JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ब्रेन भाइरस

ब्रेन भाइरस सन् १९८६मा जनवरीमा पहिलो पटक देखा परेको कम्प्युटर भाइरस हो। यसलाई आइबिएम पिसि र आइबिएम कम्प्यक्टिबल कम्प्युटरमा लाग्ने प्रथम कम्प्युटर भाइरस मानिन्छ। यो भाइरस पाकिस्तान का दाजु-भाईले एउटा सफ्टवेयरको सुरक्षाको लागि निर्माण गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिएता पनि अझै सम्म यसको उद्‌गम स्थलको बारेमा पूर्ण रूपले स्पष्ट हुन सकिएको छैन। सन् १९८४मा अमेरिकी कम्प्युटर वैज्ञानिक फ्रेड कोहेनले कम्प्युटरलाई गलत आदेश दिन सक्षम तत्वलाई कम्पुटर भाइरस नामाकरण गरेको २ वर्ष नबित्दै सन् १९८६मा यस ब्रेन भाइरसको निर्माण भएको थियो। बिजिनेस विक् :en:Businessweekले यसलाई पाकिस्तानि फ्लु :en:Pakistani flu नामाकरण गरेको थियो।
प्रभाव

फ्लपी डिस्क मार्फत आफ्नो आक्रामक यात्रा तय गर्ने भएकोले त्यतिबेला उक्त भाइरसले जति तहल्का मच्चाएको थियो त्यति मात्रामा आफ्नो प्रभुत्व जमाउन भने असफल भएका थिए। बुट सेक्टर भाइरस भएकैले प्रभावित फ्लपि डिस्कमा लुकेर बस्ने र उक्त डिस्क अर्को कुनै पनि नयाँ कम्प्युटरमा राख्दा पनि त्यसले तत्कालै आफ्नो उपस्थिति जनाउने गर्दथ्यो। हाल लुप्त भैसकेको यो भाइरस पहिलो कम्प्युटर भइरस भएर पनि अहिलेका कम्प्युटर भाइरस जस्ता अति नै हानिकारक तथा विकार सिर्जना गर्ने खालको भने थिएन। बुट सेकट‍रलाई पु‍न नामाकरण् गरी देहायको सन्देश देखाउने गर्दथ्यो :

Welcome to the Dungeon © १९८६ Brain & Amjads (pvt) Ltd VIRUS_SHOE RECORD V९.० Dedicated to the dynamic memories of millions of viruses who are no longer with us today - Thanks GOODNESS!! BEWARE OF THE er..VIRUS : this program is catching program follows after these messages....$#@%$@!!
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:कम्प्युटर
दियो

दियो एक घिउ वा तेलको प्रयोग गरी कपासको बत्ती राखेर बाल्ने माटो वा धातुको भाँडा हो । यो मुख्यतया नेपाल तथा भारतमा हिन्दु धर्मावलम्वीहरूले पुजाआजाको समय तथा शुभ साइतका लागि बालिन्छ ।
चित्र दीर्घा


File:Diyo IMG 6630.jpg|शुभ विवहाको समयमा प्रयोग गरिने दियो
File:Diyo light IMG 3289.jpg|स्वयम्भूनाथ मन्दिरमा हिन्दु धर्मावलम्वि तेल र दियोधागो पयोग गरी दियो बत्ति बाल्दै
File:Ashwok Stupa Patan-IMG 5049.jpg|मन्दिरमा प्रयोग गरिने दियो
File:"Diyo" oil lamp.jpg


श्रेणी:प्रकाशका साधन
चरेस (लागुपदार्थ)

चरस एक लागु पदार्थ हो। चरसको रङ्ग देख्दा कालो हुन्छ। परिपक्व भाँगोको टुप्पामा एक प्रकारको चट्टो पदार्थ देखा पर्दछ। त्यसलाई विभिन्न तरिकाहरू अपनाएर चरसको रूपमा भाँगोको बोटबाट अलग गरिन्छ। चरस एक नसा भएको हुनाले नसेडीहरूले चुरोट, बिडी जस्ता धुम्रपानसँग लिने गर्छन्। कतै कतै नसेडीहरूले चरस मासु, अण्डा, आमलेट, चाउचाउ आदीमा प्रयोग गरेर लगेको पनि देखिन्छ। हिन्दू धर्मका अनुसार हिन्दू देवता शिवलाई चरस मन पर्छ। यसैले प्राय: शिव भक्तहरूले चरसको अमल धेरै गरेको पाइन्छ।
उत्पादन

चरस एक लागु पदार्थ भएकाले चरस उत्पादन तथा विक्री वितरणलाई कानुनी अपराध मानिन्छ। तै पनि चरसको मुल्यले अन्तराष्ट्रिय बजारमा आकाश छोएको छ। यसकारण हाम्रो देश नेपाल लगायत विश्वका कतिपय मुलुकमा चरस उत्पादन तथा सङ्कलन प्रयाप्त मात्रामा गरिन्छ। चरस उत्पादन धेरै झंजटिलो भए पनि धेरै कमाइ हुने आशाले कति पय मानिसहरू चरस निकाल्न भाँगोको खेती पनि गर्छन्। चरस हुने मौसममा जंगली भाँगोबाट चरस निकाल्न कतिपय मानिसहरू जंगल मै डेरा बनाएर बसेका पनि देखिएको छ। खास गरेर भाँगोको टुप्पालाई हात खुट्टाले मलेर अथवा पकाएर चरस निकालिन्छ।
नसाको प्रभाव

चरसको नसा गर्ने व्याक्ती मानसिक रोगको सिकार त बन्छ नै शारिरिक कमजोरीका साथै विभिन्न स्वाँस रोगको सिकार बन्न सक्छ। चरसको नसेडी हमेसा डरपोक देखिन्छ। चरसको नयाँ अमलीहरू हाँसेर वेहोस पनि हुन सक्छन्। किन भनें यो नसा नै यस्तो छ नसेडीलाई हँसाउनु र भोक लगाउनु यो नसाको मुख्य लक्षण हो। चरसको नसा गर्ने व्याक्ती मिलनसार व्यवहार राख्ने हुन्छ। कम बोल्ने बोले पनि कुट शब्द प्राय बोल्दैन। चरसको नसेडी हमेसा आफ्नै धुनमा मस्त रहन्छ।
चरसको अन्य प्रयोग

चरसले भोक लगाउने भएकाले अपच र गेस्टीकका बिमारीहरूले थोरै मात्रामा प्रयोग गर्दा लाभ दायक सावित हुन्छ। यसका साथै घाउमा चरसको धुलो भर्दा घाउ चाँडो पुरिन्छ।
यो पनि हेर्नुहोस्

*लागु पदार्थ
सन्दर्भ सामग्री
बाह्य सूत्र

श्रेणी:लागु पदार्थ
श्रेणी:नशालु पदार्थ
श्रेणी:गाँजा
कफी

कफी एउटा वनस्पति तथा यसबाट बनाइने पेयपदार्थ हो। कफीको बोट दस मिटर सम्म अग्लो हुन सक्छ तर सामान्यतया छोटो पारिन्छ। कफीको उत्पति अफ्रिकाको इथियोपियामा भएको थियो र हाल यसको खेती दक्षिण अमेरिका, मध्य अमेरिका र दक्षिणपूर्व एसियामा हुन्छ। धेरै देशको अर्थतन्त्रमा यसको ठुलो सं. १९95 सालमा हिरा गिरीले बर्माबाट ल्याएको कफीको वीउ गुल्मीको आँपचौरमा रोपण गरे पछि नेपालमा कफी खेती सुरूवात भएको मानिन्छ रहेको छ। सं. १९95 सालमा हिरा गिरीले बर्माबाट ल्याएको कफीको वीउ गुल्मीको आँपचौरमा रोपण गरे पछि नेपालमा कफी खेती सुरूवात भएको मानिन्छ।
इतिहास

कफी विश्व परिवेशमा

कफी खेती विश्वका सय भन्दा बढी देशमा गरिएको छ। ब्राजिल सबैभन्दा बढी कफी उत्पादन गर्ने देश हो। अमेरिका कफी बढी खपत गर्ने देश हो। युरोप कफीको प्रति व्यक्ति उपभोगका हिसाबमा अगाडि छ।
नेपालमा कफी उत्पादन

वि.सं. १९९५ मा नेपालमा हिरा गिरीद्वारा कफी भित्र्याइएको थियो। वि.सं. २०३२ सालमा नगदे बालीको स्तरमा कफी खेतीका लागि प्रोत्साहन गरिए पछि वि.सं. २०४७ सालमा कृषकहरूको सङ्गठन स्थापित भयो। वि.सं. २०४९ को ऐन अनुसार राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डको स्थापना भयो।

मध्य पहाडका ४० जिल्लाहरूमा कफी खेती गरिएको छ। केही जिल्लाहरूमा भने व्यवसायिक रूपमा खेती गरेको पाइन्छ - यसमा ललितपुर, गुल्मी, पाल्प, स्याङ्जा, कास्की, काभ्रेपलान्चोक, सिन्धुपाल्चोक र अर्घाखाँची जील्लाहरू पर्दछन् भने अन्य जिल्लाहरूमा पनि यसको विस्तार भइरहेको छ।

रूपन्देहीको मणिग्राममा पहिलो कफी प्रशोधन केन्द्र "नेपाल कफी कम्पनी प्रा.लिं" को २०४० मा स्थापना भएसँगैँ अन्तराष्ट्रिय बजारमा नेपाली कफीको बिक्री वितरण सुरु भयो। आर्थिक वर्ष २०५२/५३ मा १६ टन कफी हॉलैंड पठाइएको थियो।

नेपालमा अरेबिका जातको कफीको उत्पादन गरिन्छ। करिब ८०० मिटर उचाइमा विषादीको प्रयोग बिना नै कफी खेती हुने भएकाले विश्व बजारमा ऑरगॅनिक, र चिसो हावापानीमा उत्पादित कफीको रूपमा चिनिन्छ।

नेपाल सरकारले कफी नीति २०६६ पास गराएको व र कफी नीति कार्यान्वयन निर्देशिका २०६६ स्वीकृत गराएको छ।
मानव स्वास्थ्य र कफी

अन्य

पेय कफीको दानाहरूबाट बनाइन्छ। कफीमा पाइने कॅफिन भनिने एउटा मनोस्फूर्तिदायक वा साइकोॲक्टिव (मस्तिष्कलाई प्रभावित गर्ने) उत्तेजक औषधिय गुण हुनाले यसले मानिसलाई ताजा रहन मद्दत गर्दछ।
यो पनि हेर्नुहोस्

* दक्षिण-पूर्व क्युबाको पहिलो कफी बगानको सांस्कृतिक परिदृश्य
* चिया
* आसव
सन्दर्भ सामग्री

* चिया कफी, स्मारिका २०६८, प्रकाशक: राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्ड (नयाँ बानेश्वर, काठमाडौ)
बाह्य लिङ्कहरू

श्रेणी:पेय पदार्थहरू
श्रेणी:कृषि
मानेभन्ज्याङ, दार्जिलिङ

मानेभन्ज्याङ भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यको दार्जिलिङ जिल्लाको दार्जिलिङ सदर उपखण्डमा अवस्थित एक सानो नगर हो। यो दार्जिलिङ सहरबाट २८ किलोमिटर टाढा सिङ्गलिला राष्ट्रिय निकुञ्जको प्रवेशद्वारमा अवस्थित छ। यहाँका बासिन्दाको आम्दानी पर्यटन, विशेषगरी विदेशी पदयात्रीमा केन्द्रित छ। पश्चिम बङ्गालको सबैभन्दा अग्लो स्थान सिङ्गलिला हिमशृङ्खलामा पर्ने सन्दकपुरको पदयात्राका लागि मानेभन्ज्याङ एउटा प्रमुख नगर हो।

मानेभन्ज्याङ नेपाल र भारतबीचको सिमानामा पर्छ। दुई देशलाई एउटा सानो पुल छुट्याएको छ, जसले सुखियापोखरी र दार्जिलिङमा मानिसहरूलाई ओसारपसार गर्ने सवारी साधनहरूको लागि मोटर स्ट्यान्डको रूपमा पनि काम गर्दछ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू
श्रेणी:दार्जिलिङ जिल्ला
किसान

कृषक खेतमा काम गरेर आफ्नो जीविका चलाउने एक व्यक्ति हो। यिनीहरूलाई किसान, खेतीवाल, कृषिजीवीको नामले समेत चिन्ने गरिन्छ। यिनीहरूले बाँकी सबै मानिसहरूका लागि खाद्य सामग्रीको उत्पादन गर्ने गर्छन्। यसमा बालिनाली उब्जाउने, बगैचामा रुख लगाउने, कुखुरा वा यसै स्वरुपका घरपालुवा पशुहरूको हेरचाह गरेर तीनलाई बढाउने काम सामेल छ। कुनै एक व्यक्ति कृषक वा खेतको मालिक हुन सक्छ वा त्यो कृषि भूमिको मालिकद्वारा काम गर्न राखिएको मजदुर हुन सक्छ।

राम्रो अर्थव्यवस्था भएको स्थानहरूमा कृषक स्वयं नै खेतको मालिक हुनछन् र त्यहाँ काम गर्ने उसको कर्मचारी वा मजदुर हुने गर्छन्। यद्यपि प्राचीन समयमा कृषकले विशेष गरि खेतमा अन्नबाली उब्जाउनेदेखि लिएर घरपालुवा जनावरहरू, माछा आदि पालन पोषण गरेर तीनलाई बढाउने काम गर्थे।
प्रकार

केही देशहरूमा सामान्यतया यस शब्दको उपयोग पशुपालन र तीनलाई बढाउनेसँग सम्बन्धित रहेको छ, जसमा भेडा, बाख्रा, घोडा आदि आउने गर्छ। अमेरिकामा यसको लागि 'रेन्चर्स' शब्दको उपयोग गर्ने गरिन्छ भने अस्ट्रेलिया र संयुक्त अधिराज्यमा 'ग्रेजियर्स' शब्द प्रचलित छन्। दुग्ध उत्पादनमा संलग्न रहेका व्यक्तिहरूलाई समेत यी देशहरूमा कृषक भन्ने गरिन्छ। यस्का साथै कुखुरा, हाँस आदिलाई बढाउने र तीनको मासु, अन्डा र प्वाँखको उत्पादन गर्ने व्यक्तिलाई किसान नै मान्ने गरिएको छl
यो पनि हेर्नुहोस्

* कृषि
* पशुपालन
* नेपालमा कृषि
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

* नेपाल सरकार राष्ट्रिय किसान आयोग

श्रेणी:कृषि
श्रेणी:कृषि व्यवसाय
श्रेणी:पेशा
रेसम मार्ग

रेशम मार्ग रेशम मार्ग (अङ्ग्रेजीमा Silk Route) प्राचीन तथा मध्ययुगीन समयको व्यापारिक मार्गहरूको सञ्जाल हो। यो मार्गको विस्तार पूर्वी एसिया देखि मध्य एसिया हुँदै भू-मध्य सागर सम्म फैलिएको थियो। यसको प्रयोग गरी पूर्वीय देशहरू खासगरी चीनले पश्चिमी देशहरू सँग ब्यापार गर्ने गर्दथे।
मध्य एसिया खासगरी चीनमा उत्पादित रेशम तथा रेशमी कपडाको व्यापारिक ओसार पसार गरिने भएकोले यो मार्गको नाम रेशम मार्ग रहन गएको हो। यद्यपि यो मार्गमा रेशमका अतिरिक्त सुती कपडा तथा अन्य वस्तुहरूको पनि व्यापार हुने गरेको थियो।
रेशम मार्ग व्यापारिक प्रयोजनका अतिरिक्त तीर्थयात्री, घुमन्तेहरू तथा विद्वानहरूको यात्रा गर्ने विशेष मार्ग पनि थियो।
रेशम मार्ग हुँदै विभिन्न ठाँउहरूबाट व्यापारीहरू तथा अन्य मानिसहरू यात्रा गर्ने भएको हुँदा चीनमा विभिन्न प्रकारका विचारहरू आउने र चीनको विचार अन्य ठाँउमा प्रसारित हुने अवसर यो मार्गले दिएको थियो। रेशम मार्गले चीनलाई एउटा ठूलो आर्थिक आम्दानी भएको थियो। यो मार्गबाट चीनियाँहरूले रेशम, माटोका सामानहरू, चामल र मसलाहरूको व्यापार मध्यपूर्व तथा यूरोप सम्म गर्ने गर्थे।
रेशम मार्ग चीन, इजिप्ट, मेसोपोटामिया, पर्सिया, भारत र रोमको प्राचीन संस्कृतिको विकासको एउटा ठूलो आधार थियो। यो मार्गले आधुनिक विचारहरूको सञ्चार गर्न ठूलो योगदान दिएको छ।
प्राचीन मार्ग

रेशम मार्ग उत्तर चीनबाट पश्चिमतिर गएको छ। त्यसैगरी अन्य मार्ग उत्तर तथा दक्षिणतिर विभाजित भएर तिब्बती पठारको वरिपरी फैलिएको छ। पश्चिम गएको मार्ग इरान, सिरिया हुँदै भूमध्य सागरमा पुग्दछ। भूमध्य सागरको जलमार्गले यसलाई इटाली सँग जोड्दछ।
भूमध्य सागरबाटै यो मार्ग अफ्रिकी देशहरूसँग पनि जोडिन्छ।
रेशम मार्गको फैलावट जलमार्गमा पनि रहेको थियो। यसको फैलावट दक्षिण चीनदेखि फिलिपिन्स, ब्रुनइ, जाभा इन्डोनेशिया, सिंगापुर, मलेशिया, थाइल्याण्ड, श्रीलङ्का, भारत, पाकिस्तान हुँदै इरान सम्म पुगेको थियो। युरोपमा यसको फैलाव इजरायल, लेबनान, इजिप्त अनि इटाली सम्म छ। मू-मध्य सागरबाट यो पोर्चुगल तथा स्विडेन सम्म जोडिन्थ्यो।
आधुनिक रेसम मार्ग

प्राचीन रेशम मार्गलाई आधार मानी चीनले अन्तरराष्ट्रिय व्यापारिक राजमार्ग निर्माण गर्ने योजना बनाएको छ जसमा एसियाका विभिन्न ४२ देशहरू संलग्न रहेका छन्।
रेसम मार्ग परियोजनामा भूटान, श्रीलङ्का, नेपाल जस्ता देशहरूलाई समेत समावेश गरी १२ हजार ८ सय किलोमीटर लामो मार्ग बनाउने योजना चीनले अघि सारेको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू


श्रेणी:एसिया
श्रेणी:अन्तराष्ट्रिय मार्ग
कुखुरा

कुखुरा एक घरपालुवा पंक्षी हो। आजभोलि प्राय: सबै ठाउँका कृषकहरूले कुखुरा पालन गरेको पाइन्छ। तर पहिलेको जमानामा कुखुरालाई अशुद्ध वर्गको पंक्षीमा लिईन्थ्यो त्यो बखतमा बाहुनहरूले कुखुरा पाल्दैनथे। कुखुराले किसानलाई आम्दानी आयस्रोतको ठूलो आवश्यकतालाई पुरा गर्छ। यति मात्र न भएर बेलैमा मासुको आवश्यकता पनि पुरा गर्छ। यसमा लाग्ने रोगहरु बढि खतरनाक हुन्छ।कुखुरा अन्डा र मासुको लागि पालिन्छ। स्थानिय जातमा गिरिराज, पबनखुट्टे आदि हुन। कुखुराले समयको पनि सहि जानकारी गराउँछ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:चराहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
पञ्च प्रयाग

उत्तर भारतको उत्तराखण्ड राज्यको पञ्च प्रयागमा देवप्रयाग, रुद्रप्रयाग, कर्णप्रयाग, नन्दप्रयाग तथा विष्णुप्रयाग छन् । उत्तराखण्डको प्रसिद्ध पञ्च प्रयाग देवप्रयाग रुद्रप्रयाग कर्णप्रयाग नन्दप्रयाग तथा विष्णुप्रयाग मुख्य नदीहरूको संगममा अवस्थित छन् ।
देवप्रयाग

अलकनंदा तथा भगीरथी नदीहरूका संगममा देवप्रयाग नामक स्थान स्थित छ । यसै संगम स्थल पछि यस नदीलाई गङ्गाका नामबाट जान जान्छ । यो समुद्र सतहबाट १५०० फीटको ऊंचाईमा स्थित छ । देवप्रयागको ऋषिकेशबाट सडक मार्ग दूरी ७० किमी० छ । गढवाल क्षेत्रमा भगीरथी नदीलाई सास तथा अलकनंदा नदीलाई बहू भनिन्छ । देवप्रयागमा शिव मन्दिर तथा रघुनाथ मन्दिर छ, जो यहांका मुख्य आकर्षण छन् । रघुनाथ मन्दिर द्रविड शैलीबाट निर्मित छ । देवप्रयागलाई सुदर्शन क्षेत्र पनि भनिन्छ । देवप्रयागमा कागहरु देखिदैनन्, जो एक आश्चर्यको कुरा छ ।
रुद्रप्रयाग

मन्दाकिनी तथा अलकनन्दा नदीहरूका संगममा रुद्रप्रयाग स्थित छ । संगम स्थलका समीप चामुंडा देवी तथा रुद्गर्नुथ मन्दिर दर्शनीय छ । रुद्र प्रयाग ऋषिकेशबाट १३९ किमी०को दूरीमा स्थित छ । यो नगर बद्रीनाथ मोटर मार्गमा स्थित छ । यो मानिन्छ कि नारद मुनिले यसमा संगीतका गूढ रहस्यहरूको जानने को लागि "रुद्गर्नुथ महादेव"को अराधनाको थियो।
कर्णप्रयाग

अलकनन्दा तथा पिण्डर नदीहरूका संगममा कर्णप्रयाग स्थित छ । पिण्डरको एक नाम कर्ण गंगा पनि छ, जसका कारण नैं यस तीर्थ संगमको नाम कर्ण प्रयाग रहयो । यहाँ उमा मन्दिर र कर्ण मन्दिर दर्शनीय छ ।
नन्दप्रयाग

नन्दाकिनी तथा अलकनन्दा नदीहरूका संगममा नन्दप्रयाग स्थित छ । यो समुद्र सतहबाट २८०५ फिटको उचाईमा स्थित छ । यहाँ रहेको गोपाल जीको मन्दिर दर्शनीय रहेको छ ।
विष्णुप्रयाग

धौली गंगा तथा अलकनन्दा नदीहरूका संगममा विष्णुप्रयाग स्थित छ । संगममा भगवान विष्णु जी प्रतिमाबाट सुशोभित प्राचीन मन्दिर र विष्णु कुण्ड दर्शनीय छन् । यो सागर तलबाट १३७२ मी०को ऊंचाईमा स्थित छ । विष्णु प्रयाग जोशीमठ-बद्रीनाथ मोटर मार्गमा स्थित छ ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:हिन्दु तीर्थस्थलहरू
श्रेणी:उत्तराखण्ड
विष्णुप्रयाग

विष्णुप्रयाग भारतको अलकनन्दा र धौलीगङ्गा नदीको सङ्गम स्थल हो जुन पञ्च प्रयागको नामले चिनिने अलकाण्डका पाँच प्रमुख सङ्गमहरूमध्ये पहिलो हो। यो उत्तराखण्ड राज्यको चमौली जिल्लामा १,३७२ मिटर (४,५०१ फिट) को उचाइमा अवस्थित छ।

विष्णुप्रयागको नाम विष्णुबाट लिइएको हो, जसले यो विश्वासलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ कि यो स्थान हो जहाँ ऋषि नारदले ध्यान गरे र भगवान विष्णुको पूजा गर्न को लागि अर्पण गरे, त्यसपछि विष्णु उनको सामु प्रकट भए।

विष्णुप्रयाग बाँध, कागभुसन्दी ताल र हनुमान छत्ती नामक मन्दिर हनुमानलाई समर्पित मन्दिर आसपासका चासोका क्षेत्रहरू हुन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
कोइली (प्रजाति)

कोइली एक मिठो बोली भएको पंक्षी हो। यिनीहरू अन्य आगन्तुक चराहरु संगै गृष्म ऋतुमा नै नेपाल को विभिन्न जङ्गलहरूमा भित्रिएका हुन्छन। बसन्त ऋतुको आगमनसँगै कोइली मिठो स्वर "कुहु" "कुहु" सुनिन थाल्छ। चरा विषेशङ्य का अनुसार भाले कोइली ले पोथी लाई आकर्षित गर्न कराउने गर्दछ। पोथी कोइलीलाई कादम्बरी भनिन्छ। मध्यरातको सन्नाटामा काठमाडौंमा कुहुकुहु भनी कराउने भाले कोइली (एसियन कोयल) का कारण धेरै जसो लाई कोइली कालो रंग को मात्र हुन्छ भन्ने भ्रम रहेको छ| तर यी विविध रंग का पाइन्छन।

नेपाल मा १९ प्रजाति का कोइली पाइन्छन। यी मध्ये १५ प्रजातिले गुँड बनाउँदैनन्। यहाँ पाइने कोइली लाई मूलत तीन प्रकारले चिनिन्छ- कुहुकुहु, काफल पाक्यो र कुक्कु कोइली । कोइलीले अरु चराका गुँडमा फुल पार्छन् र बच्चा हुर्काउने कठिन कार्य अरुलाई नै थोपर्छन। 'काफल पाक्यो भनी बोल्ने कोइलीले बच्चा हुर्काउन चिबे चरालाई रोज्छ भने कुहुकुहु भनी बोल्ने कालो रंगको कोइलीले कागलाई रोजेको हुन्छ। काग नभएको मौका पारेर कोइली कागको गुँडमा फुल पारेर छोड्छ। कागलाई यो कुरा थाह नभएका कारण कागले आफ्नो फुलहरू सँगै कोइलीको फुललाई पनि ओथारो बसेर तताउँछ। फेरी काग आफ्नो फुलहरू सँगै कोइलीका फुलहरूलाई कोरलेर बचेराहरू निकाल्छ। काग आफ्ना चल्लाहरूसँगै कोइलीका चल्लाहरूलाई चारो पानी दिएर पालन पोषण गर्छ। तर चल्लाहरू ठूला भएमा कागको बच्चा कागसँग जाने र कोइलीका बचेराहरू कोइली तिर नै गएर मिसिन पुग्छन्।

)]]
ग्रीष्मकालिन अवधिमा आगन्तुक चराका प्रजातिमध्ये जुरे कोइली लामो दूरी पार गरेर यहाँका जङ्गल आईपुग्छन्। यहाँ आइपुग्ने केही जुरे कोइली अफ्रिकी महादेशबाट लगभग ५ हजार किलोमिटर दूरीको जोखिमपूर्ण यात्रा तय गरेर आउने गरेको पाईएको छ।
बाहिरी लिङ्कहरू

* -आए है कुहुकुहु कोइली !
यी पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:चराहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
अष्टमूर्ति

भगवान शिवका आठ भिन्न स्वरूपलाई अष्टमुर्ति भनिन्छ| अष्टमुर्तिमा देहाय का स्वरूप समाहित छन|

*१. भव
*२. सर्व्
*३. रुद्र्
*४. पशुपति
*५. उग्र
*६. महान
*७. भीम
*८. ईसान

यी आठ स्वरूपलाई निम्न श्लोकबाट प्रसस्ति गाईएको छ |

भवः शर्वो रुद्रः पशुपतिरथोग्रः सहमहांस्तथा भीमेशानाविति यदभिधानाष्टकमिदम्।
अमुष्मिन्प्रत्येकं प्रविचरति देव श्रुतिरपि प्रियायास्मै धाम्ने प्रविहितनमस्योऽस्मि भवते॥२८॥

*अष्ट मुर्ति

शिवमहिमा
थकाली जाति

, शेर्पा, थकाली, गुरुङ, किराँती/किराँत (राई, सुनुवार, Yakkha, लिम्बू, नेवार, ,पहरीतामाङ]]

थकाली जाति नेपालमा बसोबास गर्ने एक प्रमुख जाति हो। मुस्ताङ जिल्लाको थाकखोला थकालीहरूको गढ मानिन्छ यद्यपि देशका विभिन्न ठाउँहरूमा थकाली जातिहरू छरिएर रहेका छन्।

थकाली जाती तिब्बती-बर्मेली परिवारमा पर्दछन्। थकाली भाषा गुरुङ (तमु) र तामाङ भाषाहरूसँग मिल्दोजुल्दो किसिमको हुन्छ।

थकाली जातिको आर्थिक संस्थालाइ ढिङ्कुर भनिन्छ।
थरहरू

थकालीमा चार प्रमुख थरहरू हुन्छन् :
* गौचन,
* तुलाचन,
* शेरचन
* भट्टचन
प्रमुख पर्व

ल्होछार थकालीहरूको एक प्रमुख पर्व हो। यो एक १२ वर्षको चक्रीय मेलाको रूपमा प्रसिद्ध छ। थकालीहरु वन र बौद्ध धर्म दुवैको पालन गर्दछन्। थकालीहरूको तोरन्ल पर्व र फागु पूर्णिमा सँगसँगं पर्दछ जसमा खासगरी आफ्ना पुर्खाहरूको पूजा र प्रार्थना गर्ने गरिन्छ।

थकालीहरूको संख्या १३,७३१ छ । थकालीहरु व्यापारिक समुदायको रूपमा प्रसिद्ध छन्। सम्मुन्नत आदिवासी जनजाति थकालीको उद्गम स्थल मुस्ताङको थाकखोला नै हो। खप्राङ-बिनायो, घोटो-कल्ली, ढमकेन-तारको बाजा यसजातिले प्रयोग गर्ने गरेको देखिन्छ। नेपालको मुस्ताङ क्षेत्र (थाक खोला)का बासिन्दा | थकाली हरू ब्यापार ब्यबसायमा निपुण मानिन्छन् |

** थकाली हरूमा देहाय का थर हुन्छ :- गौचन, शेरचन, भट्टचन र तुलाचन तामाङ् थकाली अन्तर्गत र लालचन , जुहारचन, हिराचन र पन्नाचन पुनेल थकाली मा
प्रसिद्द् थकाली

* भूपी शेरचन
* नेपाली भाषामा घर (कुल)को जेठो बाठो ब्यक्ति लाई पनि थकाली भनिन्छ |
सन्दर्भ सामग्री


यो पनि हेर्नुहोस

* पुनेल जाति
* सुनुवार जाति
* मगर जाति
* राउटे जाति
* तामाङ जाति


श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
भूपि शेरचन

भूपि शेरचन (वि.स. १९९२-२०४६) नेपाली आधुनिक कवि हुन् । सन् १९६९ मा उनी घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे कृतिको लागि साझा पुरस्कारबाट सम्मानित भएका थिए ।
सुरुवाती जीवन

भूपी शेरचनको (वास्तविक नाम: भूपेन्द्रमान शेरचन) जन्म वि.सं. १९९२ साल पुस (१४ मे १९३७ ] महिनामा मुस्ताङ जिल्लाको थाक टुकुचेमा भएको हो । भूपी ६ वर्षका हुँदा उनकी आमाको मृत्यु भएको थियो । मातृ वात्सल्यविहीन भूपी अत्यन्त स‌म्वेदनशील ए ।
शिक्षा

अध्ययनको लागि उनी बनारस गए । उनले बि.ए. सम्म अध्ययन गरेका थिए ।
व्यक्तिगत जीवन

उनले दुई विवाह गरे। दोस्री सहयात्री कान्तिसँग उनले २०२५ सालमा अन्तर्जातीय विवाह गरेका थिए।
सेवा, पेसा र संलग्नता

उनी विभिन्‍न संगसंस्ता तथा पेसामा संलग्‍न थिए।

१. नेपाल कमन्युस्ट पार्टीको जिल्ला सचिव(२०१२)२. ठेकेदारी(२०१८ देखि)३. नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रतिष्ठानका सदस्य(२०२६)
कृति र रचनाहरू

भूपी शेरचनका प्रकाशित कृतिहरू:-

१. परिवर्तन (नाटक, २०१० साल)२. नयाँ झ्याउरे (कविता,२०१० साल)३. निर्झर (कविता, २०१५ साल)४. घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे (कविता, २०२५ साल)५. अल्झेछ क्यारे पछ्यौरी (गीत)
:शब्द - भूपि शेरचन
:स्वर - नारायण गोपाल
:संगीत - अम्बर गुरुङ
पुरस्कार

१. साझा पुरस्कार(२०२६) 'घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे' कविता संग्रहको लागि२. गोरखा दक्षिणबाहु—दोस्रो(२०४२)
मृत्यु

भूपीको निधन २०४६ साल जेठ १ गते, काठमाडौँमा भयो ।
सन्दर्भ सामग्री
यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपाली साहित्य
* नेपाली लेखकहरूको सूची
* भूपी शेरचन रचनासूची
बाह्य सुत्र

* भूपी शेरचनका रचनाहरू (कविता कोशमा)
* भूपी शेरचनको अन्तर्वार्ता


श्रेणी:साझा पुरस्कार विजेताहरू
श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरु
श्रेणी:सन् १९३७ मा जन्म
श्रेणी:मुस्ताङ जिल्लाका मानिसहरू
साझा पुरस्कार

साझा पुरस्कार साझा प्रकाशनद्वारा स्थापित पुरस्कार हो ।

साझा प्रकाशनद्वारा वर्षभरि प्रकाशित विभिन्न विधाका पुस्तकहरूमध्ये सर्वोत्कृष्ट कृतिलाई प्रदान गरिन्छ । यस पुरस्कारको स्थापना वि.सं. २०२६ सालमा भएको हो ।

यस पुरस्कारको राशि ५१ हजार छ ।
पुरस्कृत कृति, वर्ष र व्यक्ति
बाहिरी लिङ्कहरू

* साझा प्रकाशनको कार्यक्षेत्र
* साझा पुरस्कार प्राप्त पुस्तकहरू
सन्दर्भ सामग्री

श्रेणी:नेपाली साहित्य पुरस्कारहरू
होलस्टाइन गाई

होलस्टाइन फ्रेजियन्स (सङ्क्षिप्त रूपमा उत्तर अमेरिकी देशहरूमा होलस्टाइन र संयुक्त अधिराज्य तथा आयरल्यान्डमा फ्रेजियन शब्दको प्रयोग गर्ने गरिन्छ) नेदरल्यान्डको उत्तर हल्यान्ड र फ्रेजल्यान्ड राज्य र जर्मनीको उत्तरी क्षेत्रको स्लेसविग-होलस्टाइन राज्यबाट उत्पति भएको दुधालु गाईको एक जाति हो। यस जातिको गाईलाई संसारकै सबैभन्दा बढी दुग्धजन्य उत्पादन गर्ने दुधालु जनावरको रूपमा चिन्ने गरिन्छ।

नेदरल्यान्ड र जर्मनीका वैज्ञानिकहरूले सो क्षेत्रमा रहेका चौर तथा घाँसे मैदानलाई समुचित उपयोग गर्नको लागि यो जातिको गाईको विकास गरेका थिए। एक शताब्दीभन्दा बढी समयदेखि यो जातिको गाईले दुग्धजन्य उत्पादनमा उच्चकोटीको टेवा पुर्‍याइरहेको छ।

होलस्टाइन गाई संसारमा सबैभन्दा बढी पालिने गाईको प्रजाति हो। यसलाई १५० भन्दा बढी देशहरूमा पालन गर्ने गरिएको छ। नयाँ संसारको विकाससँगै, उत्तर अमेरिका र दक्षिण अमेरिकामा दूधको लागि बाजार विकसित भएसँगै दुग्धजन्य उत्पादन र पशुपालनको लागि नेदरल्यान्डतर्फ ध्यानाकर्षण गरेको थियो। लगभग ८,८०० होलस्टाइन गाई (कालो दाग भएको जर्मन प्रजाति) आयात गरिएपछि, युरोपमा फैलिएको महामारीको समस्याले विदेशी बजारमा यसको निर्यात बन्द गर्नुपरेको थियो।

युरोप महादेशमा यस जातिको गाईको उपयोग उत्तरी युरोपमा दूध र दक्षिणी युरोपमा मासुको लागि गर्ने गरिन्छ। सन् १९४५ देखि यो जातिको गाईलाई युरोपेली राष्ट्रिय विकासले गाईवस्तु प्रजनन र दुग्धजन्य उत्पादमा तीव्रतालाई क्षेत्रीयकृत गरेको छ।
विशेषता

होलस्टाइन गाईको रङ समान्यतया कालो र सेतो वा रातो र सेतो रङको हुने गर्छ। यो यसको आवरणको रङको एउटा खास विशेषता हो। केही दुर्लभ अवसरहरूमा, केही गाईहरू सेतोसँगै कालो र रातो दुवै रङको हुन्छ। यो गाई 'निलो' रङको पनि हुने गरेको छ। यस रङको गाईको प्रजाति सेतो गोरू र कालो गोरूसँगको मिश्रित गराएर गर्ने गरिन्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:गाईका प्रजातिहरू
गुर्जो

गुर्जो (Tinospora cordifolia) नेपालमा पाइने एक किसिमको जडीबुटी हो। यो लहरेदार बिरुवा हो। यसमा अक्सिडेन्ट गुण पाइन्छ।
परिचयः

यो एउटा लहरेदार पतझर विरुवा हो। यसको लहरा मोटो र गुदीदार हन्छ। यसका आँख्लाहरूबाट जरा निस्केर हावामा लहरिएका हुन्छन्। यसको बोक्रा कागज जस्तो पातलो हुन्छ र बोक्रामा सेता ग्रन्थीका थोप्ला थोप्लाले भरिएको हुन्छ। यसका पातहरू एकपछि अर्को हुँदै गएका हुन्छन् र भेट्नुदार हुन्छन्। पातहरू मुटु आकारका ७—८वटा नशाहरू भएका करीब १० से.मी लामा हुन्छन्। यसका फलहरू आँख्लाबाट लामो लहरेदार भागमा फल्दछन्। भाले फूलहरू झुप्पामा रहन्छन् भने पोथी फुलहरू एक्लाएक्लै रहेका हुन्छन्। फलहरू गुदीदार हुन्छन्, आकारमा अण्डाकारका र केराउका दाना जत्रा हुन्छन् र पाकेपछि राता हुन्छन्।
फैलावट

यो उत्तर—पूर्वी भारत, श्रीलङ्का, म्यानमार , थाइल्याड ,भियतनाम। दक्षिणी चीन, मलेसिया लगायत नेपालमा पाइन्छ। नेपालमा यो ३००—५०० मिटरसम्मको उचाइमा पूर्वदेखि पश्चिमसम्म पाइन्छ।
उपयोगः

यसको उपयोगी अङ्ग लहरा (डाँठ) हो। यसको डाँठ कमलपित्त, दम, खोकी, मधुमेह, पुरानो ज्वरो, डेङ्गी, तथा बाथ आदि रोगहरूमा उपयोग गरिन्छ।
खेती विधिः

यो जस्तो सुकै माटोमा पनि हुर्कन सक्छ। खासगरी गर्मी ठाउँहरूमा राम्ररी हुर्कन्छ।
वेर्ना तयार गर्नेः

**हाँगाको कलमीबाटः डाँठका कलमीबाट नै यसका विरुवाहरू तयार गरिन्छन्। यसका आँख्ला सहितका करीब एकफिट जति लामा हाँगा काटेर माटो र वालुवा मिसाएको ड्यांगमा रोपेर नर्सरीमा विरुवा तयार गर्न सकिन्छ। फागुन / चैत्रतिर यसरी हाँगाहरू काटेर अलिकति भाग जमीन माथि पारेर सुताएर राखिन्छ र पानी दिइन्छ। पानी जम्नु हुदैन किनकि यसको काण्ड गुदीदार हने भएकाले कुहिने डर रहन्छ। यसरी नर्सरीमा राखिएका विरुवाहरू असार श्रावणमा सार्न तयार हुन्छन्। यसका हाँगाहरू सोझै जमीनमा गाडेपनि हुन्छ, यसरी सार्दाको समय असार / श्रावण उचित समय मानिन्छ।
**वीउबाटः यसको फलहरू असोज मंसीरमा पाक्दछन्। पाकेका राता फलहरू टिपेर बाहिरी गुदी हटाएर केही दिन राम्ररी सुकाएर वीउहरू नर्सरी व्याडमा छरेर वेर्ना तयार गर्न सकिन्छ। सङ्कलन गरेको तत्कालै वीउ छरेपनि हुन्छ। अथवा संकलित वीउलाई राम्ररी भण्डारण गरेर फागुन / चैत्रतिर उमारेर पनि वेर्ना तयार गर्न सकिन्छ।
वेर्ना सार्नेः

नर्सरीमा तयार गरिएका वेर्नाहरू खासगरि कुनै रुखहरूको फेदमा लगाइन्छ। किनकि यो रुखको सहारामा हुर्कने लहरेदार विरुवा हो।
हेर विचारः

लगाइएको पहिलो वर्षमा सिँचाई तथा झारपात उखेल्ने गर्नु पर्दछ भने पछिल्ला वर्षहरूमा त्यति हेर विचारको खाँचो पर्दैन।
वाली सङ्कलनः

यसको काम लाग्ने भाग भनेको लहरेदार काण्ड नै हो, त्यसकारण मंसिर देखि माघ महिनासम्म यसका लहराहरू काटिन्छ। लगाएको मितिले करीब दुई वर्ष पछि मात्र विरुवाहरू वाली लिन योग्य हन्छन्। लहरालाई जमीनदेखि माथि केही भाग छोडेर काट्नु पर्छ र अर्को वर्षमा त्यही भागबाट पलाएर आउँछ। यसरी काटिएका लहरालाई ५–७ से.मी लामा टुक्रयाइएका टुक्राहरूलाई बीचैबाट ४ फ्याक हने गरी काटेर सुकाइन्छ। अथवा मुग्रोले थिचेर चेप्टो पारिन्छ। अनि एक हप्ता जति घाममा राम्ररी सुकाइन्छ। भण्डार गर्दा ओस आउन दिन हुँदैन।
यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:औषधि