JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Kizio

Kizio ni kiasi cha upimaji ambacho kimekubaliwa kutumika kama kipimo sanifu. Jumla la vitu hugawiwa kwa vizio vilevile kwa kusudi ya kulinganisha jumla hii na kiasi kingine cha kiti kilekile.

Kwa mfano urefu unaweza kupimwa kwa njia mbalimbali. Kulinganisha uzito wa bidhaa kunahitaji vizio vilivykubaliwa.

Zamani watu walikuwa na vizio vya upimaji tofauti kila mahali.
Vipimo sanifu vya kimataifa

Tangu karne ya 19 kuna utaratibu wa vipimo sanifu vya kimataifa (SI) na vizio vyao ni vilevile kote duniani.
* Vizio vya upimaji wa urefu ni mita, kilomita au sentimita.
* Vizio vya upimaji vya uzani ni gramu, kilogramu na tani.
* Vizio vya upimaji vya mjao ni lita, mililita.
* kuna vizio vingine kwa kila tabia inayohitaji kupimwa.
Vizio vingine

Vipimo vya SI vimekubaliwa zaidi na zaidi lakini si vyote katika kila nchii kwa sababu kuna bado desturi za kitaifa zinazopendelea vizio wanavyozoea tangu kale.

Nchi zilizoathiriwa na Uingereza pamoja na Marekani huendelea kutumia vizio vya vipimo va Uingereza kama futi, inchi na maili kwa urefu, galoni kwa mjao au pauni (ratili) kwa uzani. Vizio hivi vinaendelea kutumiwa na watu hata kama rasmi nchi nyingi zimeshakubali vipimo vya SI.

Kwa jumla vipimo vya Uingereza pamoja na nchi nyingi za Ulaya viliendeleza utaratibu wa vizio vya vipimo vya Kiroma kwa kuchanganya na desturi za kikabila.

Vipimo hivi vya kale vilitegemea mara nyingi ukubwa wa mguu, mkono, urefu wa hatua kwa sababu hivi vilikuwa vipimo vilivyofanana kati ya watu. Isipokuwa baada ya kusanifisha vipimo asilia hivi ilionekana ya kwamba vilikuwa tofauti kati ya eneo na eneo au nchi na nchi. Kwa mfano katika Ujerumani palikuwa na vizio vya futi makumi kati ya urefu wa sentimita 25 hadi sentimita 33.5.

Tofauti hizi pamoja na mahitaji ya biashara yalisababisha kuundwa kwa utaratibu mpya wa vipimo sanifu kwanza vya kitaifa na baadaye vya kimataifa.

Pamoja na vipimo vya kale kuna aina moja ya pekee ya vizio visivyolingana na utaratibu wa SI na hivi ni vipimo vya astronomia. Kwa kusudi la kuepukana na namba kubwa mno zinazotokea kama vipimo kama kilomita vinatumiwa kwa umbali katika anga la ulumwengu wataalamu wa astronomia walipatana kutumia vipimo kama mwakanuru, kizio astronomia na parsek visivyolingana na muundo wa SI.

Jamii:Vipimo
Upimaji

Upimaji ni kazi ya kutambua tabia za kitu kwa umakinifu. Mara nyingi tabia hizi zinatazamiwa kwa njia ya makadirio lakini kila kadirio hutegemeana na mtu mwenyewe anayekadiria. Pale ambako watu mbalimbali wanataka kulinganisha vitu viwili wakati wanatofautiana katika makadirio yao upimaji unaweza kuamua juu ya ukubwa, uzito na tabia nyingine.

Mwnazo wa vipimo ilikuwa biashara yaani tendo la kubadilishana vitu na bidhaa. Kazi hii ilihitaji vizio vya kulinganisha vitu mbalimbali.

