JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
अनुप्रयुक्त भाषाविज्ञान

जस प्रकार सामान्य विज्ञानको व्यावहारिक पक्ष 'अनुप्रयुक्त विज्ञान' छ, त्यसै प्रकार भाषाविज्ञानको व्यावहारिक पक्ष अनुप्रयुक्त भाषाविज्ञान (Applied linguistics) छ। भाषासम्बन्धि मौलिक नियमहरूका विचारको जडमा नैं अनुप्रयुक्त भाषाविज्ञानको भवन खडा हुन्छ। संक्षेपमा, यसको सम्बन्ध व्यावहारिक क्षेत्रहरूमा भाषाविज्ञानका अध्ययनका उपयोगबाट छ।
उपयोग

भाषाविज्ञानको सर्वाधिक उपयोग भाषाशिक्षणका क्षेत्रमा गरे जानरहेको छ। भाषा देशी छ या विदेशी, स्वयं सिक्नु छ या अरुहरूलाई सिकाउनु छ, सबै कार्यहरूको लागि भाषाविज्ञानको ज्ञान उपयोगी हुन्छ। यस भाषाशिक्षणका अंतर्गत वास्तविक शिक्षण पद्धति र पाठ्य पुस्तकहरूको रचना, दुइटै नैं सम्मिलित छन्। यस कार्यको लागि तुल्नुत्मक वर्णनात्मक-भाषाविज्ञान र शब्दावली-अध्ययनबाट भरपूर सहायता मिल सक्छ। विदेशी छात्रहरूलाई अङ्ग्रेजी, फ्रान्सीसी, रूसी आदि भाषाहरूको शिक्षा दिनको लागि इंग्लैड, अमरीका, फ्रान्स र रूस आदि देशहरूमा व्यापक अनुसंधानकार्य भइ रहेको छ।

आशु लिपिको व्यवस्थित पद्धतिका निर्माणमा शब्दावली अध्ययनको ठूलो उपादेयताछ। टाइपराइटरका कीबोर्डको क्रम-व्यवस्थामा पनि भाषाविज्ञानको ज्ञान आवश्यक छ।

आजका युगमा भाषाविज्ञानको महत्त्व यसैले पनि बढ रहेको छ कि उनको उपयोग भाषाशिक्षणका अतिरिक्त स्वचालित या यान्त्रिक अनुवाद (automatic or machine translation)का क्षेत्रमा पनि धेरै नैं ला भदायक सिद्ध भइ रहेको छ। एक भाषाका सूचनापरक तथा वैज्ञानिक साहित्यको दूसी भाषामा मानव मस्तिष्कका अनुरूप नैं इलेक्ट्रनिक कम्प्यूटरहरू (परिकलन यन्त्रहरू)को सहायताबाट अनुवाद गर दिन दिन-प्रति-दिन अधिकाधिक संभव भइ रहेछ।
सन्दर्भ
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:भाषाविज्ञान
श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित
साक्षरता

साक्षरता भन्नाले अक्षर चिनेको वा जानेको, लिपि चिनेको वा अलिअलि लेखपढ गर्न सक्ने वा अल्पशिक्षितलाई जनाउँदछ। व्यापक अर्थमा भन्नु पर्दा साक्षरता भन्नाले साक्षरताले प्रयोगको कुनै विशिष्ट सन्दर्भमा लिखित रूपमा विचारहरू बुझ्ने वा व्यक्त गर्ने उद्देश्यका साथ "पढ्न र लेख्न जानेको" भन्ने बुझिन्छ। अर्को शब्दमा भन्ने हो भने, साक्षर समाजका मानिसहरूसँग लेखन उत्पादन र उपभोगका लागि धेरै अभ्यासहरू छन्। यस दृष्टिकोणमा, पढ्नु भनेको सधैँ कुनै न कुनै उद्देश्यका लागि केही न केही पढ्नु हो; लेखन भनेको जहिले पनि कुनै विशेष उद्देश्यको लागि कसैको लागि केहि लेख्नु हो।
पढ्ने र लेख्ने बारेमा रहेको विश्वासले समाज र व्यक्तिको लागि यसको मूल्यले जीवनकालमा साक्षरतालाई अभिवृद्धि गर्दछ भने यसले सिकाइने कुरा र अभ्यास गर्ने तरिकाहरूलाई सधैँ प्रभाव पार्दछ। नेपालको साक्षरता दर ६७.९१% रहेको छ।

केही अनुसन्धाताहरूले "साक्षरता" को अवधारणामा चासोको इतिहासलाई दुई अवधिहरूमा विभाजित गर्न सकिन्छ भनेर सुझाव दिएका छन्। पहिलो, सन् १९५० अघिको समय हो, जब साक्षरतालाई वर्णानुक्रमीय साक्षरता (शब्द र अक्षर पहिचान) को रूपमा मात्र बुझिन्थ्यो। दोस्रो, सन् १९५० पछिको समय हो, जब साक्षरतालाई बिस्तारै व्यापक अवधारणा र प्रक्रियाको रूपमा लिन थालियो, जसमा पठन र लेखनको सामाजिक र सांस्कृतिक पक्षहरू र कार्यात्मक साक्षरता समावेश छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:साक्षरता
श्रेणी:शिक्षा
श्रेणी:लेखन
नागदह

