JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
કસ્તુરી

કસ્તુરી (અંગ્રેજી:ધ બ્લેકકેપ્ડ બ્લેકબર્ડ, શાસ્ત્રીય નામ: ટરડસ મેરૂલા નાઇગ્રોપીલીયસ (લાફ્રેસ્નાઇ)) એક પક્ષી છે.
ક્દ અને દેખાવ

કદ કાબર જેવડું હોય છે. નર કસ્તુરીનો રંગ કાળો કથ્થાઇ અને માથા પર કાળી ટોપી તથા પેટાળ ધુમાડીયું રાખોડી રંગનું. માદાનો રંગ વધારે કથ્થાઇ હોય છે. બન્નેની ચાંચ નારંગી, પગ પીળાશ પડતા, આંખ કથ્થાઇ હોય છે.
વિસ્તાર

ડુંગરાળ વન પ્રદેશમાં,ઘાટી જગ્યાએ અને માણસોથી દુર રહેવાનું પસંદ કરે છે. વૃક્ષનીં ઉંચી ડાળ પર બેસવાનું અને જમીન પર આવવું પડેતો ઘાંટા ઝાડી ઝાંખરામાં વસવું પસંદ કરે છે.
ખોરાક

જમીન ખોદી તેમાંથી અળસિયાં અને જીવાત, વનફળો, પેપડા, ટેટા વિગેરે ખાય છે.
અવાજ

ચક-ચક અવાજ કરે છે. પરંતુ મધુર સ્વરમાં ગાયન અને બીજા પક્ષીઓની નકલ પણ શાનદાર કરે છે.
બાહ્ય કડીઓ

* http://www.bbc.co.uk/nature/programmes/radio/dawn_chorus/video/blackbird_song.ram | BBC Science & Nature - Blackbird song clip|
* http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=5942 | Handbook of the Birds of the World Internet Bird Collection - Blackbird videos|


શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:થ્રશ કુટુંબ
પ્રભાતિયા

પ્રભાતિયાં વહેલી સવારે ગાવામાં આવતા ભજનનો પ્રકાર છે. તે ઝૂલણા પદબંધમાં, ઝૂલણાની દેશીમાં રચાયેલાં પદો, જે બિલાવલ કે બેલાવલી રાગમાં ગવાય છે. આ પદો દાદરા કે રૂપક તાલ સાથે ગવાય છે.

ગુજરાતી સાહિત્યમાં ભક્ત કવિ નરસિંહ મહેતા અને અન્ય મધ્યકાલીન કવિઓએ રચેલા પ્રભાતિયાં જેવા કે, "જળકમળ છાંડી જા ને બાળા, સ્વામી અમારો જાગશે..", "જાગ ને જાદવા કૃષ્ણ ગોવાળિયા, તુજ વિના ધેનમાં કોણ જાશે..", "અખિલ બ્રહ્માંડમાં એક તું શ્રી હરિ.." અને "જે ગમે જગતગુરુ દેવ જગદીશને.." ખૂબ જ પ્રસિદ્ધ અને લોકપ્રિય છે.
સંદર્ભ

શ્રેણી:સંગીત
કાબર

કાબર એ સામાન્ય રીતે માનવ વસાહતોમાં જોવા મળતું એક પક્ષી છે.
કદ અને દેખાવ

કાબરનું કદ ૨૫ સે. મી. અને માથું, ગરદન અને ઉપલી છાતી પર કાળો રંગ હોય છે. બાકીના શરીરનો રંગ કથ્થઇ, જે પીઠ પર વધારે ઘેરો અને પેટાળમાં ઝાંખો હોય છે. કાબરની પૂંછડી પાસે પેટાળમાં સફેદ હોય છે. તેની ગોળાકાર પૂંછ્ડી કાળી અને છેડા પાસે સફેદ હોય છે. કાબરની આંખો રાતી કથ્થઇ, ચાંચ અને નરમ બોળીયાં જે આંખ નીચે અને પાછળ આવે છે, તેનો રંગ પીળો અને પગ પણ પીળા હોય છે. નર અને માદાનો દેખાવ એટલો સમાન હોય છે કે તેને અલગ-અલગ વરતવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
વિસ્તાર

આ પક્ષી ગુજરાત તથા ભારતમાં બધાં જ સ્થળો પર ખુલ્લા વગડામાં, ખેતરોમાં તથા માનવ વસાહતોની નજીક જોવા મળે છે. દક્ષિણપૂર્વ એશિયા, મધ્યપૂર્વ, દ.આફ્રીકા, ઇઝરાયેલ, ઉ.અમેરીકા, ઓસ્ટ્રેલિયા, ન્યુઝીલેન્ડ અને હવાઇ સહીતના દરીયાઇ ટાપૂઓ પર પણ આ પક્ષી જોવા મળે છે.
માળો

તેની માળા બાંધવાની ઋતુ એપ્રિલ મહિના થી ઓગસ્ટ મહિના સુધીની હોય છે. તે વૃક્ષો, દીવાલો કે કૂવાની બખોલમાં માળા બાંધે છે. માળામાં તે મૂળ, ડાળખીઓ અને માનવ સર્જીત પદાર્થો જેવા કે દોરા, કાગળ, પ્લાસ્ટિક વગેરેનો ઉપયોગ કરે છે. તે ૪ થી ૬ ચળકતા વાદળી રંગના ઈંડા મૂકે છે. નર અને માદા ઈંડા સેવવાથી લઈ બચ્ચાં ઉછેરવા સુધીની પ્રક્રિયા સાથે મળીને કરે છે.
ખોરાક

કાબર સર્વભક્ષી પક્ષી છે. તે અનાજ, ફળ, જીવાત તથા માનવ વસાહતો પાસે વધ્યુંઘટ્યું એંઠવાડ પણ ખાય છે. તે ઘાસીયા મેદાનોમાંથી વિણી વિણીને જીવાત તથા ઘાસીયા જીવડાં પણ ખાય છે.
અવાજ

