Andorra

Andorra, rasmi kama Utemi wa Andorra (kwa Kikatalani:Principat d'Andorra), ni nchi ndogo katika Kusini-magharibi mwa Ulaya, iliyoko kati ya Uhispania na Ufaransa, katika milima ya Pyrenees. Ina idadi ya watu takriban milioni 87,486, ikiwa nchi ya 192 duniani kwa ukubwa wa idadi ya watu. Mji mkuu na jiji kubwa ni Andorra la Vella. Lugha rasmi ni Kikatalani, na nchi hii imegawanyika katika wilaya ndogo saba. Utemi wa Andorra unajulikana kwa utajiri wake uliochanganywa na uhuru wake wa kifedha, mfumo wa ushirikiano wa kitemi, utalii wake wa milima na kupanda theluji, na nchi yake yenye usalama na ustawi mkubwa.

Katiba yake ni ya utemi lakini kuna watemi wawili, nao wako nje ya nchi. Mmoja ni rais wa Ufaransa na mwingine ni askofu wa Urgell katika Hispania.

Andorra ni nchi mwanachama ya Baraza la Ulaya lakini si ya Umoja wa Ulaya. Hivyo si sehemu ya eneo la kodi za pamoja la Ulaya. Hali hii inavuta watalii kwa sababu bidhaa nyingi zinapatikana bila kodi kwa bei nafuu kuliko Hispania au Ufaransa; kodi ya ongezeko la thamani (VAT) iko kwenye 4% pekee.

Andorra inatumia pesa ya Euro bila kushiriki katika mkataba wa Euro.

Siku hizi imekuwa nchi tajiri kutokana na utalii.
Jiografia

Eneo la Andorra ni bonde katika milima ya Pirenei kati ya Hispania na Ufaransa. Mahali pake mlimani palisababisha imeendelea kama nchi ya pekee kwa sababu zamani hapakuwa na njia wala mawasiliano.
Historia

Asili ya Andorra kama nchi ya pekee ni katika karne ya 12 na katika mahali pake mlimani na mpakani kati ya Ufaransa na Hispania. Bonde la Andorra lilikuwa chini ya mtemi wa Urgell. Wakati ule hapakuwa bado na himaya moja kwa Hispania nzima. Kama historia ingeendelea kama kawaida, leo hii Andorra ingekuwa tu sehemu ya wilaya ndani ya Hispania. Lakini katika karne ya 11 palitokea ugomvi kati ya mtemi wa Urgell na jirani yake. Majirani walipatana ya kwamba watatawala bonde kwa pamoja.

Baadaye eneo la jirani liliingizwa katika ufalme wa Ufaransa na haki za kuwa mtemi mshiriki zilirithiwa na mfalme wa Ufaransa. Haki za mtemi wa Urgell zilirithiwa na askofu wa Urgell. Katika mwendo wa historia wafalme wa Ufaransa walipotea, hivyo rais wa jamhuri ya Ufaransa alirithi haki za utawala kama mtemi wa kushirikiana. Cheo cha askofu wa Urgell kimeendelea hadi wakati huu.

Miaka yote ya nyuma Andorra ilikuwa bonde maskini tu bila barabara nzuri, hivyo wala Hispania wala Ufaransa ziliona umuhimu wa kujitahidi ili kupata utawala kamili juu yake.

Katika hali hii Andorra imefika katika karne ya 21, ila tu mawasiliano ya kisasa yameondoa upweke na utalii umetajirisha nchi na wakazi wake.

Tarehe 14 Machi 1993 Andorra ilipata katiba iliyoifanya kuwa nchi huru ya kujitegemea kabisa. Nafasi ya watemi wa pamoja ni ya heshima tu, na utawala halisi umo mikononi mwa serikali inayochaguliwa na bunge.

Tangu 1993 Andorra ni nchi mwanachama wa Umoja wa Mataifa.
Watu

Idadi ya wakazi ni 85,000, ambao kati yao 2/3 si wananchi. Lugha rasmi ni Kikatalunya. 90.1% ya wakazi ni Wakatoliki.
Picha


Image:Satellite image of Andorra in March.jpg|Picha kutoka chombo cha angani inaonyesha eneo la Andorra
Image:Pas de la case.jpg|Pas de la Casa nchini Andorra
Image:Grau Roig.JPG|Bonde la Valira Orienta ni eneo la ski

Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Tanbihi

Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Nchi ndogo sana
Jamii:Pirenei