thumb|right|200px|नागदह
नागदह नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र बागमती अञ्चल, ललितपुर जिल्लाको धापाखेलस्थित सांस्कृतिक महत्त्वको पोखरी हो । विसं २०२१को नापीमा ५२ रोपनी क्षेत्रफल रहेको नागदह अहिले ४२ रोपनी क्षेत्रफलमा खुम्चिएको छ । समिति गठन भएपछि नागदह वरिपरि वृक्षरोपण, वर्षायामको भलपानी पोखरीमा नपसोस् भनेर निकासको व्यवस्था र पोखरी वरिपरि बाटो निर्माण गर्न सुरू गरिएको छ । पोखरीमा माछापालन पनि गरिएको छ । नागदह अवलोकन गर्न आउने आगन्तुक गर्न आउने आगन्तुकका लागि डुङ्गामा सयर गर्न सकिने व्यवस्था पनि मिलाईएको छ ।
मञ्जुश्रीले तलाउको रूपमा रहेको काठमाडौँ उपत्यकाको पानी चोभारमा गल्छी काटी बाहिर पठाएपछि उपत्यकामा नागदह र टौदह बाँकी रहेको जनविश्वास रहिआएको छ । काठमाडौँ उपत्यकाको सबै पानी सुकेपछि नागहरू यो दहमा आई बसेकाले यसको नाम नागदह रहेको बताइन्छ । सो दहमा नागपञ्चमी र ऋषिपञ्चमीमा ठूलो मेला लागने गरेको छ ।
सन्दर्भसामग्रीहरू
चित्र दीर्घा


File:Nagdah(1).jpg|नागदहमा रहेको नागको मुर्ति
File:Nagdah.jpg| नागदह
File:Nagdah(2).jpg|नागदहमा रहेको नागको मुर्ति


श्रेणी:काठमाडौँ उपत्यकाका ठाउँहरू
श्रेणी:जलस्रोत
श्रेणी:धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:दहहरू
श्रेणी:ताल तथा पोखरीहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
टौदह

नेपाल खाल्डोको पानी बाहिर गइसकेपछि बनेका प्राकृतिक ताल कीर्तिपुरको टौदह र धापाखेलको नागदह हुन् । टौदह काठमाठौंबाट ७ कि.मि.को दूरी दक्षिणकाली जाने बाटोमा पर्दछ । टौवगुको अर्थ नेपालभाषामा ठूलो र दह भन्नाले पानी जमेर बनेको ठूलो पोखरी हो । उपत्यकाकै सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक ताल हो टौदह । ५ सय मिटर लम्बाई र ४ सय मिटर चौडाइ क्षेत्रफलमा यो पोखरी फैलिएको छ। सुख्खायाममा ६ मिटर गहिराइ रहेको टौदहले बुगद्यो रातो मच्छिन्द्रनाथको भोटो देखाउने जात्राको किम्बदन्तीसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्दछ । कर्कट नागको वास रहेको विश्वास गरिने दहमा नागपञ्चमीका दिन मेला लाग्छ ।
इतिहास

आख्यानअनुसार मञ्जुश्रीले उपत्यकाको पानी ह्रासिकाप चोभार छेदन गरी बाहिर पठाउँदा कर्कोटक नागराज रिसाएर अनिष्ट हुने भय सिर्जना गरिदिएछन् । तर बोधिसत्व मञ्जुश्रीले आह्वान गरी कर्कोटक नागराजलाई टौदहमा विराजमान गराई शान्ति कायम गराएको विश्वास गरिन्छ। उनै नागराजकी रानी आँखा दुख्ने रोगबाट ग्रस्त हुँदा ललितपुर निवासी एक ज्यापूले यस दहसम्म पुगी रानीको आँखा दुख्ने रोग निको बनाइदिएको बताइन्छ। त्यस घटनाबाट खुसी भएका नागराजले उपहारस्वरूप नवरत्न जडित भोटो ज्यापू जातिको भित्री पोशाक उपहार पठाइदिएछन्।

किम्बदन्ती नै हो ज्यापूले भोटो फुकालेर खेतमा काम गरिरहेको बेला आँखा छलेर एक ख्याक (नराम्रो आत्मा भएको मावन)ले ज्यापूको भोटो चोरी भागेछ। केही दिनपछि आफ्नो भोटो लगाई आइरहेको ख्याक र ज्यापूबीच जम्काभेट हुँदा घमासान युद्ध भएछ। आपसमा लडिरहेका ख्याक र ज्यापूलाई देखेपछि रातो मच्छिन्द्रनाथ बुंगद्योले दुवैलाई छुट्याएर भनेछन्- प्रमाणसहित भोटो लिन आउनू । जबसम्म प्रमाण ल्याउँदैनौ तबसम्म रत्नजडित यो भोटो मसँगै रहनेछ । ख्याकको त भोटो नै थिएन उसले त्यसको पृष्ठभूमि जान्ने कुरै भएन। ज्यापूले पनि टौदहमुनि नागराजसम्म पुग्ने बाटो नै थाहा पाएनछ। त्यसै बेलादेखि प्रत्येक वर्ष रातो मच्छिन्द्रनाथको जात्रामा जावलाखेलको च्वासका नर्नीमा भोटो सुरक्षित छ है भनी देखाउने परम्परा छ। राष्ट्रप्रमुख र जीवित देवीकुमारीको समुपस्थितिमा भोटो प्रदर्शन गर्ने प्रचलन कायम छ।

प्रत्येक वर्ष नागपञ्चमीका दिन टौदहमा मेला लाग्ने गर्दछ । ३८ जातका बोटबिरुवा ३६ जातका कीरा र १ सय १६ प्रकारका पंक्षी यस क्षेत्रमा रहेका हुँदा टौदह जैविक अनुसन्धानका लागि वरदान सावित भएको बताइन्छ । टौदहलाई ललितपुरको जात्रा आख्यान किर्तिपुरको सभ्यतास्थल र काठमाडौँको सिमाना सम्पदा पनि भन्ने गरिन्छ । सहरी क्षेत्रबाट करिब पाँच किलोमिटरको दूरीमा रहेको टौदह कीर्तिपुर नगरपालिकाको वडा नम्बर १५मा रहेको छ ।
चित्र दीर्घा


