JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
सुनसरी जिल्ला

सुनसरी जिल्ला नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चलमा रहेको अत्याधिक जनघनत्व भएको जिल्ला र २ वटा उपमाहानगरपालिका भएको नेपालको एक मात्र जिल्ला हो । यस जिल्लाको दक्षिणमा भारत, पूर्वमा मोरङ जिल्ला, उत्तरमा धनकुटा जिल्ला र पश्चिममा सप्तकोशी नदीले सप्तरी जिल्लासित छुट्याएको छ। इनरूवा यहाँको सदरमुकाम हो। १२५७ बर्ग कि.मि. क्षेत्रफल रहेको यस जिल्लामा करिव ७ लाख मानिसको बसोबास रहेको छ। अधिकांश भाग तराईमा पर्ने सुनसरी जिल्लाबासीको मुख्य पेशा कृषि हो। धान, गहुँ, दलहन, तेलहन पछि उखु, जूट र सुर्ती पनि यस जिल्लामा उत्पादन हुन्छ। सुनसरी जिल्ला दक्षिणमा समुद्र सतहदेखि १५२ मिटर र उत्तरमा ९१४ मिटर उचाईमा रहेको छ। जिल्लामा मुख्यतया: थारू, मुसहर, लिम्बू , राइ, याक्खा, बाहुन, क्षेत्री, सतार आदि जनजातिको बसोबास पाइन्छ।
जिल्लाको नामाकरण

यस जिल्लाको नामाकरण भरौल गाविस क्षेत्रको चारकोसे झाडीबाट उत्पत्ति भएको सुनसरी नदीको नामबाट भएको हो। यो नदी भरौल, बक्लौरी, सिंगिया, भोक्राहा, नरसिंह, जल्पापुर हुँदै भारततर्फ बगेको छ।
भौगोलिक अवस्था

*अक्षांशः २६० २३" उत्तरदेखि २६० ५५" उत्तरसम्म
*देशान्तरः-८७० ५" पूर्वदेखि ८७० १६" पूर्वसम्म।
*सिमाना: पूर्व मोरङ जिल्ला, पश्चिम सप्तरी जिल्ला र उदयपुर जिल्ला (कोशी नदी), उत्तर धनकुटा जिल्ला (भेडेटार),र दक्षिण भारतको विहार राज्य पर्दछ।
*क्षेत्रफल:१,२५७ वर्ग कि.मि.
*औसत लम्वाई : पूर्वको बुढी नदी देखि पश्चिमको कोशी नदीसम्मको लम्वाई ४४ कि. मि.
*औसत चौडाई: उत्तरको भेडेटार देखि दक्षिणको बुढीखोलासम्मको चौडाई ४५ कि.मि.
*भौगोलिक विभाजन: १. उत्तरको पहाडी प्रदेश २. मध्यभागको भावर प्रदेश र ३. दक्षिणको समथर भुमि।
*स्थानीय निकायः जिल्लामा ४९ वटा गाविस तथा ६ वटा नगरपालिका पर्दछ।

सुनसरी जिल्ला महाभारत पर्वत शृङ्खला, चारकोसे जङ्गल र तराईका उर्वर भागहरू मिलेर बनेकोछ। यस जिल्लाको भौगोलिक वनावटलाई उत्तरको पहाडी प्रदेश, मध्यभागको भावर प्रदेश र दक्षिणको समथर भुमि गरी मुख्य तीन भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ।
प्रमुख नदी ताल तलैयाहरू

यस जिल्लाका प्रमुख नदी तथा ताल तलैयाहरूमा सप्तकोशी, कोकाहा, सुनसरी, बुढी, सेउती, सर्दु, खेतीखोला, टेंग्रा, पकलीखोला, दचकिचा, पटनाली, गडन खोला आदि पर्दछन्।
प्रमुख धार्मिक क्षेत्र

बराहक्षेत्र, दन्तकाली, पिण्डेश्वर, बुढासुब्बा, शिवजट्टा, रामधुनी, विष्णुपादुका चतारा धाम आदी।
पर्यटकीय क्षेत्र

चिमडी दह, भेडेटार, ठिंगेढुंगा, कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष, एभरेष्ट विज्ञान केन्द्र,तालतलैया।
प्रशासनिक विभाजन

जिल्लामा २ उपमहानगरपालिका र ४ नगरपालिका, ६ गाउँपालिकाहरू गरि १२ वटा स्थानीय तहहरू रहेका छन्।


अङ्गुठाकार|सुनसरी जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा
सन्दर्भ सामग्रीहरू

* केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग
हेर्नुहोस्

*नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू
श्रेणी:कोशी प्रदेशका जिल्लाहरू
लिनक्स

लिनक्स ( or ) युनिक्स जस्तै लिनक्स कर्नेल प्रयोग गर्ने कम्प्युटर सञ्चालन प्रणालीलाई दिने नाम हो। लिनक्स खुला तथा स्वतन्त्र सफ्टवेयरमध्यको अभूतपूर्ण उदाहरण हो।
लिनक्स अथवा जिएनयु/लिनक्स कम्प्यूटरकोलागि एयुटा free and open source software, operating system हो। Free and Open Source Software (FOSS) भनेको स्वतन्त्र तथा खुल्ला स्रोत सफ्टवेर हो। यसमा "free" भनेको निशुल्क होइन स्वतन्त्रतापूर्वक प्रयोग हो। लिनक्स एउटा कम्प्युटर सञ्चालन प्रणाली हो। लिनक्सलाई मोबाइल फोन, ट्याब्लेट कम्प्युटर, भिडियो गेम कन्सोल, मेनफ्रेम कम्प्यूटर र सुपर कम्प्यूटर जस्ता विभिन्न हार्डवेयर/उपकरणमा राख्न सकिन्छ। लिनक्स एउटा प्रमुख सर्भर सञ्चालन प्रणाली हो र विश्वका १० प्रमुख सुपर कम्प्यूटरहरूले यसको प्रयोग गर्छन्।
लिनक्सको विकास स्वतन्त्र तथा खुल्ला स्रोत सफ्टवेयरमा सहकार्यको एक अद्वितीय उदाहरण हो। लिनक्सको सम्पूर्ण स्रोत कोडलाई कसैद्वारा पनि GNU General Public License जस्ता लाईसेन्स/अनुज्ञप्तिपत्र अनुसार प्रयोग, परिमार्जन, र वाणिज्यिक वा गैर वाणिज्यिक रूपमा वितरण गर्न सकिन्छ। डेस्कटप तथा सर्भरमा प्रयोगका लागि लिनक्सलाई वितरणको रूपमा प्याकेज गरिएको हुन्छ।
खुला वितरण

