JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Anguilla

thumb|250px|Anguilla
thumb|250px|Ramani ya Anguilla
thumb|250px|Mahali pa Anguilla
Anguilla ni kisiwa cha Antili Ndogo katika Karibi na pamoja na visiwa vidogo vya jirani visivyo na wakazi ni eneo la ng'ambo la Uingereza.

Kisiwa kikubwa cha Anguilla kina urefu wa km 25 na upana wa km 3; eneo lake ni km² 103 na idadi ya wakazi mnamo watu 13,500. Kipo upande wa mashariki wa Puerto Rico na upande wa kaskazini wa Saint-Martin.

Anguilla iliwahi kuwa sehemu ya Saint Kitts na Nevis ikajitenga mwaka 1980 na kubaki sehemu ya Uingereza wakati visiwa hivyo vingine vilipopata uhuru.

Jina ni neno la Kihispania kwa samaki ya mkunga kutokana na umbo lake kuwa refu na jembamba.

Uchumi wa kisiwa hutegemea hasa uvuvi na utalii.

Watu wa Angulilla wana asili ya watumwa kutoka Afrika.

Lugha ni Kiingereza.
Viungo vya nje

Jamii:Visiwa vya Karibi
Jamii:Maeneo ya ng'ambo ya Ufalme wa Muungano
Waberiberi

thumb|right|Maeneo yenye wasemaji wa lugha za Kiberiberi (Tamazight).
Waberiberi ni wakazi asilia wa Afrika ya Kaskazini kuanzia Moroko hadi Misri na nchi za Sahara. Wenyewe wanajiita Amazigh (au: Imazighen) yaani "watu huru".

Kabila lao mojawapo linalojulikana hasa ni Watuareg wanaokalia maeneo ya jangwa kubwa la Sahara.

Leo hii wamepungua kwa sababu wengi wamezoea kutumia lugha ya Kiarabu, hivyo wanahesabiwa kati ya Waarabu.

Wanaoendelea kutumia lugha ya Kiberiberi kama lugha ya kwanza ni:
* takriban theluthi ya watu huko Moroko,
* asilimia 10-15 nchini Algeria,
* labda asilimia 3 nchini Libya,
* idadi ndogo zaidi wako Tunisia,
* laki kadhaa huishi katika nchi za Sahara kama Mali na Niger halafu
* wako kwa idadi ndogo Burkina Faso, Misri na Mauritania.
* Kutokana na uhamiaji kuna nusu milioni nchini Ufaransa.

Katika nchi kavu jangwani au karibu na jangwa maisha yao ni ya ufugaji na kuhamahama. Mlimani wanalima. Leo hii ni hasa Watuareg wanaoendelea na maisha ya kuhamahama.
Historia

Katika historia wamejulikana tangu ilipoanza kuandikwa. Waroma na Wagiriki wa Kale waliwaita kwa majina kama Wanumidia, Wagaramanti au Walibya.

Kabla ya unenezaji wa Uislamu wengi walikuwa Wakristo na mashuhuri kati hao alikuwa Monika, mama wa Agostino wa Hippo.

Mberiberi anayejulikana sana leo ni mchezaji wa mpira wa Ufaransa Zinédine Zidane.
Viungo vya nje

* Richard L. Smith, Ferrum College, What Happened to the Ancient Libyans? Chasing Sources across the Sahara from Herodotus to Ibn Khaldun, Journal of World History, vol. 14, no. 4, 2003 Online article
* Amazigh Startkabel .
* Institut Royal de la Culture Amazighe.
* The New Mass Media and the Shaping of Amazigh Identity.
* Number Systems and Calendars of the Berber Populations of Grand Canary and Tenerife.
* Encyclopedia of the Orient -- Berbers .
* Flags of the World -- Berbers/Imazighen .
* www.mondeberbère.com .
* CMA: Congrès Mondial Amazigh .
* Photo Gallery of Berbers and Touregs from Erg Chebbi area of Moroccan Sahara

