JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ග්‍රෙනඩා

කැරිබියන් මුහුදේ ගිණිකොන දිග ග්‍රෙනඩයින් හි දකුණු කෙළවරෙහි පිහිටි ග්‍රෙනඩා දූපත ප්‍රධාන දුපත හා තවත් කුඩා දූපත් හයකින් ද සැදුනු ස්වෛරි දූපත් රාජ්‍යයකි. ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටො‍බාගෝ රාජ්‍යන්ට වයඹ දිගින් ද වෙනිසියුලාවට ඊසාන දිගින් ද, සාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩයින්හි නිරිත දිගින් ද ග්‍රෙනඩා රාජ්‍යය පිහිටා තිබේ.

එහි විශාලත්වය වර්‍ග කි.මී. 344 කි. ජනගහනය 110,000 ක් වේ. සාන්ත ජෝර්ජ් යනු එහි අගනුවර වේ. එ‍රටෙහි ජාතික පක්ෂියා වනුයේ, වඳවී යාමේ තර්ජනයට මුහුණ පා සිටින ග්‍රෙනඩා පරෙවියාය.
ග්වාතමාලාව

ග්වාතමාලාව, නිල වශයෙන් ග්වාතමාලා ජනරජය, මධ්‍යම ඇමරිකාවේ රටකි. එය උතුරින් සහ බටහිරින් මෙක්සිකෝවෙන්, ඊසාන දෙසින් බෙලීස්ගෙන්, නැගෙනහිරින් හොන්ඩුරාස්ගෙන් සහ ගිනිකොන දෙසින් එල් සැල්වදෝරයෙන් මායිම් වේ. එය ජල විද්‍යාත්මකව දකුණින් පැසිෆික් සාගරයෙන් සහ ඊසාන දෙසින් හොන්ඩුරාස් බොක්කෙන් මායිම් වේ.

නූතන ග්වාතමාලාවේ භූමිය මෙසෝඇමරිකාව පුරා විහිදී ගිය මායා ශිෂ්ටාචාරයේ හරය සත්කාරකත්වය දැරීය; 16 වන සියවසේදී, මෙයින් වැඩි කොටසක් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් යටත් කර ගෙන නව ස්පාඤ්ඤයේ උපරාජිකත්වයේ කොටසක් ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. 1821 දී ග්වාතමාලාව ස්පාඤ්ඤයෙන් සහ මෙක්සිකෝවෙන් නිදහස ලබා ගත්තේය. 1823 සිට 1841 දක්වා එය මධ්‍යම ඇමරිකානු ෆෙඩරල් ජනරජයේ කොටසක් විය. 19 වන සියවසේ අග භාගය සඳහා, ග්වාතමාලාව අස්ථාවරත්වයට සහ සිවිල් ආරවුල් වලට ගොදුරු විය. 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට, එක්සත් ජනපදයේ සහාය ඇතිව ඒකාධිපතියන් මාලාවක් විසින් එය පාලනය කරන ලදී. 1944 දී, ඒකාධිපති නායක ජෝර්ජ් උබිකෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී හිතවාදී හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් පෙරලා දැමූ අතර, සමාජ හා ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණවලට තුඩු දුන් දශකයක් පුරා පැවති විප්ලවයක් ආරම්භ කළේය. 1954 දී, එක්සත් ජනපදයේ සහාය ලත් හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් විප්ලවය අවසන් වී ඒකාධිපතිත්වයක් ස්ථාපිත කරන ලදී. 1960 සිට 1996 දක්වා, ග්වාතමාලාව එක්සත් ජනපද පිටුබලය ලත් රජය සහ වාමාංශික කැරලිකරුවන් අතර ලේ වැකි සිවිල් යුද්ධයකට මුහුණ දුන් අතර, ග්වාතමාලාවේ හමුදාව විසින් සිදු කරන ලද මායා ජනගහනය සමූලඝාතන ද ඇතුළුව. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සාම ගිවිසුමක් සාකච්ඡා කළ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආර්ථික වර්ධනයක් සහ අනුප්‍රාප්තික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණ ඇති විය.

ග්වාතමාලාවේ ජීව විද්‍යාත්මකව වැදගත් සහ අද්විතීය පරිසර පද්ධති බහුල වීම තුළ ආවේණික විශේෂ රාශියක් ඇතුළත් වන අතර මෙසෝඇමරිකාව ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයක් ලෙස නම් කිරීමට දායක වේ. අපනයන භාණ්ඩ වලින් පොහොසත් වුවද, ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ (මිලියන 4.6) ආහාර අනාරක්ෂිතභාවයට මුහුණ දෙයි. අනෙකුත් ප්‍රධාන ගැටළු අතර දරිද්‍රතාවය, අපරාධ, දූෂණය, මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම සහ සිවිල් අස්ථාවරත්වය ඇතුළත් වේ.

මිලියන 17.6 ක් පමණ ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනයක් සහිත, ග්වාතමාලාව මධ්‍යම ඇමරිකාවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ රට වන අතර උතුරු ඇමරිකාවේ 4 වන වැඩිම ජනාකීර්ණ රට වන අතර ඇමරිකාවේ 11 වන වැඩිම ජනාකීර්ණ රට වේ. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන ග්වාතමාලාව නගරය මධ්‍යම ඇමරිකාවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය වේ.
නිරුක්තිය
ඉතිහාසය

පූර්ව-කොලොම්බියානු
ස්පාඤ්ඤ යුගය (1519-1821)
නිදහස සහ මධ්‍යම ඇමරිකාව (1821-1847)
ජනරජය
කැරේරා රජය (1847-1851)
දෙවන කැරේරා රජය (1851-1865)
විසෙන්ට් සර්නා වයි සර්නා පාලනය (1865-1871)
ලිබරල් ආණ්ඩු (1871-1898)
මැනුවෙල් එස්ට්‍රාඩා කබ්‍රේරා පාලනය (1898-1920)
ජෝර්ජ් උබිකෝ පාලනය (1931-1944)
ග්වාතමාලා විප්ලවය (1944-1954)
කුමන්ත්‍රණය සහ සිවිල් යුද්ධය (1954-1996)
1996-2000
2000 සිට
පෙරෙස් මොලිනා රජය සහ "ලා ලිනියා"
ජිමී මොරාලෙස් සහ ඇලෙහාන්ඩ්‍රෝ ජියාමට්ටෙයි බලයේ සිටීම (2016–2024)
බර්නාඩෝ අරෙවාලෝ සහ මොවිමියෙන්ටෝ සෙමිල්ලා (2024–වර්තමානය)
භූගෝලය
ස්වාභාවික විපත්
ජෛව විවිධත්වය
රජය සහ දේශපාලනය

