JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Kondoo-kaya

Kwa kundinyota ya Aries inayoitwa pia kondoo, angalia hapa

Kondoo-kaya (Ovis aries) ni mnyama afugwaye na binadamu kwa sababu ya nyama, sufu na pia maziwa. Kondoo hula manyasi na kutembea kwa vidole viwili.

Asili yake ni aina za kondoo wa pori waliofugwa kwa sababu ya nyama na maziwa. Katika nchi yenye baridi sufu au nywele zake inatafutwa sana kwa sababu nguo za sufu ni kinga nzuri dhidi ya baridi.

Wataalamu wamegundua kwamba asili ya kondoo-kaya wote ni kondoo wa porini kutoka Kaukazi ambako ufugaji wa mnyama huyu ulianzishwa na kuenea.

Kondoo wako katika familia Bovidae pamoja na spishi za ng'ombe na kama hawa wanacheua chakula chao na huwa na tumbo lenye vyumba vinne. Baada ya kula nyasi mara ya kwanza wanairudisha kutoka chumba cha kwanza cha tumbo na kuitafuna tena. Kwa njia hii wanapata lishe nyingi kutoka nyasi.

Duniani kuna jumla kondoo-kaya bilioni moja na asilimia 40 wako Asia (China, Uhindi, Uajemi). Afrika Kusini na nchi za Afrika ya Kaskazini (hasa Sudan) wanaishi takriban asilimia 20, Australia na New Zealand tena asilimia 15. Robo inayobaki wako Ulaya (Uingereza) na Amerika.

Kiuchumi matumizi yake siku hizi ni hasa kwa nyama. Maziwa hutumiwa zaidi kwa jibini kama feta. Umuhimu wa sufu umepungua kutokana na uenezaji wa nguo za sintetiki.


Jamii:Ng'ombe na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia
Amfibia

Amfibia ni kundi la wanyama wenye uti wa mgongo na damu baridi ambao wanaanza maisha kwenye maji na baada ya kupita metamofosi wanaweza kuendelea kwenye nchi kavu katika kipindi cha pili cha maisha yao. Vyura, salamanda na nyoka wanafiki wamo katika ngeli hii.

Jina la kisanyansi "amfibia" linaunganisha maneno mawili ya Kigiriki ἀμφί amphi yaani "pande zote mbili" na βίος bios yaani "maisha" kwa jumla "maisha pande zote mbili" yaani ndani ya maji na kwenye nchi kavu.

Chanzo cha maisha yao ni mayai yaliyotegwa kwenye maji. Amfibia mdogo anatoka kwenye yai katika umbo la ndubwi anayeishi ndani ya maji bila miguu na kupumua kwa yavuyavu ikiwa na mkia. Inaendelea kubadilika na kukuza miguu hadi kutoka kwenye maji ma kufikia umbo la mnyama mzima anayepumua kwa mapafu.

Spishi chache zimeendelea na zinaweza kuzaa bila maji. Wadogo wanafikia umbo la ndubwi na kuendelea na metamofosi ndani ya yai hadi kutoka kwa umbo mzima. Spishi kadhaa zinatunza mayai ndani ya mwili hivi zinazaa wadogo hai.

Amfibia ni wala nyama wanakula viumbe vidogo hasa wadudu.

Kuna takriban spishi 5,700 za amfibia.
Mwainisho

* Ngeli Amphibia
** Nusungeli Temnospondyli (wameisha sasa)
** Nusungeli Lissamphibia
*** Oda ya juu Batrachia
**** Oda Anura (Vyura)
**** Oda Caudata (Salamanda)
*** Kladi Gymnophiona (Nyoka wanafiki)
Arakinida

Arakinida ni ngeli ya wanyama wasio na utimgongo. Kiasi wanafana na wadudu lakini wana miguu nane badala ya sita. Katika uainishaji wa kisayansi wamepangwa kama oda kati ya arithropoda.

Aina kati yao zinazojulikana zaidi ni buibui pamoja na nge na visusuli. Wadogo kati yao ni kupa na funduku.