કાબરનો કર્કશ અવાજ હોય છે, સાપ કે તેવું જોખમ જોતાં ભયસૂચક બોલી બોલે છે, જેને દેશી ભાષામાં ચડાવો કહે છે, જેનાથી અન્ય પક્ષીઓ તથા માણસો પણ સાવધાન થઇ જાય છે. જો કે આ પક્ષી અન્યની બોલીની નકલ બહુ જ સારી રીતે કરી જાણે છે.
ફોટો


Image:Common Myna (Acridotheres tristis) on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata W IMG 4298.jpg|
Image:Common Myna (Acridotheres tristis) on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata W IMG 4297.jpg|
Image:Common Myna (Acridotheres tristis)- Preening in Kolkata I IMG 3844.jpg|
Image:Common Myna (Acridotheres tristis)- Preening in Kolkata I IMG 1291.jpg|
Image:Common Myna (Acridotheres tristis) in Kolkata I IMG 2617.jpg|
Image:Common Myna (Acridotheres tristis)- Immature at nest in Kolkata I IMG 7877.jpg|
Image:Common Myna (Acridotheres tristis)- Drinking in Kolkata I IMG 9016.jpg|
Image:Common Mynas- Display at Hodal I Picture 0051.jpg‎|
Image:Acridotheres tristis MHNT 227 La Reunion.jpg‎|
Image:Indian Myna in Patiala.jpg|


બાહ્ય કડીઓ

* કાબર ચલચિત્ર ઇન્ટરનેટ પક્ષીસંગ્રહ પર.

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:મેના-કાબર કુટુંબ
શિરાજી કાબર

કદ અને દેખાવ

કદમાં આ પક્ષી કાબર કરતાં નાનું અને રંગ ભૂરાશ પડતો રાખોડી તથા ઇંટજેવા રાતા રંગની ચાંચ,આંખ પાસેની ચામડી પણ એજ રંગની.પગ પીળા અને પાંખમાં સફેદ કે આંખ ફરતેની ચામડી જેવા રંગનો ડાઘ હોય છે.નર-માદા સરખા રંગના હોય છે.
વિસ્તાર

શ્થાનિક બધેજ જોવા મળે છે.ભારત,પાકિસ્તાન,બાંગ્લાદેશ,અફઘાનિસ્તાન એમ તમામ જગ્યાએ થાય છે.અન્ય શ્થાનિક ભાષાઓમાં, ગંગામેના(હિન્દી),ગંગસલીક(બંગાળી),બારડમેના(બિહાર),બારડીમેના(નેપાળ),લાલી(સિંધ) અને દર્યલમેના(યુ.પી.)થી ઓળખાય છે.મોટાભાગે વસ્તીવાળા વિસ્તારોમાં,ચરાણોમાં,નદીકિનારે એમ જોવા મળે છે.
thumb|left|અગાશી પર પાણીનીં ટાંકી પર
thumb|left|
thumb|
thumb|left| પાણી પીતી શિરાજી કાબર.
ખોરાક

ફળ,અનાજનાં દાણા તથા જીવાત ખાય છે.
માળો

મે થી ઓગષ્ટમાં ઘાસ,તણખલા વગેરેનો,નદી કિનારે ઊંચી ભેખડોની ઊભી દિવાલો પર બાકોરામાં માળો બનાવે છે. જેમાં ૩ થી ૫ પીળાશ પડતાં ભૂરા રંગના ઇંડા મૂકે છે.
ફોટો


Image:Bank Myna (Acridotheres ginginianus) at Hodal I IMG 5840.jpg|
Image:Bird India.jpg|


શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:મેના-કાબર કુટુંબ
વન કાબર

કદ અને દેખાવ

આ ૨૩ સેમી લાંબા પંખીઓને રાખોડી ભાત હોય છે, જે માથે અને પાંખો પર વધુ ઘેરી હોય છે. તેમના ઉડ્ડયન વખતે સફેદ ધાબા અને પૂંછની સફેદ અણી દેખાઈ આવે છે. માથા પર પીછાંનું ઝુમખું હોય છે. તેની ચાંચ અને મજબૂત પગ તેજસ્વી પીળા રંગના હોય છે અને આંખની આજુબાજુ કોઈ ખુલ્લી ત્વચા નથી હોતી. નર અને માદા બંને સરખા દેખાય છે પણ બચ્ચાં કથ્થઈ રંગના હોય છે. દક્ષિણ ભારતીય જાતિઓને આંખોની કીકી ભૂરી હોય છે.
વિસ્તાર

વન કાબર,એક્રીડોથીરીસ ફસ્કસ, એક મેના, સ્ટારલિંગ પ્રજાતિનું પક્ષી છે. આ પક્ષી દક્ષિણ સમશિતોષ્ણ પ્રદેશ, એશિયા-ભારતથી બ્રહ્મદેશ અને ઈંડોનેશિયા સુધી મળી આવે છે. આ ચકલી પક્ષી સામાન્ય રીતે જંગલ અને ખેડાઉ ક્ષેત્રની આજુબાજુ મળી આવે છે. તેઓ મોટેભાગે પાણીના સ્ત્રોત અને ડાંગરના ખેતરોની આજુબાજુ મળી આવે છે. એેશિયાના ઘણાં ભાગમાં તેને પાળવામાં આવે છે. આથી છૂટેલા પક્ષીઓ તાઈવાન જેવા દેશોમાં વિનાશક જંગલી જૂથોમાં રહે છે.
માળો