Jamii:Watu wa Afrika
Jamii:Afrika ya Kaskazini
Serikali ya kibunge

Serikali ya kibunge ni muundo wa siasa ambako serikali inategemea bunge. Ni tofauti na serikali ya kiraisi au aina kadhaa za ufalme ambako ama rais aliyechaguliwa au mfalme ana madaraka na mamlaka yasiyotegemea wabunge na wabunge hawana uwezo wa kumwondoa kiongozi huyu wakitaka. Isipokuwa kupitia masharti magumu.
Kuchaguliwa na bunge

Kiongozi wa serikali huchaguliwa na bunge yaani idadi kuwba ya wabunge wanapaswa kumwunga mkono na kumpa kura. Kuna nchi ambako hata serikali yote huchaguliwa hivyo na bunge.
Kupinduliwa na bunge

Bunge ina pia madaraka ya kumwondoa kwa njia zinazoelezwa katika katiba ya nchi. Njia za kumwondoa kiongozi wa serikali pamoja na mawaziri wake ni kutamka ya kwamba bunge halina imani tena naye. Tamko hili lamlazimishha kiongozi katika nchi nyingi kujiuzulu. Au rais anatakiwa kumtafuta kiongozi mpya atakayekubaliwa na wabunge wengi.

Nchi kadhaa zimefuata utaratibu wa kumpindua kiongozi wa serikali kwa tenda la kumchagua kiongozi mpya. Hapa hakuna nafasi ya kufukuza serikali bila kujua awali nani atakayeendelea.
Rais

Nafasi ya rais katika nchi zinazofuata serikali ya kibunge ni zaidi ya heshima. Hana madaraka ya utendaji kwa sababu haya yamo mkononi mwa waziri mkuu anayechaguliwa na bunge. Nafasi kubwa wa rais au pia mfalme katika muundo wa kibunge ni wakati ambako serikali imepinduliwa au hakuna kikundi kimoja kikubwa kwa sababu hapo ndiye ais au mfalme atakayemteua mgombea wa waziri mkuu kwa kupelka jina lake bungeni.
Kisiwa cha Krismasi

Kisiwa cha Krismasi ni eneo dogo la Australia katika Bahari Hindi takriban km 500 upande wa kusini wa Jakarta, mji mkuu wa Indonesia, na 2,400 kaskazini kwa Australia yenyewe.

Kuna wakazi 1,600 wanokalia vijiji kaskazini mwa kisiwa. Theluthi mbili za eneo lake ni hifadhi ya taifa kwa sababu ya mazingira yake ya pekee pamoja na mimea na wanyama wake wasiopatikana mahali pengine duniani.
Jina na historia

Jina lake liliteuliwa kwa sababu nahodha Mwingereza William Mynors, aliyekuwa kati ya watu wa kwanza kuona kisiwa hicho, alifika huko siku ya Krismasi mwaka 1643. Wakati ule kisiwa kilikuwa bila watu.

Katika karne zilizofuata kisiwa kilitembelewa mara chache kwa sababu mwambao wake ni vigumu kukaribiwa kwa jahazi kubwa. Lakini baada ya kugunduliwa fosfeti kisiwani migodi ikaanzishwa na wafanyakazi kuhamia kutoka Singapur, China na Malaysia. Hao walikuwa mababu wa wenyeji wa leo.

Mwaka 1958 kisiwa kikakabidhiwa kwa Australia.

thumb|250px|left|Kaa mwekundu ni mnyama wa pekee kisiwani.
Mazingira

Kisiwa cha Krismasi ni mahali pa pekee kwa sababu kinaonekana hakikufikiwa na watu hadi karne ya 16 na hakukaliwa nao hadi mwisho wa karne ya 19. Hivyo spishi nyingine zimehifadhiwa zilizoharibiwa penginepo.
Viungo vya Nje

* Christmas Island Shire official website
* Christmas Island Act 1958
*
* Christmas Island in the CIA World Factbook

Jamii:Visiwa vya Australia
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Visiwa vya Aland

thumb|250px|Aland
Visiwa vya Aland (kwa Kiswidi: Åland; kwa Kifini: Ahvenanmaa) ni funguvisiwa la Bahari ya Baltiki upande wa kusini magharibi wa Ufini.

