JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Hammurabi

150px|thumb|left|Sehemu ya juu ya nguzo ya Hammurabi yenye [[sheria zake yamwonyesha mfalme Hammurabi mbele ya mungu Marduk.]]
right|thumb|310px|Babeli, 1792 KK|1792 - [[1750 KK.]]
Hammurabi (takr. 1810 KK - 1750 KK) alikuwa mfalme wa sita wa mji wa Babeli akapanua eneo lake na kuunda milki ya kwanza ya Babeli. Anajulikana hasa kwa mkusanyo wa sheria za Hammurabi ambazo ni kati ya sheria za kwanza za dunia zilizoandikwa.

Hammurabi alirithi ufalme kutoka kwa baba yake akitawala eneo la mji wa Babeli kama dola-mji tu. Katika miaka ya utawala wake alifaulu kupanua himaya yake hadi kutawala Mesopotamia yote. Hivyo alianzisha milki ya kwanza ya Babeli.
Sheria za Hammurabi

Umaarufu wake watokana na sheria zake. Hakuwa mtawala wa kwanza wa Mesopotamia aliyetunza sheria za milki kimaandishi. Lakini sheria nyingine zimepotea au kuhifadhiwa kwa sehemu tu. Mkusanyo wa sheria za Hammurabi ni wa kwanza uliosambazwa kiasi cha kuwa na nakala nyingi, hivyo nakala kadhaa zimehifadhiwa hadi leo na kutupa picha ya jamii ile ya kale sana.

Nakala maarufu ni nguzo ya jiwe kubwa lenye kimo cha mita 2.25 inayomwonyesha mfalme mbele ya mungu Marduk na chini yake ziko sheria katika mwandiko wa kikabari.

Sheria hizi zilikuwa kali sana. Mfano wake ni vipengele vifuatavyo:
* na. 3: Anayesimama mahakamani na kutoa ushuhuda katika kesi yenye adhabu ya kifo lakini hawezi kuthibitisha maneno yake atakufa
* na. 195: Mwana anayempiga baba yake atakatwa mkono
* na. 196: Anayeharibu jicho la mtu huru atang'olewa jicho lake.
Viungo vya nje

* Hammu Rabi - The Moon-Sun King of PIE Civilization


Jamii:Babeli
Jamii:Sheria
A

thumb|300px|Herufi A kwa mwandishi mbalimbali
A ni herufi ya kwanza katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Alfa ya Kigiriki.
Maana za A

* katika muziki A ni noti.
* Katika tiba A ni aina ya damu.
* Kwa magari A ni alama ya gari kutoka Austria.
* Kati ya vipimo a ni alama ya Ar yaani eneo la mita kumi mara kumi
* Katika fizikia A ni alama ya ampea.
* Katika shule za nchi mbalimbali A ni daraja la juu i(la kufaulu) linalowezekana
* kwa maana ya kiashirio A ni alama ya chanzo
Historia

Asili ya herufi A ni miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Kama herufi nyingine za alfabeti ya Kigiriki alfa imetoka katika alfabeti ya Wafinisia iliyokuwa alfabeti ya kwanza ya dunia. Wafinisia waliendeleza mwandiko wa kikabari wa kale uliokuwa mwandiko wa silabi na kuifanya alfabeti ya herufi moja-moja.

Faida ya alfabeti ni ya kwamba inahitaji alama chache kulingana na mwandiko wa silabi mwenye alama kwa kila silabi ya lugha fulani au mwandiko picha unaohitaji maelfu ya alama za picha.
Alef ya Wafinisia

Wafinisia walichukua alama ya ng'ombe wakairahisisha na kuiita kwa neno lao "alef" lenye maana ya "ng'ombe" lakini walisoma tu "'" yaani kituo kimya jinsi ilivyo hadi sasa katika alef ya Kiebrania. Hivyo walifanya picha kuwa herufi. Herufi ilinama jinsi kichwa cha ng'ombe kinavyoonekana kikitazamiwa kutoka kando.
Alfa ya Wagiriki

Wagiriki walipokea alfabeti kutoka Wafinisia na pia jina la herufi hii. Hawakuwa na matumizi kwa ile sauti kimya ya Wafinisia lakini walihitaji herufi za vokali ambazo hazikuandikwa katika Kifinisia jinsi ilivyo hadi sasa katika Kiebrania na pia mara nyingi katika Kiarabu.

