JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ido-Osi

Agbègbè Ìjoba Ìbílè Ìdó-Òsi jé ìjoba ìbílè ní Ìpínlè Èkìtì tó wà ní Nàìjíríà. Ibùjókò ó rè wà ní ìlú u Ìdó-Òsi.
Ìtókasí

Ìdó-Òsi wà ní Ìpínlè Èkìtì, l'órílè èdè Nàìjíríà.

Ìjoba ìbílè ná à kún fún àwon ìlú àti ìletò àtètèdáyé tí ó kúndùn-un èkó kíkó, tí wón sì ní ìdáméwà á àkójopò o àwon òmòwé gíga yíká órílè èdè ná à, tó sì tún jé òkan nínú u agbègbè ìjoba Ìpínlè Èkìtì. Ó sún mó àwon agbègbè ìjoba mìíràn bí i Mòbà, Ìjerò, Ìlejeméje àti Adó. Ìjoba Ìbílè yì í ní àwon ìlú wònyì í l'ábé e rè: Àayè, Ìdó, Ùsì, Ayétòrò, Ìlógbò, Òsi, Ìfàkì, Òrìn, Odò-Orà, Òkè-Orà, Ìlógbò, Igbólé, àti àwon ìletò kéréje-kéréje bí i: Ìpólé, Òbajì, Odò Obà-Aládélúsì Òkálàwá, Òkè Esè, Tèmigbolá, Òrìn, Àayè, Ìfisìn, Òrà. Olú ilé işé Ìjoba Ìbílè yì í ni wón fi s'odo si Ìdó Èkìtì, tí ilé ìşàkóso sì wà ní àárín-in ìlú Ìdó àti Ùsì. Láàrín-in àwon akegbé e rè ní Ìpínlè Èkìtì, Ìdó-Òsi ní awon onímò ìwe dunjú l'átàrí i àtètèdá a ìlé ìjosìn àti ilé èkó alákòóbèrè s'ílù ú Ùsì Èkìtì ní kété tí ilé èkó o ti Adó Èkìtì, tí ń şe Olú-Ìlù Ìpínlè ná à, gbin'lè. Lára àwon ènìyàn pàtàkì àti òtòkùnlú ìlú láti Ìjoba Ìbílè ná à lati rí gómìnà Ìpínlè ná à télè rí, [Olúşégun Òní], enití ó wá láti ìlú Ìfàkì.


Ido-Osi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifelodun, Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun

Ikirun jẹ́ àgbègbè kan ní ìpínlè Osun ní orile Naijiria
Geography

Ikirun súmó bordered to the north by Inisa, to the south by Osogbo, to the east by Iragbiji, and to the west by the town Eko-Ende. The town is located in a valley surrounded by two hills: Obagun to the north and Aafo to the south. The Alaroka and Idi-olo mountains are to the east.
History

The town was founded by Akinorun, from whom the name Ikirun derives. Akinorun had two sons, Akinbiyi and Akinyemi, who also ruled the site.
Climate

In Ikirun, the wet season brings warm, oppressive, and overcast conditions, while the dry season is characterized by hot, muggy weather with occasional cloud cover. Throughout the year, the temperature typically ranges from 64 °F to 91 °F, seldom dropping below 58 °F or rising above 97 °F.

The period of high temperatures in Ikirun spans approximately 2.1 months, occurring from January 23 to March 28. During this time, the daily high temperatures consistently exceed 89 °F. March stands out as the hottest month in Ikirun, with an average high of 90 °F and a low of 72 °F.

Conversely, the cooler season in Ikirun lasts for around 3.8 months, extending from June 16 to October 10. Throughout this period, the daily high temperatures remain below 83 °F on average. August is recognized as the coldest month of the year in Ikirun, with an average low temperature of 69 °F and a high of 81 °F.
Schools

Among the school that is in the town is federal government college ikirun a federal own school. we also have Akinorun grammar, a senior secondary school in the Town.
Culture

Every July, the Irele festival is held in Ikirun. It coincides with the harvest of new yams. The festival is celebrated in commemoration of Irele, the companion of Akinorun. Another celebration is the Egungun festival, which is held annually in May and lasts seven days. The Ikirun Day Celebration is a festival that commemorates the progress of the town, as well as a reunion for those who moved away from Ikirun.
References

* ACKNOWLEDGEMENT AND REFERENCES IKIRUN A TOWN IN OSUN STATE, NIGERIA By Taye Olasunkanmi Bello, Adeolu Printing Press, Adenuga Gbongan. Osun State, Nigeria. 1st edition, 1997. Printed in Nigeria.