Miili huwa na mapande mawili ambayo ni kichwa pamoja na kidari mbele na tumbo nyuma. Ila tu kwa funduku pande zote mbili hazionekani vizuri maadamu zimekua kama sehmu moja. Tabia inayoonekana vizuri ni miguu nane. Hata hapa funza za funduku wengi wana miguu sita tu.

Aina nyingi huwa na miiba ya sumu inayoweza kuuma. Kazi yake ni kusaidia uvindaji wa wanyama wengine lakini kwa spishi kadhaa sumu ni hatari hata kwa viumbe vikubwa kama binadamu akidungwa.


Jamii:Arakinida
Sana Maulit Muli

Sana Maulit Muli ni tamthiliya ya Kifilipino iliyotayarishwa na kurushwa hewani na kituo cha televisheni cha ABS-CBN. Inasadikika kilikuwa moja kati vipindi vya televisheni vilivyokuwa vikitazamwa sana huko nchini Ufilipino kwa mwaka wa 2007..

Jina lake linaweza kutafsirika haraka-haraka kwa Kiswahili kama: "Ningependa Iweze Kutokea Tena". Kwa nchini Taiwan, tamthilia hii ilianza kurushwa hewani mnamo tarehe 18 Februari 2008 ikiwa na jina la "Chances" (真愛奇緣 Zhēn Aì Qí Yúan).
Washiriki

* Kim Chiu kacheza kama Jasmine "Poknat" Sta. Maria
* Gerald Anderson kacheza kama Travis "Bokbok" Johnson
* Erich Gonzales kacheza kama Camille Soriano
* Jake Cuenca kacheza kama Brandon Johnson
* Gloria Diaz kacheza kama Monica Johnson
* Mark Bautista kacheza kama Francis Marquez
* Mickey Ferriols kacheza kama Emily Sta. Maria
* Tonton Gutierrez kacheza kama George Soriano
* Michael de Mesa kacheza kama Mr. Destiny/Mang Andres
* Glydel Mercado kacheza kama Clara Soriano
* Arron Villaflor kacheza kama Kevin Roque
* Neri Naig kacheza kama Bianca
* Nathan Lopez kacheza kama Romeo Bato
* Marco Aytona kacheza kama Bruce
* Kyle Balili kacheza kama Tam
* Frank Garcia kacheza kama Pete
* Jeffrey Santos kacheza kama Arnold Bato
* Cheska Iñigo kacheza kama Maria Bato
* KC Aboloc kacheza kama Camille Mdogo
* Celine Lim kacheza kama Jasmine Mdogo
* Francis "Iking" Magundayao kacheza kama Travis Mdogo
Marejeo

Jamii:Filamu za 2007
Jamii:Filamu za Ufilipino
Chura

Kwa nyota angalia hapa Chura (nyota)


Vyura ni wanyama wa ngeli Amphibia wanaoanza maisha yao ndani ya maji na baada ya kupita metamofosi wanaendelea kuishi kwenye nchi kavu, isipokuwa vyura-kucha ambao huishi majini maisha yao yote.
Utoto katika maji

thumb|left|100px|Metamofosi ya ndubwi ya chura
Maisha ya chura yanaanza kama yai lililotegwa kwenye maji pamoja na mayai maelfu. Anatoka kwa umbo la ndubwi (pia: kiluwiluwi) ambayo ni funzo ya chura anaendelea na kipindi cha kwanza cha maisha yake katika maji. Anapumua kwa yavuyavu na mwanzoni hana miguu bali mapezi kama samaki na mkia. Viluwiluwi wengi wakiwa kwenye maji wanakula majani au mwani hata kama baadaye kama chura mzima wanakula wanyama wengine.

Baada ya muda kiluwiluwi anakuza miguu minne na mapafu. Utumbo unabadilika na kujiandaa kwa chakula kipya kinachopatikana kwenye nchi kavu.
Umbo linazidi kufanana na chura mzima.

