JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Kura juu ya katiba mpya ya Kenya (2005)

thumb|Matokeo nchini.
Kura ya maoni juu ya katiba mpya ya Kenya ilipigwa tarehe 21 Novemba 2005. Asilimia 58 ya Wakenya waliopiga kura waliikataa.

Rais wa Kenya na baadhi ya mawaziri walipiga kampeni kutaka Wakenya waiunge mkono katiba hiyo. Kundi lililokuwa likiiunga mkono katiba mpya lilikuwa likiwakilishwa na alama ya ndizi na kundi lililokuwa likiipinga lilitumia alama ya machungwa.

Ingawa watu wanane walikufa katika fujo zilizohusiana na kura hiyo, kwa ujumla zoezi hili lilifanyika kwa amani. Suala ambalo lilikuwa likijadiliwa sana ni kiasi cha madaraka ambacho rais anapaswa kupewa. Katiba mpya ilikuwa impe madakaraka makubwa sana rais wa Kenya wakati ambapo wanaoipinga katiba hiyo walitaka kuwe na Waziri Mkuu ambaye atagawana madaraka na Rais.

Suala la umiliki wa ardhi nalo lilipewa kipaumbele kwenye mjadala wa kufaa au kutofaa kwa katiba hiyo. Katiba mpya ilikuwa ikiweka vikwazo kwa watu wasio Wakenya kumiliki ardhi, ilikuwa iruhusu wanawake kumiliki ardhi (kwa kurithi), na ilitaka iundwe tume ya ardhi ambayo ingekuwa na wajibu wa kugawa ardhi na kuondoa uwezekano wa viongozi wa serikali kupeana ardhi. Tume hii pia ingekuwa ndio msikilizaji mkuu wa kesi za ardhi na ingekuwa na jukumu la kurudisha ardhi kwa makundi na watu binafsi ambao waliipoteza miaka iliyopita.

Jamii:Siasa ya Kenya
Jamii:Historia ya Kenya
Demokrasia ya moja kwa moja

thumbnail|right|200px|Mkutano wa demokrasia nchini Switzerland
Demokrasia ya moja kwa moja ni aina ya demokrasia ambayo wananchi wote wanaweza kushiriki katika kuamua masuala ya kisiasa, kijamii, kisheria, na kiuchumi bila kutumia chombo cha uwakilishi kama vile bunge.

Uwezo huu wa wananchi kutoa maamuzi unaweza kuwapa wananchi hata uwezo wa kimahakama ingawa mara nyingi wananchi hupewa uwezo wa kutunga au kupitisha sheria tu.

Muundo wa demokrasia ya asili uwezo huu wa kutunga au kupitisha sheria na kupitisha maamuzi ulikuwa uko mikononi mwa wananchi wenyewe na sio wawakilishi wao.
Kutegemeana na mfumo wenyewe wa demokrasia ya moja kwa moja, wananchi huwa wana uwezo wa kutunga sheria, kupitisha sera, kuwaweka madarakani na pia kuwaondoa madarakani viongozi.

Demokrasia ya moja kwa moja ni tofauti na demokrasia inayofuatwa katika nchi nyingi duniani hivi sasa ambapo wananchi huchagua wawakilishi wao katika uchaguzi.


Jamii:Siasa
Bunge

.]]
ni Bunge la Ufalme wa Muungano.]]
Bunge ni chombo cha kutunga sheria na pia ni mmoja wa mihimili mitatu inayounda mfumo wa utawala kulingana na mgawanyo wa madaraka katika dola. Mihimili mingine ni mahakama na serikali.

Bunge ni chombo kinachotokana na mfumo wa utawala wa Westminster, ambao umerithiwa na nchi nyingi duniani kutoka Uingereza. Kutokana na mfumo huo kuenea, mara nyingi Bunge la Uingereza huitwa "Mama wa Bunge" duniani.

Bunge la kwanza nchini Uingereza liliundwa wakati wa utawala wa Mfalme Henri III katika karne ya 13. Bunge hilo lina sehemu mbili, Bunge la Makabwela na Bunge la Mabwanyeye.