දේශපාලන පද්ධතිය
විදේශ සබඳතා
හමුදා
පරිපාලන අංශ
මානව අයිතිවාසිකම්
ආර්ථිකය
සංචාරක ව්‍යාපාරය
ජන විකාශනය
ඩයස්පෝරාව
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්
භාෂා
ස්වදේශික ඒකාබද්ධතාවය සහ ද්විභාෂා අධ්‍යාපනය
ආගම
සංක්‍රමණය
සෞඛ්‍යය
අධ්‍යාපනය
විශාලතම නගර
සංස්කෘතිය
කලාව
සාහිත්‍යය
සිනමාව
මාධ්‍ය සහ ප්‍රවෘත්ති
සංගීතය
ආහාර පිසීම
ක්‍රීඩා
පාපන්දු
ෆුට්සල්
ඔලිම්පික්
වෙනත් ක්‍රීඩා
යොමු කිරීම්
අයිවර් කෝස්ට්

අයිවර් කෝස්ට්, බටහිර අප්‍රිකාවේ පිහිටා ඇති රටකි. මෙම රට ඉංග්‍රීසි බසින් මෙනමින් පොදුවේ හඳුන්වනු ලබන මුත් එසේ ව්‍යවහාර කිරීම, අයිවරි රාජ්‍ය විසින් නිල වශයෙන් අධෛර්යමත් කරයි. ඔවුන්ගේ මනාපය වන්නේ සියළු භාෂාවන්ගෙන් ස්වකීය රටෙහි ප්‍රංශ නාමය වන'කොටෙ ඩී අයිවරි' (cote d' Ivoire) යන්නෙන් හඳුන්වනු ලැබීමටයි. අයිවරි කෝස්ට් රාජ්‍ය සතුවන භූමි ප්‍රමාණය වර්‍ග කි.මී. 322462 කි. රටේ දේශ සීමාවන් වන්නේ ලයිබීරියාව, ගිනියා, මාලි, බුර්කිනා ෆසෝ හා ඝානා යන රටවල්ය. එහි දකුණු දිග මායිම ගිනියා බොක්ක හරහා වැටී තිබේ. 1998 වසරේ දී 15, 366, 672 ක්වූ ජනගහනය, 2009 දී 20,617,068 ක් වනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර තිබිණි.

යුරෝපීය ආක්‍රමණයන්ට පෙරාතුව අයිවර් කෝස්ට් රාජ්‍යය බොහෝ වැදගත් රාජ්‍යයන්ට නිවහන වී තිබිණි. එවැනි රාජ්‍යයන් අතර ගයාමාන්, ‍කොං අධිරාජ්‍යය (Kong Empire) සහ ‍'බොලෙ' (Baoule) විය. තවද, ප්‍රංශ යටත් විජිත සමය පුරාවටම සහ අයිවරි කෝස්ට් රාජ්‍යයට නිදහස ලැබීමෙන් පසුව පවා, වෙන්කොට හැඳින්වෙන ස්වකීය අනන්‍යතාවයන් තවදුරටත් රැකගැනීමට වෑයම් කළ 'අග්නි' රාජධානිය දෙක (Agno Kingdoms) 'ඉන්ඩෙනී' (Indenie) සහ 'සන්වි' (Sanwi) යන රටවල් ද, අයිවරි කෝස්ට් රාජ්‍යයට අයත්ව තිබිණි. වර්‍ෂ 1843 – 1844 කාලයේ දී එකඟ වූ ගිවිසුමකට අනුව අයිවරි කෝස්ට් ප්‍රංශයේ ආරක්ෂිත යටත් රාජ්‍යයක් බවට පත්වූ අතර, 1893 දී එය අප්‍රිකාව සඳහා වූ යුරෝපීයන්ගේ අරගලයේ කොටසක් ලෙසින් ප්‍රංශයේ යටත් විජිතයක් බවට පත් කරන ලදි.

1960 අගෝස්තු 7 වන දින මෙම රාජ්‍යය නිදහස ලැබීය. 1960 සිට 1993 දක්වා මෙරටට නායකත්වය දුන්නේ 'හවුපොඑට් බොයිග්නි' (Houphouet Boigny) විසින්ය. අයිවරි කෝස්ට් රාජ්‍ය ස්වකීය බටහිර අප්‍රිකානු අසල්වැසි රටවල් සමඟ දේශපාලනික, හා ආර්ථික සමීප සබඳතා පවත්වාගෙන යයි. එසේම, බටහිර ජාතීන් සමඟ විශේෂයෙන්ම ප්‍රංශය සමඟ සමීපව ඇසුරු කරයි. කෙසේ වෙතත් 'හවුපොඑට් බොයිග්නි '‍ගේ පාලනය අවසන් වීමෙන් පසුව, මෙම රට නීත්‍යානුකූල නොවන කුමන්ත්‍රණ දෙකකට (1999 දී හා 2001 දී) සහ සිවිල් යුද්ධයකට මුහුණ දුන්නේ ය. එහෙත් මෑතකදී පවත්වන ලද මැතිවරණය ද නව රජය හා කැරලිකරුවන් අතර ඇතිකර ගත් දේශපාලන එකඟතාවය ද මෙරටට නැවත සාමය ගෙන ඒමට හේතු භූත විය.

