JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
केशरमहल

केशरमहल काठमाडौंमा अवस्थित एक प्राचीन कलात्मक भवन हो। यो राणा कमाण्डर केशर सम्शेरले निर्माण गराएका हुन्।
स्वप्न बगैंचा

मूल लेख स्वप्न बगैंचा

केशरमहल भित्र अवस्थित स्वप्न बगैंचा पर्यटकीय केन्द्र तथा प्राकृतिक सङ्ग्राहलयका रूपमा पनि परिचित छ । यस बगैंचालाई कतिपयले 'सपनाको स्वर्ग' भन्ने गरेका छन् भने कसैले मिनी यूरोप पनि । तत्कालिन नेपाली सेनाका फिल्ड मार्शल केशर शमशेर जबराले युरोप भ्रमणका बेला बेलायतका राजा 'किङ् एडवार्ड सातौँ'को बगैंचा अवलोकन गरेका थिए । त्यसैबाट प्रभावित भएर उनले १९९९ सालमा यो बगैंचाको निर्माण गरेका हुन् ।

'केशर शम्शेरको मृत्युपछि २०२१ सालमा नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण गरिएको यस बगैंचाले दशकौंसम्म उपेक्षित बन्नु परेको थियो । तर, अहिले यसको चर्चा व्यापक बन्दै गएको छ,' स्वप्न बगैंचा विकास समितिका कार्यकारी निर्देशक धु्रवराज रेग्मीले भने, 'आगामी दिनमा यसलाई अन्तरराष्ट्रियस्तरको बगैंचाका रूपमा विकास गर्ने तयारी गरिरहेका छौं ।' बगैंचाको पुरानो पहिचानलाई नबिग्रने गरी समयानुकूल परिवर्तन गर्ने तयारीमा लागेको पनि उनले बताए । 'पर्यटन वर्ष२०११ लाई दृष्टिगत गरी बगैंचाको प्रवर्द्धन गर्ने र यसको दीर्घकालीन व्यवस्थापनका लागि आर्थिक स्रोत जुटाउने तयारीमा समिति लागेको उनले जानकारी दिए ।

झण्डैं ७ वर्ष लगाएर पुननिर्माण गरी २०६४ सालदेखि यो बगैंचा सञ्चालनमा ल्याइएको हो । यो बगैंचा अहिले विदेशी पर्यटक सँगसँगै हजारौं नेपालीका लागि पनि मन बहलाउने र मनोरञ्जन लिने उपयुक्त स्थल बनेको छ । वास्तुकलाको अनुपम नमूनाप्रस्तुत भएको यो बगैंचाभित्र हाल प्रत्येक दिन दुइ सयभन्दा बढी र्सवसाधारण र विदेशी पर्यटक आउने गरेको बगैंचा विकास समितिका कार्यालय सहायक दिमेश कर्माचार्य बताउँछन् । व्यस्त शहरभित्र रहेको यस बगैंचामा ऋतुअनुसार फुल्ने फूल, विभिन्न प्रजातिका रुख र बुट्यानहरूको आकषर्णले धेरैलाई प्रभावित बनाएको उनी बताउँछन् । ऐतिहासिक र शास्त्रीय शैलीमा निर्माण गरिएको यो बगैंचाको नमूना वरिष्ठ वास्तुविद् किशोर नरसिंहले गरेका हुन् ।

'६ ऋतुका नामबाट निर्माण गरिएका सदन (आराम गृह), पोखरी, यूरोपियन शैलीको बरण्डा र विभिन्न प्रकारका चरा वस्ने घरहरूले यो बगैंचालाई थप आकर्षक बनाएको छ । युवाजोडीका लागि मात्र होइन परिवारसहित घुम्न र रमाइलो गर्न पनि सकिने यो बगैंचा प्रवेशका लागि नेपालीलाई ८०, विदेशीलाई १ सय ६० र बृद्धबृद्धा तथा बालबालिकालाई ४० रूपैयाँ शुल्क लाग्छ । सबैको मन लोभ्याउने स्वप्न बगैचाँमा पारिवारिकभन्दा पनि युगल जोडीको प्रवेश वढी हुने कर्माचार्य वताउँछन् । 'शान्त र सफा यो बगैंचा प्राकृतिक सुन्दरतासँगै ऐतिहासिक वास्तुकलाको ज्ञान र मनोरञ्जन लिन पनि उपयुक्त छ,' उनले भने । स्वप्न बगैंचाभित्र निजी तथा सामूहिक समारोहका साथै सांस्कृतिक र अन्य कार्यक्रमसमेत गर्न सकिन्छ । यो बगैंचामा घुम्न र मनोरञ्जन लिन आउनेहरूको सुविधालाई ध्यानमा राखेर बगैंचा हाताभित्रै 'केशर क्याफे' सञ्चालन गरेको कर्माचार्यले वताए ।

स्वप्न बगैंचाभित्र निजी तथा सामूहिक समारोहका साथै सांस्कृतिक र अन्य कार्यक्रमसमेत गर्न सकिन्छ ।

श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू
श्रेणी:राणाकालीन भवनहरू
श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू
रानीमहल

thumb|रानीमहल पाल्पा
thumb|रानीमहलको अगाडिको दृश्य
रानीमहल वि. सं १९५० मा शिलान्यास भई चार वर्षमा दरबार मन्दिर पाटीपौवासहितको निर्माण कार्य पूरा भएको बौघागुम्बा गाविस- २ मा अवस्थित रानीमहल दरबार नेपालकै ताजमहलका रूपमा कालीगण्डकी नदीको उत्तरतर्फ हानिने मोडमा विशाल चट्टानमाथि पश्चिमी कलाशैलीमा रहेको रानीमहल दरबारको बायाँतर्फ शीत्तलपाटी दरबार परिसरमा फोहराका लागि कुँदिएका ढुङ्गाले निर्मित दुईवटा पोखरी दाहिनेतर्फ पहरा दिने स्थल छ भने खुड्किलोको बायाँतर्फ एउटै किसिमको शिव र गङ्गाका दुई मन्दिर छन्।

