JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
හැටුම් ඉංජිනේරුවා

හැටුම් ඉංජිනේරුවන් නිෂ්පාදන ඉංජිනේරු නිර්මාණ හා විශ්ලේෂණයට වගකිව යුතුයි. කනිෂ්ඨ මට්ටමේ හැටුම් ඉංජිනේරුවන් තනි ව්‍යුහමය ගොඩනැගිලි වල ව්‍යුහයන් වන තලාද, කුළුණු හා බිම් නිර්මාණ වලට දායක විය යුතුය. පලපුරුදු ඉංජිනේරුවන් ව්‍යුහමය නිර්මාණයට හා සම්පූර්ණ පද්ධතියේම නිර්මාණයට වගකිව යුතුයි. එනම් ගොඩනැගිල්ලක සිරස්ව හා පාර්ශවීකව ඇතිවන බලයන් ට ප්‍රතිරෝධ වන ආකාරය හා එමගින් බිද නොවැටීම ගැන හොද අව‍බෝධයක් තිබිය යුතුයි. හැටුම් ඉංජිනේරුවන් නිතරම කිසියම් ක්ෂේත්‍රයක් පිළිබද එනම් පාලම්, ගොඩනැගිලි, කර්මාන්ත ශාලා ව්‍යුහ හෝ රථ වාහන හෝ ගුවන් යානා පිළිබද විශේෂඥ දැනුමක් තිබිය යුතුයි.

හැටුම් ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ ආරම්භය මිනිසුන්ගේ මුලික ව්‍යුහ ගොඩබිමි සිදුවන අවධියේ සිට ඇතිවූවකි. 19 වන සියවසේ කාර්මිකරණයත් සමග වාස්තු විද්‍යාව වෘත්තිමය ලෙස ඉදිරියට පැමිණි අතර එය ඉංජිනේරු වෘත්තියේ විශේෂ සංදිස්ථානයකි. එතෙන් වාස්තු නිර්මාණ ශිල්පට හා හැටුම් ඉංජිනේරු ශිල්පියා ප්‍රධාන ගොඩනැගුම්කරු ලෙස එම කාර්ය 2 ම සිදුකරන ලදි. ව්‍යුහාත්මක සිද්ධාන්ත වල තේරුම් ගැනීමත් සමගම 19 හා 20 වන ශතවර්ෂයේ හැටුම් ඉංජිනේරුවන් වෘත්තිමය ලෙස නිවැරදිව හදුනා ගෙන තිබුනි.

වර්තමාන‍යේ හැටුම් ඉංජිනේරුවකුගේ කාර්යභාරය ලෙස විවිධ ව්‍යුහයන්ගේ ප්‍රතිරෝධී බවේ උපයෝගීතාවය ගැන අවබෝධය අත්‍යාවශ්‍ය ය. වර්තමාන ව්‍යුහවල නිතරම සංකීර්ණත්වය තිබිය යුතු අතර එහි උසස් නිර්මාණශිලීත්වයක් සහිත බාහිර බලපෑම් වලට ප්‍රතිරෝදී බවක් තිබිය යුතුය. හැටුම් ඉංජිනේරැවකුට සාමාන්‍යයේ අවුරැදු 3.4 ‍‍හෝ 5 ක කාල සීමාවක් සහිත උපාධියක තිබිය යුතුයි. අනතුරැව අවුරැදු 3 ක වෘත්තිමය පුහුණුවක් පලපුරුදු ඉංජිනේරුවකුට තිබිය යුතුයි.

හැටුම් ඉංජිනේරුවන් විවිධ සාමාජිකයන්ගෙන් හෝ ලෝ‍කයේ විධිමත් ආයතන වලින් බලය ලත් ඉංජිනේරුවන් විය යුතුය. (උදාහරණ ලෙස එංගලන්තයේ හැටුම් ඉංජිනේරු ආයතනය සැලකිය හැක) ඔවුන් අධ්‍යයනය කල උපාධි පාඨමාලාවට අනුකූලව හැටුම් ඉංජිනේරුවන් හෝ සිවිල් ඉංජිනේරුවන් ලෙස බලයලත් ඉංජිනේරුවන් විය යුතුයි.

ප්‍රවර්ගය:ඉංජිනේරුවෝ
ගැටීම් ආවාට (Impact Crater) - පෘථිවි චන්ද්‍රයාගේ ඇති ටයි‍කෝ ආවාටය.

පුළුල්ව ගත් කල මිනිසුන් විසින් ඇති කරන ලද හෝ ස්වාභාවිකව ඇති වූ ඕනෑම අවපාතයකට ආවාටයක් යැයි කිව හැකි අතර ඒවා ඇතිවන්නේ විශාල ප්‍රවේගයකින් පැමිණෙන වස්තුවක් ඊට වඩා ප්‍රමාණයෙන් විශාල දේහයක් සමඟ ගට්ටනය වීමෙනි. පොදු භාවිතයේ දී ගැටීම් ආවාට යන වචනය ගැටීම් නිසා ග්‍රහ වස්තු, චන්ද්‍රයා‍හෝ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති වෙනත් ඝන දේහවල ඇති වූ වෘත්තාකාර අවපාත සඳහා භාවිතා වේ. වල ආවාට (Pit crater) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ අභ්‍යන්තර කඩා වැටීමක් නැතිනම් ගිලා බැසීමක් නිසා මෙම වස්තු වල මතුපිට ඇතිවන ආවාටයි. ගැටීම් ආවාට වටා ඉස්සුනු ගැට්ටක් ඇති අතර ඒවා කුඩා සරල භාජන හැඩැති අවපාත වල සිට විශාල සංකීර්ණ මුදු රැසක් සහිත බේසම් හැඩැති අවපාත දක්වා විවිධ පරාසයන් තුළ දක්නට ලැබේ. උල්කාපාත ආවාටය හා වල ආවාටය පෘථිවිය මත දක්නට ලැ‍බෙන කුඩා ගැටීම් ආවාට වලට හොදම උදාහරණ වේ.

චන්ද්‍රයා බුධ, කැලිසෝටෝ, ගැනිමිඩ් සහ වෙනත් කුඩා චන්ද්‍රයින් හා ග්‍රහක වැනි සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ වස්තු වල මුලික භූ ලක්ෂණයක් ලෙස ගැටීම් ආවාට දැක්විය හැකිය. වඩා ක්‍රියාකාරී භූ විද්‍යා ක්‍රියාවලීන් සිදුවන පෘථිවිය, සිකුරු, අගහරු, යුරෝප, ඉයෝ සහ ටයිටන් වැනි වස්තු වල ගැටීම් ආවාට එතරම් සුලබ නොවන්නේ කාලයත් සමඟ පිපිරීම්, වැසීයාම් වැනි විවිධ විපර්යාස වලට ඒවා ලක්වන බැවිනි. මෙලෙස විපර්යාසවලට ලක්වීම නිසා මුල් අවස්ථාවට වඩා වෙනස් ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන ගැටීම් ආවාට වලට ගැටීම් ව්‍යුහය හෝ ඇස්ට්‍රොබිලේම් යන නම් භාවිතා කරයි.

සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ මුල් කාල වලදී ගැටීම් ආවාට ඇති වීම අදට වඩා සුලබව තිබෙන්නට ඇත. බුධ සහ චන්ද්‍රයා ගේ දක්නට ඇති මුදු ගණනාවක් සහිත කිලෝමීටර සියගණනක් හෝ ඊටත් වඩා විශාල බේසම් හැඩැති ගැටීම් ආවාට මීට වසර බිලියන 3.8 කට පෙර අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති වූ තීව්‍ර ගට්ටන නිසා බිහිවන්නට ඇත. එතැන් සිට පෘථිවිය මත ආවාට ඇති වීම කලාතුරකින් සිදුවන්නට ඇත. සෑම වර්ෂ මිලියනයකටම වරක් කිලෝමීටර 20 ක විෂ්කම්භයකින් යුත් ආවාටයක් ඇතිවීමට තරම් ප්‍රමාණවත් ගට්ටන සංඛ්‍යාවක් සිදු වේ. එම ගණන එකේ සිට තුන දක්වා අගයක් ගනියි. එබැවින් පෘථිවිය මත මෙතෙක් සොයා ගෙන ඇති ආවාට වලට වඩා තරුණ ආවාට ‍ඒමත තිබිය යුතුය.පෘථිවියේ ක්‍රියාකාරී පෘෂ්ඨය නිසා ආවාට බොහොමයක් ඉක්මනින් විනාශ වුවත් භෞමික ගට්ටන ආවාට 170 ක් පමණ දැනට සොයාගෙන ඇත. ඒවා මීටර් දහයක සිට කිලෝමීටර 300ක් දක්වා පරාසයකට අයත් වේ. මුහුදු පතුලේ ඇති ආවාට කිහිපයක් ද මේ අතරට අයත් නමුත් මුහුදු පතුල ගවේෂණය කිරීමට ඇති අපහසුතාවය සහ මුහුදු පතුලේ ක්ෂණික වෙනස් වීම් නිසා මෙම ආවාට සොයා ගැනීම තරමක් දුෂ්කර වේ.

ප්‍රවර්ගය:අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
අන්තර්ජාතික අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය

අන්තර්ජාතික අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය හෝ ජාත්‍යන්තර අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය (ඉංග්‍රීසි: International Space Station හෝ කෙටියෙන් ISS) යනු පහළ පෘථිවි කක්ෂයේ පිහිටුවා ඇති අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය පෘථිවියේ සිට පියවි ඇසින් ‍දැකගැනීමට හැකිය. එය පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙන් දළ වශයෙන් කිලෝමීටර් 408 ක් (හැතැප්ම 253) උසින් පවතින අතර එය පැයට කිලෝමීටර් 27,580 ක දළ වේගයකින් ගමන් කරමින් දිනකට කක්ෂ 15.49 ක් සම්පූර්ණ කරයි.

ISS යනු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ (නාසා), රුසියාවේ (රොස්කොස්මොස්), ජපානයේ (JAXA), කැනඩාවේ (CSA), සහ යුරෝපීය රටවල් විසිදෙකක (ESA) අභ්‍යාවකාශ ඒජන්සි විසින් හවුලේ කරගෙන යනු ලබන ව්‍යාපෘතියකි. බ්‍රසීලියානු අභ්‍යාවකාශ ඒජන්සිය (AEB, බ්‍රසීලය) නාසා ආයතනය සමඟ වෙනම ගිවිසුමක් හරහා මෙම ව්‍යාපෘතියට සම්බන්ධ වේ. එසේම ESA නැතිනම් යුරෝපීය හවුලට අයත් ඉතාලිය ද ESA හි කාර්යභාරයට අයත් නොවන විවිධ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා වෙනම ගිවිසුම් ඇති කරගෙන තිබේ. චීනය මේ සඳහා තවමත් හවුල් වී නොමැති නමුත් රුසියානු ඒජන්සිය සමඟ එක්ව කටයුතු කිරීමට ඉඩ ලැබෙන්නේ නම් ඔවුන් ද මේ ව්‍යාපෘතියට උනන්දු වන බව වාර්තා වී ඇත. ISS යනු කලින් සැලසුම් කෙරුනු වෙනත් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථාන ‍නොකඩවා පවත්වාගෙන යාමක් බව දැක්විය හැකිය. රුසියාවේ මීර් 2, දරුණු ලෙස අරමුදල් හිඟයකට ලක්වුනු ඇමෙරිකානු ෆ්‍රීඩම් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය, යුරෝපීය කොළම්බස් සහ කිබෝ මධ්‍යස්ථාන, ජපානයේ එක්ස්පරිමන්ට් මොඩියුල් මධ්‍යස්ථානය එවැනි මධ්‍යස්ථාන කීපයකි.

ISS වෙත පළමුව නේවාසික කණ්ඩායමක් ඇතුළු වූ දිනයේ (2000 නොවැම්බර් 2) සිට නොකඩවා එය ජනයාගෙන් යුක්ත වූ බැවින් මිනිසුන් අභ්‍යවකාශයෙහි ස්ථිර පදිංචි කරුවන් බවට පත්ව ඇත. වර්තමානයේ දී මෙහි ඉඩපහසුකම් ඇත්තේ හයදෙනෙකුගේ කණ්ඩායමකටය. මුල් කණ්ඩායමේ සාමාජිකයන් සියලු දෙනා පැමිණීයේ රුසියාවෙන් සහ ඇමෙරිකාවෙනි. 2006 ජුලි මාසයේ දී ESA ගගනගාමී ජර්මානු ජාතික තෝමර් රයිටර් විසින් එක්ස්පඩිෂන් 13 කණ්ඩායමට එක්වූයේ වෙනත් අභ්‍යවකාශ ඒජන්සියකින් පැමිණි ප්‍රථම සාමාජිකයා ලෙස වාර්තා ගත වෙමිනි. මේ වන විට මධ්‍යස්ථානය ගවේෂණ කිරීමට රටවල් 16 ක ගගනගාමීන්ට හැකිවී තිබේ. ප්‍රථම අභ්‍යවකාශ සංචාරයකින් පස් දෙනාගේ ද චාරිකා අන්තය වුයේ ISS ය.