Haiwezekani kupima kila tabia ya kitu fulani kwa mfano urembo au uzuri. Lakini tabia za kifizikia kama urefu, uzani, ujao, kasi n.k. zinapimika.
Taratibu asilia za vipimo

Kila utamaduni ulianzisha utaratibu wake wa vizio vya upimaji ukawa na vipimo vyake. Mara nyingi vizio vya kulingana na mwili wa kibinadamu vilitumiwa kama vile kidole, mkono, mguu au hatua. Isipokuwa kutokana na tofauti katika maumbile ya watu ilionekana ya kwamba vipimo asilia hivi vilikuwa tofauti kati ya eneo na eneo au nchi na nchi. Kwa mfano katika Ujerumani ya karne ya 19 palikuwa na vizio vya futi makumi kati ya urefu wa sentimita 25 hadi sentimita 33.5.

Nchi kadhaa zilisanifisha vipimo hivi na mfano wake ni muundo wa vipimo vya Uingereza vilivyoenea katika nchi nyingi wakati wa ukoloni na vingine kama futi au maili vinatumiwa mahali pengi hadi leo.
Utaratibu wa vipimo sanifu vya kimataifa

Baada ya mapinduzi ya Ufaransa ya 1789 utaratibu mpya ulianzishwa uliolenga kutumia vizio vya kisayansi vilivyolingana na muundo wa dunia yote. Mwanzo wake ulikuwa mita iliyoamuliwa ni sehemu moja kati ya sehemu milioni 40 za meridiani ya Paris (mstari kutoka ikweta hadi ncha ya kaskazini unaopita mji wa Paris). Vipimo vingine vilikuwa sehemu ya 10 (desimita), ya 100 (sentimita), ya 1000 (milimita) na kadhalika ya mita hii au kizidisho yake mara 10, 100 na 1,000 (kilomita).

Kizio hiki kilikuwa chanzo cha utaratibu wa vipimo sanifu vya kimataifa ulioendelezwa hata kwa tabia nyingine za kifizikia kama uzani, ujao, kasi na kadhalika. Matumizi na maendeleo ya utaratibu huo huangaliwa na Ofisi ya Kimataifa ya Vipimo mjini Paris.

Jamii:Vipimo
Jamii:Hisabati
Nyutoni

thumb|Nyutoni moja
Nyutoni (pia: newton) ni kizio cha kupima kazi.

Fomula yake ni 1N = 1kg x m/s².

Maelezo yake ni kwamba nyutoni moja ni sawa na kani ikitumiwa kwa masi ya kilogramu 1 ikisogezwa kwa mchapuko wa mita 1 kwa sekunde.

Kwa lugha nyingine: Nyutoni 1 ni kani inayohitajika kuharakisha gimba linalolala kufika kasi ya 1\frac{m}{s} katika kipindi cha sekunde moja.

Nyutoni ni kipimo cha SI. Jina linetokana na mwanafizikia Isaac Newton aliyegundua misingi ya fizikia umakanika.

1 N inalingana na kani ya uvutano wa dunia kwenye gimba dogo lenye masi ya gramu 102 kwenye uwiano wa bahari. Yaani mtu akishika tofah kando ya bahari anatumia kani ya nyutoni moja.

Jamii:Vipimo sanifu vya kimataifa
Wati

Wati (pia:watt) ni kizio cha kupimia nguvu. Kifupi chake ni W. Fomula yake ni kg·m2·s−3.

\mathrm{1\, W = 1\, \frac{kg\, m^2} {s^3}}\mathrm{{} = 1 \, \frac{J}{s}} = 1\, \mathrm{VA}

Inaelezwa kuwa ni nguvu inayotokea kama juli moja ya nishati inatumiwa kwa muda wa sekunde moja. Hivyo inawezekana kuiandika pia kama J/s.

Wati ni kizio cha vipimo sanifu vya kimataifa. Imepewa jina lake kwa heshima ya mwanafizikia na mhandisi James Watt (1736 - 1819).

Wati moja ni sawa na volti-ampea moja (1 V·A). Uwezo wa majenereta huonyeshwa kwa kutaja kiasi cha wati yanachoweza kuzalisha. Kwa majenereta makubwa, kama vile vituo vya umeme vya diseli, umememaji au nyuklia kiasi hutajwa kwa megawati.


Vizio vidogo sana kama pW vinatumika katika makadirio ya redio na radar; vifaa vya kiganga kama EEG na ECG mara nyingi hupimwa kwa µW.

daW na hW hali halisi havitumiwi; kama balbu ina 60 W hatusemi "6 daW" wala "15 hW" kwa balbu ya 150 W.