વન કાબર પોતાનો માળો બખોલોમાં બાંધે છે, જેમાં ૩ થી ૬ ઇંડા મૂકે છે.
ખોરાક

આ પક્ષી ખોરાકમાં અનાજનાં દાણાં, ફળો અને જીવાતનું ભક્ષણ કરે છે.
ફોટો


Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) calling in Kolkata W IMG 3993.jpg|
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata W IMG 3960.jpg|
Image:Jungle Myna on Vilaiti Siris (Samanea saman)- Calling I IMG 9420.jpg|
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) preening after bath in Kolkata I IMG 3897.jpg|
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) preening after bath in Kolkata I IMG 3890.jpg|
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) preening after bath in Kolkata I IMG 3875.jpg|
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) preening after bath in Kolkata I IMG 3870.jpg|
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata I IMG 1340.jpg|
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) feeding on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata I IMG 1339.jpg|
Image:Jungle Mynas- Looking for insects on a buffalo's back with a Black Drongo I Picture 278.jpg|
Image:Jungle Myna- Taking off I3 IMG 2369.jpg|
Image:Jungle Myna Preening on Vilaiti Siris (Samanea saman) Im IMG 9393.jpg|
Image:Jungle Myna- Preening I IMG 4964.jpg|
Image:Jungle Myna- Preening & Sunning I - Kolkata IMG 4453.jpg|
Image:Jungle Myna- Picked up a Grasshopper I2 IMG 5010.jpg|
Image:Jungle Myna- Looking out from its nest inside a pipe I IMG 2413.jpg‎|
Image:Jungle Myna I3 IMG 2224.jpg|
Image:Jungle Myna I2 IMG 5014.jpg|
Image:Jungle Mynah.jpg|
Image:Jungle Myna (Immature) I IMG 7865.jpg|


શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:મેના-કાબર કુટુંબ
દશેરા

દશેરા ભારતમાં ઉજવાતો એક હિંદુ તહેવાર છે, જે નવરાત્રી પુરી થયા બાદ આવે છે. ગુજરાતી પંચાંગ મુજબ આસો માસની સુદ દસમને દિવસે આવે છે. લંકાનાં રાજા રાવણ ઉપર ભગવાન રામચંદ્ર એ મેળવેલાં વિજયનાં માનમાં આ તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે, માટે તેનું બીજું નામ વિજયા દશમી પણ છે.

દશેરાના તહેવારના દિવસે ભારતના વિવિધ ભાગોમાં જુદી-જુદી ઉજવણી થાય છે. ભારતના દક્ષિણ, પૂર્વીય અને ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યોમાં વિજ્યાદશમી દુર્ગા પૂજાનો અંત દર્શાવે છે, જે રાક્ષસ મહિષાસુર પર દેવી દુર્ગાના વિજયનો ઉત્સવ છે. ઉત્તરીય અને પશ્ચિમી રાજ્યોમાં, આ તહેવારને દશેરા કહેવામાં આવે છે. આ પ્રદેશોમાં, તે "રામલીલા" ના અંતને દર્શાવે છે અને રાવણ પર ભગવાન રામની જીતને યાદ કરે છે.
સંદર્ભ

શ્રેણી:તહેવાર
પાન્ડુ શામા

કદ અને દેખાવ

કદમાં કાબરને મળતો પણ તેનાથી થોડો પાતળો,લગભગ ૨૧ થી ૨૩ સે.મી.નું કદ,ચાંચ લાંબી અને તિક્ષણ.નર પક્ષી ભૂરા રંગનો,જે આંખ અને ગળાપર વધારે ચળકતો,પેટાળનાં પીંછામાં આડી કાળી લીટીઓ,અને દરેક પીંછાની છેડે કોર સફેદ-પીળી,પાંખ અને પૂંછડી ઘેરા કથ્થાઇ ભૂરી ઝાંયવાળા.ઉનાળામાં તેનો રંગ વધારે ચળકતો થાય છે.માદાનો ઉપરના ભાગનો,પાંખ અને પૂંછડી ઝાંખા ભૂરાથી માંડી લગભગ રાખોડી કથ્થાઇ તથા દાઢી,ગળું અને ઉપલી છાતી તથા પેટાળ પીળાશ પડતાં રંગના હોય છે.આંખ ભૂરાશ પડતી અને ચાંચ તથા પગ કાળા રંગના હોય છે.માદા થોડી સુસ્ત સ્વભાવની હોય છે.
વિસ્તાર

આ પક્ષી પથ્થર વાળી જગ્યાઓ,ખાણ,સમૂદ્રકિનારાની ભેખડો વિગેરે જગ્યાઓમાં રહેવું પસંદ કરે છે.શિયાળામાં આફ્રિકા,ભારત અને દક્ષિણએશિયા માં જોવા મળે છે.
ખોરાક

આ પક્ષી ગરોળી,કરોળીયા,કંસારી તથા અન્ય જીવાતનું ભોજન કરે છે.
માળો

આ પક્ષી ખુલ્લા,ઉંચા પર્વતીય વિસ્તારોમાં,ખડકોનીં ફાંટ તથા ખાંચાઓમાં માળો બનાવે છે.જેમાં ૩ થી ૫ ઇંડા મૂકે છે.
અવાજ

આ પક્ષીનો નર સારો સંગીતકાર હોય છે,બહુજ મધુર અવાજમાં ગાય છે.આ પક્ષી માલ્ટાદેશનું રાષ્ટ્રીય પક્ષી છે અને ત્યાંના ચલણ માલ્ટીઝ લીરા પર તેને પ્રકાશીત કરેલ છે.
બાહ્ય કડીઓ

* પાન્ડુ શામાનું ચલચિત્ર ઇન્ટરનેટ પક્ષી સંગ્રહ પર.
* Blue Rock Thrush from Turkey
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta
ફોટો