Agbegbe Ijoba Ibile Ifelodun je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ìkìrun.
Itokasi

Ifelodun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ipokia

Ipokia je olu-ilu Anago. Ipokia si je okan lara awon ijoba ibile ni Ipinle Ogun ni odun 1996. Awon ilu miran to wa nibe ni Agosasa, Idiroko, Oniro, Ita Egbe,Ihunbo, Aseko, Maun, Kọkọ, Ropo, Alaari, Tube, Ilashe, Ifonyintedo, Madoga, Ijofin ati Tongeji t.

O ní iwon agbegbe to to 629 km2 Ari iye eniyan to to 150,426 nigba ika-ori ni odun 2016.

kòsí ba o se soro nipa ipokia ti a o soro nipa awon akoni to mu idagbasoke ba ile ipokia lapapo.
Minerals/Natural resources

Ipokia town has large deposits of Kaolin and Red clay. The vast fertile land is available for Agriculture. It is equally rich in soft sand used in the construction industry. Large and commercial deposit of crude oil was discovered in Tongeji Island (a town under Ipokia) by the Federal government of Nigeria.The drilling will take effect soonest by the government and this will provide more revenue for the country and job creation for the beneficial of the indigene .Establishment of oil refinery will soon take effect.
Tourism

A mega tourist city and sea institute was being developed at Whekan Island by the team of Queens Atlantic Resorts Inc., of Las Vegas, Nevada U.S.A. there is room for Boat Regatta, Canoeing and fishing along the Badagry creek. Although the project has since stop due to issue not known. Tongeji Island is a holiday haven with its impressive water front and breathtaking scenery, the island is a beauty to behold. Onigbaale Forest is equally a major tourist attraction. It was reported that the 1st Onigbaale of Ipokia precisely disappeared there and has since not been seen.
Famous foods

Ipokia cuisine is rich with numerous delicacies original to the Town. Listed below are some of the foods peculiar to the towns and their recipe;
* Gbangba-grinded and farmented corn mill
*Imoyo - Pepper, tomato, locust beans, onion, coconut oil, smoked fish, table salt
* Gbon-npete soup - Maize powder, pepper,
meat, oil, salt.
* Atakere - Beans, Pepper, oil, salt.
* Abodo - cassava, salt
* Benju - Cassava, Coconut, salt .
* Ajungun - Maize, Cassava, Oil, Salt &
pepper
* Adalu - Maize, Beans, Salt, Pepper & Oil.
* Atutu(Tutu) - Maize Powder, Beans, Salt, Oil and
Pepper
* Atomboro - Beans, Salt, Pepper and oil.
* Epete-Ewa - Beans Powder, Palm Seed, Salt
and Pepper
* Idoki - Smoke, Fried or Boiled Sweet Potatoes.
* Tuwo(Oka) - Corn Flour
* Eko(Akamu) - Corn
* Asepo - Okra, Smoked Fish, Onion Pepper, Salt, Oil
Awon ede

Ede ti won maa n so ju ni Anago, eyi to je okan lara awon eka-ede Yoruba.

Awon eka-ede yooku ni; Egun, Eyo ati ede Geesi, to je ede ajumoso ni ile Naijiria.
Iroyin nipa ifiweranse

Koodu ifiweranse ilu yii ni 111.
Ilu ati ileto ni Ipokia

* Ijofin
* Agada
* Agbologun
* Agosasa
* Ajise
* Ajegunle
* Aseko
* Ayetoro
* Gaun
* Ibatefin
* Idiroko
* Ifonyintedo
* Igbeko
* Igbodoroju
* Igborodo
* Igude
* Igunnu
* Iguu
* Ihunbo
* Ikate (Igate)
* Ilase
* Ipokia
* Ita Egbe
* Ita Onimowo
* Iwuku
* Iyasi
* Maun
* Madoga
* Odepata
* Oniro
* Tongeji
* Tube
* Whekan
* Itafa
Awon itokasi