අද වනවිට අයිවරි කෝස්ට් රාජ්‍යය ජනාධිපතිවරයාට ප්‍රබල විධායක බලතල ආරෝපණය කරනු ලැබ ඇති ජනරජයක් වෙයි. නීතියට අනුව මෙරටෙහි අගනුවර වනුයේ 'යමොසොවුක්රො' ය (Yamoussoukro). රාජ්‍ය භාෂාව ප්‍රංශ බසය. මෙම රට පළාත් 19 කට ද, ප්‍රදේශ 58 කට ද බෙදා ඇත. අයිවරි කෝස්ට් රාජ්‍යය කෝපි සහ කොකෝවා නිෂ්පාදනය තුලින් 1960 ගණන් වලදී සහ 1970 ගණන් වලදී බටහිර අප්‍රිකාවේ ඉතා ප්‍රබල ආර්ථිකයක් සහිත රටක් බවට පත් වී තිබිනි. කෙසේ වෙතත් 1980 ගණන් වලදී මෙම රාජ්‍ය මුහුණ දුන් ආර්ථික අර්බුදය, දේශපාලන හා සමාජීය ප්‍රචණ්ඩ හා කැළඹිලි සහිත කාලපරිච්ඡේදයක් වෙත රට ගෙන ගියේය.

21 වන සියවසේ අයිවරි කොස්ට් ආර්ථිකය පුළුල් වශයෙන් වෙළෙඳපොල පදනම් කරගන්නක් වු අතර දැඩි විශ්වාසයක් රැදවූයේ කෘෂිකර්මාන්තය මතය. මෙහිදී අලෙවිය සඳහා කෘෂි නිෂ්පාදනයෙහි යෙදුනු කුඩා වතු හිමියෝ පුමුඛ වුහ. ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ දිවි ගෙවන්නේ ජාත්‍යන්තර අවම දෛනික ආදායම වූ ඇමෙරිකන් ඩොලර් 1.25 කටත් වඩා අඩු ආදායමක් ලබමිනි.
කිරිබාටි

කිරිබාටි, නිල වශයෙන් කිරිබාටි ජනරජය, යනු මධ්‍යම පැසිෆික් සාගරයේ ඕෂනියාවේ මයික්‍රොනීසියා උප කලාපයේ පිහිටි දූපත් රටකි. 2020 සංගණනයට අනුව එහි ස්ථිර ජනගහනය 119,000 ඉක්මවන අතර අඩකට වඩා වැඩි පිරිසක් තාරාවා හි ජීවත් වෙති. මෙම ප්‍රාන්තය අතොළු 32 කින් සහ දුරස්ථ උස් කොරල් දූපතක් වන බනාබා වලින් සමන්විත වේ. එහි මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 811 (වර්ග සැතපුම් 313) වන අතර එය සාගරයේ වර්ග කිලෝමීටර 3,441,810 (වර්ග සැතපුම් 1,328,890) පුරා විසිරී ඇත.

දූපත් වල පැතිරීම සමකය සහ 180 වන මධ්‍යධරණිය හරහා ගමන් කරයි. ජාත්‍යන්තර දින රේඛාව කිරිබටි වටා ගොස් නැගෙනහිරට බොහෝ දුරට පැද්දෙන අතර 150°W ට ආසන්නව ළඟා වේ. මෙය කිරිබටි හි නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි දූපත්, හවායි වලට දකුණින් පිහිටි දකුණු රේඛා දූපත්, ගිල්බට් දූපත් හා සමාන දිනයකට ගෙන එන අතර ඒවා පෘථිවියේ වඩාත්ම දියුණු කාල කලාපයේ තබයි: UTC+14.

කිරිබති එක්සත් රාජධානියෙන් නිදහස ලබා ගත් අතර, 1979 දී ස්වෛරී රාජ්‍යයක් බවට පත්විය. වර්තමානයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශය වන අගනුවර වන දකුණු තාරාවා, මුහුදු මාර්ග මාලාවකින් සම්බන්ධ වූ දූපත් ගණනාවකින් සමන්විත වේ. මේවා තාරාවා අටෝල් ප්‍රදේශයෙන් අඩක් පමණ වේ. නිදහසට පෙර රට පොස්පේට් අපනයනය කළ නමුත් එම පතල් තවදුරටත් ශක්‍ය නොවේ. ධීවර කර්මාන්තය සහ කොප්පරා අපනයනය ආර්ථිකයෙන් වැඩි කොටසක් මෙහෙයවයි. කිරිබති යනු ලෝකයේ අඩුම සංවර්ධිත රටවලින් එකක් වන අතර එහි ආර්ථිකය සඳහා ජාත්‍යන්තර ආධාර මත බෙහෙවින් රඳා පවතී.

කිරිබති පැසිෆික් ප්‍රජාව, පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල, ලෝක බැංකුව සහ අප්‍රිකානු, කැරිබියානු සහ පැසිෆික් රාජ්‍ය සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකු වන අතර 1999 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ පූර්ණ සාමාජිකයෙකු බවට පත්විය. දූපත් රාජ්‍යයක් ලෙස, කිරිබති දේශගුණික විපර්යාස සහ සුනාමි වලට ගොදුරු වේ. කුඩා දූපත් රාජ්‍ය සන්ධානයේ සාමාජිකයෙකු ලෙස දේශගුණික විපර්යාසවලට මුහුණ දීම එහි ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිපත්තියේ කේන්ද්‍රීය කොටසක් වී ඇත.
නිරුක්තිය
ඉතිහාසය
මුල් ඉතිහාසය
යටත් විජිත යුගය
ස්වාධීනත්වය
දේශපාලනය
විදේශ සබඳතා
සාම බලකාය
නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ හමුදා
පරිපාලන අංශ
භූගෝලය
පාරිසරික ගැටළු
දේශගුණය
පරිසර විද්‍යාව
ආර්ථිකය
විසිතුරු මත්ස්‍යයන්
ප්‍රවාහනය
සන්නිවේදනය සහ මාධ්‍ය
ජන විකාශනය
ජනවාර්ගිකත්වය
භාෂා
ආගම
සෞඛ්‍යය
අධ්‍යාපනය
සංස්කෘතිය
සංගීතය
නර්තනය
ආහාර පිසීම
ක්‍රීඩාව
බාහිර දෘෂ්ටිකෝණ
සටහන්


යොමු කිරීම්


ප්‍රවර්ගය:ඕෂනියානු රටවල්
ලාඕස්

ලාඕස් රාජ්‍යයේ නිල නාමය 'ලාඕස් ජනතා ප්‍රජාතාන්ත්‍රවාදී ජනරජය ' වේ. මෙය අග්නිදිග ආසියාවේ අවශේෂ රටවලින් වට වී පිහිටි රටක් වෙයි. මෙහි මායිම් වනුයේ වයඹ දිගින් බුරුමය සහ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවද නැගෙනහිරින් වියට්නාමය ද, දකුණු දිගින් කාම්බෝජය ද සහ බටහිරින් තායිලන්තය ද වශයෙනි. ලාඕස්හි ඉතිහාසය, 14 වන සියවසේ සිට 18 වන සියවස දක්වා දිවයයි.එනම් එරට අතීතය 'දශ ලක්ෂ සංඛ්‍යාත හස්තීන්ගේ භූමිය' යනුවෙන් ද හඳුන්වනු ලැබු 'ලැන් ක්ෂැං' රාජධානිය දක්වා ඈතට විහිද යයි.


