JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
මාස් ස'වෙය' '98 වැඩසටහන

මාස් සර්වේයර් '98 වැඩසටහන සමන්විත වූයේ වෙන වෙනම දියත් කෙරුණු අභ්‍යාවකාශා යානා දෙකක් වන, මාස් ක්ලයිමෙට් ඕබිටර් (පෙරදී මාස් සර්වේයර් '98 ඕබිටර්) සහ මාස් පෝලර් ලෑන්ඩර් (පෙරදී මාස් සර්වේයර් '98 ලෑන්ඩර්) යන දෙකෙනි; මාස් පෝලර් ලෑන්ඩර් අභ්‍යාවකාශ යානාව තුල වූයේ පෘෂ්ඨ-විනිවිදුම් විමසනයන් (ඩීප් ස්පේස් 2) දෙකකි. මෙහෙයුම් දෙකෙහි පරමාර්ථ වූයේ අඟහරුගේ කාලගුණය, දේශගුණය, සහ ජල හා කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (අංගාරිකාම්ල) සම්පත් ප්‍රමාණය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීම, වාෂ්පශීලි ද්‍රව්‍යයන් හි සංචයන්, හැසිරීම හා වායුගෝලය ආශ්‍රිත භූමිකාව ගැන අවබෝධයක් ලබා ගැනීම හා දීර්ඝ කාලීන හා කඩින් කඩ දේශගුණ වෙනස් කම් පිළිබඳ සාක්ෂි විමසා බැලීමය.

1998 අඟහරු කක්ෂ නිවේශය දියත් කවුළුව තුලදී අභ්‍යාවකාශ යානා දෙකම දියත් කෙරිණි. විනිවිදුම් විමසනයන් ද සහිතවම ‍යානා දෙකම අතුරුදහන් විය.


ඕබිටර් යානය අතුරුදහන් වූයේ, මිනුම් පිළිබඳ වූ මෙට්‍රික් සහ ඉංග්‍රීසි ඒකක අතර අපේක්ෂා නොකල හා අනාවරණය කර ගත නොහැකි වූ නොසීහුම් හේතුවෙන්, ප්‍රක්ෂිප්තයෙහි ගණන දෝෂයක් නිසාය. JPL විසින් 1996 දී ප්‍රකාශයට පත්කරනු ලැබූ යාත්‍රණ මෘදුකාංග අතුරුමුහුණත් පිරිවිතර (SIS) මගින් මෙට්‍රික් ඒකක භාවිතය මෙන්ම භාවිත කල යුතු දත්ත ආකෘතිද නියම කොට දක්වා තිබුණි. මෙය මෙසේ තිබියදීද, ලොක්හීඩ් මාටින් හි පියාසැරි ක්‍රියාකාරිත්ව කණ්ඩායම විසින් ආව්ග දත්ත සපයා තිබුනේ නිව්ටන-තත්පර වෙනුවට රාත්තල්-බර තත්පර යන ඉංග්‍රීසි ඒකක වලිනි. මෙම අගයයන් 4.45 (1 රාත්බල = 4.45 නිව්) ක ගුණාකාරයකින් සාවද්‍ය විය. මෙය නිසාවෙන් පියාසැරි පථය සදොස් කිරීමේදී වැරැදි සිදුවී ඕබිටර් යානය අඟහරු වායුගෝලයෙහි වැඩිමනත් පහළ මට්ටමකට පහත් කිරීමක් සිදු විය. යානය එක්කෝ පිළිස්සි ගියේය නැතහොත් පොළා පැන අවකාශයට නික්ම ගියේය.

"ලැන්ඩර්" හි ඇනහිටිමේ හේතුව යැයි විශ්වාස කෙරෙනුයේ එහි ඇතුලත කොටස් වල යම් වැරදීමක් හේතු කොට ගෙන එය බුධ ග්‍රහයාගේ පෘෂ්ඨය මත වැටී විනාශ වීමයි.

"මාස් ස්ර්වේයර් 98" ක්‍ර‍ලේඛය සදහා ඩොලර් මිලියන 193.1 වැය විය.

ප්‍රවර්ගය:අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය
ප්‍රධාන සාගර කලාප

ප්‍රධාන සාගර කලාප
පින්තූර -
භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක තත්තවයන්ට අනුව සාගරය නොයෙක් කලාප වලට වර්ග කෙරේ. සාමුද්‍ර කලාපය (pelagic) තුළ සියළු විවෘත සාගර කලාප අඩංගු වන අතර ගැඹුර හා ලැබෙන ආලෝක ප්‍රමාණය අනුව එය තවදුරටත් උපකලාප වලට බෙදේ. මුහුදු මට්ටමේ සිට 200 මිටර් දක්වා ගැඹුරෙන් පවතින්නේ ප්‍රකාශ () කලාපයම් මෙම කලාප තුළ ප්‍රභාසංස්ලේෂණ ක්‍රියාවලිය බහුලව සිදුවන බැවින් සාගරයේ ජෛව, විවිධත්වයෙන් පොහොසත්ම කලාපය මෙයවේ. පැළදළියකට තම ජිවිතය පවත්වා ගත හැක්කේ ප්‍රභාසංස්ලේෂණ කාර්යයෙන් පමණක් නිසා මෙම කලාපයට පහතින් ජීවත් වන සියළු ජීවින් ඉහළින් පාවි පැමිණෙන ද්‍රව්‍ය කෙරෙහි හෝ තවත් ප්‍රාථමික නිෂ්පාදකයෙකු මත හෝ රදා පැවතිය යුතුය. මීටර් 2000 ට වඩා වැඩි ගැඹුරෙන් පවතින නිරාලෝක (Aphetic) කලාපයේ පවතින ජලතාප වෙනට් මෙවැනි ජිවියෙහි. ප්‍රකාශ කලාපයේ සාමුද්‍ර කලාපය,ත අපි සාමුද්‍ර කලාපය (epipieagic) ලෙස හැදින්වේ. නිරාලෝක කලාපයේ සාමුද්‍ර කොටස විෂමතා එක පිහිටන තවත් උපකලාප කිහිපයකට බෙදිහ හැක. එහි ඉහළින්ම පවතින්නේ මොසෝසාමුද්‍ර (meso pelagic) කලාපයයි. එහි පහත සීහාව 12 කපනතික පවතින අතර නිවර්තන අනු සැලකුවහොත් මිටර් 70-1000 අතර මට්ටමක මෙම කලාප පිහිටයි. ඉන්පසු හමුවන ආගාධ සාගරික/ අව්‍යාමුද්‍ර (bathypelagic )කලාප පවතින්නේ හෙවත් මීටර් 700 හෝ 1000 සහ මීටර් 2000 හෝ 400 අතර කලාපයේය. ආගාධ තලය මතින් පවතින් ආගාධ සමුද්‍ර කලාපය (Ned pelagic) පහත් සීමාව 6000m පමණ ගැඹුරකින් පිහි‍ටයි. මෙහි ගැඹුර 6000m -10 000mඅතරපවතින අතර එය සාගරයේ ගැඹුරින්ම පිහිටා සාගර කලාපයයි.
සාමුද්‍ර, නිරා‍ලෝක කලාප මෙන්ම නිතරල නිරාලෝක (benthic apnohc) කලාපද සාතරයේ පිහිටා ඇත. මෙම වර්ගයට ඉතා ගැඹුරින් පිහිටි කලාප 3 ක් අයත් වේ. (bathyal) කලාපයේ මහද්වීපික බෑවුම සහ නැග්ම 400m දක්වා ආවරණය කරයි. ආගාධ කලාපයට 4000m-600m අතර ඉතා ගැඹුරින් පිහිටි තලය අයත් වේ. අව්‍යාත වශයෙන් හෙඩල් (nedal) කලාපය යනු සාගරයේ පතුලේ පිහිටි හෙඩාල් සමුද්‍ර (dalpeagic) කලාපයයි. සාමුද්‍ර කලාපය නෙට්රික් (netinc) හා සාගරික (coceanic) ලෙස තවත් උපකල්පනය 2 කට වෙන් කල හැක. නෙට්රික් කලාපය සමන්ිත වන්නේ මහද්විපික තටකයට ඉහළින් පිහිටි ජල ස්කන්ධය වන අතර සාගරික කලාපයේ පවතින්නේ නිරාවරණය වු ජලය පමණි. වෙරළාසන්න (littanal) කලාපය වඩදිය හා බාදිය ඇතිවන ප්‍රදේශය ආවරණය කරන අතර නාවික ා භෞමික තත්තව අතර සංක්‍රමණික තත්තවයක් පෙන්නුම් කරයි. අන්තර් උදම් (intertidal)කලාපිය ලෙසද මෙය හැදින්වෙන අතර එයට හේතුව වන්නේ වඩදිය බාදිය මට්ටම මෙම කලාපිය තත්තවය මත බලපෑම් ඇති කිරිමයි.
ඕසෝන් ක්ෂය වීම හා ගෝලිය උණුසුම ඉහළයාම