Kwa hiyo walitumia alama kwa sauti ya A wakabadilisha kidogo jina kuwa "alfa" badala ya "alef". Lakini katika lugha yao hawakuelewa tena maana asilia iliyokuwa "ng'ombe". Kwao ilikuwa alama ya sauti tu.

Mwanzoni waliandika herufi kwa umbo la kulala kama Wafinisia lakini katika karne za baadaye herufi iligeuzwa na kuandikwa mwishowe jinsi tunavyozoea leo.

Jamii:Alfabeti ya Kilatini
Wafinisia

right|500px|thumb|Miji muhimu na njia za biashara za Wafinisia
Wafinisia (au Wafoinike) walikuwa wakazi wa Finisia ambao zamani za Nyakati za Kale waliishi kwenye mwambao wa mashariki wa Bahari ya Mediteranea.

Miji-dola yao ilikaa katika eneo la nchi za kisasa za Lebanoni na Syria.

Wafinisia walizungumza Kifinisia kilichokuwa lugha ya Kisemiti ambayo ilipotea baada ya kusambaa kwa Kiarabu tangu karne ya 7.

Walikuwa wafanyabiashara na mabaharia hodari sana. Walijenga utajiri wao juu ya biashara ya ubao kutoka milima ya Lebanoni. Hasa miti ya aina ya seda (Cedrus Libani) ilitafutwa sana.

Baadaye waliunda makoloni yao katika magharibi ya Mediteranea hadi Hispania. Lakini koloni lao mashuhuri lilikuwa Karthago (Afrika ya Kaskazini).
Mafanikio ya kihistoria ya Wafinisia

Wafinisia (kama si Wakananayo) walianzisha mwandiko wa pekee uliokuwa chanzo cha alfabeti zote za Ulaya kupitia alfabeti ya Kigiriki.

Mabaharia Wafinisia walikuwa watu wa kwanza waliozunguka bara la Afrika kwa jahazi zao. Safari hiyo ilitokea kama mwaka 600 KK kwa niaba ya mfalme Neko II wa Misri aliyewaajiri kwa safari ile.
Viungo vya Nje

* The Phoenician Encyclopedia – Encyclopedia Phoeniciana: A Bequest Unearthed, Phoenicia and the Phoenicians, Punic, Canaanites

Jamii:Wafinisia
Jamii:Historia ya Syria
Jamii:Historia ya Lebanoni
Jamii:Historia ya Asia
B

thumbnail|300px|Herufi B kwa mwandishi mbalimbali
B ni herufi ya pili katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Beta ya Kigiriki.
Maana za alama B

* Katika muziki B ni noti.
* Katika tiba B ni mojawapo ya makundi ya damu
* Katika Kemia B ni alama ya elementi ya Boroni
* Kwenye gari B ni alama ya kimataifa ya gari kutoka Ubelgiji
Historia ya herufi B

Kama herufi nyingine za alfabeti ya Kigiriki beta imetoka katika alfabeti ya Wafinisia iliyokuwa alfabeti ya kwanza ya dunia. Wafinisia waliendeleza mwandiko wa kikabari wa kale uliokuwa mwandiko wa silabi na kuifanya alfabeti ya herufi moja-moja.

Faida ya alfabeti ni ya kwamba inahitaji alama chache kulingana na mwandiko wa silabi mwenye alama kwa kila silabi ya lugha fulani au mwandiko picha unaohitaji maelfu ya alama za picha.
Bet ya Wafinisia

Wafinisia walichukua alama ya ramani ya nyumba wakairahisisha na kuiita kwa neno lao "bet" lenye maana ya "nyumba" lakini walisoma tu "b" yaani sauti ya kwanza katika neno hili. Hivyo walifanya picha ya nyumba kuwa herufi iliyo alama ya sauti "b". Herufi ilitazama upande wa kushoto pa kwa sababu mwendo wa kuandika ulikuwa kuanza upande wa kulia klwenmda kushoto jinsi ilivyo katika lugha za Kisemiti za Kiebrania na Kiarabu.

Kufuatana na kalamu tofauti (kama ni kuandika kwa kijiti kwenye udongo wa ufinyanzi au kwa wino kwenye karatasi) umbo la herufi likaandikwa kwa michirizo au zaidi kwa kona.
Beta ya Wagiriki

Wagiriki walipokea alfabeti kutoka Wafinisia na pia jina la herufi hii. Wakabadilisha kidogo jina kuwa "beta" badala ya "bet". Lakini katika lugha yao hawakuelewa tena maana asilia iliyokuwa "nyumba". Kwao ilikuwa alama ya sauti tu.

