JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Moroni (Komori)

thumbnail|right|280px|Moroni, Komori.
thumb|right
thumb|right|175px|Mahali pa Moroni kisiwani Ngazija

Moroni (kwa Mwandiko wa Kiarabu: موروني) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Komori wenye wakazi 60,200.

Mji uko upande wa magharibi wa kisiwa cha Ngazija (Grande Comore). Kuna bandari kwa usafiri kwa meli kwenda visiwa vingine vya Bahari Hindi pia bara la Afrika ya Mashariki pamoja na uwanja wa kimataifa wa ndege.

Anwani ya kijiografia ni 11°45′S 43°12′E.
Historia

Moroni ilikuwa mji mkuu wa Usultani wa Bambao uliokuwa dola lenye kipaumbele kisiwani hadi kuja kwa ukoloni wa Ufaransa.
Tazamia pia

* Orodha ya miji ya Komori

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Komori
Jamii:miji ya Komori
Leonard Mbotela

Leonard "Mambo“ Mbotela (29 Mei 1940 – 7 Februari 2025) alikuwa mtangazaji mashuhuri wa redio nchini Kenya. Amejulikana kwa huduma yake ya zaidi ya miaka 40 tangu mwaka 1964. Alikuwa mtangazaji wa habari na michezo, haswa soka. Tangu mwaka 1966 amekuwa hewani na kipindi chake "Je, Huu ni Ungwana?".
Maisha

Leonard Mbotela alizaliwa Frere Town, Mombasa katika familia ya Kianglikana ya watoto nane. Baba yake James Mbotela alikuwa kati ya walimu wa kwanza Waafrika Kenya. Mama yake Ida alifanya kazi ya ustawi wa jamii.

Leonard alisoma shule ya msingi ya Frere Town kati ya 1948 na 1953 halafu akaenda Buxton shule ya kati Mombasa kuanzia 1954 hadi 1958. Alihudhuria shule ya sekondari ya Kitui High School kuanzia 1959 hadi 1963.

Alipata nafasi ya kuingia katika ukurufunzi wa Sauti ya Kenya akishirikiana na Simon Ndesanjo katika kipindi ‘Hodi hodi mitaani’. Mwaka 1964 aliajiriwa kama mtangazaji wa huduma ya Kiswahili. Mbotela alianzisha kipindi chake cha ‘Salamu za vijana’ na pia akasoma taarifa za habari za huduma ya Kiswahili.

Mwaka 1966 alianzisha ‘Je, huu ni ungwana?’ ambacho ni kipindi cha pekee kilichoendelea hadi mwaka 2021. Alijulikana zaidi nchini kama mtangazaji wa soka kuanzia mwaka 1967. Kati ya vipindi vyake vilivyopendwa ni Uhalifu Haulipi, Ongea Lugha Sanifu na Waliosifika.

Wakati wa uasi wa 1982 (jaribio la kijeshi la kuipindua serikali ya rais Moi) Mbotela alilazimishwa kusoma habari za waasi kwa sababu sauti yake ilijulikana kote nchini.

Katika maisha yake ya kazi alikuwa pia mhusika wa huduma ya "Presidential Press Service" chini ya Rais Moi kwa miaka saba.

Alirudi KBC akastaafu mwaka 1997 akiwa na cheo cha mwangalizi mkuu wa vipindi vya redio.

Hata baada ya kustaafu ameendelea kusikika redioni akisoma habari na kipindi chake "Je Huu ni Ungwana?".

Mbotela alimuoa Alice Mwikali mwaka 1970 na pamoja wamezaa watoto watatu - Ida, Jimmy na George.

Alitangazwa kuwa amefariki tarehe 7 Februari 2025 mwendo wa saa 9:00 asubuhi alipokuwa akipokea matibabu katika Hospitali ya Nairobi West Nairobi, Kenya baada ya kulazwa katika hospitali hiyo kwa wiki mbili. Alikuwa na umri wa miaka 84.
Viungo vya nje

* Makala kuhusu Mbotela kwa KBC
* Mbotela kwenye tovuti ya Youtube

M
Jamii:Waswahili
Alfred Nobel

thumb|right|Alfred Nobel
Alfred Nobel (21 Oktoba 1833 – 10 Desemba 1896) alikuwa mhandisi na mwenye viwanda wa nchi ya Sweden.