ඕසෝන් වියන තුනීවීම හා ගෝලිය උණුසුම ඉහළ යාම ජනමාධ්‍ය මගින් අන්නෝන්‍ය වශයෙන් සම්බන්ධ කර දැක්වුවද එය සැලකිය යුතු තරම් බලවත් සම්බන්ධතාවයක් නොවේ. ඕසෝන් ක්ෂය විම හා උෂ්ණත්වය කරැණු 4 කින් සම්බන්ධ වේ.

• ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමට හේතුවෙන් කාබන්ඩයොක්සයිඩ් අජිවර්තීගෝලය ඩිසල් කරයි. මෙම සිඩිල්විමෙන් ඕසෝන් වියන තුනීවිම වැඩි කරන අතර එමගින් සිදුරැ ඇතිවිමේ වේගය වැඩිවේ.
• ඕසෝන් ප්‍රමාණය අඩුවිමෙන් අපිවර්තීගෝලයේ සුර්ය විකරණ අවශෝෂණය අඩු කරයි. එමනිසා පරිවර්තිගෝලය සිසිල් වන අතර පරිවර්තීගෝලයේ උණුසුම වැඩිවේ. සිසිල් වු අපවර්ති ගෝලය දිගු තරංග ආයාම සහිත විකිරණ පිට කිරීම අඩු කරන අතර එමගින් පරිවර්ති ගෝලය සිසිල් වේ. සමස්ථයක් වශයෙන් මෙ සිසිල්වීම පැතිරේ. IPCC හි නිගමනය වන්නේ පසුගිය දශක 2 ඇතුළත ඕසෝන් අඩුවීම නිසා මෙය වර්ග මීටරයට වෝට් ක් පමණ වේ.
• හරිතාගාර ආවරණය වාදයේ වැදගත්ම අනාවැකියක් වන්නේ අපවර්තීගෝලයේ සිසිල් වීමයි. මෙලෙස සිසිල් වීමක් සිදුවී ඇතත් එය සිදු වි අත්තේ හරිතාගාරවායුත් මගින්ද, ඕ‍සෝන් වියන තුනීවීමෙන්දැයි වෙන්කර දැක්විම අපහසුය. එයට හේතුව මෙම කරැණු දෙකට සිසිල් විමට බලපාන බැවිනි. මෙම සංසිද්ධිය අපවර්ති ගෝලයේ ගණිතමය ආකෘතියක් මගින් පැහැදිලි කල හැකත ජාතික සාගර හා වායුගෝලය පාලක මණ්ඩලෙයේ භූ භෞති ද්‍රව ගභිත විද්‍යාගාරය පෙන්වාදෙන අන්දමට කි.මි. 20 (මයිල 12. 4) ඉහළ වායුගෝලය සිසිල් විමට බලපාන්නේ හරිතාගාර වායුන්ය.
• ඕසෝන් වියන තුනී වීමට හේතුවන රසායන ද්‍රව්‍ය ද හරතිගාර වායුන්වේ. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය බව සාන්ද්‍රණයේ ඉහළ යාම නිසා w/m ක් පමණ විකිරණ ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති අතර මෙය හරිතාගාර වායු සාන්ද්‍රණය ඉහළ යාමෙන් අති වු විකිරණ බලයෙන් 14% පමණ වේ.