Mwanzoni waliandika herufi kwa kutazama upande wa kushoto kama walivyofanya Wafinisia lakini katika karne za baadaye herufi iligeuzwa na kuandikwa mwishowe jinsi tunavyozoea leo.
B ya Kilatini cha Waroma wa Kale

Waroma wa Kale walipokea alfabeti kutoka Wagiriki na kuibadilisha kwa mahitaji yao. Beta ikaitwa nao kwa sauti yake tu yaani "b" badala ya neno "beta".

Jamii:Alfabeti ya Kilatini
Rubidi

Rubidi (Kilat. rubidus: nyekundu) ni elementi na metali alikali yenye namba atomia 37 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 85.4678. Alama yake ni Rb.
Tabia

Kali (potasiamu) ni metali laini sana inayochemka kwa sentigredi 39 tayari. Rangi yake ni nyeupe-fedha. Haipatikana kiasili kama metali tupu kwa sababu humenyuka haraka na kuoksidika hewani. Inamenyuka vikali sana na oksijeni na kuwaka peke yake ikiwekwa hewani tu.

Rubidi hutokea kwa umbo la isotopi mbili; 85Rb ni thabiti lakini 87Rb ni mnururifu na kugeuka kuwa 87Sr. Lakini nusumaisha yake ni miaka bilioni 48 hivyo unururifu ni mdogo.
Matumizi

Kutokana na uhaba wa metali kuina matumizi chache tu hasa katika utafiti wa kisayansi.


Jamii:Metali alikali
Jamii:Elementi
Lugha za Kisemiti

Lugha za Kisemiti ni tawi la familia ya lugha za Kiafrika-Kiasia. Lugha hizi ni pamoja na Kiarabu, Kiamhari, Kitigrinya, Kiaramu, Kiebrania, Kimalta na lugha zingine nyingi za kale na za kisasa. Lugha hizi huzungumzwa na zaidi ya watu milioni 330 katika maeneo mengi ya Asia ya Magharibi, Afrika ya Kaskazini, Pembe ya Afrika, Malta, na pia katika jamii kubwa za wahamiaji na watu wa mataifa ya nje katika Amerika Kaskazini, Ulaya, na Australasia.
Istilahi hii ilitumiwa kwa mara ya kwanza katika miaka ya 1780 na wanachama wa shule ya historia ya Göttingen, ambao walitokana na jina Shemu, mmoja wa wana watatu wa Nuhu katika Kitabu cha Mwanzo.
Lugha za Kisemiti leo

Lugha yenye wasemaji wengi ni Kiarabu. Wasemaji wengine wengi ni wale wanaotumia lugha za Ethiopia na Eritrea halafu Israeli. Lugha hai za Kisemiti ni pamoja na:

* Kiarabu ambacho kinazungumzwa kwa lahaja mbalimbali, ikiwa Kiarabu sanifu ni pia lugha rasmi katika nchi nyingi za Afrika ya Kaskazini na Mashariki ya Kati (wasemaji milioni 200-220)
* Kiamhari ambayo ni lugha rasmi ya Ethiopia (wasemaji milioni 17)
* Kitigrinya ambayo ni lugha rasmi katika Eritrea na jimbo la Tigray nchini Ethiopia. (wasemaji milioni 5)
* Kiebrania ambayo ni lugha rasmi nchini Israeli (wasemaji milioni 5)
* Kiaramu kilichorudi nyuma sana lakini bado kinatumika katika Syria, Irak, Uturuki na Uajemi kwa lahaja mbalimbali (kuna takriban wasemaji 500,000 hadi milioni moja
* Kimalta ambacho ni lugha ya Kisemiti ya pekee ya Ulaya, ikiwa ni lugha rasmi nchini Malta (wasemaji laki 3)
* Lugha za Bara Arabu kusini zajadiliwa hasa katika Omani na Yemeni; ni lugha tofauti na Kiarabu chenyewe (kuna bado wasemaji 300,000)
Lugha za kihistoria

Kuna idadi kubwa ya lugha za Kisemiti zinazojulikana kama lugha za kihistoria zisizo na wasemaji tena. Kati ya lugha hizo kuna lugha za Babeli, Ashur, Kanaan, Moabu, Finisia na kwa jumla mataifa mengi zinazotajwa katika Biblia.
Viungo vya Nje

* Burning Issues in Afro-Asiatic Linguistics , 2012.
* Jewish Language Contact, International Journal of the Sociology of Language 226), 2014.
* Ghil'ad Zuckermann (2003), Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew. Palgrave Macmillan. ISBN 978-1403917232 .