ප්‍රංශයේ ආරක්ෂිත රාජ්‍යයක්ව පැවති කාලපරිච්චේදයෙන් අනතුරුව 1949 වර්ෂයේ දී ලාඕසය ස්වාධීනත්වය ලැබීය. 1975 වසරේ දී 'පැ‍තේ ලාඕ කොම්යුනිස්ට් ව්‍යාපාරය' බලයට පත්වීමත් සමඟ දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති සිවිල් යුද්ධය නිල වශයෙන් සමාප්ත විය. එනමුදු පාර්ශවයන් අතර අරගල වසර ගණනාවක් යනතුරුම අඛණ්ඩව පැවතිණි. 2006 වර්ෂයේ දත්තයන්ට අනුව ජනගහනයෙන් සියයට හතලිස් හතරක ප්‍රතිශතයක් දිවි ගෙවනුයේ දෛනික ජාත්‍යන්තර අවම ආදායම් මට්ටම වන ඇමෙරිකන් ඩොලර් 1.25 කට වඩා අඩු ආදායමක් ලබමිනි. මධ්‍යම ඔත්තු සේවයේ ලෝක ‍තොරතුරු වාර්තා පොතෙහි මෙම ජනගහන ප්‍රතිශතය දක්වා ඇත්තේ සියයට 26% ක් ලෙසය.
මෝල්ටාව

මෝල්ටාව යනු, සිසිලියට දකුණින්ද, ටියුනීසියාවට නැගෙනහිරින්ද සහ, ලිබියාවට උතුරින්ද, මධ්‍යධරණි මුහුදේ පිහිටි දකුණු යුරෝපියානු රටකි. යම්තම් භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කිරීම නිසා, ලොව කුඩාතම රටවල් අතුරින් එකක් සහ වඩාත් ජනගහණ ඝණත්වය සහිත රටවල් අතුරින් එකක් බවට මෝල්ටාව පත්කරයි. මෝල්ටාවේ අගනුවර වැලෙටා වෙයි. නිල භාෂා දෙකක් එය සතු වෙයි: මෝල්ටීසියානු සහ ඉංග්‍රීසි.


ඉතිහාසය පුරාම මොල්ටාව පිහිටා තිබෙන ස්ථානය ප්‍රබල යුද්ධෝපායන් ක්‍රියාත්මක කිරීමෙහි ලා ඉතා වැදගත් ඉඩ ප්‍රස්තා සලසා දී තිබුණත්, ෆනීෂියන්වරු, ග්‍රීකයන්, රෝමන්වරු, ෆැටිමිඩ්ස් (Fatimids), සිසිලියන්වරු , ශාන්ත ජෝන් නයිට්වරු, ප්‍රංශ හා බ්‍රිතාන්‍ය යන ජාතීන්ට මෙම දූපත් පාලනය කිරීමේ බලය අනුපිළිවෙලින් ලබා දී තිබිණි. මොල්ටාව, වසර 1964 දී එක්සත් රාජධානිය වෙතින් නිදහස ලබාගත් අතර පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ සාමාජිකත්වයෙහි තවදුරටත් රැදී සිටීමේ නිදහස තබාගනිමින්, 1974 දී ජනරජයක් බවට පත්විය. 1964 සිට මොල්ටාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජික රටකි. යුරෝපා සංගමයේ සාමාජිකත්වය ලබාගත්තේ වර්ෂ 2004 දීය. මෙම රාජ්‍යය 2007 සිට ෂෙනගන් (Schengen) ගිවිසුමහි පාර්ශවකරුවෙකුද, 2008 සිට යුරෝසෝන්හි (eurozone) සාමාජිකයකු ද වන්නේ ය. මල්ටා රාජ්‍යයට දීර්ඝ කාලින ක්‍රිස්තියානි උරුමයක් තිබේ. එය, පුරෝගාමී ක්‍රිස්තියානු ධර්මදූතයින්ගේ නිල පෙදෙසක් ද වන්නේ ය. 'අපෝස්තල්' (Apostle) පනතට අනුව පෝල් ශාන්තුවරයාගේ යාත්‍රාව 'මෙලිටේ' (melite) හිදි මුහුදුබත් විය. ඉන්පසු මෙම සාන්තුවරයා පූජකවරයකු ලෙස 'මෙලිටේ' හි විසීය. බයිබලය උගතුන් බොහෝ දෙනෙකු 'මෙලිටේ' යනුවෙන් දක්වන්නේ මල්ටාව බවට හඳුනා ගනිති. කතෝලික ධර්මය, මොල්ටාවේ නිල ආගම ලෙස නොකඩවා පවතින අතර, එය එරටෙහි ප්‍රමුඛ ආගම ද වන්නේ ය. මොල්ටාව ප්‍රචලිත වන්නේ එහි දක්නා ලැබෙන ලෝක උරුමයන් හේතු කොටගෙනය. මේවා අතරින් කැපී පෙනන වැදගත් ස්ථානය වන්නේ යුරෝපයේ දක්නට ලැබෙන ඉතා පෞරාණික කිසිදු කලා ශිල්පයක් හා නොඈදුනු තනිව තිබෙන්නා වූ නිර්මාණයක් වන මොල්ටාවේ ශිලාමය සිද්ධස්ථානයන් ය.
ආශ්‍රිත

ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය
මොරිටේනියා

මොරිටේනියාවේ නිල නාමය 'මොරිටේනියා ඉස්ලාමීය ජනරජය'නම් වෙයි. මෙය පිහිටා ඇත්තේ බටහිර අප්‍රිකාවේය. මෙහි දේශ සීමා ලෙස බටහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරයත්,නිරිත දිගට සෙනෙගල්ද, නැගෙනහිරට සහ ගිණිකොනට මාලී රටද, ඊසාන දිගින ඇල්ජිරියාව සහ වයඹින් මොරොක්කෝව විසින් පාලනය කරනු ලබන බටහිර සහරාවද වෙයි. නූතන රාජ්‍යයෙන්, පැරණි මොරිටානියා පළාතේ නිරිත දිග දිසාව දක්වාම ආවරණය වන නමුදු, මොරිටානියා හි රෝමන් පළාත සිහිගන්වනු වස් මෙරටට ඒ නම ලැබී තිබේ. අගනගරය සේම මොරිටානියාහි පිහිටි විශාලම නගරය වනුයේද අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති 'නොවක්චොට්' (Nouachott) නුවරයි.