खुला तथा स्वतन्त्र भएका कारण लिनक्स तथा अन्य सफ्टवेयरहरू सित्तैमा पाइन्छ। यी सफ्टवेयरहरूलाई इन्टरनेटबाट कुनै शुल्कविना डाउनलोड गरी प्रयोग गर्न सकिन्छ। त्यस्तै यी सफ्टवेयरहरूको चाहेजति प्रतिलिपि बनाउन सकिन्छ, जुन सुविधा माइक्रोसफ्ट विन्डोज जस्ता सफ्टवेयरमा छैन। लिनक्सको स्रोत खुला भएका कारण यसलाई आफूले चाहेजस्तै परिवर्तन गरी चलाउन सकिन्छ। लिनक्स तथा अन्य खुला तथा स्वतन्त्र सफ्टवेयरले खुला file format हरू प्रयोग गर्ने गर्दछन्, जसले गर्दा कुनै फाइल खोल्नका लागि एउटै सफ्टवेयरमा बाँधिएर बस्नु पर्दैन। जसले नै सफ्टवेयर स्वतन्त्रता र डकुमेन्ट फ्रिडम डे कुराहरू व्यापक रूपमा आउन थालेका छन्।
केही लिनक्स वितरणहरू

* डेबियन
* उबुन्टु
* फेडोरा कोर
* पप ओएस
* जेन्टु लिनक्स
* ओपनसुसा
* आर्च लिनक्स
* लिनक्स लाइट
* इन्डेभरओएस
* एमएक्स लिनक्स
* गरुडा लिनक्स
* काली लिनक्स
* केडीई नियोन
* जोरिन ओएस
* नेपालीनक्स
* स्ल्याकवेयर
* नोपिक्स
* ड्याम स्मल लिनक्स
* लिनक्स मिन्ट
* पप्पी लिनक्स
स्रोत

श्रेणी:कम्प्युटर
श्रेणी:सफ्ट्वेर
श्रेणी:नि:शुल्क र खुला-स्रोत सफ्टवेयरहरू
उबुन्टु

thumb|right|उबुन्टुको डेस्कटप चित्रण
उबुन्टु डेस्कटप लक्षित एउटा एकदमै प्रचलित लिनक्स वितरण हो जुन डेबियन लिनक्समा आधारित छ। यस वितरणमा उपयोगितालाई निक्कै प्राथमिकता दिइएको छ। यसको विकास र प्रबर्धनलाई आइल-अफ-म्यान स्थित क्यानोनिकल लिमिटेडले प्रायोजन गरेको छ, जुन दक्षिण-अफ्रिकी अर्बपति उद्यमी मार्क सटलवर्थको निजी संस्था हो।
यस बितरणको नाम अफ्रिकी विचार "उबुन्टु"मा आधारित छ, जसको झर्रो अनुबाद अरु प्रति मानवता हुन्छ। यसको प्रयोग विशेषत: डेस्कटप कम्प्युटर र ल्यापटपमा गरिन्छ। तर यसको सर्भर संस्करण पनि निक्कै प्रचलित छ।

यसको सबैभन्दा नयाँ संस्करण १६.१०सिड क् हो जुन सनअप्रिलमा प्रकाशन ग छ। थियो।आासंरण १मेरि िरक्को नन २०क्टा गर य भए
बाह्य कडीहरू

* उबुन्टु लिनक्सको आधिकारिक वेबसाइट


श्रेणी:कम्प्युटर
श्रेणी:सफ्ट्वेर
श्रेणी:खुला स्रोत
गाउँखाने कथा

गाउँ खाने कथा नेपाली जन-जिव्रोमा चलिआएको ज्ञानगुनसम्बन्धी रमाइलो खेल हो। यो सुन्दाखेरी लय मिल्ने खालको हुन्छ। गाउँ खाने कथाको उत्तर दिन नसक्नेले कथा सोध्नेलाई गाउँ दिनुपर्छ। त्यो गाउँको राम्रो कुरा आफ्नो र नराम्रो कुरा कथा भन्नेको भाग लगाएपछि सोध्ने मानिसले प्रश्नको उत्तर दिने प्रचलन रहेको छ।
केही प्रचलित नेपाली गाउँ खाने कथाहरू:

* झन् जति तास्यो झन् उती ठूलो देखिन्छ बढेको, नतासे सम्म जस्ताको त्यस्तै त्यो हुन्छ रहेको, के हो ? = खाडल खनेको
* हाड भित्र मासु, मासु भित्र आँसु = नरिवल
* हिँड्दै छ पाइला मेट्दै छ ! = डुङ्गा
* आकाशको आगो पातालको पानी मुखबाट ताने नाकबाट जाने ! = हुक्का तानेको।
* अजङ्गे बाबु, बझाङे छोरो, कालो नाती सेतो पनाति ! = कटुसको फल।
* आमा छाद्छे, छोरी खान्छे ! = गाग्रीबाट लोटामा पानी सारेको।
* आमाको रगतमा छोरी पकाई खान्छु ! = तोरीको तेलमा तोरीको साग पकाएको
* एकखुट्टे धामी थरथरी कामी ! = जूको।
* खाऊँ रोटी खाइनसक्नु, दाऊँ बहर दाइँनसक्नु, टेकौँ लौरो टेकिनसक्नु ! = घाम, बाघ र सर्प।
* तीन भाइको एउटै पगरी = ओदान।
* धार्नी न बिसौली दुई हातले उचाली = ढाका टोपी।
* पुड्के बाहुनको सिर्के चन्दन ! = मासको गेडा
* नखाऊँ भने दिनभरको शिकार खाऊँ भने कान्छा बाउको अनुहार = बाँदर
* नौ तले घरको न झ्याल न ढोका ! = बाँस
* नाङ्लो भरि सुपारी, गन्नै नजान्ने व्यापारी = आकाशका जून र तारा
* बीस तत्त्व एउटै घाउ यती कथा नजाने मुसा पोली खाऊ = गोरु जोतेको
* भुइँमा इऊँ इऊँ टिपी ल्याउनेलाई सय रूपेैयाँ दिऊँ = छाँया
* भए दिन्थेँ, छैन; खाएर जा, के हो ? = लिँडे गाईको पुच्छर
* खोजी गए पाइँदैन आई गए चाहिँदैन ! = भुँइँचालो
* लिखितिखी लिखितिखी आमा भन्दा छोरी तिखी = जिरे खुर्सानी।
* लेककी चरी, औँलामा झरी, च्यापमा परी म, भुतुक्कै मरी = जुम्रा मारेको।
* वरपर गुट्टी माँझमा घ्वाईं, यति कथा नजान्ने स्यालको ज्वाइँ = दाँत र जीव्रो
* वारि भर्‍याङ पारि भर्‍याङ तेरो बाउको लुते करङ- बाँसको फड्के (सेतु)।
* सेती गाई पानी खान गई फर्केर आउँदा राती भई = सेलरोटी पकाएको।
* सेतो मान्द्रो कालो बिस्कुन मुखबाट तान्दा नाकबाट निस्कुन् = चुरोट खाएको।
* हस्तवीरले सिङ्गवीरलाई पछार्‍यो = सिँगान फ्याँकेको।
* माथिबाट आए सिंहराज शाही, तलबाट आए पाँचै भाइ, सिंहराज शाहीले पछराई पाई, के हो ? = सिँगान फालेको
* लाटोले बाटोमा फाल्छ, बाठोले खल्तीमा हाल्छ के हो? =रुमालले सिँगान पुछेको
* तामे नल फलामे फल के हो? = फापर
* चाँदीको ठेकी स्याउलाको बिर्को = मूला
* आफू छ काली, नाम भने राती = रात (राति)
* महिनाभरि झुन्डिएर बस्छ, फेरिएपछि अनुहार फेर्छ, के हो ? = भित्ते पात्रो
* सानो सानो रुख चढ्नमा दुख, के हो ? = सिस्नो
*आइगुजी पैगुजी पानी देखि दराइगुजी के हो ? = जुत्ता
* सुत सुत बुरी ख्वात्ता हाल्छु के हो ? = जुत्ता लगाउनु
* भित्र सुन बाहिर चाँदी, के हो ? = अण्डा
* खाम खाम भन्छ खान चाहिँ मिल्दैन ! = चिठीको खाम
* नाकमा टेकी काम समात्ने ! = चश्मा
* एक भाइ नाच्ने, चार भाइ लुक्ने, पाँच भाइ हेर्ने ! = सुर्ती माडेको
थप पढ्नुहोस्

Nepali Gau Khane Katha|नेपाली गाउँ खाने कथा
वनमारा

नेपालको बनजङ्गल रहेका ठाउँमा पाइने एक प्रकारको झाडी प्रजातिको वनस्पतिलाई वनमारा भनिन्छ। यसको उचाई ५ देखि ७ फूटसम्म हुन्छ। यसको पात गाढा हरियो रङ्को र केही खस्रो हुन्छ। यसको डाँठ बढीमा ३ इन्च सम्म व्यास भएको हुन्छ।
पाइने स्थान

नेपालमा यो महाभारत, चुरे तथा तराइ सबै भेकमा पाइन्छ।
वनमाराबाट वनलाई हानी

रातो बुकीफूल जस्तो फूल फूल्ने यो वनस्पति शुरूमा घना जङ्गल भएको ठाउँमा उम्रेर त्यहाँ रहेको जङ्गललाई विस्तार विस्तार विनास गर्दै आफ्नो बर्चस्व कायम गर्ने भएकाले यसलाई "वनमारा" नामाकरण गरिएको हो।
बुझाई गलत पर्‍यो

काठमाडौंमा सानो सानो कालो डाँठ भएको चुच्चो पात भएको झार प्रजातिको वनस्पति कालीमुन्टेलाई वनमारा भनिन्छ। यद्यपि यो झार एकदमै सुख्खा ठाउँमा पनि उम्रन सक्ने तथा छिटो सड्नसक्ने भएकाले यसले भुँइमा भएको ओसिलोपनालाई धेरै समयसम्म सुक्न नदिने र कुहिएर मल प्रदान गर्ने गर्दछ। यो वनस्पतिलाई पूर्वतिर कालीझार अथवा तीते भन्ने गरिन्छ।
फाइदाहरू

