JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ඵිලිප් සේය්මර් හොෆ්මන්

ඵිලිප් සේය්මර් හොෆ්මන් අමෙරිකානු රංගන ශිල්පියෙකු සහ නාට්‍ය අධ්‍යක්ෂකවරයෙකි.ඔහු රගපැම ආරම්භ කලේ 1991 දී රූපාවහිනි නාට්‍යකින් නමුදු එම වසරේදීම චිත්‍රපට වල රගපැමට අවස්තාව ලැබුනි.ඒව අතුරින් including Scent of a Woman (1992), Boogie Nights (1997), The Big Lebowski (1998), Magnolia (1999), The Talented Mr. Ripley (1999), Almost Famous (2000), 25th Hour (2002), Punch-Drunk Love (2002), and Cold Mountain (2003) ඔහුට වඩාත් හොද පිලිගැනීමක් ලැබුන

2005 දි හොෆ්ෆ්මාන්ට biographical film Capote නම් චිත්‍රපටයක ප්‍රදාන චරිතය ලැබුනි.එය සදහා ඔහුට හොදම නලුවාට හිමි Academy සම්මනයක්ද in Charlie Wilson's War (2007) සහ Doubt නම් චිත්‍රපට සදහා Academy නාමයොජන 2ක් ද ලැබුනි.

තවද හොෆ්මන් වෙදික නාට්‍ය රංගනය සහ අධ්‍යක්ෂණයහි නිරත විය.ඔහු 1995 දි the LAByrinth Theater Company නම් සමාගමකට හවුල් වූ අතර ඒ හරහා රංගනයෙහි සහ අධ්‍යක්ෂණයෙහි දිගින් දිගටම කටයුතු කලේය. Broadway නම් නට්‍යයෙහි රංගනය වෙනුවෙන් Tony සම්මාන 2ක් ද හොදම ප්‍රධාන චරිතයට True West (2000), නාට්‍යයට සහ Long Day's Journey into Night (2003).
සම්මාන කිහිපයක්ම හිමි විය.

මුල් අවධිය

හොෆ්මන් ගේ උපත සිදුවූයේ නිව් යොර්ක් හිදීය.ඔහුගේ පියා Marilyn L. O'Connor නීතිද්‍යයෙකු වූ අතර මව Gordon S. Hoffman ,Xerox හි විධායක නිලදාරියෙකි.ඔහුට සහෝදරියන් 2ක් සහ (ජිල් සම එමලි ) Gordy Hoffman නම් වූ සහෝදරයෙකු වේ.ඔහුගේ පිය ජෙර්මානු රෙපරමාදු කරුවෙකු වූ අතර මව කතෝලික පසුබිමකින් යුක්ත අය වේ.ඔහුගේ දෙමාපියන් ඔහුට වයස අවුරුදු 9ව තිබියදී දික්කසාද විය.ඔහුගේ ප්‍රතම රංගනය Radar O'Reilly විය.

හොෆ්මන් 1984 දි New York State Summer School of the Arts යන පාසලට අතුලත් විය.ඉන් පසු ඔහු Circle in the Square Theatre සම්බන්ද වූ අතර එමගින් තම රංගන පුහුනුව ගුරුතුමෙක් ලවාම පවත්වාගෙන යන ලදි.ඔහුට 1989 දී නිව් යොර්ක් විශ්වවිද්‍යාලයේදී BFA in drama ලැබුනු අතර ඔහු Bullstoi නම් නාට්‍ය ව්‍යාපාරයේ මුල් ආරම්භක සාමාජිකයෙක්ද විය. උපාදියෙන් පසු ඔහු මත් ද්‍රව්‍ය සහ මත්පැන් වලින් පුණුරුත්ථාපනය වීම සදහා යොමු විය.
විලිටම් හර්ට්

උපත : 1950 මාර්තු 20 ( අවු: 60)

රැකියාව : නළුවෙකි

ක්‍රියාකාරී වර්ෂ : 1978 සිට වර්තමානය තෙක්

භාර්යාවන් : මේරි බෙත් හර්ට් (1971-1982) හීඩි හෙන්ඩර්සන් (1989-1992)

ගෘහස්ත සහා යිකාවන් : සැන්ඩ්‍රා ජෙනින්ස් (1981-1984) මාර්ලී මාර්ට්ලින් (1985-1986) සැන්ඩ්‍රින් බොනෙයාර් (1992-1997)

ජුලියර්ඩ් පාසලින් රංගන ශිල්පය හැදෑරූ හර්ට්, ප්‍රථම වරට 1970 දී වෙදිකාව මත රැඟුම් ඉදිරිපත් කලේය. වසර 1980 දී තිරගත වූ "ද ඕල්ටර්ඩ් ස්ටේට්" (The Altered State) හි කරදරයට පත්වූ විද්‍යාඥයෙකුගේ චරිතය මඟින් සිනමාවට එක්විය. එම චරිතය නිසා ඔහුගේ නම වසරේ නව තරුව ලෙස ගෝල්ඩන් ග්ලෝබ් සම්මානයට නිර්දේශ විය. 1981 දී තිරගත වූ "බොඩි හීට්"(Body Heat) චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිතය ලබා ගැනීමට ඔහුට හැකිවිය. වසර 1985 දී "කිස් ඔෆ් අ ස්පයිඩර් වුමන්" (Kiss of a Spider Woman) හි සමලිංගික බිම ඔප දමන්නෙකුගේ චරිතය අති දක්ෂ ලෙස නිරූපනය කල ඔහුට, හොඳම නලුවා ලෙස ඔස්කාර් සහ BAFTA සම්මාන පිරිනැමිනි.

"චිල්ඩ්‍රන් ඔෆ් ලෙසර් ගොඩ්ස්" (Children of Lesser Gods) සහ "බ්‍රෝඩ්කාස්ට් නිවුස්" (Broadcast News) වෙනුවෙන් ඔහුට ඔස්කාර් සම්මාන නිර්දේශයන් ලැබීය. 2005 වර්ෂයේ තිරගතවූ " අ හිස්ට්‍රි ඔෆ් වයලන්ස්" (A History of Violence) ඔහුගේ මීලඟ ඔස්කාර් සම්මානය සඳහා නම නිර්දේශ වූ චිත්‍රපටයයි. "හර්ලිබර්ලි" (Hurlyburly) හි රංගනය වෙනුවෙන් 1985 දී ඔහුගේ නම ටෝනි සම්මානය සඳහා නිර්දේශනය විය. tayim sanngaraawei kleyaar"සිරියානා" (2005), "ද ගුඩ් ෂෙපර්ඩ්" (2006), "මිස්ටර් බෲක්ස්" (2007), "ඉන්ටු ද වයිල්ඩ්" (2007), "ද ඉන්ක්‍රෙඩිබල් හල්ක්" (2008) සහ තිරගත වීමට ඇති "රොබින් හූඩ්" (2010) ඔහුගේ අනෙකුත් සාර්ථකම නිර්මාන කිහිපයකි.
මූලික අවධිය

මොහු, එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ ඇල්ෆ්‍රඩ් හර්ට් සහ ටයිම් සඟරාවේ ක්ලෙයාර් ඉසබෙල් ට දාව වොෂින්ටන් හිදී උපත ලැබුවේය. 1968 මිඩ්ල් සෙක්ස් () පාසලින් උපාධිය ලබා ගත් අතර ඔහුව නාට්‍ය සංගමයේ සභාපති තනතුරට පත්විය. ඔහු පසුව "ටෆ්ට් විශ්වවිද්‍යාලය" තුලින් දේවධර්මය උගත්තේය.
ලුවී බ්‍රේල්

ලූවී බේල් අන්ධ භාවයට පත්වුයේ ඔහුට වයස අවුරුදු තුනේදීය. එක් ඇසක් තමන් අතින්ම සිදුකරගත් අනතුරක් නිසාද අනෙක් ඇස සිම්පතටික් ඔප්තැල්මීයා නම් රෝගය නිසාද අන්ධ භාවයට පත්විය.