Kilowati (kW) ni kizio kwa vifaa vingi vya kila siku, kwa mfano kwa matumizi ya jiko la umeme au pia nguvu ya injini. Injini ya gari la kawaida huwa na 30 kW hadi 80 kW.

Megawati (MW) ni kizio cha kupima injini kubwa sana kama injini za meli na manowari kubwa lakini vinginevyo hutumika kwa kutaja nguvu ya majenereta ya kituo cha umeme.

Vizio vikubwa zaidi vinaweza kutokea katika matumizi ya vifaa vichache kama laser kubwa ya majaribio au kutaja jumla ya uzalishaji wa nguvu wa lambo la majiumeme; kwa mfano lambo la magenge matatu huwa na nafasi ya uzalishaji wa 22 GW.

Terawati ni nguvu ya radi ya kawaida.

Petawati inaweza kutumiwa kutaja nishati ya jua: nishati yote inayofika kwa njia ya nuru yake duniani ni takriban 174 PW.


Jamii:Vipimo sanifu vya kimataifa
jamii:Vipimo vya nguvu
Johari (filamu)

Johari I na II ni filamu ya mapenzi na maisha iliyoltolewa mwaka wa 2007 nchini Tanzania.
Muhtasari wa filamu

Johari (Blandina Changula) na Mainda (Mwanaidi Suka) ni marafiki waliokuwa pamoja na kusoma pamoja, wakiwa shuleni.
Kanumba anatokea kumpenda Johari na kumbembeleza awe mpenzi wake ambaye Johari anaona Kanumba hamfai kwani alikuwa anampenda bwana mwingine (Ray-Vincent Kigosi) ambaye alikuwa mtu mkubwa mwenye kazi yake na uwezo pia, bila kutambua kuwa Ray anatumia pesa zake kuwaghilimu wasichana tofauti na kutoka nao kimapenzi ambao wanamuambukiza maradhi ya ukimwi.

Mainda nae anampenda Kanumba ambaye anashindwa kumpa nafasi moyoni kwakuwa Kanumba moyo wake wote ulikuwa umetawaliwa na fikra juu ya kuwa mmoja wa mpenzi wa Johari.

Siku ya siku Johari anagundua maovu ya Ray na kuamua kujinasua kwenye penzi hilo na Ray anamwambia kwa kebehi umeisha Johari kwani anajua alishamuambukiza maradhi ya ukimwi, bila kujua anamkubali Kanumba ambaye hajui kama Johari ameathirika nae kuja kustuka anajikuta ameshaambukizwa akistuka arudi kwa Mainda, Mainda nae keshastuka kuwa Kanumba ameambukizwa kwakuwa anajua miyenendo ya shoga yake.

Johari nae yupo njia panda hajui aolewe na Ray au Kanumba.
James Watt

thumb|right|James Watt
thumb|right|Sampuli ya injini ya mvuke ya James Watt
James Watt (19 Januari 1736 - 19 Agosti 1819) alikuwa mhandisi kutoka Uskoti. Amekuwa maarufu kwa kuboresha injini ya mvuke kufikia kiwango kilichowezesha matumizi ya mashine hii kwa viwanda. Kwa njia hiyo alikuwa katiy a watu waliweka msingi kwa mapinduzi ya viwanda wa karne ya 18 na karne ya 19.
Mafunzo yake

Alizaliwa Uskoti katika familia ya kipresbiteri kama mtoto wa mjenzi wa meli. Shuleni alipenda hisabati na kusoma mengi lakini lugha na historia aliacha kando. Angependa kuwa daktari lakini wazazi walishindwa kumgharamia masomo ya chhuoni. Alipofikia umri wa miaka 17 aliingia katika mafunzo ya fundi makanika huko London. Aliamwacha fundi mwalimu alipoona hajifunzi kitu kipya tena bila kusubiri kutimiza miaka saba ya kawaida na kwa sababu hiyo hakutambuliwa kama fundi kamili.
Fundi wa Chuo Kikuu cha Glasgow

Watt alibahatika alipopata kazi ya fundi kwa vifaa vya upimaji kwenye chuo kikuu cha Glasgow. Alipendwa na walimu na wanafunzi waliokutana katika karakana ndogo ya Watt kwa majadiliano. Profesa wa fizikia Joseph Black na mwanauchumi Adam Smith wakawa marafiki zake.