රෑපය - විවිධ හාරිතාගාරය වායුන් හා වෙනත් ක්‍රම මගින් ඇතිවන විකිරණ බලපෑම

• දීර්ඝ කාලීනව මෙම ක්‍රියාවලිය ආකෘතියට නැගීමථ එහි මිනුම් ගැනීම, අධ්‍යයන කල්පිත ගොඩනැංවීම හා පරික්ෂා කිරිමෙන් එය ලේඛනගත කිරීමත බෝහෝ දෙනාගේ අනුමැති ලබා පිලිගත් මතයක් බවට පත්විමට දශක ගණනාවක් ගතවේ. ඕසෝන් විනාශය පිළිබද 1980 දශකයේදි ගොඩනැගමු කල්පිත ප්‍රසිද්ධකෙරැනේ 1990 ්‍දශකය අගභාගයේ වන අකතර වර්තමානයේ දී ඒවා සාධනය කෙරෙමින් පවති. 1990 අවසානයේදි ආචාර්ය Drew schindell, Dr. paula newhan හා NASA ආයතනයේ සේවය කරන ගොඩාර්ඩ් යන විද්‍යාඥයෝ SGL origin2000 යන සුපිරි පරිගණකය භාවිතයෙන් ඕසොන් විනාශය ආදර්ශනය කිරීහ වාදයක් ගොඩනැගු අතර එයට අනුව 78%පමණ ඕසෝකන් විනාශ වි ඇති බවටත් එම ඕසෝන් සිදුර යථා තත්තවයට පත්විමට ගතවන කාලය අවු 75-150 පමණ වන බවත් නිගමනය කෙරැණි. ෆොඩිල ඉන්ධන දහනයෙන් සිදුවන.
ජනගහණ භූ විද්‍යාව

ජනගහණ භූගෝල විද්‍යාව, මනුෂ්‍ය භූ විද්‍යාවේ අංගයකි. එය යම් ස්ථානයක ස්වභාවය අනුව ජනගහණ වර්ධනය, ව්‍යාප්තිය, සංයුතිය හා සංක්‍රමණය පිළිබඳ අධ්‍යයනයකි. එය ජනවිකාශ විද්‍යාව දෙස භූගෝලීය දාෂ්ටිකෝණයකින් අධ්‍යයනය කරයි. එය අවකාශීය මට්ටමෙන් ජනගහණයක ලක්ෂණ ව්‍යාප්තියේ වෙනස්කම් අධ්‍යයනය කරයි. මෙය සඳහා උදාහරණයක් ලෙසජනගහණ සිතියම් දැක්විය හැක. ක්ලෝරොප්ලෙන්, අයිසෝලයින් හා තිත් සිතියම් මෙවැනි ජනගහණයක අවකාශීය පැතිරීම පෙන්වන සිතියම් වර්ථා කිහිපයකි. ජන විකාශන විද්‍යාවේ අංග,

* අවකාශිය ව්‍යාප්තිය හා ඝනත්වය අනුව පුද්ගලයින් අධ්‍යයනය
* ජනගහණයේ වර්ධනය හා අඩුවීම
*ජනගහණයේ චලනය හා ජංගමතාවය
*ජනාවාසවල මිනිස් කණ්ඩායම
*ස්ථානයක භූවිද්‍යාත්මක ලක්ෂණ අනුව උදා:- ජනාවාස රටා
*ජනගහණ සිද්ධි වෙත ස්ථානවාසින් දක්වන ප්‍රතිචාර උදා:- සංක්‍රමණ


ඉහත සියළු කරුණු අධ්‍යයනය කරන්නේ අවකාශය හා කාලය පදනම් කරගෙනය.
සැලකිය යුතුයි :- ජනගහණ භූවිද්‍යාව හා ජනවිකාශ විද්‍යාවේ වෙනස ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින් පවතී.

ප්‍රවර්ගය:භූවේදය
සාපේක්ෂ මුහුදු මට්ටම වෙනස් වීම

සාපේක්ෂ මුහුදු මට්ටම වෙනස් වීම

විද්‍යාත්මක හා දේශගුණික සාධක හේතුවෙන් පෘථිවි පෘෂ්ඨය හා මුහුදු මට්ටම අතර උස හදිසියේම හෝ ක්‍රමක්‍රමයෙන් වෙනස් විය හැක. මෙම සංසිද්ධිය නිසා වෙරළ තීරය නිරතුරුවම වෙනස් වෙමින් පවතී.

විශේෂ අවස්ථා - ගිනිකදු හා භූමි කම්පා

ගිනිකදු ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් නව දුපත් ඇතිවිය හැක. උදාහරණයක් ලෙස අයිස්ලන්තයට අයත් සර්ට්ඩී දුපත (Surtsey) ඇතිවුයේ 1963 නොවැම්බර් හා 1967 ජුනි යන කාලය ඇතුළතය. 800 පමණ වට ප්‍රමාණයකින් යුත් මෙම දුපත මුහුදු රළ, වර්ෂාව හා සුළගෙන් ඛාදනය වෙමින් පැවතුනද එය තව ඔත වර්ෂයක් පමණ පවතී යයි බලාපොරොත්තු වේ. සමහර භුකම්පන බිම් මට්ටම් වල හදිසි වෙනස්කම් ඇති කරයි. මේ හේතුවෙන් ද මුහුදු තීරයේ වෙනස්කම් ඇතිවේ. ‍ව්‍යුහය පාලනය කරන ලද වෙරළ තීර අතරට කැලි‍ෆෝනියාවේ සෙත් ඇන්ඩ්‍රි විභේදන කලාපය සහ භූකම්පන සහිත මධ්‍යධරණී තීරැව (ජිබරෝල්ටාව සිට ග්‍රීඩියට)

පින්තූරය - ඉතාලියේ Pozzuoli නගරයට 1982 අගෝස්තු සිට 1984 දෙසැම්බර් කාලාය තුළ කම්පන සියගණනකට මුහුණ දීමට සිදුවිය. මෙම කම්පන වලට පෙර මුහුදු මට්ටම මෙම ඡයාරූපයෙන් පෙන්නුම් කරයි.

පින්තූරය - 1983 ඔක්තෝම්බර් 4 වන විට උපරිම තත්තවයට ළගාවු මම කම්පන නගර මධ්‍යයේ 8000 පමණ හානි කළ අතර මුහුදු පතුළ 2m පමණ ඉහළ එසවිනි. මේ නිසා Pozzuoli බෝක්ක විශාල නැව් ඇතුලත් කිරිමට නොහැකි ලෙස ගැඹුර අඩු වු අතර වරාය නව තොටුපලවල් සහිතව නැවත ගොඩනැංවීමට සිදුවිය. මෙම ඡායාරෑපයෙන් එම නව නැව් තටාංගය පෙන්වයි.