දහවන වියේදී ඔහු පැරිසියේ අන්ධ තරුණයින් සඳහා වන රාජ්‍ය අධ්‍යාපන ආයතනයෙන් පිරිනමන ලද ශිෂ්‍යත්වයක් ලබා ගැනීමට සමත් විය. පාසලේදී තම සගයන්ගෙන් ලැබුණු විවිධ හිරිහැර මධ්‍යයේ වුවද බ්‍රේල් කැපී පෙනෙන චරිතයක් බවට පත්විය. ඔහු එකල පාසලේදී මෙන්ම පිටතදීද මනා දක්‍ෂකම් පෙන්වු ඕගන් සහ සෙලෝ වාදකයකු විය.

එකල ඔවුන්ගේ පාසලේ කියවීම සහ ලිවීම සඳහා භාවිත වුයේ පාසලේ ප‍්‍රධානියා වු වැලන්ටින් හෝයි විසින් සොයා ගත් ක‍්‍රමයකි. නමුත් විවිධ ප‍්‍රායෝගික නොවන ලක්‍ෂණ නිසා එම ක‍්‍රමය වඩා ප‍්‍රචලිත නොවීය.

වර්ෂ 1821 දී චාර්ල්ස් බාබියර් නම් ප‍්‍රංශ හමුදා ප‍්‍රධානියා බ්‍රේල්ගේ පාසලේ සංචාරයක නිරත වු අතර ඔහු විසින් එහිදී තම හමුදාවන්හි භාවිතයට ගන්නා ඩොට් 12 සහිත ලීවීමේ ක‍්‍රමයක් පාසලට හඳුන්වා දෙනු ලැබීය. පසු කලෙක බ්‍රේල් විසින් එම ඩොට් 12 ක‍්‍රමය ඩොට් 6 දක්වා අඩු කොට වඩා සරල ක‍්‍රමයක් නිපදවු අතර අද ද දෘශ්‍යබාධිත පුදගලයින් භාවිතා කරන බ්‍රේල් ක‍්‍රමය ලෙස හැඳින්නේනේ එයයි.

මෙම ඩොට් හයේ ක‍්‍රමය මඟින් යමෙකුට ඉතා කාර්යක්‍ෂම ලෙස එක්වරම වචන හඳුනාගැනීමේ හැකියාව ලැබෙන අතර ලිවීමේ හා කියවීමේ අවස්ථා දෙකම මේ ඔස්සේ ලබා ගත හැක.

තම ලිවීමේ ක‍්‍රමය තවදුරටත් වැඩිදියුණු කිරීමට සිතු බ්‍රේල් ගණිතමය සහ සංගීතමය සටහන් කිරීමේ ක‍්‍රමයද මේ ඔස්සේ හඳුන්වා දුන්නේය. බ්‍රේල් ක‍්‍රමය පිළිබඳව සඳහන් කොට ඔහු විසින් ප‍්‍රකාශයට පත් කරන ලද පලමු කෘතිය වන්නේ 1827 දී නිකුත් වු මෙතඞ් ඔෆ් රයිටිං වර්ඞ්ස්, මියුසික්, ඇන්ඞ් ප්ලේන් සෝන්ග්ස් බයි මීනිස් ඔෆ් ඩොට්ස්, ෆෝ යුස් බයි ද බ්ලයින්ඞ් ඇන්ඞ් ඇරේන්ඞ් ෆෝ දෙම් නම් කෘතියයි.

පසු කාලීනව බ්‍රේල් තම පාසලේම ගුරුවරයකු බවට පත්විය. නමුත් ඔහු ජීවත්ව සිටි කාලයේදී බ්‍රේල් ක‍්‍රමය කියවීම, ලිවීම සඳහා භාවිතා නොවිණි. 1852 දී බ්‍රේල් ක්‍ෂය රෝගය වැළදීම නිසා මරණයට පත්වුයේය. ඔහුගේ බ්‍රේල් ක‍්‍රමය ප‍්‍රංශයය තුළ පිළිගැනීමට ලක්වුයේ ඔහුගේ මරණින් වසර දෙකකට පසුවය.
සටහන්

|
|}
{|
ලුවී පැස්චර්

උපත - 1822, දෙසැම්බර් 27, ඩෝල් ප්‍රංශය
මරණය - 1895 ‍සැප්තැම්බර් 28 (72) ප්‍රංශය

ලුවි පැස්ටර් ප්‍රංශ විද්‍යාඥයෙක් වන අතර, ඔහුගේ සොයා ගැනීම වන හේතු හා රෝග වැලැක්වීමේ ක්‍රම වලට ප්‍රසිද්ධ විය. මොහුගේ පර්යේෂණ රෝග වල විශබිජ කෙරෙහි අවධානය යොමු වු අතර, ප්‍රසවයෙන් හටගත් උරා හේතුවෙන් මිය යන ළදරුමරණ සංඛ්‍යාව අඩු කිරිමේ පර්යේෂණ හා පලමු විලභීතිකා බැක්සීනය සොයා ගැනීම ප්‍රධාන වේ. මොහු ජනතාව අතර වඩා ප්‍රසිද්ධියට පත් වුයේ පැප්ඩරිකණය සො ගැනීමෙනි. මොහු ක්ෂද්‍ර ජීව විද්‍යාව සොයා ගැනීමේ එන් මුලික සමාජයෙන් වෙයි. මොහු නව සොයා ගැනිම් රසායන විද්‍යාව තුල සොයා ගෙන ඇත. මොහු මිහිදන් කර ඇත්තේ ඉතා දුර්ලභ ගෞරවයක් වන පාස්බර් සංස්ථාවෙහිය.
මුල් කාලය හා චරිතාපදානය