Mwaka 1760 Watt alimwoa Margaret Miller. Kati ya watoto wao ni mwanawe James pekee aliyeishi kufikia umri mkubwa.
Kukutana na injini ya mvuke

Mwaka 1764 rafiki mwingine Profesa John Robison alimwonyesha injini ya mvuke. Watt alianza kusoma yote juu ya teknolojia hii yaliyopatikana kwake. Chuo kikuu kilikuwa na injini moja iliyoharibika na Watt alipewa kazi ya kuitengeneza. Alifaulu lakini aliona ya kwamba injini ilikuwa na tatizo la muundo wake kwa sababu kiasi kikubwa cha nishati kilipotea badala ya kufanya kazi.
Jitihada za kubuni injini mpya

Watt alitengeneza sampuli ndogo ya injini bora. Marafiki kwenye chuo kikuu walimsaidia kwa kumpa pesa alipotengeneza injini kubwa. Utengenezaji wa mashine hizi ulikuwa na matatizo makubwa. Wafanyakazi wa wakati ule hawakuzoea kutekjeleza shughuli kwa umakinifu uliohitajika kwa mashine hii. Mtajiri aliyomsaidia kwa pesa alishindwa kuendelea na mwenye kiwanda mwingine aliingia akiamini ubora wa muundo wa Watt.

Ilichukua miaka kadhaa na msaada wa watu mbalimbali hadi injini ya mvuke iliyoboreshwa ilikuwa tayari kwa uzalishaji na matumizi. Tangu 1785 kiwanda cha Watt na mwenzake kilianza kuleta faida ya kifedha na hali yake ya kiuchumi kilikuwa nzuri.

Watt aliendelea kutengezea aina mpya za gia kwa mashine yake iliyowezesha matumizi yake kwa shughuli nyingi. Alibuni pia kizio cha kupima nguvu akaiita "nguvu ya farasi" (horsepower) kinachoendelea kutumiwa duniani kama kipimo kwa nguvu ya injini hata kama kipimo kipya cha SI kinachoitwa "Watt" (wati) kimechukua nafasi yake kitaalamu.

Jamii:Waliozaliwa 1736
Jamii:Waliofariki 1819
Jamii:Wahandisi wa Uskoti
Jamii:Wavumbuzi
Nafaka

Nafaka ni mbegu za aina mbalimbali za manyasi. Ni pia jina la aina za manyasi yanayolimwa mashambani ambazo mbegu zake zinatumiwa kama chakula cha binadamu.

Manyasi za nafaka ni kati ya mimea muhimu zaidi inayotumiwa kama chakula cha watu duniani.

Nafaka muhimu ni pamoja na
*mawele
*mtama
*wimbi
*matefi (nafaka ya Uhabeshi)
*mchele
*mahindi
*ngano
*ngano nyekundu
*shayiri
*oti

Aina tatu za nafaka, ambazo ni 87 % za mavuno ya nafaka zote duniani, ni: mahindi, ngano na mchele.

Nafaka zina wanga (kabohaidreti) ndani yake ambayo ni lishe muhimu ya watu. Kuna pia kiasi kidogo cha protini.

Punje za nafaka zinaliwa baada ya kuzivunja kiasi na kuzilainisha ndani ya maji. Kwa kawaida nafaka huliwa baada ya kupondwa au kusagwa kuwa unga.

Ugali, uji, maandazi, chapati, mkate, keki na spaghetti ni mifano ya vyakula vinavyotengenezwa kwa kutumia unga wa nafaka.
Marejeo


Viungo vya nje

Jamii:Chakula
Jamii:Nyasi na jamaa
*
Ngano

Kwa aina ya fasihi simulizi tazama makala ya Ngano (hadithi)

Ngano ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu au punje za ngano ni nafaka ambayo ni chakula muhimu katika sehemu nyingi za dunia hasa kwenye kanda zisizo na joto au baridi kali.