මධ්‍යස්ථානයේ අලුත්වැඩියා කටයුතු මුලිකව සිදුකරන්නේ රුසියානු සෝයූස් සහ ප්‍රොග්‍රස් අභ්‍යාවකාශ යානා මඟිනි. 2008 වසරේ මාර්තු 9 වනදා ESA මඟින් ඇ‍රියෙන් 5 සමඟ පළමු ස්වයංක්‍රීය හුවමාරු වාහනය (Automatic transfer Vehicle) වන ජුල්ස් වර්න් ATV වාහනය කිලෝග්‍රෑම් 8000 කට අධික භාණ්ඩ ප්‍රමාණයක් ද සමඟ ISS කරා ගුවන් ගත කෙරුනි. 2008 අප්‍රේල් 3 වනදා එම භාණ්ඩ සාර්ථකව ලබා ගන්නා ලද බව වාර්තා වේ. ආරම්භයේ සිට 2010 දක්වා ISS සඳහා වැය වී ඇති මුදල ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් බිලියන 150 ක් වන අතර මානව වර්ගයා විසින් මෙතෙක් ගොඩ නගා ඇති මිල අධිකම වස්තුව ISS වේ.
මූලාශ්‍ර

{|


International_Space_Station
|-

{|

ප්‍රවර්ගය:අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථාන
ඩෙයිමෝස්

ඩෙයිමෝස් හෝ ඩීමෝස් (), අඟහරු ග්‍රහයා ගේ උප ග්‍රහයෙකි.
සුවිශේෂ ලක්ෂණ

අඟහරු ග්‍රහයාගේ අනෙක් චන්ද්‍රයා වන ෆෝබෝස් මෙන්ම ඩෙයිමෝස් සතුවද C හෝ D ආකාර ග්‍රහක වල දක්නට ලැබෙන වර්ණාවලි, ඇල්බී‍ඩෝ සහ ඝනත්ව ඇත.

ඩෙයිමෝස්ගේ ප්‍රමාණයේ වෙනත් බොහෝ වස්තු මෙන්ම ඩෙයි‍‍මෝස් ද ගෝලාකාර නොවන අතර එහි පරිමාණයන් වන්නේ 15 x 12 x 10 km අඟහරුගේ සමක තලයේ දී වෘත්තයකාර කක්ෂයට ආසන්න කක්ෂයක් එය සතුව පවතී.

ඩෙයිමෝස් යනු බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගෙන් කක්ෂයට විසිවුනු ග්‍රහකයක් වන්නට ඇති බවත් අඟහරු ග්‍රහයා විසින් එය ග්‍රහණය කර ගන්නට ඇති බවටත් මතයක් පවතී. ඩෙයිමෝස්ගේ පෘෂ්ඨයේ සිට බලන කල අඟහරු ග්‍රහයා පෘථිවියේ සිට චන්ද්‍රයා‍ගේ දිස්වන දීප්තිය මෙන් හාරසිය ගුණයක් දීප්තිමත් වන අතර දහස් ගුණයක් විශාලව පෙනේ.

අඟහරුගේ සිට බලන කල ඩෙයි‍මෝස්ට 2.5 කට අඩු කෝණාකාර විෂ්කම්භයක් ඇති අතර එබැවින් එය තරුවක් ලෙස බො‍හෝ දුරට පියවි ඇසට දිස්වේ.ඩෙයිමෝස්ගේ දීප්තිමත්ම අවස්ථාවේ දී එය පෘථි‍වියේ සිට සිකුරු තරුව දිස්වන තරම් දීප්තියක් දිස්වුනු ඇත. දින 1.2648 ක් ගත වන ඩෙයිමෝස්ගේ අවධි කුඩා දුරදක්නයක් මගින් අගහරු නිරීක්ෂණය කරන්නෙකු ට දැකගත හැකිය.

ඉතා වේගයෙන් කක්ෂගත වන ෆෝබෝස් බටහිරෙන් නැග නැගෙනහිරෙන් බැස ගියත්. ඩෙයිමෝස් නැගෙනහිරෙන් නැග බටහිරෙන් බැසයයි.
ඩෙයිමෝස්ගේ කක්ෂය අඟහරු ග්‍රහයාට සාපේක්ෂව ඉතා ආසන්න බැවින් සහ අඟහරුගේ සමකයට කුඩා ආනතියකින් පිහිටන බැවින් එය අඟහරැගේ 82.70 කට වැඩි අක්ෂාංශ වලදී දැක ගත නොහැකිය.
මූලාශ්‍ර

ප්‍රවර්ගය:අඟහරු
ප්‍රවර්ගය:අඟහරුගේ චන්ද්‍රයෝ
සයිඩෝනිය

උතුරු අක්ෂාංශ 40 – 75' සහ බටහිර දේශාංශ 9 - 46' හි පිහිටි සයිඩෝකියන් මේසාවක මානව මුහුණකට සමාන පෙනුමක් 1976 ජුලි 25 වනදා වයිකින් 1 යනාව මඟින් ගන්නා ඡායාරූපයක දක්නට ලැබුණි. මෙය නාසා ආයතනයේ ගොඩාඩ් අභ්‍යවකාශ ගුවන් මධ්‍යස්ථානයේ වින්සන්ට් ඩිෂියේට්රෝ සහ ග්‍රෙගරි මොලිනාර් යන පරිගණක විද්‍යාඥයින් දෙදෙනා විසින් වෙන වෙනම නිරීක්ෂණය කරන ලදි.


රිචඩ් C හෝග්න්ඩ් වැනි ඇතැම් ප්‍රකාශකයින් විශ්වාස කලේ එය අඟහරු මත ජීවය තිබූ බවට සාක්ෂියක් ලෙසටය. අඟහරු මත දක්නට ලැබෙන පිරමීඩ වැනි ව්‍යුහ නටඹුන් වූ නගරයක කොටස් බවට දරන මතය ද මීට සාක්ෂි එක් කරයි.

කෙසේ නමුත් වර්තමානයේ දී එය සැලකෙන්නේ දෘෂ්ටි මායාවක් ලෙසටය. අධි විභේදන විශ්ලේෂණ ගණනාවකට පසුව නාසා ආයතනය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කලේ ස්වාභාවික ලෙස දිස්වන අඟහරුගේ මෙම කඳුගැටයට මුහුණක පෙනුමක් ලැබී ඇත්තේ දෘෂ්ටි කෝණය සහ ආලෝකය පතිතවන කෝණය අනුව බවය. බෑඩ්ලෑන්ඩ්ස් ගාඩියන් ලෙස හැඳින්වෙන ආදිවාසී ඇමරිකානු හිස් පලදනාවක් පැලඳි මිනිසකුගේ දෘෂ්ටි මායාවක් පෘථිවි භූගෝලය මත ද මේ අයුරින් දක්නට ලැබේ.