वनमाराबाट विभिन् फाइदाहरू लिन सकिन्छ। यसको डाँठबाट वैकल्पिक कोइला "ब्रिकेट" बनाउन सकिन्छ। धरानस्थित "लाङ्घाली सामुदायिक वन" का उपभोक्ताहरूले वनमाराबाट ब्रिकेट बनाएर वैकल्पिक उर्जाको रूपमा सफल प्रयोग गरिरहेका छन्। काठमाडौंमा प्रतिगोटा १० रूपैयाँ पर्ने यस्तो ब्रिकेट यहाँ प्रतिगोटा ३ देखि ४ रूपियाँमा किन्न सकिन्छ। वन विनास गर्ने भएकोले यसको जति धेर प्रयोग गरेपनि वन संरक्षणमा फाइदा पुग्ने भएकाले वनमाराकै ब्रिकेट बनाउन थालिएको वनका उपभोक्ताहरू वताउँछन्। यसलाई खाडलमा जलाएर जैविक अंगार अर्थात बायोचार पनि बनाउने गरिएको छ।
सन्दर्भ सामग्री

*विभिन्न पत्रपत्रिकामा प्रकाशित वातावरण सम्बन्धी लेखहरू


श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:बुट्यान
महिन्द्र मल्ल

महिन्द्र मल्ल स्वतन्त्र कान्तिपुर राज्यका पाँचौ राजा हुन, जसको शासनकाल १६१७ -१६३१ सम्म रह्यो। नेपालको इतिहासमा प्रजावत्सल (प्रजाले नखाएसम्म आफुले नखाने) मल्ल राजाको रूपमा चिनिएका राजा हुन। पिता नरेन्द्र मल्लको निधन पछि १६१७ मा तत्कालिन कान्तिपुरका राजा भएका महिन्द्रको करिव १४ वर्ष कान्तिपुरमा शासन गरी विस १६३१ मा निधन भयो।
शासनकाल
अर्थतन्त्र

यिनले प्रचलनमा ल्याएको चादीको मुद्रा हो, जसलाई "महेन्द्र मल्ली" भनिन्छ। यो प्रचलनमा ल्याउने सुझाव एक जोडा हास र एउटा सिकारी बाज उपहार पठाई दिल्लीका मुगल बादशाहलाई खुशी पारी यिनले पाएका थिए र त्यसको सटही दर कायम गराएका थिए। त्यो कामबाट मुगल बादशाहको क्षेत्रमा पनि कान्तिपुरको चाँदीको मुद्राले उचित मान्यता पाउँदा त्यसको प्रचार प्रसार र प्रख्यात बढी भएको थियो। त्यहीँ मुद्राले तिब्बती बजारमा पनि मान्यता पाएको थियो किनभने तिब्बतमा टकमरी हुने चलन थिएन। घरेलु उद्योगलाई प्रोत्साहन दिने राजा यिनले दिल्लीसँग संझौता गरी विनिमय दर निश्चित गर्नुको साथै तिब्बतसंगको व्यापार पनि राम्रो बनाएका थिए। यिनले जुवा खेल्नेलाई दण्ड दिने व्यवस्था गरेका थिए।
संकृति

तलेजु मन्दिर निर्माण, स्वेत विनायक यात्राको चलन यिनले चलाएका थिए।

महिन्द्र मल्ललाई नेपाल भाषाका आदिकविका रूपमा लिइन्छ।
सैन्य
मृत्यु

महिन्द्र मल्लको बि.स. १६३१ भाद्रमा निधन भयो। डिल्लीरमण रेग्मीका अनुसार उनका भवानी र शान्ता नाउँका दुई दिदीबहिनी र अरु दुयिनी र हेरा उनको साथ सति गए । महेन्द्र मल्लले छोरा सदाशिव मल्ललाई युवराज बनाएका थिए, सदाशिव मल्ल बाहेक उनका शिवसिंह र रणजितसिंह छोरा थिए ।
यो पनि हर्नुहोस

* प्रताप मल्ल
* जयप्रकाश मल्ल
* रणजित मल्ल
* जयस्थिति मल्ल
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक व्यक्तित्व
श्रेणी:नेपाली राजाहरू
श्रेणी:मल्ल वंश
श्रेणी:मल्ल राजाहरू
श्रेणी:नेपाल भाषाका साहित्यकारहरू
मदन पुरस्कार पुस्तकालय

मदन पुरस्कार पुस्तकालय नेपाली भाषाका पुस्तक, पुस्तिका र पत्रपत्रिकाहरूको एउटा आधिकारीक संग्रहस्थल अथवा अभिलेखालय हो। दक्षिण एसिया का करिव ३ करोड मानिसको मातृभाषा/सम्पर्क भाषा रहेको नेपालीहरूका लागि यो एउटा तीर्थस्थल सरह नै हुनपुगेको छ।
इतिहास

नाफा आर्जन नगर्ने संस्थाका रूपमा स्थापित यो पुस्तकालय संवत् २०४२ सालमा तत्कालिन श्री ५ को सरकारले संस्था दर्ता ऐन, २०३४ अन्तर्गत ललितपुर जिल्ला कार्यालयबाट दर्ता पनि गरिदिएको थियो। यसको दर्ता नं. ५/३०/०४२-४३ छ। सात सदस्यिय प्रवन्ध समिति र १६ सदस्यिय साधारण सभाद्वारा यसको सञ्चालन भैरहेको छ। यसका सदस्यहरू नेपालका प्रतिष्ठत विद्वान्, तथा कवि लेखकहरू छन्। आफ्नै नाम जुरेको अर्को संस्था, मदर पुस्कार गुठी सँग निकट सम्पर्क रही यसले सहकार्य पनि गर्दै आइरहेको छ।