Katika nchi nyingi zinazofuata mfumo wa Westminster, Waziri Mkuu huwa ndio kiongozi mkuu wa serikali bungeni.

Shughuli za bunge husimamiwa na mbunge aliyechaguliwa kama mwenyekiti, rais au spika wa bunge.

Kuna aina mbili za bunge:
* Bunge la "chumba kimoja" ambako wawakilishi wote wa wananchi hukaa na kufanya maazimio pamoja
* Bunge la "vyumba viwili" ambako kitengo kikubwa zaidi kina kazi ya kutunga sheria na wabunge wake huchaguliwa moja kwa moja na wananchi katika majimbo ya uchaguzi yanayotakiwa kuwa takriban na idadi ya wapiga kura sawa. Kitengo kingine mara nyingi huitwa "senati" au "chumba cha juu" kwa kawaida ni kidogo zaidi, wabunge wake huchaguliwa ama na wawakilishi wa mikoa au majimbo au wanateuliwa pia kufuatana na kanuni za katiba (k.m. kwa shabaha ya kuwakilisha makundi maalumu katika jamii) na madaraka yake kwa kawaida ni madogo lakini inathibitisha au kukataa sheria zilizoamuliwa na bunge la kwanza; lakini hapa kuna tofauti nyingi kati ya nchi na nchi.
Mabunge ya Afrika

* Orodha ya Wabunge wa Tanzania
Ona pia

* Bunge la Tanzania
Marejeo
Viungo vya nje

* Bunge la Tanzania
* Bunge la Afrika Kusini

* Bunge la Umoja wa Afrika

* Bunge la Ghana
* Bunge la Uingereza
* Bunge la Ulaya


*
Jamii:Siasa
Jamii:Sheria
Mahakama

Mahakama ni mfumo wa wataalamu na kamati maalumu ambao unatafsiri na kutumia sheria katika jina la wananchi, la jamhuri au la mfalme.

Mahakama pia inatoa mfumo wa kutatua migogoro. Chini ya mfumo wa mgawanyo wa madaraka mahakama kwa ujumla haitungi wala haiundi sheria (ambayo ni kazi ya bunge) wala kutekeleza sheria (ambayo ni wajibu wa serikali), bali inatafsiri sheria na kutumia na kutekeleza katika ukweli wa kila kesi.

Mahakama ina kazi ya kuhakikisha usawa mbele ya sheria kwa watu wote.

Kwa kawaida kuna mahakama za ngazi mbalimbali; mahakama za juu zinapokea rufaa dhidi ya kesi za ngazi za chini hadi mahakama ya rufaa ya mwisho inayoitwa mahakama kuu au mahakama ya katiba. Tawi hili la mahakama lina uwezo wa kubatilisha sheria zisizolingana na katiba ya nchi.

Neno "mahakama" pia hutumika kumaanisha kwa pamoja maafisa ndani yake kama vile majaji, mahakimu na makarani wengine.
Mahakama na sheria

Kimsingi mahakama ina kazi ya kutumia sheria zilizopo na kuamua juu ya matumizi yao. Hali halisi sheria haziwezi kutaja kila kitu kinachoweza kutokea hivyo ni mahakama zinazoamua kwa njia ya kulinganisha kesi, sheria na maazimio ya mahakama yaliyotangulia.

Kwa hiyo mahakama zinashiriki kiasi katika kazi ya kutunga haki hasa pale ambako sheria za bunge zinaacha pengo.