සයි‍ඩෝනියා ප්‍රදේශයේ ඡායාරූප 18 ක් වයිකින් 1 හා වයිකින් 2 යානා මඟින් මුලිකව ගෙන තිබුනත් 250 m/ pixel (820 ft/Pixel) වලට වඩා වැඩි විභේදනයක් තිබුනේ ඉන් ඡායාරූප 7 ක පමණි. අනෙක් ඡායාරූප එකොළහේ විභේදන 550m/pixel වලටත් වඩා දුර්වල වූ බැවින් අබිරහස් මුහුණේ ලක්ෂණ අධ්‍යයනයට ඒවා කිසිසේත් යොදා ගත නොහැකි වුනි. කෙසේ නමුත් 2006 වසරෙන් පසුව සයි‍ඩෝනියා ප්‍රදේශය පිළිබද නව දත්ත යුරෝපීය අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය හා Hirise කණ්ඩායම මඟින් ඉදිරිපත් කර ඇත.

මෑතකදී මාර්ස් එක්ස්ප්‍රස් මඟින් ගැනුනු ඡායාරූපවල විභේදනය 14 m/ pixel හෝ ඊටත් හොඳ ඒවා විය.කෙසේ නමුත් මෙම ‍මුහුණෙහි පිටුපස කෘත්‍රීම සම්භවයක් තිබුණද සයිඩෝනියාව සහ අඟහරු මත මුහුණ, චිත්‍රපට, ටෙලිවෘතාන්ත, වීඩියෝ ක්‍රීඩා සහ හාස්‍ය පොත ‍පතෙහි මෙන්ම සංගීත නිර්මාණවලට ද අන්තර්ගත වී හමාරය.

ප්‍රවර්ගය:අඟහරු
අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව-ග්‍රාහක නම් කිරීම

අලුතින් සොයාගන්නා ලද ග්‍රාහකයකට සම්මත නාමයක් (2002 AT4 වැනි) ලබා දෙන අතර එය සමන්විත වන්නේ ග්‍රාහකය සොයා ගත් වසර, ඉංග්‍රිසි ‍හෝඩියේ අක්ෂර හා අංක සහිත කේතයකිනි. ඉංග්‍රීසි අක්ෂර මගින් ග්‍රාහකය සොයා ගත් අර්ධ මාසය නිරූපනය වන අතර අංකයෙන් එම අර්ධ මාසය තුළ සොයා ගත් කීවෙනි ග්‍රාහකයදැයි නිරූපණය වේ. ග්‍රාහක කක්ෂය තිරණය කළ විට එයට අංකයක් ලබා දෙන අතර පසුව ඊට නමක් ද ( උදා - 433 Eros) ලබා දෙයි. සම්මත නාමකරණ නීති වලට අනුව අංකය වරහන් තුල සටහන් කරන නමුත් ( උදා - (433) Eros) වරහන් රහිතව ලිවීම සුලබව දක්නට ලැබේ. සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේ දී අංකය සම්පූර්ණයෙන් ම අමතරක කිරිම හෝ එක් වරක් සම්පූර්ණ‍ නම සදහන් කිරීමෙන් පසුව අංකය අමතකර කොට සදහන් කිරිම විශේෂයෙන් ම එය නැවත නැවතත් භාවිතා කිරීමට සිදුවන අවස්තාවල දී දක්නට ලැබේ.

නමක් නොමැතිව අංකයක් පමණක් ලබා දී ඇති ග්‍රහක සදහා සම්මත නාමය භාවිතා වේ. උදා - (29075) 1950 DA

නූතන සොයාගැනීම් තාක්ෂණවල දියුණුවත් සමගම අලුත් ග්‍රහක විශාල ගණනක් සොයා ‍ගැනෙන බැවින් ඒවාට නම් තැබීම මග හැරී යන අවස්ථා බොහොමයකි. මුලින්ම නමක් නොතැබූ ග්‍රහකයා බොහෝ කල් යනතුරු (3360) 1981 VA ලෙස හැදින්වුනු අතර දැන් එය හැදි‍න්වෙන්නේ 3360 Syrinx ලෙසය.
ශ්‍රී ලංකාවේ ඉස්ලාම්වරු (මෙමන්වරු, බිහොරාවරු, හා හෝජාවරු)

ඉන්දියන් මුස්ලිම්වරුන්ගේ සම්භවය, යටත් විජිත සමයේදී ව්‍යාපාරික අවස්ථා සොයා විගමනය වුවන් තෙක් දිව යයි. ඇතැමුන් පෘතුගීසි සමයෙහි ද ඇතැමුන් බ්‍රිතාන්‍ය සමයෙහි ද, ඉන්දියාවේ විවිධ ප්‍රදේශ වලින් පැමිණියහ. මෙයින් බහුතරයක් දෙනා තමිල්නාඩු හා කේරළ ප්‍රාන්ත වලින් පැමිණියෝ වෙති. එම නිසා ඔවුන් විජාතින් වශයෙන් දකුණු ඉන්දියාවට නෑකම් පාතී. මෙනන්වරු, සින්ද් ප්‍රදේශයෙන් (නූතන පාකිස්ථානය) ක්‍රි.ව. 1870 දී පමණ පැමිණෙන ලද අතර, වර්ෂ 1980 වන විට ඔවුන් 3 000 ක් පමණ ශ්‍රී ලංකාවේ වාසය කළහ. ඔවුන් අනුගමනය කරනුයේ හනෆි සුන්නි ඉස්ලාම් ධර්මයයි.

ඩාවුඩ් බෝහ්රාස් සහ හෝජාවරු යන ෂියා මුස්ලිම්වරු වයඹදිග ඉන්දියාවේය.
ශ්‍රි ලංකාවේ ඉස්ලාම් ධර්මය සහ ආර්වී භාෂාව

දෙමළ හා සිංහල භාෂා වලට පෙර, ලංකාවේ මරක්කයන්ගේ මව් භාෂාව වූයේ ආර්වී භාෂාව යි. පිළිවෙලින්, මැදපෙරදිග හා දකුණු ඉන්දියානු රටවල දැනට බහුලව භාවිතා වන සෙමිටික් හා ඩ්‍රාවීඩිගන් යන භාෂා වලට, භාෂාමය සම්බන්ධකමක් ආර්වී පෙන්වීය. එය පකිස්ථානයේ පෙරදිග බලුකිස්තාන්හි වසන 350,000 පමණ ජනතාව භාවිතා කරන බ්‍රාවීඩියන් භාෂාවක් වන බ්‍රාහුයි යන භාෂාවටද නෑකම් කියන බවට විශ්වාසයක් පවතී.