संस्था दर्ता ऐन अन्तर्गत २०४२ सालमा मात्र पञ्जिकृत भएता पनि २०१३ साल देखि नै यसले स्थायी रूपले काम गर्दै आएको छ। अझ यसको जन्म त १९९७-९८ साल तिर नै "कमलको नेपाली सङ्ग्रह” भनी सूक्ष्म रूपमा भैसकेको थियो भन्ने मान्नु पर्छ। किनभने, २०१२ सालमा रानी जगदम्बाले मदन पुरस्कार गुठीको स्थापना गरेपछि, त्यसै अनुरूप नेपाली भाषाको सेवा गर्न, उक्त सङ्ग्रह कै नाम मदन पुरस्कार पुस्तकालयमा परिवर्तन गरिएको थियो।

२०१२ साल देखिका चार दशक जति मपुपु किताव र पत्र पत्रिकाहरूको सङ्ग्रह गर्ने, सुरक्षित पार्ने र संग्रहलाई ‘डिवी’ (Dewey) प्रणाली अनुसार वर्गीकृत गर्ने कार्य भै लागीरहयो। त्यसै अनुरूप यसले निरन्तर प्रगति गर्दै आयो, विशाल बन्दै आयो। नयाँ आधुनिक नेपालीहरूलाई सुहाउने किसिमले यसले आफूलाई सुधार्दै ल्याएको छ।

बिद्यालयमा पढ्ने एउटा केटाले आफूलाई खाजा खान दिएको पैसाबाट बचाएर किनेका किताबहरूको संग्रहबाट शुरु भएको त्यो निर्धो पुस्तकालयलाई २०१५ सालमा केही रकम रानी जगदम्बाबाट प्राप्त भयो र यो हलक्क बढ्न सकेको हो। अहिले त त्यही ‘सङ्ग्रह’ शुरु गर्ने ‘केटा’ले (अहिले भाउले दुई करोड रूपया जति पर्ने) घर-जग्गा नै पुस्तकालयका नाममा रजिष्ट्रेशन पास गरी दान पनि दिएको छ। यो दान दिने त्यो ‘केटो’ कमलमणि दीक्षित, ऐले पुस्तकालयका अध्यक्ष भएका छन्।
बाह्य कडीहरू

* मदन पुस्तकालयको वेबसाइट

श्रेणी:नेपालका पुस्तकालयहरू
श्रेणी:मदन पुरस्कार
बागेश्वरी मन्दिर, नेपालगन्ज

thumb|बागेश्वरी मन्दिर

बागेश्वरी मन्दिर नेपालगन्जमा रहेको एक प्रसिद्ध मन्दिर हो। बाँके जिल्लाको नेपालगन्ज घरबारी टोल २ मा अवस्थित यस मन्दिर रहेको स्थानमा सतिदेवीको जीव्रो पतन भएको विश्वास गरिन्छ। सती देवीको ५१ शक्तिपिठ मध्य बागेश्वरीलाइ पनि एक मानिन्छ। सतीदेवीको जीव्रो पतन भएकोले पहिले बाक्यश्वरी, बाग्यश्वरी हुँदै बागेश्वरी नाम रहन गएको जनश्रुती छ। यहाँ पशुपति जान आएका बाबा र चेलाले रात बिताएको र सपनामा देवीले आफ्नो थान उक्त स्थानमा रहेको बताएपछि उक्त स्थानको पहिचान भएको थियो। खोज्दै जादा खाल्डो भएको ठाउँ देवीको थान भएकोले त्यसैलाइ आधार मानी मन्दिर स्थापना गरिएको थियो। सोहि खाडलमा अहिले पनि खुला दर्शन गराउने गरिन्छ।

यस स्थानमा सर्वप्रथम किन्नरगणहरूले पूजा-आराधना गरेको मानिन्छ। मुख्य पुजारी मन्दिर स्थपना गर्दा बाबासँगै आएका चेलाको पुस्ता रहेकोछ। अहिले २४औँ पुस्ता चन्द योगी रहेका छन्। मन्दिर स्थापना गर्ने बाबाको समाधि पिपल बोट छेउमा छ। दशैमा सप्तमी, अष्ठमी, नवमीमा ठुलो भिड हुनेगर्छ। सप्तमीमा फुलपाती भित्राउने काम सेना प्रहरीले गर्छन्। अष्ठमीमा बली दिने गरिन्छ। दशैको दशौ दिनसम्म भिड हुन्छ। तिज, शिवरात्री, जनैपूणिर्मा, तिहार सबै हिन्दु पर्वमा भिड हुनेगर्छ।

माता बागेश्वरीमा भकल गरी पुजा विधि गरे मागेको पुरा हुने विश्वास गरिन्छ। ठुलो तलाउको नजिकै रहेको यो मन्दिर नयाँ मुलुकका रूपमा बाँके, बर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुर नेपालमा गाभिएपछि मात्रै पत्ता लागेको हो। यो मन्दिर २०२५, २०३३ पछि धेरै पटक पुर्ण निर्माण गरेर भव्य स्वरुप पाएकोछ। अहिले तामाले छाएको निकै ठुलो आकर्षक प्यागोडा शैलीको मन्दिर छ। छेउछाउमा मण्डप, शनी मुर्ती, गणेश मुर्ति, नाग मुर्ती, रामसिता मन्दिर, हनुमान मन्दिर, राधाकृष्ण मन्दिर रहेकोछ। मन्दिरको छेउमा सिद्ध पोखरी रहेकोछ। जसको बिचमा महादेवको मन्दिर रहेकोछ। जुघा भएको महादेवको एकमात्रै मन्दिर उक्त पोखरीमा रहेकोछ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका हिन्दु मन्दिरहरू
कालीगण्डकी नदी