Mwaka wa 1867 aligundua jinsi ya kutengeneza baruti kali. Pia aliboresha utoneshaji wa mafuta. Akafaulu kiuchumi akawa tajiri na wakati uleule mwenye wasiwasi kuhusu matumizi ya baruti aliyogundua kwa sababu aliona matumizi mabaya kwa ajili ya silaha. Hivyo katika hati yake ya wasia alianzisha Tuzo ya Nobel kwa ajili ya mafanikio ya kisayansi lakini pia kwa ajili ya amani duniani.

Kuanzia ilipoanzishwa tuzo ya Nobel watu mbalimbali wametunukiwa tuzo hiyo kama vile Albert Einstein, Niels Bohr, Max Planck, Mama Teresa, Nelson Mandela n.k.


Jamii:Waliozaliwa 1833
Jamii:Waliofariki 1896
Jamii:Wanasayansi wa Uswidi
Jamii:Tuzo ya Nobel
Henri Dunant

left|80px
thumb|200px|right|Henri Dunant, takriban 1860

Henri Dunant (8 Mei 1828 - 30 Oktoba 1910) alikuwa mwandishi na mfadhili wa nchi ya Uswisi. Mwaka wa 1859 alianzisha Chama cha Kimataifa cha Msalaba Mwekundu. Pia alisababisha Mapatano ya Geneva. Mwaka wa 1901, pamoja na Frederic Passy, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.


Jamii:Waliozaliwa 1828
Jamii:Waliofariki 1910
Jamii:Waandishi wa Uswisi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Antoine Henri Becquerel

left|80px|Medali ya Tuzo Nobel
thumb|right|200pix|Henri Becquerel

Antoine Henri Becquerel (15 Desemba 1852 – 25 Agosti 1908) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa.

Mwaka wa 1896 aligundua mionzi nururishi. Mwaka wa 1903, pamoja na Pierre Curie na Marie Curie alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Kizio cha upimaji wa unururifu kinaitwa Becquerel kwa heshima yake.


Jamii:Waliozaliwa 1852
Jamii:Waliofariki 1908
Jamii:Wanafizikia wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Robert Koch

thumb|right|Robert Koch
left|80px

Heinrich Hermann Robert Koch (11 Desemba 1843 – 27 Mei 1910) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Mwaka wa 1882 aligundua kirusi kinachosababisha kifua kikuu, na mwaka wa 1883 kirusi kinachosababisha kipindupindu. Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


Jamii:Waliozaliwa 1843
Jamii:Waliofariki 1910
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Alexis Carrel

thumb|right|Alexis Carrel
left|80px


Alexis Carrel (28 Juni 1873 – 5 Novemba 1944) alikuwa daktari mpasuaji kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mkusanyiko wa vyembe mwilini (tishu) na mbinu za kuuhamisha. Mwaka wa 1912 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.
Viungo vya Nje

* (en) Wasifu ya Carrel katika tovuti ya Tuzo za Nobel


Jamii:Waliozaliwa 1873
Jamii:Waliofariki 1944
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Rabindranath Tagore

thumb|right|Rabindranath Tagore (1909)
left|80px

Rabindranath Tagore (7 Mei 1861 – 7 Agosti 1941) alikuwa mwandishi na mwanafalsafa kutoka nchi ya Uhindi. Tagore ni mwakilishi mkuu wa fasihi ya Kihindi ya kisasa. Pia alitafuta mawasiliano ya kitamaduni na Ulaya na Marekani ambako amesafari mara kadhaa. Mwaka wa 1913 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Waliozaliwa 1861
Jamii:Waliofariki 1941
Jamii:Watu wa Uhindi
Jamii:Waandishi wa Uhindi
Jamii:Wanafalsafa wa Uhindi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Romain Rolland

left|80px

Romain Rolland (29 Januari 1866 – 30 Desemba 1944) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Baadhi ya maandiko yake aliandika wasifu ya maisha ya Ludwig van Beethoven. Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia alifuata mawazo ya Gandhi na ya kikomunisti. Mwaka wa 1915 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Waliozaliwa 1866
Jamii:Waliofariki 1944
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Johannes Stark

left|80px
right|frame|Johannes Stark, 1919

Johannes Stark (15 Aprili 1874 – 21 Juni 1957) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza maswali ya umeme. Mwaka wa 1905 aligundua athari ya Doppler katika mionzi maalumu. Mwaka wa 1919 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