අරාබීය භාෂාමය " විවාහය" ශ්‍රී ලංකාවේ සමහර පළාත් වල ක්‍රියාකාරිව පැවති ක්‍රියාමාර්ගයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ මරක්කයන්ගේ භාෂා හැසිරීමේ විශිෂ්ටත්වය අරාබි - දමිළ, අරබුත්මුල්, ආර්වී හෝ ශෝනාකම් ලෙස සඳහන් විය. එම ආගමික දැනුම, මැලේ දුපත්වල භාවිතා කළ දේශිය භාෂාවක් වන ජාවි සේම කුඩා මුස්ලිම් රටවල් සමුහයක් භාවිතා කළ උර්දු නැමැති උතුරු ඉන්දියානු භාෂාවන්ට සමානකම් පෙන්වයි. ආර්මීහි භාෂාමය මාධ්‍ය, ව්‍යාකරණ කොටස් හා වචන මාලා එකකට වඩා වැඩි ලෙස ලියා ඇති අතර, අවස්ථානුකූලව කථා නායකයා කථා කිරීම අත්හිටවිය. ශ්‍රි ලංකාවේ වාසය කල සම්ප්‍රදායික ඒක භාෂාගත වු දෙමළ හෝ බෞද්ධ ජනතාව සමඟ සංසන්දනය කරන විට, මරක්කයන් බොහෝ විට සිංහල හා දෙමළ ද, යම් අවස්ථාවල ඉංග්‍රීසි මෙන්ම ආර්වීද යොදා ගත්හ.

ලිඛිත භාෂාවක් ලෙස ආර්වී, කලවම් වු හෝ වෙනත් භාෂාවකින් නිපදවුන අක්ෂර වින්‍යාසයක් සහිත කථා කරන භාෂා ශෛලින් හෝ සම්බන්ධය. එය අතීතය ගැන පරික්ෂා කල විටද මෑත කාලයේදී පත්‍ර වල මුද්‍රණය කල දේ පමණක් දැකිය හැක. ශ්‍රී ලාංකිකයන් සමඟ ආරාබි හා පර්සියානු වෙළෙන්ඳු සම්බන්ධතා පැවැත්වු ඉස්ලාමියකරණයේ මුල් යුගයේදී මෙය හටගන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. එහි වර්ධනය හා සැළැස්මේ මුලධර්ම බොහෝ දුරට සමානකම් දක්වන අතර මෝල්ඩිවියානු ජාර්වි හා පර්සියානු වැනි ඉස්ලාමීය ව්‍යවහාරික විධි වලට සමානය.

ආර්වී යනු ශ්‍රී ලංකාවේ සමහර පලාත්වල සිටි පුද්ගලයන්ගේ අවධානයට පමණක් ලක් වු භාෂාවකි. සිංහල, දෙමළ හා ඉංග්‍රීසි වැනි භාෂා එම භාෂාවෙන් විවිධාකාරයෙන් ප්‍රතිස්ථාපනය කර ඇත. ආර්වී භාෂාවේ වැටීමට, යටත් විජිත කාල වල ‍ජනතාව අතර ඉංග්‍රීසි ප්‍රසිද්ධ කිරීම හා මුද්‍රණය කිරීමේ පහසුකම් වල තිබු අඩු තරඟකාරිත්වය වැනි හේතු ඉවහල් විය. තවදුරටත් විසිවෙනි සතවර්ෂයේ මුල් කාලයේ විද්වතුන් පාසල් වල උර්දු මුල් කරගත් ඉස්ලාම් විෂය මාලාවක් ආරෝපණය කළ අතර, ඒ සමඟම ව්‍යවහාරික භාෂාවක් ලෙස ආර්වී භාෂාව හා මුළු රටේ භාවිතය විනාශයට දායක විය.
සටහන්
ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික කලාප

ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ ජීවන ක්‍රම තිරණය වන්නේ, ශ්‍රී ලංකාවට ලැබෙන්නනා වු වර්ෂාපතනය මතයි. කදුකරයත් නිරිත දිග කලාපයත් "තෙත් කලාප" (Wet Zones) ලෙස හදුන්වන අතර එම කලාපයට සාමාන්‍යයෙන් වසරකට 250 cm වර්ෂාපතනයක් ලැබේ. ගිණිකොණ, නැගෙනහිර හා උතුර යන ප්‍රදේශ වල වියළි කළාප වල (Dry Zones) එම කලා වලට වසරකට 1200 mm - 1900 mm වර්ෂාපතනයක් ලැබේ. අනෙකුත් මාස තුළදී ඉකා අඩු වර්ෂාපතනයක් දැකිය හැක. ශුෂ්ක කලාප (arid Zones) වන ඊසාන දිග හා ගිණිකොණ දිග කලාප තුළ වසරකට 600m-1200 mm වර්ෂපාතනයක් දැකිය හැක.

වියළි කලාපයේ ස්වභාවික වක්ෂලතා, ජලගැලීම් හා නියගයන් අනු අනුවර්තනය වී ඇත. බහුතරයක් ලෙස මුදු කෑලැ දැකිය හැකි අතර එහි ඝන පදුරැ හා පතොක් වර්ග ඇත. නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි දක්වා ඉතා සීඝ්‍ර වෘක්ෂලතා වර්ධනයක් දැකිය හැකි වුවත් මාර්තු සිට අගෝස්තු දක්වා වර්ධනය වේගය අඩුවේ. ජලය රදවා ගැනිමට ගස්පොත්ත ඉතා ඝනවත් සහ කුඩා කොලන් දැකිය හැක. ශාක මුදුන් එකිනෙකට බැදුනා සේ විහිදෙන අරතඑය වියනක් සේ දැකිය හැක. මෙය තෙතමනය රදා පවත්වා ගැනීමට උදව් වේ. වර්ෂාපතනය නැත නල වෘෂලතා දුඹුරැ හෝ අළු පැහැ වන අතර වර්ෂාපතනය ඇති කල මල් ඵල හට ගනී. යාපන අර්ධවීපයේ ඉතා අලංකාර මල් වර්ග අනුවර්තනය වී ඇති අකාරය දැකිය හැක. මෙම ප්‍රදේශවල බුරැත, කළුවර හා මහෝගනී වැනි වටිනා ශාක වර්ග දැකගත හැක.

තෙත් කලාපයේ ඉතා ඝන සාරවත් වනාන්තර දැකිය හැක. එහි උස ගස්, පළල් කාට, අතු සහ ඝන උඩුකුරැවියන් ඇත. උපනිවර්තන කලාප වල උන්තාංගය (altitude) වැඩි වීම සමග සදාහරිත වනාන්තර ඉතා සාරවත් වේ. කදුකර වෘක්ෂලතා උන්තාංශය වැඩි වීමත් සමග කුරැ ස්වභාවයක්ද ගනී.

කලක් ශ්‍රී ලංකාව වනාන්තර වලින් වැසී ගියත් 20 වන සියවස වන විට වනාන්තර හෝ සංරක්ෂිත වනාන්තර දැකිය හැක්කේ 1/5 පමණි. නිරිත දිග කලාපයේ පමණක් දැනට තෙත් බිම් කලාපීය වන ලැහැබ දැකිය හැක. රජයද මේ කාර්යය සදහා අත්වැලක් දේ යාග වනොද්‍යානයහි අලි, මුවන්, මොනරැන් ගෙන්ද විල්පත්තු වනෝද්‍යාන කුරැල්ලන්ද ආරක්ෂා කරයි. 1970 සහ 1980 ඇති වු මහවැලි ව්‍යාපාරය, 1900 km2 වු බිම් ප්‍රමාණයක් මේ සදහා වෙන් කරන ලදී.


ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පරිසරය
දේශගුණික විපර්යාසය - කාබන්ඩයොක්සයිඩ් බලපෑම

දේශගුණික විපර්යාසය - කාබන්ඩයොක්සයිඩ් බලපෑම


• ඉහත දැක්වෙන්නේ අවුරැදු මිලියන 500 සිට ඇති CO2 විපර්්‍යාසයයි.

නවතම පරීක්ෂණ අනුව ගෝලීය ‍උෂ්ණත්වය (Global warming) වැඩිවීමට ප්‍රධාන හේතු වී ඇත්තේ හරිතාගාර වායු (greenhouse gases) නිසාය. හරිතාගාර වායු මගින් පෘථිවියේ ඉතිහාසය පිළිබද මනා දැනුමක් ලබා ගත හැක. මේ කරැණු මගින් දැක්වෙන්නේ ඉහල ප්‍රතිශතයක ඇති හරිතාගාර වායු නිසා ගෝලීය උෂ්ණත්වය කෙමින් කෙමින් ඉහළ යන බවයි.

අවුරැදු මිලියන 600 පෙර සිට CO2 ප්‍රතිශතය වෙනස්වීම දැකියහැක. මෙයට ‍ෙහතු වී ඇත්තේ භූ විද්‍යා වෙනස් වීම සහ ජීව විද්‍යා සොයාගැනිම් නිසාය. විසර් (Veizer) යන විද්‍යාඥයා පවසන පරිදි අවු. මිලියන 10 පමණ පෙර සිට හරිතාගාර වෙනස්වීම් සිදු වී නැත්තේ පෘථිවි මත ඇති තැටි (Plates) ක්‍රියාවලිය නිසාය. තවද CO2 සහ කාලගුණ සහසම්බන්ධතා අතර කාලගුණික සංවේදීතාව (Climate sensitivity) දැකිය හැක.

මෑත කාලයේ CO2 වෙනස්වීම ගෝලීය උෂ්ණතක්වය වෙනස් වීමේ ප්‍රධාන කරැණක් ලෙස පැහැදිලි වේ. IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) පවසන අකාරයට 2005 වර්ෂයේ CO2 ප්‍රතිශතය 379 ppm3 වේ. නමුත් කාර්මීකරණයට පෙර එය 280 ppm3 වුනි. තාපගති විද්‍යාව (Thermodynamics ) අනුව වායුවේ ගතික සමතුලිතතාව (dynamic equilibrium) නිසා CO2 විශාල වශයෙන් මුහුදේ බලපෑම මතද වාතයට එකතු වේ. මෙම මුලධර්මය විෂ්ලේෂණය කර හැක්කේ උණුවන වතුර මත ඇති වායු බුබුළු ලෙස උදාහරණයක් ලෙස ගත් විටය.
තෙත් බිම- ක්‍රියාදාම

තෙත් බිම- ක්‍රියාදාම

ජලය - තෙත් බිමක ජලය රදවා පැවතීම ඉතා වැදගක් කරැණකි එය කෙටි කාලීන හෝ දිගු කාලීන විය හැක. පොළව යට ඇති ජලයත් ශක්තිය අඩු වීමත් පොළව මත ඇති ජලය ගලායාම හා රදා පවතීම වැදගත් වේ. උදා. තද සුළං හා උදම් රල නිසා තෙත් බිම් වල ඇති භෞමික ස්කන්ධය කුණාු ගංවතුර වැනි ආපදා වලින් වැලකේ.

ජෛවඥරසායනික - පෝෂක චක්‍රය, කුඩා අංශූන් ධාරණය කාබනික ද්‍රව්‍ය රදවා ගැනිහ හෝ මුදු හැරීම, තෙත් බිම් වල ජෛව භූ රසායනික ක්‍රියාවලිය වේ. පෙරීමෙන් හා පෝෂක ද්‍රව්‍ය විනාශ කිරීමෙන්, පොෂක ද්‍රව්‍ය මුදාහැරිම සිදුවේ. නයිට්‍රිකරණය මේ අතර ප්‍රධාන තැනක් ගනී, මෙයට හේතු වන්නේ මානව ක්‍රියාකරකම්ය. නයිට්‍රේට බහුලව යොද ගනීමෙන් සුපෝෂනය සිදුවන අතර නයිට්‍රිකරණය නැවතත් නයිට්‍රජන් වායුව බවට පත් කරයි.

වන ජීවින් - තෙත්බිම් වලථ මාළු් කරැල්ලන් හා කෘමී වර්ග දැකිය හැකිය.

‍ශාක -තෙත් බිම් වල ශාක වර්ගද ඇත. සමහර ශාක වර්ග තෙත් බිම් වල පමණක් දැකිය හැක. උදාහරණය ලෙස කඩොලාන වර්ග මඩ තට්ටු මත දැකිය හැක. එය වර්ධනය වීම සමග පස් තට්ටු වර්ධනය වේ. මෙය උදම් රල වල ඇති බලපෑම් අඩු කරන අතර ලවණ බහුල තැන්ද වර්ධනය කරයි.

මානව ප්‍රතිලාභ - තෙත් බිම් ක්‍රියාකාරකම් සෘජුවම හෝ වක්‍රාකාරව මිනිසුන්ට උදව් කරයි. මිනිසුන්ගේ අධ්‍යාපන විනෝද කටයුතු සදහා ද ඉස්සන් හා මාළු වර්ග ඇති කිරීම දැකිය හැක.
අභ්‍යවකාශ යානා