Ngano ni kati ya nafaka muhimu zaidi zinazoliwa na watu pamoja na mhindi na mpunga. Ngano hutumiwa hasa kwa kuisaga kuwa unga. Unga wa ngano hutumiwa kwa mkate, chapati na pasta.
Spishi zinazopandwa sana

* T. aestivum, Ngano ya Mkate (Common or Bread Wheat) - Spishi ya heksaploidi inayopandwa sana kabisi duniani.
* T. durum, Ngano Ngumu (Durum) - Spishi ya tetraploidi inayopandwa sana, nambari mbili duniani.
* T. monococcum, Ngano Punje-moja (Einkorn) - Spishi ya diploidi yenye aina za porini na zinazopandwa; isiyopandwa sana sikuhizi.
* T. dicoccum, Ngano Punje-mbili (Emmer) - Spishi ya tetraploidi iliyopandwa zamani lakini si sana sikuhizi.
* T. spelta, Ngano Spelti (Spelt) - Spishi ya hexaploidi inayopandwa bado kwa kiasi.
Picha


File:Wheat P1210892.jpg|Ngano wa mkate
File:Triticum-durum-ear.JPG|Ngano ngumu
File:Triticum monococcum0.jpg|Ngano punje-moja
File:Usdaemmer1.jpg|Ngano punje-mbili
File:Triticum spelta.jpg|Ngano spelti


Jamii:Nyasi na jamaa
Jamii:Mimea ya mazao
Jamii:Nafaka
Vasili Vereshchagin

right|thumb|150px|Vasili Vereshchagin
Vasili Vasilyevich Vereshchagin (Kirusi: Василий Василиевич Верещагин; 26 Oktoba 1842 - 13 Aprili 1904) alikuwa mchoraji kutoka Urusi aliyefahamika sana kutokana picha zake za vita na mapigano.

Alikuwa mtoto wa mkulima aliyepata elimu kwenye shule ya kijeshi akandelea kuwa afisa wa jeshi la Urusi. Aliondoka jeshini akawa mwanafunzi wa uchoraji huko Sankt Peterburg akamaliza masomo yake kwenye Chuo cha Sanaa mjini Paris.

Kama afisa wa jeshi alipata nafasi ya kuongozana na jeshi la Kirusi kwenye kempeni zake katika Asia ya Kati. Aliona vita kali na mauaji mengi akaamua kuonyesha uharibifu wa vita kwa umakini kwa matumaini ya kwamba watu wangekataa vita baada ya kuona ubaya wake. Kwa hiyo alichora mara nyingi maiti, askari wajeruhiwa, uharibifu wa vijiji na mahospitali.

Sehemu ya picha zake zilifichwa baadaye na serikali ya Kirusi.

Alifariki wakati wa vita ya Japani dhidi ya Urusi ya 1904-1905 aliposafiri kwa manowari ya Kirusi iliyozamishwa na Wajapani. Picha yake ya mwisho aliyochora kwenye manowari iliokolewa kutoka katika maji.


Image:Wassilij Wassiljewitsch Wereschtschagin 001.jpg|Madervish wakivaa mavazi ya sikukuu (1870)
Image:Wassilij Wassiljewitsch Wereschtschagin 002.jpg|Shambulio la ghafla, Picha kutoka Turkestan (1871)
Image:Wassilij Wassiljewitsch Wereschtschagin 003.jpg|Kuhusu vita, Picha kutoka Turkestan (1873)
Image:Vereshchagin Napoleon near Borodino.jpg|Napoleon kwenye mapigano ya Borodino (1897)
Image:Apotheosis.jpg|Uzuri wa vita (1871)
Image:Shipka field.jpg|Uwanja wa mapigano
Image:Vereshchagin-Blowing from Guns in British India.jpg|Mauaji wa Masepoy (1857)
Image:Winners, by Vasily Vereshchagin (1878).jpg|Washindi (1878-1879)

Viungo vya nje

*
* Muhtasari ya kazi zake (Kirusi)
* Picha ya Vereshchagin


Jamii:Wasanii wa Urusi
Jamii:Wachoraji wa Urusi
Jamii:Waliozaliwa 1842
Jamii:Waliofariki 1904
Upanga

ya Dresden.]]
Upanga (kwa Kiing. sword) ni silaha yenye makali inayoshikwa mkononi kwa ajili ya kukata. Hutengenezwa kwa metali, hasa feleji, ikifanana na kisu ila tu ni kubwa. Hasa ubapa wake ni ndefu na mpini wake ni mkubwa kwa sababu mkono wote unahitaji kushika silaha hii.