කිදාබැස්ම හා උක්ෂිප්තය

කිදාබැස්ම යනු අභ්‍යන්තර භුගතික ස්වභාවය නිසා පෘථිවි පෘෂ්ඨ මුහුදු මට්ටමට සාපේක්ෂව පහතට ගමන් කිරීමයි. උක්ෂිප්තය දී පෘථිවි පෘෂ්ඨය ඉහළට එසවීමක් සිදුවේ. කිදාබැස්මකට ප්‍රකට නිදසුනක් වන්නේ මැනීඩියයි. එහි කලින් කලට ඇතිවන උදම් හා දියවැල් හේතුවෙන් ජල ගැලීම් ඇතිවේ. මේ සිද්ධියට හේතුවන්නේ පෝ ගංගාවේ රොන්මඩ ඩෙල්ටා ප්‍රදේශයේ සිරවී ඒවා ජලය හා වායු මගින් එහි බලය විශාලනය විමෙනි. මෙම ක්‍රමානුකූල ගිලාබැද්ම නැවැත්වීමට මිනිසා දරන උත්සහයන් ව්‍යර්ථ වී ඇත. ස්වීඩනයේ තුන්වැනි විශාලම විල වන Malaren විල නිර්ග්ලැසියරකරන උක්ෂිප්තයක් සදහා උදාහරණයකි. අතීතයේ එය මුහුදු යාත්‍රා වලට පවා ස්විඩන රට අභ්‍යන්තරයට ගමන් කළ හැකි බොක්ක ව පැවතුන නමුත් එය අවසානයේදි විලක් බවට පත්විය. එහි ඉහළට එසවීම සදහා හේතුවුයේ ග්ලැසියර දියවිමයි. හිම යුගයේ ග්ලැසියර වල ස්කන්ධ නිසා තෙරපීමට ලක්ව තිබු පොළොව එම ග්ලැසියර නැතිවි යාමත් සමග නැවත ඉහළට එසවිනි. අවු. 2000 දක්වා කාලයක් තුළ හිම දියාමෙන් සමග සිදුවන පොළොවේ එසවීම වර්ෂයකට 7.5 cm පමණ වේ. මෙම හිම දියවී යාමේ ක්‍රියාවලිය සම්පුර්ණ විමත් සමගා එසවෙන වේගයද වර්ෂයකට 2.5 cm දක්වා අඩුවු අතර ක්‍රමක්‍රමයෙන් එම වේගය ඝාතීය ලෙස පහත බසී. වර්තමානයේදී එහි ‍වේගය වර්ෂයකට 1 cm හෝ ඊට අඩු සංඛ්‍යාවක් වේ. පර්යේෂණ මගින් අනාවරණය කර ඇත්තේ මෙම පොළොව ඉහළට එසවීමේ ක්‍රියාවලිය තව අවු. 10,000 පමණ පවතින බවත් එය අවසානයේ සමස්ථ එසවීම 400 m පමණ විය හැකි බවත්ය.
රක්ෂණ කර්මාන්තය සහ එහි රක්ෂණ කර්මාන්තය සහ එහි අසම්මත භාවිත (Rent Seeking)සම්මත භාවිත (Rent Seeking)

විවේචකයන් විසින් ඇතැම් රක්ෂණ නිපැයුම් හා භාවිතයන් අසම්මත භාවිත (Rent Seeking) යනුවෙන් පැහැදිලි කර තිබේ. අහිත කර සිද්ධි වලින් ආරක්ෂාව සපයා ගැනීමට අමතරව බදු බර අඩු කිරීම වැනි නීතිමය වාසින් හේතුවෙන් සමහර රක්ෂණ නිපැයුම් හා භාවිතයන් එලෙස හදුන්වනු ලබයි. උදා - එක්සත් ජනපදයේ බදු නීතිය අනුව විචල්‍ය වාර්ෂික (Variable annuities) සහ විචල්‍ය ජීවිත රක්ෂණ (Variable Life Insurance) හිමි කරුවන්ට තම අධි මිල ගෙවීම් කොටස් වෙළෙද පොලෙ හි ආයෝජනය කිරීමට සහ ආපසු ගැනීම් සිදු කරන තුරු ඔවුන්ගේ ආයෝජන මත බදු ගෙවීම කල් දැමීමට හෝ ඉවත් කිරීමට පුළුවන. සමහර අවස්ථා වල පුද්ගලයන්ට මුළු නිෂ්පාදන භාවිතය සදහා බලපාන එකම කාරණය වනුයේ මෙම බදු අන්තරයයි.
අනෙක් උදාහරණය වන්නේ ඉඩම් මත අයකරන බදු ගෙවීම සදහා නැවත අයකරගත නොහැකි ජිවිති රක්ෂණ අරමුදල් දරා සිටීමට නීතිමය යටිතල පහසුකම් අවසර දෙන අතරම ඉපැයුම් ඉඩම් මත බදු වලින් නිර්මුක්ත කරන ලබයි.
රක්ෂණ සමාගම් විමර්ශනය

සමහර පුද්ගලයන් රක්ෂණ සමාගම් මුදල් උපයන ව්‍යාපාරයක් බවත් රක්ෂණය සදහා ඇත්තේ කුඩා ඇල්මක් බවත් විශ්වාස කරයි. රක්ෂණය කිරීමේ අරමුණ ලෙස ඔවුන් තර්ක කරනුයේ, අවධානම විසුරුවා හැරීමයි. ඒ හේතුවෙන් ඉහළ අවධානම් සහිත අවස්ථා භාර ගැනීමට රක්ෂණ සමාගම් වල ඇති අකමැත්ත (ගං වතුර ප්‍රශ්ණයට මුහුණ පෑ හැකි නිවාස, හෝ තරණ රියදුරන්) රක්ෂණ ප්‍රතිපත්තියට එරෙහිව කටයුතු කරයි.

අනෙක් විවේචනයන්හි පහත දෑ අන්තර්ගතය.
*රක්ෂණ ඔප්පු බොහෝ බැහැර කිරීමේ වගන්ති වලින් යුක්ත වීම (Exclwim clauses) උදාහරණයක් ලෙස සමහර නිවාස රක්ෂණ ගිවිසුම් උද්‍යානයේ තාප්පයට සිදුවන අලාභ හානි ආවරණය නොකරයි.
*බොහෝ රක්ෂණ සමාගම් අදවන විට ඇමතුම් මධ්‍යස්ථාන භාවිතා කරයි. ඒවායේ සේවක පිරිස පාරිභෝගික ගැටළු වලට පිලිතුරු සැපයීමට උත්සාහ කරන්නේ අත්පත කියවීම මගිනි. විශේෂඥ දැනුම ඇති කෙනෙකු සමග කතා කිරීම මේ හේතුවෙන් අපහසු කර්යයක් වේ.