අඟහරු ග්‍රහයා මතට ගොඩ බස්වන අයුරු චිත්‍ර ශිල්පියෙකුගේ ඇසින්]]
අභ්‍යවකාශ යානාවක් යනු අභ්‍යාවකාශ චාරිකා සඳහා නිර්මාණය කරන ලද වාහනයකි. නැත්නම් යන්ත්‍රයකි. අර්ධ කක්ෂීය අභ්‍යාවකාශ චාරිකාවක දී (Sub–orbital spaceflight) අභ්‍යවකාශ යානාව බාහිර අභ්‍යාවකාශයට ඇතුලු වේ. නමුත් ඉන්පසු ග්‍රහ පෘෂ්ඨය වෙත (පෘථිවිය වැනි) නැවතත් පැමිණෙන්නේ කක්ෂය සම්පූර්ණ නොකරමිනි. කක්ෂීය අභ්‍යවකාශ චාරිකාවක දී අභ්‍යවකාශ යානාව ග්‍රහ වස්තුව වටා ඇති සංවෘත කක්ෂියකට ඇතුලු වේ. මානව අභ්‍යවකාශ චාරිකා සඳහා භාවිතා කරන අභ්‍යවකාශ යානා වලින් යානාවේ කණ්ඩායම ලෙසට හෝ මගීන් ලෙසට මිනිසුන් රැගෙන යයි. රොබෝවන් යොදාගෙන කෙරෙන අභ්‍යවකාශ මෙහෙවර සඳහා භාවිතා කරනු ලබන අභ්‍යවකාශ යානා ස්වයංක්‍රීයව හෝ ටෙලිරොබොටික් ක්‍රමයට ක්‍රියාත්මක වේ. ග්‍රහවස්තුවෙන් ඉවත් වී එහි කක්ෂය වටා රැඳී සිටින රොබෝවන් සහිත අභ්‍යවකාශ යානා හඳුන්වන්නේ චන්ද්‍රිකා නමිනි. තාරකා අතර චාරිකා නිර්මාණය කරන ලද යානා තාරකා නැව් ලෙස හඳුන්වන නමුත් මෙම යානා තවමත් සිද්ධාන්තයකට පමණක් සීමා වේ. අද වන තෙක්, සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයෙන් ඉවතට යන ගමන් මාර්ගයකට පිවිස ඇති අභ්‍යවකාශ ප්‍රෝබයන් ඇත්තේ අතලොස්සකි (නිව් හොරයිසන්ස්, පයනියර් 10 සහ 11, වොයේජර් 1 සහ 2). සන්නිවේදනයට, පෘථි‍විය නිරීක්ෂණය කිරිමට, කාලගුණ විද්‍යාවට, නෞකා හැසිරවීමට, ග්‍රහ‍ලෝක ගවේෂණයට සහ අභ්‍යවකාශ සංචාර වැනි විවිධ අරමුණු සඳහා අභ්‍යවකාශ යානා භාවිතා කෙරේ. අභ්‍යවකාශ යානා සහ අභ්‍යවකාශ චාරිකා යනු විද්‍යා ප්‍රබන්ධ සඳහා බහුලව භාවිතාවන තේමාවකි.

බාහිර අභ්‍යවකාශය ලෙස හැඳින්වෙන්නේ කාර්මන් රේඛාවට (Kármán line) ඔබ්බෙන් ඇති අවකාශයයි. එනම් පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙන් කිලෝමීටර් 100කට (හැතැප්ම 62) එහා ඇති ඕනෑම දෙයකටය (ඇතැම් විට ඇමරිකාව විසින් මෙය කිලෝමීටර් 80 ක් එනම් හැතැප්ම 50 ක් ලෙස අර්ථ දක්වනු ලබයි).


ප්‍රවර්ගය:අභ්‍යවකාශ යානා
ප්‍රවර්ගය:අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
සූර්යයා - රසායනික සංයුතිය

සූර්යයා සෑදී ඇත්තේ රසායනික මුල ද්‍රව්‍ය වලිනි. ඒවා කොතරම් සුලබ ද, ග්‍රහලෝකවල ඇති මුල ද්‍රව්‍ය වලට ඒවායේ ඇති සබදතාවය සහ සුර්යයාගේ අභ්‍යන්තරය තුල ඒවායේ විසරණය කෙබදුද යන්න සොයා බැලීමට නොයෙකුත් විද්‍යාඥයින් විසින් මෙම මුලද්‍රව්‍යය විශ්ලේෂණය කරනලදි.

මුල ද්‍රව්‍ය වල සුලබතාවය

බාකල් (Bahcal) විසින් 1990 දී සොයාගෙන ඇති පරිදි සුර්ය අභ්‍යන්තරයෙහි ඇති විශේෂ මුල ද්‍රව්‍ය සමහරකගේ ස්කන්ධ ප්‍රතිශතයන් මෙසේය.
හයිඩ්‍රජන් - 34%
හීලියම් - 64%
ඔක්සිජන් - 1%

ලිතියම්, බෙරලියම්, සහ බෝරොන්.

පෙර සිතුවාට වඩා ලිතියම්, බෙරලියම්. සහ ‍බෝරොන් යන මුලද්‍රව්‍ය සුබල බව 1968 දී බෙල්ජියානු විද්‍යාඥයෙකු විසින් සොයා ගන්නා ලදි.

නියෝන්

2005 වර්ෂයේ දී විද්‍යාඥයින් කිදෙන් විසින් කියා සිටියේ සූර්යයා තුල නියෝන් වල සුලබතාවය පෙර සිතා සිටියාට වඩා වැඩි බවය.

හීලියම්

1986 වන තුරුම පිලිගෙන තිබුනේ සුර්යයාගේ හීලීයම් සංයුතිය Y = 0.25 බවය. නමුත් 1986 දී විද්‍යාඥයින් දෙදෙනෙකු විසින් එම සංයුතිය Y = 0.279 ක් බවට නිවැරදි කරන ලදි.

තනිව අයනීකරණය වූ යකඩ කාණ්ඩයේ මුලද්‍රව්‍ය.

1970 දී යකඩ කාණ්ඩයේ මුලද්‍රව්‍ය සුර්යයා තුල කොතරම් සුලබද යන්න පිලිබද පර්යේෂණ දියත් කරන ලදි.

තනිව අයනීකරණය වූ යකඩ කාණ්ඩයේ මුලද්‍රව්‍ය වල සම්පූර්ණ Gf අගයන් මුලින්ම ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ කොරෝලිස්, බො‍ස්මාන් සහ වෝනර් විසිනි. ස්මිත් නැමැත්තා විසින් වැඩි දියුණු කරන ලද F අගයන් පරිගණක ගත කරන ලදි. තනිව අයනීකරණය වූ යකඩ කාණ්ඩයේ මුල ද්‍රව්‍ය වල සුලබතාවය 1978 වසරේ දී බෙයිමොන්ට් විසින් සොයාගන්නා ලදි. ඇතැම් යකඩ කාණ්ඩයේ මුලද්‍රව්‍ය වල එනම් කොබෝල්ට් සහ මැනක්ගනීස් වැනි මුලද්‍රව්‍ය වල සුලබතාව තිරණය කිරිමට අපහසු වී ඇත්තේ එම මුලද්‍රව්‍ය සතුව පවතින ඉතාමත් සියුම් ව්‍යුහයන් නිසාය.

සූර්යයා සහ ග්‍රහලෝකවල භාගික ස්කන්ධ සබදතාව.