कालीगण्डकी अथवा गण्डकी नदी संसारको सबै भन्दा गहीरो गल्छी बनाएर बग्ने नदी हो। यो नदीबाट नेपालको सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत उत्पादन केन्द्र सञ्चालित भैरहेको छ। यो नदीले ठूलो मात्रामा कालो रङ्गको माटो बगाएर ल्याउने भएकाले यसलाई काली गण्डकी नामाकरण गरिएको हुनुपर्दछ।
नदीको उदगम

कालीगण्डकीको नदी तिब्बतमा उत्त्पत्ति भएर मुस्ताङ जिल्ला हुँदै नेपाल छिर्छ। कागबेनी भन्ने स्थानमा मुक्तिनाथ मन्दिरमा उत्पत्ति हुने काग खोला र मुस्ताङ खोला मिसिन्छन् र त्यसपछि उक्त नदीलाई काली गण्डकी भनिन्छ।
काली गण्डकी गल्छी

जोमसोम र टुकुचे हुँदै बगेपछि काली गण्डकी संसार कै सबैभन्दा गहीरो गल्छी कालीगण्डकी खोंच भएर बग्छ जसको पश्चिममा धौलागिरी (८१६७ मी.) तथा पूर्वमा अन्नपूर्ण (८०९१ मी.) हिमाल पर्दछन्। उक्त गल्छीको उँचाई १३०० मी. देखि २६०० मी. सम्म छ जुन अन्नपूर्ण र धौलागिरीको चुचुरोबाट ५५०० देखि ६८०० मी. तल पर्दछ।
सहायक नदीहरू

उक्त खोंचबाट निस्केपछि गलेश्वरमा राहुघाट खोला, बेनीमा म्याग्दी खोला, कुश्मा नजीकै मोदी खोला, रूद्रबेनीमा बडी गाड, आँधिखोला आदि मिसिन्छन्। त्यसपछि काली गण्डकी पूर्व तर्फ मोडिन्छ जुन देवघाटमा गएर सेती गण्डकी तथा त्रिशुली नदी सँग मिसिएर दक्षिण तर्फ बहन थाल्दछ। देबघाटबाट पहाडी भूभाग छिचलेर बहन थालेपछि यसलाई नारायणी तथा सप्त गण्डकी भनिन्छ।
कालीगण्डकी किनाराका बस्ती

यस नदीको किनारमा रहेका प्रमुख बस्ती तथा शहरहरू यस प्रकार छन् : लोमान्थाङ, जोमसोम, बेनी, बाग्लुङ, कुश्मा फलेवास, पूर्तीघाट, सेतीबेनी, मिर्मी, रुद्रबेनी, रिडी, डेढगाउँ देवघाट, नारायणघाट रामपुर तथा चापाकोट तथा त्रिबेणी।
शालिग्राम पाइने ठाँउ

हिन्दू धर्मका विष्णु भगवानको साक्षात् रूप मानिने अति दुर्लभ शालिग्राम पाइने एकमात्र स्थानका रूपमा रहेको तथा मुक्तिनाथ र देवघाटजस्ता पवित्र धार्मिक तीर्थस्थललाई जोड्ने कालीगण्डकी नदीको धार्मिक र सांस्कृतिकमात्र नभई पर्यटकीय महत्त्वसमेत रहेको छ । रामपुर नगरपालिकाको वडा न १ मा शालीग्राम संग्राहलय समेत छ ।
कालीगण्डकी जलविद्युत आयोजना

कालीगण्डकी जलविद्युत परियोजना नेपालको सबैभन्दा ठूलो परियोजनाहरूमध्ये पर्दछ। यसबाट उत्पादित १४४ मेगावाट बिजुली प्रसारण लाईन मार्फत सिधै बुटवल तथा नेपालको मुख्य प्रसारण लाईनमा जोडिएको छ। यसबाट भारतमा पनि बिद्युत प्रसारण गरिन्छ। कालिगण्डकी परियोजनाले मिर्मी तथा बेल्टारीको जनजीवन उकास्नमा राम्रो सहयोग पुर्‍याएको छ, नयाँ बाटोघाटो, निर्माणहरू तथा दर्पुक बेल्टारी पुल पनि बनेको छ।
चित्र दीर्घा


Kali Gandaki river 1.jpg|कालीगण्डकी नदी
Kali Gandaki River, Jomsom and Dhaulagiri Mountain.jpg|कालीगण्डकी नदी
Kali Gandaki river.jpg|कालीगण्डकी नदी
Kaligandaki, Mustang 1.jpg|कालीगण्डकी नदी
Kaligandaki, Mustang 2.jpg|कालीगण्डकी नदी
Kaligandaki, Mustang.jpg|कालीगण्डकी नदी

सन्दर्भ सामग्री
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:नेपालका नदीहरू
श्रेणी:नेपालको जलस्रोत
श्रेणी:भूगोल
श्रेणी:तिब्बतका नदीहरू
नेपाल कानुन आयोग

नेपालकानुन आयोग नेपाल सरकारका लागि कानुनहरू निर्माण गर्ने, संशोधन गर्ने तथा परिमार्जन गर्नको लागि स्थापना भएको सरकारको एक अङ्ग हो। यो नेपालकानुन आयोग ऐन, २०६३ अनुसार गठन भएको छ। नेपालकानुन आयोगले कानुन, न्याय तथा सबिधान सभा मन्त्रालय अन्तर्गत रहेर आफ्नो कार्यहरू सञ्चालन गर्दछ।
पृष्ठभूमि