Kipindi hiki cha utoto kwenye maji kinadumu kati ya wiki tatu hadi miaka miwili kutegemeana na spishi za chura. Mara nyingi ni kama wiki 10 - 15.
Chura mzima kwenye nchi kavu

Akitoka kwenye maji chakula chake ni wanyama wengine hasa wadudu. Lakini chura wakubwa wameonekana pia kula mamalia wadogo, samaki na chura wadogo zaidi. Spishi kadhaa wana ulimu wa kunata wanashika wadudu wanaopita haraka lakini wengine wanakamata windo kwa kutumia mikono yao.

Bali na maelezo haya kuna pia spishi kadhaa wanaorudi kuishi katika maji lakini wanapumua kwa mapavu na wachache sana wanaendelea kula majani. Spishi kadhaa wanaendelea kuishi kwenye miti.

Chura wenyewe wanaliwa na ndege, samaki, nyoka na mamalia. Katika nchi kadhaa watu wanakula chura, kwa mfano Ufaransa, China na Ufilipino.

Kuna takriban spishi 5,600 za chura.
Familia za Afrika

* Archaeobatrachia
** Alytidae, Vyura ulimi-sahani
* Mesobatrachia
** Pelobatidae, Vyura miguu-sepeto
** Pipidae, Vyura-kucha
* Neobatrachia
** Arthroleptidae, Vyura-filimbi
** Brevicipitidae, Vyura kichwa-kifupi
** Bufonidae, Vyura-sugu
** Dicroglossidae, Vyura ulimi-panda
** Heleophrynidae, Vyura pepo
** Hemisotidae, Vyura pua-sepeto
** Hylidae, Vyura-miti
** Hyperoliidae, Vyura-mafunjo
** Mantellidae, Vyura bukini
** Microhylidae, Vyura domo-jembamba
** Petropedetidae, Vyura-vijito
** Phrynobatrachidae, Vyura-madimbwi
** Ptychadenidae, Vyura vigongo
** Pyxicephalidae, Vyura dubwana na vyura maridadi
** Ranidae, Vyura sahihi
** Rhacophoridae, Vyura-povu
** Sooglossidae, Vyura wa Shelisheli


Jamii:Vyura
Jamii:Wanyama wa Biblia
Ndubwi

thumb|left|100px|Metamofosi ya ndubwi wa chura
250px|thumb|Ndubwi wa siku kumi
250px|thumb|Mayai ya chura kuwa ndubwi

Ndubwi (pia: kiluwiluwi) ni ngazi ya kwanza katika metamofosi ya chura na amfibia wengine ni kama utoto wao.

Vyura hutega mayai katika maji na ndubwi anatoka. Anapumua kwa matamvua na mwanzoni hana miguu bali mapezi kama samaki na mkia. Ndubwi wengi wakiwa kwenye maji wanakula majani au mwani hata kama baadaye chura mzima atakula wanyama wengine.

Baada ya muda ndubwi anakuza miguu minne na mapafu. Utumbo unabadilika na kujiandaa kwa chakula kipya kinachopatikana kwenye nchi kavu. Umbo linaelekea kufanana zaidi na zaidi na chura mzima.

Kipindi hiki cha utoto kwenye maji kinadumu kati ya wiki tatu hadi miaka miwili kutegemeana na spishi za chura. Mara nyingi ni kama wiki 10 - 15.

Mkia unapotea ama kwenye maji au baada ya kutoka nje.


Jamii:Majina ya amfibia kwa Kiswahili
James Whistler

James Whistler (au Cole Pfeiffer, ni jina la kujifikiria ili kujiwekea utambulisho wa bandia ambao aliutumia katika mwonekano wa S04E03. "Pfeifer" ina maana ya "Whistler" kwa Kijerumani) ni jina la kutaja uhusika wa katika kipindi cha televisheni cha Kimarekani cha Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Chris Vance. Uhusika ulitambulishwa ukiwa kama mmoja kati ya wahusika wakuu ni baada ya kufikia msimu wa tatu wa mfululizo huu.