Image:Blue Rock Thrush (Monticola solitarius)- pandoo race- Breeding Male at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5308.jpg‎| નર.
Image:Blue Rock Thrush (Monticola solitarius)- pandoo race- Female at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5808.jpg‎|માદા.
Image:Blue Rock Thrush (Monticola solitarius)- pandoo race- Female at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5807.jpg‎|માદા.
Image:Blue Rock Thrush (Monticola solitarius)- pandoo race- Female at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5755.jpg|માદા.
Image:Blue Rock Thrush (Monticola solitarius)- pandoo race- Female at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5752.jpg|માદા.
Image:Blue Rock Thrush (Monticola solitarius)- pandoo race- Female at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5750.jpg|માદા.
Monticola solitarius solitarius MHNT.ZOO.2010.11.190.1.jpg |Monticola solitarius solitarius


શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:થ્રશ કુટુંબ
મલાગીર કસ્તુરો

કદ અને દેખાવ

thumb|left|પાંખની નીચેનો દેખાવ

કેસરિયા માથાવાળો કસ્તુરો (કે થ્રશ) ૨૦૫ થી ૨૩૫ (૮.૧ ઈંચ થી ૯.૨૫ઈંચ) લંબાઈ અને ૪૭ થી ૬૦ ગ્રામ (૧.૯થી૨.૧ ઔંસ) વજન ધરાવે છે. આ પ્રજાતિના પુખ્ત નરને સંપૂર્ણ કેસરી માથું અને નીચેનો ભાગૢ એકસમ રાખોડી નેચેનો ભાગ અને પાંખો તથા પાંખનીચે સફેદ પીંછા હોય છે. તેને સ્લેટ રંગની ચાચ હોય છે. પાગ અને પાની આગળથી લાકડા રંગની તથા પાછળથી ગુલાબી પડતાં પીળાં રંગના હોય છે.
માદા પક્ષી પન આમ તો નર સમાનજ દેખાય છે પણ તેનુ6 નીચેનુ શરીર વધુ ઘેરા કથ્થઈ તથા હૂંફાળા કથ્થઈ રંગની પાંખો હોય છે. અમુક મોટી ઉંમરની માદા પક્ષી નર સમાન જ દેખાય છે. નવજાત બચ્ચાં ફીક્કાં બદામી રંગના સહેદ ચટ્ટાં સહીત હોય છે તેમના ચહેરા અને માથાને rufous tone હોય છે. તેમની પાંખો રાખોડી હોય છે. તેમની ચાંચ ઘેરી બદામી અને પગ અને પંજો બદામી રંગના હોય છે.
આ પ્રજાતિનો કેસરીયો અને રાખોડી રંગ ભિન્ન જ હોય છે આને લીધે અન્ય પક્ષી સાથે તેને ઓળખવામાં ભૂલ થતી નથી. તેની ઉપજાતિઓ માં ફરક તેની માથાની Z. c. cyanotusની રચનાથી જણાઈ આવે છે. પણ રંગોની ઘટ્ટતા ન આધારેૢ કે પાંખની નીચે આવેલ સફેદ પીંછાની ગોઠવણ (કે જે દરેક પ્રજાતિમં ભિન્ન હોય છે) ને આધારે કરવું ખૂબ મુશ્કેલ છે.
વિસ્તાર

આ પક્ષી ગીચ જંગલોમાં ભારત ચીન તથા અગ્ની એશિયામાં મળી આવે છે. મોટે ભાગે તેઓ સ્થાયી આવાસી છે. તેઓને છાંયડેદાર અને ભેજવાળી જગ્યા પસંદ આવે છે. અને ધણાં ઝૂથેરાની Zoothera જેમ તેઓ ગુપ્ત સંતાઈને જીવન ગાળે છે.
ખોરાક

આ પક્ષી મિશ્રાહારી છે. તે ઘણી જાતિન કીટકૢ અળસિયા અને ફળો ખાય છેૢ તે ઝાડપર માળો બાંધે છે અને જૂથમાં નથી રહેતાં.
માળો

તે ઝાડપર માળો બાંધે છે
અવાજ

મલાગીર કસ્તુરો (કેસરીયા થ્રશ) નો અવાજ હળવા ચકચક જેવો આવે છેૢ તેની ચીસ ટીર્-ટીર્-ટીર અને ઊડતી વખતે પાતળી ત્સી કે ઝેફ જેવી ચીસ સંભળાવે છે. સામાન્ય રીતે ખાસ કરીને શિયાળામાં આ પક્ષી શાંત હોય છે. ખુલ્લાં આકાશમાં તેનું મીઠું ગીતૢ કોઅયલને મળતુ આવતુ સાંભલી શકાય છે. તે બુલબુલૢ બેબ્લર અને પૂંછાળા પક્ષીના ચાળા પણ પાડે છે. તે વહેલી સવારે કે મોડી સાંજે પર્ણાચ્છાદીત વૃક્ષ પર બેસી ગીત ગાય છે. thumb|મલાગીર કસ્તુરાનું ગાયન
ફોટો

thumb|300px|left|ચલચિત્ર
બાહ્ય કડીઓ

* ઇન્ટરનેટ પક્ષી સંગ્રહ પર ચલચિત્ર.


શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:થ્રશ કુટુંબ
તુલસીશ્યામ

તુલસીશ્યામ ભારત દેશનાં પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજયનાં ગીર સોમનાથ જિલ્લાના ઉનાથી શહેરથી આશરે ૨૯ કિલોમીટર દુર જંગલ માર્ગે આવેલું એક હિંદુ તીર્થ સ્થળ છે.