File:Lotus in Taudaha.jpg|टौदहमा पाइने एकप्रकारको कमल
File:Taudaha Lake Nepal.jpg|टौदह
File:Taudaha1.jpg|टौदह
File:Taudaha2.jpg|टौदह
File:Taudha pond.jpg|टौदह
File:Tdhati.jpg|टौदह

यो पनि हेर्नुहोस्

* नागदह
सन्दर्भसामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:भूगोल
श्रेणी:दहहरू
श्रेणी:काठमाडौँ उपत्यकाका ठाउँहरू
श्रेणी:धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:ताल तथा पोखरीहरू
रातो ऐँसेलु

वैज्ञानिक नाम रुबस इलिप्टिकस(Rubus ellipticus)ले चिनिने यो वनस्पति हिमालय पर्वत शृङ्खला आसपासका पहाडी भूभागमा पाइने एक बहुवर्षीय बुट्यान वर्गको वनस्पति हो। रुबस इलिप्टिकस अर्थात रातो ऐँसेलु एसियाको हिमालय पर्वत शृङ्खला आसपासका क्षेत्रको रैथाने वनस्पति हो। यो जातको ऐँसेलु नेपालको पहाडी भेगको सबै ठाउँमा पाइन्छ। नेपालका अलावा भारतका उत्तरी पहाडी भूभाग, चीन र पाकिस्तानमा समेत पाइन्छ। यसको बोट एक झाडी खालको हुन्छ। रातो ऐँसेलु पनि दुई प्रकारको हुन्छ। एक प्रकारको ठूलो झाडी हुन्छ भने अर्को सानो बोट भएको हुन्छ। पहिलो खालको ऐँसेलुको पात खस्रो र हल्का हरियो हुन्छ भने दोस्रो ऐँसेलुको पात चिल्लो र गाढा हरियो हुन्छ। पहिलो जातको ऐँसेलुको काँडा केही कम हुन्छ भने दोस्रो जातको ऐँसेलुको काँडा धेरै खतरनाक हुन्छ।
फल

यसको फल काँचोमा हरियो र पाकि सकेपछि रातो(सुन्तला रंग) हुने हुनाले यसलाई रातो ऐँसेलु भनिएको हो। ठूलो झाडीहुने प्रजातिको फलको स्वाद गुलियो हुन्छ भने अर्को सानो बोट भएको प्रजातिको फलको स्वाद अलि चुकिलो (अमिलो) हुन्छ। पहिलो जातको चैत देखि जेठको अन्त सम्म पाकेको पाइन्छ भने दोस्रो जातको ऐँसेलु जेठको अन्तमा पाकेको हुन्छ।
काण्ड

रातो ऐँसेलुको काण्ड घोप्टो परेका नङ्ग्रा आकारका काँडा तथा तिखा बिषालु झुसयुक्त भएको हुन्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू


श्रेणी:बुट्यान
श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
आमिर खान

आमिर खान (, ); जन्म १४ मार्च १९६५ ) एक भारतीय चलचित्र अभिनेता, निर्माता, निर्देशक र लेखक हुन ।
बाल्यकाल

व्यक्तिगत जीवन

प्रमुख चलचित्रहरु
प्रसिद्धि
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यी पनि हेर्नुहोस्
बाहिरी लिङ्कहरू

*
*


श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेताहरू
श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेताहरू
श्रेणी:आम्बेडकरवादीहरू
श्रेणी:भारतीय मुसलमानहरू
श्रेणी:सन् १९६५ मा जन्म
श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार विजेताहरू
श्रेणी:हिन्दी चलचित्र निर्देशकहरू
श्रेणी:हिन्दी चलचित्र निर्माताहरू
श्रेणी:भारतीय आवाज अभिनेताहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:मुम्बईका अभिनेताहरू
बराह ताल

बराह ताल खोटाङ जिल्लाको सदरमुकाम दिक्तेलदेखि १६ कोस दक्षिणमा रहेको ताल हो। यसले झन्डै पाँच वर्गकिलोमिटर क्षेत्र ओगटेको छ। यहाँ वर्षमा एकचोटि हरिबोधनी एकादशीमा दुई दिने मेला लाग्छ।

बराहताल पुग्न दिक्तेलबाट करबि दुई दिन लाग्छ। दिक्तेल, टेम्मा, चुइँचुम्मा बोफूल, छितापोखरी, चिपि्रङ, इन्द्रायणीपोखरी, खोटाङबजार हुदै साखोला तरेपछि सुन्दर बराहताल पुगिन्छ। उदयपुरबाट बुबाजोरघाट, कुलाबाध हुदै आइपुगिन्छ। त्यस्तै भोजपुरबाट पानधारे, चिसापानी छिचोलेपछि आइन्छ।
मुहान र निकास नभएको यो ताल सधै नै सफा देखिन्छ। यहाँ भिन्न प्रजातिको रातो माछा पाइन्छ।
बाह्य लिङ्कहरु

श्रेणी:भूगोल
श्रेणी:खोटाङ जिल्लाका ठाउँहरू
ब्रेसियर

ब्रेसियर (उच्चारण , ) वा ब्रा () महिलाले स्तनलाई छोप्न तथा अड्याउनको लागि लगाउने भित्रि पहिरन हो । १९ औँ शताब्दिको अन्त्य तिरबाट व्यापक रूपमा स्तनलाई अड्याउनको लागि प्रयोग हुने कर्सेटको सट्टामा यसको प्रयोग शुरु भयो । हाल विभिन्न किसिम तथा आकारका ब्राहरू उत्पादन हुने गर्दछन ।
यो पनि हेर्नुहोस्