Jamii:Waliozaliwa 1874
Jamii:Waliofariki 1957
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Fridtjof Nansen

left|80px
thumb|200px|Fridtjof Nansen (mwaka wa 1890)
thumb|200px|Fridtjof Nansen alivyosafiri barafuni


Fridtjof Nansen (10 Oktoba 1861 – 13 Mei 1930) alikuwa mpelelezi wa maeneo ya ncha ya Kaskazini, mwanazuolojia na mwanasiasa kutoka nchi ya Norwei. Katika safari yake ya miaka 1888-89 alikuwa mpelelezi wa kwanza kuvuka kisiwa cha Greenland kutoka Mashariki kwenda Magharibi. Miaka ya 1893-96 alisafiri na meli yake iliyoitwa Fram ndani ya barafu ya Bahari ya Ncha ya Kaskazini. Miaka ya 1906-08 alikuwa balozi ya Norwei kule London, Uingereza. Mwaka wa 1922 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.


Jamii:Waliozaliwa 1861
Jamii:Waliofariki 1930
Jamii:Wapelelezi kutoka Norwei
Jamii:Wanasiasa wa Norwei
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Charles Nicolle

left|80px
thumb|Charles Nicolle
Charles Jules Henri Nicolle (21 Septemba 1866 – 28 Februari 1936) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Alikuwa wa kwanza kueleza jinsi ya kuenea kwa homa ya madoa madoa. Mwaka wa 1928 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


Jamii:Waliozaliwa 1866
Jamii:Waliofariki 1936
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Karl Landsteiner

thumbnail|right|200px|Karl Landsteiner

left|80px
Karl Landsteiner (14 Juni 1868 – 26 Juni 1943) alikuwa daktari kutoka nchi ya Austria. Baadhi ya utafiti mwingi alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Aligundua aina nne za damu ya mwanadamu. Mwaka wa 1930 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


Jamii:Waliozaliwa 1868
Jamii:Waliofariki 1943
Jamii:Wanasayansi wa Austria
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Arthur Henderson

thumb|right|Arthur Henderson
left|80px

Arthur Henderson (20 Oktoba 1863 – 13 Septemba 1935) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Uingereza. Alikuwa kiongozi wa Chama cha Wafanyakazi (Labour Party) mara tatu: 1908-11, 1914-22, 1931-34. Pia alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje wa Uingereza kuanzia 1929 hadi 1931. Mwaka wa 1934 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.


Jamii:Waliozaliwa 1863
Jamii:Waliofariki 1935
Jamii:Wanasiasa wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Carlos Saavedra Lamas

left|80px
thumb|right|Carlos Saavedra Lamas


Carlos Saavedra Lamas (1 Novemba 1878 – 5 Mei 1959) alikuwa mwanasheria na mwanasiasa kutoka nchi ya Argentina. Alikuwa Waziri ya Mambo ya Nje kuanzia 1932 hadi 1938. Wakati ule alisaidia kukomesha Vita ya Chako. Mwaka wa 1936 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.
thumb|Carlos Saavedra Lamas


Jamii:Waliozaliwa 1878
Jamii:Waliofariki 1959
Jamii:Wanasiasa wa Argentina
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Mikael Agricola

thumb|right|Sanamu ya Mikael Agricola kwenye Kanisa Kuu la Turku (mji)|Turku, [[Ufini.]]

Mikael Agricola (takriban 1509 – 9 Aprili 1557) alikuwa mwanateolojia katika nchi ya Ufini. Alikuwa mwanafunzi wa Martin Luther na Philipp Melanchthon na baadaye alileta mabadiliko ya kanisa kule Finland. Pia alianzisha fasihi katika lugha ya Kifini na kutafsiri Agano Jipya.
Marejeo

Jamii:Waliozaliwa 1509
Jamii:Waliofariki 1557
Jamii:Wanateolojia
Jamii:Watu wa Ufini
Wolfgang Pauli

thumb|right|Wolfgang Pauli
left|80px

Wolfgang Pauli (25 Aprili 1900 – 15 Desemba 1958) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Austria. Hasa alichunguza nadharia ya Albert Einstein (Relativity Theory) na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1925 alitangaza Kanuni ya Pauli. Mwaka wa 1945 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


Jamii:Waliozaliwa 1900
Jamii:Waliofariki 1958
Jamii:Wanasayansi wa Austria
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Paulo Diakono

ya Paulo Diakono katika kitabu cha karne ya 10.]]
Paulo Diakono (takriban 720 - 13 Aprili 799) alikuwa mmonaki Mbenedikto, shemasi na mwanahistoria aliyetoka kabila la Walongobardi.

Kati ya miaka 782 na 787 aliishi ikuluni mwa mfalme Karolo Mkuu.

Aliandika historia ya maaskofu wa mji wa Metz, historia ya Walangobardi, na wasifu wa Papa Gregori I.
Vyanzo

* Carlo Cipolla, Note bibliografiche circa l'odierna condizione degli studi critici sul testo delle opere di Paolo Diacono (Venice, 1901)
* Atti e memorie del congresso storico tenuto in Cividale (Udine, 1900)
* Julius Sophus Felix Dahn, Langobardische Studien, Bd. i. (Leipzig, 1876)
* Wilhelm Wattenbach, Deutschlands Geschichtsquellen, Bd. i. (Berlin, 1904)
* Albert Hauck, Kirchengeschichte Deutschlands, Bd. ii. (Leipzig, 1898)
* , Studi di storia e diritto (Milan, 1889)
* Ugo Balzani, Le Cronache italiane nel medio evo (Milan, 1884)
* Walter Goffart, The Narrators of Barbarian History, (Yale, 1988).
* Paul the Deacon, Liber de episcopis Mettensibus, ed. and trans. Damien Kempf, Dallas Medieval Texts and Translations 19 (Paris/Louvain/Walpole, MA: Peeters, 2013).
Viungo vya nje

*Works of Paulus Diaconus at Bibliotheca Augustana (in Latin)
*History of the Lombards


Jamii:Waliozaliwa 720
Jamii:Waliofariki 799
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Mashemasi
Jamii:Wanahistoria wa Italia
Adolphe Adam

200px|right|thumb
Adolphe Adam (24 Julai 1803 – 3 Mei 1856) alikuwa mtunzi wa nyimbo kutoka nchini Ufaransa. Adam alikuwa mtoto wa mtunzi na mpiga kinanda maarufu huko ufaransa, lakini baba yake hakupenda mtoto wake afuate kazi yake ya muziki.

Adolphe alichaguliwa kama profesa katika Chuo cha Muziki cha Paris, Ufaransa. Na kupewa sifa na mwalimu wake wa zamani Daniel Auber na mwalimu wake Adrien Boieldieu kwa jitihada zake katika sanaa ya opera chuoni.
Marejeo

Jamii:Waliozaliwa 1803
Jamii:Waliofariki 1856
Jamii:Watunzi wa Ufaransa
William wa Ockham

thumb|right|William wa Ockham
William wa Ockham (takriban 1285 – 9 Aprili 1349 au 1350) alikuwa mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka nchi ya Uingereza.

Ni maarufu hasa kama mwanateolojia na mwanafalsafa, lakini alijihusisha sana na siasa pia.

Alikuwa mmojawapo wa waanzishaji wa mantiki ya kisasa.

Pia alimkosoa Papa wakati wa mvutano kati yake na Wafransisko.

Athari yake juu ya ustaarabu wa magharibi ni kubwa sana.
Maandishi

Toleo bora la maandishi yake kuhusu falsafa na teolojia ni: William of Ockham: Opera philosophica et theologica, Gedeon Gál, et al., eds. 17 vols. St. Bonaventure, N. Y.: The Franciscan Institute, 1967–88.

Karibu maandishi yake yote juu ya siasa yamo katika: William of Ockham, H. S. Offler, et al., eds. 4 vols., 1940–97, Manchester: Manchester University Press [vols. 1–3]; Oxford: Oxford University Press [vol. 4].
Falsafa

* Summa logicae (c. 1323), Paris 1448, Bologna 1498, Venice 1508, Oxford 1675.
* Quaestiones in octo libros physicorum (before 1327), Rome 1637.
* Summulae in octo libros physicorum (before 1327), Venice 1506.
* Quodlibeta septem (before 1327), Paris 1487.
* Expositio aurea super artem veterem Aristotelis, 1323.
* Major summa logices, Venice 1521.
* Quaestiones in quattuor libros sententiarum, Lyons, 1495.
* Centilogium theologicum, Lyons 1495.
Teolojia

* Questiones earumque decisiones, Lyons 1483.
* Quodlibeta septem, Paris 1487, Strasbourg 1491.
* Centilogium, Lyons 1494.
* De sacramento altaris and De corpore christi, Strasbourg 1491, Venice 1516.
* Tractatus de sacramento allans.
Siasa

* Opus nonaginta dierum (1332), Leuven 1481, Lyons 1495.
* Dialogus* (begun in 1332) Paris 1476. Lyons 1495.
* Super potestate summi pontificis octo quaestionum decisiones (1344).
* Tractatus de dogmatibus Johannis XXII papae (1333–34).
* Epistola ad fratres minores (1334).
* De jurisdictione imperatoris in causis matrimonialibus, Heidelberg 1598.
* Breviloquium de potestate tyrannica (1346).
* De imperatorum et pontifcum potestate [also known as 'Defensorium'] (1348).
Marejeo

*
*
*
*
*
*
*
*
Viungo vya nje

* Mediaeval Logic and Philosophy, maintained by Paul Vincent Spade
* William of Ockham biography at University of St Andrews, Scotland
* Dialogus, text translation and studies at British Academy, UK
* The Myth of Occam's Razor by William M. Thorburn (1918)
* BBC Radio 4 'In Our Time' programme on Ockham Download and listen
* Internet Encyclopedia of Philosophy: William of Ockham
* The Nominalist Ontology of William of Ockham, with an annotated bibliography
*Richard Utz and Terry Barakat, "Medieval Nominalism and the Literary Questions: Selected Studies." Perspicuitas


Jamii:Waliozaliwa 1288
Jamii:Waliofariki 1349
Jamii:Wafransisko
W
W
Alphonse Laveran

thumb|right|Alphonse Laveran
left|80px

Charles Louis Alphonse Laveran (18 Juni 1845 – 18 Mei 1922) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Aligundua kirusi kinachosababisha malaria. Mwaka wa 1907 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


Jamii:Waliozaliwa 1845
Jamii:Waliofariki 1922
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Frédéric Mistral

left|80px
thumb|Frédéric Mistral


Frédéric Mistral (8 Septemba 1830 – 25 Machi 1914) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alijishughulikia na kufufua lugha ya Provence inayozungumzwa sehemu za Kusini za Ufaransa. Aliandika mashairi mengi katika lugha hiyo na kutolea kamusi. Mwaka wa 1904 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.
Maandishi yake

* Mirèio (1859)
* Calendau (1867)
* Nerto (1884)


Jamii:Waliozaliwa 1830
Jamii:Waliofariki 1914
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Gabriela Mistral

left|80px
thumb|right|Gabriela Mistral (miaka ya 1950)

Gabriela Mistral (6 Aprili 1889 – 10 Januari 1957) alikuwa mwandishi na mshairi wa kike kutoka nchi ya Chile. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Lucila Godoy Alcayaga. Hasa aliuandikia upendo katika mashairi yake. Mwaka wa 1945 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


Jamii:Waliozaliwa 1889
Jamii:Waliofariki 1957
Jamii:Waandishi wa Chile
Jamii:Washairi wa Chile
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Camillo Golgi

left|80px
Camillo Golgi (7 Julai 1844 – 21 Januari 1926) alikuwa daktari kutoka nchi ya Italia. Hasa alichunguza mfumo wa neva. Mwaka wa 1906, pamoja na Santiago Ramon y Cajal alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Golgi alikuwa mhadhiri wa histolojia wa Chuo Kikuu cha Pavia, ambapo alitumia sehemu kubwa ya kazi yake. Jina lake linaendelea kuheshimiwa katika kazi yake yasayansi


Jamii:Waliozaliwa 1844
Jamii:Waliofariki 1926
Jamii:Wanasayansi wa Italia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Philipp Lenard

left|80px
framed|Philipp Lenard (mnamo 1905)

Philipp Eduard Anton Lenard (7 Juni 1862 – 20 Mei 1947) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Alitayarisha misingi ya nadharia za elektroni. Pia aliipinga nadharia ya Albert Einstein (Relativity Theory). Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


Jamii:Waliozaliwa 1862
Jamii:Waliofariki 1947
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Paul Ehrlich

left|80px
thumbnail|right|200px|Paul Ehrlich (1915)
Paul Ehrlich (14 Machi 1854 – 20 Agosti 1915) alikuwa daktari na mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Pamoja na Sahachiro Hata aligundua dawa ya kutibu kaswende.