ජෙනරල් මොනටඩ් අවුල්ඩ් අබිදෙල් අසීස්ගේ නායකත්වයෙන් දියත් කරන ලද හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් මගින් 2008 අගෝස්තු 6 වන දින එවකට පැවති මොරිටානියා සිවිල් ආණ්ඩුව, බලෙන් නෙරපා හරිනලදී.එම වර්ෂයේම ජූලි 19 වැනි දින පැවැත් වූ ජනාධිපතිවරණයට තරඟ කිරීම පිණිස ජනරාල් අසීස් යුධ හමුදාවෙන් ඉල්ලා අස්වූ අතර පසුව ඔහු මැතිවරණයද ජයගත්තේය. මොරිටානියාහි ජනගහනයෙන් 20% පමණ ජීවත් වනුයේ දිනකට ඇමරිකන් ඩොලර් 1.25 කටත් අඩු ආදායමක් ලබමිනි
මොනාකෝ

මොනාකෝ රාජ්‍යයේ නිල නාමය වනුයේ ප්‍රින්සිපැලිටි ඔෆ් මොනාකෝ යන්නය. (Principality of Monaco) මධ්‍යධරණී මුහුදේ උතුරු මැදට වන්නට නිරිත දිග යුරෝපයේ පිහිටි කුඩා ස්වෛරී රාජ්‍යයකි. මොනාකො තුන් පැත්තකින්ම වටවී ඇත්තේ එහි අසල්වැසි රටවන ප්‍රංශයෙනි. රට මැද සිට ඉතාලියට ඇති දුර කි.මි. 16 (සැතපුම් 9.9) කි. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්‍ග කි.මී. 2.02 km2 (0.78 sq mi)වේ. ජනගහනය 36,371 කි. මෙය ලෝකයේ දෙවනුවට කුඩාම රට වන අතර ලෝකයේ ජන ඝනත්වය අධිකම රට ද වෙයි.

මොනාකෝ යනු රටේ නම, මෙන්ම (එහි තිබෙන එකම නගරය වන) අගනුවරෙහි නමද වන්නේ ය. එය බදුවලින් තොර වූ කෙම්බිමක් ලෙස ප්‍රකටය. ජනගහනයෙන් බහුතරයක් එනම් 84% ක් පමණ ධනවත් විදේශිකයෝ වෙති. බොහෝ විට මෙම රට හඳුන්වනු ලබන්නේ යුරෝපයේ "ලාස් වේගා‍ස්" යනුවෙනි. මොනාකෝහි පාලනය ව්‍යවස්ථානුරූප රාජාණ්ඩු ක්‍රමයකි. පාලනය කරනුයේ කුමාරයෙකු විසිනි. දැනට රාජ්‍ය නායකයා වනුයේ II වැනි ඇල්බට් කුමාරයයා. 1297 සිට ග්‍රිමාල්ඩ් රාජවංශිකයින් විසින්( House of qrimaldi) මෙම රාජ්‍ය පාලනය කරන ලදී. වර්ෂ 1861 දී අත්සන් කරන ලද ප්‍රංශ - මොනාකො ගිවිසුම මඟින් මෙම රාජ්‍යයෙහි ස්වෛරීභාවය නිල වශයෙන් පිළිගනු ලැබිණි. මොනාකෝ නිදහස් රාජ්‍යයක් වන නමුදු එහි ආරක්ෂාව පිළිබඳ වගකීම ඇත්තේ ප්‍රංශයටය.
මූලාශ්‍ර


ප්‍රවර්ගය:යුරෝපය තුළ රටවල්
කාටාර්

කටාර් රාජ්‍යය යනුවෙන් ද නැතහොත් දේශිය වශයෙන් 'දව්ලත් කටාර්' (Dawlat Qatar) යනුවෙන් ද මෙරට හඳුන්වයි.කටාර් රාජ්‍යය මැදපෙරදිග පිහිටි ආරාබියානූ එමීර් රාජ්‍යයට අයත් (Emirate) අරාබි අර්ධද්විපයේ ඊසාන දිග වෙරළ තීරයෙහි පිහිටා ඇති කුඩා රටකි. දකුණු දෙසින් සවුදි අරාබිය නොවුයේ නම්, පර්සියන් මුහුදු බොක්කෙන් මෙරට සිව් දෙසම වටවන්නට ඉඩ තිබිණි. ආසන්නයෙහි පිහිටි බහරේන් දූපත, කටාර් රාජ්‍යයෙන් වෙන් වෙන්නේ පර්සියන් ගල්ෆ් සමුද්‍ර සන්ධියෙනි.