ප්‍රංශයේ උපත ලද මොහු ඔහුගේ නිවස හා පර්යේෂණාගාරය ද ඇරෝබිස් එහි පවත්වාගෙන ගියේය. ඔහු‍‍ගේ පියා ජීයාන් පාෂ්චර් වැඩි අධ්‍යාපනයක් නොලද නැපෝලනින් යුද්ධගේ ප්‍රණයෙන් විය. 1848 ස්පොන් ලියෙහි භෞතික විද්‍යාව ආචාරවරයෙක් සිට රසායන විද්‍යා ආචාරවරයෙකු ලෙස ස්ට්‍රැට්බර්ග් විශ්වවිද්‍යාලයට එක් විය. එහි දී ඔහුගේ උපකුලපතිගේ දියණිය වන මිරි ලොරෙන්ට් හා 1849 විවාහ විය. ඔවුන්ට දරැවන් 5 දෙනෙක් වු අතර වැඩියෙන්ම ජීවත් වුයේ 2 නෙක් පමණි. 1868 වරෟෂයේ සිට වරින් වර පැවත ආ ආසාන හේතුවෙන් 1895 දී ඔහු මිය ගියේය. ඔහු මිහිදසන් කරනු ලැබුබේ නෝමඩෑම් පිල්ලිය පැමියේය. ඔහුගේ ශුෂ්මාවගේ පැහ්මර් ආයතනයේ තැන්පත් කර ඇත.
ප්‍රකාශය

1864 දී සෝබෝන් හි දේශනයක දි එහු ඔහුගේ ස්වෝන් නෙත් පර්යේෂණය පිළිබද කරැණු දක්වා ඇත.
මූලාශ්‍ර
මැක්ස් ප්ලෑන්ග්

මොහු සාම්ප්‍රදායික පවුලකින් පැවත එන්නෙකි. ඔහුගේ සීයා සහ මී මුත්තා සිද්ධාන්තමය මුලධර්ම ආචාර්යවරැ ඔහුගේ පියා නීතිඥයකු වු අතර මාමා විනිසිරැවරයකු විය. ප්ලෑන්ක් ඉපදුනේ හොල්ස්ටේන්හි කීල්හිය. දෙමාපියන් ජුලියස් විල්‍හෝම් ප්ලෑන්ක් හා එමා පැට්සිග්ය. ඔහු පවුලේ 06 වන දරැවා විය. ඔහු ඔහුගේ මුල් මනතකයන් අනුව 1864 ඩැනිෂ් පර්සියානු යුද්ධයේ පර්ෂියන් සහ ඔස්ට්‍රියන් හමුදා කීල් ප්‍රදේශයට ඇතුලු වීම විය. 1867 ඔවුන් මියුනික් වලට ආතර ඔහු මැක්සිවිල්යන් පාසැලට ගිය අතර හර්මන් මුලර් හා ගණිතාචාර්යවරයෙක් යටතේ ඔහු තාරකා විද්‍යාව, යාන්ත්‍ර විද්‍යාව හා ගණිත ශාස්ත්‍රය ඉගෙන ගත්හ. බලශක්ති සුරැකීම ප්ලෑන්ක් මුලින්ම ඉගෙන ගත්තේ මුලර්ගෙනි. වයස 17 උපාධිය ගත් අතර භෞතික විද්‍යව හා සම්බන්ධ වුයේ මේහා සමගය. සංගීතයට සහජ හැකියාවක් තිබු අතර පියානෝව ඕගනය , සෙලෝ සහ ගීත රචනා කළ අතර සංගීතය වෙනුවට ඔහු භෞතික විද්‍යාව තෝරාගත්හ. මියුනික් භෞතික විද්‍යාව හැදැරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම නියාස්ටියේ මෙහි සියලු දේ සොයාගෙන ඇති බවය. ඔහුට නව සොයා ගැනීම් අවශ්‍ය නොවු අතර මෙහි සිද්ධාන්තය මත ඔහු 1874 මියුනික් විශ්වවිද්‍යාලයට ඇතුලු විය. ෆිලිප් වෝන් ජොලී යටතේ ඔහුගේ විද්‍යාඥ ක්ශේත්‍රයේ පර්යේෂණ රත්වු ප්ලැටිනම් තුලින් පැතිරැණු හයිඩ්‍රජන් ගමන් කිරීම කර අතර ප්‍රායෝගික භෞතික විද්‍යාවට මාරැ විණි. ප්ලෑන්ක් අධ්‍යන වාර 06 ක සිද්ධාන්ත දේශන මාලාවක් ආරම්භ කළේය.
නිකාලෝ මෙල්සා

උපත - 1856 ජුලි 10

මරණය - 1943 ජනවාරි 7 (වයස 86) නිව්යෝර්ක් නගරය

පදිංචිය - ප්‍රංශය, ඇමරිකාව

ක්ෂේත්‍ර - භෞතික විද්‍යාව, කාර්මික ඉංජිනේරැ , විදුලි ඉංජිනේරැ

ප්‍රචලිත - සොයා ගැනිම්, ප්‍රත්‍යාවරෟථනව ධාරාව, ප්‍රේරණ මෝටරය,විද්්‍යුත්

චුම්බන සහ රැහැන් රහිත තාක්ෂ්ණය

සම්මාන - එඩ්සන් සමානය , (AICE 1916) ඉලියම් ත්‍රෙසන් රන් සවිටානය

(1893), ජෝන් ස්කොට් සම්නාය 1934

නිකොලා ටෙස්ලා ඔස්ට්‍රියන් අධිරාජ්‍යයේ ස්මිල්ජාන් හි උපත ලදහ. ඔහු ස්වදේශිය සර්බි වු අතර පසුව ඇමරිකන් පුරවැසිභාවය ලැබිය. මෙල්සා ප්‍රසිද්ධ වී ඇත්තේ 19 හා 20 වන ශතවර්ෂවල දි විදුලිය හා කාන්දම් කේෂේත්‍රය සිදුකල විශාල දායකත්වය පිලිබඳවය. මොහුගේ නිර්මාණ අතර ප්‍රත්‍යාවරත්න ධාරාව හා (AC පද්ධතිය) ඔහු නෝනි බෙදාහැරිම හා AC මෝටර්ය ප්‍රධාන වේ. මෙම සොයා ගැනිම් ඇමරිකාව තුල විශල වැදගත්කමක් ඇති කල අතර ටෙල්සාගේ නාමය ද මේ වකවානුවේ එරට විශාල වශයෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. නමුත් ඔහුගේ ස්වදේශය පෙනුම හා විවිධ අවස්ථාවන් වලදි කල ආන්දෝලනාත්මක පර්යේෂණ හා පැහැදිලි කිරිම් හේතුවෙන් වරක මොහු උන්මත්තකයෙකු ලෙස නම් කෙරැනි. මේ හැරැණු කොට ටෙල්සා රොබෝ නාත්පුරය, රිමෝට් නාන්ට්‍රෝල්, රේඩාර් සහ පරිඝනක විද්‍යාවට දායක ව ඇත. නෂ්ටික විද්‍යාව ප්‍රතික්ෂේප හා න්‍යායාත්මක භෞතික විද්‍යාවේ වර්ධනයට දායක වී ඇත. 1943 ඇමරිකානු ශ්‍රේෂ්ඨ අධිකරණය මොහුට රේඩියෝව නිර්මාණ කල පුද්ගලයා වශයෙන් ඇගයිමට ලක් කලේය. මොහු සර්බියා හා ත්‍රෝට්ෂියා සම්මන වලින් පුදනු ලද අතර චෙක් සමුහාණ්ඩුව විසින් වයිට් ලයන් සම්මානයෙන් පුදනු ලැබීය.
නැගෙනහිර ආසියානු බුදුදහම