Mji mkuu ni Mariehamn kwenye kisiwa cha Fasta Åland.

Ndani ya Ufini ni jimbo lenye utamaduni wa Kiswidi lililo na hali ya pekee kikatiba na kiwango kikubwa cha kujitawala.

Funguvisiwa lina visiwa zaidi ya 6,000: vingi ni vidogo sana na 60 pekee vina watu. Jumla ya wakazi ni 26,530.

Umbali na Ufini ni kilomita 15 na Uswidi ni km 40.

Kisiwa kikubwa ni Fasta Åland upande wa magharibi. Eeno la visiwa vyote ni km² 1,554.
Historia

Tangu mwaka 1000 BK visiwa vilikuwa chini ya Uswidi. Wakati wa Uswidi kutawala Ufini vilihesabiwa pamoja na jimbo la Kifini la Uswidi.

Tangu mwaka 1809 vilihamishwa chini ya Urusi pamoja na Ufini wote.

Baada ya vita kuu ya kwanza ya dunia kulitokea uhuru wa Ufini pamoja na fitina kama visiwa vitakuwa sehemu ya Ufini au ya Uswidi.

Shirikisho la Mataifa liliamua mwaka 1920 ya kuwa
* visiwa vitabaki sehemu ya Ufini
* wakazi wawe na uhuru wa kutumia lugha yao ya Kiswidi na kutunza utamaduni wao
* visiwa viwe eneo bila wanajeshi

Ufini ilitekeleza azimio hili kwa sheria mbalimbali. Hivyo Aland ni sehemu ya Ufini ambako lugha rasmi pekee si Kifini bali Kiswidi. Wafini kutoka bara hawaruhusiwi kununua ardhi au nyumba moja kwa moja kama hawajaishi visiwani kwa miaka kadhaa kwanza.


Aland
Jamii:Visiwa vya Baltiki
Wallis na Futuna

thumb|300px|Mahali pa Wallis na Futuna baharini.
Wallis na Futuna ni eneo la ng’ambo la Ufaransa liloko katika Bahari ya Pasifiki Kusini, kati ya Fiji na Samoa. Inajumuisha makundi mawili ya visiwa vikuu, Wallis (Uvea) na Futuna, pamoja na visiwa vidogo kadhaa. Eneo hili lina idadi ya wakazi takriban 11,000, likiwa miongoni mwa maeneo yenye idadi ndogo zaidi ya watu ulimwenguni. Kwa jumla, lina eneo la kilomita za mraba 142, na ni mojawapo ya maeneo madogo zaidi ya Ufaransa. Mata-Utu, iliyoko katika Kisiwa cha Wallis, ndiyo mji mkuu na mji mkubwa zaidi wa eneo hili.

Wakazi walio wengi ni Wapolynesia wakiongea lugha za Kipolynesia pamoja na Kifaransa.

Wakazi walio wengi huishi kwa kilimo cha kujikimu. Uchumi hutegemea misaada kutoka Ufaransa. Katika miaka iliyopita utalii umeanza kuchangia katika pato.


Jamii:Visiwa vya Pasifiki
Jamii:Eneo la ng'ambo la Ufaransa
Australasia

Australasia ni neno la kutaja sehemu ya kusini magharibi ya Pasifiki inapopakana na Asia ya Kusini na Bahari Hindi. Inatazamiwa kama kanda la Australia na Pasifiki. Si kawaida sana kimataifa lakini hueleweka hasa Australia na nchi za jirani penyewe.

Hasa Australia, New Zealand, Guinea Mpya na visiwa jirani vya Melanesia huhesabiwa humo. Wakati mwingine sehemu ya visiwa vya Indonesia vyahesabiwa humo pia.

Katika matumizi ya neno "Australasia" maeneo yake hungiliana na yale yanayotajwa kwa "Melanesia" na "Asia ya Kusini".