wa ni Naijiria
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Muṣin

]]
Muṣin jẹ́ Ìjọba ìbílẹ̀ kan ní in Ìpínlẹ̀ Èkó. ó jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ tí ó wà ní apá Gúúsù Ìpínlẹ̀ Èkó ní ẹ̀gbẹ́ Ìlú Ìkẹjà. Muṣin jẹ́ ìlú tí èrò pọ̀ sí jùlọ, látàrí apáọ̀jù èrò yí, ó jẹ́ kí ìwà ọ̀bùn àti ẹ̀gbin ó rẹ̀sẹ̀ walẹ̀ láàrín àwọn olùgbé ibẹ̀, àwọn ilé tí ó wà níbẹ̀ kò fi bẹ́ẹ̀ kájú òṣùwọn. Gẹ́gẹ́ ètò ìkànìyàn ọdún 2006 ṣé ṣe fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wipe àwọn olùgbé Muṣin tó 633,009 níye.
Ètò ọrọ̀-ajé ati ààtò ìlú

Lẹ́yìn tí ìjọba àwọn Gẹ̀ẹ́sì wó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, oríṣiríṣi ìdàgbà-sókè ni ó bẹ̀rẹ̀ sí ń de bá agbègbè Muṣin. Lára rẹ̀.ni bí àwọn ènìyàn ṣe ń kúrò ní abúlé tí wọ́n sì ń kò lọ sí àárín ìgboro Èkó, pàá pàá jùlọ agbègbè Muṣ. Látàrí àpọ̀jù èrò yí, ilé gbígbé ati iṣẹ́ ṣíṣe le koko. Amọ́ sa,ìlú Muṣin tún ní ànfaní láti ní àwọn ilé-iṣẹ́ oríṣiríṣi. Lára àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó ti wà níbẹ̀ ni ilé-iṣẹ́ aṣọ àti òwú, ilé-iṣẹ́ bàtà, ilé-iṣẹ́ tí ó ń pèsè kẹ̀kẹ́ ológere ati Kẹ̀kẹ́ Alùpùpù àti ilé-iṣẹ́ tí ó ń pèsè mílíkì

Ìlú Muṣin ní àwọn ohun amáyéderùn bíi ilé ìwòsàn àti ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀bẹ̀rẹ̀ tí tí dé ilé ẹẹ̀kọ́ girama pẹ̀lú ohun èlò tìgbà lo de fún àwon akẹ́ẹ̀kọ́. Ìlú Muṣin tún ní àwọn ọ̀nà mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí a lè gbà wọ inú ìlú yìí, àwọn ọ̀nà náà ni, ọ̀nà Èkó, Ṣómólú àti Ìkẹjà. Àwọn ẹ̀yà Yorùbá ni ó pọ̀jù nínú àwọn olùgbé agbègbè yí, tí ó sì jẹ́ èdè abínibí Yorùbá ni wọ́n ń sọ jù níbẹ̀
Àwọn Ìlú tó pààlà pẹ̀lú Muṣin

Ní ojú-ọ̀nà márosẹ̀ apá Gúúsù - Oṣòdì sí Àpápá láti Orí afárá Oṣòdì lọ sí ojúnà ọkọ̀ òfurufú tí a bá ń jáde láti inú Oṣòdì lọ sí òpópónà márosẹ̀ Agége ní apá Àríwá - tó pààlà pẹ̀lú Ìjọba Ìbílẹ̀ Súrùlérè, léyìí tí ó tún pààlà pẹ̀lú àwọn òpópónà wọ̀nyí: òpópónà Bishop, Àkọ́bí, LUTH, Ìdí-Àràbà, àti àwọn ní agbègbè Ìlà-oòrùn tó tún lọ sí ojúnà Agége láti Oṣòdì òpópónà Bishop lápáa Ìwọ̀-oòrùn tó lọ sí ojúnà márosẹ̀ Oṣòdì/Àpápá tó wà forí sọ oríta agbègbè Ìtìrẹ́-Ìjèṣà léyìí tí Ìlú Ìtìrẹ́-Ìjèṣà wà lábẹ́ Ìjọba Ìbílẹ̀ Muṣin tẹ́lẹ̀rí.
Àwọn Ìtọ́kasí

Mushin
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Nnewi

Àgbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Ńnéwi jẹ́ ọ̀kan lára ìjọba-ìbílẹ̀ mọ̀kànlélógún tí ó wà Ìpínlẹ̀ Anambra ní orílè-èdè Nàìjíríà. Ìlú Ukpor ni Olú-ìlú ìjọba-ìbílẹ̀ Gúúsù Ńnéwi. Wọ́n dá a sílẹ̀ ní ọdún 1991 pẹ̀lú àwọn ìjọba ìbílẹ̀ mọ̀kànlélógún yòókù. Àwọn olùgbé ìjọba-ìbílẹ̀ náà tó mílíọ́nù kan. Iṣẹ́ ̀agbẹ̀ àti kárà kátà ni àwọn olùgbe ibe yàn laa ayó .Esin igbabo ni esin wa
Àwọn gbajúmọ̀ ìlú tí wọ́n wà ní ìjọba ìbílẹ̀ Gúúsù Ńnewi

Yàtọ̀ sí olú-ìlú ìjọba ìbílẹ̀ náà, àwọn ìlú gbajúmọ̀ tí wọ́n tún wà lábẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ Gúúsù Ńnéwi ni; Ekwulumili, Amichi, Azigbo, Unubi, Ezinifite, Osumenyi àti Utuh.
Àwọn Ìtọ́kasí

5. https://www.manpower.com.ng/places/lga/121/nnewi-south
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Odogbolu

Odogbolu jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ni Ìpínlẹ̀ Ogun ni Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ wà ní ìlú Odogbolu ní ni Gúúsù iwọ̀ oòrùn agbègbè yẹn.

Ó ní agbègbè ti 541 km 2 àti olugbe 127,123 ni ikaniyan 2006.

Koodu ifiweranse ti agbègbè náà jẹ́ 120.

Oladipo Diya, De facto Igbakeji Aare orile-ede Naijiria nígbà ìjọba ológun Sani Abacha láti 1994, ti a bi ni Odogbolu.

Ọba ní wọn pe ni Alaye ti Odogbolu, Ọba náà jẹ Ọba Adedeji Olusegun Onagoruwa
Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oye

Oye jẹ́ ìlú àti olú-ìlú agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Oyẹ́ ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì, ní Nàìjíríà. Wọ́n ṣẹ̀dá Oyẹ́ látara apá Àríwá Èkìtì tí wọn ò tí ì pín ní ọjọ kẹtàlélógún oṣù karùn-ún, ọdún 1989.

Agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ọyẹ́ ń pín ààlà pẹ̀lú agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ilejemeje sí apá Àríwa, Irepodun/Ifelodun sí apá Gúúsù,agbègbè Ìkọ̀lé sí apá ìlà-oòrùn àti agbègbè Ido/Osi sí apá Ìwọ̀-oòrùn.

Àwọn ìlú tí ó wà ní Oyẹ́ ni: Oye Ekiti, Ilupeju Ekiti, Ayegbaju Ekiti, Ire Ekiti, Itapa Ekiti, Osin Ekiti, Ayede Ekiti, Itaji Ekiti, Imojo Ekiti, Ilafon Ekiti, Isan Ekiti, Ilemeso Ekiti, Omu Ekiti, Ijelu Ekiti, Oloje Ekiti àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

KÒ sí ẹ̀yà kan ní agbègbè náà tó yàtọ̀ sí ẹ̀yà Yorùba. Gbogbo ará ìlú náà sì ń sọ èdè Yorùbá àti àwọn ẹ̀ka-èdè rẹ̀.
Àwọn Ìtọ́kasí

Oye
Ìgbà Ààrẹ Umaru Musa Yar'Adua

Ìgbà Ààrẹ Umaru Musa Yar'Adua bere ni 29 May, 2007 leyin ayeye ibura gege bi Aare orile-ede Naijiria ketala. Ki Yar'Adua o to di Aare o ti koko je Gomina Ipinle Katsina lati 1999 de 2007. Ninu idiboyan to waye ni April 21, 2007 Yar'Adua lo bori pelu ibo 24.6 legbegberun to je 70% awon ibo didi si 6.6 legbegberun ti Muhammadu Buhari to je olutako re julo. Sibesibe awon olutako oniselu pe idiboyan ohun ni ojoro won si bere fun ifagile re.
Itokasi

*Bio
ISO 639-1

ISO 639-1:2002, Àwọn àmì ọ̀rọ̀ fún ìṣojú àwọn orúkọ àwọn èdè Apá 1: àmì ọ̀rọ̀ Alpha-2 ní apá kinní ISO 639 àwon eseese [[International Organization for Standardization|opagun káríayé] fún àwon àmì òrò èdè. Apá kinní dá lórí ìforúkosílè àwon àmì òrò létà méjì. Àwon àmì òrò létà méjì mérìndínlógóòje(136) ni wón jé fíforúkosílè. Àwon àmì òrò tí wón jé fíforúkosílè jé ti gbogbo àwon èdè àgbáyé koko.

Àwon àmì òrò wònyí jé wíwúlò káríayé láti se ìgékúúrú èdè. Fún àpeere:
*Yorùbá jé sísojù pèlú yo
*Geesi jé sísojù pèlú en
*Igbo jé sísojù pèlú ig
*Èdè Germany jé sísojù pèlú de (láti endonym Deutsch)
*Japanese jé sísojú pèlú ja (bí ó tilè jé pé endonym rè ni Nihongo)
*Èdè Swahili jé sísojù pèlú kw (lati endonym Kiswahili)
*Portuguese jé sísojù pèlú pt
*Spanish jé sísojù pèlú es (láti endonym Español)
Àwọn Ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:ISO 639

la:ISO 639#ISO 639-1
nl:ISO 639#ISO 639-1
Àkójọ àwọn èdè gẹ́gẹ́ bíi iye àwọn afisọ̀rọ̀ abínibí

thumb|right|275px|Ipinkiri lowolowo awon Ibatan Ede Eniyan
thumb|Awon ede mesan ti won je didiye pe won iye to pojulo awon afisoro abinibi laye, lati SIL Ethnologue, 2005.
Eyi ni Àkójọ àwọn èdè gẹ́gẹ́ bíi iye àwọn afisọ̀rọ̀ abínibí .
Iye afisoro to ju 60 legbegberun lo
20 to 60 legbegberun afisoro abinibi
10 si 20 legbegberun afisoro abinibi
2 si 10 legbegberun afisoro abinibi
1 si 2 legbegberun afisoro abinibi
100,000 si 1 legbegberun afisoro abinibi
10,000 si 100,000 afisoro
Din ni 10,000

{| class="wikitable sortable"
|- bgcolor="#cccccc"
! Language
! Family
! width=35%|Official status and where spoken natively by more than 1% of the population
! width=35%|Number of speakers
|-
| Ottoman || Altaic-Turkic || Turkey || 900
|-
| Norfuk || Caribbean Creole || Norfolk Island, Pitcairn Islands || 616
|-
| Kildin Sami || Uralic || Russia (Murmansk Oblast, Karelia) || 500
|-
| Nganasan || Uralic || Russia (Taymyria) || 500
|-
| Southern Sami || Uralic || Sweden, Norway || 500
|-
| Inari Sami || Uralic || Finland || 400
|-
| Skolt Sami || Uralic || Finland, Russia (Karelia) || 400
|-
| Mlabri || Austroasiatic || Thailand, Laos (Karelia) || (Ingria) || 300
|-
| Pirahã || Muran || Amazon River, Brazil. No official status || 300
|-
| Washo || Hokan || United States (Washoe County, Nevada) || 252
|-
| Comanche || Uto-Aztecan || United States (Oklahoma) || 200
|-
| Hinukh || Northeast Caucasian || Russia (Dagestan) || 200
|-
| Livonian || Uralic || Latvia (Livonia) || 150
|-
| Tobian || Trukic || Palau (In the states of Hatohobei and Sonsorol and in the southern areas of Palau) || ≥100
|-
| Enets || Uralic || Russia (Krasnoyarsk Krai) || 70
|-
| Pitkern (Or Pitcairnese)|| Caribbean Creole || Pitcairn Island (and New Zealand)|| ≥70
|-
| Manchu || Altaic || Northern China (Heilongjian province), Southern Russia || ≥60
|-
| Pite Sami || Uralic || Sweden, Norway || 20
|-
| Ume Sami || Uralic || Sweden, Norway || 20
|-
| Votic || Uralic || Russia || ≥20
|-
| Kayardild || Pama-Nyungan || Australia || (Murmansk Oblast) || 2
|-
| Dalmatian || Romanian || Croatia,Italia || 0 (extinct)
|-
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn èdè
Abraham Lincoln