नेपालकानुन आयोग सर्वप्रथम सन् १९५३मा गठन भएको हो। त्यसपछि दोस्रो, तेस्रो र चौथो आयोगहरू क्रमशः १९६०, १९६३, १९७२ र १९७९मा गठन भए। यस्ता सबै आयोगहरू अस्थायी प्रकृतिका थिए। सन् १९८४मा आएर मात्रै नेपालकानुन आयोगलाई स्थायी स्वरूप दिइयो। सन् १९९०को प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछि आयोग नयाँ मान्यता अनुसार पुनर्गठन भयो र यो फेरी सन् २००३मा पनि पुनर्गठन भयो। अहिले नेपालकानुन आयोग नेपालकानुन आयोग ऐन, २००७ अन्तर्गतको एउटा कार्यकारी अङ्ग हो। स्मरण रहोस् तवसम्म यो कार्यकारी निर्णयद्वारा गठन गरिन्थ्यो।
आयोगको गठन

आयोगमा अध्यक्ष, उपाध्यक्ष सहित नौ सदस्यहरू रहने व्यवस्था छ। कानुन, न्याय तथा सबिधान सभा मन्त्रालयका सचिव, प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयका कानुन सचिव, महान्यायाधीवक्ता कार्यालयबाट महान्यायाधीवक्ताले चुनेका एक उपमहान्यायाधीवक्ता र नेपालकानुन आयोगका सचिव, जो सदस्य सचिवको रूपमा पनि कार्य गर्दछन्, पदेन सदस्यहरू हुन्। अध्यक्ष र उपाध्यक्षलाई नेपाल सरकारले पाँच वर्षको लागि नियुक्त गर्दछ। एक महिला सहित अन्य तीन सदस्यहरू पनि नेपाल सरकारले दुई वर्षको लागि चयन गर्दछ। अध्यक्ष, उपाध्यक्ष तथा सदस्यको लागि सर्वोच्च अदालतका अवकासप्राप्त न्यायाधीशहरू वा सोको लागि योग्य हुनुपर्ने व्यवस्था रहेको छ।
पदाधिकारीहरूको नाम सरकारलाई सिफारिस गर्नको लागि कानुन, न्याय तथा सबिधान सभा मन्त्रालय मन्त्री, व्यवस्थापिका-संसदको कानुन, न्याय तथा संसदीय समितिका सभापति र नेपाल बार एसोसिएसनका सभापति सदस्य भएको सिफारिस समितिको व्यवस्था रहेको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालको कानुन
श्रेणी:नेपाल सरकार
नागरिक

नागरिक कुनै पनि राष्ट्र वा नगरको आधिकारिक नागरिकता प्राप्त गरेको ब्यक्ति हो।

कुनै पनि राजनीतिक समुदाय (राष्ट्र या नगर)को सदस्य भई राजनीतिक क्रियकलाप गर्न पाउने अधिकारलाई नागरिकता भनिन्छ। नागरिकता र राष्ट्रियता धेरै हदसम्म मिल्दा जुल्दा शब्दहरू हुन, तर पनि ती दुई शब्दहरूमा फरक छ। जस्तै: कुनै ब्यक्तिको राष्ट्रियता भएपनि नागरिकता नहुन सक्तछ। कुनैपनि देशमा गैह्र नागरिकलाई बिदेशी भन्ने गरिन्छ।

माथिको परिभाषा अनुसार नागरिकता भनेको कुनै ब्यक्तिले समाजमा पाउने राजनीतिक अधिकार हो। त्यसैले एउटा देशको राष्ट्रियता भएको ब्यक्ति अर्को देशको नागरिक बन्न सक्तछ।
नागरिक कर्तव्य

नागरिकको कर्तव्यका सन्दर्भमा नेपालको संविधानको धारा ४८ मा देहायका ४ बटा कर्तव्यहरु उल्लेख गरिएको छ:-
१. राष्ट्रप्रति निष्ठावान हुँदै नेपालको राष्ट्रियता, सार्वभौमसत्ता र अखण्डताको रक्षा गर्नु,
२. संविधान र कानूनको पालना गर्नु
३. राज्यले चाहेका बखत अनिवार्य सेवा गर्नु,
४. सार्वजनिक सम्पतिको सुरक्षा र संरक्षण गर्नु ।
यसका साथै,
सक्षम प्रतिनिधि छनोटका लागि मतदानमा भाग लिनु,
आफ्नो अधिकारप्रति जागरूक र कर्तव्यप्रति क्रियाशील हुनु,
राष्ट्रिय झण्डा, चिन्ह, राष्ट्रिय गान र विभूतिहरूप्रति सम्मान व्यक्त गर्नु,
कानून बमोजिम राज्यलाई कर तिर्नु,
राज्यलाई सकारात्मक र रचनात्मक सहयोग गर्नु,
लोकतान्त्रित्रक मूल्य मान्यताको सम्मान गर्नु आदि।
सम्बन्धित लेखहरू

* नेपाली नागरिकता प्राप्त गर्न आवश्यक नियम
नेपालका विकास क्षेत्रहरू

नेपाललाई वि.सं. २०१९ मा १४ अञ्चलमा वर्गीकरण गरिएको थियो र उक्त अञ्चलहरूलाई ७५ जिल्लामा वर्गीकरण गरीएको थियो। १४ प्रशासकीय अञ्चलहरूलाई ५ समूहमा विभाजित गरी वि.सं. २०२९ र २०३१ मा ५ विकास क्षेत्रहरूको निर्माण गरिएको थियो। ४ विकास क्षेत्रहरूमा ३-३ अञ्चलहरू छन् भने १ विकास क्षेत्रमा २ वटा मात्र अञ्चलहरू छन्। विकास क्षेत्रहरूको निर्माण गर्दा सम्पूर्ण विकास क्षेत्रहरूमा हिमाल, पहाड र तराईको भू-भाग पर्ने गरी अञ्चलहरूलाई समेटिएको थियो।
इतिहास

विसं २०२९ मा राजा वीरेन्द्रले सम्पूर्ण राज्यलाई चार भागमा विभाजन गरेका थिए। यी क्षेत्रहरू निम्नानुसार छन्:

*पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र,
*मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र,
*पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र,
*सुदूर पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र।

#तीन क्षेत्रहरू थिए:

हिमाली क्षेत्रमा १६ वटा जिल्ला रहेका थिए।
पहाडी क्षेत्र ३० जिल्ला मिलेर बनेको थियो।
पूर्वदेखि पश्चिमसम्म २० वटा जिल्ला मिलेर बनेको तराई क्षेत्र रहेका थिए। (झापा, सिराहा, सप्तरी, मोरङ, सुनसरी, धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही, बारा, पर्सा, रौतहट, चितवन, कपिलवस्तु, नवलपरासी, रूपन्देही, दाङ, बाँके, बर्दिया, कैलाली, कञ्चनपुर)।
सन्तुलित वा समानुपातिक विकासद्वारा राष्ट्रका विभिन्न भागबीचको खाडल पुर्ने यसको लक्ष्य थियो। त्यसको आठ वर्षपछि २०३७ मा उनले सुदूर पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र सेती र महाकालीबाट दुई क्षेत्र समेटेर मध्य पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र नामाकरण गरेर राष्ट्रलाई थप विभाजन गरेका थिए।
विकास क्षेत्रका सदरमुकामहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

*नेपालका अञ्चलहरू
*नेपालका जिल्लाहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका विकास क्षेत्रहरू
मुद्रा

धातुबाट बनेका सिक्का वा रूपियाँ पैसालाई मात्र मुद्रा भन्ने चलन छ ।
ईतिहास

मुद्रालाई (अंग्रेजीमा: Money) भनिन्छ । मनी Money शब्द लेटिन भाषाको मोनेटा Moneta शब्दबाट बनेको हो । रोममा स्वर्गकी देवीलाई मोनेटा Moneta भनिन्छ । सबभन्दा पहिले सिक्का मोनेटा देवीको मन्दिरमा बनाइएकाले मुद्रालाई मोनेटा भनियो र पछि मनी भन्न थालियो

* मुद्रा त्यस्तो बस्तु अथवा लिखत हो जसलाई बिनिमयको माध्यमको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र बस्तु तथा सेवाको भुक्तानी तथा ऋण मोचनको लागि सामाजिक तथा कानुनी रूपले स्वीकार गरिन्छ।

* हातको औला हरूबाट शास्त्रिय पद्धति अनुरूप बनाईने आकृति लाई मुद्रा भनिन्छ| हरेक औँलाको तीन भाग हुन्छ, शीर्ष, मध्य र मूलका। एउटा औलाको एउटा भागले अर्को औलाको अर्को भागलाई छुदा बन्ने आकृति लाई नै मुद्रा भनिन्छ र मुद्रा चिकित्साको जग नै यही हो। ६९ मुद्रा लाई देहायको ६ प्रकारमा बिभाजन गरिने गरिन्छ|

१.तत्त्व मुद्रा,

२.प्राणिक मुद्रा,

३.रोग विशेष मुद्रा,

४.चिकित्सा मुद्रा,

५.व्यक्तित्व विकाससम्बन्धी मुद्रा र

६. आध्यात्मिक मुद्रा

* स्वमावजन्य आकृति : हास्य मुद्रा , सौम्य मुद्रा, क्रोध मुद्रा ,लाचार मुद्रा ई. | यस्ता मुद्रा हरूले मानिसको संबेदना लाई प्रस्तुत गर्दछ|
*

श्रेणी:अर्थशास्त्र
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:अर्थ


gd:Ruith-airgid
यहाँ मुद्रालाई आसन अथवा भावना भनि परिभाषित गरिएको छ| मुद्राको अर्को अर्थ रुपैया वा पैसा हो| जसलाई यहाँ छुटाईएको छ| मुद्रा भनेको विनिमयको साधन हो| जसको एउटा मूल्य अथवा महत्त्व रहन्छ|
बजार

300px|thumbnail|Wet market in Singapore
बजार () एक सामाजिक व्यवस्था हो जसले क्रेता तथा बिक्रेताहरूले एक अर्काको बिचमा सूचना आदान प्रदान गरी स्वेच्छिक रूपले बस्तु तथा सेवाको विनिमय गर्ने गर्दछन्।

बजार ल्याटिन भाषाको mercatus बाट आएको हो।


# बजारको महत्व

उत्पादित वस्तु संकलन र विक्रि गर्न सजिलो हुने

१. उपजको स्तर निर्धारण र ग्रेडिङ गर्ने

२. वस्तु उपलब्ध गराउने,

३. बजारमा ताजा खबर संकलन र विश्लेषण हुने

#

# बजार संञ्चालन र व्यवस्थापन गर्दा ध्यान दिनुपर्ने पक्ष


नेपालको कृषि वजार प्रणाली

१.सहकारी मार्फत बजार प्रणाली २.निजि क्षेत्र मार्फत बजार प्रणाली‌

३.सरकारी क्षेत्र बाट बजार प्रणाली

४.साझेदारी माफर्त वजार प्रणाली


बजार शब्दले

ति सम्पूण क्षेत्रहलाइईरू जनाऊछ जाहा क्रेता र बिक्रेताबिच स्वतन्त्र तथा प्रतियोगीतापूर्ण समन्ध हून्छ र ति सम्पूर्ण क्षेत्रमा कूनै बस्तूको मूल्य सामन हूनूका साथै ति बस्तू छिटो र सजीलै उपलब्ध हून्छ जसलाइ बजार भनीन्छ
यो पनि हेर्नुहोस्

* खुला बजार
*स्वतन्त्र व्यापार
*स्वतन्त्र बजार
*कालो बजार
*मुद्रा बजार
श्रेणी:अर्थशास्त्र