Mara nyingi kuna chuma cha kupandana kinachokusudiwa kukinga mkono unaoshika upanga. Umbo la upanga ni muhimu kwa mbinu za mapigano.

Kuna aina nyingi za upanga zinazotofautiana hasa katika urefu na pia uzito.

Panga hutengezwa kutokana na malighafi ya shaba na chuma. Panga za kwanza zilitengenezwa na wahunzi (wafua chuma) wa Misri na China wakitumia bronzi. Tangu kupatikana kwa bunduki umuhimu wa upanga umepungua. Katika vita vya silaha za kisasa panga zimepotea kabisa. Lakini katika vita vya wenyewe kwa wenyewe au ghasia ya Kenya ya mwaka 2008 panga zilikuwa silaha muhimu tena.

Upanga mwembamba huitwa kitara.
Viungo vya nje

Jamii:Silaha
Jamii:Teknolojia
Risasi

Kwa elementi na metali angalia Risasi (metali)

Risasi ni gimba dogo la metali linalorushwa kutoka kasiba ya bunduki. Mara nyingi risasi hutengenezwa kwa plumbi yaani metali inayoitwa pia "risasi". Jina la metali imekuwa jina kwa ajili ya silaha.
Risasi katika historia

Zamani risasi zilitengenezwa kwa kwa kutumia plumbi pekee. Bunduki za zamani kama gobori ziliweza kurusha hata vipande vya mawe au vipande vidogo vya metali yoyote. Risasi ilipendezwa kutokana na uzito wake ulioipeleka mbali zaidi na kwa nguvu zaidi; pia ni metali inayoyeyushwa kirahisi kwa kutumia joto kidogo kuliko metali nyingine.

Hivyo askari mwenye gobori alitengeneza risasi kwa ajili ya bunduki yake kabla ya kila mapigano. Kwa kazi hii askari alikuwa na kifaa alimomwaga risasi iliyoyeyuka ikatoka kwa umbo la tufe. Alibeba baruti yake katika chupa, kumwaga kiasi cha baruti katika silaha, kuongeza risasi juu yake na kukandamiza yote kwa fimbo ndefu ndani ya kasiba ya silaha, halafu kuipashia moto kupitia shimo ndogo kando la kasiba.

Baadaye risasi zilifungwa katika karatasi pamoja na kiasi cha baruti kwa kila matumizi ya silaha. Hii ilikuwa ramia ya kwanza na askari alipaswa kufungua ramia kwa meno yake, kumwaga baruti katika bunduki na kuongeza risasi juu yake.

Katika karne ya 19 muundo wa bunduki imebadilika na kasiba imepata mifuo ndano yake kwa mwendo wa sukurubu iliipa risasi mwendo wa kuzunguka na kuongeza ukamilifu wa kupiga shabaha. Sasa ramia zilizotengenezwa kiwandani zilikuwa za metali hasa shaba na risasi ilibanwa kwenye kichwa cha ramia. Baruti iliwaka kwa pigo la sindano ya silaha na risasi ilirushwa nje.
Risasi za kisasa

Siku hizi risasi zote zinatengenezwa kiwandani na kuuzwa kama sehemu ya ramia. Risasi yenyewe mara nyingi bado ni ya plumbi (elementi ya risasi) lakini kwa kawaida risasi ina koti ya metali gumu zaidi kama shaba au feleji.

Aina ya ganda inasababisha tabia tofauti tofauti za risasi. Ganda kamili ya kufunika risasi yote inaongeza nguvu; kama mtu anapigwa nayo risasi itapita kwenye mwili. Aina hii ni risasi ya kijeshi. Risasi kwa uwindaji zina ganda la sehemu tu inayopasuka wakati wa kupiga shabaha. Inaacha nichati yake katika shabaha maana yake ina nguvu zaidi ya kuua. Kufuatana na kanuni za kimatifa aina hii hairuhusiwi kwa matumizi ya kijeshi.

Kuna pia risasi zinazojaa metali nzito zaidi kuliko plumbi kama vile urani. Hizi zatumiwa kwa ajili ya shabaha gumu.


Jamii:Silaha
Uwanja wa Ndege wa Rhein-Main

thumb|250px
Kiwanja cha Ndege cha Rhein-Main ni kiwanja cha ndege cha kimataifa cha Frankfurt am Main nchini Ujerumani. Ni kati ya viwanja vya ndege kubwa za abiria zaidi ya milioni 55 wanaopita. Jina kamili kwa Kijerumani ni Flughafen Frankfurt am Main, kwa Kiingereza Frankfurt international Airport. Kifupi chake ni FRA.

Ni kituo kikuu cha Lufthansa.

Kiwanja cha ndege kipo kilomita 12 kusini ya Frankfurt na safari kwa treni kutoka mjini ni dakika 20.
Tanbihi

Frankfurt
Jamii:Frankfurt am Main
Bunduki

thumb|Askari na bunduki
thumb|Aina mbalimbali za bunduki
thumb|TKB-059.
Bunduki ni silaha inayorusha risasi dhidi ya shabaha yake. Ndani ya bunduki inatokea mlipuko wa baruti na gesi joto za mlipuko zinasukuma risasi kufuata mwelekeo wa kasiba yake. Kutokana na sifa hii huitwa pia silaha ya moto. Kasiba ya bunduki za kisasa huwa na mifuo ndani yake inayosababisha risasi kuzunguka; inaendelea kuzunguka baada ya kutoka nje ya kasiba na mwendo huu unatunza mwelekeo wake. Kipenyo cha risasi ni sawa na kipenyo cha ndani cha kasiba hivyo risasi inagusa kasiba wakati wa kufyatuliwa.

Bunduki ya kisasa huwa na akiba ya ramia katika chemba yake isipokuwa silaha kadhaa za kuwinda. Silaha za kijeshi huwa na chemba zonazoshika risasi zaidi ya 100.
Aina za bunduki

Kwa kawaida neno "bunduki" linataja silaha za moto zenye kasiba ndefu zinazoshikwa mikononi.
* Gobori ni mtangulizi wa bunduki ambalo risasi na baruti zinaingizwa kupitia mdomo wake katika kasiba. Kasiba yake ni nyororo, haina mifuo. Kwa hiyo haiwezi kulenga kwa umakini. Inapiga mara moja tu halafu ni lazima kuijaza upya. Aina hii ni silaha ya kihistoria lakini hupatikana pia kama silaha inayotengenezwa nyumbani.
* Bunduki kubwa zaidi zinazosimama kwa magurudumu huitwa mzinga.
* Bunduki ndogo yenye kasiba fupi ni bastola.
* Bunduki kubwa kiasi inayofyatua risasi nyingi wakati moja ni bombomu (au: mzinga wa bombom; bunduki ya mtombo; bunduki ya rashasha).
* Aina hii kama ndogo zaidi ni bunduki ya nusu mtombo.
* Bunduki ya upepo inayotumia nguvu ya gesi yenye shinikizo bila mlipuko. Silaha ndogo ya aina hii inapata shinikizo kwa kukandamiza hewa katika chemba cha bunduki. Aina zenye nguvu zinatumia ramia isiyo na baruti bali na gesi iliyokandamizwa ndani yake. Faida yake ni hazina kelele kubwa.
* Bunduki ya marisau hutumiwa kwa kuwinda wanyama ikifyatua risasi nyingi ndogondogo. Ni rahisi zaidi kushika shabaha lakini haipigi mbali.
Viungo vya nje

Jamii:Silaha
Baruti

Baruti ni kilipukaji ambacho ni mchangayiko wa dutu za kikemia unaotumiwa kurusha risasi kutoka bunduki. Ina mmenyuko wa haraka kati ya kemikali zake ikipashwa moto inatoa gesi nyingi. Kama mmenyuko huo unatokea penye nafasi kubwa inachoma haraka na ghafla lakini kama unatokea mahali unapobanwa kuna mlipuko. Kwa hiyo baruti ni kilipukaji.