* ह्यान्डब्रा
* पुरुष ब्रा
* पेस्टिज
* भिक्टोरियन पोशाक सुधार
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:पहिरनहरू
श्रेणी:महिलाले लगाउने पहिरनहरू
गाउँ

300px|left|thumb|नेपालको एउटा गाउँ
thumb|200px|right| हिमालको काखमा रहेको घलेगाउँ
300px|right|thumb|मध्य भारतको एक गाउँ

ग्राम या गाउँ सानो-सानो मानव बस्तिनीहरूलाई भन्दछन् जसको जनसङ्ख्या केही सौबाट लिएर केही हजारका बीच हुन्छ। प्राय: गाउँहरूका मानिसहरू कृषि या कुनै अन्य परम्परागत काम (जस्तै - माछा पकडने) गर्दछन्। गाउँहरूमा घर प्राय: धेरै छेउ-छेउ तथा अव्यवस्थित हुन्छन्। परम्परागत रूपबाट गाउँहरूमा शहरहरूको अपेक्षा कम सुविधाहरू (शिक्षा, रोजगार, स्वास्थ्य आदि) हुन्छ्न्।


जस्तै - सगरमाथा अञ्चल ,उदयपुर जिल्ला,जोगीदह गाविसको ९ नं वडाको गाउँ मोतियाही हो । अझ झानौ गाउँ ठूलो रहेछ भने गाउँ भित्र पनि टोल,गल्ली,चौंक आदि हुन सक्छ।
यो पनि हेर्नुहोस

*घलेगाउँ
बाह्य कडीहरू

* शिक्षित गाउँव , सशक्त भारत
* भारतका गाउँव (गूगल पुस्तक ; लेखक - एम एन श्रीनिवास)
* निर्मल ग्राम अभियान
* Information about villages in India from GloriousIndia
* Information on all villages in the UK
* Planning A Village
* Types of villages (anthropogenic biomes)


श्रेणी:ग्रामीण भूगोल
श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित
श्रेणी:गाउँहरू
श्रेणी:भूगोल
ललितकला

सौन्दर्य या लालित्यका आश्रयबाट व्यक्त हुने वाला कलाहरू ललित कला कहलाउँछन्। अर्थात त्यो कला जसका अभिवंयजनमा सुकुमारता र सौंदर्यको अपेक्षा छ र जसको सृष्टि मुख्यतः मनोविनोदको लागि छ। जस्तै गीत, संगीत, नृत्य, नाट्य, तथा विभिन्न प्रकारको चित्रकलाहरू।
नृत्य कला (दक्षिण भारतीय)

भरत नाट्यम
यो पनि हेर्नुहोस्

*मूर्तिकला
*सौन्दर्यशास्त्र
*वास्तुकला
बाह्य कडीहरू

*art/kala३.aspx ललित कला (परिचय)


श्रेणी:कला
श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित
भारतीय संस्कृति

thumb| कथककली कलाकार कृष्णाको रूपमा नृत्य गर्दछन्
|thumb|भारत उपमहाद्वीपको क्षेत्रीय सांस्कृतिक सीमाहरू र क्षेत्रहरूको स्थिरता र ऐतिहासिक स्थायित्वलाई प्रदर्शित गर्दो मानचित्र

भारतको संस्कृति धेरै चीजहरूलाई मिलाएर बन्दछ जसमा भारतको लामो इतिहास, विलक्षण भूगोल र सिन्धु घाटीको सभ्यताको समयमा बनेर पछि गएर वैदिक युगमा विकसित भएको, बौद्ध धर्म एवं स्वर्ण युगको शुरुवात र त्यसको अस्तगमनको साथ फले-फुलेको आफूँ स्वयंको प्राचीन विरासत शामिल छन्।


संस्कृति
व्युत्पत्तिशास्त्र

भाषाका शब्दहरूका इतिहासका अध्ययनलाई व्युत्पत्तिशास्त्र (etymology) भन्दछन्। यसमा विचार गरिन्छ कि कुनै शब्द ती भाषामा कहिले र कसरि प्रविष्ट भयो; कुन स्रोतबाट अथवा भनेँबाट आया; उनको स्वरूप र अर्थ समय सहित कुन तरिका परिवर्तित भएको छ। व्युत्पत्तिशास्त्रमा शब्दका इतिहासका माध्यम भन्दा कुनै पनि राष्ट्र, प्रान्त एवं समाजको भाषिक, सांस्कृतिक, ऐतिहासिक एवं सामाजिक पृष्ठभूमि अभिव्यक्त हुन्छ।

व्युत्पत्तिको अर्थ छ ‘विशेष उत्पत्ति’। कुनै शब्दका क्रमिक इतिहासको अध्ययन गर्न, व्युत्पत्तिशास्त्रको विषय छ। यसमा शब्दका स्वरूप र उनको अर्थका आधारको अध्ययन गरिन्छ। अङ्ग्रेजीमा व्युत्पत्तिशास्त्रलाई 'Etymology' भन्दछन्। यो शब्द यूनानी भाषाका यथार्थ अर्थमा प्रयुक्त Etum तथा लेखा-जोखाका अर्थमा प्रयुक्त Logosका योगबाट ब्ने छ , जसको आशय शब्दका इतिहासको वास्तविक अर्थ सम्पुष्ट गर्न छ |