James Whistler ni kachero wa jumuia moja kubwa ijulikanayo kama "The Company", ambaye baadaye aliswekwa lumande mjini Panama katika moja ijulikanayo kama SONA kwa kosa la kumwua mtoto wa Meya wa Panama wakati wa mapigano yao binafsi wakiwa katika baa. Huyu ndiye anayeonekana kuwa anajua suala zima la Scylla.

Na yeye ndiye alianzisha mtiti wa kutaka kuingusha The Company, akiwa pamoja kabisa na Alexander Mahone kwa msaada mkubwa wa Michael Scofield. Kwa bahati mbaya wakiwa wako uchochoroni wakizungumzia suala zima la Scylla, ghafula James akatandikwa risasi ya kichogoni na kachero mpya wa The Company na kusabisha umauti kwa James Whistler. Huyu pia alikuwa na mahusina na mwanamke wa Kipanama Bi. Sofia Lugo, vilevile Gretchen Morgan.
Viungo vya nje

Jamii:Wahusika wa Prison Break

en:List of Prison Break characters#James_Whistler
Reptilia

Reptilia (kutoka Kilatini "reptilis" mwenye kutambaa; pia: mtambaazi, mtambaachi, mnyama mtambaaji) ni kundi la wanyama wenye damu baridi, ngozi ya magamba badala ya nywele au manyoya wakipumua kwa mapafu. Siku hizi wataalamu hupendelea jina Sauropsida.

Wanazaa kwa njia ya mayai; wengine wanataga mayai na wadogo wanatoka nje bila ngazi ya kiluwiluwi au kwa spishi kadhaa mayai yanaiva ndani ya tumbo la mama na wadogo wanazaliwa hai.

Kibiolojia ni ngeli ya vertebrata. Jina limetokana na maumbile yao maana wanatambaa na tumbo juu ya ardhi; ama kwa miguu mifupi kama mijusi au bila miguu kama nyoka.
Mwainisho

* Ngeli Reptilia (au Kladi Sauropsida)
** Kladi Eureptilia
*** Kladi Romeriida
**** Nusungeli Anapsida
***** Oda Testudines (makobe)
**** Nusungeli Diapsida
***** Ngeli ya chini Archosauromorpha
******
******* Oda Saurischia
******** Nusuoda Theropoda
********* Kladi Neornithes (=ngeli Aves au ndege)
****** Oda ya juu Crocodylomorpha
******* Oda Crocodylia (mamba)
***** Ngeli ya chini Lepidosauromorpha
****** Oda ya juu Lepidosauria
******* Oda Rhynchocephalia (tuatara - wanafanana na mijusi lakini ukoo ni tofauti)
******* Oda Squamata (nyoka, mijusi na mijusi-nyungunyungu)

Dinosauria wa kale walikuwa reptilia wakubwa sana walikwisha miaka milioni 65 iliyopita. Kufuatana na vumbuzi za hivi karibuni ndege hufikiriwa kuwa na nasaba na dinosauri (kutoka kwa nusuoda ya Theropoda).
Maelezo


Picha


NileCrocodile.jpg|Mamba
Tuatara adult.jpg|Tuatara
Chamaelio calyptratus.jpg|Kinyonga ni mjusi
Ball python lucy.JPG|Nyoka
Sleeping komodo.jpg|Joka wa Komodo ni mjusi mkubwa kabisa
Diamondback turtle adult female.jpg|Kobe
Tortoise_closeup.jpg|Kobe-chui
Chelonia_mydas_is_going_for_the_air.jpg|Kasa
Hawksbill turtle off the coast of Saba.jpg|Ng'amba
Ostrich Struthio camelus Tanzania 3722 Nevit.jpg|Hata ndege ni reptilia!
Protista

thumbnail|300px|Protista
Protista (kutoka Kiingereza "Protist") ni kundi la viumbehai wadogo sana, yaani vidubini ambao huwa na seli moja au chache tu. Mara nyingi hawaonekani kwa macho tu ila kwa hadubini tu, isipokuwa wakitokea kwa uwingi mkubwa.

Ni kundi lisilo na umoja, ila ndani yake hupangwa kiumbe yeyote wa jamii eukaryota asiye mnyama, wala mmea wala uyoga.

Zamani walihesabiwa kama himaya ya pekee ndani ya eukaryota lakini siku hizi hujumlishwa pamoja na himaya mbalimbali. Hapo pana protoktista ambao mifano yao ni: algae (viani), amiba na aina za kuvu.

Jina la Protista lilibuniwa na Ernst Haeckel mnamo 1866. Jina hilo linakusanya vidubini wenye tabia tofautitofauti, pamoja na wenye uwezo wa kujenga lishe yao kwa njia ya usanisinuru na wengine zinazotegemea mata ogania kama lishe.

Walio wengi huishi baharini au ndani ya viumbe wengine; kwa hiyo pengine ni chanzo cha magonjwa. Protisti wengi ni sehemu ya planktoni na hivyo ni muhimu sana kwa ekolojia ya uhai duniani.

Protista wachache wanasababisha magonjwa, kwa mfano protista anayejulikana kwa jina la Plasmodium falciparum inasababisha malaria; ugonjwa wa malale unatokana na protista ya trypanosoma brucei.
Marejeo
Nyoka

Nyoka ni watambaachi au reptilia wasio na miguu. Kuna takriban spishi 3,000 duniani: wako kwenye mabara yote nje ya Antaktiki na Aktiki.

Kama reptilia wote wana damu baridi na ngozi ya magamba. Wote ni wala nyama na spishi mbalimbali hutumia sumu kwa kuvionda lakini nyoka walio wengi hawana sumu wanashika windo kwa miili yao au kwa mdomo tu.

Wote wanazaa kwa njia ya mayai lakini spishi kadhaa hubeba mayai ndani ya mwili hadi wadogo wamekua tayari.

Mijusi wasio na miguu wanafanana sana na nyoka lakini nyoka hawana makope machoni wala masikio ya nje.

Kuna nyoka wadogo wenye sentimita kumi tu wakiwa wazima na nyoka wakubwa hadi urefu wa mita 7.6.
Mwainisho

* Nusuoda: Serpentes
** Oda ya chini: Caenophidia
*** Familia ya juu: Acrochordoidea
**** Familia: Acrichordidae
*** Familia ya juu: Colubroidea
**** Familia: Colubridae (Afrika, Asia, Australia, Marekani na Ulaya) - gambamiti, tuwanyika, ukukwi, domobeleshi, tupa, chata, menofisi
**** Familia: Dipsadidae (Marekani)
**** Familia: Natricidae (Afrika, Asia, Marekani na Ulaya)
**** Familia: Pseudoxenodontidae (Asia)
*** Familia ya juu: Elapoidea
**** Familia: Atractaspididae (Afrika na Asia) - matandu, vizambarau, walanyoka
**** Familia: Elapidae (Afrika, Asia, Australia na Marekani) - fira, futa, hongo
**** Familia: Lamprophiidae (Afrika)
**** Familia: Prosymnidae (Afrika)
**** Familia: Psammophiidae (Afrika, Asia na Ulaya)
**** Familia: Pseudaspididae (Afrika)
**** Familia: Pseudoxyrhophiidae (Afrika na Marekani)
*** Familia ya juu: Homalopsoidea
**** Familia: Homalopsidae (Asia na Australia)
*** Familia ya juu: Pareatoidea
**** Familia: Pareatidae (Asia)
*** Familia ya juu: Viperoidea
**** Familia: Viperidae (Afrika, Asia, Marekani na Ulaya) - bafe, vipiri, vifutu, moma
*** Familia ya juu: Xenodermatoidea
**** Familia: Xenodermatidae (Asia)
** Oda ya chini: Henophidia
*** Familia ya juu: Booidea
**** Familia: Aniliidae (Amerika ya Kusini)
**** Familia: Anomochilidae (Asia)
**** Familia: Boidae (Afrika, Asia, Marekani na Ulaya) - sundakuwili
**** Familia: Pythonidae (Afrika, Asia na Australia) - chatu
**** Familia: Bolyeriidae (Afrika)
**** Familia: Cylindrophiidae (Asia)
**** Familia: Loxocemidae (Amerika ya Kati)
**** Familia: Tropidophiidae (Marekani)
**** Familia: Uropeltidae (Asia)
**** Familia: Xenopeltidae (Asia)
** Oda ya chini: Scolecophidia
*** Familia ya juu: Typhlopoidea
**** Familia: Anomalepididae (Marekani)
**** Familia: Leptotyphlopidae (Afrika, Asia na Marekani) - nyakatu
**** Familia: Typhlopidae (Afrika, Asia, Australia na Marekani) - birisi
Marejeo

* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) A field guide to the Reptiles of East Africa. Academic Press, San Diego, CA, USA.
Viungo vya nje

* Hazinadata ya watambaachi


Jamii:Nyoka
Jamii:Wanyama wa Biblia
Kodata

thumb|right|500px|Muundo wa kodata (samaki sahili): 1 = uvimbe wa ugwe wa neva ("ubongo"), 2 = [[notokodi, 3 = ugwe wa neva, 4 = mkia nyuma ya mkungu, 5 = mkungu, 6 = njia ya chakula, 7 = mfumo wa mzunguko, 8 = atriopori, 9 = uwanda kuzunguka koromeo, 10 = ufa wa tamvua, 11 = koromeo, 12 = uwanda wa mdomo, 13 = minyiri, 14 = mdomo, 15 = gonadi (ovari/kende), 16 = jicho sahili, 17 = neva, 18 = mkunjo wa tumbo, 19 = ini sahili]]
Kodata (kutoka lugha ya kisayansi: Chordata) ni kundi kubwa la wanyama wenye ugwe wa neva mgongoni.

Ugwe unaunganisha neva ambazo ni muhimu kwa mwili kwa jumla na neva za kila sehemu au kiungo zinatoka hapa. Ugwe wa neva unaenda sambamba na mhimili wa seli ambazo ni imara zaidi ama gegedu au mfupa.

Mhimili huu ni chanzo cha uti wa mgongo kwa wanyama wengi wa kundi hili na kiunzi cha mifupa cha ndani ya mwili.

Kodata waliendelea kutoka kwa wanyama wengine kama Arthropoda wenye kiunzi cha nje.

Katika uainishaji wa kisayansi Kodata ni faila ya wanyama (Animalia). Nusufaila yenye spishi nyingi ni Vertebrata. Hapa mhimili wa kati unaendelea kuwa uti wa mgongo.

Samaki, amfibia, reptilia na mamalia ni oda ndani ya vertebrata.
Picha


File:Branchiostoma lanceolatum.jpg|Branchiostoma lanceolatum (Cephalochordata)
File:Ascidians.jpg|Rhopalaea sp. (Tunicata)
File:Sanc1691 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|Mikunga-ute (Hyperotreti)
File:Feuersalamander DE.jpg|Salamanda mabaka-njano (Vertebrata)

Viungo vya nje

* Chordate node at Tree Of Life
* Chordate node at NCBI Taxonomy

Jamii:Chordata
Kiwolofu

thumb|Maeneo ya Kiwolofu.

Kiwolofu ni lugha iongewayo nchini Senegal, Gambia, na Mauritania. Lahaja za Kiwolofu zinaweza kufanana sana kati ya nchi hizo, zikiwa sambamba kabisa kitabia na hata kuongelewa kieneo.

Lugha hiyo ipo kama lugha jirani ya Kifula inayohesabiwa kati ya lugha za Kisenegambia ya familia ya Lugha za Kiniger-Kongo.

Ni lugha hasa ya Wawolofu, lakini nchini Senegal haizungumzwi na Wawolofu tu, bali hata Wasenegal wengine huzumgumza lugha hiyo; hivyo karibuni asilimia 40 ya wakazi wake huizungumza kama lugha mama.

Idadi ya wasemaji kama lugha mama ni takriban milioni 3.2 na karibu idadi ileile hutumia Kiwolofu kama lugha ya pili.