----
Reference: http://en.wikipedia.org/wiki/Insurance#The_insurance_industry_and_rent_seeking
දුරස්ථ ප්‍රතිග්‍රහණය

පුළුල්ව විග්‍රහ කළහොත් දුර සංනිවේදනය (remote sensing) යනු භෞතිකව, ස්පර්ශ නොවන හෝ ආසන්නයේ නොපවතින වස්තුවක ‍හෝ සිදුවීමක් වාර්තා කිරීම මඟින් හෝ සංඥා ආසන්නයේ නොපවතිව වස්තුවක හෝ සිදුවීමක් වාර්තාගත කිරීම මඟින් ‍හෝ සංඥා ලබාගත හැකි උපකරණ වලින් කුඩා හෝ විශාල පරිමාණයෙන් තොරතුරු ලබා ගැනීමයි. (අහස්යානා, අභ්‍යවකාශ යානා, චන්ද්‍රිකා, බෝයාවන් හො නැව් මඟින්) සාමාන්‍ය භාවිතයේදි දුර සංනිවේදනය යනු විවිධ ක්‍රම උපායන් යොදාගනිමින් වස්තුවක හෝ යම් ප්‍රදේශයක තොරතුරු එක් රැස් කිරීමයි. ඒ අනුව කාලගුණ චන්ද්‍රිකා මඟින් පෘථිවි නිරීක්ෂණය, කාලගුණික බෝයාවන් භාවිතයෙන් සාගර හා වායුගෝලිය නිරීක්ෂණය, අධි ශබ්ද තරංග මඟින් කලල නිරීක්ෂණය, චුම්භක අනුනාද ප්‍රතිරූප (MRI), පොඨිස්ට්රෝන් පිටකිරීම, ටොමොග්‍රෆි (Tomognpy) සහ අභ්‍යවකාශ යාන යන සියළුම දේ දුර සංනිවේදන සඳහා උදාහරණ වේ.
thumb|alt=tiny globe| කෘත්‍රිම විවිර රේඩාර් මඟින් ලබාගත් ඡායාරූපයක් ධ්‍රැවමිනිත අනුව වර්ණ කර ඇත.
වර්තමානයේ දි මෙම වචන සාමාන්‍යයෙන් භාවිතා කරන්නේ ගුවන්ගත කළ ගුවන්යානා හා අභයාවකාශ යානාවල භාවිතාකරන උපකරණවල ඡායාරූප සංඥා තාක්ෂණය හැඳින්විමය, මෙය වෛද්‍ය ඡායාරූප වැනි කොටස් වලින් වෙනස් වේ. දුර සංවේදන ආකාර 2 කි. ඉන් එක් ආකාරයක් වන්නේ අක්‍රිය සංවේදකය. එමඟින් වස්තුවකින් හෝ ප්‍රදේශයකින් නිකුත්වන හෝ පරාවර්තනය වන ස්වභාවික ශක්තීන් (විකිරණ ) අනාවරණය කර ගනී. පරාවර්තිත හිරුඑළිය මෙම සංවේදක මඟින් බහුලව හඳුනාගන්නා විකිරණ වර්ගයකි. පටල ඡායාරූපකරණය, අධෝරක්ත කිරණ, CCD (Charged Coupled Device) හා රේඩියෝ මීටර අක්‍රිය සංවේදක සඳහා උදාහරණය වේ. අක්‍රිය සංවේදක වස්තුවකින් නිකුත්වන හෝ පරාවර්තනය වන විකිරණ හඳුනාගෙන එම මිනුම් ලබාගන්නා අතර, ක්‍රියාකාරි සං‍වේදක වස්තුන් හා ප්‍රදේශ නිරීක්ෂණයට හා ස්කෑන් කිරීමට ශක්තීන් නිකුත් කරයි. රේඩාර් යනු ක්‍රියාකාරි දුර සංවේදක සඳහා උදාහරණයකි. එයින් වස්තුවක උස, වේගය, පිහිටීම හා දිශාව මැන ගැනීමට කිරණ නිකුත් කිරීම හා ආපසු පැමිණීම අතර කාලය උපයෝගී කර ගනිමින් නිගමනවලට එළඹිය හැකිය. දුර සංවේදක මඟින් අනතුරුදායක හෝ ළගාවිය නොහැකි ප්‍රදේශ වල දත්ත ලබා ගත හැක. දුර සංවේදක භාවිතයෙන් ඇමෙසන් වනය වැනි ප්‍රදේශ වල වනගහණය අඩුවීම, ආර්ටික් හා ඇන්ටාර්ක්ටික් ප්‍රදේශවල ග්ලැසියර දියවිමෙන් ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස, වෙරළාශ්‍රිත හා සාගරය පතුලේ ඇතිවන වෙනස්වීම නිරීක්ෂණයට උපකාරී වේ. සීතල යුද්ධය (Cold war) සමයේ අනතුරුදායක දේශසීමා ප්‍රදේශවල යුධ කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය දත්ත එක්රැස් කෙරුනේ මෙම ක්‍රමයෙනි. වියදම් අධික හා මන්දගාමි දත්ත එක්රුස් කිරීමේ ක්‍රම වෙනුවට වස්තුවට හෝ ප්‍රදේශයට බාධාවක් නොවන අයුරින් දුර සංවේදනය යොදාගත හැක.
කක්ෂීය මධ්‍යස්ථාන විද්‍යුත් චුම්භක වර්ණාවලියේ විවිධ කොටස් වලින් දත්ත එක්රැස් කර සන්නිවේදනය කරනු ලබයි. තවද පොළවේ පවතින විශාල ප්‍රමාණයේ ගුවන් විදුලි සංඥා අවශෝෂක මඟින් ලබා ගන්නා දත්ත හා සම්බන්ධ කර විද්‍යාඥයින්ට එල්නිනෝ වැනි දීර්ඝ කාලීන ස්වභාවික සංසිද්ධි වල රටාවන් ගොඩනගා ගැනීමට හැකිවී ඇත. පෘථිවි විද්‍යාවේ ස්වභාවික සම්පත් කළමනාකරණය, කාෂිකර්මයේදි වගාබිම් භාවිතය හා සංරක්ෂණය, ජාතික ආරක්ෂාව සඳහා දේශසීමාවල ගුවනින් හා පොළවේ දත්ත එක්රැස් කිරීම වැනි විවිධ කාර්යයන් සඳහා දුර සංවේදනය භාවිතා වේ.
රක්ෂණ කර්මාන්තය සහ එහි අසම්මත භාවිත (Rent Seeking)