!
Harrison Ford

Harrison Ford (amezaliwa tarehe 13 Julai 1942 Mjini Chicago, Illinois, Marekani) Ni muigizaji wa filamu kutoka nchini marekani. Anafahamika zaidi kwa ujasili wake kwa kuwa nahodha "Han Solo" katika mfululizo wa filamu ya 'Star Wars.Na pia kuwa mtafiti wa vitendo, Yaani kila anachojaribu kukitafiti yeye huwa asomi tu bali mpaka akione chanzo chake, anafahamika kama Dr. Henry 'Indiana Jones' katika mfululizo wa filamu ya Indiana Jones. Ford pia amewahi kuwa nyota wa filamu nyingi tu za hali ya juu ikiwemo ile ya Air Force One na Fugitive ambazo pia zilimpa heshima kubwa na umaarufu pia mbali na zile za mwanzo zilizokuwa zinafahamika kama 'Indiana Jones'.
Maisha ya Mwanzo

Maisha Binafsi

Filamu Alizoigiza
Marejeo

Viungo vya nje

* Tovuti Rasmi ya Harrison Ford
* Harrison Ford Mtandao wa Mwongozo


Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Watu walio hai
Mariana Ochoa

Mariana Yolanda Ochoa Reyes (amezaliwa Mexico City, Mexico, 19 Februari 1979) ni muigizaji wa filamu na mwanamuziki kutoka nchi ya Mexico.

Alikuwa mwanachama wa kundi la muziki maarufu kama OV7 (awali lilifahamika kama La Onda Vaselina). Baada ya kuachana, Ochoa alianza kujitangaza mwenyewe katika masuala ya muziki na uigizaji.
Wasifu

Maisha ya filamu na muziki

Tamthilia yake kwanza kumpa umaarufu na kukubalika kwa Mariana ilikuwa La Hija Del Jardinero, iliyo andaliwa na TV Azteca production.
Tamthilia hiyo ilipokelewa vizuri tu huko Latini Amerika.

Hivi karibuni Mariana alitoa tamthilia nyingine nzuri ya kuvutia iitwayo "Amor Sin Condiciones" na kuweza kuipiku hata ile ya 'Secreto de Amor' ambayo iliandaliwa mwaka 2001 na kampuni ya Venevisión wakishirikiana na Fonovideo ya Miami nchini marekani.

Pamoja Ochoa na kushughulika na kurekodi albamu yake ya pili lakini bado pia anashughulika na kurekodi tamthilia mpya itakayo rushwa hewani na TV Azteca, tamthilia inaitwa "Se Busca un Hombre" ambayo pia inaandaliwa na kampuni ya TV Azteca.
Albamu alizotoa

Mnamo mwezi Machi, 2006, Ochoa amebadilisha studio ya EMI na kuhamia Warner Music kwa mkataba wa kurekodi kwa muda wa miaka kumi.Mwezi Julai, 2007, Ochoa alirekodi albamu yake ya pili iliyoitwa Luna Llena.
Nyimbo maarufu

* My Lover
* Deseos
* Qué Importa
* Me Faltas Tú (#20 - EXA Guatemala
* Aunque No Estés (Kwa Ushirikiano wa Alex Ubago)
Marejeo

# http://www.emimusic.com.mx/portal/hgxpp001.aspx?2,114,23,O,S,0,MNU;E;72;7;MNU ;
# "Como Nunca Existió"
# http://foro.univision.com/univision/board/message?board.id=mariana_ochoa&message.id=78515
# Ochoa Kwenye 10 Bora
Viungo vya nje

* Tovuti Rasmi ya Ochoa
* Ochoa Katika My Space
* Forum


Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Mexiko
Jamii:Waigizaji filamu wa Mexiko
Scarlet Ortiz

Hevis Scarlet Ortiz Pacheco (amezaliwa tar. 12 Machi 1974, Caracas, Venezuela) ni muigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Venezuela. Anafahamika zaidi kwa jina la Camila Montes de Alba katika tamthilia ya "Todo Sobre Camila" iliyochezwa katika nchi mbili tofauti kati ya Peru na Venezuela.