Mwaka wa 1908, pamoja na Ilya Mechnikov alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


Jamii:Waliozaliwa 1854
Jamii:Waliofariki 1915
Jamii:Wanakemia wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Hermann Emil Fischer

left|80px
thumb|right|Hermann Emil Fischer

Hermann Emil Fischer (9 Oktoba 1852 – 15 Julai 1919) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Baadhi ya utafiti mwingine aligundua usanisi wa glukosi (aina ya sukari). Mwaka wa 1902 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.
Viungo vya nje

* Wasifu wa Fischer


Jamii:Waliozaliwa 1852
Jamii:Waliofariki 1919
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Gerhard Domagk

left|80px
thumb|Gerhard Domagk
Gerhard Johannes Paul Domagk (30 Oktoba 1895 – 24 Aprili 1964) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali, na kuchapa kazi kwa ajili ya tiba ya kikemia kukomesha magonjwa kama kifua kikuu na kansa. Mwaka wa 1939 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


Jamii:Waliozaliwa 1895
Jamii:Waliofariki 1964
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
George Gershwin

thumbGeorge Gershwin (26 Septemba 1898 – 11 Julai 1937) alikuwa mtungaji wa muziki na mpiga kinanda kutoka nchi ya Marekani. Alitunga nyimbo nyingi zilizoathiriwa na mitindo ya Jazz. Pia alitunga opera moja iitwayo Porgy na Bess. Aliaga dunia mapema baada ya kupatwa na kansa ya ubongo. Mwaka wa 1998 alituzwa tuzo maalumu ya Tuzo ya Pulitzer ya Muziki kwa kazi ya maisha yake, yaani baada ya kifo chake.


Jamii:Waliozaliwa 1898
Jamii:Waliofariki 1937
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Watunzi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Pulitzer ya Muziki
Jamii:New York City
Florini

thumbnail|right|200px|Florini
Florini ni dutu sahili na halojeni simetali. Namba atomia yake ni 9. Katika mazingira yetu kawaida iko katika hali ya gesi yenye rangi njanokijani. Alama yake ya kikemia ni F.

Kwa kawaida hupatikana kama molekuli ya F2. Kati ya elementi zote mmenyuko wake wa oksidisho ni kali sana. Tabia hii inasababisha Florini kuwa sumu kali. Inamenyuka vikali na karibu elementi zote.
Sifa

Florini ni gesi yenye uwezo mkubwa wa kushiriki katika mmenyuko wa kikemia, yenye rangi ya njano-kijani, na ni elementi yenye elektronegativiti kubwa zaidi kwenye jedwali la elementi. Ina nambari atomiki 9 na alama F. Florini ipo kiasili kama molekuli ya diatomiki (F₂) na ina tabia ya kuunda miungano na elementi nyingine, hasa metali na visio-metali. Uwezo wake mkubwa wa kushiriki katika mmenyuko huifanya kuwa hatari na yenye uwezo wa kukorodisha vitu vingi.

Florini ina kiwango cha kuyeyuka cha -219.6°C na kiwango cha kuchemka cha -188.1°C, hivyo huwa katika hali ya gesi kwa joto la kawaida. Pia ni kioksidishaji chenye nguvu na inaweza kuingiliana kwa kasi na elementi nyingi, zikiwemo metali na misombo ya kikaboni. Kwa sababu ya uwezo wake wa kushiriki haraka katika mmenyuko wa kikemia, huhifadhiwa katika vyombo maalum ili kuzuia mmenyuko na hewa au unyevunyevu.

Kikemia, florini ni halojeni yenye nguvu, yenye uwezo wa kubadilisha halojeni nyingine katika misombo. Inaweza kuunda misombo mbalimbali kama floridi (mfano, sodiamu floridi na SF₆) na karibu elementi zote. Uwezo huu unatokana na ukubwa wake mdogo wa atomu na elektronegativiti yake kubwa, inayoiwezesha kuvuta elektroni kutoka kwa atomi nyingine wakati wa mmenyuko.