විවේචකයන් විසින් ඇතැම් රක්ෂණ නිපැයුම් හා භාවිතයන් අසම්මත භාවිත (Rent Seeking) යනුවෙන් පැහැදිලි කර තිබේ. අහිත කර සිද්ධි වලින් ආරක්ෂාව සපයා ගැනීමට අමතරව බදු බර අඩු කිරීම වැනි නීතිමය වාසින් හේතුවෙන් සමහර රක්ෂණ නිපැයුම් හා භාවිතයන් එලෙස හදුන්වනු ලබයි. උදා - එක්සත් ජනපදයේ බදු නීතිය අනුව විචල්‍ය වාර්ෂික (Variable annuities) සහ විචල්‍ය ජීවිත රක්ෂණ (Variable Life Insurance) හිමි කරුවන්ට තම අධි මිල ගෙවීම් කොටස් වෙළෙද පොලෙ හි ආයෝජනය කිරීමට සහ ආපසු ගැනීම් සිදු කරන තුරු ඔවුන්ගේ ආයෝජන මත බදු ගෙවීම කල් දැමීමට හෝ ඉවත් කිරීමට පුළුවන. සමහර අවස්ථා වල පුද්ගලයන්ට මුළු නිෂ්පාදන භාවිතය සදහා බලපාන එකම කාරණය වනුයේ මෙම බදු අන්තරයයි.
අනෙක් උදාහරණය වන්නේ ඉඩම් මත අයකරන බදු ගෙවීම සදහා නැවත අයකරගත නොහැකි ජිවිති රක්ෂණ අරමුදල් දරා සිටීමට නීතිමය යටිතල පහසුකම් අවසර දෙන අතරම ඉපැයුම් ඉඩම් මත බදු වලින් නිර්මුක්ත කරන ලබයි.
රක්ෂණ සමාගම් විමර්ශනය

සමහර පුද්ගලයන් රක්ෂණ සමාගම් මුදල් උපයන ව්‍යාපාරයක් බවත් රක්ෂණය සදහා ඇත්තේ කුඩා ඇල්මක් බවත් විශ්වාස කරයි. රක්ෂණය කිරීමේ අරමුණ ලෙස ඔවුන් තර්ක කරනුයේ, අවධානම විසුරුවා හැරීමයි. ඒ හේතුවෙන් ඉහළ අවධානම් සහිත අවස්ථා භාර ගැනීමට රක්ෂණ සමාගම් වල ඇති අකමැත්ත (ගං වතුර ප්‍රශ්ණයට මුහුණ පෑ හැකි නිවාස, හෝ තරණ රියදුරන්) රක්ෂණ ප්‍රතිපත්තියට එරෙහිව කටයුතු කරයි.

අනෙක් විවේචනයන්හි පහත දෑ අන්තර්ගතය.
*රක්ෂණ ඔප්පු බොහෝ බැහැර කිරීමේ වගන්ති වලින් යුක්ත වීම (Exclwim clauses) උදාහරණයක් ලෙස සමහර නිවාස රක්ෂණ ගිවිසුම් උද්‍යානයේ තාප්පයට සිදුවන අලාභ හානි ආවරණය නොකරයි.
*බොහෝ රක්ෂණ සමාගම් අදවන විට ඇමතුම් මධ්‍යස්ථාන භාවිතා කරයි. ඒවායේ සේවක පිරිස පාරිභෝගික ගැටළු වලට පිලිතුරු සැපයීමට උත්සාහ කරන්නේ අත්පත කියවීම මගිනි. විශේෂඥ දැනුම ඇති කෙනෙකු සමග කතා කිරීම මේ හේතුවෙන් අපහසු කර්යයක් වේ.


----
Reference: http://en.wikipedia.org/wiki/Insurance#The_insurance_industry_and_rent_seeking
වැලිවැටියක සැකැස්ම

භෞතික භූ විද්‍යාවට අනුව වැටියක් යනු වායුව ක්‍රියාවලියක අනුව ගොඩනැගුනු වැලි කන්දකි. සුළගේ බලපෑම අනුව වැටියේ හැඩය හා ප්‍රමාණය වෙනස්කම් වලට භාජනය වේ. බොහෝ වැඩි සුළං මුහුනතේ වැලි ඉහළට එසවීම නිසා දික් හැඩයක් ගන්නා අතර අතුරු මුහුනකේදි බෑවුම කෙටිවේ. වැටි අතර පිහිටන නිම්නය හෝ පල්ලම ස්ලැක් ලෙස හැදිනවේ. වැටි පිටිය යනු වැලි වැටි බොහෝ සංඛ්‍යාවක් ඇති ප්‍රදේශයකි. මෙවැනි විශාල බිම් අර්ග් ලෙස නම් කෙරේ.

සමහර වෙරළාශ්‍රිත ප්‍රදේශ වල වෙරළ තීරයට සමාන්තර වැටි එකක් හෝ කිහිපයක් දක්නට ලැබේ. බොහෝ ස්ථාන වල මුහුදේ කුණාටු රැළි වලින් සිදුවන විනාශය අවම කර ගැනීමට වැලි වැටි උපකාරී වේ. වඩා පැතිරැණු වැටි පවතින්නේ වෙරළාශ්‍රිතව වුවුද ප්‍රමාණයේ මහත් වැටි හමුවන්නේ රට තුළ පවතින අතීතයේ විලක් හෝ මුහුදු වෙරළක් ලෙස පැවතුනු වියලි බිම් ප්‍රදේශ වලිනි. වැලි, ගං ඉවුරැ, බොරළු සහිත ප්‍රදේශ, විශාල මෝය හා මුහුදු ප්‍රදේශ වල ජලය ගලායාමෙන්ද වැලි වැටි ඇතිවේ (දුරියම් ක්‍රියාවලිය)

කාන්තිකාරීකරණය - මාර්ග දෙපස වැලි ගොඩ ගැසීම වළක්වාලිය හැකි එක් ක්‍රමයක් වන්නේ මාර්ග අවට ගස් හා වෙනත් වගාවන් ඇති කිරීමයි. වැලි වැටි ‍මගින් ඇතිවන ප්‍රධානතම ප්‍රශ්නයක් වන්නේ මනුෂ්‍ය වාස වල ඉඩ ප්‍රමාණය අඩු කිරීමයි. වැලි වැටි වල පිහිටිම වෙනස් වන ආකාර කිහිපයක් වන අතර මේ සෑම ආකාරයට සුළග උපකාරි වේ.
මෙසේ වැලි වැටි චලනය වන එක් ආකාරයක් වන්නේ ප්ලවනයයි. මෙහිදී පොකුණක් මතින් විසින කරන ලද ගලක් ජලය මතින් පැන පැන යන ආකාරයට වැලි අංශු පොළොව මතින් ගමන් කරයි. මෙසේ ගමන් කරන අංශු තවත් වැලි අංශු මත ගැටීම නිසා එම අංශුද චලනය වීමට පටන් ගනී. වැඩි වේගයන් යුත් සුළගක් හේතුවෙන් අංශ වාතයේදි ගැටී ඇතිරිල්ලක් ආකාරයට ගමන් කරයි. විශාල වැලි කුණාටු වලදී වැලි වැටි 10m වැනි දුර ප්‍රමාණයක් වුවද මේ ක්‍රමයෙන් චලනය වේ. තවද හිම දෙකාරවයට ම වැලි ද හිමධාව (ඇවලාන්ඩ්) ලෙස සුළගෙන් ආවරණයව ඇති වැටි වල බැවුම් වලින් පහළට වැටේ. මෙමගින්ද වැටි ඉදිරියට ගමන් කරයි.

පින්තූරය - වැලිවැටියක සැකැස්ම 1m 2 - Mesquite Death valley - ජාතික උද්‍යාන
3 - අව්බරි ආර්ග් - ලිබියාවේ ෆෙසාන් හි සහාර කාන්තාරය කොටස
4- සමහර වැටි විනෝදාස්වාදය සැපයීම සදහා යොදාගත හැක.
අප්‍රිකාවේ ගොඩනැගිලි හා වගාවන්ට වැලි කදු නිසා තර්ජන ඇතිවේ. මැද පෙරදිග හා චීනයේ වැලි කදු වාණිජ තෙල් මගින් පෙගවිමෙන් එහි චලනය නැවැත්වීමට උත්සහ කර ඇත.මෙය වැටි වල ජීවත්වන ජීවින්ට ඉතා හානි දායක වන අතර මෙය සදහා යොදාගන්නා තෙල් සිටිත සම්පතකි. වැලි බාධක ද මේ සදහා යොදා ගත හැකි නමුත් වඩාත්ම ඵලදායි බාධක නිර්මාණය සම්බන්යෙන් තවමත් පර්යේෂණ කෙරෙමින් පවතී. වැලි වැටි මගින් නගර හා කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශය විනාශ වීම වැළැක්වීම එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසර වැඩසටහනේ ප්‍රධාන කාර්යයක් වී ඇත.
හිමායනාගෝලය ගෝලයේ හිම

හිමායනාගෝලය ගෝලයේ හිම

හිමායනගෝලයේ දෙවැනියට වැඩිම ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරන්නේ හිම වැස්මයි. එය සාමාන්‍යනේ උපරිම මිලියන 47 km2 ක් පමණ ප්‍රදේශයක පැති පවතී. පෘථිවියේ හිමෙන් වැඩී පවතින ප්‍රාදේශවලින් වැඩි කොටසක් උතුර අර්ධගෝලයේ පවතින අතර සෘතු වක්‍රයට අනුව එහි ප්‍රමාණය තාවකාලික වේ. උතුර අර්ධගෝලයෙ හිමබ වැස්ම ජනවාරි මාසයේදී මිලියන 46.5 km2 ක ප්‍රමාණයක සිට අගෝස්තු වලදී. මිලියන 3.8 km2 (රොබින්සන් සහ පිරිස 1993) ප්‍රමාණයක් දක්වා වෙනස් වේ. උතුරැ ඇමරිකාවේ ශීත සෘතුවෙන් හිමෙන් වැසුනු ප්‍රදේශය ප්‍රමාණය දමෙම ශතවර්ෂයේදී ක්‍රමයෙන් වර්ධයනයත් පෙන්නුම් කරන අතර (බ්‍රවුන් සහ ගූඩිසන් 1996,Hughe හා පිරිස, 1996) මෙය වර්ෂාපතනයේ ඉහළ යාමට අනුකූලව සිදුවේ. (Groisman සහ Easterling 1994) නමුත් චන්ද්‍රිකා මගින් ලබාගත් දත්ත වට අනුව 1972-1996 කාල පරිච්ඡේදය තුළ ධ්‍රැව ප්‍ර‍දේශවල වාර්ෂික ශීත සෘතුවේ හිම වැස්සුම් ප්‍රමාණයේ සැලකියි යුතු වෙනස්විමක් දක්නට නොලැබේ. උත්ත ධ්‍රැව ප්‍රදේශ වලජ නවාරි මාසය සදහා විචලතා සංග්‍රණකය (= සම්මත අපගමනය/ මධ්‍යයනය) 00.04 ට වඩා අඩු අගයක් ගනී. Groisman ඇතුළු විද්‍යාඥයින්ට අනුව (19449) මෙම ශතවර්ෂයේ උතුරැ අර්ධ ගෝලයේ වසන්ත සමයේ උෂ්ණත්වය ක්‍රමයෙන් ඉහළ යාමට අනුරෑපව එම සමයේදී හිම වැස්මේ ප්‍රමාණය අඩුවේ යැයි බලාපො‍ෙරාත්තු විය යුතුයි. නමුත් ඉතිහාසය දත්ත වලින් ලබාගත් ඇස්තමේන්තු වලට මෙම තත්ත්වය වාර්තා ව්නනේ යුරේඩියාවෙන් පමණි. උතුරැ ඇමරිකාවේ වසන්ත හිම වැස්ම මෙම ශතවර්ෂ පුරාවට වර්ත්මානයේ පෙන්වන අගයන්ට සමාන අගවයකින් පැවතුණි. (බ්‍රවුන් 1997) චන්ද්‍රකි චත්ත ලබාගත් කාලය තුළ (IPCC1990) උතුරැ අර්ධගෝලයේ වායු උෂ්ණත්වය හා හිම වැස්මේ ප්‍රමාණය අතර දක්නටලැබුනු සමීප සම්බන්ධතාවය තිත දේශගුණික විපර්යාස හදුනාගැනීම හා නිරීක්ෂණය සදහා උතුරැ අර්ධෂ ගෝලීය හිම වැස්මේ ප්‍රමාණය නිරීක්ෂණය කෙරෙහි සැලකිය යුතු අවදානමක් යොමු වී ඇත.

