතුරුවලින් හෙලි දක්වන‍්නේ ද එය සාහිත්‍යමය කලාවන් බවත්, එය සිත් ගන්නා සුළු සංවේදී අනාවරණයක් වන අතර එකල අරාබිවරුන් භාවිතා කළ ආවේණික මව් භාෂාවෙන්ම පහල වී ඇති බවත්ය. සෙල්ස් මහතා තවදුරටත් සඳහන් කරන්නේ එය නැවත නැවත තොරතුරු හෙලි දැක්වීමත් එක්තරා සාහිත්‍යමය කලාවකට අනුව සකස් කර ඇති බවයි.
කුර්ආන් - අනෙකුත් ආගම් අතර සම්බන්ධය

ශුද්ධ වූ අල්කුර්ආනය අනෙකුත් පහළ වූ ආගම් (පැරණි ගිවිසුම, බයිබලය) සමග ඇති සම්බන්ධතාවය මනාව පැහැදිලි කරන අතර අනෙකුත් පහළ වූ ආගම්වල කරුණුවල ඇති සමාන බව හා එහි සම්භවය සනාථ කරන්නේ මේ ප්‍රස්තකයන් සියල්ලම නැමදීමට සුදුසු එකම දෙවියන් වහන්සේගෙන් පහළ වී ඇති බවය.

ශුද්ධ වූ අල් කුර්ආනය පුන පුනා පවසන කතන්දර, පුද්ගලයන්ගේ තොරතුරු, හා සිද්ධීන් සලකා බැලීමේදී ඒවා පැරණි ගිවිසුමේ හා බයිබලයේ ඇති තොරතුරුවලට බො‍හෝදුරට සමාන වන අතර එහි සාහිත්‍යමය අගය ඉහළින් පවතී.

(එම්බා මුහම්මද් !) සත්‍යයෙන් යුත් (මෙම) පුස්තකය (අල් කුර්ආන්) හයට පෙර තිබූ පුස්තකය මුඔට පහළ කළේය. (මෙයට) පෙර (මුසාට) “ තෞරාත්ද” (ඊසාට) “ඉන්ජීල්” ද මිනිසුන්ට යහමග පෙන්වමින් පහළ කළේය. “ අසත්‍යයෙන් සත්‍ය වෙන් කිරීම” පහළ කළේය.

අල්කුර්ආන් (3:3)එහෙත් එහි තොරතුරු හැදෑරීමේදී අල්කුර්ආන් සහ අනෙකුත් ග්‍රන්තවල තොරතුරු විශ්ලේෂණය කිරීමේදී එහි බොහෝ වෙනස්කම් දැකිය හැකිය. ආදම් නබි තුමාගෙන් පටන් එනෝක්, නුන්, හේබර්, ෂෙලාන්, ආබුහට්,ලුත්, ඉස්මිඉල්, ඉස්හාක් , යඃකූබ්, යුසුන් , ජොබ්, ජෙත් රෝ, දාවුද්, සුලෙයිමාන්, එලීජා, එලීෂා, ජෝනා ,හාරුන්, මුසා ,එස්රා, ස්කරියියා, ඊසා.... නබිතුමා දක්වා නබිවරුන්ගේ නම් දේව වක්තෘන් වශයෙන් අල් - කුර්ආනයේද සඳහන් වන අතර ඒ ගැන (Prophets of Islam) නම් ග්‍රන්තයේ සඳහන් වී ඇත.

මුස්ලිම්වරු විශ්වාස කරන්නේ පොදුවේ ඇති අනාවරකයන් කුර්ආනයේ සහ අනෙකුත් පහළ වූ දේව ග්‍රන්තවල ප්‍රචාරය කිරීම සිදු කරනු ලබන අතර එය පැරණි ගිවිසුමේ සහ බයිබලයේ සඳහන් ඒ ඒ නබිවරුන්ම පහළ වූ සුභ ආරංචි තහවුරු කරයි.

මුස්ලිම්වරු විශ්වාස කරන්නේ කලින් පහළ වූ ආගම් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට ‍හේතුව ඒවා පිළිගැනීමට නොහැකි තත්වයක පවතින අතර ඒවා කළින් කළ වෙනස්කම්වලට භාජනය කර ඇති බවත්ය. දෙවියන්ගේ නීතියට අමතරව මිනිසුන්ගේ අදහස් එයට එක්කර ඇති නිසාය. නමුත් ශුද්ධ කර්ආනය මෙම කරුණු සියල්ලෙහිම සම්පිණ්ඩණයක් ලෙස අවසන් වරට පහළ වූ අංග සම්පූර්ණ ජීවන සැළැස්මකි.