Kuna lahaja mbalimbali kama vile "Dakar-Wolof". Dakar ni mji wenye watu mchanganyiko, yaani kuna waongeaji wa Kiwolofu, Kifaransa, Kiarabu, na hata Kiingereza huzungumzwa kidogo katika mji huo ambao uko nchini Senegal; hivyo Kiwolofu chao ni cha mchanganyiko.

Maeneo mengine ya Kiwolofu ni kama vile:
*Loukala
*Saint Louis
*Casamanca
*Banjul
*Nouakchott
Tanbihi
Viungo vya nje

* Wolof Language Resources
*makala za OLAC kuhusu Kiwolofu
*lugha ya Kiwolofu katika Glottolog
* Ethnologue Site on the Wolof Language
*Kiwolofu katika tovuti ya Multitree
* An Annotated Guide to Learning the Wolof Language
* Leipoldt's Wolof Language Project (in English)
* Leipoldt's Wolof Language Project (in German)
* Yahoo group about Wolof (in English and German)
* Wolof Online
* Wolof English Dictionary (this dictionary mixes Senagalese and Gambian variants without notice, and does not use a standard orthography)
* A French-Wolof-French dictionary partially available at Google Books.
* Firicat.com (an online Wolof to English translator; you can add your own words to this dictionary; refers almost exclusively to the Gambian variants and does not use a standard orthography)
* PanAfrican L10n page on Wolof
* OSAD spécialisée dans l’éducation non formelle et l’édition des ouvrages en langues nationales
* JangaWolof.wordpress.com (A blog about the Wolof language and culture)



Jamii:Lugha za Kiniger-Kongo
Jamii:Lugha za Gambia
Jamii:Lugha za Senegal
Jamii:Lugha za Mauritania
Danay García

Danay García (amezaliwa tar. 5 Julai 1984, mjini Havana, Kuba) ni mwigizaji filamu na tamthilia wa Kikuba. Kwa sasa anashiriki katika tamthilia ya Prison Break, na humu anacheza kama Sofia Lugo.
Wasifu

Maisha na sanaa (kwa ufupi

Danay Garcia alizaliwa na kukulia mjini Havana, Kuba.. Aliazna kazi za unenguaji tangu yungali na miaka kumi.. Danay anajua kucheza muziki wa Ballet, Salsa, Dansi ya Kiafrika, Merengue, Belly Dansi, na Flamenco. Baadaye akaja kuwa mwanamitindo. Kwa sasa, ni mmoja kati washriki wa mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani cha Prison Break.
Danay Garcia anaishi mjini Mexico City, na ana mume na watoto wawili.
Filamu alizocheza
Marejeo
Viungo vya Nje

*
* RELOAD Magazine Interview with Danay Garcia
* Interview with Danay Garcia


Jamii:Waigizaji Filamu wa Kuba
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1984
William "Bill" Kim

William "Bill" Kim ni jina la kutaja uhusika wa kipindi cha televisheni Kimarekani, maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Reggie Lee. Uhusika ulianza kuonekana ukiwa kama Ofisa wa Huduma za Siri, aliyeingia makataba na Rais Caroline Reynolds. Hata hivyo, baadaye iligundulika kuwa ni mwajriwa mwenye cheo kikubwa kabisa na "The Company".

Kim alikuwa kiongozi mkubwa kabisa wa kuhondosha na kutoa vitisho kwa watu wa the Company, kwa mfano alipotoa mkwara mzito kwa hawa Fox River Eight na Aldo Burrows na mtandao mzima unaomfuata. Anaonekana kuwa anakosea kila kitu kwa kuwa na pupa mno.

Anajifanya kama yeye ni mtu wa kati wa Rais na Paul Kellerman (Paul Adelstein), kitendo ambacho kilisababisha mshikemshike katia yao. Mda mfupi baada ya Fox River Eight kutoroka, Kim akawa msimamizi mpya wa Kellerman.