તુલશીશ્યામ પહોંચવા માટે ઉનાથી પાકા ડામર માર્ગે ધોકડવા અને સત્તાધાર થઇને પહોચી શકાય તેમજ જુનાગઢ શહેરથી તુલસીશ્યામ ૧૨૩ કિલોમીટર દુર છે જયાં વિસાવદર, સતાધાર, ધારી થઇને ડામર માર્ગે પહોચી શકાય છે તેમજ જુનાગઢથી કેશોદ, વેરાવળ, કોડીનાર અને ઉના થઇને પણ તુલસીશ્યામ જઇ શકાય છે. આ અંતર ૧૯૬ કિલોમીટર થાય છે. જે માર્ગે વંથલી, સોમનાથ, ગોરખમઢી અને પ્રાચી જેવા તીર્થો આવે છે.
અન્ય સ્થળો

આ જ્ગ્યામાં વિષ્ણુ મંદીર આવેલું છે તે ઉપરાંત રૂક્ષમણીજીનું મંદીર છે. જે ૪૦૦ પગથિયાં ચઢીને ડુંગરા ઉપર આવેલું છે. અહીં ગૌશાળા આવેલી છે. આ જગ્યામાં ટ્રસ્ટ દ્વારા બનાવવામા આવેલુ અતિથીગૃહ છે અન્ય ધર્મશાળા પણ આવેલી છે. તેમજ યાત્રિકો માટે અન્નક્ષેત્ર અને ચા પાણીની દરરોજની વ્યવસ્થા છે.

તુલસીશ્યામની ચારે બાજુ ગીરનું જંગલ હોવાથી આજુબાજુ કોઇ ગામ નથી. અહીં ભાદરવા સુદ અગિયારસે જળઝિલણીના પર્વે મોટો મેળો ભરાય છે.


નજીકમાં રસ્તા પર દ્રષ્ટિભ્રમના કારણે વાહન ગુરુત્વાકર્ષણ વિરુદ્ધ જતું હોય એવું લાગે તેવી જગ્યા આવેલી છે. આ ભ્રમને અંગ્રેજીમાં "ગ્રેવિટી હિલ" કહે છે.
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

* તુલસીશ્યામ વિષે માહિતી
ઘેલા સોમનાથ

ઘેલા સોમનાથ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્રના પાંચાળ પ્રદેશનું તીર્થધામ છે. જસદણ અને વીંછીયાની વચ્ચે ઠાંગા અને મદાવાની જોડે આ સ્થળ આવેલું છે. તેમજ જસદણથી એક માર્ગ હીંગોળગઢ તરફ ફંટાય છે. હીંગોળગઢ અને ઘેલા સોમનાથ એકબીજાથી નજીકમાં આવેલા છે.
કથા

ઉન્મત ગંગા (ધેલો) નદીને કાંઠે આવેલ આ મંદીરનો આગવો ઇતિહાસ છે. જે કથા પ્રચલિત છે તે પ્રમાણે તે મુજબ ગુજરાતમાં મુસ્લિમ સુબા મઝહરખાન ઉર્ફે મુઝફ્ફરશાહની આણ પ્રવર્તતી હતી. જુનાગઢની ગાદીએ ચુડાસમા રા'નું શાસન હતું. ચંદ્રએ પણ જેની આરાધના કરી હતી તેવા સોમનાથ પર રા'ની પુત્રી મીનળદેવીને અનન્ય ભક્તિભાવ હતો. પોતાનું નિવાસ પણ તેણે સોમનાથથી થોડે દુર હીરણ નદીને કાંઠે રાખેલું અને દિવસમાં બે વખત શંકરની શ્રધ્ધાપૂર્વક પૂજા કરતી હતી.

અલાઉદીન ખિલજીના સરદારના આક્રમણથી તુટેલા સોમનાથ મંદીરનો જીર્ણોધાર થયો હતો. મંદીરે તેની મુળ પ્રતિષ્ઠા પુનઃ પ્રાપ્ત કરી હતી. તેવા સમયે ઝફરખાને મંદીરની કિર્તી સાંભળી અને તેના મનમાં સોમનાથ મંદીર ઉપર ચડાઈ કરવાની ઈચ્છા થઈ. જુનાગઢના રા'ને આ વાતની પોતાના ગુપ્તચરો મારફત જાણ થતા સોમનાથના રક્ષણ માટે ક્ષત્રિયોને આહવાન આપ્યું. ઝફરખાન સામેના એ ઇતિહાસ પ્રસિધ્ધ યુધ્ધમાં ક્ષત્રિય અને શુરવીર યોધ્ધાઓએ અપ્રતિમ શૌર્ય દાખવી શિવલીંગની રક્ષા કરી. એ સૌમાં શિરમોર રહ્યા અરઠીલાના હમીરજી ગોહિલ. સૌરાષ્ટ્રની રોળાઈ ગયેલી રાજપુતીને તેમણે નવું જોમ આપ્યુ. તે સમયે દેવળના પ્રાંગણમાં છેલ્લું યુધ્ધ ખેલાઈ રહ્યુ છે. સોમૈયાના એક એક રખવાળ જીવતી દિવાલ બનીને ઝફરખાનના સૈન્ય સામે અડીખમ ઊભા છે. પણ ઝાઝા બળ સામે રાજપુતો વઢાતા જાય છે. બચવાની કોઈ આશા ન રહી ત્યારે કેટલાક રાજપુતોએ શિવલીંગની રક્ષા માટે તેને ખસેડી લેવાનું નક્કી કર્યુ. પાલખીમાં તેને પધરાવી સાથે મીનળદેવીને બેસાડી સોમનાથના મંદીર સામે છેલ્લી નજર કરી સૌ ચાલી નીકળ્યા.

આમ ચાલતા ચાલતા પાંચાળ પ્રદેશમાં પાલખી આવી પહોંચી. ઘેલા સોમનાથ જે સ્થળે આજે ઊભું છે તે અનુકુળ જણાતા ત્યાં શિવલીંગની પ્રતિષ્ઠા કરવામા આવી. સોમનાથમાં ઝફરખાનનાં બાકી રહેલા સૈન્યને શિવલીંગની સ્થાપના બીજે થયાની અને મીનળદેવી તેની પુજા કરે છે એ હકીકતની જાણ થઈ. સૌનિકોએ હલ્લો કર્યો પણ સંગઠીત બળ સામે ન ફાવ્યા અને પાછા હઠવું પડયું. મીનળદેવીને પોતાના ઉપર સુલતાનનાં સૌનિકોની નજર પડી એટલે જીવવા કરતા મોતને વહાલું ગણ્યું અને ઘેલા સોમનાથ સામેની ટેકરી ઉપર ચડી જઈ ત્યાં સમાધિ લીધી.