යුදෙව්වරුන් හා කිතුණුවන් බොහෝ දෙනෙකුගේ විශ්වාසය වන්නේ පුරාණ බයිබලයේ සඳහන් හා කැනීම්වලින් සොයාගන්නා ලද තොරතුරුවලින් තහවුරුවන මළ මුහුදේ සම්බවය ගැන ශුද්ධ වූ අල්කුර්ආනයේ සඳහන් තොරතුරුවන අතර පරණ ගිවිසුමේ හා බයිබලයේ තොරතුරු පරිවර්තනය කිරීමෙන් හා ග්‍රීක සිද්ධාන්ත තොරතුරුවල අඩංගු කරුණු සංසන්දනය කිරීමෙන් හෙළිවන්නේද එහි ඓතිහාසික සංසිද්ධීන් බවයි.
කුර්ආන් - එහි සැකැස්ම

ශුද්ධ වූ අල් කුර්ආනය නොයෙකුත් දිග ප්‍රමාණයෙන් යුත් සුරාවන් වන පරිච්ඡේද 114කින් සමන්විතය. ඒවා මක්කියා සහ මදනීයා ලෙස වර්ග කර ඇත්තේ එය පහල වීම අනුවය. එම පරිච්ඡේදවලට ආවේණික අක්ෂරවලට අනුවය. මුස්ලිම්වරු විශ්වාස කරන්නේ මුහම්මද් නබි (සල්) තුමා අල්ලාහ්ගේ අණට අනුව අල් කුර් ආනයේ පරිච්ඡේද‍නම් කර ඇති බවයි. අල් කුර්ආනයේ ආරම්භයේ ඇති සුරාවන් දීර්ඝ සුරාවන් වන අතර අවසානයට ඇති සුරාවන් කෙටි ඒවා වෙයි. පරිච්ඡේද පෙළ ගස්වා ඇති අනුපිළිවෙල පහල වූ අනුපිළිවෙල හා සම්බන්ධ නොවේ. එක සුරාවන් එනම් 9වන පරිච්ඡේදය හැර ඉතිරි සියල්ලම ආරම්භ වන්නේ “බිස්මිල්ලාහිරිරන්මාහිරිරහීම්” යනුවෙනි.

සෑම සුරාවක්ම වාක්‍යය හෙවත් ආයත්වලින් සමන්විතය. සෑම වාක්‍යයක්ම අල්ලාහ්ගෙන් පහල වී ඇත. සුරතයක ඇති ආයත් සංඛ්‍යාව තවත් සුරතයක ආයත් සංඛ්‍යාවට වඩා වෙනස්ය. තනි ආයතයක් හෙවත් වාක්‍යයක් අකුරු කිහිපයක් හෝ පේලි කිහිපයක් විය හැකිය. ඉස්ලාමයට පෙර විසූ අරාබිවරුන්ගේ සාහිත්‍යය පද්‍ය තාලය හා තනුව ආදිය කුර්ආන් ආයතයකින් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්ය. ඒවා බොහෝ දුරට සමාන වන්නේ යුදෙව්වරුන්ගේ හා කිතුණුවන්ගේ ධර්මයෙහි අඩංගු ශුද්ධ වූ වචනවලටය. ඉස්ලාමයේ ආරම්භක කාලයේ සිටම ශුද්ධ අල් කුර්ආනයේ අඩංගු සම්පූර්ණ ආයත් සංඛ්‍යාව ගැන ඇති අදහස් මුස්ලිම් විද්වතුන‍්ගේ මතහේදයට තුඩු දී ඇත. සමහරු එය 6,00ද, සමහරු 6,204, සමහරු 6,219, තවත් සමහරු 6,236 ලෙසත් හඳුන්වා දී ඇත. එනමුත් අක්ෂර සංඛ්‍යාව සමානය. කුෆාහී ඉතාමත් ප්‍රසිද්ධ පැරණි අල්කුර්ආන් ග්‍රන්ථයේ පිටපතක ඇති ආයත් සංඛ්‍යාව 6,236කි.

එහි (අජ්සා) කුඩා කොටසක් තිහකින් සමන්විතය එය අහසාබ් නම් ප්‍රධාන කොටස් 2කින් ද මෙය (ජුක්උ භාගය - නග්බු) ව‍ශයෙන් ජුස්උ කාල (රුබ්උ) හෙවත් රුබ්බුල් අහ්සාබ් යන තවත් කොටස් 4කින් ද මන්සීල් හෙවත් විශාල කොටස් 7කින් ද සමන්විතය.

ශුද්ධ වූ අල් කුර්ආන් වාක්‍යව ආරම්භයක්, ගර්භයක් අවසානයක් හෝ නොමැති අතර එය එකක් අනිකට සම්බන්ධව ජාලයකට හෝ දැලකට සමාන වේ.

නොයෙකුත් මතධාරීන් මෙහි සැකැස්ම සම්බන්ධව විවේචන ඉදිරිපත් කර ඇත. එනම් එහි නැවතීමක් පහල වූ අනුපිළිවෙලින් ගායනය කරන පිළිවෙලක් හෝ නැවත නැවත සඳහන් කිරීමක් හෝ දක්නට නොමැති බවයි.
කුර් ආන් ලේඛනගත කිරීම හා මුද්‍රණය කිරීම