Kellerman akaingiliwa na hofu kwa hili, akiwa kama yeye alikuwa akiripoti kazi zake kwa Reynolds moja kwa moja kwa takribn miaka 15. Kim alimwelezea Kellerman kwamba, hili linasababishwa na Reynolds kuwa na kazi nyingi za mambo mengine ya kufanya, ikiwa sambamba kabisa na mpango mzima wa kuondoa mambo mabaya aliyoyafanya.
Viungo vya Nje

Jamii:Wahusika wa Prison Break
Felicia Lang

Agent Felicia Lang ni jina la kutaja uhusika wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani, maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Barbara Eve Harris. Lang alainza kuonekana katika msimu wa pili wa mfululizo, maarufu kama "Scan", akiwa kama mmoja kati ya makachero wa FBI aliokuwa akishirikiana karibu kabisa na Alexander Mahone kwa kuwaruisha wale Fox River Eight.
Viungo vya nje

Jamii:Wahusika wa Prison Break

en:List of Prison Break minor characters#Felicia Lang
Charles "Haywire" Patoshik

Charles Patoshik ni jina la kutaja uhusika wa katika kipindi cha televisheni cha Kimarekani, maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Silas Weir Mitchell. Huyu naye alikuwa mfungwa wa Fox River State Penitentiary. Huyu alikuwa ana matatizo ya akili, na katika mfululizo huu alikuwa akiwekwa sana katika wodi ya watu vichaa. Pia alishawahi kuwa mfungwa mwenzi wa Michael Scofield baada ya kuhamishwa kwa Sucre.

Akiwa kwenye wodi ya watu vichaa ya Fox River, alipewa jina la utani la "Haywire".
Viungo vya Nje

Jamii:Wahusika wa Prison Break
Henry Pope

thumb|Stacy Keach katika Mkutano wa Kuzuka mnamo Mei 2007.

Henry Pope ni jina la mhusika katika kipindi cha televisheni cha Kimarekani, maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Stacy Keach. Katika mfululizo huu, alicheza kama mkuu wa gereza la Fox River State Penitentiary. Aliamini ya kwamba kila mfungwa anastahili heshima, na ndiyo maana alianzisha prison industry (PI) na vipindi vya elimu ambavyo vinamruhusu mfungwa kuweza kujipatia masomo akiwa jela.
Viungo vya nje

Jamii:Wahusika wa Prison Break

en:List of Prison Break minor characters#Henry Pope
Uyoga

Kwa kundi la muziki nchini Kenya tazama Uyoga (bendi)

Uyoga ni sehemu ya kuvu inayotokea juu ya ardhi na kukuza vibufu vinavyofanana na mbegu ya mimea. Uyoga mara nyingi huitwa mimea lakini si mimea, ni sehemu ndogo ya kuvu (kwa Kilatini: fungi).

Kazi ya uyoga kwa fungi yake ni kama matunda kwa mmea yaani ni kusaidia kuzaa na kusambaza.

Uyoga ni sehemu ndogo tu ya fungi yote inayoendelea kama miseli ndani ya ardhi kwa mita nyingi.

Uyoga si fungi yenyewe bali kitu kama tunda lake. Unajengwa na nyuzi nyingi za kungunyanzi na kuwa mahali pa kukuza vibufu ambavyo ni kama mbegu ya fungi.
Uyoga kama chakula

Uyoga ni maarufu kama chakula, lakini ni chakula kinachohitaji uangalifu na utaalamu. Zinapikwa, kukaangwa na aina kadhaa pia huunganishwa bichi katika saladi.

Uyoga huwa na protini nyingi pamoja na madini na vitamini ndani yake. Kwa hiyo ni chakula bora.

Kwa upande mwingine kuna uyoga za sumu zinazofanana na uyoga za kuliwa, lakini sumu yake ni kali kiasi cha kuweza kuua.
Uchumi

Uyoga huvunwa pale zinapokua. Hizi zinauzwa barabarani au sokoni.

Aina kadhaa (kwa mfano champignon) zinalimwa kibiashara na kuuzwa kwenye maduka makubwa. Ni aina zinazofaa kutunzwa katika friji kwa siku kadhaa.