Abraham Lincoln (i/ˈeɪbrəhæm ˈlɪŋkən/; ni a bí ní Ọjọ́ kejìlá, Oṣù èrèlé, Ọdún 1809, ó sì kú ní Ọjọ́ karùndínlógún, Oṣù igbe, Ọdún 1865. Ó jẹ́ Ààrẹ kẹrìndínlógún Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, tó ṣèjọba láti Oṣù Ẹrẹ́nàn Ọdún 1861 títí di Oṣù Kẹrin Ọdún 1865 tí wọ́n sì paá sí orí ipò.

Lincoln jẹ́ olórí orílẹ̀-èdè nígbà Ogun Abẹ́lé ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà
—Ogun tó dá lórí ìtàjẹ̀sílẹ̀ ẹrú, òfin àti ìjìyàn òṣèlú. Nígbà ogun náà, ó dá ìṣọ̀kan orílẹ̀-èdè dúró, ó sì fi òpin sí òwò ẹrú ṣíṣe, ó fún ìjọba ní agbára, ó sì ṣí ojú-ọ̀nà sí ìlọsíwájú orílẹ̀-èdè.

Ní ogun jíjà yìí ó dá ìṣọ̀kan sí, ó fi òpin sí òwò ẹrú ṣíṣe, fún ìjọba lágbára, ó sì jẹ́ kí ìlọsíwájí bá okòwò ìlú. Ni àsìkò ogun yìí náàni Lincoln pàdánù ọmọ rẹ̀ ọkùnrin, ti ìṣẹ̀lẹ̀ yìí si jẹ ohun ìbànújẹ́ fún un. Àmọ́ síbẹ̀síbẹ̀, kò kó ìrẹ̀wẹ̀sì ọkàn báa.

Wọ́n bíi ní Hodgenville, Kentucky, Lincoln dàgbà sí ìwọ̀ oòrùn frontier ní Kentucky àti Indiana. Ó kọ́ ara rẹ̀ ní ìwé, ó di agbẹjọ́rò ní Illinois, Olórí Ẹgbẹ́ Òṣèlú Whig àti ẹgbẹ́ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ti lllinois ní ibi tí ó ti lo ọdún méjìlá. Wọ́n yàn án sí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ti United States ní Ọdún 1846, Lincoln mú ìlọsíwájú ba okòwò látàrí ilé-ìfowópamọ́, owó orí ìṣòwò lókèèrè àti ọkọ̀ ojú irin.
Àwọn ìtọ́kasí

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
* McClintock, Russell. Lincoln and the Decision for War: The Northern Response to Secession (2008) online
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
** , also published as vol 3–4 of Ordeal of the Union
** ; also published as vol 5–8 of Ordeal of the Union
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Ìwé ìtàn

*
*
* Holzer, Harold and Craig L. Symonds, eds. Exploring Lincoln: Great Historians Reappraise Our Greatest President (2015), essays by 16 scholars
* Manning, Chandra, "The Shifting Terrain of Attitudes toward Abraham Lincoln and Emancipation", Journal of the Abraham Lincoln Association, 34 (Winter 2013), 18–39.
* Smith, Adam I.P. "The 'Cult' of Abraham Lincoln and the Strange Survival of Liberal England in the Era of the World Wars", Twentieth Century British History, (Dec 2010) 21#4 pp. 486–509
* Spielberg, Steven; Goodwin, Doris Kearns; Kushner, Tony. "Mr. Lincoln Goes to Hollywood", Smithsonian (2012) 43#7 pp. 46–53.
Agbègbè Ashanti

Agbegbe Ashanti je ikan ninu awon agbegbe amojuto ijoba ni orile-ede Ghana. Most of the region's inhabitants are Ashanti people, one of Ghana's major ethnic groups. Most of Ghana's cocoa is grown in Ashanti, and it is also a major site of Ghana's gold-mining industry.

The Ashanti Region is subdivided into the following 27 districts:
* Adansi North District
* Adansi South District
* Afigya-Kwabre District
* Ahafo Ano North District
* Ahafo Ano South District
* Amansie Central District
* Amansie West District
* Asante Akim North Municipal District
* Asante Akim South District
* Atwima Kwanwoma District
* Atwima Mponua District
* Atwima Nwabiagya District
* Bekwai Municipal District
* Bosome Freho District
* Bosomtwe District
* Ejisu-Juaben Municipal District
* Ejura/Sekyedumase District
* Kumasi Metropolitan District
* Kwabre District
* Mampong Municipal District
* Obuasi Municipal District
* Offinso Municipal District
* Offinso North District
* Sekyere Afram Plains District
* Sekyere Central District
* Sekyere East District
* Sekyere South District
Awon orisun

*
* GhanaDistricts.com
* 19 New Districts Created , GhanaWeb, November 20, 2003.
Àwọn àdúgbò ilẹ̀ Ghánà

|
|

Awon Adugbo ile Ghana je titungbajo ni 1988/1989 lati mu ise ijoba sunmo awon aralu ati lati koju iwabaje to gbale larin awon onibise. itundajo awon opin 1980 pipinlabe awon Agbegbe ile Ghana si adugbo 110, nibi ti awon ile-igbimo ibile adugbo kookan ti le dojuko isoro imojuto ibile ti won. Ni 2006, awon adugbo 28 tuntun je didasile eyi mu apapo iye awon adugbo de 138. Ni February 2008, awon adugbo miran tun je didasile lati mu iye apapo de 170 ni Ghana.
E tun wo

Awon Agbegbe ile Ghana
Awon orisun

*
* GhanaDistricts.com
* Berry, LaVerle Bennette: A Country Study: Ghana, Federal Research Division, U.S. Library of Congress. Washington D.C., 1995.
Itokasi

Adugbo
Nii Amaa Ollennu

Raphael Nii Amaa Ollennu (tí a bí ní 21 May 1906, tí ó sì kú ní 22 December 1986) jẹ́ agbẹjẹ́rò àti adájọ́ tó dí adájọ́ àgbà fún Ilé-ẹjọ́ gíga jùlọ ní orílẹ̀-èdè Gánà láti ọdún 1962 sí 1966. Òun sì ni Ààrẹ ilẹ̀ Ghánà nígbà ìjọba olómìna kejì, láti 7 August 1970 sí 31 August 1970 àti agbọ̀rọ̀sọ ní ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin ti ìlú Ghana láti 1969 wọ 1972.
Ìgbésí ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀

Wọ́n bí Ollennu sí Labadi, ní ìlú Accra, ní ọdún1906, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ènìyàn Ga. Àwọn òbi rẹ̀ ni Wilfred Kuma Ollennu àti Salomey Anerkai Mandin Abbey. Ollennu lọ sí ilé-ìwé Salem School ní ìlú Osu . Ó ka ẹ̀kọ́ girama níAccra High School. Lára ẹ̀kọ́ ìbẹ̀ẹ̀rẹ̀ rẹ̀ wá láti Presbyterian Training College ní Akropong, tó wà ní apá Ìlà-Oòrùn orílẹ̀-èdè Ghana, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ pedagogy àti theology. Ó lọ sí England láti lọ kọ́ ẹ̀kọ́ jurisprudence ní Middle Temple, London. Wọ́n sì pè é wọ ilé-ẹjọ́ ní ọdún 1940 lẹ́yìn tó fi oṣù méjìdínlógún kẹ́kọ̀ọ́ ọlọ́dún mẹ́ta. Ó jáde pẹ̀lú èsì tó tayọ, èyí sì mu gba ìdánimọ̀ láti ọ̀dọ̀ ìgbìmọ̀ Queen.
Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Ghánà
Ọba

Ọba jẹ́ ọkùnrin tí ó ń ṣolórí Ìlú ilẹ̀ tàbí orílẹ̀-èdè nítorí wípé ó lẹ́tọ̀ọ́ láti wà nípa adarí. O le je taara lati inu ebi re tabi nitoripe ebi re lokan. Opo awon ni ile Yoruba lori bayi. Won ni awon afọbajẹ ti won gbimo ibo ni tabi inu ebi wo ni oba to kan yio ti wa. Ni Europe oba n je lati inu ebi kanna. Yio gori ite taara lati odo bàbá tabi ìyá re.

