JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Ìlú Benin

Ilu Benin tabi Benin City je ilu ni Naijiria ati oluilu ipinle Edo.
Gallery


File:Ameosa Motors, Benin City Edo State,.jpg
File:Baptist College of Theology, Benin City, Edo State.jpg
File:Baptist High School Main Entrance, Benin Edo state.jpg
File:Baptist Secreteriat, Benin Edo state.jpg
File:Edo Specialist Hospital, Benin City, Edo State.jpg
File:Edo state House of Assembly complex, Benin city3.jpg
File:Endurance Education Centre, Benin City.jpg
File:Investment House, Benin city, Edo state.jpg
File:Nigerian Television Authority, Benin City, Edo State.jpg
File:Oba of Benin Palace, Benin, Edo state.jpg
File:Oredo Constituency Office, Benin city, Edo State.jpg
File:Ovia North East Line, Benin City, Edo State.jpg
File:Pension House, Benin city, Edo state.jpg
File:Samuel Ogbemudia Stadium, Benin City Edo State.jpg
File:Samuel Ogbemudia Stadium, Benin City Edo State 01.jpg
File:St. Patrick Catholic Church, Ugbowo, Benin City 2.jpg
File:St. Patrick Catholic Church, Ugbowo, Benin City.jpg
File:Welcome to the Palace of the Oba of Benin signpost, Benin, Edo state.jpg
Janez Drnovsek

Janez Drnovsek (May 17, 1950 – February 23, 2008) A bí ní ọdún 1950. Ó jẹ́ olóòtú ìjọba Slovenia ní 1992 sí 2002. Lẹ́yìn èyí ni ó di àrẹ ilẹ̀ náà. Ní ọdún 1999 ni àìsàn kan ń bá a jà ní kíndìnrín. Ẹ̀kọ́ nípa ‘economics’ ni ó kà. Ó sì di ọmọ ilẹ́ asòfin ilẹ̀ slovenia ni ọdún 1986. Iṣẹ́ ribiribi ni ó ṣe láàrin ọdún mẹ́wàá tí ó fi ṣe olóòtú ìjọba. Ó jẹ́ kí ilẹ̀r eẹ̀ dara pọ̀ mọ́ European union àti NATO ní 2004. Oṣù kéjìlá ọdún 2007 bí ó fi ipò àrẹ ilẹ̀ slovenia sílẹ̀. Ó kú nígbà tí ó di ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógọ́ta.
Mohammed Yunus

Muhammad Yunus (, pipe ) (ojoibi 28 June 1940) je omo ilè Bangladesh. Wón bí i ní 1940 fún ebí olówó kan ní Chittagong. Gosimíìtì ni bàbá rè. Ìyá rè jé Sofia Khatun. Mama rè yìí máa n ran àwon òtòsì lówó. Ìwà yìí sì ran Mohammed. Nígbà tí òun náà dàgbà, ó dí ilé-ìfowópamó tí a ti lè máa yá àwon òtòsì lówó sílè. Won kò nílò láti ní ìdúró kankan. Irú bánkì yìí ni í wá di community Bank lóde òní Mohammed Yunus ló kókó dá a sílè. Yunus tí ní irú bánkì yìí nínú abúlé tó tó 35,000 nínú abúlé 68,000 tí ó wà ní Bangladesh. Ó ti yá òpòlopò ènìyán kówó. Obìnrin ló pò jù nínú àwon tí ó n yáwó lówó rè. Òun ni ó gba Ẹ̀bùn Nobel ti 2006
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Bangladẹ́shì
Napoleon Bonaparte

Napoléon Bonaparte (15 August 1769 – 5 May 1821) jẹ́ olórí ológun àti adarí òṣèlú àti ọmọ bíbí ìlú Corsica ní ilẹ̀ Faranse. Ó di ìlú-mọ̀ọ́ká ní àsìkò ìyípadà ìṣèjọba ilè Faranse, tí ó sì léwájú àwọn ìjangbara oríṣiríṣi ní àsìkò ogun. Gẹ́gẹ́ bí Napoleon I, òun ni ọba ilẹ̀ Faranse láti ọdún 1804 sí ọdún 1814, àti 1815. Napoleon ṣe àkóso ìjọba ilẹ̀ Yuroopu àti àgbáyé fún bí ọdún mẹ́wá, nígbà tí ó ń léwájú nínú àwọn ogun oríṣiríṣi tí a mọ̀ sí Napoleonic Wars. Ó ja ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun, tí ó sì borí àwọn ogun tí ó sì mu láti gba àwọn ilé lọ́pọ̀lọpọ̀ fún ìjọba Faranse, tí ó sì darí ilẹ̀ Yuroopu lápapọ̀ ṣáájú kí ìjọba rẹ̀ tó ṣubú ní ọdún 1815. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn adarí ní orílẹ̀ àgbáyé tí wọ́n sì ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìṣèjọba rẹ̀ jákè-jádò àgbáyé. Ó sì wà nínú àwọn adarí tí ó gbayì jùlọ ní inú ìtàn àgbáyé.
Ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1769
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1821
Ẹ̀ka:Àwọn Ọba ilẹ̀ Fránsì
Àwọn Ogun Napoleon

OGUN NAPOLEON

Ìjàgbara tí a ń pe ní revolution tí ó ṣẹlẹ̀ ní France jẹ́ kí Fance ní ọ̀tá púpọ̀ ní ìlú Òyìnbó. Èyí ni ó sì fa ogun tí ó ṣẹlẹ̀ láàrin 1792 sí 1815 tí ó fẹ́rẹ̀ máa dáwó dúró.

Ní àsìkò ogun yìí, ilẹ̀ Faransé ní Ọ̀gágun kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Napoleon Bonaparte. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun ni Napoleon ṣẹ́. Lẹ́yìn ìgbà tí ó ti ṣẹ́gun wọ̀nyí, ó sọ ara rẹ̀ di emperor ní 1804. Lẹ́yìn ìgbà tí ó ti di olórí ilẹ̀ Faransé tán ó tún fẹ́ di olórí gbogbo ìlú Òyìnbó. Nítorí ìdí èyí, gbogbo ìlú Òyìnbó ni ó wá gbógun tì í kí àbá rẹ̀ yìí má baà lè ṣẹ.

Àwọn ìlú tó ń bá ilẹ̀ Faransé jà nígbà náà ni Austria, Prussia, Russia, Britain àti Spain. Àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Faransé pọ̀ gan-an ni. Wọ́n ṣẹ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun. Àwọ́n eléyìí tí ó ṣe pàtàkì jù ni ogun Marengo àti Hohenlinden ní 1800 ti Austerlitz ní 1805 àti ti Jena ní 1806. Ìṣẹ́gun yìí fún Napoleon ní agbara láti máa darí ilẹ̀ ìlú Òyìnbó.

Ṣùgbọ́n sá, àwọn ológun ojú omi ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lágbára gan-an ni. Ọ̀gá wọn ni Lord Nelson. Wọ́n ṣẹ́gun ọmọ ogun ilẹ̀ Faransé ní ogun Nile ní 1798. Èyí ni kò jẹ́ kí ilẹ̀ Faranse rí ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì gbà.

Inú bí Napoleon, kò jẹ́ kí àwọn ọja ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kọjá sí àwọn ilẹ̀ ìlú Òyìnbó mìíràn mọ́. Àìrí ọjà ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì yìí dá wàhálà sílẹ̀ fún àwọn ilẹ̀ yòókù. Spain yarí. Ó gbógun ti Napoleon. Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lọ ran Spain lọ́wọ́. Ẹni tí ó ṣaájú ọmọ ogun ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lọ ni Arthur Wellesley tí ó padà wá ń jẹ́ Duke of Wellington. Wọ́n ṣẹ́gun àwọn ìja kan. Ó ṣe, Russia dara pọ̀ mọ́ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti Spain. Napoleon ṣígun lọ sí Russia ṣùgbọ́n gbogbo ọmọ ogun rẹ̀ ni ó kí sí ọ̀hún. Torí gbogbo ìṣẹ̀gun wọ̀nyí, Bsritain, Prussia, Sweden, Russia àti Astria para pọ̀ láti bá ilẹ̀ Faranse jà. Wọ́n ṣẹ́gun. Wọ́n wọ Paris ní 1814. Ní 1815, wọ́n lé Napoleon lọ sí Elba. Ó sá àsálà ó sì wá bá ọmọ ogun Britain àti Prussia jà ni Waterloo. Wọ́n ṣẹ́gun Napoleon wọ́n wá lé e lọ sí St Helena.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ogun
Konrad Adenauer

Wọ́n bí Konrad Adenauer ní 1876. Ó kú ní 1967. Òun ni Chancellor West German Federal Republic ní 1949 sí 1963. Òun ni ó dá Christain Democratic Party sílẹ̀ òun sì ni alága rẹ̀ láti 1945 títí di 1966. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n ti ṣẹ́gun Jẹ́mánì tán, ó fún Jẹ́mánì ní òfin (Constitution) tí ó fi ni lọ́kàn balẹ́ Ó sì jẹ́ kí àwọn ìlú Òyìnbó yòókù fún Jẹ́mánì láyè nínú ẹgbẹ́ àfọwọ́sowọ́pọ̀ (Western Alliance) wọn. Ó sa gbogbo agbára láti jẹ́ kí ìparí ìjà wà láàrin ilẹ̀ Fransi àti Jẹ́mánì ṣùgbọ́n kò fi àyè (accommodation) gba Rọ́síà.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Kánsílọ̀ ilẹ̀ Jẹ́mánì
People's Democratic Party

Peoples Democratic Party [PDP] (Ẹgbẹ́ Dẹmokrátíkì àwọn Aráàlú) jẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú alátakò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n dá ẹgbẹ́ òṣèlú yìí sílẹ̀ lọ́dún 1998. Àwọn ni ọmọ ẹgbẹ́ wọn ṣe ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà títí di ọdún 2015 kí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress tó gbàjọba àpapọ̀ lọ́wọ́ wọn. Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀; Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́, Umaru Musa Yar'Adua àti Goodluck Jonathan ni ẹgbẹ́ yìí jẹ kí ẹgbẹ́ APC tó dà wọ́n lágbo nù lọ́dún 2015, tí Ààrẹ Muhammadu Buhari tí ẹgbẹ́ APC fi wọlé gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ẹgbẹ́ olóṣèlú ní Nàìjíríà
Alfred Adler

Alfred Adler jẹ́ oníṣègùn òyìnbó ọmọ orílẹ̀-èdè Austria. Wọ́n bí Adler ní ọdún 1870. Ó kú ní ọdún 1973 is. Ó jẹ́ oníṣègùn àrùn ọpọlọ tàbí wèrè (psychiatrist). Òun ni ó dá ilé-ẹ̀kọ́ tí ó n jé ‘School of Individual psychology’ sílẹ̀. Ọ̀gbẹ́ni Freud ni ó kókó n tè lé sùgbón ó yapa kúrò ní òdò rè lọ́dún 1911. Ó tako ìtẹmpẹlẹ mọ́ ọ̀rọ̀ ìbá ra-ẹnì lòpò (sex). Lójú rẹ̀, wàhálà tí ènìyàn ni láti sa agbára láti yọ ara eni kúrò ní ipò eni àá fojú ténbélú (inferiority Complex).
Àwọn Ìtọ́kasí

* Adler, A. (1908). Der Aggressionstrieb im Leben und der Neurose. Fortsch. Med. 26: 577-584.
*Adler, A. (1938). Social Interest: A Challenge to Mankind. J. Linton and R. Vaughan (Trans.). London: Faber and Faber Ltd.
* Adler, A. (1956). The Individual Psychology of Alfred Adler. H. L. Ansbacher and R. R. Ansbacher (Eds.). New York: Harper Torchbooks.
* Connell, R. W. (1995). Masculinities. Cambridge, UK: Polity Press.
* Dreikurs, R. & Soltz, V. (1964). Children the Challenge. New York: Hawthorn Books.
* Ehrenwald, J. (1991, 1976). The History of Psychotherapy: From healing magic to encounter. Northvale, NJ: Jason Aronson Inc.
*Eissler, K.R. (1971). Death Drive, Ambivalence, and Narcissism. Psychoanal. St. Child, 26: 25-78.
* Ellenberger, H. (1970). The Discovery of the Unconscious. New York: Basic Books.
* Fiebert, M. S. (1997). In and out of Freud's shadow: A chronology of Adler's relationship with Freud. Individual Psychology, 53(3), 241-269.
*Freud, S. (1909). Analysis of a Phobia in a Five-Year-Old Boy. Standard Edition of the Works of Sigmund Freud, London: Hogarth Press, Vol. 10, pp. 3–149.
* King, R. & Shelley, C. (2008). Community Feeling and Social Interest: Adlerian Parallels, Synergy, and Differences with the Field of Community Psychology. Journal of Community and Applied Social Psychology, 18, 96-107.
* Manaster, G. J., Painter, G., Deutsch, D., & Overholt, B. J. (Eds.). (1977). Alfred Adler: As We Remember Him. Chicago: North American Society of Adlerian Psychology.
* Shelley, C. (Ed.). (1998). Contemporary Perspectives on Psychotherapy and Homosexualities. London: Free Association Books.
* Slavik, S. & King, R. (2007). Adlerian therapeutic strategy. The Canadian Journal of Adlerian Psychology, 37(1), 3-16.
* Gantschacher, H. (ARBOS 2007). Witness and Victim of the Apocalypse, chapter 13 page 12 and chapter 14 page 6.
* Orgler, H. (1996). Alfred Adler, 22 (1), pg. 67-68.
Adelard ará Bath

Adelard ara Bath tabi Adelard de Bada (Latin: Adelardus Bathensis) (c. 1080 – c. 1152) je omowe ara Ilegeesi ni orundun 12th scholar. O gbajumo fun ise akoko re ati fun iyipadaede awon iwe sayensi pataki ni iworawo, itorawo, imoye ati mathimatiki latede Griki ati Larubawa si ede Latin lati atejade Larubawa, latibe ni won ti mu won wa si Apaiwoorun Europe. O keko ni Tours, o soluko fun gba die ni Laon, layin re lo rinajo lo si Apaguusu Italia, Syracuse ni Sicily, ati Antioch ni Asia Kekere. O budo si Bath ni Ilegeesi ni odun 1122. O je eni igba kanna pelu William ara Conches, o si je eni to mo sode eye to si mo fere fan.
Itokasi
Awon ijapo sode

* ADELHARD
*
* Adelhard (Adelard) of Bath - Give and take reason
* Adelard of Bath Timeline from the Bath Royal Literary and Scientific Institution
*Extract from Adelard's "Very Difficult Natural Questions"

Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní àwọn ọdún 1080
Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́aílàsí ní àwọn ọdún 1150
Ẹ̀ka:àwọn ará Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì
Olú Agúnlóyè

Olu Agunloye
‘Geophysicist’ ni Dr Olú Agúnlóyè ‘ administrator’ sì ni. Wón bí Dr Agúnlóyè ní ojó kerìndínlógún osù késàn-án odún 1948. Wón bí i ní Erusu-Àkókó ní ìpínlè Ondó. Ó kàwé ní University of Ibadan láàrin 1971 sí 1974, Unversity of Reading, U.K ní 1974 àti Massachusetts Institute of Technology. Òun ni Corps Marshall àti Chief Executive, Federal Road Safety Commission télè. Òun sì ni Minister of State for Defence fún àwon Navy télé.


Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Alumíníọ̀mù

Alumíníọ̀mù ( ) tabi aluminomu (; e wo spelling labe) je apilese kemika kan ninu adipo boron to je funfun bi fadaka to se mo. O ni ami-idamo Al ati nomba atomu 13. Ko le yo ninu omi fun ra ara re. Aluminiomu je onide to po repetejulo ninu igbele Aye, ati iketa to po repetejulo nibe leyin oksijini ati silikoni. Ohun ni o je bi 8% bi iwuwo oju ile Aye. Aluminiomu ndarapomora mo awon kemika yioku kiakia gidigidi nitorie ko le da wa fun ra re gege bi onide. Bibeeko, a le ri ni didapo mo orisirisi awon alumoni bi 270. Orisun aluminiomu ni adalu irin bauxite.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹ́límẹ̀ntì kẹ́míkà
Liberia

Làìbéríà tabi Orile-ede Olominira ile Làìbéríà je orile-ede ni Iwoorun Afrika. O fi ègbé kan Ilè Sàró tí a mò si Sierra Leone ní ìwǫ oòrùn, orílę èdè Guinea ni gúúsù ati orílę èdè Côte d'Ivoire ní ìlà oòrùn. Etí Òkun Làìbéríà kún fún ijù igi mangrove nìbitì ilę nínú loun pęlú èrò kékeré ję kìkì ijù tí ó na apá sí ìtélè ewéko gbígbe. Ilu naa ni o ni 40% ninu eyi ti o seku ni igi Iju Guinea ti Apa Guusu. Afefe ilu Làìbéríà je ti gbigbona ila idameji aye, pelu òjo pupo ni osu May titi di osu October ni asiko òjò ati afefe oye lile fun iyoku odun.
Àwọn Ìtọ́ka sí
Senegal

Sẹ̀nẹ̀gàl () tabi Orile-ede Olominira ile Senegal je orile-ede ni Iwoorun Afrika. Senegal ni Okun Atlantiki ni iwoorun, Mauritania ni ariwa, Mali ni ilaorun, ati Guinea ati Guinea-Bissau ni guusu. Sinu die lo ku ko yipo Gambia ka patapata si ariwa, ilaorun ati guusu, ibi to se ku nikan ni eti okun Atlanti Gambia Ifesi ile Senegal fe to 197,000 km², be si ni o ni onibugbe bi 18 milionu.

Dakar ni oluilu re to wa lori Cap-Vert Peninsula ni eti Okun Atlantiki. Bi iye ida kan ninu meta awon ara Senegal ni won n gbe labe ila aini kakiriaye to je US$ 1.25 lojumo.
Itokasi
Godwin Babátúnde Kofi Akran

Godwin Babatunde Kofi Akran (a bí Ọba Akran ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹ́sàn-án ọdún 1936) lọ sí Salvation Army School, Kakawa, Lagos láàrin 1946 sí 1947, Methodist School, Badagry àti Methodist Teachers Training College, Ìfàkì-Èkìtì láàrin 1956 sí 1957. Ó lọ sí International Press Institute, University of East Africa, Nairobi, Kenya ní 1977. Ó di reporter fún West African Plot ní 1961, News Editor, New Nigerian Newspapers 1975-1977. Ó di Ọba ìlú Badagry gẹ́gẹ́ bíi De Whenọ Ahọlu Mẹnu Toyi 1 ní ọdún 1977.


Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Káyọ̀dé Ẹ̀ṣọ́

Bobakayode Eso (18 September, 1925 - 16 November, 2012)A bí Justice Kayọde Èsó ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹ́sàn-án ọdún 1925. Ó lọ sí Holy Trinity School Iléṣà láàrin 1933-1939 àti Trinity College, Durban láàrin 1949-1953. Wọ́n pè é sí Bar ní Lincoln Inn, London ní 1954. Òun ni Chief Judge àkọ́kọ́ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní Western Court of Appeal ipimle naa. Wọ́n yàn án ní Justice Supreme Court, Lagos ní 1978. Ó ti fẹ̀yìn tì báyìí.
Itokasi

*http://pmnewsnigeria.com/2012/11/16/nigerias-justice-kayode-esho-dies/


Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn adájọ́ ará Nàìjíríà
Mali

Mali, fun tonibise bi Olominira ile Mali (), je orile-ede tileyika ni Apaiwoorun Afrika. Mali ni bode mo Algeria ni ariwa, Nijer ni ilaorun, Burkina Faso ati Côte d'Ivoire ni guusu, Guinea ni guusu-iwoorun, ati Senegal ati Mauritania ni iwoorun. Itobi re fi die ju 1,240,000 km² lo pelu iye awon eniyan to ju egbegberun 14 lo. Oluilu re wa ni Bamako.

Mali ni agbegbe mejo be sini awon bode re ni ariwa sun de arin Sahara, nigbati agbegbe apaguusu, nibi ti opolopo eniyan ngbe, ni awon odo Niger ati Sénégal. Ise agbe ati ise apeja ni won se ju nibe. Awon ohun alumoni Mali ni wura, uraniomu, ati iyo. Mali je ikan ninu awon orile-ede to je talaka julo mi agbaye.

Present-day Mali oni fi igba kan wa ni apa awon ile obaluaye meta ti Iwoorun Afrika to n dari idunadura kiri Sahara: Ile Obaluaye Ghana, ile Obaluaye Mali (nibiti orile-ede Mali ti gba oruko re), ati Ile Obaluaye Songhai. Ni opin awon odun 1800, Mali bo sowo awon ara Fransi, o di apa Sudan Fransi. Mali gba ilominira ni 1959 lapapo mo Senegal, gege bi Ile Apapo Mali. Leyin odun kan, Ile Apapo Mali di orile-ede alominira ile Mali. Leyin igba pipe ijoba egbe oloselu-kan, ifipagbajoba ni 1991 mu ilana-ibagbepo titun jade ati idasile Mali gege bi orile-ede toseluaralu egbe oloselu-pupo.
Itokasi
Siẹrra Léònè

Siẹrra Léònè () (Krio: Sa Lone), lonibise bi Orile-ede Olominira ile Siẹrra Léònè, je orile-ede ni Iwoorun Afrika. O ni bode mo Guinea si ariwa ati ilaorun, Liberia ni guusuilaorun, ati Okun Atlantiki ni iwoorun ati guusuiwoorun. Sierra Leone ni aala ile to ao si ni olugbe ti idiye re je egbegberun 6.5. O je Imusin Britani tele, loni o ti di orile-ede olominira albagbepo to ni awon igberiko meta ati Western Area; awon wonyi na si tun je pipin si agbegbe merinla.

Sierra leone ni ojuojo olooru, pelu ile ayika to je orisirisi lati savannah de rainforests. Freetown ni oluilu, ilu totobijulo ati gbongan okowo re. Awon ilu pataki yioku na tun ni Bo, Kenema, Koidu Town ati Makeni.

Geesi ni ede onibise nibe, ti won unlo ni ile-eko, ibise ijoba ati latowo awon amohunmaworan. Mende ni ede gbangba ti won unso ni guusu, beesini Temne ni ede ti ariwa. Krio (ede Krioli lati inu ede Geesi ati opo awon ede Afrika to si je ede abinibi fun awon Krio Sierra Leone) ni ede akoko ti awon bi 10% olugbe unso sugbon bi 95% ni ede na ye. Botilejepe oun je lilo kakiri Sierra Leone, ede Krio ko ni ipo onibise kankan nibe.

Sierra Leone lonibise je ile fun awon eya eniyan merinla, ikookan won ni ede ati asa ti re. Awon eya eniyan titobijulo meji ni won wa, awon wonyi ni awon Mende ati awon Temne, ikokan won je 30% olugbe. Awon Mende poju ni agbegbe Guusu-Apailaorun Sierra Leone beesini awon Temne poju si ni Apaariwa Sierra Leone. O ti pe ti awon Mende ti un bori ninu oselu ni Sierra Leone. Opo awon omo-orile-ede je kiki elesin Musulumi, botilejepe won ni awon elesin Kristi bi 35%. Niyato si opo awon omo-orile-ede Afrikan miran, Sierra Leone ko ni isoro eya tabi esin bo se wa nibo miran.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Áfríkà
Gàbọ̀n

Gàbọ̀n (; ), lonibise bi Orile-ede Olominira ara Gabon () je orile-ede ni iwoorun gbongan Afrika to ni bode mo Guinea Alagedemeji ni ariwaiwoorun, Cameroon ni ariwa, ati mo Orile-ede Olominira ile Kongo to lopo ni ilaorun ati guusu. Ikun-omi Guinea, apa Okun Atlantiki si iwoorun. Ile re tobi to 270,000 km² o si ni alabugbe to to 1,500,000. Oluilu ati ilu totobijulo re ni Libreville.

Lati igba ilominira latowo Fransi ni August 17, 1960, awon aare meta loti joba ni Gabon. Ni arin ewadun 1990, Gabon bere sistemu egbe oloselu pupo ati isepo oloselu tuntun to fi aye gba igbese aladiboyan kedere to si satunse opo awon ise ijoba. Gabon ti je omo-egbe alaije tigba gbogbo ni Igbimo Abo UN fun igba 2010-2011.

Low Isupo alabugbe kekere lapapo mo opo awon ohun alumoni ati idawosi aladani okere ti so Gabon di ikan ninu awon orile-ede to jomitoro julo ni Afrika, pelu HDI to gajulo ati GDP ti enikookan togajulo keta (PPP) (leyin Equatorial Guinea ati Botswana) ni agbegbe yi.
Itokasi
Indonésíà

Indonésíà ( tàbí ), lóníbiṣẹ́ bíi Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Indonésíà (), jẹ́ orílẹ̀-èdè ní Gúúsùìlàorùn Ásíà àti Oseania. Indonesia ní àwọn erékùṣù 17,508. Pẹ̀lú olùgbé bíi 230 ẹgbẹgbẹ̀rún ènìyàn, òhun ni orílẹ̀-èdè olólùgbéjùlọ kẹrin láyé, ó sì ní olùgbé àwọn Mùsùlùmí tótóbijùlọ láyé. Indonésíà jẹ́ orílẹ̀-èdè olómìnira, pẹ̀lú aṣòfin àti ààrẹ adìbòyàn. Olúìlú rẹ̀ ni Jakarta. Ó ní bodè ilẹ̀ mọ́ Papua New Guinea, East Timor, àti Malaysia. Àwọn orílẹ̀-èdè míràn ìtòsí rẹ̀ náà tún ni Singapore, Philippines, Australia, àti ilẹ̀agbègbè Índíà Andaman and Nicobar Islands. Indonesia jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ olùdásílẹ̀ ASEAN àti ọmọ egbẹ́ Àwọn òkòwò únlá G-20.

Òṣùṣùerékùṣù Indonesia ti jẹ́ agbègbè òwò pàtàkì láti ọ̀rúndún keje, nígbàtí Srivijaya àti Majapahit ṣòwò pẹ̀lú Ṣáínà àti India. Díẹ̀díè àwọn olórí ibẹ̀ gba àpẹrẹ àṣà, ẹ̀sìn àti olóṣèlú láti òkèrè láti ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọ̀rúndún CE, bẹ́ẹ̀sìni àwọn ilẹ̀ọba Hindu àti Buddhisti gbòòrò. Itan Indonesia ti gba ipa latodo awon alagbara okere ti won wa sibe nitori awon ohun alumoni toni. Awon musulumi onisowo mu esin Islam wa sibe, beesini awon alagbara lati Europe ba ara won ja lati se adase owo ni awon Erekusu Spice Maluku lasiko Igba Iwari. Leyin awon orundun meta ati abo iseamusin awon ara Hollandi, Indonesia gba ilominira re leyin Ogun Agbaye 2k. Loni Indonesia je orile-ede olominira aare oniparapo to ni awon igberiko meta le logbon.

Kakiri awon opo erekusu re, Indonesia ni awon eya eniyan, ede ati esin otooto. Awon ara Java ni eya eniyan totobijulo, to si unbori loloselu. Indonesia ti sedagbasoke idamo kanna to ni ede orile-ede, orisi eya-eniyan, iseopo esin larin ogunlogo olugbe musulumi, ati itan iseamuin ati bi won se koju re.Motto orile-ede Indonesia, "Bhinneka Tunggal Ika" ("Okan ninu Opo"), tokasi awon opo orisirisi to da orile-ede yi. Botilejepe o ni olugbe pupo ati awon agbegbe sisupo ololugbe, Indonesia ni awon agbegbe aginju to ni opoelemin giga keji lagbaye. Botilejepe o ni awon ohun alumoni ile pupo aini unba ja gidigidi loni.
Orisun itumo oruko

Oruko Indonesia wa lati Latini Indus, ati Giriki nesos, to tumosi "erekusu". Oruko yi lojo lati orundun 18k, ki Indonesia alominra o to je didasile. Ni 1850, George Earl, onimo oro-eyaeniyan omo Geesi, damoran lilo oro Indunesians — ati Malayunesians — fun awon onibugbe "Osusuerekusu India tabi Osusuerekusu Malaya". Ninu iwe yi kanna, akeko Earl, James Richardson Logan, lo Indonesia gege bi oro-oruko kanna fun Osusuerekusu India. Sibesibe awon olukowe ara Hollandi ninuawon iwe lori East Indies won ko lo Indonesia. Dipo, won lo Osusuerekusu Malay (Maleische Archipel); the Netherlands East Indies (Nederlandsch Oost Indië), tabi Indië; Ilaorun (de Oost); ati Insulinde.

lati 1900, Indonesia bere sini wopo bi oruko ninu awon iwe olukowe lodi awon Nedalandi, beesini awon asetorile-ede gba ni lilo gege bi ifihan oselu. Adolf Bastian, lati Yunifasiti ilu Berlin, mugbajumo pelu iwe re Indonesien oder die Inseln des Malayischen Archipels, 1884–1894. Olukowe ara Indonesia to koko lo oruko yi ni Suwardi Suryaningrat (Ki Hajar Dewantara), nigbato da iso akede sile ni Nedalandi pelu oruko Indonesisch Pers-bureau ni 1913.
Itokasi
Èdè Ígbò

Kini Èdè Igbo?

Ède Igbo je èdè ti awon èniyàn ni guusu ila-oorun ti Nigeria, awa n pe ilè yii, ilè Igbo.
Melo ni èniyàn n so Igbo?

30-45 egberun egberun (millionu) èniyàn n so èdè Igbo.
Se o je otito pé èdè Igbo fi ku?

Bee ni, èdè Igbo fi ku. Sùgbon, ilè Igbo ti gbiyanju lati soji èdè Igbo, ati o sisè.
Èése èdè Igbo fi ku?

Èdè Igbo fi ku, nitori dìè awon èniyàn Igbo, won ro pé èdè Igbo, o ko se pataki. Won ro pé èdè Igbo je fun awon alailẹkọ.
Se èdè Igbo je dandan ibikan kan?

thumb|Aworan aye ti Ilè Igbo

Bee ni, Igbo je dandan ni ipinle Abia, Anambra, Ebonyi, ati Imo.
Itokasi

Igbo
Àwọn sáyẹ́nsì àwùjọ

Àwọn sáyẹ́nsì àwùjọ are the fields of academic scholarship that study society. "Social science" is commonly used as an umbrella term to refer to a plurality of fields outside of the natural sciences. These include: anthropology, archaeology, business administration, criminology, development studies, economics, geography, history, law, linguistics, political science, sociology, international relations, communication, and, in some contexts, psychology.

The term may be used, however, in the specific context of referring to the original science of society established in 19th century sociology. Émile Durkheim, Karl Marx and Max Weber are typically cited as the principal architects of modern social science by this definition. Positivist social scientists use methods resembling those of the natural sciences as tools for understanding society, and so define science in its stricter modern sense. Interpretivist social scientists, by contrast, may use social critique or symbolic interpretation rather than constructing empirically falsifiable theories, and thus treat science in its broader classical sense. In modern academic practice researchers are often eclectic, using multiple methodologies (for instance, by combining the quantitative and qualitative techniques). The term "social research" has also acquired a degree of autonomy as practitioners from various disciplines share in its aims and methods.
Itokasi
Ìtàn

Kini je Itàn?

thumb|222px|Ojuewe akole fun The Historians' History of the World.

Ìtàn ni ìgbékalẹ̀ tàbí sísọ nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ohun tí ó ti kọjá. Yòóbá bọ̀, wọ́n ní "bọ́mọdé kò bá gbọ́tàn, a gbọ́ àrọ́bá...." Ìtàn lè wà ní àkọsílẹ̀ tàbí kí ó máà ní àkọsílẹ̀. Ìtàn máa ń jẹ́ kí a mọ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ méèlegbàgbé tí ó ṣẹlẹ̀ nígbà tí ènìyàn kò sí láyé tàbí wà níbi ìṣẹ̀lẹ̀ náà.

Itan ti ran wa lowo lati mo awon ohun ti awa ti ri làélaé. Laisi itan, awa ko le mo awon itan wa, nibo awa wa lati, tabi awon baba nla wa. Awon itàn sofun wa, bawo agbayé ti da, bawo awon ohun ti wa mu ni lapapo. Itan se pataki ju, fun wa ati fun gbogbo èniyàn. Laisi itàn agbayé ma je yato.
Awon iṣẹlẹ pataki ninu Itàn wa:

- Itan ti Ọkọ̀ ayọ́kẹ́lé

- Itan ti kèké

- Itan ti ikọwe

- gbohungbohun

- igba atijọ

- igba ni aarin

- iyika ti ile-ise

- Isọdọtun
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn sáyẹ́nsì àwùjọ