සූර්යයාගේ සහ ග්‍රහලෝක වල නිෂ්ක්‍රීය වායුන්ගේ සමස්ථානික සංයුති අතර භාගික ස්කන්ධ අතර සබදතාවයක් ඇති බව බො‍හෝ ලේඛකයින්ගේ අවධානයට ලක් වූ කරැණකි. උදාහරණ ලෙස සුර්යයාගේ සහ ග්‍රහලෝකවල (Ne) සහ සෙනොන් (Xe) යන මුලද්‍රව්‍ය වල සමස්ථානික සංයුතිය පිළිබද සබදතාවය ඔවුන් විසින් පෙන්වා දෙන ලදි. කෙසේ නමුත් 1983 වන තුරුම විශ්වාස කළේ සෞරග්‍රහ වායුගෝලීය සංයුතිය හා සූර්යයාගේ සංයුතිය සමාන බවය.

1983 වසරේ දී විද්‍යාඥයින් දෙදෙනෙකු විසින් අනාවරණය කලේ ග්‍රහලෝක සහ සූර්ය ඇති නිෂ්ක්‍රීය වායු වන සමස්තානිකයන්ගේ සංයුතිය අතර භාගික වල සමස්ථානි සබදතාවට හේතුව සූර්යයාගේ භාගීකරණය බවය.

මුලද්‍රව්‍ය විසරණය.

සූර්යයා සෑදී ඇත්තේ රසායනික මුලද්‍රව්‍ය වලිනි. සුර්යයා තුල මෙම මුලද්‍රව්‍ය විසරණය ‍වී ඇති ආකාරය එනම් සූර්ය අභ්‍යන්තරය තුළ ඒවායේ පැතිරීම පිළිබද විශේෂ විද්‍යාත්මක අවධානයක් යොමු විය. සුර්ය මුලද්‍රව්‍ය වල විසරණය තීරණය කරන සාධක කිහිපයක් ඇත. ගුරැත්වාකර්ෂණය ඉන් එකකි. ගුරුත්වාකර්ෂණය නිසා බරින් වැඩි මුලද්‍රව්‍ය (උදාහරණ ලෙස වෙනත් බරින් වැඩි ලෝහ නොමැති අවස්ථාවලදී හීලියම් ) සූර්ය ස්කන්ධයේ මධ්‍යයට ඇලී පවතින අතර හයිඩ්‍රජන් වැනි බරින් අඩු මුලද්‍රව්‍ය සූර්යාගේ බාහිර පෘෂ්ඨයෙ දෙසට පැතිරි පවතී.

හීලියම් විසරණය

සූර්ය අභ්‍යන්තරය තුල හීලියම් වල විසරණය විද්‍යාඥයින් ගේ විශේෂ අවධානයට පාත්‍ර වන්නකි. කාලයත් සම්‍රග හීලියම් වල විසරණ ක්‍රියාවලිය වේගවත් වන බව සොයාගෙන ඇත.

ප්‍රකාශ ගෝලයේ (Photosphere) සංයුතිය.

ප්‍රකාශ ගෝලයේ සංයුතිය, එනම් සූර්යාගේ මතුපිට ස්ථරවල සංයුතිය, ආදි සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ රසායනිත සංයුතියට සමානතාවක් දක්වන බව 1968 දී සොයා ගන්නා ලදි. නමුත් ඩියුටීරිය, ලිතියම්, බොරෝන් සහ බෙරිලියම් යන මුලද්‍රව්‍ය වල සංයුතියන් මීට වඩා වෙනස් වේ.
බුධ ග්‍රහයාගේ අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය

ලබා ගත හැකිය. (පෘථිවියේ වැඩි ඝනත්වයට හේතුව ගුරුත්වාකර්ෂණ සංකෝචනය වන අතර) වන අතර බුධ ග්‍රහයා ඊට වඩා ඉතා කුඩා වනඅතර ඇතුලු ප්‍ර‍දේශ එතරම් තදින් සංකෝචනය වී නැත. ‍එබැවින් එයට මෙතරම් ඉහත ඝනත්වයක් හිමිවන්නට නම් එහි හරය විශාලවීම සහ යකඩ වලින් පිරි තිබිය යුතුය. භූ විද්‍යාඥයින් විසින් ඇස්තමේන්තු කර ඇති ආකාරයට බුධ ග්‍රහයාගේ හරය එහි පරිමාවෙන් 42% ක් වන අතර පෘථිවිය සදහා මෙම ප්‍රතිශතය 17% කි. මෑත කාලීන පර්යේෂණ වලින් හෙළි වන්නේ බුධ ග්‍රහයා සතුව ද්‍රව වූ හරයක් ඇති බවයි.

හරය වටා කි.මී. 600 ක මැන්ටලය ඇති අතර ඉතිහාසයේ දී බුධ ග්‍රහයා සමග විශාල දේහයක් ගැටීමෙන් එහි මුල් මැන්ටල ද්‍රව්‍ය බොහොමයක් ඉන් ඉවත් වී විශාල හරයට සාපේක්ෂව තුනී මැන්ටලයක් ඉතිරි වන්නට ඇත.

බුධ ග්‍රහයාගේ ක‍‍‍බොල්ල කි.මී. 100 -200 දක්වා ඝනකමකින් යුක්තය. බුධ ග්‍රහයාගේ මතුපිට පෘෂ්ඨයේ ඇති එක් විශේෂ ලක්ෂණයක් වන්නේ කි.මී. ගණනාවක් දුරට විහිදෙන හෙල්වැටි දක්නට ලැබීමය. බුධ ග්‍රහයාගේ කබොල්ල ඝන තත්ත්වයේ පවතින අවස්ථා‍වේදී එහි හරය සහ මැන්ටලය සීතලවී සංකෝචනය වීම නිසා මෙම හෙල්වැටි සෑදෙන්නට ඇති බව විශ්වාස කෙරේ.

සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති අනෙකුත් ප්‍රධාන ග්‍රහයන් සැමට වැඩි යකඩ සංයුතියක් බුධ ග්‍රහයා සතුය. මෙය පැහැදිලි කිරිමට මත බොහොමයක් ඉදරිපත් වී ඇත. බොහෝ දෙනා විසින් පිලිගත් මතය වන්නේ මුල් කාලයේ දී බුධ ග්‍රහයාගේ ලෝහ - සිලිකා අනුපාතය සාමාන්‍ය කොන්ඩ්‍රයිට් ධූම කේතු වලට සමාන වන්නට ඇති බවය. මෙම අනුපාතය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති සාමාන්‍ය පාෂාණ ද්‍රව්‍ය වල ලක්ෂණයක් බවට විශ්වාස කෙ‍රේ. කෙසේ නමුදු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ මුල් ඉතිහාසයේ දී බුධ ග්‍රහයා සමග ඇති වූ ගට්ටනයකින් එහි මුල් මැන්ටලය සහ කබොල්ලෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ගැලවී ගොස් හරය වැඩි වශයෙන් ඉතිරිවන්නට ඇත. පෘථිවි චන්ද්‍රයා සෑදුනු අයුරු පැහැදිලි කිරීමටත් මෙවැනිම ක්‍රියාවලියක් යොජනා වී ඇත.
සාරා