කටාර් රාජ්‍යය ඛණිජ තෙලින් හා ගෑස් සම්පතින් පොහොසත් රටකි. ලොව විශාලත්වයෙන් තෙවනි තැන ගන්නා ගෑස් සංචිතයන් ද ඉහළම ‍එක් පුද්ගල ආදායම වාර්තා වන්නේද මෙරටිනි. පරිපූර්ණ රාජාණ්ඩුවක් වන කටාර් රාජ්‍යය වර්ෂ 1800 යේ මැද භාගයේ සිටම පාලනය කරන ලද්දේ 'අල්තානි' පවුල විසිනි. එවකට දිළිදු රාජ්‍යයක්ව පැවති කටාර් රාජ්‍යය බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක් බවට පත්වීය. පසුව ඛණිජ තෙල් සහ ස්වාභාවික ගෑස් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයෙහි ලා කැපී පෙනුණු වර්ධනයත් සමග ඉහළ ආදායම් තත්ත්වයක් සපිරි, ස්වාධීන රාජ්‍යක් බවට ක්‍රමයෙන් පරිවර්තනය විය.වර්ෂ 1972 පටන් මෙරට පාලනය කළ රාජ්‍ය නායකයා (එමීර් ) විසින් ඛණිජ තෙලින් ඉපැයූ ආදායම් නිරන්තරයෙන් අපගමනය කිරීම (Siphoni off) හේතු කොට ගෙන අසූව දශකයේ පසුභාගයෙහිද අනූව දශකයේ මුල් කාලසීමාවන් හිදි ද, කටාර් ආර්ථිකය ප්‍රපාතයට ඇද වැටිණි. ඔහුගේ පුත් එනම් වර්තමාන පාලකයා (එමීර්) වන හමාඩ් බින් කලීෆා අල්තානි 1995 වසරේ දියත් කළ ලේ වැගිරීමකින් තොරව සිදුකළ කුමන්ත්‍රණයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔහුගේ පියාව පාලනයෙන් නෙරපා හැරිණි. බහරේන් සහ සවුදි අරාබිය සමග දිගු කාලයක් පුරා පැවති ‍දේශසීමා ආරවුල 2001 වසරේ දී විසදා ගැනීමට කටාර් රාජ්‍යය සමත් වන ලදී.


ප්‍රවර්ගය:මැද පෙරදිග රටවල්
ශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස්

ශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස් (), නිල වශයෙන් ශාන්ත ක්‍රිස්ටෝපර් සහ නෙවිස් සම්මේලනය, යනු බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්හි, ලෙස්සර් ඇන්ටිලස් හි ලීවර්ඩ් දූපත් දාමයේ පිහිටා ඇති ශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස් දූපත් දෙකෙන් සමන්විත දූපත් රටකි. වර්ග කිලෝමීටර 261 (වර්ග සැතපුම් 101) භූමි ප්‍රමාණයකින් සහ දළ වශයෙන් 48,000 ක ජනගහනයක් සහිත එය, බටහිර අර්ධගෝලයේ කුඩාම ස්වෛරී රාජ්‍යය වන අතර, ප්‍රදේශය සහ ජනගහනය යන දෙකෙහිම මෙන්ම ලොව කුඩාම ස්වෛරී සම්මේලනය ද වේ. රට පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජධානියක් වන අතර, III වන චාල්ස් රජු සහ රාජ්‍ය නායකයා ලෙස කටයුතු කරයි.

අගනුවර වන්නේ ශාන්ත කිට්ස් හි විශාල දූපතේ පිහිටා ඇති බැසෙටෙරේ ය. බස්සෙටෙරේ යනු මගීන් ඇතුළුවීම (කෲස් නැව් හරහා) සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය සඳහා වන ප්‍රධාන වරායයි. කුඩා නෙවිස් දූපත ශාන්ත කිට්ස් හි ගිනිකොන දෙසින්, ද නැරෝස් නම් නොගැඹුරු නාලිකාවක් හරහා කිලෝමීටර 3 (සැතපුම් 2) ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.

ඇන්ගුයිලා හි බ්‍රිතාන්‍ය යැපීම ඓතිහාසිකව මෙම සංගමයේ කොටසක් වූ අතර එය සාමූහිකව ශාන්ත ක්‍රිස්ටෝපර්-නෙවිස්-ඇන්ගුයිලා ලෙස හැඳින්විණි. කෙසේ වෙතත්, ඇන්ගුයිලා 1967 දී සංගමයෙන් වෙන් වීමට තෝරා ගත් අතර එය බ්‍රිතාන්‍ය විදේශීය භූමියක් ලෙස පවතී.

ශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස් යුරෝපීයයන් විසින් යටත් විජිතකරණය කරන ලද කැරිබියන් දූපත් වල පළමු දූපත් අතර විය. ශාන්ත කිට්ස් පළමු බ්‍රිතාන්‍ය සහ ප්‍රංශ කැරිබියන් ජනපදවල නිවහන වූ අතර, එබැවින් "බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන්ගේ මව් ජනපදය" ලෙසද නම් කර ඇත. එය 1983 දී නිදහස ලබා ගනිමින් ස්වාධීන වූ කැරිබියන් දූපත් වල මෑත කාලීන බ්‍රිතාන්‍ය භූමිය ද වේ.
නිරුක්තිය
ඉතිහාසය
පූර්ව යටත් විජිත යුගය
යුරෝපීය ආගමනය සහ මුල් යටත් විජිත යුගය (1493–1700)
බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත යුගය (1700–1983)
පශ්චාත් නිදහස් යුගය (1983–වර්තමානය)
දේශපාලනය
විදේශ සබඳතා
මූල්‍ය සබඳතා කෙරෙහි බලපාන ගිවිසුම්

ද්විත්ව බදු සහන (CARICOM) ගිවිසුම 1994
FATCA
හමුදා
මානව හිමිකම්
පරිපාලන අංශ
භූගෝලය
වෘක්ෂලතා සහ සත්ත්ව විශේෂ
දේශගුණය
ජාතික උද්‍යාන
ජන විකාශනය

ජනගහනය
වාර්ගික සහ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්
සංක්‍රමණය
භාෂා
ආගම
සංස්කෘතිය

සංගීතය සහ උත්සව
මාධ්‍ය
ක්‍රීඩා
ආර්ථිකය
ප්‍රවාහනය
ආයෝජනයෙන් ආර්ථික පුරවැසිභාවය
අධ්‍යාපනය
යොමු කිරීම්


ප්‍රවර්ගය:ශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස්
ප්‍රවර්ගය:කැරීබියානු දූපත්
සැමෝවා