આમ સોમનાથ મંદિરથી લાવીને આ શિવલીંગની સ્થાપના થઈ છે જેનો ઇતિહાસ સાક્ષી પુરે છે. જેમાં ઘણા ક્ષત્રિય શુરવીરોની બલીદાનની ગાથા વણાયેલી છે. આજે પણ સામેની ટેકરી ઉપર મીનળદેવીની નાની દેરી આવેલી છે. મંદીરના દર્શને આવનાર યાત્રિકો દેરીને પણ જુહારે છે.
અન્ય માહિતી

ગઢ જેવી રચનાની વચ્ચે ઊભેલા આ ઘેલા સોમનાથનાં મંદીરનું સંચાલન અત્યારે ટ્રસ્ટ હસ્તક છે. સમયની સાથે આ મંદીરનો વિકાસ થતો જાય છે. યાત્રિકોને રહેવા માટેની ધર્મશાળાઓ પણ આવેલી છે. મંદીરની બાજુમાં ગૌશાળા છે, જેમાં ગાયોનો નિભાવ થાય છે. ભાવનગર અને અમરેલી જિલ્લાની સરહદો ઘેલા સોમનાથની નજીકમાં આવેલી છે. શ્રાવણ માસ દરમિયાન ભગવાન શંકરદાદાનાં દર્શને લોકોનો ઘણો મોટો સમુદાય અહીં એકત્ર થાય છે. તે દરમિયાન અહીં મેળો પણ ભરાય છે. આમ ઘેલા સોમનાથ ગુજરાતનું ઐતિહાસિક ધાર્મિક સ્થળ છે.
આ પણ જુવો

* હીંગોળગઢ - ઐતિહાસિક કિલ્લો અને પ્રકૃતિ શિક્ષણ અભયારણ્ય - ૨૦ કી.મી. વાયવ્યમાં
સંદર્ભ

શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શિવાલયો
શ્રેણી:જસદણ તાલુકો
મેલબોર્ન

મેલબોર્ન ઓસ્ટ્રેલિયા દેશનું બીજા ક્રમે આવતું સૌથી મોટું શહેર તેમ જ સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા વિક્ટોરીયા રાજ્યનું મુખ્ય મથક છે. આ શહેરની વસ્તી અંદાજે ૩૮ લાખ જેટલી છે.
આ શહેર ઓસ્ટ્રેલિયા દેશનું બીજા નંબરનું સૌથી મોટું તેમ જ પુરાણું શહેર છે. આ શહેરની સ્થાપના ૨૫ જૂન, ૧૮૫૦ના દિવસે કરવામાં આવી હતી. કલા અને સંસ્કૃતિનું કેન્દ્ર મેલબર્ન પોર્ટ ફિલિપની ખાડી નજીક આવેલું છે. આ શહેરને ઓસ્ટ્રેલિયા દેશનું રમત તેમ જ સાંસ્કૃતિક રાજધાની પણ કહેવાય છે. મેલબર્ન કેટલાય વર્ષો સુધી ઓસ્ટ્રેલિયાનું પ્રમુખ શહેર તરીકે રહ્યું હતું. ઇ. સ. ૧૯૦૧થી ૧૯૨૭ સુધી મેલબર્ન ખાતે દેશની રાજધાની પણ રહી હતી. પોતાની વૈશ્‍િવક અપીલના કારણે આ શહેરને પર્યટકો ખુબ જ પસંદ કરે છે. અહિંયાનાં પ્રમુખ પર્યટક સ્થળોની વાત કરીએ તો આ જગ્યાઓ સૌથી પહેલાં આવે છે.
thumb|center|700px|મેલબોર્ન શહેરનો ૧૮૦૦ પેનેરોમિક દેખાવ, જેમાં ડાબી બાજુએ હોડલ ગ્રીડ અને જમણી બાજુ પર સાઉથ બેન્ક (વિક્ટોરીયા) દેખાય છે.(આ તસ્વીર ૨૦૦૮ના વર્ષમાં રીઆલ્ટો ટાવરના ઓબ્ઝરવેશન ડેક પરથી લેવામાં આવેલ છે.
જોવાલાયક સ્થળો

મેલબૉર્ન શહેરમાં પર્યટકો માટે ઘણી આકર્ષક જગ્યાઓ આવેલી છે. અહિંયાનું ચિડ઼િયાઘર કે જે ઓસ્ટ્રેલિયાનું સૌથી પુરાણું ચિડ઼િયાઘર છે. આ સ્થળ દર્શનીય સ્થળોમાં મુખ્ય છે. મેલબૉર્ન ખાતે સ્થિત શાહી વનસ્પતિ ઉદ્યાન વિશ્વનાં સૌથી સારાં ઉદ્યાનોમાંનું એક ગણાય છે. આ ઉદ્યાનનું નિર્માણ જર્મન મૂળના વનસ્પતિશાસ્ત્રી ફર્નીએંડ વૉન મૂલર એ ઇ. સ. ૧૮૫૨ના વર્ષમાં કર્યું હતું. મેલબર્નને કલા અને સંસ્કૃતિનું નગર કહેવાય છે તેનું સૌથી મોટું પ્રમાણ છે, કિલ્ડા રોડ પર સ્થિત વિક્ટોરિયન આર્ટ ગૈલરી. બૈંકસિયા પાર્ક અહીંનું સૌથી મોટું પિકનિક સ્થળ છે. ખુલ્લી જગ્યા તેમ જ રમતનું મેદાન ધરાવતા આ ઉદ્યાનમાં પક્ષીઓની લગભગ ૮૦ પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે. રિપ્પન લી હાઉસ સંગ્રહાલય અને ઐતિહાસિક ઉદ્યાન રાષ્ટ્રીય ધરોહર સ્થળ તરીકે ગણાય છે. મેલબર્ન પ્લૈનેટેરિયમ દક્ષિણી ગોળાર્ધનો પહેલો ડિજિટલ પ્લેનેટોરિયમ છે. અહીં તારાઓની દુનિયાની રોમાંચક સફર ખેડવાની તક મળે છે. જિજ્ઞાસુ તેમ જ સક્રિય લોકોના માટે અહીંના હાઉસ સીક્રેટ્સ અને નિટી ગ્રિટી સુપર સિટીનું સ્પોર્ટ્સ વર્ક સારો અનુભવ સાબિત થઇ શકે છે.
બાહ્ય કડીઓ

* મેલબોર્ન એન્સાઇક્લોપિડિયાનું અધિકૃત વેબસાઇટ


શ્રેણી:ઓસ્ટ્રેલિયા
મહાદેવભાઈ દેસાઈ

મહાદેવભાઈ હરિભાઈ દેસાઈ (૧ જાન્યુઆરી, ૧૮૯૨ - ૧૫મી ઓગસ્ટ, ૧૯૪૨) સ્વતંત્રતા સેનાની અને પ્રખર રાષ્ટ્રવાદી તેમ જ ચરિત્રલેખક, ડાયરીલેખક, અનુવાદક હતા. તેઓ મહાત્મા ગાંધીનાં અંગત મદદનીશ તરીકે વધુ જાણીતા થયા.
જીવન

તેમનો જન્મ સરસ (મુળગામ દિહેણ), સુરત જિલ્લામાં થયો હતો. પ્રાથમિક શિક્ષણ જુદાં જુદાં ગામોમાં કર્યા બાદ માધ્યમિક શિક્ષણ સુરત અને ઉચ્ચશિક્ષણ મુંબઈની ઍલ્ફિન્સ્ટન કૉલેજમાં સંપન્ન કર્યું. બી.એ. એલએલ. બી. થઈ અમદાવાદમાં વકીલાતનો આરંભ કરેલો પણ સફળ ન થતાં સરકારી ખાતામાં જોડાયેલા. ત્યારબાદ ગાંધીજીથી પ્રભાવિત થઈને ૧૯૧૭ થી તેમના અંતેવાસી બન્યા. તેમને સાહિત્ય અકાદમીનો ૧૯૫૫નો પુરસ્કાર અર્પણ થયો હતો.

૧૯૪૨માં કારાવાસમાં હૃદય બંધ પડવાથી પૂના ખાતે તેમનું અવસાન થયું હતું.
સર્જન

‘અંત્યજ સાધુનંદ’ (૧૯૨૫), ‘વીર વલ્લભભાઈ’ (૧૯૨૮), ‘સંત ફ્રાંસિસ’ (૧૯૨૪) અને ‘બે ખુદાઈ ખિદમતગાર’ (૧૯૩૬) એમના ચરિત્રગ્રંથો છે. ‘મૌલાના અબ્દુલકલામ આઝાદ’ (ચંદ્રશેખર શુક્લ સાથે, ૧૯૪૬)પણ એમનો ચરિત્રગ્રંથ છે. સ્વરાજ આંદોલન નિમિત્તે એમણે લખેલા ગ્રંથો પૈકી ‘એક ધર્મયુદ્ધ’ (૧૯૨૩)માં અમદાવાદની મિલમજૂરોની લડતનો ઇતિહાસ આલેખાયેલો છે; ‘બારડોલી સત્યાગ્રહનો ઇતિહાસ’ (૧૯૨૮) અને ‘ગોખલેનાં વ્યાખ્યાનો’ (૧૯૧૬) પણ હકીકતોને ભાવવાહી રીતે રજૂ કરતા હોઈ ધ્યાનાર્હ છે. બારમી ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદમાં પત્રકારત્વ વિભાગના પ્રમુખપદેથી આપેલું વ્યાખ્યાન ‘વૃત્તવિવેચન અને વૃત્તવિવેચકો’ (૧૯૩૬) એમની સ્વાધ્યાયનિષ્ઠાના ઉદાહરણરૂપ છે. ‘તારુણ્યમાં પ્રવેશતી કન્યાને પત્રો’ (નરહરિ પરીખ સાથે, ૧૯૩૭) તથા ‘ખેતીની જમીન’ (માર્તન્ડ પંડ્યા સાથે, ૧૯૪૨) એમના એ વિષયના પ્રકીર્ણ ગ્રંથો છે.

આ ઉપરાંત તેઓ વિશેષ જાણીતા છે એમના ડાયરીલેખનને કારણે. ૧૯૪૮માં ‘મહાદેવભાઈની ડાયરી’ – ભા. ૧ પ્રકાશિત થયા પછી ક્રમશઃ ૧૯૮૦માં ભા. ૧૭ પ્રકાશિત થયેલો છે. ખાસ કરીને ગાંધીજીની દિનચર્યા-જીવનચર્યાને આલેખતી આ ડાયરી મહાદેવભાઈની સૂક્ષ્મ નિરીક્ષણશક્તિ અને ભાવવાહી રસળતી શૈલીની અભિવ્યક્તિશક્તિનું ઉદાહરણ છે.

‘ચિત્રાંગદા’ (૧૯૧૫), ‘પ્રાચીન સાહિત્ય’ (નરહરિ પરીખ સાથે, ૧૯૨૨), ‘ત્રણ વાર્તાઓ’ (૧૯૨૩) અને ‘વિરાજવહુ’ (૧૯૨૪) એમના અનુવાદો છે. ‘મારી જીવનકથા’ (૧૯૩૬) જવાહરલાલ નહેરુની આત્મકથાનો અનુવાદ છે. મૂળ ભાવ ક્યાંય ખંડિત ન થાય એની પૂરી કાળજી રાખીને રસળતી શૈલીમાં તેઓએ કરેલા આ અનુવાદો લોકપ્રિય નીવડેલા છે. ‘ગાંધીજી ઈન ઇન્ડિયન વિલેજીસ’ (૧૯૨૭), ‘વીથ ગાંધીજી ઈન સિલોન’ (૧૯૨૮), ‘ધ સ્ટોરી ઑવ બારડોલી’ (૧૯૨૧), ‘અનવર્ધી ઑફ વર્ધા’ (૧૯૫૩) જેવા એમના અંગ્રેજી ગ્રંથોમાં અંગ્રેજી ભાષા પરના એમના પ્રભુત્વનો પરિચય મળી રહે છે. ઉપરાંત, ગાંધીજીના પુસ્તકોના અને વ્યાખ્યાનોના એમણે કરેલા ઘણા અંગ્રેજી અનુવાદો પણ પ્રકાશિત થયેલા છે.
આ પણ જુઓ

* નારાયણ દેસાઈ
* અગ્નિકુંડમાં ઊગેલું ગુલાબ
બાહ્ય કડીઓ

* મહાદેવભાઈ દેસાઈની આત્મકથા
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ


શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૪૨માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૯૨માં જન્મ
ભારતનાં વિશ્વ ધરોહર સ્થળો

વિશ્વ ધરોહર સ્થળોની યાદી

આ સ્થળોને યુનેસ્કો(UNESCO)એ ભારત ખાતેનાં વિશ્વધરોહર(World Heritage) સ્થળો જાહેર કરેલ છે.:
:નામ: વિશ્વ ધરોહર સમિતિ દ્વારા નિશ્ચિત
:વિસ્તાર: ભારતમાં સ્થળ, રાજ્ય.
:સમય: બાંધકામ કે અસ્તિત્વમાં આવ્યાનો સમય
:યુનેસ્કો વિગત: વિશ્વ ધરોહર સંદર્ભ ક્રમાંક; વિશ્વ ધરોહરની યાદીમાં સમાવ્યા વર્ષ; સમાવેશનો માનદંડ: માનદંડ (i) થી (vi) એટલે ‘સાંસ્કૃતિક’, જ્યારે (vii) થી (x) એટલે ‘પ્રાકૃતિક’.
ભારતનાં વિશ્વ ધરોહર સ્થળોનું નકશામાં સ્થાન
સંદર્ભ

શ્રેણી:વિશ્વ ધરોહર સ્થળ
શ્રેણી:ભારત
દેવચકલી

દેવચકલી એક નાનું સ્ફૂર્તિલું પક્ષી છે. તેને સ્થાનિક ભાષામાં કાળીદેવી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
કદ અને દેખાવ

કદમાં ચકલી કરતાં ખાસ મોટું હોતું નથી, નરનો રંગ કાળો પણ અંદર ભૂરી ઝાંય વાળો હોય છે. શિયાળામાં પીઠ પર કથ્થાઇ રાખોડી હોય છે. તેનાં ચાંચ અને પગ કાળા રંગના,આંખ પણ કાળા રંગની હોય છે. માદાનો રંગ કથ્થાઇ હોય છે. માદા નિસ્તેજ ભૂરા રંગીન અને કોઈ પણ જાતનો પાંખ પર પેચ હોતો નથી. તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ સક્સિકોલોઇડ્સ ફૂલિકેટ્સ (Saxicoloides fulicatus) છે.
વિસ્તાર

ગુજરાત તથા ભારતમાં બધેજ,બાંગ્લાદેશ,નેપાળ,પાકિસ્તાન,શ્રીલંકા વિગેરે બધેજ જોવા મળે છે.આ પક્ષી ખુલ્લા પથરાળ તેમજ ઘાંસીયા મેદાન,વગડામાં તેમજ માનવ વસાહતો પાસે જોવા મળે છે. તે શરમાળ અને ભોળું પક્ષી છે.
ખોરાક

ઝીણી જીવાત અને ઉધઇ ખાય છે. સાંજનાં સમયે ઉડતી જીવાત ખાવા માટે ટેવાયેલ હોય છે.
માળો

તેની માળા બાંધવાની ઋતુ એપ્રિલથી જૂન છે. આ પક્ષી ખડકોનાં પોલાણ,થડનાં પોલાણ તથા દિવાલોનાં ખાંચામાં માળો બનાવે છે.માળામાં ૪ થી ૬ ઇંડા મૂકે છે.તેનાં ઇંડા લીલા કે ગુલાબી ટપકાંવાળા રતાશપડતાં કે કથ્થાઇ પીળા રંગનાં હોય છે.જોકે વિસ્તાર પ્રમાણે તેમાં ઘણુ વૈવિધ્ય હોય છે. ઈંડાને માદા સેવે છે અને નર અન્ય સ્થાનિક ફરજોમાં મદદ કરે છે.
સંદર્ભ
બાહ્ય કડીઓ

* ચલચિત્ર


શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
ગોદાવરી

thumb|ગોદાવરી નદી
ગોદાવરી દક્ષિણ ભારતની એક પ્રમુખ નદી છે. આ નદીનું ઉદ્ગમસ્થાન પશ્ચિમ ઘાટની પર્વતમાળામાં આવેલા ત્રંબક નજીક બ્રહ્મગિરિ પર્વતમાં આવેલું છે. ગોદાવરી નદીની લંબાઇ આશરે ૧૪૬૫ કિલોમીટર જેટલી છે. આ નદીનો પટ ઘણો જ વિશાળ છે. ગોદાવરી નદીમાં મળી જતી નદીઓમાં પ્રાણહિતા, ઇન્દ્રાવતી, મંજિરા નદીઓ મુખ્ય છે. ગોદાવરી નદી મહારાષ્ટ્ર અને આંધ્ર પ્રદેશમાંથી પસાર થઇ રાજહમુન્દ્રી શહેરની નજીક બંગાળના અખાતમાં મળી જાય છે.
સંદર્ભ

શ્રેણી:ભારતની નદીઓ