Kidesturi muundo wa haki na sheria katika Uingereza na Marekani unaziachia mahakama nafasi kubwa zaidi kuendeleza taratibu za kisheria.
Tazama pia

*Mgawanyo wa madaraka
*Serikali
*Bunge
Masomo zaidi

*Cardozo, Benjamin N. (mwaka wa (1998). The Nature wa mchakato wa kimahakam. New Haven: Yale University Press.
*Feinberg, Kenneth, Jack Kress, Gary McDowell, na Warren E. Burger (1986). The High Cost and Effect of Litigation, matoleo 3.
*Frank, Jerome (1985). Law and the Modern Mind. Birmingham, AL: Legal Classics Library.
*Lawi, Edward H. (1949) An Introduction to Legal Reasoning. Chicago: University of Chicago Press.
*Marshall, Thurgood (2001). Thurgood Marshall: His Speeches, Writings, Arg, maoni na Reminiscences. Chicago: Lawrence Hill Books.
*McCloskey, Robert G., na Sanford Levinson (2005). The American Supreme Court, toleo la 4. Chicago: University of Chicago Press.
*Miller, Arthur S. (1985). Politics,Democracyand the Supreme Court:Essays on the Future of Constitutional Theory. Westport, CT: Greenwood Press.
*Tribe, Laurence (1985). God Save This Honorable Court: How the Choice of Supreme Court Justices Shapes our History. New York: Random House.
*Zelermyer, William (1977). The Legal System in Operation. St Paul, MN: West Publishing.
Maandiko ya Chini

Jamii:Sheria
*
Katiba

inayomwonyesha rais wa kwanza wa Marekani George Washington katika baraza la katiba la mwaka 1787 lililofanyika huko Marekani kwa mara ya kwanza.]]
Katiba ni sheria au kanuni zinazoaInisha jinsi ambavyo nchi, chama, au shirika vitakavyoendesha shuguli zao.

Kwa upande wa nchi, katiba ni sheria mama inayoainisha misingi mikuu ya kisiasa na kuonyesha madaraka na majukumu ya serikali. Katiba za nchi pia huainisha haki za msingi za wananchi.

Kuna aina kuu mbili za Katiba ambazo ni:
*(a) Katiba isiyo ya maandishi (ya kimapokeo)
*(b) Katiba ya maandishi.

Katiba ya India ndiyo katiba ndefu kuliko katiba yoyote duniani.
Tazama pia

* Katiba ya Kenya


Jamii:Siasa
Jamii:Sheria
Desemba

Desemba ni mwezi wa kumi na mbili katika kalenda ya Gregori na ni kati ya miezi saba katika kalenda hiyo yenye siku 31.

Tarehe 21 ya mwezi huo wa Desemba (katika miaka mingine inawezekana kuwa tarehe 20 au 22) ni siku ya solistasi ya Kusini (kutoka Kiingereza solstice), yaani wakati Jua linapokuwa kusini kabisa mwa Ikweta.

Neno Desemba limetokana na neno la Kilatini "decem" linalomaanisha "kumi." Desemba ulikuwa ni mwezi wa kumi katika kalenda ya Kirumi.


Jamii:Miezi
Jamii:Kalenda
Mmea

thumb|Aina mbalimbali za mimea.
Mimea (kwa Kiingereza: "plants", kutoka Kilatini "Plantae") ni moja kati ya makundi ya viumbe hai duniani likijumuisha miti, maua, mitishamba na kadhalika. Kuna zaidi ya aina 300,000 ya mimea.

Sayansi inayochunguza mimea huitwa botania ambayo ni kitengo cha biolojia. Kwenye uainishaji wa kisayansi mimea hujumlishwa katika himaya ya plantae kwenye milki ya Eukaryota (viumbehai vyenye kiini cha seli na utando wa seli).

Kwa hiyo mimea huwa na utando wa seli wenye selulosi. Mmea unapata sehemu kubwa ya nishati kutoka nuru ya jua kwa njia ya usanisinuru, yaani hujilisha kwa msaada wa nuru. Ndani ya majani ya mimea kuna klorofili, dutu ya rangi ya kijani, inayofanya kazi ya kupokea nuru na kupitisha nishati yake kwa sehemu nyingine ya mmea ambamo inatumiwa kujenga molekuli zinazotunza nishati kwa njia ya kikemia na kutumiwa katika metaboli ya mwili.

Mimea kadhaa imepoteza uwezo wa kutengeneza klorofili ya kutosha, hivyo inajipatia nishati kama vimelea kutoka kwa mimea au viumbehai wengine.

Mimea mingi inazaa kwa njia ya jinsia, yaani kwa kuunganisha seli za kiume na kike; mara nyingi viungo vya kiume na vya kike vinapatikana ndani ya mmea mmoja. Kuna pia mimea inayozaa kwa njia isiyo ya kijinsia, kwa mfano kwa kuotesha mzizi wa hewani ambao unaingia ardhini na kuendelea kama mmea wa pekee.

Mimea ni msingi muhimu kwa viumbehai wengine duniani kwa sababu sehemu kubwa ya oksijeni katika angahewa ya dunia inatengenezwa na mimea..

Mimea inatoa chakula kwa binadamu kama vile nafaka, matunda na mboga za majani, pia lishe kwa wanyama wa kufugwa.
Picha


File:Borassus flabellifer.jpg|Mvumo wa Asia Borassus flabellifer
File:Chestnut in Guntur.jpg|Mavumo Borassus flabellifer (yaitwayo Thaati Munjelu kwa kienyeji) yanayouzwa katika soko ya Guntur, Uhindi.
File:Turmericroot.jpg|Manjano
File:Starr 050407-6233 Ipomoea batatas.jpg|Kiazi kitamu, Ipomoea batatas, Bustani ya Kibotaniki ya Maui Nui
File:Pandan wangi.JPG|Mkadi wa Asia (Pandanus amaryllifolius)
File:California Papaya ID.jpg|Papai la Kalifornia
File:Papaya sunset.jpg|Mapapai (Carica papaya), kultivari 'Sunset'
File:Prepared lemon grass.JPG|Mzumari (Cymbopogon citratus)
File:Bangkuang 070612-056 stgd.jpg|Pachyrhizus erosus, aina ya tunguu. Situgede, Bogor, Java ya Magharibi, Indonesia.
File:KIKU brak-ontree.JPG|Tufaa aina ya Kiku
File:SauropusAndrogynus.jpg|Miche ya Sauropus androgynus
File:Ilaneer.jpg|Nazi (Cocos nucifera)
[...]

Tanbihi

Jamii:Mimea
Jamii:Biolojia
Usanifu majengo

za Misri.]]
: Chrysler building, New York City, Marekani.]]
, Agra, India.]]
mjini Roma - mfano wa usanifu majengo uliosimama karibu miaka 2000.]]
Usanifu majengo ni sanaa na sayansi ya kubuni muundo na sura ya majengo. Sanaa na sayansi hii inajumuisha pia mambo kama mipango miji, usanifu wa eneo la kujenga, na hata ubunifu wa samani zitakazotumika ndani ya jengo.

Watu wanaojihusisha na haya huitwa "wasanifu majengo". Wanahitaji elimu ya ujenzi, hesabu, sanaa, teknolojia, elimu jamii na historia. Msanifu wa kwanza anayejulikana kwa jina ni Imhotep wa Misri ya Kale.

Mbinu za usanifu hutegemea teknolojia inayopatikana, hali ya hewa, hali ya jamii, utaratibu wa siasa yake, hali ya uchumi na mengine mengine.

Nchi na tamaduni mbalimbali ziliunda aina tofauti za usanifu majengo.

Mbunifu anafikiria kama hii: Ukumbi mdogo wa kuingilia ni muhimu katika jengo ili kuzuia upepo na baridi au joto na mvua, lakini pia ni muhimu kuunda mabadiliko ya kuona kutoka nje hadi ndani. Niches za kulala zilizolindwa katika makao ya mapema ya pango hazikutumika tu kuelezea hamu ya watu kwa nafasi ndogo na za karibu zaidi kwa matumizi ya binafsi, lakini pia zilitoa ulinzi kutoka kwa rasimu au baridi. Majengo yetu mengi yaliyojengwa na mwanadamu yamejengwa kwa nyenzo asilia, na ni muhimu kukumbuka kwamba nyenzo hizi zina rangi asilia na maumbo ambayo kwa kawaida ni bora kuliko kitu chochote ambacho mwanadamu anaweza kuunda kwa njia isiyo ya kawaida. Mbunifu anazingatia vipengele hivyo vyote, akizingatia utendaji, jengo lazima lisiporomoke, lazima lishikilie uadilifu wake, kama mifupa yenye nguvu, na lazima lionekane vizuri chini ya vizuizi ambavyo mmiliki anaweza kulipa.
Tanbihi

Jamii:sanaa
Mipango miji

thumb|Mpango miji wa mji mkuu wa Minnesota
thumb|Mpango mji
Mipango miji ni sayansi na sera kuhusu maendeleo ya kijamii, kiuchumi, kimazingira katika miji na vitongoji vyake. Mgiriki Hippodamus anasemekana kuwa ndiye baba wa mipango miji kutokana na ubunifu wake wa mji wa Miletus ingawa kumekuwa na miji iliyopangwa kabla yake.

Taaluma ya mipango miji imechipuka toka kwenye taaluma za usanifu majengo na uhandisi.

Jamii:Miji
Jamii:Ujenzi
Jamii:Sayansi ya Jamii
IRC

Internet Relay Chat (IRC) ni aina ya mawasiliano ya papo kwa hapo kupitia mtandao wa Intaneti. Teknolojia hii imeundwa hususan kwa ajili ya mawasiliano ya watu wengi kwa wakati mmoja, lakini pia mawasiliano ya mtu mmoja kwa mmoja yanawezekana.

Teknolojia hii ilitengenezwa na Jarkko Oikarinen Agosti 1998 ili kuchukua nafasi ya teknolojia nyingine kama hii iliyokuwa ikiitwa MUT huko Ufini.

IRC ilipata umaarufu pale ilipotumika kuripoti jaribio la kuipindua serikali ya Urusi mwaka 1991. Teknolojia hii ilitumiwa pia kuripoti uvamizi wa Kuwait na nchi ya Iraki.
Viungo vya nje

* - Tovuti ya IRC

Jamii:Intaneti
Blogu za mkononi

Blogu za mkononi ni aina ya blogu zinazotumia zana zinazoshikika mkononi kama vile simu za mkononi. Kwahiyo, habari, maoni, au visa vinatolewa katika mtandao wa kompyuta kwa kutumia zana hizi. Teknolojia hii ilianza huko Japan ambapo simu za mkono zenye kamera zilianza kupatikana kwa urahisi.

Inasemekana utumaji wa habari kwenye mtandao wa kompyuta toka katika zana za mkononi ulifanywa na Steven Mann hapo mwaka 1955 alipotumia kompyuta inayovalika. Mwaka 2000 ndipo utumaji wa habari katika mtandao wa kompyuta toka katika simu ya mkono ulifanywa na Tom Paamand nchini Udeni.

Adam Greenfield ndiye aliyeanzisha matumizi ya neno "blogu za mkononi." Aliandaa Mkutano wa Kwanza wa Kimataifa wa Blogu za Mkononi jijini Tokyo, Japani mwaka 2003.
Paul Simon

thumb|right|240px|Paul Simon, 1990
Paul Simon ni mwanamuziki wa country, anaimba na kupiga gitaa. Amewahi kushirikiana na wanamuziki wengi; moja ya makundi hayo ni Ladysmith Black Mambazo. Nyimbo alizowahi kuimba ni "Homeless", "Mother and child reunion" na "Diamond in the sole of her shoes".

Paul Simon alizaliwa tarehe 13 Oktoba 1941 katika mji wa Newark Height, New Jersey. Huko alifahamika kama muimbaji na mtunzi mwenye asili ya kiyahudi. Aliwahi kufunga ndoa mara tatu, ana watoto wanne. Mmojawapo ni mpigaji gitaa kama baba yake.


Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:New York City
Ladysmith Black Mambazo

thumb|Ladysmith Black Mambazo
Ladysmith Black Mambazo ni kundi la muziki ambalo linaimba bila kutumia ala za muziki. Kundi hili lipo Afrika ya Kusini. Neno "Mambazo" linamaanisha "shoka" kwa Kizulu. Na "Ladysmith" ni kitongoji katika jimbo la Natal alichotoka Joseph Shabalala kiongozi na mwanzilishi wa kundi hili.

Ladysmith Black Mambazo lina albamu zaidi ya 40. Kundi hili lilipata umaarufu mkubwa liliposhirikiana na mwanamuziki wa Marekani Paul Simon kutoa albamu ya Graceland ambayo iliwashirikisha pia wanamuziki maarufu duniani kama Miriam Makeba na Hugh Masekela.
Mkoa wa Arusha

Mkoa wa Arusha ni mojawapo ya mikoa ya Tanzania uliopo kaskazini mwa nchi. Unapakana na Kenya upande wa kaskazini na mkoa wa Kilimanjaro na mkoa wa Manyara upande wa kusini na magharibi, pia mkoa wa Shinyanga na mkoa wa Mara. Makao makuu ya mkoa ni jiji la Arusha, ambalo ni kitovu cha utalii na biashara kwa kuwa kando yake kuna mbuga maarufu za wanyama kama Serengeti, Ngorongoro, na Mlima Kilimanjaro. Mkoa huo unajivunia utalii mkubwa unaochangia kwa kiasi kikubwa katika uchumi wake, pamoja na kilimo na viwanda vidogo. Mkoa wa Arusha una historia ndefu ya tamaduni mbalimbali zinazochangia utofauti wake wa kijamii na kiutamaduni.

Wakazi ni 2,356,255.
Eneo

Eneo lake ni km za mraba 34,526 zikiwemo km² 707 za maji ya ndani..

Umepakana na Kenya upande wa kaskazini. Mikoa ya jirani, kufuatana na mwendo wa saa, ni: Kilimanjaro, Manyara, Shinyanga na Mara.

Wilaya zake ni Monduli, Longido, Meru, Arusha Vijijini, Arusha Mjini, Ngorongoro na Karatu.

Makao makuu yapo Arusha mjini.

Kati ya milima yake Oldoinyo Lengai (m 2,878) ni volkeno hai bado, na mlima Meru ni volkeno iliyolala tangu mwaka 1910.

Mvua hunyesha kati ya milimita 1,800 kwa mwaka mlimani Arusha hadi mm 508 kwa mwaka katika maeneo makavu.
Uchumi

Mkoa wa Arusha ndio kitovu cha utalii Tanzania Bara. Kuna mbuga za taifa na hifadhi za wanyamapori Ngorongoro, Serengeti, Olduvai, Arusha, na Ziwa Manyara. Hifadhi ya Mlima Kilimanjaro na Hifadhi ya Tarangire ziko karibu.

Barabara ya lami Dar es Salaam-Nairobi inavuka eneo lake. Uwanja wa Kimataifa wa Ndege wa Kilimanjaro wahudumia miji ya Arusha na Moshi.

Arusha hulimwa kahawa, nafaka, pareto, katani, pamba, alizeti.

Fosfati inachimbuliwa Minjingu Mkoani Arusha, na takribani tani 48,000 kwa mwaka hutumiwa katika uzalishaji wa mbolea.

Kati ya wakazi asili wa mkoa ndio Waarusha, Wameru, Wairaqw na Wamasai.
Majimbo ya bunge

Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
* Arumeru Magharibi: mbunge ni Noah Lembris (Chama Cha Mapinduzi)
* Arumeru Mashariki: mbunge ni Dkt. John D. Pallangyo (Chama Cha Mapinduzi)
* Arusha Mjini: mbunge ni Mrisho M. Gambo (Chama Cha Mapinduzi)
* Karatu: mbunge ni Daniel Awack (Chama Cha Mapinduzi)
* Longido: mbunge ni Dkt. Steven Lemomo Kiruswa (Chama Cha Mapinduzi)
* Monduli: mbunge ni Fredrick Lowassa (Chama Cha Mapinduzi)
* Ngorongoro: mbunge ni Emmanuel Ole shangai (Chama Cha Mapinduzi)
Tazama pia

* Orodha ya milima ya mkoa wa Arusha
* Orodha ya mito ya mkoa wa Arusha
Tanbihi
Viungo vya nje

* Tovuti ya Mkoa wa Arusha


Arusha
Deutsche Welle

thumb|Deutsche Welle, Bonn
Redio Deutsche Welle (DW), au Sauti ya Ujerumani ni kituo cha Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani kwa ajili ya matangazo ya nje.

Kituo kimeanzishwa mw. 1953 kilitoa matangazo ya Kijerumani kwa ajili ya Wajerumani kote duniani kwa njia ya SW.
Leo (2005) kituo hutangaza kwa redio za SM na FM kwa lugha 30 halafu kwa TV kwa lugha 4.
Makao makuu ndipo Köln; ofisi za DW-TV ziko Bonn na Berlin.

Kwa www.dw-world.de ratiba na matangazo hupatikana pia katika mtandao.

Ukurasa wa matangazo ya Kiswahili upo Sauti ya Ujerumani .


Jamii:Ujerumani
Jamii:Redio ya kimataifa
Kilomita ya mraba

Kilomita ya mraba (km²) ni kipimo cha eneo; eneo lenye upana na urefu wa kilomita moja

Msingi wake ni mita ya mraba (m²). Kilomita ya mraba hutumika kwa upimaji wa maeneo makubwa duniani kama mji, mkoa, nchi au dunia yote.

Kilometa 1 ya mraba (km²) ni sawa na:
* eneo la mraba yenye urefu wa kilomita moja kila upande
* Mita ya mraba 1,000,000
* Hektari 100
* Ekari 247.105 381
* Maili ya mraba 0.386 102

Au:
* Mita ya mraba 1 = kilometa ya mraba (km²) 0.000 001
* Hektari 1= kilometa ya mraba (km²) 0.01
* Maili ya mraba 1 = kilometa ya mraba 2.589 988
* Ekari 1 = kilometa ya mraba 0.004 047

Jamii:Vipimo vya eneo
Jamii:Hisabati

de:Quadratmeter#Quadratkilometer
Usawa bahari wastani

Usawa wa wastani wa maji ya bahari hutumika kama kipimo cha kulinganisha kimo cha mahali duniani toka usawa wa bahari. Hali halisi usawa wa bahari hubadilika kati ya mahali na mahali na muda hadi muda. Kwa hiyo kuna kadirio la wastani wa vipimo hivyo inayotumika kuwa usawa bahari wastani.

Kawaida hutumika katika sentensi kama: "Nairobi iko mita 1644 juu ya usawa wa bahari."
Au: "Ndege inasafiri mita 11.000 juu ya usawa wa bahari"
Kifupi chake: UB


Jamii:Jiografia
Jamii:Bahari
Jamii:Vipimo
Alfu Lela U Lela

Kitabu cha Alfu Lela U Lela au Usiku Elfu na Moja (كتاب ألف ليلة وليلة kwa Kiarabu au هزار و یک شب kwa Kiajemi) ni mkusanyiko wa fasihi katika muundo wa visa kutoka Mashariki ya Kati.
frame|Alfu Lela u Lela kwa maandishi ya Kiarabu
Maandishi na historia yake

Visa hivi vinatokana na kitabu cha zamani cha Kiajemi kiitwacho Hazâr Afsâna (Visa vya Ngano Elfu Moja). Inaaminika kuwa mtu aliyekusanya visa hivi na kutafsiri kwa Kiarabu ni mtambaji hadithi maarufu Abu abd-Allah Muhammed el-Gahshigar katika karne ya 14. Tafsiri ya kwanza ya Kiarabu ya kisasa ilichapwa Cairo, Misri mwaka 1835.

Inasadikika kuwa visa hivi vilianza kukusanywa wakati Baghdad ilipokuwa kitovu cha biashara na siasa Mashariki ya Kati. Wafanyabiashara toka Uajemi (Persia), China, India, Afrika, na Ulaya walikuwa wakitembelea Baghdad kwa ajili ya biashara.
Masimulizi makuu ya Alfu Lela: Mfalme na Shahrazad

Mwanzo wa visa hivi ni kuudhiwa kwa mfalme Shahryar wa "kisiwa kilichoko kati ya India na China," na kitendo cha mke wake kuwa na mahusiano ya kimapenzi nje ya ndoa. Shahryar aliamua kumuua mke wake. Kwa kuamini kuwa wanawake wote wako kama mke wake aliyemuua (yaani sio waaminifu) anamwamuru mtumishi wake awe anampatia mke kila usiku. Baada ya kulala na mke wake mpya usiku, kunapokucha anaamuru mke huyo auawe.

Hali hii inaendelea hadi pale binti wa huyo mtumishi wake anapounda mbinu maalum na kuamua kujitolea kuwa mke wa mfalme. Binti huyo jina lake ni Shahrazad (Scheherazade au Shahrastini katika vitabu vya Kiingereza). Kila usiku baada ya ndoa yao, binti huyo anatumia masaa na masaa kumsimulia mfalme visa vitamu na vya kusisimua ambapo utamu wake unakuwa umekolea inapofika alfajiri (ule wakati wa kuuawa kwa mke wa mfalme). Kwa nia ya kujua mwisho wa kisa, mfalme alikuwa akiahirisha mauaji ya Shahrazad. Aliendelea kuahirisha kuuawa kwa mke wake hadi akapata naye watoto watatu! Ulipofika wakati huo aliamini kuwa mke wake huyo ni mwaminifu hivyo akabadili uamuzi wa kuua wake zake.
Mchanganyiko wa hadithi

Visa vyenyewe ni mchanganyiko wa mapenzi, misiba, ucheshi, mashairi, na visa vya dini ya Kiislamu. Visa hivi vinajumuisha pia wanamazingaombwe na majini.Visa maarufu ni pamoja na Taa ya Alladin, Baharia Sindbad, Ali Baba na Wezi Arobaini. Kati ya majina mengi inayotajwa kuna pia majina ya Khalifa Harun ar-Rashid na mshairi Abu Nuwas. Inaaminika kuwa visa vya Alladin na Ali Baba viliingizwa katika mkusanyiko huo karne ya 18 na Antoine Galland ambaye alisikia visa hivyo toka kwa mtambaji hadithi wa Kimaroni tokea nchini Syria.
Viungo vya Nje

* - Tafsiri mbalimbali za Alfu Lela U Lela pamoja na tafsiri ya [[Sir Francis Burton] na John Payne]

* Project Bartleby edition Tafsiri ya [[Lane] na Poole]

* - Tafsiri ya Jonathan Scott
Viungo vya Filamu na Luninga

* Kipindi cha luninga

* Sinema ya Sinbad: Legend of the Seven Seas

Jamii:Fasihi
Karne

Karne ni muda wa miaka mia moja. Karne 10 ni milenia moja. Inawezekana kugawa karne kwa miongo 10.

Neno hili limetokana na Kiarabu "ﻗﺮﻥ" linamaanisha kipindi cha miaka mia moja. Kwa kawaida karne si miaka 100 yoyote inayofuatana lakini kipindi kati ya miaka kama vile 1901-2000 au 1801-1900.

Karne inakwisha katika mwaka wenye "00" mwishoni yaani 1700, 1800, 1900, 2000. Sababu yake ni kwamba hakuna mwaka "0" ya kuanzisha hesabu, hivyo karne ya kwanza ya hesabu ilianza kwa mwaka 1. Hali hii huleta kila karne majadiliano kwa sababu watu wengi husikia karne mpya inaanza wakati tarakimu ya mbele waliyozoea muda mrefu inabadilika.

Hivyo watu wengi walisheherekea karne mpya mwanzoni wa mwaka 2000 iliyokuwa mwaka wa mwisho wa karne ya 20, si mwaka wa kwanza wa karne ya 21. Ingawa maoni ya wataalamu hayakueleweka au hayakupokelewa, watu wengine walisema haidhuru.

Jamii:Vipimo vya wakati