Neno lilitungwa na mtaalamu Mfaransa wa jiografia Charles de Brosses mwaka 1756 alipotaka kutofautisha eneo hili na Polynesia na Pasifiki ya Kusini-mashariki.

Kiutamaduni kuna tofauti kubwa ndani ya kanda hila lakini kijiografia kuna mambo ya pamoja kama vile wanyama aina za marsupialia au mimea ya ukoo wa mikalatusi.

Timu za Australia na New Zealand ziliwahi kugombea pamoaja kwa jina la "Australasia" kwenye michezo ya Olimpiki na Davis Cup.
Marejeo
Kisiwa cha Norfolk

thumb|left|Mahali pa Norfolk

Kisiwa cha Norfolk ni eneo la ng'ambo la Australia katika Pasifiki ya Kusini kati ya Australia, New Zealand na Kaledonia Mpya.
Jiografia

Kisiwa kipo takriban 1500 km upande wa mashariki ya Australia. Pamoja na visiwa vidogo jirani vya Nepean na Phillip ni ya asili ya kivolkeno hivyo kuna ardhi yenye rutuba kwa ajili ya kilimo.
Historia

Kisiwa kiliwahi kukaliwa na Wapolynesia jinsi inavyoonekana kwa mabaki ya kijiji kilichogunduliwa na waakiolojia na kuwepo kwa panja na ndizi ambazo zilisambazwa na Wapolynesia kwenye visiwa vya Pasifiki.

Lakini wakati wa kufika kwa nahodha Mwingereza James Cook mwaka 1774 kisiwa kilikuwa bila watu. Cook alikipa jina la Norfolk kwa heshima ya kabaila Mwingereza fulani aliyeitwa hivyo.

Kuanzia 1788 kisiwa kikakaliwa na wafungwa kutoka magereza ya Uingereza na Australia. Lakini majaribio haya yameachwa tena na makambi ya wafungwa kuhamishwa penginepo.

Mwaka 1856 mababu wa kwanza wa wakazi wa leo walifika kutoka Pitcairn. Idadi ya wajukuu wa waasi wa Bounty ilikuwa imeongezeka mno kwa kisiwa kidogo na serikali ya Uingereza iliwahamisha watu 194 kwenda Norfolk.

Leo hii theluthi moja ya wakazi wa Norfolk ni wa asili ya Pitcairn. Wengine wamekuja kutoka Australia au kutoka Polynesia.




Jamii:Visiwa vya Pasifiki
Jamii:Australia
Norfolk

thumb|Mahali pa Norfolk nchini Uingereza

Norfolk ni wilaya ya Uingereza kusini-mashariki. Imepakana na Bahari ya Kaskazini upande wa mashariki halafu na wilaya za Lincolnshire, Cambridgeshire na Suffolk.

Asili la jina ni zamani za Waanglia katika Uingereza waliokuwa na vitengo viwili yaani "Watu wa kaskazini" (northern folk = Norfolk) na watu wa kusini (southern folk = Suffolk).

Makao makuu ya wilaya ni mji wa Norwich. Wilayani kuna wakazi 816,500.
Viungo vya Nje

* Norfolk County Council
* BBC Norfolk
* Norfolk Photos

Jamii:Wilaya za Uingereza
Visiwa vya Cocos (Keeling)

thumbnail|right|280px|Kituo cha ndege cha kisiwa cha Cocos+
thumb|350px|Ramani ya Visiwa vya Keeling (Cocos)
thumb|250px|Mahali pa Visiwa vya Keeling (Cocos)

Visiwa vya Cocos (Keeling) ni eneo la ng'ambo la Australia katika Bahari Hindi. Eneo lao ni atolli mbili katikati ya Australia na Sri Lanka, takriban 3685 km upande wa magharibi ya Durban (Australia) na 1,300 km upande wa kusini ya Singapur. Anwani ya kijiografia ni 12°07′S, 96°54′E.

Eneo lote la nchi kavu ni 14.4 km² na idadi ya wakazi takriban watu 700.


Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Australia
Jamii:Atolli
James Cook

thumb|Captain James Cook mnamo 1775 alivyochorwa na Nathaniel Dance
James Cook (tamka: jems kuk; * Uingereza, 27 Oktoba 1728 † Hawaiʻi, 14 Februari 1779) alikuwa nahodha, mpelelezi na mchoraji wa ramani Mwingereza katika karne ya 18.

Amejulikana hasa kutokana safari tatu katika Bahari ya Pasifiki na taarifa zake juu ya safari hizi. Cook alitembelea visiwa vingi visivyojulikana Ulaya hadi wakati ule akivipima na kuvichora kwenye ramani za Ulaya kwa mara ya kwanza.

Alizunguka dunia yote mara mbili. Kati ya maeneo aliyoyaweka kwenye ramani za dunia ni pwani la mashariki ya Australia, visiwa vya Hawaii, Newfoundland na New Zealand. Alivuka Mzingo wa Antaktiki na kupata kuona visiwa vipya na mandhari huko Amerika ya Kaskazini na Pasifiki ya Kusini.

Yeye ni maarufu kwa kutafuta pwani ya mashariki ya Australia, kuviona Visiwa vya Hawaii na ramani ya kwanza ya Newfoundland na New Zealand. Ndiyo sababu anaitwa "mtafiti wa Uingereza".

Wakati wa safari zake, alitumia muda mwingi juu ya majaribio ya sayansi, na ramani za maeneo mapya. Pia aliandika vitabu vingi kuhusu kile alichokiona.

Cook aliuawa na wenyeji wa Hawaii alipotembelea kisiwa mara ya tatu.

Visiwa vya Cook hutunza kumbukumbu ya jina lake.


Jamii:Waliozaliwa 1728
Jamii:Waliofariki 1779
Jamii:Wapelelezi kutoka Uingereza
Visiwa vya Mariana

thumb|right|450px|
Visiwa vya Mariana (kwa Kiingereza: Mariana Islands) ni funguvisiwa la Pasifiki ya magharibi, takriban katikati ya Papua Guinea Mpya na Japani. Vinahesabiwa kati ya visiwa vya Melanesia.

Kwa jumla ni safu ya visiwa 15 vyenye asili ya volkeno kati ya 12 hadi 21N na mnamo 145E.

Vyote ni maeneo ya ng'ambo ya Marekani inayotawala funguvisiwa hilo kama vitengo viwili vya pekee:

* Visiwa vya Mariana ya Kaskazini (Northern Mariana Islands) ambavyo ni idadi kubwa ya visiwa hivyo na eneo lenye madaraka ya kujitawala
* Guam ambayo ni kisiwa kikubwa pekee ambacho ni kituo cha kijeshi cha Marekani.
Marejeo

* Pascal Horst Lehne and Christoph Gäbler: Über die Marianen. Lehne-Verlag, Wohldorf in Germany 1972.
* L. de Freycinet, Voyage autour du monde (Paris, 1826–1844)
* The Marianas Islands in Nautical Magazsile, xxxiv., xxxv. (London, 1865–1866)
* 0. Finsch, Karolinen und Marianen (Hamburg, 1900); Costenoble, Die Marianen in Globus, lxxxviii. (1905).

; Marejeo katika kamusi elezo
*Visiwa vya Mariana katika Encycopedia Britannica (1911)
* Prefecture Apostolic of Mariana Islands, katika Catholic Encyclopedia (1913)


Jamii:Visiwa vya Pasifiki
Jamii:Nchi za Australia na Pasifiki
Jiji la New York

thumb|250px|right|Majengo marefu ya kisiwa cha Manhattan katika mji wa New York City
Jiji la New York (NYC) ni jiji kubwa zaidi nchini Marekani, liliko kusini mwa Jimbo la New York, kwenye pwani ya Atlantiki. Ni kituo cha kimataifa cha fedha, utamaduni, na diplomasia, lenye idadi ya watu zaidi ya milioni 8 ndani ya jiji na zaidi ya milioni 20 katika eneo lake kuu la mji (metropolitan). Linachukua eneo la maili za mraba 468.9 (km² 1,214) na lina sehemu tano: Manhattan, Brooklyn, Queens, The Bronx, na Staten Island. NYC ni makao makuu ya Umoja wa Mataifa na nyumbani kwa taasisi kubwa za kifedha, zikiwemo Wall Street na Soko la Hisa la New York.
Jiografia

Mji uko kwenye mdomo wa pamoja ya mito Hudson na East River inapoishia katika Atlantiki kwa 40°42N 74°00W.

Kitovu cha mji kipo kwenye kisiwa cha Manhattan kilichopo kati ya Hudson na East River. Eneo la jiji ni funguvisiwa kwenye mdomo huo na visiwa vyake pamoja na Manhattan ni Staten Island, Long Island na visiwa vingine vidogo kwa mfano kisiwa cha Ellis na kisiwa cha Sanamu ya Uhuru (Kiingereza: "Statue of Liberty").

Jiji limepanuka kutoka kando za mito hadi barani. Eneo lote la jii ni kilomita za mraba 831.4.

Ndani ya jiji kuna mitaa au wilaya tano zinazoitwa boroughs ambazo ni:
* Manhattan (New York County)
* Brooklyn (Kings County)
* The Bronx (Bronx County)
* Queens (Queens County)
* Staten Island (Richmond County)
Historia

thumb|150px|right|Peter Stuyvesant alikuwa gavana wa mwisho wa Uholanzi wa Nieuw Amsterdam
Jina la Manhattan lakumbuka wakazi asilia waliokuwa Maindio wa Lenape na "manhattan" ni neno la lugha yao "Manna-hata" lililomaaanish a "kisiwa cha milima mingi". Mzugu wa kwanza aliyefika alikuwa nahodha Mwitalia Giovanni da Verrazano mwaka 1524 halafu Mwingereza Henry Hudson mwaka 1609.

Mji mwenyewe ulianzishwa na Waholanzi kwa jina la "Nieuw Amsterdam" (Amsterdam Mpya). Mwaka 1626 kisiwa cha Manhattan kilinunuliwa kwa 60 gulder kutoka wenyeji kikawa mji mkuu wa koloni ya Nieuw Nederland (Uholanzi Mpya).

Mwaka 1664 baada ya vita kati ya Uholanzi na Uingereza koloni yote ilihamishwa upande wa Uingereza pamoja na mji mwenyewe ikapewa jina jipya la "New York".

Katika karne ya 18 New York ilikuwa sehemu ya uasi dhidi ya Uingereza

Kipindi kikubwa cha mji kulitokea katika karne ya 19 wakati wahamiaji wengi sana walipofika MArekani. Idadi kubwa walifika kwenye bandari la New York.

Baada ya fitina kati ya watu wa kusini na wenyeji wa kaskazini serikali ya Kiingereza ilifunga kambi hilo.
Hali ya hewa


Marejeo

Jamii:Miji ya Marekani
Jamii:Miji ya New York
Jamii:Mto Hudson
Mbale, Uganda

thumb|right|230px|Mahali pa Mbale katika Uganda.
Mbale ni mji wa Uganda ya kusini-mashariki mwenye wakazi 76,000 chini ya mlima Elgon. Ni makao makuu ya wilaya ya Mbale. Umbali na Jinja ni 120 km na 190 km na Kampala.
Uchumi

Mazingira ya Mbale kuna kahawa nyingi na pia kilimo cha mazao mengine. Hivyo uchumi wa mji umetegemea kilimo na biashara ya mazao. Kuna pia kiwanda cha maziwa.
Utamaduni

Eneo la Mbale ni nyumbani kwa Wagishu hasa. Chuo Kikuu cha Kiislamu cha Uganda kipo mjini.

Picha kadhaa za filamu "Casino Royale" zilipigwa Mbale.


Jamii:Wilaya ya Mbale
Jamii:Miji ya Uganda
Mkoa wa Bonde la Ufa

|-
| align=center colspan=2 style="background:#f9f9f9;" |
|-
|Makao Makuu || Nakuru
|-
|’‘‘Mji Mkubwa’’’ || Nakuru
|-
|Eneo - Jumla
|Nafasi ya 1 kati ya mikoa ya Kenya182,413 km²
|-
|Wakazi - Jumla (2007) - Msongamano wa watu / km²
|Nafasi ya 1 kati ya mikoa ya Kenya 7,630,30042/km²
|-
|Lugha mkoani
| Kikalenjin Kimaa Kikuyu
|-
| colspan=2 align=right style="padding: 0 5px 0 5px" |
|}

Mkoa wa Bonde la Ufa ni mkubwa kati ya mikoa minane ya Kenya. Umepakana na Sudani, Ethiopia, Uganda na Tanzania, halafu na mikoa ya Magharibi, Nyanza, Mashariki, Kati na Pwani. Jina latokana na Bonde la Ufa linalopita katika mkoa.

Eneo la mkoa ni 173,854 km² kuna wakazi karibu milioni saba (6,987,036 mwaka 2000). Umbo lake ni kanda ndefu linalounganisha watu wwenye maisha na utamaduni tofauti sana. Makao makuu ya mkoa yapo Nakuru.

Ndani ya mkoa kuna maeneo yenye rutba sana lakini pia nchi yabisi hata jangwa. Maziwa makubwa ya magadi ni tabia mojawapo wa mkoa huu kama vile Ziwa Turkana, Ziwa Nakuru au Ziwa Naivasha.

Watu wa mkoa wa Bonde la Ufa ni wa makabila mengi. Wenyeji ni wafugaji kama Wamassai au Samburu au wakulima kama sehemu kubwa ya Wakalenjin ambao ni kundi la makabila yaliyo karibu kiutamaduni. Kundi kubwa ni Wakalenjin.

walio Wakalenjin]]

Idadi ya wakazi huongezeka haraka. 1989 palikuwa na wakazi milioni 4.9, 1999 tayari na wakazi milioni 6.9 na kadirio la 2007 ni milioni 8.8.

Mwenye kaskazini ya mkoa kunwa wakimbizi wengi kutoka Sudan katika kambi kubwa la Kakuma.
Wilaya za Mkoa wa Bonde la Ufa

Wilaya (Makao Makuu):
#Baringo (Kabarnet)
#Bomet (Bomet)
#Buret (Litein)
#Kajiado (Kajiado)
#Keiyo (Iten / Tambach)
#Kericho (Kericho)
#Koibatek (Eldama Ravine)
#Laikipia (Nanyuki)
#Marakwet (Kapsowar)
#Nakuru (Nakuru)
#Nandi (Kapsabet)
#Narok (Narok)
#Samburu (Maralal)
#Trans Mara (Kilgoris)
#Trans-Nzoia (Kitale)
#Turkana (Lodwar)
#Uasin Gishu (Eldoret)
#Pokot Magharibi (Kapenguria)


B
Bahari ya Marmara

thumb|250px|right|Bahari ya Marmara

Bahari ya Marmara (Kituruki Marmara denizi, Kigiriki: Propontis) ni gimba la maji ya chumvi kati ya Ulaya na Asia ndani ya nchi ya Uturuki. Imezungukwa na nchi kavu pande zote isipokuwa kuna milango miwili miembamba ya kuiunganisha na [Mediteranea] upande wa kusini na Bahari Nyeusi upande wa kaskazini. Milango hii ni Dardaneli upande wa Mediteranea na Bosporus upande wa Bahari Nyeusi.

Urefu wake ni hadi 282 km na upana 80 km. Kina cha maji hufikia mita 1,300 chini ya UB. Eneo lake ni 11,655 km² na 182 km² ni visiwa ndani yake.

Mji mkubwa kando yake ni Istanbul.