ඉරාන් (දැන් ඇෆ්ගනිස්ථානය) ජාතික උමර් අක්තා ලියූ අල් - කුර්ආන් (පිටුවක්)
Opaque - දිය සායම්, තීන්ත හා රත්‍රන් ආලේප කර ඇති මුක්කතා මුද්‍රණයකි. 170 x 109cm (66 15/16 x 42 15/16in)
ලෝකයේ බහුලව භාවිතා කරන්නේ ශුද්ධ වූ අල් කුර්ආනයේ මුද්‍රිත පිටපත්ය. ශුද්ධ වූ අල්-කුර්ආනයේ පරිවර්තන විශාල සංඛ්‍යාවක් ලොව පුරා මුද්‍රණය කර ඇත. ලොකු පොඩි, සරසා නැති, සරසා ඇත, වියදම් අධික හෝ අඩු වියදම් ප්‍රසිද්ධියට පත්වී ඇත්තේ ද්වි භාෂාවන්ගෙන් යුක්ත වූ එනම් එක් පැත්තක අරාබි භාෂාවෙන් ද අනෙක් පැත්තෙන් එහි තේරුම සහිත එම රටවල්වල බොහෝ දුරට නිතරම භාවිතා වන හුරු පුරුදු භාෂා‍වකින් ද වේ.
අල් කුර් ආන‍ය නොයෙක් ප්‍රමාණයෙන් යුත් කෘති ලෙස එලි දක්වා ඇත. බොහෝමයක් සාමාන්‍ය පොතක ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත වන අතර ප්‍රදර්ශනය සඳහා යොදා ගත හැකි විශාල ප්‍රමාණයෙන් ද ත්‍යාග හැටියට ලබා දීමට තරම් වූ කුඩා ප්‍රමාණයෙන් ද ඇත. මුලින්ම ශුද්ධ වූ අල් කුර් ආනය මුද්‍රණය කළේ කැටයම් කරන ලද ලී පුවරුවල එක පිටුවක එක පුවරුවක් ලෙස යෙදාගෙනය. දහවන සියවස සිට දින යොදන ලද පුවරු විශාල ප්‍රමාණයක පිටු මුද්‍රණය කර ඇත. අඩු වියදමින් යුත් මුද්‍රණ තොගයක් ලිතොග්‍රැෆි නම් මුද්‍රණ ක්‍රමයකට එලි දක්වා ඇත. එමෙන්ම අල් කුර්ආනය නැවත නැවත අතින් නිමවන ලද අලංකාර අක්ෂර කළා සහිතව ද මුද්‍රණය කර ඇත.
1573/1538 වකවානුවල වැනීසියේ මුද්‍රණය කර භාවිතා වූ පැරණිම අල් කුර් ආන් පිටපත් ඉතාමත් සීඝ්‍රයෙන් අලෙවි කර ඇත. එය උස්මාන් පාලකයාටග් පාලන කාලයේ සකස් කර රටවල්වලට බෙදා හරින ලද පිටපතින් උපුටා ගෙන ඇත. 1787 දී රුසියානු ජාතික කැතරින අල් කුර් ආන් පිටපත් මුද්‍රණය කිරිම සඳහා තමන් විසින්ම වියදම් දරා ඇත. මෙය අනුගමනය කර 1828 දී කාසාන් වලද 1833 දී පර්සියාවේ ද 1877 දී ස්තාන්බුල්වල ද මුද්‍රණය කර ඇත.
පරිගණකය උපයෝගී කර ගෙන වුවද මුළු අල් කුර් ආනයේම ඇති මූලික අදහස් සියල්ලම කැටි ‍කොට එලි දැක්වීම ඉතාමත්ම අපහසු කාර්යයකි. ඉන්ටනෙට් ජාලයේ වැදගත් කෘති අංශයේ කුර්ආන් පිටපත් මුද්‍රිතව හා තාවකාලික එකතුවක් ලෙස නොමිළයේ සපයා ඇත.
පරිගණකය තාක්ෂණිය උපයෝගී කරගෙන බොහෝ නිර්මාණකරුවන් පරිගණක අක්ෂරයන් අල් කුර් ආන් අක්ෂරවලට අදාලව සැකසීමට ඉදිරිපත් වී උනන්දුවෙන් කටයුතු කරයි.
අල් කුර්ආන‍ය තොග වශයෙන් මුද්‍රණය වීමට පෙර මෙය අත් පිටපත් ලෙස හා අක්ෂර කලාවන් ලෙස හුවමාරු විය. අතීතයේ පටන් මුස්ලිම්වරුන්ගේ ප්‍රතිපත්තිය හා පිළිගැනීම වන්නේ අල් කුර්ආනයේ තො‍රතුරු ඇසුරින් රූප නිර්මාණය කිරීම, එය රංගනයක් වශයෙන් එලි දැක්වීම, හෝ එහි අදහසට අංශු මාත්‍රයක් හෝ පටහැනි වන ආකාරයට කටයුතු කිරීම බරපතල වරදක් වන බවය. එදා පටන්ම මුස්ලිම්වරු ශුද්ධ වූ අල් කුර්ආනය තම ජීවිතයටත් වඩා උසස් කොට සලකා ආදරයෙන් ආරක්ෂා කරති. අරාබි අක්ෂර විවිධ අක්ෂර කළා අනුව හැඩකර ඉදිරිපත් කර ඇති අතර සමහර වාක්‍ය සංකීර්ණ හා අලංකාර ලෙස නිමවා ඇත. අරාබි අක්ෂර කලාව චීන අක්ෂර කලාව හා සමානවම ඉහලින්ම පසසා ඇති කලාවකි. මුස්ලිම්වරු ද අල් කුර් ආනයේ අක්ෂර වර්ණ තීන්ත රත්‍රන් තහඩුවල අරබෙක්ස් ක්‍රමයට සකස් කරන ලද පුවරු මේ සමඟ ප්‍රදර්ශනය කිරීමට උපයෝගී කර ගෙන ඇත.
ශ්‍රී ලංකා යෝනකවරු

ක්‍රි.ව. 2005 ශ්‍රී ලංකාවේ මුළු ජනගහනය වූ 20,263,723 න් 8% ක් මුස්ලිම් ජනගහනය වන අතර එයින් 93% ක් ශ්‍රී ලංකා යෝනකවරු වෙති. සංඛ්‍යාවෙන් වැඩි මෙම බලවත් පිරිස ෂාෆි මස්හබයට අයත් සුන්නි මුස්ලිම්වරුන් වේ. ශ්‍රී ලංකා යෝනකවරු අනුගමනය කරන්නේ 8 වැනි සහ 15 වැනි සියවස අතර කාලයේ වෙළෙඳාම සඳහා ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ පදිංචි වූ අරාබි මුතුන්මිත්තන්ගේ ජීවන පිළිවෙතයි. මුල් කාලයේ අරාබි වෙළෙන්දන් භාවිතා කළ අරාබි භාෂාව පසු කාලීනව භාවිතයෙන් ඉවත් වූ නමුත් සමහර අරාබි වචන සහ වාක්‍ය කණ්ඩ අදත් එදිනෙදා ව්‍යවහාර කරන භාෂාව භාවිතයේ පවතී. මෑත අතීතය දක්වාම යෝනකවරු තම මව් භාෂාව ලෙස භාවිතා කළ අර්වි භාෂාව ද භාවිතයෙන් ඉවත් වී කථාවට පමණක් සීමා විය. වර්තමාන ශ්‍රී ලංකා යෝනකවරු තම මූලික භාෂාව ලෙස දෙමළ භාෂාව භාවිතා කළ ද එහි අරාබි භාෂාවෙන් උපුටාගත් වචන බොහෝමයක් ගැබ් වී ඇත. යෝනකවරුන්ට සිංහල භාෂාව පිළබඳව මනා නිපුණත්වයක් ඇති අතර ශ්‍රී ලාංකීය බහුතරයක් සිංහල කථා කරන්නන් ඉන්දු යුරෝපීය ආභාෂයට අනුවය. ඒ නිසා යෝනකවරුන් සිංහල හා දෙමළ යන භාෂා දෙකටම අදාළ සංස්කෘතීන් අතර නිවැරදි භාෂාමය භාවිතය ඌණ වූ තත්ත්වයක පසුවෙති. මුල් අවධියේ ශ්‍රී ලංකා යෝනකවරු මුහුදු බඩ ප්‍රදේශවල වෙළෙඳ කටයුතුවල නිරත වී සිටි අතර ඔවුන්ගෙන් සමහර අය කෘෂිකාර්මික කටයුතුවල ද නිරත වුහ. ඔවුන් තම මුතුන් මිත්තන් අනුගමනය කළ ඉස්ලාමීය ජීවන පිළිවෙත අනුගමනය කළද සමහර අවස්ථාවල දී දකුණු ආසියාතික සංස්කෘතික පිළිවෙත් ද අනුගමනය කළහ. පෘතුගීසින් මෙරට ආක්‍රමණය කර මුහුදු බඩ ප්‍රදේශවල පදිංචිවීමෙන් පසු මුස්ලිම්වරුන්ගේ එදිනෙදා ජීවන කටයුතුවලට බාධා එල්ල වන්නට විය. මෙනිසා බොහෝ දෙනා තම මුතුන් මිත්තන් ජීවත්ව සිටි කඳුකර ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වුහ. නැඟෙනහිර යෝනකවරු (ශ්‍රී ලංකාවේ නැඟෙනහිර වෙරළබඩ වෙසෙන යෝනකවරු) මුල සිටම ගොවිතැනින්, මාළු ඇල්ලීමෙන් සහ වෙළෙඳාම් කිරීමෙන් තම ජීවන මඟ සකසා ගත්හ. නිරිත දිග ඉන්දියාවේ රාජ්‍ය ප්‍රාන්තය වන කේරල ආභාසය නිසා ස්ත්‍රීයගේ මූලිකත්වයෙන් පවුල් ජීවිතය සකස් කරගෙන කටයුතු කළත් ඔවුන් තමන්ගේ එදිනෙදා කටයුතු සියල්ලම ඉටු කර ගන්නා ලද්දේ ඉස්ලාමීය නීති රීතිවලට අනුකූලවය.
1950 සිට වර්තමානයට

පශ්චාත් යුධ සමයේ ගත වූ වසර කිහිපය තුල නව ලේඛකයෝ නව ස්වරූපයන් විදහා දැක් වූහ. ඇලෙක්සැන්ඩර් ට්‍රොචි (1950 දීද) කෙනෙත් වයිට් (1960 දීද) ස්කොට්ලන්තය අතහැර වාසය පිණිස සහ තමන්ගේ වැඩ කටයුතු කිරීමට ප්‍රංශය බල‍ා ගියහ. යුරෝපීය භාෂාවන් බොහෝ ගණනකින් කරන ලද කෘතීන් පරිවර්තනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.

එඩ්වින් මෝර්ගන් ‘ජාතික කවියා’ විරුදාවලිය ලත් නිල වශයෙන් පත් වීම් ලැබු කවියා විය. ඔහු ලෝක සාහිත්‍ය කෘතින් පරිවර්තනය කළේය. ඔහුගේ කවි වලට වර්තමාන සිදු වීම් මෙන්ම දේශපාලනික ප්‍රශ්නද විෂය විය.