Tabia hii inatumiwa kurusha risasi kutoka silaha za moto. Gesi ya mlipuko zinapanua zikifuata nafasi ya pekee inayopatikana kwenye kasiba ya bunduki kueleka mdomo wake. Risasi iliyopo mbele inasukumwa na kupata mbio.

Baruti iligunduliwa na Wachina mnamo mwaka 1200. Kuna taarifa kutoka karne ya 13 kuhusu matumizi ya baruti kwa mabomu vitani. Kutoka China teknolojia ya baruti ilienea magharibi kupitia Waarabu na kufika Ulaya katika karne ya 13.

Aina asilia ya baruti ilikuwa baruti nyeusi inayotengenezwa kwa kuchanganya nitriti ya potasiamu, makaa na sulfuri. Inachoma kwa moshi mwingi na nguvu yake ni hafifu kulingana na baruti za kisasa. Siku hizi hutumiwa tu katika fataki za burudani.

Baruti za kisasa ziligunduliwa Ulaya wakati wa karne ya 19. Wanajeshi walizipendelea kwa sababu zililipuka bila moshi. Nguvu ya mlipuko iliongezeka iliyomaanisha ya kwamba kiasi kidogo cha baruti kilitosha; risasi zilifika mbali zaidi na wanajeshi waliweza kubeba ramia nyingi kuliko awali.
Silaha

thumb|Silaha za zama za mawe
thumb||Silaha ya karne ya 20
Silaha ni kifaa cha mapigano dhidi ya wanadamu au wanyama.

Inafaa kumtisha, kumwumiza au kumwua adui au kumletea hasara nyingine inayokusudiwa.

Kusudi la silaha ni matumizi:
* dhidi wanyama: uwindaji
* dhidi ya watu: ama utetezi dhidi ya shambulio au shambulio lenyewe kwenye vita, jinai au fitina
* ya kijamii: katika michezo (mashindano ya kufyatulia pinde au bunduki), kama sifa ya cheo au utamaduni

Katika historia watu wameweka nguvu nyingi katika maendeleo ya silaha. Kila sayansi na kila teknolojia huangaliwa na watu kwa faida yake katika utengenezaji wa silaha.

Silaha zimepatikana tangu zama za mawe. Upanga, pinde na mshale pamoja na mikuki zilikuwa silaha kwa milenia nyingi lakini ziliboreshwa tena na tena.

Tangu nyakati za kati silaha za moto zilianza kuenea duniani na kuboreka. Bunduki, mzinga na bombomu zilibadilisha uso wa vita. Karne ya 20 iliongeza vifaru na ndege za vita pamoja na viumbe vya sayansi ya kisasa kama silaha za nyuklia.


!
Kyoto

thumb|300px|Kituo cha reli Kyoto.
thumb|300px|Hekalu ya Shinto mjini Kyoto.

Kyoto ni mji wa Japani uliokuwa mji mkuu wa nchi kati ya 794 na 1868. Ilikuwa makao makuu ya Tenno (Kaisari) wa taifa. Iko takriban kilomita 400 kusini magharibi ya Tokyo kwenye kisiwa cha Honshu.

Sasa Kyoto ni mji mkubwa wa tatu nchini iliwa na wakazi milioni moja na nusu. Ni makao makuu ya mkoa wa Kyoto. Kuna taasisi za utamaduni na elimu pamoja vyuo vikuu.

Kyoto ni kati ya miji ya kale ya Japani. Kuna majengo mengi ya kihistoria kama mahekalu, majumba ya matenno na nyumba za kidesturi. Majengo kadhaa yameigizwa na UNESCO katika orodha ya urithi wa dunia.

Mazingira ya Kyoto pana milima mingi. Imepoteza cheo cha mji mkuu wakati Tenno Meiji alipohamisha makao yake kutoka hapa kwenda boma la Edo iliyokuwa Tokya baadaye.
Tazama pia

* Osaka, Kobe, Nara
Viungo vya nje

* Tovuti rasmi


Jamii:Miji ya Japani
Jamii:Kansai
Jamii:Mkoa wa Kyoto
Jamii:Kyoto