Kwa sababu ya uwezo wake mkubwa wa kushiriki katika mmenyuko wa kikemia, florini inaweza kuwa hatari katika hali yake ya asili, lakini ina matumizi muhimu katika viwanda na katika utengenezaji wa misombo kama Teflon na majokofu ya kisasa.
Marejeo

Jamii:Elementi
Jamii:Simetali
Lilongwe

right|115px|Mahali Lilongwe iliko kwa ramani ya Malawi
Lilongwe ni mji mkuu wa Malawi wenye wakazi 597,619 (sensa ya mwaka 2003). Yenyewe iko kusini magharibi mwa nchi, magharibi mwa Mto Malawi karibu na mpaka wa Malawi na Msumbiji na Zambia. Lilongwe mahali pake ni (-13.98333, 33.78333).
Historia

Mji huo ulianza kama kijiji kwa ufuo wa Mto Malawi na kuwa Kituo cha amri ya wakoloni Waingereza kwa mwanzo wa karne 1900. Yasemekana kwamba, Lilongwe ilisaidia sana kama kituo cha serikali ya wakoloni kwa sababu Lilongwe ilikuwa kwa ruti ya kusini na kaskazini ambayo iliwezesha utawala wa Rhodesia ya kaskazini inayojulikana sasa kama Zambia. Mji wa Lilongwe baadaye ukawa mji wa pili kwa ukubwa Malawi. Mwaka wa 1974, Mji mkuu wa nchi ulihamishwa kutoka Zomba (mji ambao sasa ni wa tatu kwa ukubwa nchini Malawi), hadi kwa mji namba mbili kwa ukubwa, Lilongwe.
Wilaya

Mji wenyewe una wilaya nyingi ambazo zajulikana kama eneo, mbila kati ya mji kuwa eneo iliopewa namba. Eneo zenyewe hazijapewa namba kulingana vile eneo zimepakana.

Maeneo yaliyojulikana:
* Eneo 1: Mji wa Wakale (Kati)
* Eneo 2: Mji wa Wakale (Kaskazini mwa A1) - Karibu na Mji wakati
* Eneo 3: Mji wa Wakale (Magharibi mwa A1) - Ufuo wa Magharibi, Mto Lilongwe
* Eneo 4: Mji wa Wakale (Mashariki mwa A2) - Ufuo wa Magharibi, Mto Lilongwe
Usafiri

Kuna mabasi na motokaa za abiria zinazosafirisha watu kwa miji ya kale, katikati ya Mji wenyewe na pia Kiwanja cha denge. Mataksi yapatikana rahisi kutoka kwa na taksi kwa jia inayoitwa Presidential Way, kaskazini mwa maduka za soko zilizokati ya Mji.
Jumla

Lilongwe inao Wakazi Wakigeni na kwa hivyo waweza kupata chakula za kutoka ng'ambo kwa maduka.

Kuna chuo cha ukulima mjini Lilongwe. Wakati wa mvua hasa ni Oktoba na Aprili. Wakati wa ukame ni kuanzia Aprili hadi Oktoba. Kati ya muda huu wa ukame, Juni na Julai kuna baridi na Agosti kukizidi na upepo na vumbi.
Uchumi

Viwanda hasa ni kama za tumbako, chai, sukari, utolezi wa vyumo vilivyo siagwa, simiti na vyakula.

Ukulima ni kama wa tumbako, miwa, mipamba, chai, mahindi, viazi, mikota, mihogo, mituta, na pia kwa wanyama ni kama ng'ombe, mbuzi. Mashamba ya ukulima ni kama 34% za nchi.

Vifaa vinavyouzwa kwa nchi za kigeni ni tumbako, chai, sukari, pamba, kahawa, chungu na mbao.

Vifaa vinavyonunuliwa kutoka nchi za kigeni ni vyakula, mafuta, vifaa vilivyoundwa, vifaa vya utumizi na vifaa vya usafirishaji.

Madini na mali ni kama simiti, madini ya yuranimu ambayo hayajachimbwa, makaa ya miamba, madini ya shabu au alumini.

Mambo ya mazingira; ukataji wa miti; mmomonyoko wa udongo; ujanaba wa maji, maji ya siwa (ya choo), takataka za viwanda; samaki kupunguka kwa kuaribu eneo za yai za samaki.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Malawi
Jamii:Miji ya Malawi
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Lilongwe