මහායාන බුදුදහම බෝධිසත්ව සංකල්පය මත ගොඩනැගී ඇත. මාහායන බෞද්ධයෝ සම්ප්‍රදායික බුදුදහමේ එන දුකින් මිදුන රහත් භාවය ගැන නොසලකන අතර ඒ වෙනුවට සියළුම සත්වයා දුකින් මුදවා ගැනීමට ප්‍රතිඥා දෙයි. සියළු සත්වයා දුකින් මුදවා ගෙන ඔවුන් නිර්වාණයට යොමු කිරිමට කැපවු බෝධිසත්වවරැ පිළිබද ඔවුන් විශ්වාස කරති. බෝධිසත්වයෙකු සියළු සත්වයන් විමුක්ති ළගා කරදීමට උපකාරී වීම සදහා අපරිමිත ඥානයක් සහිත විය යුතුය.

මහායානයේදි බුද්ධත්වය ලගාකර ගැනීම සදාහා බෝධිසත්වයෙකු තුළ තිබිය යුතු මහා කරැණාව ගැන සදහන් වන අතර ශුන්‍යතාවය, ප්‍රඥා පාරමිතාව හා බුද්ධබාවය යන කරැණුද සදහන් වේ.

මහායාන බෞද්ධයන් සුළු කොට චලකන ත්‍රිපිටකය හැරැනු විට මහායානයට වෙන්වු ධර්ම ග්‍රන්ථ රාශියක්ද පවතී, මෙයින් සමහරක් සුත්‍ර තුළ බුදුරජාණන්වහන්සේ පිළිබද විවිරණ ඇතුලත් වේ. (පියුම් සුත්‍රය හා මහාපරිනිවර්ණ සුත්‍රය ) ප්‍රාදේශීය බෞද්ධ ධර්මයන් චීනය, ජපානය, කොරියාව, සිංගප්පුරැව, රැසියාවේ සමහර කොටස් හා විටට්නාමයේ දක්නට ලැබේ. ටිබෙටය හිමාලය හා මොංගෝලියාවේ අදහන බුදුදහමද මහායාන සසම්භවක් සහිත වේ. ජපානයේ බුද්ධ ධර්මය කොටස් 5 කට වර්ගිකරණය කර ඇත.

·වෑන් / සෙන්

·pure land

·Nichiren - ජපානයට විශේසිත

·ෂින්ගොන් - වජුයානයට සානය

·ටෙන්චාමි
තිසරණ

බෞද්ධයෝ පහත සඳහන් කරුණු තුන තුණුරුවන් හෙවත් තිසරණ හෙවත් තෙරුවන් ලෙස හඳුන්වයි.

# බුද්ධ - බුදුරජාණන්වහන්සේ යනු ධර්ම අවබෝධකරගෙන එම ධර්මය සාමාන්‍ය සත්වයාට අවබෝධ කර ගැනීමට උපකාරී වන මහා ප්‍රඥාවෙන් පිරි උතුම් පුද්ගලයෙකි.
# ධර්ම - බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කරන ලද ධර්මය
# සංඝ - බුදුරජාණන්වහන්සේගේ ධර්මය අනුගමනය සදහා පැවිදිවු භික්ෂු භික්ෂුනීන්ගෙන් සමන්විත සංඝ ශාසනය

බෞද්ධ විශ්වාස කරන්නේ තෙරුවන් සරණයාම හැර සසර දුක්න් මිදීමට අන් ක්‍රමයක් නැති බවයි. තමා කලින් සිදුකරන ලද හෝ සිතන ලද හෝ ක්‍රියන ලද දෙයක කර්ම විපාකය ආරය් අස්ඨාංගික මාර්ගය අනුගමනයෙන් සමනය කර ගත හැක. සියුම් සුත්‍රය අංගුලිමාල සුත්‍රය හා නිර්වාණ සුත්‍රය වැනි මහායාන පත්‍ර කීමෙන් හා ඇසීමෙන් වුවද කර්ම විපාකය අඩුකරගත හැකි බවට මහායාන බෞද්ධ විශ්වාසය කරති.
බුද්ධ රත්නය

බුදුරජාණන් වහන්සේ තම ශ්‍රාවකයන්ට තමා කෙරෙහි ඇති ශ්‍රද්ධාව නිසා පමනක් ධර්ම පිළිපැදීම නියම නොකළ සේක. උන්වහන්සේගේ විසින් තම ශ්‍රාවකයින්ට ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් යහපත් යැයි අනුමත කරන ක්‍රියා මගින් තම ධර්මය පරික්ෂණයට ලක් කොට තමාට වටහාගත හැකි නම් අනුගමනය කරන ලෙස අනුශාසනා කළ සේක.සංඝයා වහන්සේලා බුද්ධ දේශනාව ආරක්ෂා කර ගනිමින් හාධර්මය ප්‍රචාරය කරමින් සත්වයා‍ගේ යහපත පිණිස කටයුතු කරයි.
ධම්ම රත්නය

මහයාන බුදුදහමේ දී බුද්ධ යනුආරම්භයක් හා අවසානයක් නොමැති සදාකාලික ජීවියෙකුගේ පෘථිවි ප්‍රක්ෂේපනයක් වන අතර එයට අපගේ සාමාන්‍ය සිතුවිලි වලට ළගාවිය නොහැකිය. තවද මහායාන සුත්‍ර වල බුද්ධ ධර්මය හා සංඝ යනු එකම වන අතර සදාකාලික බුදුවරයකුගේ වෙසින් මේ තුනම පවතී.
සංඝ රත්නය

ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම
ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම
ප්‍රවර්ගය:තිසරණ
මහායාන බුදු දහමේ වර්ධනය

පින්තූරය - තුෂාරණ අධිරාජ්‍ය කණිෂ්ක රජු සමයේ බුදුන් වහන්සේගේ පිළිම සහිත කාසියක්

1 වන සියවසේ මහායාන බුදුදහමේ නැග්ම වයඹ දිග ඉන්දියාවේ සිදු වු සංකීර්ණ දේශපාලනික වෙනස්වීම සමග සිදුවිය. ඉන්දු ග්‍රීක රාජධානි ක්‍රමයෙන් පරිහානියට පත් වු අතර එහි සංස්කෘතික ලක්ෂණ ඉන්දු - ස්ක්තියානු හා තුෂාර අධිරාජයයේ ආරම්භක යුසි (Yuezhi) විසින් අවශෝෂණය කරගන්නා ලදී.

තුෂාණයන් බුදුදහමට අනුග්‍රහය දැක්වු අතර ක්‍රි.ව. 100 දී කාශ්මීරය ජලන්දාර් නුවර කණිෂ්ක අධිරාජ්‍යායගේ අනුග්‍රහයෙන් 4 වන ධර්ම සංඝායනාව පැවැත්විනි. මෙය මාහායාන බුදුදහම නිල වශයෙන් වර්ධනය හා එය තේරවාදයෙන් වෙන්විම සනිටුහන් කරයි. තේරවාද බුදුදහම මෙම සංඝායනාවේ සත්‍යයතාව නොපිළිගත් අතර එය සමහර අවස්ථාවලදී මිසදිටු භික්ෂුන්ගේ සංඝායනාව ලෙස හැදින්විය.

බුදුරජාණන්වහන්සේ දෙවියෙකුගේ තත්ත්වයෙන් තබා වැදුම් පිදුම්කරන නව බුදුදමහක් බිහිවු අතර එහිදි සියළු සත්වයන් තුළ බුද්ධ ස්වරෑපය පවතින බැවින් බුද්ධත්වයට පත්විය හැකිය යන අදහස අඩංගු විය.

ප්‍රවර්ගය:මහායාන
බුදුවරු

සම්මා සම්බුදු

ථෙරවාදී බුදුදහම අනුව කල්ප ගණනාවක් පෙරැම් පිරීමෙන් අනතුරැව, තමා විසින්ම සත්‍යය අවබෝධ කරගෙන සංසාර චක්‍රයෙන් මිදී අනෙක් සත්තවයන්ටද දුකින් මිදී විමුක්තිය ලබා ගැනිමට මග පෙන්වන්නා සම්මා සම්බුද්ධ නම් වේ.

සිද්ධාර්ථ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ පහළ වන බුදුන්ගේ කෙනෙක් වන අතර උන්වහන්සේ නිර්වාණය අවබෝධ කර ගත හැකි ‍මග දේශනා කළ සේක.
පසේබුදු

වතුරාර්‍ය සත්‍ය අවබෝධ කරගත් නමුත් එය අන්අයට පහදා දීමට අසමත් අය පසේ බුදු හෙවත් පචේක බුද්ධ නම් වේ. ශාක්‍යමුනි ගෞතම බුදුරජාණන්වහන්සේ මෙලොව පහළ වු එකම බුදුරජාණන් වහන්සේ නොවන බව සියලුම බෞද්ධයෝ පිළිගනිති. අතීතයේ බුදුරජාණන්වහන්සේලා බොහෝ ගණනක් වැඩ සිටි අතර අනාගතයේද බුදුරජාණන්වහන්සේලා පහල විමට නියමිත.
රහත්බුදු හෙවත් රහතුන්

පහලවූ බුද්ධ සාශනයකදී ධර්මය අසා නිවාරණ අවබෝධ කරගත් තැනැත්තා අර්හත් නම් වේ.


ප්‍රවර්ගය:බුදුවරු
කෙල්ටික් කලා (බටහිර යුරෝපීය ජන වර්ගයක්)

කෙල්ටික් කලා යනු කෙල්ට් යැයි හඳුන්වාගත් ගත් විවිධ පුද්ගලයන් හා බැඳුනු කලාවකි. ඔවූන් කෙල්ටික් භාෂාවන් කතාකරන එම පුද්ගලයන් ප්‍රාග්ඵෙතිහාසික යුරෝපීයන්ගේ සිට වර්තමාන කාලය දක්වා වෙසේ. එමෙන්ම භාෂාව කුමක් දැයි නොදන්නා ඵෙතිහාසික මිනිසුන් පිරිසකගේ කලාවයි. නමුත් ඔවුන්ගේ සංස්කෘතික හා ශෛලයට සමානත්වයෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ ඔවුන් කෙල්ට්වරුන්ට නෑකම් කියන බවයි. 18 වන සියවසහි සිට වර්තමානය දක්වා පවතින කෙල්ටික් පුනරුද කලාව, සවිඥානක පරිශ්‍රමයක් දරමින් ආරම්භ කරන ලද්දේ කෙල්ට් වරුන් විසින් තම සගයන් හඳුනා ගැනීම හා ජාත්‍යාලය පෙන්නුම් කිරීමටයි.

කෙල්ටික් කලා අලංකාරයෙන් තුයු සෘජුව රේඛාවන්ගෙන් තොරව සමමිතිය භාවිතා කරමින් ස්වාභාවයේ ප්‍රතිමුර්ත ගත නොකරමින් හෝ පරමාදර්ශී අලංකාරයට මැදි නොවු ආදී සම්භාව්‍ය සම්ප්‍රදායික නොවන්නකි. නමුත් අපට වටහා ගත හැකි මෝස්තර අඩංගුය. එමෙන්ම වෙනත් සංස්කාතික වලින් තරමක් වෙනස් කරන ලද අංගයක් සියුම්ව බොහෝ විට ඒකාබද්ධ කරයි. උදාහරණයක් ලෙස ගත් කල්හි නෛසර්ගික උඩු හා යටි ගෙතීමේ ගෙත්තම් 6 වන සියවසේ දී හඳුන්වා දුන් නමුදු එය එවිටත් විශාල වශයෙන් අසල්වැසි ජර්මන් වැසියන් භාවිතා කරමින් සිටියේය.


කෙල්ටික් සම්ප්‍රදායන් තුනකි. පළමුවැන්න මහද්වීපික අයිස් යුගයේ හි කලාවයි. ප්‍රධාන වශයෙන් ලා ටී නේ (La T ne) සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ වු ස්වදේශීය ආදී සම්භාව්‍ය හා (සමහර විට මෙඩිටරෙනියාව ඔස්සේ) පෙරදිග මූලයන්ගෙන් ද ආභාෂය ලබාගෙන ඇත. දෙවනුව අයිස් යුගයේ බ්‍රිතාන්‍ය හා අයර්න්තය කලාව ආභාෂය ලබා ගන්නේ මහද්වීපික සම්ප්‍රදායෙන් නොවුවද එයට අනන්‍ය වූ ප්‍රාදේශීය මෝස්තර එක්විණි. තුන්වැන්න වන්නේ මධ්‍යම යුගයේ මුල භාගයේ දී අයර්ලන්තයේ හා බ්‍රිතාන්‍යයේ කල්ටික් පුනරුදයයි. මෙය ඉන්සියුලර් (Insular) කලාව ලෙසද හඳුන්වයි. මෙම තුන්වන සම්ප්‍රදාය 18 වන ශතවර්ෂයේ අග භාගයේ හටගන්නා ලද කෙල්ටික් පුනරුදයට අඩිතාලම නිර්මාණය කළේය.
මධ්‍යතන යුගයේ මුල්කාලීන කෙල්ටික් කලාව

අයර්ලන්තිකයන්ගේ කෙල්ටික් උරුමය, බ්‍රිතාන්‍යයේ හා සම්පූර්ණ රෝම සමය තුළත්, ඊට පෙරත් අඛන්ඩව පැවතුනි. 7 වන හා 8 වන සියවස් වලදී අයර්ලන්තයට අයත් කලාව ජර්මන් සම්ප්‍රදාය සමඟ මිශ්‍රවිය. පසු කාල සීමාවේදී ස්කැනේඩියානු ආභාශයද මෙයට එක් වු අතර මුල් කෙල්ටික් කලාව අවසානවී 1169-1170 තුළ
7 වන සහ 9 වන සියවස් වල අයර්ලන්ත කෙල්ටික් මිශනාරීන් බ්‍රිතාන්‍යයේ නෝර්තම්බ්‍රියාවට ගමන් කරන අතර ඔවුන් සමඟ අයර්ලන්ත සම්ප්‍රදාය ගෙන යන ලදී. (ලෝහ කර්මාන්තය පිළිබඳ දැනුම සහ මෝස්තර අංග) එහි තිබූ පන්සල් වල මෙම හැකියාවන් සංයෝජනය කර ක්‍රියාවට නංවා නැවත ඒවා ස්කොට්ලන්තයට හා අයර්ලන්තට යවන ලදී. මෙම කෙල්ටික් හා ජර්මන් සංයෝජනය Insular කලාව ලෙස හඳුන්වයි.
අලුත් ශිල්ප ක්‍රම භාවිතා කර රන් රිදී භාණ්ඩ වැඩ හා කැටයම් සෑදීමේ නියුක්ත විය. අලුත් මෝස්තර අංග ලෙස සත්ව අලංකරණය සහ ගෙතුම් රටා ඇතුලත් විය. මෙම අගතිගාමී කලාත්මක මෝස්තර මහද්වීපය පුරා ප්‍රචාරක ස්ථාන වලට ගෙනගිය අතර මධ්‍යතන යුගයේ ඉතිරි කාලය තුළද රෝමානු ගෝත්‍රික සහ කැරොලින් ආභාශය ලබමින් තිබුණි.
මධ්‍යම ආසියාව තුල චීන ගවේෂණය

සැන් ක්වයාන්, හෑන් වුඩ් අධිරාජ්‍යයා අතහැර ක්‍රි.පු. 138 සිට ක්‍රි.පු. 126 දක්වා දිවෙන තම ආසියානු චාරිකාන ඇරඹිම.

චීන්නුන්ගේ දේවන ආගමනය තානාපති සෑන් ක්වායන් ගේ වාර්තාවන් ට අනුව, සියොන්නුන්ට එරෙහිව යුසීවරුන් සමග මිත්‍ර සන්ධානගත විමට එවන ලද තානාපති හෑන් ඩිනාස්ටි විසන් සිදු කරනු ලැබ ඇත .තවද තත් කාලීන ව සමෘද්ධිමත් සභ්‍යත්වයක් ලෙස සැලකුණු ෆර්ගානා බැක්ට්‍රියා, පාත්‍රියා වැනි නරග සමග වෙළද සබදතා වර්ධනය කර ගැනීමට චීන අධිරාජ්‍යයා වූ ඩී උත්සුක වූ බැවි පෙනේ.

දයවානුවන් වියු ෆර්ගනාවද, තාහයියානුවන් විසු බැක්‍රියාවද ඇන්සික්වරුන් විසු පාත්‍රියාව ද විශාල දේශයක් වු අතර වටිනා සම්පත් වලින් ගහණ විය. ඒ දේශයන් හි ස්ථිර පදිංචි කාර වැසියන් විසින් සම්ප්‍රධායින චීන වෘත්තින් තම ජිවිකාව කරගත් බැව් කියැවේ. මෙම දේශයෙන් යුධ බලයෙන් දුර්වල වුව, චීනයේ සාරවත් නිෂ්පාදයන් හි සාඩම්බර හිමි කරැවෝ වෙති.

තවද සතුරුකාරි සියෙන්නු වරැන්ට එරෙහින සටන් වැදිමෙද් චීනිනුන්ගේ විශේෂ අවධානය උස් වුද ශක්තිමත් වුද දිව්‍ය මය අශ්වයන් කරා යොමු විය . තවද විටින් විට විවිධ දේශයන්ට සබදතා ශක්තිමත් කරගනු වස් චීන තානාපති වරැන් යවා ඇත. එලෙස තානාපතිවරැ න් ආගමනය කල දේශයන් අතර ඇන්ක්ඩි වාසි පාත්‍රියාවද පසුව ඇලක්වරැ හා එක් වු යැන්යාසි යනු විදු දේශයද, සිරියාව යටතේ සොලියසිඩියානුවන් විසු දේශය ද ත‍යෝසිවරැන් වාසය කල ක්ලැඩියාවද තයන්සුවරැන් විසු වයඹ ඉන්දියාව ද වේ.

නීතියක් ලෙස වසරකට මෙවැනි කණ්ඩායම් දහයකට වඩා ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබිය. අවස්ථා ගණනාවකදී මධ්‍යම ආසියාවේ තුල චීන ක්‍රියාකාරීත්වය ද හැන්වරැ හා රෝමන් වරු අතර වු ගැටලු ද වාර්තා වේ.ඒ අතුරින් ක්‍රි.පු. 36 ඇති වු යෝජියානු ගැටුම ප්‍රමුඛස්ථානය ගනී.
වර්ෂ ක්‍රමය/කාල නීර්ණය

අතීත ග්‍රීක ශිෂ්ඨාචාරය තුල සම්මත වශයෙන් යැයි ගත්කල ආරම්භයත් හෝ අවසානයක් පිළිබස දින සටහනක් නොමැත. ග්‍රික ශිෂ්ඨාචාරය ලෙස පොදුවේ රෝමය යටත් කර ගැනීමට පෙර කාලයයි. එය ඉතිහාසඥයින් පවසන අන්දමට නිවැරදිම කාලයයි.


ග්‍රික බසින් පවසන පරිදි ශිෂ්ඨාචාරයේ පරිහානිය සිදුවීම 1150 ක්‍රි.පූ. සිදුවි ඇති තඅර ඊට පෙර පුරාතන ග්‍රික යුගයෙන් 'හෙලඩික්' ශිෂ්ඨාචාරය පරිහානි සිදුවි ඇත.
පොදුවේ ඉතිහාසඡයන් පවසන පරිදි සටහන් ලත කර ඇත පළමු දිනය ලෙස ක්‍රි.පු 176 ඔලිම්පික් ක්‍රිඩා උළෙල පැවැත්වු දින ලෙස ග්‍රික ඉතිහාසයට එක්වේ.
මෙම ඔලිම්පික් උලෙල හා මයේසින ශිෂ්ඨාචාරයේ අවසානයත් අතර කාලය ග්‍රිකයේ අදුරැ යුගය ලෙස සැලකේ. මන්දයත් එහිදි කිසිම ලියවිල්ලක් හෝ පුරා වස්තු බොහෝමයක් නොමැති කම නිසාවෙනි.
බොහෝ විට මෙම කාලය පුරාතන ග්‍රිසිය යටත්ව තිබු කාලය වෙයි.

ක්‍රි.ප්‍ර. 323 දී ප්‍රභූ ඇලෙක්සැන්ඩර් ගේ මරණයෙන් පසුව වාගේ පුරාතන ග්‍රික යුගයේ බිදවැටීම සිදුවි ඇත. හෙලන්ස්ටික් යුගය ලෙස පෙනේත කෙසේ ‍වෙතත් ක්‍රි.පූ. 146 දී බොහෝවිය ග්‍රිසිය රෝමන් යටත් විජිතයක් ව පවතින්ට ඇත. සමහර ලේඛකයන් පවසන පරිදි පුරාතන ග්‍රීක ශිෂ්ඨාචාරය 3 වන සියවසේ ක්‍රිස්තුවහන්සේ ගේ පැමිණිම දක්වා පැවති බවයි. එනමුදු එය පදනම් විර.

ප්‍රායෝගික සලකා බලන තල පුරාතන ග්‍රික කාලය පරිච්ඡේද හතරකට බෙදි පවතින බව දැක්විය හැක. මුලික වශයෙන් කුඹල් කර්මාන්තයට හා දේශපාලනයට මුල් තැනක් තබා දී ඇත. කුඹල් කර්මාන්ත වලදී ජ්‍යාමිතික හැඩතල යොදා ගැනිම සිදුවි ඇත. මෙය ග්‍රීක අදුරැ යුගය ලෙස සලකන (1150 ක්‍රි.පූ. 800 ක්‍රි.පූ)

ඉහත සදහන් කල පුරාතන යුගයේ (800 ක්‍රි.පු - 500ක්‍රි.පු) දී වැඩිපුරම ශිල්පීන් යොමු වී ඇතතේ නිදහස් සිතවිලි යුතු තනි අදහස් සහිත පුජාකවරැන්ගේ සොයියානුවේ පිලිම නිර්මාණයටයි.
බොහෝ විට මෙම පුරාතන යුගයේ නිමාව ලෙම් ඇතන්නම් දුෂෟඨ පාලකයාගේ පරාජය ලෙස දැක්විය හැක.
පෞරාණික කාලයේ පැවති (500 ක්‍රි.ර්‍ප - 323 ක්‍රි.පු) සමාජිය තත්වයේ ලක්ෂණ වලට නිදසුන් ලෙස ජානිනන් දෙවිමැදුර දැක්විය හැක.

323 ක්‍රි. පූ. දි ඇලෙක්සැන්ඩර් රජු ගේ මරණය සලකුණු කරා (හෙලතිස්නික කාලයේ ) ආරම්භය සලකමින් ග්‍රික සංස්කෘතිය හා බලය ආසන්නව මධ්‍යම නැගෙනහිරට ද විහිදි ඇත.
මෙම යුගයේ අවසානය රෝමයේ ජයග්‍රහණයත් සමග ක්‍රි.පූ 146 දී සිදු වි ඇත.
ග්‍රීක දර්ශනවාදීන්

ක්‍රි.පූ. හයවන ශත වර්ෂයේ මුල් භාගයේ දී සුළු ආසියාවේ මිලේටස් නැමැති නගරය ප්‍රධාන කොට ග්‍රීක දර්ශනය ආරම්භ වූවායැයි පිළිගැනේ. සත්‍ය ලබා ගැනීමට ඇති මේ ලැදිකම ක්‍රි.ව. 529 තෙක් විහිදී ගිය බව පෙනේ. එයට වර්‍ෂ 2000 කට පමණ පසු අද පවා ග්‍රීක දර්ශනය හැදෑරීමට උත්සාහ දැරීමෙන් එහි ඇති වැදගත්කම ප්‍රකට වේ.

තේල්ස් විසින් ක්‍රි.පූ. 585 දී සූර්‍ය්‍ය ග්‍රහණයක් පිළිබද අනාවැකියකි පළ කිරීමේ සිට ඇරිස්ටෝටල් මියගිය ක්‍රි.පූ. 322 දක්වා ඇති ශත වර්ෂ දෙකහමාර ඇතුළතය ඉතාමත් උසස් හා පලදායී බටහිර දාර්ශනික මතයක් ලොවට ලැබුණේ.
බාහිර සබැදි

දර්ශනය

දර්ශනිකයින් ලැයිස්තුව
මූලාශ්‍ර

ප්‍රවර්ගය:දර්ශනය
ඇමරිකාවේ සංස්කෘතිය

සම්බන්ධතාවක් නැති මිනිසුන් සමහර විට සමාන තාක්ෂණයන් හා සමාජ සංවිධාන තමාගේ සේ පිලිගන්නා නිසා ඇමරිකාවේ සංස්කෘතික පුරුදු බො‍හෝ විට පෙනෙන ආකාරයට භුගෝලීය කලාප වලට බෙදා ඇත. උදාහරණයක් ලෙස මිසොඇමරිකා ප්‍රදේශය එවැනි සංස්කෘතික ප්‍රදේශයක් ලෙස ගත හැක. එම ප්‍රදේශයේ මිනිසුන් අතර ඇති සහජිවනය හා බෙදිගිය සංවර්ධනයත් මගින් සංකීර්ණ කෘෂිකාර්මික, සමාජිය ක්‍රම හා සමජාතිය සංස්කෘතියක් සාදයි. තවත් ප්‍රසිද්ද උදාහරණයක් ලෙස උතුරැ ඇමරිකාවේ සමතලා ප්‍රදේශ ගත හැක. එහි 19 ශතවර්ෂය වන තුරැ මුලිකවම මිහරක් දඩයමේ දී සමහර වෙනස් මිනිසුන් නොමැඩින් දඩයම්කරැවන්ගේ ගති ලක්ෂණ බෙදා ගෙන ඇත. ඇමරිකාවේ දුසිම් ගණන් විශාල හා සිය ගණන් කුඩා සංස්කෘතික ප්‍රදේශ හදුනා ගත හැක.

සටහන් කිරිමේ පද්ධති
පූර්ව කොළොම්බියා ඇමරිකානු සංස්කෘතියේ ලගාවීම් හා නව නිර්මාණ මුලික ලිවීමේ නිදහස හා සංවර්ධනය මනිනු ලබයි. ක්‍රි.පු. පලමු සහස්‍රකයේ සිට මිසො ඇමරිකා ව ආවේණික ලිවීමේ පද්ධති ගණනාවක් නිපදවයි.
කැස්පජාල් බිලොක් මගින් ලියන ලද පැතිරැණු පළමු සිතුවිලි පාඨය ගැන ලපැරණිම දන්නා උදාහරණය විය හැක්කේ කුමක් ද? ආසන්නව ක්‍රි.පු. 900 දී එකම සම්බන්ධතාව අඩංගු මැටි භාණ්ඩ හා ඔල්මෙක් අකුරු පදා හල චිත්‍ර සොයා ගෙන ඇත.

ඒ කාලය තුල සැන් ලොරෙන්සෝ වන ඔල්ටෙක් රැකියාවන්නිය ක්ෂය වෙන්න පටන් ගත්තේය.

මායා සටහන් කිරිමේ පද්ධතිය, පිනොටික් ලාංඡන හා ලොහෝතෙරැම්ස් වල එකතුවකි. එය බොහෝ විය පොගො ග්රැෆික් හෝ ලොගොසිල්ක් සටහන් කිරිමේ පද්ධති ලෙස වෙන් කර ඇත. එහි සලබික් සලකුණු විශේෂ තැනක් ගනි. එය තමයි එකම පූර්ව කොලොම්බියා නු වල අලුත් ලෝකය දන්නා සම්පූර්ණ සමාජයේ කතා කිරිමේ භාෂාවන් නියෝජනය කරපු ලිවීමේ පද්ධතියයි. එම ක්‍රමයේ වෙනස් සංකේත දහසට වඩා ඇත. නමුත් සුලු ගණනක් එකම සංකේතයේ ‍හා තේරුමේ විවිධත්වයන් ය.

නමුත් ගොඩක් පෙනෙන්නේ කලාතුරකින් ‍හෝ විශේෂ ප්‍රදේශ වලයි. ඕනෑම වෙලාවක සංකේත 500 කට වඩා භාවිතා නොකරයි. සමහර සංකේත 200 ක් පිනෙටික් හෝ සිලබික් අර්ථනිරූපනය කරනවා

ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකාව
දිල්මන්

දිල්මන් යනු මෙසපොතේමියානු ශිෂ්ටාචාරය මඟින් තඹ අමුද්‍රව්‍යයේ ආකරය ලෙස සලකනු ලැබුද, ඉන්දු නිම්න හා මෙසපොතේමියානු ශිෂ්ඨාචාර වල එය ‍පොදු වෙළෙඳපොල ලෙස සැලකූ බිම් කඩකි. මෙම බිම්කඩ නිශ්චිතවම හඳුනාගෙන නැතත් එය බහරේනය, නැගෙනහිරි පළාත, ඕමානය අතර හෝ පර්සියන් ගල්ෆ් මුහුදේ ඉරාක වෙරළ සීමාවේ පිහිටා තිබු බව විශ්වාස කෙරේ.
ඉතිහාසය

දිල්මන් මුලින්ම සොයා ගනු ලැබුවේ උරුක් නගරයේ පිහිටි ඉනන්නා දේව්දුවගේ දේව් මැදු‍රක තිබු සුමේරියන් නමැති කූඤ්ඤය හැඩැති මැටි කැබැල්ලක ආධාරයෙනි. එය ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවසේ අගභාගයේ සටහන් වුවකි. දිල්මින් නමැති පදය පොරව සහ එක්තරා නිළධාරියෙකු සඳහන් කිරීමට යොදා ගනී.


බැබිලේනියානු කැසයිට් රාජවංශයේ නයිපුර් වලින් සොයාගත් බර්නාබුරයාහ් රාජකාලයේ නම දරන ලිපි දෙකක දිල්මන් පිළිබඳව සඳහන් ව තිබුණි. එම ලිපි දිල්මන් හි ප්‍රාදේශීය නිලධාරියා විසින් සිය මෙසපොතේමියාවේ උන් ඉහළ නිළධාරියාට ලියන ලද ලිපිය. ඇක්කඩයන් යනු එම ලිපි යොමුකරනු ලැබු නාමයවේ. එම ලිපිවලට සබැඳි අදාල සෑම ලියකියවිල්ලකම අඩංගු වන්නේ එකල බැබිලෝනියාව හා දිල්මින් අතර තිබු රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධය පිළිබඳවයි. කැසයිට් අධිරාජ්‍යයේ බිඳ වැටීමෙන් පසු ක්‍රි.පූ. 1250 මෙසපොතේමියානු රජ කෙනෙකු දිල්මන් හා මෙලුහා හි පහල මුහුදේ හා උඩහ මුහුදේ රාජ්‍යත්වයට පත්වුණි. අවසාන වශයෙන් නිඕ බැබිලෝන් නැමති අධිරාජ්‍යය විසින් දිල්මනය පාලනය කරන ලදි. නිඕ - බැබිලෝන් රාජ්‍ය සමයෙන් පසු දිල්මිනය බිඳ වැටුණි.
නවශිලා යුගය (4500 ක්‍රි.පූ - 2500 ක්‍රි.පූ)

නවශිලා යනු ගොවිකර්මාන්තය, කුඹල් කර්මාන්තය සමග පැමිණ වඩා දියුණු පාෂාණ ආශ්‍රිත නිර්මාණ යන්ය. මෙම නව සොයා ගැනීම් නව ප්‍රජාවක් (settlers) විසින් සිදුකරන්නට ඇතැයි මුලදී සිතුවද මෙම කාලයට හා සබැදි විශාල ප්‍රමාණයක් ආක්‍රමණයක් අයර්ලන්ත ඉතිහාසයේ තුළ දක්නට නොලැබේ. නවශිලා පරිවර්තනය සිදුවන යැයි සැලකීමට වඩාත්ම ඉඩකඩ ඇත්තේ එය යුරෝපා මහද්වීපයේ ‍වඩාත් රටවල් එංගලන්තය ආදිය සමග තිබු ‍සබදතාවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සිදු වු බවට වන මතයයි.

කෘෂිකර්මාන්තය ක්‍රි.පූ 4500 දී පමණ ආරම්භ වුනි එළුවන්, බැටළුවන් හා ධාන්‍ය නිරිත දිග යුරෝපියෙන් ගෙන ආ අතර ජනගහණය සීඝ්‍රලෙස ඉහල ගියේය. වියළි ගල් තාප්ප වලින් වෙන්කර ගත් cide වර්‍ගයේ කුඹුරු ක්‍රි.පූ 3500 සිට 3000 දක්වා සියවස් ගණනාවක් වගාකරන ලදි. තිරිගු හා බාර්ලි ප්‍රධාන අස්වැන්න විය.


කුඹල් කර්මාන්තයේ ආරම්භයේ ද කෘෂිකර්මාන්ත යත් සමග සිද්ධවුනි. නවශිලා යුගයේ කැපීපෙනන ලක්ෂණය වනුයේ හදිසියේ ඉස්මතු වූ ශිලාමය ස්මාරක තැනීමයි. මෙසේ බිහි වූ විශාල සොහොන් ගැබ් එම ජනතාවගේ ආගමික ඇදහිලි සදහා බලපාන ලදි. මෙම සොහොන් කැණිමේ දී මිනිස් මෘතශරීර වල කොටස් අවමගුල්‍භාණ්ඩ, මැටි භාණ්ඩ, ඊතල හිස්, පොරෝ, ආදිය හමු වී තිබේ. මෙම ශිලාමය සොහොන් 1200 ක් පමණ සොයාගත ඇති අතර මේවා ප්‍රධාන භාණ්ඩ 4 කට වර්‍ග කල හැක.