Ortiz pia ameigiza tamthilia nyingi ukiacha ile ya Todo Sobre Camila, moja kati ya tamthilia alizoigiza kama vile Mi Vida Eres Tu iliyochezwa mwaka 2006 nchini Venezuela, Todos Quieren con Marilyn iliyochezwa nchini Kolombia na Secreto de Amor iliyochezwa nchini kwao huko Venezuela.
Muhtsari wa Tamthilia Alizoigiza

# Mi Vida Eres Tu - 2006, Venezuela-USA
# Todos Quieren con Marilyn - 2004, Colombia
# Todo Sobre Camila - 2002, Peru-Venezuela
# Secreto de Amor - 2001, Venezuela-USA
# Mis Tres Hermanas - 2000, Venezuela
# Yo Soy Betty la Fea - 1999, Colombia
# Niña Mimada - 1998, Venezuela
# Luisa Fernanda - 1998, Venezuela
# Llovizna - 1997, Venezuela
Viungo vya Nje

* Habazi na Picha za Scarlet


Jamii:Waigizaji filamu wa Venezuela
Jamii:Telenovelas
Jamii:Tamthilia
Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Watu walio hai
Kriptoni

Kriptoni (kut. kigiriki κρυπτός kriptos kwa sababu haikuwa rahisi kuitambua) ni elementi yenye namba atomia 36 kwenye mfumo radidia na uzani wa atomi 83.79. Alama yake ni Kr.

Ni elementi haba sana yapatikana kwa kiasi kidogo katika angahewa kama gesi adimu na bwete isiyo na rangi wala ladha.

Matumizi yake ni hasa katika aina mbalimbali za taa kwa sababu inasaidia balbu kuwa na mwanga mweupe zaidi.

image:KrTube.jpg|Kriptoni husababisha taa memetevu kutoa mwanga mweupe


Jamii:Elementi
Jamii:Simetali
Jamii:Gesi adimu
C

right|Herufi C kwa maandishi mbalimbai

C ni herufi ya tatu katika alfabeti ya Kilatini. Katika matumizi ya Kiswahili kwa kawaida inatokea tu pamoja na "h" kuwa "ch". C peke yake si kawaida katika maneno ya Kiswahili isipokuwa katika majina ya kigeni.
Maana za C

* kati ya vipimo ºC ni kifupi cha sentigredi za halijoto
* katika muziki, C ni noti.
* katika fizikia c ni alama ya mkasi wa nuru (E=mc2).
* kati ya Namba za Kiroma C ni alama ya "mia moja" (100).
* katika Kemia C ni alama ya Kaboni
Historia ya herufi "C"

Asili ya herufi C ni pamoja na G katika miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na gimel iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya ngamia wakitumia alama tu kwa sauti ya "g" na kuiita kwa neno lao kwa ngamia "gimel". Wagiriki walichukua alama hiyo na kuiita "gamma" bila kujali maana asilia ya "ngamia" ilikuwa sauti tu ya "g".

Waitalia ya kwanza hawakuwa na sauti ya "g" wakatumia alama kwa aina ya "k". Waroma wakaipokea hivyo lakini walikuwa na sauti ya "g" hivyo mwanzoni walitumia "C" kwa sauti zote mbili. Baadaye waliona vema kutofautisha kati ya sauti za "k" na "g" wakaongeza mstari kwenye C kuifanya G. "C" ikabaki kwao kwa kuandika sauti ya "k". Lakini katika lugha ya Kilatini matumizi ya awali bado hukumbkwa katika kifupi cha jina "Gaius" linalofupishwa kwa kuandika "C.".

Jamii:Alfabeti ya Kilatini
Dekha Abdi

Dekha Ibrahim Abdi ni mfanyakazi wa huduma za jamii na amani nchini Kenya aliyepokea Tuzo Mbadala ya Nobel (Right Livelyhood Award) ya 2007.

Dekha Abdi ni mwenyeji wa Wajir katika Kenya ya Kaskazini alikozaliwa mw. 1964. Tangu 1992 alijishughulisha na matatizo ya kurudisha amani katika mapigano kati ya vikundi vya eneo la Wajir akaanzisha Kamati ya Amani ya Wajir (Wajir Peace Comittee).

Tangu shuleni Dekha ambaye ni Mwislamu alijenga uhusiano mwema na Wakristo. Uhusiano huo aliimarisha wakati wa fitina za Wajir za mwaka 1998 wakristo mjini waliposhambuliwa na vijana Waislamu. Dekha alishiriki katika kuanzisha kamati ya usaidizi iliyounganisha wakina mama Wakristo na Waislamu waliokutana pamoja kwa sala na majadiliano. Kutoka hapa kamati ya kimadhehebu ya dini zote ikaundwa liliyosaidia kukomesha hasira kati ya waumini wa dini mbalimbali.

Tangu 1996 Dekha amefanya kazi kabisa katika miradi mbalimbali za kujenga amani na maelewano akiweka uzito upande wa ushirikiano kati ya dini na imani katika Kenya ya Kaskazini, kitaifa, kibara na kimataifa.

Juhudi zake zikaheshimiwa sasa kwa kutolewa tuzo ya Right Livelyhood Award inayojullikana zaidi kama Tuzo Mbadala ya Nobel.
Viungo vya Nje

*Tovuti ya Right Livelyhood Award kwa Dekha Abdi
*Video fupi juu ya kazi ya Dekha Abdi

Jamii:Watu wa Kenya
Namba za Kiroma

Namba za Kiroma (kwa Kiingereza: Roman numerals) ni mfumo wa tarakimu kwa kuandika namba jinsi ulivyokuwa kawaida wakati wa Roma ya Kale na katika mwandiko wa Kilatini. Mfumo huu unaendelea kutumika hadi leo kwa namba za pekee, hasa katika muundo wa orodha ambako mgawanyo ni wa ngazi mbalimbali. Ni kawaida kwa kutofautisha watu wenye jina lilelile, kwa mfano wafalme au mapapa: Malkia Elizabeth II (= wa pili) au Papa Benedikto XVI (= wa kumi na sita).
Herufi za alfabeti kama tarakimu

Jinsi ilivyo katika lugha mbalimbali, hata Waroma walitumia herufi za alfabeti ya Kilatini (ingawa chache) kama tarakimu za kutaja namba pia.
Alama za kimsingi

Herufi chache zilizotumika kwa namba muhimu zaidi, ambazo ziunganishwe kupata namba zote, ni:

I - 1

V - 5

X - 10

L - 50

C - 100

D - 500

M - 1000
Kuunganisha alama za namba

Kujumlisha alama

Namba kubwa zaidi huonyeshwa kwa kuandika alama inayotakiwa upande wa kulia lakini kwa kawaida si zaidi ya mara tatu:
I = 1; II = 2; III = 3, V ni 5 lakini VI ni 6; XX ni 20 lakini XXI ni 21.

Walikuwa na utaratibu wa kutoandika zaidi ya alama tatu ya aina ileile mfululizo. Lakini waliweza kupuuza utaratibu huu pia na kuandika VIIII (9) badala ya IX au XXXX (40) bafala ya XL.
Kupunguza alama

Namba ndogo zaidi huonyeshwa kwa kuandika alama ndogo upande wa kushoto:
V ni 5 lakini IV ni 4 badala ya IIII (inayotokea mara chache); X ni 10 lakini IX ni tisa

Hapa walifuata utaratibu ufuatao:
kuweka I moja au X moja au C moja tu kabla ya alama kuwba zaidi; halafu namba hii yatolewa kwenye namba kubwa:
::Mfano: IX=9; IXX = 19; IL = 49; LIV=54; XC=90; CD=400; CM=900

I pekee huwekwa kabla ya V au X; X pekee kabla ya L au C; C pekee kabla ya D au M.
::Mfano: XCIX (99) lakini siyo IC; CMXCIX (999) lakini siyo IM
Namba mfululizo 1-100

Jamii:Namba
Jamii:Roma ya Kale
Zenoni

Zenoni ( kut. kigiriki ξένος ksenos “kigeni” kwa sababu wafumbuzi wa kwanza waliikuta mahali wasipoitegemea) ni elementi yenye namba atomia 54 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 131.293. Alama yake ni Xe.
Tabia

Ni gesi adimu inayopatikana katika angahewa haina rangi wala herufu. Kama gesi adimu zote ni bwete na kutomenyuka kirahisi na kitu kingine;
Matumizi

Matumizi yake ni hasa katika aina mbalimbali za taa kwa sababu inasaidia balbu kuwa na mwanga mkali zaidi. Magari ya kisasa mara nyingi hutumia balbu za Zenoni zinatotoa mwanga mkali kwa matumizi madogo ya umeme.

Zenoni hutumiwa pia kwa vyombo vya angani kama kisukumaji. Kama gesi bwete haimenyuki na tangi na mapipa; kwa kanieneo kubwa hukaa thabiti kama kiowevu hadi halijoto ya chumbani; inageuzwa rahisi kuwa tena gesi kwa ajili ya injini.


image:Xenon-flash.gif|Zenoni ikitumiwa katima mmweko wa picha kutoa mwanga mkali
image:Xenon211008.jpg


Jamii:Elementi
Jamii:Simetali
Jamii:Gesi adimu
D

D ni herufi ya 4 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Delta ya alfabeti ya Kigiriki.
Maana za D

* katika muziki D ni noti.
* Kwa magari D ni alama ya gari kutoka Ujerumani.
* Kati ya namba za Kiroma D ni alama ya 500.
* Katika shule za nchi mbalimbali D ni maksi ya duni ya kupita.
* katika ya vipimo sanifu vya kimataifa "d" ni alama ya siku (dies - day)
Historia ya D

Asili ya herufi D ni miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na alama ya "dalet" iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya mlango wakitumia alama tu kwa sauti ya "d" na kuiita kwa neno lao kwa mlango "dalet". Wagiriki walichukua alama hiyo na kuiita "Delta" bila kujali maana asilia ya "mlango" ilikuwa sauti tu ya "d".

Waitalia wa kale kama Waetruski wakapokea herufi kwa umbo lisilokuwa na kona kali. Waroma wakaichukua lakini waligeuza mwelekeo wake kuwa D jinsi ilivyo hadi sasa.

Jamii:Alfabeti ya Kilatini
Ch

Ch ni alama ya tatu katika alfabeti ya Kiswahili cha kisasa inayofuata menginevyo utaratibu wa alfabeti ya Kilatini.

Ch ni maungano ya herufi mbili za Kilatini ambazo hutazamiwa kama herufi moja katika mwandiko wa Kiswahili. Kilatini chenyewe hakijui umoja huu lakini ni kawaida pia katika lugha mbalimbali

kama sauti ya "tsh"
*Kihispania
*Kiingereza
*Kiswahili

kama sauti ya (kh)
*Kibelarus (Łacinka)
*Kicheki
*Kiholanzi
*Kijerumani
*Kipoland
*Kislovakia

Kifupi cha CH kwa magari ni alama ya gari kutoka Uswisi (Confoederatio Helvetica)

Jamii:Alfabeti ya Kilatini
Nembo ya Kenya

thumb|200px|Nembo ya Kenya
Nembo ya Kenya huonyesha simba wawili wanaoshika mishale na ngao ya Maasai. Ngao huoneyesha rangi za taifa zilizogawanyika katika sehemu nne.

* Nyeusi humaanisha watu wazaliwa Kenya
* Kijani humaanisha kilimo na maliasili
* Nyekundu humaanisha mapambano kupata uhuru
* Nyeupe humaanisha umoja na usalama

Sehemu nyekundu huonyesha jogoo anayeshika shoka; hii humaanisha maisha bora.
Ngao na simba wamesimama juu ya Mlima Kenya. Chini ya ngao kimeandikwa Harambee.
Viungo vya Nje

http://www.kenyarchives.go.ke/emblem.htm


Jamii:Kenya
Jamii:Nembo za Afrika
Lambo la Aswan

thumb|250px|Lambo la Aswan.
Lambo la Aswan liko katika Misri ya Kusini kwenye mto Nile. Ukuta wake uko kilomita 13 kusini kwa mji wa Aswan.

Huko maji ya Nile yazuiliwa na kuunda ziwa la Nasser linaloelekea hadi ndani ya Sudani.

Lambo lilijengwa kati ya miaka 1960 - 1970. Shabaha yake kuu ni kuzuia mafuriko ya mto Nile yaliyohatarisha maisha ya watu kando ya mto.

Tatizo kubwa lililojitokeza ni kwamba lilivuruga ekolojia ya mto. Mafuriko yalikuwa yakileta pia matope yenye rutuba yanayobaki sasa ziwani na kujaza polepole ziwa lenyewe. Maji mengi hupotea kila siku kwa njia ya uvukizaji kwa sababu uso kubwa la ziwa uko katika nchi yenye joto kali.


Jamii:Nile
Jamii:Misri
Jamii:Sudan
Jamii:Malambo