Jamii:Mediteranea
Jamii:Bahari Nyeusi
Jamii:Bahari ya Aegean
Jamii:Jiografia ya Uturuki
Jamii:Bahari ya pembeni
Koloni nyakati za kale

Makala hii inaangalia matumizi ya neno "koloni" katika mazingira ya Mediteranea katika nyakati za kale

Koloni lilikuwa njia ya kueneza utawala wa nchi au taifa tangu enzi ya Wagiriki na Waroma wa kale.
thumb|500px|Makoloni ya Wafinisia ( n j a n o ) na za Wagiriki wa Kale (nyekundu)
Asili ya neno "koloni"

Asili ya neno koloni ni katika lile la Kilatini "colonia" linalotokana na kitenzi "colere" (kulima, pia kuabudu). Colonia ilikuwa makazi ya Waroma wa Kale nje ya eneo lao la awali. Chanzo chake kilikuwa mji mpya uliokaliwa na wanajeshi wastaafu waliopewa ardhi ya shamba kama pensheni yao. Makoloni ya aina hiyo yalianzishwa hasa mpakani mwa maeneo mapya yaliyotwaliwa karibuni na kuingizwa katika Dola la Roma. Walowezi walipewa mashamba yao kwa masharti ya kuwa tayari kutetea mipaka kama vita ikitokea.
Koloni nyakati za kale

Hata kama neno "koloni" lilitokana na lugha ya Kilatini, Waroma wa Kale hawakuwa watu wa kwanza waliounda makoloni, bali walifuata nyayo za mataifa yaliyotangulia kama Wagiriki wa Kale au Wafinisia.

Miji ya Wagiriki au Wafinisia ilikuwa miji ya biashara kando ya bahari. Walianzisha makoloni mapya hasa wakati idadi ya watu katika mji mama iliongezeka mno kulingana na eneo la mji huo. Badala ya kutwaa maeneo ya jirani walitafuta mahali papya ufukoni kwa bahari pasipo wakazi wengi nje ya eneo lao kwa sababu usafiri kwa jahazi ulikuwa rahisi kuliko kujenga barabara barani.

Hivyo Wagiriki waliunda miji mipya katika Italia ya kusini au kwenye pwani za Bahari Nyeusi. Miji mingi ya Italia ya kusini na ya kati inaonyesha hadi leo jina lenye asili ya Kigiriki kwa mfano Napoli iliyokuwa "Νεάπολις" (nea polis = mji mpya) au Ancona iliyokuwa "Ἀγκών" (ankon = bandari)

Wafinisia waliunda miji mipya hasa katika Afrika ya Kaskazini na Hispania. Koloni-mji mashuhuri zaidi la Wafinisia lilikuwa Karthago.
Makoloni-miji ya Waroma wa Kale

"Colonia" za aina hiyo zilianzishwa na Waroma wa kale katika maeneo yaliyotwaliwa nao karibuni kwa shabaha ya kurahisisha usimamizi wa maeneo mapya. Wanajeshi wastaafu walipewa ardhi kama shukrani kwa huduma yao pamoja na masharti ya kwamba watakuwa tayari kutetea eneo kama vita ikitokea tena.

Makoloni ya aina hiyo ziliundwa awali ndani ya Italia wakati wa upanuzi wa utawala wa mji wa Roma juu ya rasi yote. Baadaye makoloni yalianzishwa pia nje ya Italia kwa mfano Gallia, Germania, Britania, Uyahudi au Afrika ya Kaskazini.

Miji kadhaa ya kisasa iliyoundwa na Waroma inatunza neno la Kilatini "colonia" hadi leo ndani ya umbo la majina yake:

* Köln nchini Ujerumani ilianzishwa kama "Colonia Ara Agrippensis" na jina lake la leo ni badiliko la neno "colonia".
* Colchester katika Uingereza ulikuwa na jina la Kiroma la "Colonia Claudia Victricensis". Silabi ya kwanza ni baki la neno la Kiroma.
* Lincoln katika Uingereza iliitwa "Lindum Colonia" na jina la leo ni namna ya kufupisha jina la kale.

Jamii:Roma ya Kale
Jamii:Historia
Jamii:Ukoloni
Jamii:zama za Kale