ඇලස්ඩෙයාර් ග්‍රේ විසින් මන:කල්පිත ප්‍රබන්ධ සම්ප්‍රදාය නොකඩවා පවත්වා ගෙන ගිය අතර ඔහුගේ ලනාර්ක් ‘Lanark’ කෘතිය 1981 දි ප්‍රසිද්ධ කළ දා සිට උසස් කෘතියක් ලෙස පිළිගැනුනේය. 1980 දශකයේදි අර්ධ නාගරික අත්දැකීම් සහ කථා කිරීමේ රටාවන් ග්‍රහණය කර ගත් ලේඛකයින් කෙ‍රේ අවධානය යොමු විය. මෙයින් ජේම්ස් කෙල්මන් සහ ජෙෆ් ටොරින්ටන් කැපී පෙනුනේය.

අර්වින් වෙල්ෂ්ගේ කෘතින් විශිෂ්ඨ ස්කොට්ලන්ත ඉංග්‍රිසියෙන් ලියැවුණු අතර සමකාලීන ස්කොට්ලන්ත සංස්කෘතිය පිළිබිඹු කළේය. (Trainspotting) ට්‍රේන්ස්පොටින් ඔහුගේ වඩා ප්‍රසිද්ධියට පත් කෘතියක් විය. වාණිජ පරමාර්ථ සහිත ලේඛකයන් වූ ඉයන් බෑන්ක්ස් සහ ඉයන් රැන්කින් දෙදෙනාද ඔවුන්ගේ කෘතින් සඳහා ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියක් ලැබූහ. එමෙන්ම ඔවුන්ගේ කෘතින් චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනිය සඳහා පාදක කර ගනු ලැබිනි.

ඇලෙක්සැන්ඩර් මැකෝල්, ඇලන්වොර්නර් සහ ග්ලාස්ගෝහි සිටිමින් නවකථා රචනය කළ සුහායිල් සාදි යනාදිහු 21 වෙනි ශත වර්ෂයේ කැපි පෙනෙන ශාස්ත්‍රීය සේවාවන් වලට දායක වූහ.

නව ලේඛකයින් සහ කවියන් ධෛර්යමත් කළ An Leabhar Mòr සහ Ùr Sgeal කාණ්ඩ ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත් සමග ස්කොට්ලන්ත ගේලික් සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථ පල කිරීමේ පුනර්ජීවයක් දැනට දක්නට ඇත.

ස්කොට්ලන්ත සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදාය ගැහැණු කර්තෘවරුන්ගේ අදහස් වලටද දොරටු විවෘත කළේය. මෙහි පරමාර්ථය වුයේ අතීතයේ සිට මේ දක්වා කෙරනු ගැහැණුන්ගේ කෘතින් නැවත සළකා බැලීම ධෛර්යමත් කිරීමයි.

පසු ගිය අවුරුදු කිහිපය තුළ සිට ‘කැනන්ගේට් හවුස්’ ප්‍රකාශන ආයතනය ක්‍රම ක්‍රමයෙන් දියුණු තත්වයට පත් වෙමින් තිබේ. එය සෑම යුගයකටම අයත් ස්කොට්ලන්ත සාහිත්‍ය කෘති ප්‍රකාශයට පත් කරමින් නව සාහිත්‍යකරුවන් උනන්දු කරමින් සිටි.
අයර්ලන්ත පද්‍ය

අයර්ලන්ත පද්‍යයේ ඉතිහාසයට භාෂා දෙකක පද්‍යයන් ඇතුළත් වෙයි. එකක් අයර්ලන්ත භාෂාව වන අතර අනෙක ඉංග්‍රීසි භාෂාව වෙයි. මෙම සම්ප්‍රදායන් දෙක අතර ඇති සංකිර්ණ අන්තර් ක්‍රියාව හා ඒ දෙක හා අනෙකුත් ඉංග්‍රීසි පද්‍යයන් අතර ඇති අන්තර් ක්‍රියාව විවිධත්වයෙන් පොහොසත් වර්ගීකරණය කිරීමට අපහසු නිර්මාණ ව්‍යුහයක් තනා ඇත.

අයර්ලන්තයේ ඉතිරී වී ඇති මුල්කාලීනම පද්‍යයන් 6 වැනි සියවස දක්වා දිවෙන අතර අයර්ලන්තයේ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් වු පද්‍යයන් 14 වැනි සියවස දක්වා දිවෙයි. මෙම භාෂා සම්ප්‍රදායන් දෙක අතර එකිනෙක හුවමාරු වෙමින් පොහොසත් වීම නිරන්තරයෙන් සිදු වු නමුත් 19 වැනි සියවස තෙක් අයර්ලන්ත තේමා හා ආකෘති උකහා ගත් ඉංග්‍රීසි භාෂා පද්‍යයක් බිහිවී නොතිබුණි. මෙය 19 වැනි සියවසේ අවසානයේ හා 20 වැනි සියවසේ ආරම්භයේ වු කෙල්ටික් පුනරුදයේ කවීන්ගේ නිර්මාණවලදී මුදුන් පත් වී තිබුණි.

ශත වර්ෂයේ අවසාන වසර 25 දී නූතන අයර්ලන්ත පද්‍ය සාහිත්‍ය විශාල පරාසයක විවිධත්වයකට නැඹුරු වීමට ප්‍රයත්න දැරීය. එනම් උතුරු පාසැලේ පද්‍ය කරුවන්ගේ සිට නූතන සම්ප්‍රදායන් හා ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වන නාගරික හා සර්ව භෞම සමාජ තුළින් හට ගැනෙන නව ගැටලුවලට මුහුණ දීමේ බලපෑමට ලක්ව ලේඛකයන් දක්වා එය පරාස ගත වේ.
අමතර අවධානයට

*අයර්ලන්ත සාහිත්‍යය
*උතුරු අයර්ලන්තයේ සාහිත්‍යය
සටහන්
භාහිර සබැඳි

*Irish Poetry Reading Archive, a comprehensive web-based library of Irish poets
*Wake Forest University Press, premier publisher of Irish poetry in North America
*Poetry Forum for Northern Ireland,
*SHOP contemporary poetry publishers
*Then Go Beyond the Reach of Road: An Evening with Poet Peter Fallon Poetry reading at Boston University, video, March 30, 2009
* http://bill.celt.dias.ie/vol4/browseatsources.php?letter=A#ATS7714
* http://www.podcasts.ie/featured-writers
*Windharp - a failed anthology, critical review of Windharp, Poems of Ireland since 1916, a 2016 Irish poetry anthology
*Lawrence O'Shaughnessy Collection of Irish Poetry: O'Shaughnessy Poetry Award Winners - Center for Irish Studies at the University of St. Thomas, St. Paul, Minnesota.
*Interview with Irish Poet John F. Deane, by Patrick O'Donnell. John Deane was Founder of the National Poetry Society of Ireland and the 1998 Winner of the annual O'Shaughnessy Poetry Award by the Center for Irish Studies at the University of St. Thomas, St. Paul, Minnesota.
*Interview with Irish Poet Peter Sirr, by Patrick O'Donnell. Peter Sirr was the 1999 Winner of the annual O'Shaughnessy Poetry Award by the Center for Irish Studies at the University of St. Thomas, St. Paul, Minnesota.
*Interview with Irish Poet Louis de Paor, by Patrick O'Donnell. Louis de Paor was the 2000 Winner of the annual O'Shaughnessy Poetry Award by the Center for Irish Studies at the University of St. Thomas, St. Paul, Minnesota.
*Interview with Irish Poet Moya Canon, by Patrick O'Donnell. Moya Canon was the 2001 Winner of the annual O'Shaughnessy Poetry Award by the Center for Irish Studies at the University of St. Thomas, St. Paul, Minnesota.
කාශ්මීර සාහිත්‍යය

කාශ්මීර සාහිත්‍යයට එහි සංස්කෘත භාෂාවේ කීර්තිමත් යුගය දක්වා අවුරුදු 2500 ක ඉතිහාසයක් ඇත. මෙම සාහිත්‍යය පිළිබඳව සඳහන් කිරීමේදි පැරණි නම් අතරට පානිනි ව්‍යාකරණ පිළිබඳ විස්තර කරන මහා භාෂ්‍ය කෘතියේ කර්තෘ වූ ජිතන්ජලි ද ඇතුළත් වේ. යෝග සූත්‍ර නමින් හැඳින්වෙන හින්දු රචනාව ලිවීමට ද එය මුල් වන්නට ඇතැයි ඇතමෙක් අනුමාන කරයි.


මධ්‍ය කාලීන යුගයේ කලා, සංස්කෘතික සහ දර්ශනය පිළිබඳව මහා කාශ්මීර නිම්න නිකාය වූ කාශ්මීර ශිව ධර්මය පැන නැගුණේය. මෙහි ශ්‍රේෂ්ඨ නායකයන් අතරට වාසුගුප්ත (ක්‍රි.ව.800) උත්පල (925) අභිනව ගුප්ත සහ ක්ෂේමරාජ යනාදීහු ගැනෙති. සුන්දරත්ව වාදය තුළට ආනන්දවර්ධන සහ අභිනව ගුප්ත යන දෙදෙනාද ඇතුළත් කළ හැකිය. පරම්පරා බොහෝ ගණනකට පසු නුතන කාලයේදී ඉන්දියාවේ ශ්‍රී නගර්, ඉෂ්භර් හි ස්වාමි ලක්ෂ්මන් ජූ විසින් එම නිකායට පුනර්ජීවනයක් එක් කරන ලදී.