यो महल युयानीशैलीमा बेलायती इन्जिनियरको डिजाइनमा बनाइएको हो। यस महलको पूर्व तिर खड्ग शमशेरको पूजा गर्ने कोठा, माथिल्लो तलामा बैठक कोठा र मध्य तलामा खड्ग शमशेरका कोठाहरू रहेका छन्। त्यस्तै वरिपरि रहेको बगैँचा र रानी पोखरीले महल आकर्षक देखाएको छ।

दरबारको मूलढोकाबाट कुँदिएको ढुङ्गा र इँट्टाबाट बनाइएको खुड्किलो तल सिधा कालीगण्डकी नदी कुण्डमा जोडिएको छ। प्रसिद्ध मुक्तिनाथ तिर्थ जाने मुख्यद्वार भएकाले तिर्थालुहरूलाई बस्ने सुविधा सहितका पौवा समेत निर्माण गरिएको थियो। आफ्नी दिवङ्गत रानी तेजकुमारीको सम्झनामा दरबारको निर्माण गरिए तापनि पाँच वर्षसम्म मात्र राज गर्न पाएको जानकारहरूको भनाइ छ।

जनरल खड्ग शमशेर आफ्नी अति प्यारी रानी तेजकुमारीको सम्झनामा इस १८९३ मा एकातर्फ बुर्जाको जग काली गण्डकी नदीमा नै गरहेको महल भित्र पानी पोखरी मन्दिर बगैँचा आदि रहेको अत्यन्त मनमोहक ५६ फिट चौडाइ ११२ फिट अग्ल्याई भएको चारतले भवन र त्यसको वरिपरिको वातावरणले सबैको मनमा साँच्चिकै आनन्द दिन्छ। पाल्पाको सदरमुकाम तानसेनबाट उत्तरपश्चिम २।३० घण्टामा पैदल यात्राबाट र २५।३० मिनेटमा गाडीको यात्राबाट पुग्न सकिने रानीमहलको वर्तमान पर्यटकीय सन्दर्भमा अत्यन्त महत्त्व राखेको छ।

विसं १९६० मा खड्ग शमशेरले श्री ३को पदसहित शासनसत्ताको बागडोर आफूले सञ्चालन गर्न खोज्यो भन्ने षड्यन्त्रको छनक पाएपछि चन्द्र शमशेरले पाल्पामा थप सेना पठाइ तैनाथी आफनो हातमा लिएका थिए। खड्गशमशेरले आफूमाथि थप खतरा उत्पन्न हुने त्रासमा दरबारमा रहेका सबै बहुमुल्य बस्तु छाडेर तीन साँचो र सरकारी ढुकुटी लिई भारत पलाएन भएपछि प्रेमको प्रतिक ठानिने रानीमहल बेवारिसे बन्न पुगेको स्थानिय वासिन्दाहरू बताउँछन्। दिवङ्गत रानीको सम्झनामा बनाइएकोले रानीमहल दरबारलाई 'प्रेमको प्रतिक' का रूपमा लिइने गरिन्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका चर्चित भवनहरू
श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू
सिंहदरबार

सिंहदरबार नेपालका प्रधानमन्त्रीको कार्यालय तथा अन्य सरकारी कार्यालयहरू भएको परिसर हो। यो काठमाडौँको मध्य भागमा अवस्थित छ। यहाँ नेपालका सबैभन्दा महत्वपूर्ण सरकारी कार्यालयहरू रहेका छन्।
इतिहास

thumb|200px|सिंहदरवार प्रमुख भवन
सिंहदरबार राणा प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले आफ्नो निजी निवासको रूपमा इ.सं. १९०३ मा बनाउन लगाएका थिए। यसको निर्माण कार्य सुरू भएको एक वर्ष भित्र नै पूरा भएको थियो। निर्माण पूरा हुँदा यसमा १,७०० वटा कोठाहरू थिए जुन त्यस बेलाको एसिया भरिको
सबैभन्दा ठुलो दरवार थियो। यसको निर्माणमा त्यस बेलाको पच्चीस लाख रूपैयाँ खर्च भएको थियो।

२००७ सालमा राणा शासनको अन्त्य भए पछि सिंहदरवारमा नेपाल सरकारको कार्यालय राखियो। त्यतिबेला यो दरवारमा
प्रधानमन्त्रीको कार्यालय देखि लिएर सम्पूर्ण मन्त्रालयहरू अवस्थित थिए।

२०३० सालमा यहाँ ठुलो आगलागि भएको थियो। त्यसबाट यसको पछाडि पट्टिको धेरैजसो भाग नष्ट भएको थियो।
त्यस आगलागि पछि थुप्रै सरकारी कार्यालयहरू अन्त सारियो। हाल सिंहदरबार परिसरमा थुप्रै नयाँ भवनहरू बनेका छन्।
वास्तुकला तथा शृङ्गार

यो भवन युरोपेली शैलीमा बनेको छ। चन्द्र शमशेर शिकार तथा कलाका सौखिन भएकाले त्यस बेला उनले यसका भित्ताहरू शिकार गरिएका जनावरहरू तथा युरोपेली शैलीका चित्रकलाहरूले सजाएका थिए। बत्ती तथा अन्य शृङ्गारका वस्तुहरू युरोपबाट मगाईएको थियो।
सिंहदरबार विद्रोह

आगलागि

२५ असार २०३० मा सिंहदरबारमा आगलागि भयो र सबै ध्वस्त भयो। नेपालको केन्द्रीय सचिवालय रहेको त्यो कलात्मक भवनमा आगलागि हुँदा मानवीय क्षति नभए पनि ज्यादै ठुलो भौतिक सम्पत्तिका साथै परराष्ट्र मन्त्रालयसँग सम्बन्धित महत्त्वपूर्ण कागजपत्र र दस्तावेजहरू जलेर नष्ट भए। 'विद्युत् सर्ट' भएर आगलागि भएको बताइएको थियो। यस घटना पछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री कीर्तिनिधी बिष्टले "आफ्नो जिम्मामा रहेको सरकारी सम्पत्तिमा क्षति भएको" भनेर राजीनामा दिए।
सरकारी कार्यालयहरू

सिंहदरबारमा रहेका महत्वपूर्ण कार्यालयहरू यस प्रकार छन्।
मन्त्रालयहरू

* प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदको कार्यालय
* गृह मन्त्रालय
* जलस्रोत मन्त्रालय
* उद्योग मन्त्रालय
* अर्थ मन्त्रालय
* कानुन, न्याय तथा संसदीय व्यवस्था मन्त्रालय
* जल तथा शक्ति आयोग
* शान्ति तथा पुन:निर्माण मन्त्रालय
* उद्योग मन्त्रालय
* रक्षा मन्त्रालय
* वन तथा भू-संरक्षण मन्त्रालय
* सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय
* परराष्ट्र मन्त्रालय
* वातावरण, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय
विभागहरू

अन्य सरकारी कार्यालयहरू

* रेडियो नेपाल
* नेपाल टेलिभिजन
* राष्ट्रिय योजना आयोग
* संसद भवनहरू
* राष्ट्रिय सतर्कता केन्द्र
सुरक्षा व्यवस्था

thumb|right|200px|सिंहदरवारको मुख्य प्रवेशद्वार
यो नेपालको सबैभन्दा महत्वपूर्ण सरकारी कार्यालय भएकाले यसको सुक्षामा नेपाली सेनाको एक गण खटाईएको छ।
सम्बन्धित लेखहरू

* लालदरबार
*फोहरादरबार
*बाघदरबार
* केशरमहल
* बबरमहल
बाह्य कडीहरू

नेपाली टाइम्समा सिंहदरबारको एक चित्रकारको जीवन कथा


श्रेणी:नेपालका चर्चित भवनहरू
श्रेणी:नेपालका भवनहरू
श्रेणी:राणाकालीन दरबारहरू
श्रेणी:सरकारी कार्यालयहरू
श्रेणी:चन्द्र शमशेर
श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू
भक्ति योग

भक्ति योग भजनकुर्यामइष्ट देवतामा अनुराग राखेर आन्तरिक विकास।भजन कीर्तन सत्सँग गर्न।
भक्तियोग के हो?

यो योग भावना प्रधान र प्रेमी प्रकृति वाला व्यक्तिहरूको लागि उपयोगी हो। भक्ति योगको अनुयायी ईश्वरसित प्रेम गर्न चाहन्छ र सबै प्रकारको क्रिया-अनुष्ठान, पुष्प, गन्ध-द्रव्य, सुन्दर मन्दिर र मूर्ति आदिको आश्रय लिन्छ र उपयोग गर्छ। प्रेम एक आधारभूत एवं सार्वभौम संवेग हो। यदि कुनै व्यक्ति मृत्युसित डराउँछ भनें यसको अर्थ यो भयो कि उसलाई आफ्नो जीवनसित प्रेम छ। यदि कुनै व्यक्ति अधिक स्वार्थी छ भनें यसको तात्पर्य यो हो कि उसलाई स्वार्थसित प्रेम छ। कुनै व्यक्तिलाई आफ्नी पत्नी वा पुत्र आदिसित विशेष प्रेम हुन सक्छ। यस प्रकारको प्रेमबाट भय, घृणा अथवा शोक उत्पन्न हुन्छ। यदि यही प्रेम परमात्मासित भयो भनें त्यो मुक्तिदाता बन्छ। जब पनि ईश्वरसित ईश्वरसित लगाव बढ्छ, नश्वर सांसारिक वस्तुहरूसितको लगाव कम हुन थाल्छ। जबसम्म मनुष्य स्वार्थयुक्त उद्देश्य लिएर ईश्वरको ध्यान गर्छ तबसम्म त्यो भक्तियोगको परिधिमा आउँदैन। पराभक्ति नै भक्तियोगको अन्तर्गत आउँछ जसमा मुक्तिलाई छोडेर अन्य कुनै अभिलाषा हुँदैन। भक्तियोगमा शिक्षा दिइन्छ कि ईश्वरसित प्रेम यसैले गर्नु पर्छ कि यस्तो गर्न राम्रो कुरा हो, न कि स्वर्ग पाउनको लागि अथवा सन्तति, सम्पत्ति वा अन्य कुनै कामनाको पूर्तिको लागि। त्यसले यो सिकाउँछ कि यसको सबै भन्दा ठुलो पुरस्कार प्रेम नै हो, र स्वयं ईश्वर प्रेम स्वरूप हो। विष्णु पुराण(१-२०-१९)मा भक्तियोगको सर्वोत्तम परिभाषा दिइएकोछ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:योग
तन्त्र

परिचय

मुदं कुर्वन्ति देवानां मनांसि तारयन्ति च ।

तस्मात् तन्त्र इति ख्यातो दर्शितव्यः कुलेश्वरी : ।। –कुलार्णव तन्त्र

(तन्त्रले मुदिता पार्छ ,देव मानव जसलाई पनि । तन्त्रको दर्शन गर्नै पर्छ । अनि पार लाग्छ ।)

असभ्य जंगली मानिसलाई सभ्य र ज्ञानवान् पौरखी बनाउन पाषाणयुगमा हाम्रै श्लेष्मान्तक वनमा किँरातको भेषमा पार्वती परमेश्वर शिवले प्रकट गर्नु भएको मानव धर्म हो तन्त्र धर्म ।तन्त्र शास्त्र भगवान आशुतोष शिवजीद्वारा निःशृत भएको मान्ने गरिन्छ । यसका तीन हाँगा रहेका छन् । जसलाई आगम, यामल र निगम भनेर चिन्ने गरिएको छ । यामल तंत्र शिव र शक्तिको एकताको प्रतीक हो । शिवको अर्धनारीश्वर स्वरुप तन्त्रस्वरूप मानिएको छ ।


तन्त्र भनेको के ?

तन्त्र, सनातन परम्परासँग गाँसिएको आगम ग्रन्थ हो । शैव सिद्धान्तको ‘कायिक आगम’ मा यसको अर्थ लाउँदै भनिएको छ–“तन्यते विस्तार्यते ज्ञानम् अनेन, इति तन्त्रम् ।”

तन्त्र शब्दको निरुक्ति ‘तन्’ (विस्तार गर्नु ) र ‘त्र’ (ष्ट्रन) (रक्षा गर्नु ), यी धातु एक ठाउँमा जोड्दा त्यस्तो शास्त्र जसद्वारा ज्ञान विस्तार गर्न सकिन्छ भन्ने बुझिन आउँदछ । ‘तन्त्र’ को अर्थ लाउँदा जुन साधनाले प्रकृति र परमेश्वरलाई आफनो अनुकुल बनाउन सकिन्छ । यहाँ ‘तन्’ पदले प्रकृति र परमात्मा तथा ‘त्र’ ले स्वाधीनता बताउँदछ ,त्यसकारणले त्यो तन्त्र हो पनि भन्ने गरिएको छ । तन्त्र शब्दले सन्धी ‘विधि र उपाय’लाई जनाएको हुन्छ ।

व्याकरण शास्त्रका अनुसार “तन्त्र” शब्द “तन्” धातुबाट बनेको हो, जसको अर्थ हुन्छ “विस्तार” । शैव सिद्धान्तको कायिक आगम मा यसको अर्थ गरिएको छ तन्यते विस्तार्यते ज्ञानम् अनेन इति तन्त्रम् ।

तनोति विपुलान् अर्यान् तत्वमन्त्र समविन्तान् ।

त्राणं च कुरुते यस्मात् तन्त्रमित्यभिधियते ।। –तन्त्रान्तर पटक

(तन्त्रले रहस्यका थुप्रै अर्थ छन् ।आमाको काखै त हो तन्त्र,जहाँ सुरक्षै सुरक्षा छ ।)thumb|right|श्री यन्त्रतन्त्रको सामान्य अर्थ हो विधि या उपाय । विधि या उपाय कुनै सिद्धान्त होइन । सिद्धान्तलाई लिएर मतभेद हुनसक्छ तर विधि को सम्बन्धमा कुनै मतभेद हुन सक्दैन । तन्त्र अथवा आगम मा व्यवहार पक्ष नै मुख्य हुन्छ । तन्त्रको दृष्टिमा शरीर प्रधान मुख्य निमित्त मात्र हो । त्यस्को बिना चेतनाको उच्च शिखर मा पुग्न सकिँदैन त्यसैकारण तन्त्रको तात्पर्य हो तन को माध्यमले आत्माको त्राण गर्नु । तन्त्र भारतीय उपमहाद्वीपको एक वैविधतापूर्ण एवं सम्पन्न आध्यात्मिक परिपाटी हो। तन्त्रका अन्तर्गत विविध प्रकारका विचार एवं क्रियाकलाप आउँदछन्। यसको इतिहास बहुत पुरानो छ। समयको सँगै यो परिपाटी अनेक परिवर्तन भएर गइरहेछ र हाल अत्यन्त कट्टरवादी विचारहरूदेखि लिएर धेरै उदारवादी विचारहरूको सम्मिश्रण छ। तन्त्र विभिन्न रूपमा भारत, नेपाल, चीन, जापान, तिब्बत, कोरिया, कम्बोडिया, म्यांमार, इन्डोनेसिया र मंगोलियामा विद्यमान रहेकोछ।

तन्त्रले क्रिया र अनुष्ठानमा बल दिन्छ । वाराही तन्त्रमा यसका सात लक्षणहरु बताइएका छन् जो व्यवहारमा मुख्य छन् । ती सात लक्षण हुन् ।

# सृष्टि
# प्रत्यय
# देवार्चन
# सर्वसाधन (सबै सिद्धि प्राप्त गर्ने उपाय)
# पुरश्चरण (मारण, मोहन, उच्चाटन आदि क्रिया)
# षट्कर्म (शान्ति, वशिकरण, स्तम्भन, विद्वेषण, उच्चाटन र मारण को साधन) तथा
# ध्यान (इष्टको स्वरूपको एकाग्र मनले चिन्तन गर्नु ।)

तन्त्रको विषयवस्तु

तन्त्रका विषयवस्तु का रुपम निम्न कुराहरूलाई लिन सकिन्छ ।

* ज्ञान या दर्शन

* योग

* कर्मकाण्ड

* विशिष्ट साधन पद्धति तथा सामाजिक आचार विचार

तन्त्रको परम्परा

मुख्यतः तन्त्रका तीन परम्पराहरु मानिन्छ

* शैव आगम या शैव तन्त्र

* वैष्णव संहिता तथा

* शाक्त मन्त्र
दीक्षा

गुरुका समीपमा बसेर सिकेको र जानेको शिक्षालाई समापन गर्नु नै 'दीक्षा' हो। शिक्षाले हाम्रो जीवनका अन्धकार र अज्ञानतालाई नाश गरेर हाम्रो चेतनालाई विकसित तुल्याउँदछ, तर दीक्षाले हामीलाई आफ्नो लक्ष प्राप्त गर्ने मार्ग निर्देशन गर्दछ। के भन्ने गरिन्छ भने हामीले पुस्तक, शास्त्र, परिवार, समाज र अनुभूतिका आधारमा निरन्तर रूपमा शिक्षा त प्राप्त गर्न सक्दछौं तर 'दीक्षा' प्राप्त गर्न वा लक्षतर्फ उन्मुख हुन एकजना मार्गनिर्देशक, सद्गुरु वा महापुरुषको प्रेरणा, उपदेश र निर्देशनबाट मात्र सम्भव छ। उदाहरणका लागि राज पृथ्वीनारायण शाहमा असीम सामर्थ्य र उत्साह थियो तर बिसे नगर्चीको सद्बुद्धिबाट मात्र नेपाल रज्यको एकीकरण सम्भव भयो, त्यस्तै स्वामी विवेकानन्दसित आधुनिक र भौतिक ज्ञानको अथाह समुद्र अर्थात् विशाल भण्डार नै थियो तर स्वामी रामकृष्णले दिनुभएको 'दीक्षा'बाट मात्र वहाँले जीवनको एउटा नयाँ लक्ष निर्धारण गर्न सक्नुभयो।
पौराणिक अर्थ

दीक्षा शब्दको अर्थ खोज्दै जाँदा वैदिक साहित्य र पुराणहरूमा भिन्नभिन्न सन्दर्भमा यसको प्रयोग गरिएको भेटिन्छ। यस शब्दमा दुईवटा व्यञ्जन र दुईवटा स्वर वर्णको सम्मीलन भएको पाइन्छ

"द्"

"ई"

"क्ष्" ('क्ष्' भित्र आधुनिक भाषाशास्त्रले 'क्' र 'ष्' को संयोग मान्दछ र उच्चारण प्रक्रियामा 'छ्य्' भएको ठान्दछ, तर संस्कृत भाषामा 'क्ष्'लाई एउटा छुट्टै वर्ण मानिन्छ)

"आ"
'द्'को अर्थ

"द"को अर्थ हो दमन। सदगुरुबाट ज्ञान प्राप्त गरेपछि विवेकका माध्यमले सङ्कल्पवान् भई सांसारिकता र भौतिक शरीरमा विद्यमान विषयवासनाबाट निरासक्त हुनु र आफ्नो मनलाई एकाग्र बनाई अनुकूल जीवन धान्ने अभ्यास गर्नु नै दमन हो। अर्को शब्दमा इन्द्रियहरूलाई निग्रह र मनलाई वशमा राख्न सक्नु नै 'दमन' हो।
'ई'को अर्थ

"ई"को अर्थ ईश्वर उपासना हो। विषयातीत मानसिक बुद्धिलाई सद्गुरु र शास्त्रले निर्देशन गरेको विधि र मार्गलाई अनुसरण गर्दै चित्तलाई एकाग्र तुल्याई परमात्मामा तन्मय भई स्थिर भाव कायम गर्ने प्रक्रियालाई 'ईश्वर उपासना' भन्दछन्।
'क्ष्'को अर्थ

"क्ष"को अर्थ हो क्षय। ईश्वर उपासनामा तन्मय भएपछि जब व्यक्तिको मनस्थिति परमात्मामा लीन हुन्छ, त्यस विशिष्ट अवस्थालाई 'क्षय' भन्दछन्, 'क्षय'अवस्थामा पुगेपछि समस्त विषयवासना नष्ट हुनजान्छन्।
'आ'को अर्थ

"आ"को अर्थ आनन्द हो। मन, बुद्धि, चित्त आदिका विषयहरू - काम, क्रोध, मद, लोभ, मोह, मात्सर्य आदि समस्त विकारहरू नष्ट भई जीवको भौतिक जीवनमा अन्तःकरणको दिव्य चेतना प्रकाशित हुनासाथ प्रसन्नता, समता र दिव्यप्रेम प्रकट हुन्छ, त्यस अवस्थालाई 'आनन्द' भनिन्छ। हामीभित्रको सांसारिक जीवले ज्ञान प्राप्त गर्दछ, त्यही अवस्थाको नाम 'आनन्द' हो, आनन्दलाई शब्दद्वारा होइन अनुभूतिका माध्यमले बुझ्न सकिन्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
पूजा

पूजा देवीदेवता वा पूजनीय व्यक्‍तिलाई प्रसन्न पार्न, अनुकूल पार्न वा पुण्यार्जन गर्न श्रद्धाभक्‍तिपूर्वक गरिने कार्य हो ।
पूजा यसैगरी गर्नु पर्छ भन्ने कुनै सुत्र भने हुदैन। हरेक देवता र उनिहरु प्रती आस्थावान मानिसले आफ्नो परम्परा अनुसारको विधि अपनाइ शुद्ध मन र शरिरले आफ्नो आस्था देखाउनु नै पूजा हो ।
साधरणतया: पूजा फुल पाती अबिर टीका अक्षता माला जल इत्यादी मुर्ती तथा मन्दिरमा चढाएर गरिन्छ ।
यो भन्दा बाहेक पशुबलीलाई पनि पूजा नै भन्ने चलन छ ।
अभियन्ता

thumb|250px |right|अभियान्त्रिकीका धेरै शाखाका अभियन्ताहरूको सामूहिक प्रयासले संचालित टर्बाइन्

अभियन्ता जसलाई अङ्ग्रेजीमा इन्जिनियर (Engineer) भनिन्छ| व्यवहारिक रूपमा विज्ञानको प्रयोग गरी विभिन्न प्रकारका उपकरण अथवा प्रौद्योगिकीमा कार्य गर्ने व्यक्तिलाई अभियन्ता भनिन्छ
thumb|350px|right|वाट वाष्प यन्त्र(The Watt steam engine) जसको योगदानले औद्योगिक क्रान्ति(industrial revolution) अघि बढेको थियो, जसको नमूना मेड्रिड, स्पेनको ETSIIM भवनमा सजाइएको छ
इन्जिनियरका प्रकारहरू

इन्जिनियरिङ का धेरै शाखाहरू छन, जुन निश्चित प्रविधि र उत्पादन मा विशेषज्ञ हुन्छन्। सामान्यतया, इन्जिनियर सँग कुनै एक क्षेत्रको गहिरो ज्ञान हुन्छ। उदाहरण को लागि, मेकानिकल इन्जिनियरिङ पाठ्यक्रममा सामान्यतया इलेक्टि्रकल इन्जिनियरिङ को आधारभूत कोर्स, कम्प्युटर साइन्स, म्याटरियल साइन्स, मेटलर्जी, गणीत, र सफ्टवेयर इन्जिनियरिङ समावेश हुन्छ।
यो पनि हेर्नुहोस्

सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू
आर्यभट

आर्यभट (४७६-५५०) प्राचीन भारतका एक महान ज्योतिषविद् र गणितज्ञ थिए। उनले आर्यभटीय ग्रंथको रचना गरे जसमा ज्योतिषशास्त्रका अनेक सिद्धांतहरु प्रतिपादन गरिएकाछन्। यस ग्रंथमा उनले आफ्नो जन्मस्थान कुसुमपुर र जन्मेको साल शक संवत् ३९८ लेखेकाछन्। बिहारमा वर्तमान पटनाको प्राचीन नाम कुसुमपुर थियो तर आर्यभटको कुसुमपुर भनें दक्षिणमा थियो।

( एउटा अर्को मान्यतानुसार उनको जन्म महाराष्ट्रको अश्मक देशमा भएको थियो। उनको वैज्ञानिक कार्यहरूको समादर राजधानीमा नैं हुनसक्थ्यो। यसकारण उनले लामो यात्रा गरी आधुनिक पटनाको छेउको कुसुमपुरमा बसेर आफ्ना रचनाहरु पूरा गरेकाथिए।
कृतिहरु

आर्यभटको योगदान
नागमणि

चिसो ठाउँमा बस्ने अत्यन्तै विषालु र फण फिजाउन सक्ने जुन सर्पको टाउकामा खराउको चिन्ह हुन्छ, त्यसको टाउकोमा नागमणि हुनसक्छ भन्ने विश्वास छ। यसको वर्णन पौराणिक ग्रन्थ भागवतमा पाइन्छ।

त्यस्तो नागले रातको समयमा मणि ओकलेर उज्यालो पारी सिकार गर्छ भन्ने विश्वास रहेकाले यस्तो सर्पबाट मणि प्राप्त गर्न सकिने पुरातन सोच छ। यस्तो मणि पाउने व्यक्तिले आर्थिक सम्पन्नता, साहस, दीर्घायु, सुस्वास्थ्य आदि हासिल गर्ने किंवदन्ती पनि छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालय प्राणीशास्त्र संकायका उपप्राध्यापक भैया खनाल भने यो केवल मिथक भएकाले अन्धविश्वासमा सीमित रहेको बताउँछन् |

श्रेणी:तान्त्रीक सामग्री
इन्दिरा गान्धी

इन्दिरा प्रियदर्शिनी गान्धी भारतीय राजनितिज्ञ महिला थिइन्। यिनी १९६६ देखि १९७७ सम्म तीन पल्ट र १९८० देखि १९८४ मृत्यु पर्यन्त एक पल्ट गरी जम्मा १५ वर्षसम्म भारतकी प्रधान मन्त्री बनिन्।
इन्दिरा गान्धीको जन्म १९ नोवेम्बेर १९१७ मा भएको हो र आफ्नै सुरक्षाकर्मीले गोली प्रहार गरी ३१ अक्टूबर १९८४ मा उनको मृत्यु भयो।
उनका पिता पण्डित जवाहरलाल नेहरू स्वतन्त्र एवं गणतन्त्र भारतका प्रथम प्रधानमन्त्री बनेका थिए।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाहिरी लिङ्कहरू
यी पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:विश्वका प्रभावशाली महिलाहरू
श्रेणी:भारतीय नेताहरू
श्रेणी:भारतका प्रधानमन्त्रीहरू
श्रेणी:भारत रत्न सम्मान प्राप्तकर्ता
श्रेणी:भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसको नेता
श्रेणी:नेहरू–गान्धी परिवार
श्रेणी:महिला प्रधानमन्त्रीहरू
श्रेणी:पदमा रहँदा नै मृत्यु हुने व्यक्तिहरू
श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू
श्रेणी:कश्मीरी मानिसहरू
गन्धर्व जाति

गन्धर्व जाति वा गाइने जाति बृहत खस समुदायको एक विभाजन हो । सहर र गाउँमा भएका घटनाक्रमलाई गीतको माध्यबाट सुन्नेको मन छुनेगरी र्‍याइँर्‍याईं सारङ्गी रेट्दै सूचना दिन घरघरमा डुल्ने हुन्। गन्धर्व जातिले नेपालको लोककलालाई संरक्षण गरेका छन्। यो उनीहरूको पुख्र्यौली पेसा हो। पछिल्लो समयमा यो कलालाई निरन्तरता दिनेको संख्या घट्दै गएको छ। यस जातिका युवा विदेश पलायन हुन छाडेका छैनन्। उनीहरूको जीवन्त आवाज विद्युतिय माध्यममा आउन थालेपछि यो कला ओझेलमा परेको छ।
मुख्य बसोबास

यो जातिको मुख्य बस्ती पोखराको बाटुलेचौरको गाइने गाउँ हो | यिनीहरु पश्चिमको पहाडी जिल्लामा छरिएर बसेको पाइन्छ |
मुख्य बाजा

यो जातिको मुख्य बाजा सारंगी हो |
प्रसिद्ध गन्धर्वहरु

*झलकमान गन्धर्व
* तीर्थबहादुर गन्धर्व
यो पनि हेर्नुहोस्

* पुनेल जाति
* सुनुवार जाति
* मगर जाति
* थकाली जाति
* राउटे जाति
* तामाङ जाति


श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
श्रेणी:जाति
श्रेणी:शिल्पी
भद्रकाली

भद्रकाली- जो आफ्नो भक्तलाई दिनका लागि भद्र, सुख वा मङ्गल स्वीकार गर्दछिन्, उनै 'भद्रकाली' हुन्।

दुर्गासप्तशती (देवीमहात्म्य/चण्डी पाठ)मा दुर्गा लाई देहाय का ११ नामले बन्दना गरिएको छ |

जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी

दुर्गाक्षमा शिवा धात्री स्वहा स्वधा नमस्तुतेः

*सिंहदरबारदेखि ५०० मिटर पश्चिममा रहेको भद्रकालीको मन्दिर सामान्य स्वरूपको छ। चामुण्डा देवीको रूपमा पुजिने भद्रकाली देवीको मूर्ति सामान्य शिलायुक्त छ। तान्त्रिक पद्धतिअनुसार नवरात्रमा विशेष पूजा गरिने यहाँका पूजारी बताउँछन्। दुर्गा कवचमा उल्लेख भएअनुसार भगवतीका अनेक रूपमध्ये भद्रकाली पनि एक हो।यसलाई कतै कतै लुमडी थान पनि भनिन्छ| वंशावली का अनुसार कलिगत संवत् ३८२५ मा काठमाडौँ नगर निर्माण गर्दा राजा गुणकामदेवले देशरक्षार्थ नगरको चारैतिर लुमडी अजिमा, कङ्ग अजिमा, म्हेपी अजिमा, मैती अजिमा, तकती अजिमा, ङेतमरु अजिमा, बछला अजिमा, लुती अजिमा स्थापना गरी खटजात्रा चलाएका हुन्।
यी पनि हेर्नुहोस्

*शक्तिपीठ


श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका मन्दिरहरू
जालपादेवी

श्री जालपादेवी
कीर्तिपुर नगरपालिका वडा नं. १५, चारघरेमा जालपादेवी मन्दिर अवस्थित रहेको छ । स्कन्द पुराणको माघ महात्म्य उल्लेख भएको शक्ति पिठहरूको बर्णन हुँदा सतिदेवीको तल्लो ओठ पतन भई पिशाचेश्वर महादेव उत्पत्ति भएका र शक्ति स्वरुप श्री जालपादेवी ज्वालामुखी योगिनीले उत्पत्ती भई तपस्या गरेको पुण्य भूमी उल्लेख गरेको पाइन्छ । साढे सात करोड पिठहरु मध्ये जालन्धर पिठ यस स्थानलाई मानिन्छ । कामधेनुले यहाँ आई तपस्या गरी मलमुत्र शुद्ध हुने बरदान पाएको पनि कथामा उल्लेख गरेको पाइन्छ ।


नुवाकोट जिल्लाको सदरमुकाम विदुरदेखि आठ किलोमिटर दक्षिणमा त्रिशूली नदीको किनारामा रहेको देवीघाटमा यी देवीको मन्दिर रहेको छ। यस स्थानमा सतीदेवीको तल्लो ओठ पतन भएको विश्वास गरिन्छ। यहाँ सर्वप्रथम कामधेनु गाईले पूजा-आराधना गरेको मानिन्छ। श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको दाहसंस्कार यही मन्दिरको घाटमा गरिएकोले नेपालको इतिहासमा यसको विशेष महìव रहेको छ। यहाँ घटस्थापनादेखि नै भक्तजनहरूको घुइँचो लाग्छ।

श्रेणी:भूगोल
श्रेणी:शक्तिपीठ
द ओल्ड म्यान एण्ड द सी

द ओल्ड म्यान एण्ड द सी (अङ्ग्रेजी:The Old Man and the Sea) सन् १९५१ मा प्रकाशित अर्नेस्ट हेमिङ्वेद्वारा लिखित उपन्यास हो । यस पुस्तकको लागि हेमिन्ग्वेलाई सन १९५३ को पुलित्जर पुरस्कार पनि प्रदान गरिएको थियो ।
सारंश

उपन्यासमा एकजना बूढो पात्र (सान्टीयागो) छन् जसको जीवीका माछा मार्ने काममा अडेको हुन्छ । माछा पकड्ने सिलसिलामा एकपल्ट ऊ किनाराबाट धेरै टाढा पुग्छ । उसले तीनदिन लगाएर ठूलो माछा बल्छीमा पार्छ । माछाको धुनमा उसलाई भोक तिर्खा पनि लाग्दैन। किनारा (बस्ती)मा मानिसहरू बुढा मान्छेको लागि चिन्तित हुन्छन । ऊ माछा लिएर किनारतिर फर्किदै गरेको हुन्छ। जालीमा रहेको माछालाई अरु माछा(सार्क)ले लुछ्दै खान्छन्। जब किनारामा आइपुग्छ माछाको मासुजति सकिन्छ। माछाको नाममा केवल अस्थिपिञ्जर बाँकी रहन्छ। त्यस पछि अरु माझि(सहयोगी) हरू सधै संगै माछा मार्न जाने प्रण गर्दछन् ।सान्टीयागो भने जवानीमा सेता सिंहहरूको छेउ अफ्रिकि समुन्द्री तटमा भएको कल्पनामा डुब्छ ।
बाह्य लिङ्कहरु

श्रेणी:अङ्ग्रेजी साहित्य
श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
अर्नेस्ट हेमिङ्वे

अर्नेस्ट् हेमिन्ग्वे (अङ्ग्रेजी: Ernest Hemingway; २१ जुलाई १८९९ – २ जुलाई १९६१) उपन्यासकार, कथाकार र पत्रकार थिए । बिसौ शताब्दीको काल्पनिक लेखन शैलीलाई प्रभाव पार्न सफल हुनुका साथै उनले आफ्नो यात्रामय जीवन र व्यक्तित्वद्वारा पछिल्लो पुस्तालाई भिन्नै प्रभाव पारेको मानिन्छ । सन् १९२० को मध्य देखि सन् १९५० को मध्यसम्म रचिएका रचनाहरूले उनलाई सन् १९५४ को नोबेल पुरस्कार दिलायो । उनीद्वारा लिखित बूढो मान्छे र समुद्र विश्व् प्रसिद्ध कृति हो ।
बाह्य लिङ्कहरु

श्रेणी:अङ्ग्रेजी साहित्यकारहरू
बन्चरो

बन्चरो काठ वा दाउरा काट्ने एक फलामको औजार हो । एकापट्टि धार भएको अर्कापट्टिको दुलोमा काठको बिँड हालेर समात्न सजिलो पारेर दाउरा चिर्ने, जङ्गलबाट काठ काट्ने, वा युद्धमा एक हतियारका रूपमा प्रयोग गर्ने साधन हो । यो सबै जातीले व्यवहार गर्दछन् तापनि नेपाली बञ्चरो अरूभन्दा फरक हुन्छ। एक साधारण बन्चरोमा एक फलाम या इस्पातको टाउको र काठको बिँड हुन्छ।


काठ खेति को लागि, बन्चरो आकार विभाजित र काठ काटन को लागि वर्षौं देखि प्रयोग गरिंदै आएको छ। यो एक हतियार को रूप मा, अनि एक औपचारिक रूपमा सम्मानको प्रतीक को रूप मा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो। बन्चरो का धेरै रूपहरु छन् र यसलाई विशेष रूपमा उपयोग गरिन्छ, तर साधारण तरिका मा एक बिंड, भएको हुन्छ र यौटा बन्चरो टाउको हुन्छ।

आधुनिक बन्चराहरु भन्दा पहिले, ढुँगे बन्चरा हुन्थे र यसका बींड हुँदैनथे बी.पी. १५ लाख वर्ष पहिले देखि प्रयोग भएका थिए। यि त्यस पछि एक काठ को बिंडसँग बांधिन्थे। बिंड भएका बन्चराहरुका सबै भन्दा पुराना उदाहरणहरूमा सामग्री र उपयोग को अनुरूप गर्न को लागि एक विधि मा काठका बिंड हुन्थे र तिनीहरु मा ढुँगा का टाउको हुन्थे। पछि प्रविधि को विकास संगसंगै तामा, पीतल, फलामबाट बनेका बन्चराहरु पाइन थाले।

बन्चरो दोहरो झुकाव भएको एक प्रकारको एक सामान्य मिसिनको उदाहरण हो किनकी यसमा त्रिकोणात्मक चिज हुन्छ। यसले काठ चिर्नलाई सजिलो पार्छ र त्यसका लागि लाग्ने आवश्यक शक्तिलाई कम गर्छ। यसले धारमा दबाव दिएर काठलाई दुइ भागमा विभाजन गर्दछ। बन्चरा को बिंडले पनि प्रयोगकर्ता लाई सजिलो पार्छ। बिंड को लम्बाई को उपयोग गरेर अत्याधुनिक रूपमा मा बल बढाउन को लागि सहयोग गर्दछ र यसले एक लिभर को रूप मा कार्य गर्दछ। एक तिर बन्चरा को उपयोग गरेर ठीक काट्न को लागि यो कहिले काँही एक सकारात्मक प्रभावकारि हुन्छ भने कहिलेकाँही दाहोरो धारे बन्चरो प्रयोग गर्दा झन अप्ठेरो पनि हुन्छ।
यो पनि हेर्नुहोस्
बाह्य कडीहरू

*केही सांस्कृतिक चिन्हारी


श्रेणी:औजार
श्रेणी:हतियार
श्रेणी:धारिला हतियारहरू