Iyawo oba ni a n pe ni ayaba tabi ayaoba. Ni Europe obìnrin yi le gun ori ite ti oba ba ku, eyi ko je be ni ile Yoruba nibi ti obinrin ko le di oba.

Ti olori orile-ede kan ba je oba a n pe iru ijoba yi ni idobaje, ti oba na si n je adobaje.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àṣà
Ìyá

thumb|right|Ìyá àti ọmọ rẹ̀
Ìyá (màmá tabi mọ̀nmọ́n) ni òbí tó jẹ́ obìnrin èèyàn kan. Ìyá àti bàbá jẹ́ òbí fún ọmọ tàbí ènìyàn kan. Àwọn Yorùbá bọ, wọ́n ní, " Ìyá ni wúrà"... Bẹ́ẹ̀ náà tún ni, " Gbẹ̀dẹ̀ bí Ogún Ìyá, aninilára bí Ogún Baba". Ìyá jẹ́ ọ̀kan gbógì tí wọn kò ṣéé fojú rénà láwùjọ, ní ìlú, Ìpínlè pàápàá jùlọ lagbaye. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ Ìgbà, ìyá ló máa ń bí ọmọ fún ara rẹ̀, nígbà mìíràn ó lè gba ọmọ ẹlòmíràn bí ọmọ rẹ̀ tàbí kí ó gba ọmọ ẹlòmíràn tọ́.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Ẹbí
Àwọn Agbègbè Apágúúsù àti Antárktìkì Fránsì

The French Southern and Antarctic Lands (, abbreviated TAAF), full name Territory of the French Southern and Antarctic Lands (French: Territoire des Terres australes et antarctiques françaises)

Ni Oṣu Kẹwa Ọdun 2024, Alakoso Madagascar, Andry Rajoelina, tẹnumọ ifẹ rẹ lati gba ipadabọ awọn Erékùṣù Tuka, ti Madagascar sọ lati ọdun 1973 lati France.


Àtúnṣe sí Àwọn Agbègbè Apágúúsù àti Antárktìkì Fránsì
Àwọn Erékùṣù Kékèké Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà

thumb|250px|The flag of the United States is used for all of the United States Minor Outlying Islands
thumb|250px|Map showing the location of the islands in the Pacific Ocean (highlighted with red boxes)
The Awon Erekusu Kekeke Orile-ede Amerika, fun amioro ISO 3166-1 International Organization for Standardization didapo mo Baker Island, Howland Island, Jarvis Island, Johnston Atoll, Kingman Reef, Midway Islands, Navassa Island, Palmyra Atoll, and Wake Island.
Itokasi
Àwọn Fúlàní

Eya Fulani tàbí Fula tàbí Fulani jẹ́ ẹ̀yà abínibí Kansas ní ilè Adúláwò. Wọ́n wà lára àwọn ẹ̀ya tí ó tóbi jù ló ni ilè Adúláwò pẹ̀lú iye ènìyàn tí ó lé ní Ogójì Mílíọ̀nù. Àwọn Fúlàní a máa pe ara wọn ní Fulbe tàbí Fula. Wọ́n fọ́kán sí orí ilẹ èdè bí mẹ́rìnlélógún ní ìwọ̀ oòrùn àti ààrin gbùngbùn Áfíríkà láti ilẹ̀ Senegal dé Ethiopia. Orísun wọn ò dá ẹnikẹ́ni lójú, ṣùgbọ́n àwọn kan rò pé wọ́n wá láti ààrin ìlà oòrùn tàbí árèwá Áfíríkà. Wọ́n wà lára àwọn apẹ̀sìndà àkọ́kọ́ sí ẹ̀sìn Islam ìsàlẹ̀ asálẹ̀ Saharan tí wọ́n sì tàn án ká gbogbo agbègbè náà nípa orísirísi ọ̀nà bí i ogun mímọ́
Iṣẹ́ àwọn Fulani

Iṣẹ́ àwọn Fulani ni ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìrìnkiri darandaran (ìṣọ́-ẹran màlúù, àgùntàn, àti ewúrẹ́) káàkiri agbègbè Sahel ti Ìwọ̀ Oòrùn Áfríkà
Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Fúlàní