भारतवर्षमा व्युत्पत्तिशास्त्रको उद्भव धेरै प्राचीन छ। जब वेद मन्त्रहरूका अर्थहरूलाई समझ्नु सुगम नरहयो तब भारतीय मनीषीहरू द्वारा वेदहरूका क्लिष्ट शब्दहरूका सङ्ग्रह रूपमा निघण्टु ग्रन्थ लेखिए तथा निघण्टु ग्रन्थहरूका शब्दहरूको व्याख्या र शब्द व्युत्पत्तिका ज्ञानको लागि निरूक्त ग्रन्थहरूको रचना भए। वेदहरूका अध्ययनको लागि वेदागहरूका छ: शास्त्रहरूमा निरूक्त शास्त्र पनि सम्मिलित छन्। निरूक्त शास्त्र संख्यामा १२ बताइन्छ, किन भनें यस समय आचार्य यास्क प्रणीत एक मात्र निरूक्त उपलब्ध छ।
विषयको प्राचीनतम मूल

शब्दहरूको उत्पत्तिको दुनियाउँमा सबै भन्दा पहिले गहन विश्लेषण गर्नको श्रेय भारतका संस्कृत वैयाकरणहरूलाई जान्छ। जसले निरुक्त नामबाट सबै भन्दा पहिले वैदिक शब्दहरूको निर्वचन तथा व्याख्या गरयो। संस्कृतका चार व्याकरण सबै भन्दा प्रसिद्ध छन्:

* यास्क
* पाणिनि
* कात्यायन
* पतञ्जलि

संस्कृतका शब्दहरूको व्युत्पत्तिमा उपर्युक्त वैयाकरणहरूका कार्यहरूको सन्दर्भ लिइन्छ। संस्कृतका यस अग्रग कार्यको सन्दर्भ लिएर अगाडि चलेर पश्चिमी विद्वानहरूले पनि व्युत्पत्तिशास्त्रको विकास गरे।
वाह्य सूत्र

* परिचय.aspx हिमाचल प्रदेशका स्थान-नाम एवं उनको व्युत्पत्ति
* Curiosities of Biological Nomenclature

श्रेणी:व्याकरण
श्रेणी:शब्दकोश
श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित
ग्लूकोमीटर

ग्लूकोजमीटर (अङ्ग्रेजी:सेल्फ मनिटरिंग अफ ब्लड ग्लूकोज, लघु:एसएमबीजी) त्यो उपकरण हुन्छ, जसका द्वारा रक्तमा ग्लूकोजको मात्रा ज्ञात गरिन्छ। यो उपकरण मधुमेह-रोगीहरूको लागि अत्यन्त लाभदायक हुन्छ। यस उपकरणका प्रयोगबाट रोगी आफ्नो घरमा नैं स्वयं बिना कसैको सहायताका नियमित अन्तरालमा रक्त-शर्गराको जांच घरमा नैं गर्न सक्दछन्। यसको खोज १९७० मा भए थियो, किन भनें १९८ ०का दशकका आरम्भ आउँदा-आउँदै यसको प्रचलन एकदम बढ्यो। ग्लूकोमीटरका आविष्कारका पहिले मधुमेहलाई मूत्र परीक्षणका आधारमा नापिन्थ्यो। यो विद्युत-रासायनिक प्रविधीका आधारमा काम गर्दछ। यसका बाहेक हाइपोग्लाईसीमिया (उच्च रक्त-शर्गरा)का स्तरलाई नापनको लागि पनि यसको प्रयोग हुन्छ।

ग्लूकोमीटरमा लिंसटका माध्यम भन्दा एक बूंद रक्त लिन पछि उसलाई एकप्रयोज्य परीक्षण पट्टी (डिस्पोजेबल टेस्ट स्ट्रिप)मा राख्दछन् जसका आधारमा यो उपकरण रक्तको शर्गरा-स्तर नाप्दछ। उपकरण शर्गरा स्तर बतानमा ३बाट ६० सेकेंडको समय लिँदछ। यो अन्तराल प्रयोग गरी गइरहे मीटरमा निर्भर गर्दछ। त्यो यसलाई मिलीग्राम प्रति डेसीलीटर या मिलीमोल प्रति लीटरका रूपमा प्रदर्शित गर्दछ। ग्लूकोमीटरका मुख्य भाग परीक्षण पट्टी, कोडिंग, प्रदर्शक तथा क्लक मेमोरी छन्। परीक्षण पट्टीमा एक रसायन]] लागेको हुन्छ जुन रक्तको बूंदमा उपस्थित शर्गराबाट क्रिया गर्दछ। केही मडलहरूमा प्लास्टिक पट्टी हुन्छ, जसमा शर्गरा औक्सीडेजको प्रयोग हुन्छ।

सामान्यत: प्लाज्मामा ग्लूकोजको स्तर, पूरा रक्तमा ग्लूकोजका स्तरको तुल्नुमा १०बाट १५ प्रतिशत अधिक हुन्छ। केही मानिसहरूमा यो धारणा हुन्छ, कि ग्लूकोमीटर प्रायः सही परिणाम दिंदैनन्, किन्तु यो सत्य छैन। घरहरुलू ग्लूकोज मीटर पूरा रक्तमा ग्लूकोजका स्तरलाई नाप्दछन्, र परीक्षण प्रयोगशालाहरूमा प्रयुक्त हुने वाला मीटर प्लाज्मामा ग्लूकोजका स्तरलाई नाप्दछन्। यसको एक कारण यो पनि छ, कि प्रयोगशालामा रक्त शिराहरूबाट लिँदछन् र ग्लूकोमीटरमा धमनीहरूबाट नमूना लिइन्छ। भारतमा अनेक कंपनीहरुका ग्लूकोमीटर उपलब्ध छन्। यिनीहरूमा प्रमुख छन्: जन्सन एण्ड जन्सनको वन-टच अल्ट्रा, बायरको कन्टूर, रोशका एक्यू सीरीजका एक्यूचेक, एक्यूचेक एक्टिव र एक्यूट्रेंड आदि। आधुनिक ग्लूकोमीटरलाई केबलको सहायताबाट कंप्यूटरबाट पनि जोड्न सकिन्छ। यस प्रकार यो उपकरण आफ्नो परिणाम कंप्यूटरमा पठाई दिन्छन्, जसलाई समयानुसार, मनचाहे फर्मैटमा प्रिंट गर्न सक्दछन्, सहेज सक्दछन् तथा विश्लेषण पनि गर्न सकिन्छ।
सन्दर्भ
बाहिरी सूत्र

* प्राविधिक ज्ञान हिन्दीमा
*राष्ट्रीय मधुमेह सूचना क्लीयरिंगहाउस -अमरीका, सन्दर्भ हेतु
*श्वास गंध बताएगी शक्करको मात्रा !


श्रेणी:मधुमेह
श्रेणी:चिकित्सा परीक्षण
अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसन

अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशन या केन्द्र (संक्षेपमा आईएसएस, अङ्ग्रेजी: International Space Station इंटर्नॅशनल् स्पेस् स्टेशन्, ISS) बाहिरी अन्तरिक्षमा अनुसन्धान सुविधा तथा शोध स्थल हो जुन पृथ्वीको निकटवर्ती कक्षमा स्थापित हुने भएकोछ। यस परियोजनाको आरम्भ सन् १९९८ मा भएको थियो र यो सन् २०११ सम्म बनेर तयार हुनेछ। वर्तमान समयसम्म आएएसएस अबसम्म बनाइएको सबै भन्दा ठूलो मानव निर्मित उपग्रह हुनेछ। आएएसएस कार्यक्रम विश्वको धेरै स्पेस एजेंसीहरूको संयुक्त उपक्रम छ। यसलाई बनाउनमा संयुक्त राज्यको नासा सहित रूसको रशियन फेडरल स्पेस एजेंसी (आरकेए), जापान एयरोस्पेस एक्सप्लोरेशन एजेंसी (जेएएक्सए), क्यानाडाको कनेडियन स्पेस एजेंसी (सीएसए) र यूरोपीय देशहरूको संयुक्त यूरोपीयन स्पेस एजेंसी (ईएसए) काम गरिरहेका छन्। यी संस्थाका अतिरिक्त ब्राजीलियन स्पेस एजेंसी (एईबी) पनि सामेल भई नासा सहित कार्यरत छ। यसै गरी इटालियन स्पेस एजेंसी (एएसआई) पनि केही अलग सम्झौता सहित कार्यरत छ।

पृथ्वीको तल्लो कक्षमा स्थापित हुने पछि आईएसएसलाई नाङ्गो आँखाले हेर्न सकिन्छ। यो पृथ्वीबाट करीब ३५० किलोमिटर माथि औसतन २७,७२४ किलोमीटर प्रतिघण्टाको रफ्तारबाट परिक्रमा गर्नेछ र प्रतिदिन १५.७ चक्कर पूरा गर्नेछ। पछिल्लो आएएसएसमा, जसलाई नोभेम्बर २००० मा कक्षामा स्थापित गरिएको थियो, पछिबाट उनमा लगातार मानवीय उपस्थिति बनेको छ। वर्तमान समयमा यसमा तीन व्यक्तिहरूको स्थान छ। भविष्यमा यसमा छ व्यक्तिहरू बस्न सक्ने ठाउँ बन्नेछ।अन्तर्राष्ट्रिय स्पेस स्टेशन अन्तरिक्षमा स्थित एक वेधशालाका रूपमा कार्य गर्नेछ। अन्य अंतरिक्षयानहरूका भन्दा यसका धेरै लाभ दायक छन् जसमा यसमा रहने अन्तरिक्षयात्रीलाई अधिक समयसम्म अन्तरिक्षमा रहेर काम गर्नको मौका मिल्दछ।


File:ISS after STS-116 in December 2006.jpg|अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशन खिच्ने अन्तरिक्ष यान डिस्कवरी से, 19 डिसेम्बर, 2006 पर
File:ISS_on_20_August_2001.jpg|२००१ मा आए.एस.एस
File:MLM_-_ISS_module.jpg|बहु-उद्देशीय मड्यूल

यो पनि हेर्नुहोस्

* तियाङगोङ अन्तरिक्ष स्टेसन
सन्दर्भ


बाह्य कडीहरू

* नासा
* रस्कस्मस (रूसीमा )
* आरकेके एनर्जिया
* कनाडियाई अंतरिक्ष संस्था
* यूरोपियाई अंतरिक्ष संस्था
* जापानी अंतरिक्ष संस्था
* इतालवी अंतरिक्ष संस्था
* बाजीलियाई अंतरिक्ष संस्था


श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशन
श्रेणी:अन्तरिक्ष केन्द्र
श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष परियोजनाहरू
इरान-इराक युद्ध

thumb|200px|ईरान-इराक युद्ध
200px|thumb|इरान-इराक युद्ध - September 22, 1980 - तेहरान
ईरान र इराकका बीच युद्ध सन् १९८०-८८का बीच लडाइयो । यो युद्ध अनिर्णीत खतम भएको थियो । यस युद्धको मुख्य कारण सीमा-विवाद थियो । ७०का दशकमा इराक सहित सीमा विवादलाई लिएर जुन सन्धि भए थियो त्यससित इराक सन्तुष्ट थिएन । ती समय इरान राजनीतिक रूपबाट कमजोर थियो किन भने देशमा इस्लामिक क्रान्ति भर्खरै भए थियो । यसका सबै भन्दा खतरनाक परिणामहरूमा भन्दा एक थियो - लेबनानमा हिजबुल्लाहको जन्म ।

यस युद्धमा यूरोपीय देशहरूले आफुलाई युद्धबाट अलग बताए तर हथियारहरुका रूपमा उनले इराकको सहायता गरे ।
पृष्ठभुमि

कारण

सन्दर्भ

श्रेणी:विश्वका युद्ध
श्रेणी:ईरानको इतिहास
श्रेणी:इराकको इतिहास
श्रेणी:मध्य-पूर्वको युद्ध
दोस्रो चीन-जापानी युद्ध

द्वितीय चीन-जापान युद्ध चीन तथा जापानका बीच १९३७-४५का बीच लडिएको थियो । १९४५मा अमेरिका द्वारा जापानमा परमाणु बम खसाए पछि जापानले समर्पण गरे र युद्धको समाप्ति भयो । यसका परिणामस्वरूप मंचूरिया तथा ताईवान चीनलाई फिर्ता सुम्पिए जसलाई जापानले प्रथम चीन-जापान युद्धमा त्यससित लिएको थियो ।

१९४१सम्म चीन यसमा एक्लो रहयो । १९४१मा जापान द्वारा पर्ल हार्बरमा आक्रमण गरे पछि यो द्वितीय विश्व युद्धको अङ्ग बन्यो ।

हिरोशिमा र नागासाकीमा भएको आणविक बम विष्फोट, सोभियत संघले युद्धको घोषणा र त्यसपछि मान्चुकुओ र कोरियाको आक्रमणपछि जापानले २ सेप्टेम्बर १९४५ मा औपचारिक रूपमा आत्मसमर्पण गर्‍यो। युद्धको परिणामस्वरूप लगभग २० मिलियन मानिसहरूको मृत्यु भयो, जसमा अधिकांश चिनियाँ नागरिकहरू थिए। चीनलाई ठूला चार सहयोगी राष्ट्रहरू मध्ये एकको रूपमा मान्यता दिइयो, गुमेका सबै क्षेत्रहरू फिर्ता पायो र संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदको पाँच स्थायी सदस्यमध्ये एक बन्यो। चिनियाँ गृहयुद्ध १९४६ मा पुन: सुरु भयो, कम्युनिष्ट विजय र १९४९ मा जनवादी गणतन्त्र चीनको घोषणाको साथ समाप्त भयो।
पृष्ठभुमि
चीन-जापान युद्धको परिणाम

१९३७ ई. मा जब चीन-जापान युद्ध आरंभ भयि, चीनले राष्ट्रसंघसँग अपील गर्यो। राष्ट्रसंघले यसमा छलफल गर्नको लागि समिति नियुक्त गर्यो। समितिको अनुशंसा मा ९ देशको सभा ब्रुसेल्समा भयो तर सबै व्यर्थ रह्यो। जापानको विरूद्ध राष्ट्रसंघ वा बेलायत, फ्रान्स, अमेरिकाले केही कदम चालेनन्। राष्ट्रसंघको असफलताको परिणाम यो भयो कि विश्वका प्रमुख देश दुई गुटमा विभाजित भए। एक तर्फ जर्मनी, जापान र इटली थिए; दोस्रो तर्फ फ्रान्स को नेतृत्व भएको गुट थियो जसमा पोल्यान्ड, चेकोस्लोवेकिया, यूगोस्लाभिया आदि थिए। रूस पनि यसमा सहभागी भयो। अन्तमा संयुक्त अधिराज्य पनि यश गुटमा सामेल भयो। अमेरिकाले तटस्थताको नीति अपनायो। यस प्रकार जापानलाई चीनलाई परास्त गर्ने पूरा स्वतन्त्रता मिल्यो करने। जब १९३९ ई. मा विश्वयुद्ध आरंभ भयो तब जापानलाई अमेरिका पनि यो युद्धमा सहभागी हुन्छ कि भन्ने सन्देह थियो। त्यसकारण १९४० मा उसले जर्मनी तथा इटलीको साथ सैनिक संधि गर्यो। यसबाट चीनमा जापानको स्थिति सुरक्षित भयी।
हताहत

अङ्गुठाकार|सन् १९४१ को जुनमा चोङकिङमा जापानी बमबारीका क्रममा जनआतंकको क्षति। सन् १९३९ मा भएको हवाई हमलाको पहिलो दुई दिनमा ५ हजारभन्दा बढी सर्वसाधारणको मृत्यु भएको थियो ।
द्वन्द्व आठ वर्ष, दुई महिना र दुई दिन (७ जुलाई १९३७ देखि ९ सेप्टेम्बर १९४५ सम्म) चलेको थियो। यस युद्ध (र पछि थिएटर) को परिणाम को कुल हताहत संख्या पछि सम्पूर्ण प्यासिफिक युद्ध को परिणाम को हताहत को कुल संख्या को आधा भन्दा बढी बराबर हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:चीनको इतिहास
श्रेणी:जापानको इतिहास
श्रेणी:विश्वका युद्ध
श्रेणी:एसियाको इतिहास
कोरियाली युद्ध

कोरियाली युद्ध (दक्षिण कोरियामा , "कोरियाली युद्ध"; उत्तर कोरियामा , "पितृभुमी स्वतन्त्रता युद्ध"; २५ जुन १९५० – २७ जुलाई १९५३) उत्तर कोरिया (चीन र सोभियत सङ्घको सहायतामा) र दक्षिण कोरिया (संयुक्त राष्ट्र विशेषतः अमेरिकाको सहायतामा) बीच भएको एक युद्ध थियो। यो युद्ध उत्तर कोरियाले दक्षिण कोरिया माथि आक्रमण गरेपछि सन् १९५० जुन २५ का दिन सुरु भएको थियो।
यो शीत युद्ध कालमा लडिएको पहिलो महत्त्वपूर्ण युद्ध थियो। यो युद्ध अन्तमा बिना निर्णय नै समाप्त भएतापनि जन क्षति तथा तनाव धेरै बढेर गएको थियो।

दोस्रो विश्व युद्ध पछि सोभियत सङ्घ र अमेरिकाले कोरियालाई सन् १०४५ अगस्ट १५ का दिन जापानको उपनिवेश नियन्त्रणबाट मुक्त गरेको थियो। जापानको आत्मसमर्पणसँगै युद्धको अन्त्य पछि ३८औँ अक्षांंश उत्तरमा कोरियाको विभाजन भएको थियो। सोभियत सङ्घले उत्तर तर्फको हिस्सा नियन्त्रण गर्दा अमेरिकाले दक्षिण तर्फको हिस्सा लिएको थियो। सन् १९४८ मा ३८औँ समान्तरलाई सिमा मानेर दुई सार्वभौम राष्ट्रको स्थापना भएपछि शीत युद्धको भुराजनैतिक तनाव सुरु भएको थियो। उत्तरमा किम इल-सुङको नेतृत्वमा समाजवादी राज्यको स्थापना भएको थियो भने दक्षिणमा कम्युनिस्ट विरोधी पूँजीवादी राज्यको स्थापना भएको थियो। नवनिर्मित दुवै राष्ट्रका सरकारले सम्पूर्ण कोरियाको वैधानिक सरकार आफूलाई नै दावी गरेपछि कुनै सरकारले पनि सिमालाई स्थायी मान्न तयार भएका थिएनन्

उत्तर कोरियाली सेना सिमा पार गर्दै सन् १९५० जुन २५ का दिन दक्षिण कोरियामा छिरेपछि कोरियाली द्वन्द्व युद्धमा परिणत भएको थियो। युद्धको सुरुवातमा संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्ले आफ्नो सेनाको गठन गर्दै कोरियामा तैनाथ गरेको थियो जसको उद्देश्य उत्तर कोरियाको आक्रमणलाई रोक्नु थियो। संयुक्त राष्ट्रका २१ राष्ट्रले संयुक्त राष्ट्रको सेनामा योगदान दिएका थिए त्यसमा ९० प्रतिशत हिस्सा अमेरिकाको थियो।
बाह्य कडीहरू

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:विश्वका युद्ध
श्रेणी:युद्ध
श्रेणी:अस्ट्रेलिया सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:कम्बोडिया सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:क्यानडा सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:बेल्जियम सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:लाओस सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:इथोपिया सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:फ्रान्स सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:ग्रीस सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:लक्जमबर्ग सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:न्युजी ल्यान्ड सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:दक्षिण अफ्रिका सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:उत्तर कोरिया सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:दक्षिण कोरिया सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:टर्कि सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:थाइल्यान्ड सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:जनवादी गणतन्त्र चीन सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:फिलिपिन्स सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:सोभियत सङ्घ सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:नेदरल्यान्ड सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:शीतयुद्धकालीन द्वन्द्वहरू
श्रेणी:छद्मयुद्ध
मिस्रको इतिहास

मिस्रको इतिहास धेरै भागहरूमा बाँडीएको छ। यहाँ प्राचीन सभ्यताहरू विकसित भए जुन पछि ग्रीक, ईरानी, रोमन तथा अरब साम्राज्यहरूको अंश रहेका थिए।
काल

# प्राचीन मिस्र - ईसापूर्व ३१००बाट ईसापूर्व ५२५ सम्म
# हखामनी मिस्र - ईसापूर्व ५२५बाट ईसापूर्व ३३२ सम्म
# टलेमिक मिस्र - ३३२ ईसापूर्वबाट लिएर ३० ईसापूर्व सम्म
# रोमन मिस्र - ईसापूर्व ३०बाट लिएर सन् ६३९ सम्म
# अरबी मिस्र ६३९-१५१७
# उस्मानी मिस्र - १५१७ - १८०५ सम्म
# आधुनिक मिस्र १८८२ ईस्वीबाट अहिलेसम्म
बाह्य कडीहरू

*जसलाई मिस्र भन्दछन्


श्रेणी:देशहरूका इतिहास
श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित
नर्वेली भाषा

नर्वेली एक उत्तर जर्मनेली भाषा हो जुन मुख्य तया नर्वेमा बोलिने गरिन्छ, जहाँ यो एक आधिकारिक भाषा हो। स्विडेनी र डेनिसको साथ, नर्वेलीले कम वा बढी पारस्परिक समझदार स्थानीय र क्षेत्रीय किसिमहरूको बोली निरंतरता बनाउँदछ; केही नर्वेली र स्विडेनी बोलीहरू, विशेष गरी, धेरै नजिक छन्। यी स्क्यान्डिनेभियन भाषाहरू, फारोइस र आइसल्यान्डिकका साथै केही विलुप्त भाषाहरू, उत्तरी जर्मनेली भाषाहरू गठन गर्छन्। फारोई र आइसल्यान्डिक नर्वेलीसँग उनीहरूको बोलीको रूपमा पारस्परिक रूपमा समझदार छैनन् किनकि महाद्वीपीय स्क्यान्डिनेभियन उनीहरूबाट अलग भएको छ। अङ्ग्रेजी र जर्मनेली भाषा बोल्ने दुई जर्मनेली भाषामा नर्वेली भाषासँग घनिष्ठ समानता भए तापनि यसको साथ पारस्परिक रूपमा बोधगम्य छैन।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:भाषाहरू
श्रेणी:नर्वे
श्रेणी:मिश्रण भाषाहरू