ගුප්ත අදහස් සහිත රචනා ලියු ලාල්ලෙශ්වරි නැතහොත් ලාල් දේද් නැමති කිවිඳිය ගෙන් කාශ්මීර භාෂාව පාවිච්චි කිරීම ඇරඹුණේය. ඇයගේ සමකාලීන වුද, කාශ්මීරයේදී සම්මානයට පාත්‍ර වූ තවත් මුනිවරයෙක් වූ නුන්ඩා රෙෂි ඔහුගේ ජ්‍යෙෂ්ටයා වූ ලාල් දේද් මෙන් බලවත් කාව්‍යයන් රචනා කළේය. පසුව හබ්බා ඛටුන් (16 වෙනි සියවස) ඇයගේ ‘ලොල්’ ශෛලිය සමග පැමිණියාය. වෙනත් ප්‍රධාන නම් වශයෙන් රූපා භවනි (1621-1721) අර්නිමල්, මහ්මුඩ් ගම් (1765-1855) රසුල් මීර්, පරමා නන්ද (1791-1804) මක්බුල් ෂා කරලවරි (1820-1976) සහ ෂාමාස් ෆකීර් වහාබ් ඛාර්, සොක් ක්රාල්, සමාද් මීර් සහ අහඩ් සාර්ගර් වැනි සුෆි කවින්ද ඊට ඇතුළත් වේ. නවීන කවියන් අතරට ගුලාම් අහමඩ් මජූර් (1885-1952) අබ්දුල් අහඩ් අසාද් (1903-1948) සහ සින්ඩා කවුල් (1884-1965) ද ගැනෙති.
ළ
1950 කාලයේදි හොඳින් අධ්‍යාපනය ලැබු තරුණ පිරිසක් කාශ්මීර් ලේඛන කලාවට එක්වෙමින් ගද්‍ය, පද්‍ය රචනා කරමින් වර්තමාන කාශ්මීර් ලේඛන කලාවෙහි විශාල දියුණුවක් ඇති කළහ. මෙම ලේඛනයන් අතරට දිනනාත් නදිම් (1916-1988) රහ්මන් රහි, මුසාෆර් ආසීම්, ගුලාම් නබි ෆිරාක්, අමින් කමිල් (1923 - ) අලි මොහ්ඩ් ලෝන්, අක්තාර් මොහිඋද්දින් සහ සරවනන්ද කවුල් ‘ප්‍රේම්’ ද ඇතුළත් වූහ. පසු කාලීන ලේඛකයින් ලෙස හරි ක්‍රිෂන්, කවුල් මජ්රූ රශිඩ්, රත්තන්ලාල් ෂාන්ත්, හිර්දේ කවුල් භාර්ති, නසීර් ජහන්ගිර්, මොටිලාල් කෙම්මු (නාට්‍ය රචක) ආදින් සළකනු ලැබේ.

සමකාලීන කාශ්මීර සාහිත්‍යය, ජම්බු සහ කාශ්මීර කලා, සංස්කෘතිය හා භාෂා ඇකඩමිය විසින් ප්‍රසිද්ධ කරන ලද “ෂිරාසා” හි දැකිය හැකිය. එමෙන්ම කාශ්මීර විශ්වවිද්‍යාලයේ කාශ්මීර දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පළකරනු ලබන ‘අන්හාර්’ හිදි ස්වාධීන සඟරාවක් වූ බොස්ටන් හි සිට ප්‍රසිද්ධ කරන නියැබ් ඉන්ටර් නැෂනල් කාශ්මීර් සඟරාවද තවත් ස්වාධින ප්‍රකාශනයක් වූ ‘වාක්’ මෙන්ම ‘කොෂූර් සමාචාර්’ හිද එම සාහිත්‍ය නිර්මාණ පළවේ.
සටහන්

{|
විලියම් සැලිස්බරි

විලියම් සැලිස්බරි (1520-1584) පුනර්ජීවන යුගයේ වේල්ස්හි විසූ ප්‍රමුඛ පෙළෙ උගතෙකි. එමෙන්ම 1567 වේල්ස්හි නව තෙස්තමේන්තුවේ ප්‍රධාන පරිවර්තකයෙකි.

ක්‍රි.ව. 1520 වර්ෂයේදි පැරිසියේ කොන්වි (Conwy) ල්ලන්සන්නන් පත්තුවේ (Parish) සැලිස්බරිහිදී ඔහු උපත ලද්දේය. ඔහු අධ්‍යාපනය ලද්දේ ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයෙනි. එහිදි හීබ්‍රෑ, ග්‍රීක් සහ ලතින් භාෂා හැදෑරුවේය. එමෙන්ම එවකට තහනම් ව තිබු මාටින් ලුතර් ගේ සහ විලියම් වින්ඩේල්ගේ ලේඛනද මුද්‍රණ ශිල්පයද හැදෑරුවේය.

1547 දි ඔහු ඉංග්‍රිසි-වේල්ස් ශබ්ද කෝෂය නිර්මාණය කළේය. එය හඳුන්වන ලද්දේ “අ ඩික්ෂනරි ඉන් ඉංග්ලිෂෙ ඇන්ඩ් වෙල්ෂෙ” යනුවෙනි. 1550 දි ඔහු ගේ A brief an a playne introduction to pronounce the letters in the British tong නැමැති කෘතිය රොබට් ක්‍රොව්ලි විසින් මුද්‍රණය කරනු ලැබීය. මෙහි සංස්කරණය කරන ලද මුද්‍රණයක් හෙන්රි ඩෙන්හැම් විසින් මුද්‍රණය කරන ලදී. මෙම ග්‍රන්ථ දෙක දහසය වෙනි සියවසේ කථා කරන ඉංග්‍රිසි ගැන තොරතුරු ලබා ගැනීම සඳහා වැදගත් මූලාශ්‍රයන් විය.

මෙම කාල සීමාවේදි සැල්ස්බරි වේල්ස් බසින්ද පොත් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. 1547 දී වේල්සයේ ආප්තෝපදේශ අඩංගු කෘතියක්ද ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මෙය සකස් කර තිබුණේ Gruff udd hiraethog විසිනි.

1550 දී ඔහු ප්‍රකාශයට පත් කළ පොතක් මුද්‍රණය කරන ලද්දේ රොබට් ක්‍රොව්ල් විසිනි. එය වේල්ස් සහ ඉංග්‍රිසි භාෂා දෙකෙන්ම විය. මෙම ග්‍රන්ථය ප්‍රකාශ කිරීමේ පරමාර්ථය වූයේ දේවගැති විවාහයන්ට පක්ෂපාති ප්‍රොතෙස්තන්ත ප්‍රතිපත්ති සාධාරණීකරනය කිරීමයි. නැවත 1550 දී ද විවාදාත්මක ලේඛනයක් ක්‍රොව්ලි ලාංඡනය යටතේ එළි දැක්විණි. සැලිස්බරි විසින් එය සකස් කරන ලද බව එහි දැක්වුණි. එය “The baterie of the popes Botereax, commonly called the high altare” නම් විය. ක්‍රොව්ලිගේ ලාංඡනය සහිතව 1551 දි ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද පොදු යාඤා 1549 පොතෙන් ගත් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ ධර්මය සහ සංදේශයන්හි පරිවර්තන එහි අඩංගු විය. ප්‍රොතෙස්තන්ත වාදියෙකු වීම නිසා පළමුවැනි මේරි රජ සමයේ බොහෝ කාලයක් (1553-1558) සැඟවි සිටීමට ඔහුට සිදුවිය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඔහුගේ ලිවීමේ කටයුතු සහ ප්‍රකාශන කිරීම්වලට නැවතීමේ තිත තැබුණි. සැමටම ඔවුන්ගේ දේශීය භාෂාවෙන් බයිබලය තිබිය යුත්තේය යන ඉරැස්මුස් සහ ලූතර්ගේ ශ්වාසයන් සැලිස්බරි විසින් ක්‍රියාත්මක කරන ලද්දේය. පළමුවැනි එළිසබෙත්ගේ අනුප්‍රාප්තියත් සමග සැලිස්බරි මෙම ව්‍යපෘතියේ වැඩ කිරීමට ගියේය. 1563 දී ඔහු පාර්ලිමේන්තුවේ පනතක් සම්මත කරවා ගැනීමට උනන්දුවෙන් කටයුතු කළේ එම පනත මගින් වේල්ස්ගේ සහ හියර්ෆොර්ඩ් හි බිෂෝප් වරුන් සඳහා බයිබලය පරිවර්තනය කිරීම ප්‍රමුඛ කාර්යයක් වු බැවිනි.

සැල්ස්බරි, රිචඩ් ඩේවිඩ් සහ තෝමස් හුයෙට් සමග නව තෙස්තමේන්තුව ග්‍රීක් භාෂාවෙන් වේල්ස් බසට පරිවර්තනය කිරීමට ක්‍රියා කළේය. මෙය 1567 ප්‍රසිද්ධියට පත් කරන ලදි. ඔහු පොදු යාච්ඤා ඉංග්‍රිසි පොතද වේල්ස් බසට පරිවර්තනය කළේය. එය 1567 දී ප්‍රකාශයට පත් විය.


ප්‍රවර්ගය:සාහිත්‍යය
සංගීත උපකරණ - පියානෝව

පියානෝව යතුරු පුවරුවක් ලෙසට වාදනය වන සංගීත උපකරණයක් වන අතර ෆෙලට් මිටිවලින් වානේ තන්තුවලට පහර දීමෙන් ශබ්දය නිපදවනු ලැබේ. මිටි ක්ෂණිකව නැවත තම ස්ථානයට පත් වන අතර තන්තුවලට ඒවායේ අනුනාදී සංඛ්‍යාතයේ අඛණ්ඩව කම්පනය වීමට ඉඩ ලබා දේ. මෙම කම්පන පාලමක් හරහා ඒවා වර්ධනය කරන ශබ්ද පුවරුවක් මතට සම්ප්‍රේශණය කරනු ලැබේ.

පියානෝව බටහිර සංගීතයේ දී ඒකල රඟ දැක්වීම්, මැදිරි සංගීතය හා සහායනය සහ බහුලව භාවිතා වේ. එය ගීත රචනයට හා පෙරහුරු කිරීම සඳහා ආධාරකයක් ලෙස ඉතාමත් ජනප්‍රිය වේ. එතරම් ජංගම නොවන හා මිළෙන් අධික වූ පියානෝවේ විවිධත්වය හා සර්වත්‍රතාව එය වඩාත් ජනප්‍රිය සංගීත උපකරණය බවට පත් කර ඇත. එය සමහරක් විට සමාඝාත හා තත් උපකරණයක් යන දෙවර්ගයටම වර්ගීකරණය කෙරේ. සංගීත වර්ගීකරණයේ හෝන්බොස්ටල් සැච් ක්‍රමයට අනුව මෙය චෝර්ඩොෆෝන් (chordophone) කාණ්ඩයට අයත් වේ.

පියානෝ යන වදන පියානෝ ෆෝට් යන ව‍දනෙහි කෙටි කරන ලද ආකාරයකි. මෙම වදන ආකෘතික භාෂාවලදී හැර අතිශයින් දුර්ලභව භාවිතා වන අතර උපකරණය සඳහා වූ ඉතාලියානු නමින් ව්‍යුත්පන්න වී ඇත. මෙය යතුරු පුවරු ස්පර්ශයට උපකරණයේ ප්‍රතිචාරත්වය සඳහා පරිශීලනය වන අතර එමඟින් තන්තුවලට මිටි වදින වේගය පාලනය කිරීම තුළින් විවිධ ගතික මට්ටම්වලදී ස්වර නිපදවීමට පියානෝව වාදනය කරන්නාට ඉඩ ලබා දේ.