සැමෝවා, නිල වශයෙන් ස්වාධීන සැමෝවා රාජ්‍යය, යනු දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ ඕෂනියාවේ කොටසක් වන පොලිනීසියාවේ පිහිටි දූපත් රටකි. එය ප්‍රධාන දූපත් දෙකකින් (සවායි සහ උපොලු), කුඩා, ජනාවාස වූ දූපත් දෙකකින් (මනෝනෝ සහ අපොලිමා) සහ ඇලෙයිපාටා දූපත් (නුඋටෙල්, නුඋලුවා, ෆනුවාටපු සහ නමුවා) ඇතුළු කුඩා, ජනාවාස නොවූ දූපත් කිහිපයකින් සමන්විත වේ. සැමෝවා පිහිටා ඇත්තේ ඇමරිකානු සැමෝවා සිට බටහිරට දෙසිට කිලෝමීටර 64 කින්ද, ටොංගා සිට වයඹ දෙසිට කිලෝමීටර 889 කින්ද, වැලිස් සහ ෆුටුනා සිට නැගෙනහිර දෙසිට කිලෝමීටර 483 කින්ද, ෆීජි සිට ඊසාන දෙසිට කිලෝමීටර 1,152 කින්ද, ටුවාලු සිට ගිණිකොන දෙසිට කිලෝමීටර 1,151 කින්ද, ටොකෙලාලු සිට දකුණු දෙසිට කිලෝමීටර 519 කින්ද, හවායි සිට නිරිත දෙසිට කිලෝමීටර 4,190 කින්ද, නියු සිට වයඹ දෙසිට කිලෝමීටර 610 කින්ද දුරින් පිහිටා ඇත. අගනුවර සහ විශාලතම නගරය අපියා වේ.

වසර 3,500 කට පමණ පෙර ලපිටා ජනතාව සැමෝවා දූපත් සොයාගෙන පදිංචි වූහ. ඔවුන් සැමෝවා භාෂාවක් සහ සැමෝවා සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයක් වර්ධනය කර ගත්හ. සැමෝවා වැසියන්ගේ මුහුදු ගමන් කුසලතා නිසා, 20 වන සියවසට පෙර යුරෝපීය ගවේෂකයින් ඇමරිකානු සැමෝවා ඇතුළු මුළු දූපත් සමූහයම "නාවික දූපත්" ලෙස හැඳින්වූහ. ත්‍රිපාර්ශ්වික සම්මුතියෙන් පසු 1899 දී රට ජර්මානු අධිරාජ්‍යයේ යටත් විජිතයක් බවට පත් වූ අතර එය ජර්මානු සැමෝවා ලෙස හැඳින්විණි. පළමුවන ලෝක යුද්ධය ආරම්භයේදී නවසීලන්ත හමුදා ලේ වැගිරීම් නොමැතිව යටත් විජිතය අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසු 1914 අගෝස්තු මාසයේදී ජර්මානු පරිපාලනය අවසන් විය. 1920 දී නවසීලන්තය ජාතීන්ගේ සංගමයේ නියෝගයක් ලෙස කලාපයේ පාලනය නිල වශයෙන් ලබා ගත් අතර, එය බටහිර සැමෝවා ප්‍රදේශය බවට පත් විය. 1946 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ භාරකාර ප්‍රදේශයක් බවට පරිවර්තනය කිරීමෙන් පසු, බටහිර සැමෝවා 1962 ජනවාරි 1 වන දින නිදහස ලබා ගත් අතර 1997 ජූලි 4 වන දින එහි නම සැමෝවා ලෙස වෙනස් කළේය.

සමෝවා යනු පරිපාලන අංශ 11 ක් සහිත ඒකීය පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයකි. එය 1976 දෙසැම්බර් 15 වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ඇතුළත් කරන ලද අතර එම රට පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ, නොබැඳි ජාතීන්ගේ ව්‍යාපාරයේ සහ පැසිෆික් දූපත් සංසදයේ සාමාජිකයෙකි. දිවයිනේ ආරක්ෂාව නවසීලන්ත ආරක්ෂක හමුදාවට වගකිව යුතුය.
නිරුක්තිය
ඉතිහාසය

භූ විද්‍යාත්මක ඉතිහාසය
මුල් ඉතිහාසය
19 වන සියවස
ජර්මානු සැමෝවා (1900–1914)
නවසීලන්ත පාලනය (1914–1961)
උණ වසංගතය
මවු ව්‍යාපාරය
නිදහස
රජය සහ දේශපාලනය
පරිපාලන අංශ
මානව අයිතිවාසිකම්
රාජ්‍ය ආගම
හමුදා සහ පොලිස්
භූගෝලය
දේශගුණය
පරිසර විද්‍යාව
ආර්ථිකය
සංචාරක ව්‍යාපාරය
කෘෂිකර්මය
ප්‍රවාහනය
ගුවන් ගමන්
අන්තර්-දූපත් තොටුපළ
පොදු ප්‍රවාහනය
මාර්ග යටිතල පහසුකම්
වරාය
බයිසිකල් පැදීම සහ ඇවිදීම
ජන විකාශනය
සෞඛ්‍යය
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්
භාෂා
ආගම
අධ්‍යාපනය
සංස්කෘතිය
මාධ්‍ය
පච්ච කෙටීම
සමකාලීන සංස්කෘතිය
ක්‍රීඩාව
සටහන්


යොමු කිරීම්


ප්‍රවර්ගය:ඕෂනියානු රටවල්
ටජිකිස්ථානය

ටජිකිස්ථානයේ නිල නාමය වනුයේ 'ටජිකිස්ථාන් ජනරජය' යන්නයි. මෙය මධ්‍යම ආසියාවේ පිහිටි ගොඩබිමින් වටවී තිබෙන කඳු සහිත රාජ්‍යයකි. දකුණින් පිහිටි ඇෆ්ගනිස්ථානයත්, බටහිරින් වූ උස්බෙකිස්ථානයත්, උතුරින් කිර්ගිස්ථානය සහ නැගෙනහිරින් වූ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවත් මෙරටෙහි දේශ සීමාවන් වේ. එසේම ටජිකිස්ථානය පිහිටා ඇත‍්තේ 'වඛාන්' (Wakhan) නමින් හඳුන්වන පටු තීරයෙන් පමණක් වෙන්ව, පකිස්ථානයට යාබදවය. ටජිකිස්ථාන් ජනගහණයෙන් වැඩි සංඛ්‍යාවක් අයත් වන්නේ, පර්සියන් බස කථා කරන 'තජික්' ජනවාර්ගික කොට්ඨාශයටය. මෙම ජන කොට්ඨාශය ඇෆ්ගනිස්ථානය සහ ඉරානය යන රටවල භාෂාවේ, සංස්කෘතියේ හා ඉතිහාසයේ කොටස්කරුවෝ වෙති. 20 වැනි සියවසේ දී වරක් 'සමනිඩ්' අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් වශයෙන් තිබියදී ටජිකිස්ථානය සෝවියට් සමූහාණ්ඩු සංගමයේ එක් ස්ථාපිත සමූහාණ්ඩුවක් ව පැවතිණි. එකල එය හඳුන්වන ලද්දේ 'සෝවියට් සමාජ‍වාදී ටජික් සමූහාණ්ඩුව' යනුවෙනි. මෙම මධ්‍යම ආසියානු සමූහාණ්ඩුවේ 90% ක්ම වැසී ඇත්තේ කඳු වලිනි.