හිම වැස්ම ජල සමතුලිතතාව සදහා ජලය ගබඩාකිරීමේදි අතිශය වැදගත් කාර්යයන් ඉටු කරයි. ලෝකයේ කදුකර ප්‍රදේශවල සෘතුම හිමවැස්ම මේ අතිරින් විශේෂ වේ. ප්‍රමාණයෙන් සිමා සහිත වුවද කදුකර හිම වැස්ම ඇළ මාර්ග වලට හා මධ්‍ය දේශාංශය ප්‍රදේශ රාශියක භූගත උල්පත් වලට ජලය සැපයිමේ ප්‍රධානතම ම්‍රලාශ්‍රයයි. මෙයට නිදසුනක් ලෙස කොලරා‍ෙඉා් ගංගාව දැක්විය හැක. එහි වර්ෂිකව ගලායන ජල ප්‍රමාණයෙන් 85% පමණ හිම දියවීමෙන් ලැබුණු ජලය වේ. කදුකරයෙන් ගලාඑන දියුණු එහිම ගංගාවන් ට එකතුවී එමගින් ඔලියනකටත් වැඩි ජනතාවන් තම ජල අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීමට භාවිතා වන ජලධර 40% ක්ම කදුකරයේ පවතින අතර මේවා ජෛව පද්ධතියේ වටිනාකම හා මිනුස්නට විනෝදාස්වාදය සපයන ප්‍රදේශ ලෙස වැදගත් ප්‍රදේශ වේ. උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම නිසා හිම පතනයේ හා වර්ෂාපතනයේ, හිමදිවමී ගතවන කාලයේද බරපතල වෙන්කම් ඇතිවේ යැයිබලපොරොත්ත වන නිසා ජලය පරිහමරණය හා කලමණාකරණය පිළිබද සැලකිලිමත් විය යුතු වේ. මෙමගින් කාලතුරැව් හා අවකාශය අනුව පසේ තෙතමනය හා සාගරවලට එකතුවන ජල ප්‍රාණයේ සිදුවන වෙනස්විම් හරහා දශක ගණනාවයක් හෝ ඊටත් වැඩි කාලයකින් දෙශගුණ පද්ධතිය බලපෑ හැක (වොල්ස් 1995) හිම වැස්මේ සිට සාගරයට එකතුවනප ජල ප්‍රමාණය වැගත් ව්නනේ ලවණනික කදුනා කුඩා කැබලි වශයෙන් සාගරයේ පවතින අයිස් ප්‍රදේශවල ජල ප්‍රමාණයට මෙය සාමන විය හැකි බැවිනි (Prinseberg 1998)
පාංශු ඛාදනය හා දේශගුණික විපර්යාසය

ගෝලීය උණුසුම හා වර්ෂාපතන රටාවේ වෙනස්කම් නිසා ලෝකයේ දේශගුණික විපර්යාසයන් ඇතිවෙමින් පවතින බව ලොව සියළුම වායුගෝල විද්‍යාඥයෝ ඒකමතිකව පිළිගනිති. හරිතාගාර ආවරණය නිසා වායුගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාමෙන් ජල චක්‍රය වේගවත් වීම නිසා අධික වර්ෂාපතනයක් ඇති වේ. කාර්ල් හා නයිට් (1998) දි වාර්තා කළ අන්දමට 1910-1996 කාලය තුළදී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය හා ඒ අවට ප්‍රදේශ වල වර්ෂාපතනය ඉහළ ගොස් ඇත. තවද පෙර 10% වු අධික වර්ෂාපතන ප්‍රමාණයෙන් 53% ක ප්‍රමාණයක්ද ඉහළ ගොස් ඇත.


තවද 50 mm ට වඩා වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන දින ප්‍රතිශතයද සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් තිබේ.


පංශු ඛාදනය පිළිබඳ සිදු කෙරුණු අධ්‍යයන වලින් හෙළිවී ඇත්තේ වර්ෂාපත‍නයේ ප්‍රමාණය හා සීඝ්‍රතාව ඉහළ යාම නිසා පාංශු ඛාදනය සීඝ්‍රතාවයද වැඩි වී ඇති බවය. එම නිසා ලෝකයේ වර්ෂාපත‍නය ඉහළ යා හැකි යැයි සැලකෙන ප්‍රදේශවල පාංශු ඛාදන සීඝ්‍රතාවයද ඉහළ යනු ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. මෙය නැවත්වීමට වඩා දියුණු ක්‍රම අනුගමනය කල යුතුය. පාංශු ‍ඛාදන වේගය දේශගුණ විපර්යාස සමඟ වෙනස් වීමට බලපාන විවිධ හේතු තිබේ.


ඒ අතරින් වඩාත් සෘජුව බලපෑ හැකි හේතුව වන්නේ වර්ෂාපතනය සමඟ ඛාදනය වැඩිවීමයි. වෙනත් හේතුන් වන්නේ,


1. තෙතමන ප්‍රමාණයත් සමඟ බැඳුනු ශාක වල ජෛව ස්කන්ධ නිෂ්පාදන වල වෙනස්වීම හේතුවෙන් ශාක වියනේ ඇතිවන වෙනස්කම්.

2. උෂ්ණත්වය මත රඳාපවතින ශාක අවශේෂ දිරාපත් වීමේ වේගය හා පස මත රඳා පවතින පාංශු ක්ෂුද්‍ර ජීව ක්‍රියාකාරිත්වය මෙන්ම ශාක ජෛවස්කන්ධ නිෂ්පාදන වේගය යන කරුණු වෙනස්වීම නිසා පොළව මත අපද්‍රව්‍ය වැස්ම වෙනස්වීම.

3. පසේ තෙතමනය වර්ෂා රටාවේ හා උත්‍ස්වේදන සීඝ්‍රතාවය වෙනස් වීම නිසා ඇතිවන බලපෑමෙන් කාන්දුවීම හා අතිරික්තයේ ප්‍රමාණයද වෙනස්වීම.

4. පසේ ඓන්ද්‍රීය ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය අඩුවීම නිසා පාංශු ඛාදන වේගයද වෙනස්වේ. මෙමගින් පාංශු ඛාදනය කෙරෙහි වැඩි නැඹුරුවක් දක්වන පාංශු ආකෘතියක් සකස්වන අතර පාංශු පෘෂ්ඨයේ පිරිවැස්ම හා සිවිය වෙනස් වීම නිසා අතිරික්තය ඉහළ යාම.

5. ශීත සෘතුවේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම හේතුවෙන් පාංශු ඛාදනයට හේතු නොවන හිම ලැබීම වෙනුවට පාංශුඛාදනයට හේතුවන වර්ෂාපතනය ලැබීම.

6. නිත්‍ය තුහින දියවීම හේතුවෙන් ඛාදනයට ලක් නොවන පාංශු තත්තවයක සිට ඛාදනයට ලක්විය හැකි ආකාරයට පස සකස් වීම

7. භූමියේ භාවිතය වෙනස් වීම සමඟ නව දේශගුණික තත්ව වලට හැඩගැන්වීමේ අවශ්‍යතාව prusksi හා nearing (2002) අනුව බිම පාවිච්චිය නොසලකා හැර ඉතිරි සාධක පමණක් සැලකු විට අපට දේශගුණික විපර්යාසය නිසා වර්ෂාපතනයේ සිදුවන 1% ක වෙනස් වීමට‍සාපේපේක්ෂව පාංශු ඛාදනය වේගයද 1.7% කින් වෙනස් වීමත් අපේක්ෂා කළ හැක.


පාංශු ඛාදනය යනු පස සෝදා යෑමයි