නිදහස ලැබීමෙන් අනතුරුව 1992 සිට 1997 දක්වා පැවති විනාශකාරී සිවිල් යුද්ධයෙන් ටජිකිස්ථානය මහත් පීඩා වින්දේය. යුද්ධය නිමා වීමෙන් පසු රටතුළ ස්ථාපිත වූ දේශපාලන ස්ථාවරත්වය සහ ලැබු විදේශ ආධාර රටෙහි ආර්ථිකය වර්ධනය විමට ඉඩ ප්‍රස්තා සැලසීය. කපු සහ ඇලුමිනියම් කම්බි වැනි වෙළඳ ද්‍රව්‍ය අලෙවිය, මෙම ස්ථාවර ආර්ථිකයේ අභිවෘද්ධියට දායකත්වයක් සැපයීය.

ප්‍රවර්ගය:මධ්‍යම ආසියානු රටවල්
ටෝගෝ

ටෝගෝ, නිල වශයෙන් ටෝගෝ ජනරජය, බටහිර අප්‍රිකාවේ රටකි. එය බටහිරින් ඝානාව, නැගෙනහිරින් බෙනින් සහ උතුරින් බුර්කිනා ෆාසෝ විසින් මායිම් වේ. එය අඩුම සංවර්ධිත රටවලින් එකක් වන අතර එහි අගනුවර වන ලෝමේ පිහිටා ඇති ගිනියා බොක්ක දක්වා දකුණට විහිදේ. එය කුඩා, නිවර්තන රටක් වන අතර, වර්ග කිලෝ මීටර් 57,000 (වර්ග සැතපුම් 22,000) ආවරණය වන අතර ආසන්න වශයෙන් මිලියන 8 ක ජනගහනයක් ඇත, එහි පළල ඝානාව සහ ඝානාව අතර කිලෝමීටර් 115 (සැතපුම් 71) ට වඩා අඩුය. එහි නැගෙනහිර අසල්වැසි බෙනින්.

11 වන සහ 16 වන සියවස් අතර විවිධ පුද්ගල කණ්ඩායම් වර්තමාන ටෝගෝ දේශසීමා නිරාකරණය කර ගත්හ. 16 වන සහ 18 වන සියවස් අතර, වෙරළබඩ කලාපය මූලික වශයෙන් යුරෝපීය වහල් වෙළඳ මුරපොලක් ලෙස සේවය කළ අතර, ටෝගෝ සහ ඒ අවට කලාපයට "වහල් වෙරළ" යන නම ලැබුණි. 1884 දී ජර්මනිය විසින් ටෝගෝලන්තය නමින් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ඇතුළු කලාපයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. පළමුවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ටෝගෝ පාලනය ප්‍රංශයට මාරු විය. ටෝගෝව 1960 දී ප්‍රංශයෙන් නිදහස ලබා ගත්තේය. 1967 දී ග්නාසිංබේ ඊයඩේමා සාර්ථක හමුදා කුමන්ත්‍රණයකට නායකත්වය දුන් අතර ඉන් පසුව ඔහු කොමියුනිස්ට් විරෝධී, තනි-පක්ෂ රාජ්‍යයක ජනාධිපති බවට පත් විය. 1993 දී, ඊයඩේමා අක්‍රමිකතාවලින් විනාශ වූ බහු පක්ෂ මැතිවරණවලට මුහුණ දුන් අතර, තුන් වතාවක් ජනාධිපති ධුරයට පත් විය. ඔහු මිය යන විට, ඊයඩේමා වසර 38ක් ජනාධිපතිව සිටි, "නූතන අප්‍රිකානු ඉතිහාසයේ දීර්ඝතම කාලයක් සේවය කළ නායකයා" විය. 2005 දී ඔහුගේ පුත් ෆාරේ ග්නාසිංබේ ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.

ටෝගෝ යනු නිවර්තන, උප සහරානු ජාතියකි. එහි ආර්ථිකය බොහෝ දුරට කෘෂිකර්මාන්තය මත රඳා පවතී. නිල භාෂාව ප්‍රංශ, නමුත් අනෙකුත් භාෂා කතා කරනු ලැබේ, විශේෂයෙන් ග්බේ පවුලේ භාෂා. ජනගහනයෙන් 47.8% ක් ක්‍රිස්තියානි ආගමට ඇලී සිටින අතර එය රටේ විශාලතම ආගම බවට පත් කරයි. ටෝගෝ යනු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, අප්‍රිකානු සංගමය, ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානය, දකුණු අත්ලාන්තික් සාම සහ සහයෝගීතා කලාපය, ෆ්‍රැන්කොෆෝනි, පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය සහ බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යවල ආර්ථික ප්‍රජාවේ සාමාජිකයෙකි.
ඉතිහාසය
ස්වාධීනත්වය
පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයට සම්බන්ධ වීම
ආණ්ඩුව
පරිපාලන අංශ
විදේශ සබඳතා
යුද
මානව හිමිකම්
භූගෝලය
වනජීවී
ආර්ථිකය
ප්‍රවාහනය
මාර්ග
දුම්රිය මාර්ග
ගුවන් ගමන්
ජල මාර්ග
ජනවිකාසය
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්
ආගම්
භාෂා
සෞඛ්‍ය
අධ්‍යාපනය
සංස්කෘතිය
යොමු කිරීම්


ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය