JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
සමුද්‍ර ජීවවේදය

මුහුදු ජීව විද්‍යාව - සාගරවල කරදියේ හෝ කළපු ආශ්‍රිත ජලයේ (කිවුල් දිය) වෙසෙන ජීවීන් ගැන කෙරෙන විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනy. ජීව විද්‍යාවේ ඇති පරිදි වංශ කුල, පරම්පරා යන විවිධ වර්ගීකරණවලට අයත් සත්වයන් විශාල ප්‍රමාණයක් මුහුදේ ද අනෙකුත් අය ගොඩබිම ද වෙසේ. මුහුදු ජීව විද්‍යාවේ දී සාමාන්‍ය වර්ගීකරණය නොව පරිසරාත්මක හේතු පාදක කර ගනිමින් සතුන්\ බෙදා දැක්වේ.

මුහුදු ජීවිතය විශාල සම්පත් ප්‍රභවයක් වන අතර ආහාර , ඖෂධ වර්ග හා විවිධ අමුද්‍රව්‍ය යනාදිය සපයයි. තවද ලොව පුරාම සංචාරක කර්මාන්තයට සහ විනෝද ක්‍රීඩාවලට ද උදව් වේ. මූලික අවධියේ දී මුහුදු ජීවිත, අපේ ග්‍රහලෝකයේ ස්වභාවය නිර්ණය කිරීමට උදව් විය. මුහුදු ජීවීන් ඔක්සිජන් චක්‍රය කෙරෙහි සැලකිය යුතු දායකත්වයක් සපයයි. එසේම පෘථිවි දේශගුණය පාලනය කිරීම කෙරෙහි ද මුහුදු ජීවීන්ගේ මැදිහත් වීමක් සිදුවේ. මුහුදු වෙරළවල් නිර්මාණය කිරීමට ත් රැක ගැනීමටත් මුහුදු ජීවීන්ගේ බලපෑම් ඇති විය හැකි අතර සමහර නව ගොඩබිම් නිර්මාණය ද මුහුදු ජීවීන් නිසා සිදු වූ අවස්ථා ඇත.

ප්‍රා‍ථමික නිෂ්පාදකයින් ලෙස වැදගත්කමක් උසුලන මයික්‍රෝමීටර 0.02 පමණ වූ අන්වීක්ෂීය සත්ව සහ ශාක ප්ලාවාංගවල සිට මීටර් 48 (අඩි 125) පමණ දිගින් යුතු ඉතා විශාල සිටේසියාවන් (තල්මසුන් ) පවා මුහුදු ජීව විද්‍යාවෙන් ආවරණය වේ.

පෘෂ්ඨික ආතතිය හසු වූ කුඩා ජීවීන් සහ මළ ද්‍රව්‍යය ඇති, සාගරය සහ වායුගෝලය අතර මතුපිට ජලයේ ඉතා කුඩා ස්ථරවල සිට සාගරයේ සමහර විට මීටර් 10,000 හෝ ඊටත් වඩා ගැඹුරු විය හැකි අගාධ පත්ලවල් දක්වා වූ සත්ව වාසස්ථාන සාගර ජීව විද්‍යාව යටතේ හදාරයි. මේ මුහුදු පැලෑටි සහිත වනාන්තර, කොරල්පර, උදම් තටාක, මඩ වැලි සහ ගල් සහිත පත්ලවල් සහ විවෘත සාගර කලාප ද ඝණ ද්‍රව්‍යය දුර්ලභ ජල පෘෂ්ඨීය පමණක් දැකිය හැකි සීමාවන් සහිත පරිසරයන් ගැන ද මුහුදු ජීව විද්‍යාවේ දී ඉගැන්වේ.

සාගරය පෘථිවියේ සම්පූර්ණ ජීවී ප්‍රමාණයන් විශාල ප්‍රමාණයක් ඇතැතිව සිටී. මෙය හරියටම කොපමණ අනුපාතයක් දැයි තවම නොදනී. පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙන් 71% සාගරය හොබවන අතර ගැඹුර හේතුවෙන් පෘථිවි ගෝලයේ භෞමික පරිසරය මෙන් 30 වාරයකින් වැඩ වාස භූමි පරිමාවක් හොබවයි.

මුහුදේ වෙසෙන බොහෝ විශේෂවල මිනිසාට ආර්ථිකමය වටිනාකමක් ඇත. ප්‍රධාන‍ කොටම මුහුදු මත්ස්‍ය ආහාර වේ. තවද මුහුදු ජීවීන්ගේ\ සහ අනෙකුත් ජීවීන්ගේ පැවැත්ම අතර මූලික ක්‍රමවල සිටම මනා සබැඳියාවක් ඇති අතර එය වටහා ගැනීමට දැන් සමත් වී ඇත. මුහුදු ජීවිතය හා ද්‍රව්‍යට (කාබන් චක්‍රය වැනි), වාතය (පෘථිවියේ ශ්වසනය සහ පරිසර පද්ධති තුළ ශක්ති යාමනය) පිළිබඳ ද මිනිසාගේ\ වැටහීම ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතී.

ඒ කෙසේ වෙතත් සාගරයේ ඉතා විශාල ප්‍රමාණයක් තවමත් අප විසින් සොයා නොගත් නිරාවරණය නොවූ කොටස් ලෙස ද පවතී.
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
දිලීර විද්‍යාව

thumb|හතු යනු දිලීරමය ප්‍රජනක ව්‍යුහ වර්ගයකි

දිලීර විද්‍යාව යනු දිලීර ගැන ඉගෙන ගැනීමයි. මෙයට දිලීරවල ජාන සහ ජීව රසායනික ගුණ මෙන්ම ඒවායේ වර්ගීකරණය සහ පෙනිසිලින් වැනි ප්‍රතිජීවක ඖෂධ, ආහාර (uq` - බීර , වයින්, චීස් සහ හතු වර්ග) සහ එන්තියෝජන (පැරණි ආගමික චාරිත්‍ර සඳහා භාවිතා කළ ද්‍රව්‍යයන්) ලබා දීම ආදී මිනිසාට ඇති ප්‍රයෝජන ද දිලීර නිසා සිදු වන විසවීම් සහ ආසාදන වීම් ගැන හැදෑරීම ද අන්තර්ගත වේ. දිලීර විද්‍යාවෙන් ශාක ව්‍යාධි විද්‍යාව ද පැන නැගී ඇත. ශාක ව්‍යාධිවලින් විශාල ප්‍රමාණයක් සෑදෙන්නේ දිලීර මගින් නිසා මෙම ක්ෂේත්‍රයන් දෙක එකිනෙකට සමීප සබඳතාවක් දක්වයි. දිලීර ගැන හදාරන්නා වූ ජීව විද්‍යාඥයන් දිලීර විද්‍යාඥයින් ලෙස හඳුන්වයි.
පසුබිම

ඉතිහාසයේ දී දිලීර විද්‍යාව උද්භිද විද්‍යාවේම අංශක්ව පැවතිනි. (දිලීර පරිණාමයේ දී ශාකවලට වඩා සත්වයාට ළඟ සම්බන්ධතාවක් පෙන්වන අතර එය අදින් දශක කිහිපයකට පෙරදී හඳුනාගනු ලැබුවේ). පුරෝගාමී දිලීර විද්‍යාඥයින් අතර ඒලියස් මැග්නස් ෆ්රයිස් (Elias Magnus Fries) , ක්‍රිස්ටියන් හෙන්ඩ්‍රික් පර්සූන් (Cristian Hendrik Persoon), ඇන්ටන් ද බාරි (Anton de Bary) සහ ලුවිස් ඩේවිස් ශ්වීනිට්ස් (Lewis David von Schweinitz) වැදගත් තැනක් උසුලයි.

අද වඩාත්ම සම්පූර්ණ ලෙස අධ්‍යයනය කර වටහා ගෙන ඇති දිලීර වන්නේ යීස්ට් සහ සූන්‍යෂ්ටික ආදර්ශ ජීවීන් වන Saccharomyces cerevisiae සහ Schizosaccharomyces pombe යන දිලීර වේ.

බොහෝ දිලීර විෂ වර්ග , ප්‍රති ජීවක සහ වෙනත් ද්විතීයක පරිවෘත්තීය නිෂ්පාදන නිපදවයි. උදාහරණ වශයෙන් ලොව පුරා පැතිරී ගිය වර්ගයක්වන Fusarium (ෆියුසේරියම්) සහ ඒවායේ විෂ ආහාර මාර්ගයේ විෂ වීම ඇතිකර මරණීය ව්‍යසනයක් මිනිසාට ඇති කරන බව ප්‍රත්‍යක්ෂව අධ්‍යයනය කරන ලද්දේ ඒබ්‍රහම් ජොෆේ විසිනි. දිලීර පෘථිවි ජීවයේ ආවශ්‍යක ජීව කොට්ඨාශයක් වන අතර සහජීවීන් ලෙසද වැදගත් වේ. උදාහරණ ලෙස දිලීරකමුල (mycorrhizae), කෘමීන් සමඟ ඇති සහජීවී සබඳතා සහ ලයිකන දැක්විය හැක. තවද දිලීර මගින් ලිග්නින්(ශාක වල අන්තර්ගත කල් පවතින සංයෝගයක්) වැනි සංකීර්ණ කාබනික අණු ද සෙනොබයොටික නම් වියෝජනයට අධික ලෙස ප්‍රතිරෝධය දක්වන සංයෝගද බිඳ හෙලයි. මෙය කාබන් චක්‍රයේ වැදගත් අවස්ථාවකි.

දිලීර සහ සම්ප්‍රදායිකව දිලීර ලෙස හඳුනාගත් අනෙකුත් ජීවීන් (උදා - ඌමයිසිටේස්, මික්සෝමයිටෙස්/සෙවෙල දිලීර) ආර්ථික සහ සමාජීය වශයෙන් වැදගත් වන අතර ශාකවලට හා සතුන්ට වැළ‍ඳෙන සමහර රෝගවලට ද හේතු කාරක වේ. උදාහරණ ලෙස ශාක වල පෘතුගීසි එල්ම් රෝගය (Dutch elm disease), ගොයම් අංගමාරය (Rice blast) සහ සතුන්ට වැළ‍ඳෙන හිස්ටොප්ලැස්මෝසියාව (Histoplasmosis) දැක්විය හැක.

ක්ෂේත්‍රයේ දී නව දිලීර විශේෂ සොයා ගැනීම සඳහා පැවැත්වෙන රැස්වීම් “ආක්‍රමණ ලෙස නම් කෙරෙන අතර එවැනි ප්‍රථම රැස්වීම සංවිධානය කරන ලද්දේ “වූල්හෝප් ස්වභාව” විද්‍යාඥයින්ගේ ක්ෂේත්‍ර සමාජයයි. ඒ 1868 දී වන අතර එය “දිලීර ආක්‍රමණය” ලෙස නම් කෙරුණි.

සමහර දිලීරවලට මිනිසාට හෝ අනෙකුත් ජීවීන්ට රෝග සෑදිය හැක. ව්‍යාධිජනක දිලීර ගැන අධ්‍යයන වෛද්‍ය දිලීර විද්‍යාව ලෙස හැඳින් වේ.


ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
ලන්ඩනයේ බෝම්බ පිපිරුම් - 2007 මැයි අත්අඩංගුවට ගැනීම

2007 මැයි 9 දින පොලිසිය තවත් 4 දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගත්තේය. යෝර්ක්ෂයර් හිදි එක්කෙනෙකු සහ බර්මින්හැම් හි සෙලිඕර්ක් හීදි එක් කෙනෙකුද වශයෙනි. මෙම අත්අඩංගුවට ගත් අය අතර නායකයෙකු යයි අනුමාන කරන මොහොමඩ් සිද්දික් ඛාන් ගේ වැන්ඳඹු බිරිය වූ හසීනා පතෙල් (Hasina Patel) ඇයට එරෙහි චෝදනා වූයේ ත්‍රස්තවාදි ක්‍රියා සැලසුම් කිරීම, පෙළඹවීම, හා ක්‍රියාත්මක කිරීමයි.

පතෙල්ද ඇතුළුව අත්අඩංගුවට ගනු ලැබූ තිදෙනෙකු 2007 මැයි 15 දින නිදහස් කරන ලැබූහ. හතරවැන්නා වූ තනිකඩ, රැකියාවකින් තොර, දරු තිදෙනෙකුගේ පියෙකු වූ ඛාලිඩ් ඛාලික් නැමැත්තාට එරෙහිව අල් ඛයිඩා පුහුණු අත්පොතක් තබා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ගොනු කරන ලද නමුත් එම චෝදනාව ජුලි 7 දා බෝම්බ ප්‍රහාරයට අදාළ නොවීය. ත්‍රස්තවාදි ක්‍රියාවක් කිරීමට උපදෙස් දෙන පොතක් තම සන්තකයේ තබා ගැනීම අවුරුදු 10 ක් සිර දඬුවම් නියම කළ හැකි වරදකි.
ෂික් අබ්දුල්ලා එල් - ෆයිසාල් පිටුවහල් කිරීම

ෂික් අබ්දුල්ලා එල්-ෆයිසාල් ඔහුගේ පොදු සමාකාලය එළඹීමෙන් පසුව සිර දඬුවමෙන් නිදහස් කොට ඔහුගේ මව් රට වූ ජැමෙයිකාවට 2006 මැයි 25 දින පිටුවහල් කරනු ලැබීය. ඔහු වැරදි කරු කරන ලද්දේ චෝදනා තුනක් සම්බන්ධයෙනි. එකක් වූයේ යුදෙව්වන්, ඇමෙරිකානුවන් සහ හින්දූන් මැරවීම සඳහා පෙළඹවීම් කිරීමයි. ඉතිරි චෝදනා දෙක 2003 වර්ෂයේ දි ජාති වාදි වෛරය ඇවිස්සෙන පරිද්දෙන් තර්ජනාත්මක වචන පාවිච්චි කිරීමයි. ඔහුගේ අභියාචනයෙන් පසු අවුරුදු හතකට සිර දඬුවම් නියම කරන ලදී.
වගකීම භාර ගැනීම

අල් ඛයිඩා සාමාජිකයින් විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන වෙබ් අඩවියක් හඳුනා ගනු ලැබූ බවත්, ප්‍රහාරයේ වගකීම භාර ගන්නා බව සඳහන් වචන 200 කින් යුත් ප්‍රකාශයක් එහි අඩංගුව තිබෙන බවත් බිබිසි ප්‍රවෘත්ති සේවාව ජුලි 7 වැනි දින ප.ව.12.10 ට වාර්තා කළේය. ජර්මනියේ ඩර් ස්පීගල් ප්‍රවෘත්ති සඟරාව සහ බිබිසී මොනිටරි යන දෙකම “රහස් සංවිධානය - යුරෝපයේ අල් ඛයිඩා “ නම් රහසිගත සංවිධානයක් වගකීම භාර ගනිමින් අල්-ඛල්දුඅහ් (මාළිගය) අන්තර්ජාල වෙළඳ පොළෙහි නිවේදනයක් පල කළ බව වාර්තා කළහ. මෙම නිවේදනයෙන් ප්‍රකාශ වූයේ 2003 වර්ෂයේ බ්‍රිතාන්‍ය විසින් ඉරාකය ආක්‍රමණය කිරීමට සහ ඇමෙරිකාව ඇෆ්ගනිස්ථානය ආක්‍රමණය කිරීමට ප්‍රතිචාර දැක්වීමක් ලෙස එම පහර දීම සිදු කළ බවයි. ඉරාකය හා සම්බන්ධ වී සිටින අනෙකුත් රටවල් (විශේෂයෙන් ඩෙන්මාර්කය සහ ඉතාලිය) ඔවුන්ගේ හමුදා ඉරාකයෙන් සහ ඇෆ්ගනිස්ථානයෙන් ආපසු ගෙන්වා ගත යුතු බවත් එම ලිපියෙන් අනතුරු ඇඟවීමක් කර තිබුනි. ලන්ඩනයේ සිටි සෞදි අරාබි ප්‍රකාශකයෙක් එම ප්‍රකාශය ව්‍යාකරණ දෝෂ වලින් යුක්ත බවත් සඳහන් කර ඇති කුරානයේ පාඨද වැරදි බවත් පෙන්වා දුන්න්ය. මෙය විවාදයට ලක් විය.

පහර දීම් 2004 මාර්තු 11 වෙනි දින මැඩ්රිඩ් දුම්රියේ බෝම්බ ප්‍රහාරය‍ට සමාන බවත් අල් ඛයිඩා ක්‍රමයේ පහර දීම් බවටත් අනුමාන කරනු ලැබින. බුඩාපෙස්ට් - මූලස්ථානය කර ගත් ආරක්ෂක විශ්ලේෂක සෙබස්තියන් ගොර්කා “නිසැකවම පෙනෙන පළමු කාරනය එක විට ප්‍රහාර සිදු කිරීමේ ස්වභාවයයි. එය අල් ඛයිඩාව හෝ ඊට සම්බන්ධ සංවිධානයක ස්වරූපයයි” යනුවෙන් රොයිටර් පුවත් සේවයට ප්‍රකාශ කළේය.

කලින් සිටි නාගරික පොලිස් කොමසාරිස් වූ ක්අර්ක්වෙල්පින්ග්ටන් ගේ මතයට අනුව බෝම්බකරුවන්ගේ අනන්‍යතාවය හඳුනා ගැනීමට පෙර ඔවුන් ඉපදුනේ හෝ මූලස්ථාන ගත වී සිටියේ බ්‍රිතාන්‍යයේ බව සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ විශ්වාස කර තිබුනි. මෙම ප්‍රහාරයන්ට මනා පෙර සූදානමක් ද, බෝම්බ නිෂ්පාදනය පිළිබඳ පළපුරුද්ද, ලන්ඩන් ප්‍රවාහන ජාලය පිළිබඳ දැනුමක්, මෙන්ම බෝම්බ නිෂ්පාදන උපකරණ රසායන ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ හොඳ දැනීමක් ද අවශ්‍ය විය යුතුය.

http://en.wikipedia.org/wiki/7_July_2005_London_bombings#May_2007_arrests
පරිගණකකරණය

thumb|RAM (සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතකය)RAM (සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතකය)

පරිගණකකරණය යනු පරිගණක මෘදුකාංග හා දෘඩාංග ඇතුළත්ව පරිගණක තාක්ෂණය දියුණු කිරීමේ හා භාවිතා කිරීමේ ක්‍රියාවයි. එය තොරතුරු තාක්ෂණයේ පරිගණක සඳහා විශේෂිත කොටසයි. පරිගණක විද්‍යාව යනු පරිගණකකරණයේ සෛද්ධාන්තික/න්‍යායාත්මක පදනම අධ්‍යයන‍ය කිරීම හා පරිගණකකරණයේ දී න්‍යායන් / සිද්ධාන්ත යොදා ගැ‍නීමයි.
2005 - පරිගණක විෂය මාලාව - නිර්වචනය

දළ වශයෙන් සලකන කළ අපට පරිගණක නිෂ්පාදනයට අදාල, පරිගණක සේවා අවශ්‍ය වන හෝ පරිගණකවලින් දායකත්වය ලබා ගන්නා ඉලක්කගත ‍ඕනෑම ක්‍රියාවලියක් ලෙස පරිගණකකරණය අර්ථ දැක්විය හැක. මේ හේතුවෙන් විවිධ අවශ්‍යතා ගණනාවක් සඳහා එක එකකට ගැලපෙන පරිදි දෘඪාංග සහ මෘදුකාංග පද්ධතීන් සැලසුම් කිරීම සහ නිර්මාණය කිරීමත් පරිගණකකරණයට අයත් වේ. එසේම දත්ත සැකසුම, ව්‍යුහකරණය සහ විවිධ වර්ගවලට අයත් තොරතුරු කළමනාකරණය ; පරිගණක භාවිතයෙන් විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයන් කිරීම ; බුද්ධිමත් ආකාරයට හැසිරෙන පරිදි පරිගණක පද්ධති නිර්මාණය ; සන්නිවේදක සහ විනෝදාශ්වාදයට අදාල වැඩසටහන් නිර්මාණය සහ භාවිතය ; ඕනෑම නිශ්චිත අවශ්‍යතාවයක් සඳහා අදාලවන තොරතුරු සෙවීම සහ රැස් කිරීම ආදී ලෙස විශාල කාර්යයන් ගණනාවක් පරිගණකකරණයට අයත් වේ. ඒවා පරිමිත ලැයිස්තුවකට ලබා ගත නොහැකි තරම් වන අතර මෙම ක්ෂේත්‍රයේ විභවතාවයන් ද විශාල වේ.

http://en.wikipedia.org/wiki/Compute
ගෘහස්ථ සිනමා පරිගණකය

thumb|VFD දර්ශන තිරය සහිත , 5.25” ධාවක රාක්කයක් (Drive bay), ශබ්ද පාලකය සහ අඩංගු අන්ටෙක් ෆියුෂන් v2 (Antec Fusion v2) වර්ගයේ ගෘහස්ථ සිනමා පරිගණක බහාලුවක් මෙහි දැක්වෙන අතර එහි ඉදිරිපස කොටසේ port (දොරටු) කිහිපයක් ද එය මත යතුරු පුවරුවක් ද ඇත.


ගෘහස්ථ සිනමා PC (HTPC) හෝ සන්නිවේදන PC යනු පුද්ගලික පරිගණකයක හා අංකිත වීඩියෝ පටිගතකරණයක එකතුවකින් සෑදුණු උපකරණයකි. එය රූපවාහිනියට හෝ රූපවාහිනී ප්‍රමාණයේ දර්ශන තිරයකට සම්බන්ධ කර ඇති අතර බොහෝවිට මෙය අංකිත ඡායාරූප, සංගීත, වීඩියෝ වාදකයන්, TV ග්‍රාහකයක් හා අංකිත වීඩියෝ පටිගතකරණයක් ලෙස භාවිතා කෙරේ. ගෘහස්ථ සිනමා පරිගණක මාධ්‍ය මධ්‍යස්ථාන පද්ධති හෝ මාධ්‍ය සේවාදායක ලෙසද හදුන්වනු ලැබේ.

HTPC හි පොදු අරමුණු වනුයේ ගෘහස්ථ සිනමා සැකැස්මක සියලු අංග සම්බන්ධ කර තනි ඒකකයක් බවට පත් කිරීමයි. ඒවා රූපවාහිනී වැඩ සටහන් පුද්ගලික පරිගණකයට එකතු කිරීමට අවශ්‍ය දෘඩාංග හා මෘදුකාංග සමග පෙර හැඩ ගසන ලද (pre-configured) ඒකක ලෙස මිළදී ගැනීම හෝ වින්ඩෝස් මාධ්‍ය මධ්‍යස්ථානය, GB-PVR, Sage TV, ෆමියුලන්ට් (Famulent) හෝ ලිනක්ස් MCE හි පොදුවේ සිදුකර ඇති පරිදි වියුක්ත උපාංග (Discreet Component) වලින් සකසා ගත හැක.
පරිගණක වෛරස - මෘදුකාංග දියුණු කිරීමේ භූමිකාව

මෘදුකාංගයක්, සාමාන්‍යයෙන් පද්ධති සම්පත් අනවසර ලෙස භාවිත කිරීම වළකන ආරක්ෂණ උපක්‍රමවලින් යුක්ත නිසා, බොහෝමයක් වෛරස පැතිරීම සඳහා, පද්ධතියේ හෝ මෘදුකාංගවල ඇති ක්‍රමලේඛයන්හී දෝෂ ප්‍රයෝජනයට ගත යුතුය. ක්‍රමලේඛ දෝෂ විශාල සංඛ්‍යාවක් නිපදවන මෘදුකාංග දියුණු කිරීමේ ක්‍රියාවලි‍ සාමාන්‍යයෙන් වෛරස තර්ජනයන්ට බඳුන් වීමේ වැඩි අවදානමක් දක්වයි.
ආශ්‍රිත

http://en.wikipedia.org/wiki/Computer_virus#The_role_of_software_development
බහු මාධ්‍යය

බහු මාධ්‍ය යනු විවිධ වු අන්තර්ගත සමුහයක එකතුවක් ප්‍රයෝජනයට ගන්නා මාධ්‍යයන්ය. මෙම වදන නාම පදයක් (බහු අන්තර්ගත විධිවලින් යුත් මාධ්‍යය) ලෙස හෝ බහු අන්තර්ගත විධිවලින් යුත් මාධ්‍යයක් සේ විස්තර කිරීමේදී විශේෂණයක් ලෙස ද භාවිතයට ගැනේ. මෙම වදන මුද්‍රිත හෝ අතින් ලියන ලද වාක්‍ය හා නිශ්චල චිත්‍රක (graphic) පමණක් යෙදෙන මාධ්‍යවලදී නොයෙදේ. සාමාන්‍යයෙන් බහු මාධ්‍ය යනු ලේඛන ශ්‍රව්‍ය, නිෂ්චල රූප, සජීවීකරණ, වීඩියෝ යනාදියේ අන්තර් ක්‍රියාකාරී සංකලනයක් ඇතුළත් වූවකි.

බහු මාධ්‍යය සාමාන්‍යයෙන් පටිගත කිරීම, ධාවනය, දර්ශනය කිරීම හෝ පිවිසීම සිදුකරන්නේ පරිගණකගත ඉලෙක්ට්‍රෝනික උපකරණ වැනි තොරතුරු අන්තර්ගත සැකසූ උපකරණවලිනි. නමුත් එය සජීවී කාර්යය කොටසක්ද විය හැක. බහුමාධ්‍ය (විශේෂණයක් ලෙස) ඉලෙක්ට්‍රෙ‍ානික බහුමාධ්‍ය අන්තර්ගතයන් ගබඩා කිරීම හා ප්‍රදර්ශනයට භාවිතා කරන ඉලෙක්ට්‍රෝනික මාධ්‍ය උපකරණද විස්තර කරයි. බහුමාධ්‍ය ලලිත කලාවල සාම්ප්‍රදායික මිශ්‍ර මාධ්‍යයට සමාන වේ. නමුත් වඩාත් පුළුල් විෂයපථයක් තුළදීය. “සාරවත් මාධ්‍ය” (rich media) යන වදන අන්තර්ගත ක්‍රියාකාරී බහුමාධ්‍ය යන්නට සමානාර්ථයක් වේ. අධි මාධ්‍ය (hyper media) යන්න එක් සුවිශේෂී බහු මාධ්‍ය යෙදුමක් ලෙස සැලකිය හැක.
මෙහෙයුම් පද්ධති - ප්ලෑන් 9

බෙල් ලැබ්ස් (Bell Labs) හි කෙන් තොම්සන්, ඩෙනිස් රිචී හා ඩග්ලස් මෙල්රෝයි විසින් යුනික්ස් (unix) මෙහෙයුම් පද්ධති ගොඩනැගීම සඳහා C ක්‍රමලේඛන භාෂාව සැලසුම්කර සංවර්ධනය කරන ලදී. බෙල් ලැබ්ස් (Bell Labs) හි ක්‍රමලේඛකයන් තවදුරටත් ඉදිරියට යමින් බෙල් විද්‍යාගාරයේදී “Plan 9” සහ Inferno සැලසුම් කළ අතර එය නවීනතම ව්‍යාප්ත වූ පරිසරය වෙත වර්ධනය කරන ලදී. යුනික්ස් මෙන් නොව ප්ලෑන් 9 මුල සිටම මෙහෙයුම් පද්ධතියක් ලෙස චිත්‍රක අන්තර්ගත කර නිර්මාණය වු අතර යුනික්ස් වලට එම ලක්ෂණ ඇතුළත් කරනු ලැබුයේ පසු කාලීනවය. Plan 9 තවමත් යුනික්ස් ව්‍යුත්පන්න තරම් ජනප්‍රිය වී නොමැති නමුත් එයට දිනෙන් දින පුළුල්වන සංවර්ධකයින්ගේ සමාජයක් හිමිය. එය “Lucent Public License” යටතේ වර්තමානයේ මුදාහරිනු ලබයි. Inferno, “Vita Nuova Holding” ආයතනයට විකුණනු ලැබූ අතර අද එය GPL / MIT License, යටතේ නිකුත් කරනු ලැබේ.

http://en.wikipedia.org/wiki/Operating_systems#Plan_9
ක්‍රමලේඛන භාෂා

for a simple computer program written in the C programming language. The gray lines are comments that help explain the program to humans in a natural language. When compiled and run, it will give the output "Hello, world!".]]

ක්‍රමලේඛන භාෂා යනු පරිගණක වෙත විධාන ලබාදීම සඳහා කෘතිමව නිර්මාණය කරගන්නා ලද භාෂා විශේෂයකි. මෙවැනි ක්‍රමලේඛන භාෂාවක් යොදාගෙන නිර්මාණය කරගන්නා විධාන කළඹක් පරිගණක වැඩසටහනක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.

ක්‍රමලේඛන භාෂාවක් යනු විශේෂයෙන් පරිගණකය වැනි යන්ත්‍රයක හැසිරීම පාලනය කිරීමට යොදා ගනු ලබන කෘත්‍රිම භාෂාවකි. ක්‍රමලේඛන භාෂාව පිළිවෙලින් ඒවායේ ව්‍යුහය හා අර්ථය විස්තර කරන ව්‍යාකරණ හා අර්ථ විචාර හා රීති මගින් අර්ථකථනය කෙරෙයි. බහුතර ක්‍රමලේඛන භ‍ාෂාවලට ඒවායේ ව්‍යාකරණ හා අර්ථ විචාරවල විශේෂ ලි‍වීමේ ආකාර ඇත. සමහර ඒවා නිලවශයෙන් ක්‍රියාවට නැංවීමක් මගින් පමණක් අර්ථ දක්වයි.

ක්‍රමලේඛන භාෂාව භාවිතා කරනුයේ තොරතුරු සංවිධානය හා මෙහෙයවීම යන කටයුත්තට පහසුකම් සැලසීමට මෙන්ම, අතිශයින් නිරවද්‍ය ලෙස ඇල්ගෝරිතම ප්‍රකාශ කිරීමටය. ඇතැම් ක්‍රමලේකයන් පවතින සියලු ඇල්ගෝරිතම් ප්‍රකාශ කළ හැකි භාෂා බවට ක්‍රමලේඛන භාෂා සීමා කරයි. සමහර විට‍ “පරිගණක භාෂාව” යන වදන වඩාත් සීමාසහිත කෘත්‍රීම භාෂා සදහා භාවිතා කරයි.

දහස් ගණන් වෙනස් ක්‍රමලේඛන භාෂා නිර්මාණය කර තිබෙන අතර නව භාෂා සෑම වසරකම නිර්මාණය කෙරෙයි.
අමතර අවධානයට

* Comparison of programming languages (basic instructions)
* Comparison of programming languages
* පරිගණක ක්‍රමලේඛකරණය
* පරිගණකවේදය සහ පරිගණකවේදයේ වටසන
* Domain-specific language
* Domain-specific modeling
* Educational programming language
* Esoteric programming language
* Extensible programming
* :Category:Extensible syntax programming languages
* Invariant-based programming
* List of BASIC dialects
* Lists of programming languages
* List of programming language researchers
* Programming languages used in most popular websites
* Language-oriented programming
* Logic programming
* Literate programming
* Metaprogramming
**
* Modeling language
* Programming language theory
* Pseudocode
*
* Reflection
* Scientific programming language
* Scripting language
* පරිගණක මෘදුකාංග ඉංජිනේරු ශිල්පය සහ පරිගණක මෘදුකාංග ඉංජිනේරු ශිල්පය පිලිබඳ මාතෘකා
මූලාශ්‍ර

ප්‍රවර්ගය:පරිගණකවේදය
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රමලේඛන භාෂා මාතෘකා
ප්‍රවර්ගය:අංකනය
පොදු පරිගණක

පොදු පරිගණකයක් (හෝ මහජන ප්‍රවේශ පරිගණකය) යනු පොදු ස්ථානයක පවතින ඕනෑම විවිධාකාර පරිගණකයන් අතරින් එකක් වේ. පොදු පරිගණක තිබෙන ස්ථානයන් කිහිපයක් නම් පුස්තකාල , පාසැල් හෝ රජය විසින් මෙහෙයවන පහසුකම් සේවා සහිත ස්ථාන වේ.

පොදු පරිගණකවල පෞද්ගලික පරිගණකවලට සමාන මෘදුකාංග හා දෘඩාංග කොටස් ඇත. කෙසේ නමුත් , එසේ නමුත් ඒවායේ කාර්යය භාර්යය හා ක්‍රියාව සම්පුර්ණයෙන් වෙනස් වේ. පොදු ප්‍රවේශ පරිගණකයක් දවස පුරාම විවිධ විශ්වාස කටයුතු නොවන තනි පුද්ගලයන් විසින් භාවිතා කරයි. මෙම පරිගණක දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව සිදුවන අපයෝජන ද වලට එරෙහිව අගුළු ලෑම හා සුරක්ෂිත කිරීම කළ යුතුය. සාමාන්‍යයෙන් පරිශීලකයාට මෘදුකාංග පිහිටුවීමට හෝ සැකසුම වෙනස් කිරීමට බලතල නොමැත. පෞද්ගලික පරිගණකයක් වෙනස් වන්නේ එය තනි වගකිව හැකි පරිශීලකයෙක් භාවිතා කරන අතර ඔහුට තම කැමැත්ත අනුව පරිගණකයේ මෘදුකාංග හා සැකසුම හැඩගසැගත හැකි නිසාය.

තව දුරටත් පොදු ප්‍රවේශ පරිගණක පාලිත ප්‍රවේශයකට වූ PC වෙන්කිරීමේ පද්ධතිය (Pc Reservation System) වැනි මෙවලම් සමග සැපයේ.

‍ලෝකයේ පළමු පොදු ප්‍රවේශ පරිගණක මධ්‍යස්ථානය වන්නේ කැලිෆෝනියාවේ මැරින් පරිගණක මධ්‍යස්ථානය වන අතර එය 1977 දී ඩේවිඩ් හා ඇනීෆෝක්ස් යුවල සාමූහිකව ආරම්භ කරන ලද්දකි.


ප්‍රවර්ගය:පරිගණකවේදය
ගෘහස්ථ ධාවන පිටියේ තරඟ

ධාවන හා පිටියේ තරඟ සඳහා සෘතු 02 ක් ඇත. එනම්‍ ශීත සෘතුව හා ගෘහස්ථ ධාවන හා වසන්ත හා ග්‍රීෂ්ම සෘතු බාහිර ධාවනයන් ලෙසිනි. බොහෝ ධාවන පත තරඟ මීටර් 200 වන අතර ධාවන පථ හතර හෝ හයකින් සමන්විත ‍ෙව්‍. එලෙසෙම මීටර් 200 ට අඩු හා 200 ට වැඩි ධාවන පථ ද යොදා ගනී. ගෘහස්ථ ධාවන තරඟ වාර්තා ගැන උනන්දුවක් නොදක්වන ඇමෙරිකානු මළල ක්‍රීඩකයින් අතර මීටර් 200 ට වැඩි ධාවන තරඟ ජනප්‍රියය. එලෙසම ගෘහස්ථ ධාවන තරඟයන්හි සිදුවන ආබාධ හා අනතුරුවලදී වන්දි ආරක්ෂණ ක්‍රමයක්ද ක්‍රීඩකයන්ගේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් ස්ථාපිත කර ඇත.

ගෘහස්ථ ධාවන අංශයන්හි බාහිර ධාවන අංගයන්ගේ ස්වරූපයන් ගන්නා අතර කඩුලු පැනී‍ෙම්‍ ඉසව්‍ හා මීටර් 10000 , 3000 හා මීටර් 400 කඩුලු පැනීම්‍ ඉසව්‍ හැර අනිකුත් ඉසව්‍ අංශ දෙකෙන්ම එක හා සමාන ‍ෙව්‍. මීටර් 10000 ඉසව්‍ව වෙනුවට ගෘහස්ථ ක්‍රිඩාවන්හි මීටර් 3000 ජේෂ්ඨ හා උසස් මට්‍ට‍ෙම් දිවීම්‍ ලෙස භාවිතා කෙරේ. දුර වැඩිම අංශය ලෙස මීටර් 5000ක ඉසව්ව හැඳින්විය හැකිය. කෙසේ නමුත් ඇතැම් අවස්ථාවලදී මීට වඩා දුර ප්‍රමාණ ද තරඟ සඳහා යොදා ගත් අවස්ථා පවතී. එසේ 20වන ශත වර්ෂයේ මැදභාගයේදී ද්වන්ධ ධාවන තරඟ විශේෂයෙන් පිරිමි දෙදෙනෙකු අතර මැරතන් ධාවන තරඟ (සැ.26.2) බොහෝම කලාතුරකින් පැවැත්වුණි. ඇතැම් අවස්ථාවලදී සාමාන්‍යයෙන් එළිමහන් ක්‍රීඩා උත්සවවලදී පැවැත්වෙන මීටර් 400 ධාවන තරඟය වෙනුවට ගෘහස්ථ ක්‍රීඩා තරඟවලදී මීටර් 500 ඉසව්වක් පැවැත්වෙනු දැකගත හැක.එසේම බොහෝ විද්‍යාලීය ක්‍රීඩා උත්සව වලදී ගෘහස්ථව මෙම ඉසව් යුගලම පැවැත්වේ.

ගෘහස්ථ පිටියේ දී පැවති තරඟ අතර , උස පැනීම රිටි පැනීම, දුර පැනීම, තුන්පිම්‍ම හා යගුලිය විසිකිරීම කැපී පෙනෙයි. ඉඩ අවකාශ සීමා සහිත බැවින් හෙල්ල විසි කිරීම , කවපෙත්ත විසි කිරීම සහ මිටිය විසි කිරීම යන ඉසව්‍ බාහිරව ක්‍රිඩා කරයි.

ගෘහස්ථ ක්‍රීඩා (විශේෂයෙන්ම උතුරු ඇමරිකානු රටවල) තරඟ සඳහා විශේෂිතව අනෙකුත් ඉසව් අතරට මීටර් 300, 500, 600 සහ 1000 යන ඉසව් ද කිලෝග්‍රෑම් 16 ක බරක් විසි කිරීම යන ඉසව් ද හැඳින්විය හැක. එසේම නොර්වේ වැනි රාජ්‍යයන්හි දී ජාතික තරඟාවලිවලදී පවා දිව ඒමකින් තොරව සිදු කරන දුර පැනීම සහ උස පැනීම වැනි තරඟ පැවැත්වේ.

විවිධ මලල ක්‍රිඩා අංශයන්හි ක්‍රිඩිකාවන්ට මීටර් 60 කඩුලු පැනීම, උස පැනීම, යගුලිය විසි කිරීම, දුර පැනීම හා මීටර් 800 යන ඉසව්‍ 05 ද පිරිමි ඉසව්‍ සඳහා මීටර් 60 , දුර පැනීම, යගුලිය විසි කිරීම, මීටර් 60 කඩුලු පැනීම, රිටි පැනීම සහ මීටර් 1000 ගෘහස්ථ ක්‍රිඩා ඉසව්‍ 07 ඇතුලත් කර ඇත.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Athletics_%28track_and_field%29#Indoor_track_and_field
වෘත්තීමය ක්‍රීඩා

වෘත්තීමය ක්‍රීඩාවන්ට ආධුනික ක්‍රීඩා තුළින් බාධා පැමිණීම හේතුවෙන් වෘත්තීය මලල ක්‍රීඩකයින් ඔවුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් වෙනුවෙන් යම්කිසි ගාස්තුවක් ලබාගනිති. නූතන ඉතිහාසයේ මිනිසුන් වෘත්තීය මලල ක්‍රීඩාවක් සමඟ බොහෝ සෙයින් තරඟවැද තිබේ. මෑතක පටන් වෘත්තීය මලල ක්‍රීඩාව සඳහා කාන්තාවන් හටද අවස්ථාව ලැබී තිබේ. වෘත්තීය මලල ක්‍රීඩාව වැඩි දියුණුවීම් සමූහයක් ඔස්සේ ඉදිරියට පැමිණ තිබේ. ජන මාධ්‍යය තුළින් හා වැඩි වෙන ඉඩකඩ තුළින් විශාල ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් ගෙන එනු ලැබ තිබේ. එමනිසා මේ තුළින් ඒ ක්‍රීඩා සංවිධානවලට හා කණ්ඩායම්වලට විශාල ආදායමක් ද බලපවත්වා ගැනීමට පුළුවන්කම ලැබී ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වැඩි මලල ක්‍රීඩක පිරිසකට ඔවුන්ගේ මලල ක්‍රීඩාවේ මූලික ගමන් මගට ඉඩ සලසා ගැනීමටත් පුහුණු කාලය තුළ ඔවුන්ගේ හැකියාවන් වැඩි කර ගැනීම සඳහා කැපවීමටත්, ශාරීරික අවශ්‍යතා හා නූතන මට්ටමේ ජයග්‍රහණ සඳහා පළපුරුද්ද ලබා ගැනීමටත් පුළුවන්කම ලැබී ඇත. මෙම ප්‍රවීණතාවයට ක්‍රීඩාවේ ජනප්‍රියතාවය වැඩි කිරීම සඳහා උදවුවක් වනු ලැබේ.

වෘත්තීය මට්ටමින් ක්‍රීඩා කෙරෙන බොහෝ ක්‍රීඩාවන් ඇසුරෙහි වෘත්තීය මට්ටමෙන් එම ක්‍රීඩාවෙහි නියැලෙන්නන් මෙන්ම ආධුනික මට්ටමට අයත් ක්‍රීඩකයන් ද රැසක් ද සිටින අතර ආධුනික මට්ටමේ ක්‍රීඩකයින් සංඛ්‍යාව වෘත්තීය ක්‍රීඩකයන් සංඛ්‍යාව අභිබවා යයි. වෘත්තීය මලල ක්‍රීඩාව පිළිබඳ මධ්‍යස්ථ මතවාදීන් සමහර අවස්ථාවල ප්‍රතිවාදීව දකිනු ලැබේ. ඒවා නම්, වෘත්තීය ක්‍රීඩකයින් ඔවුන්ගේ ස්වකීය ප්‍රයෝජනයට හා තම අශ්වාදය ලබාගැනීම සඳහා තරගවලට සහභාගී වීමත්, ජීවත්වීම සඳහා වැඩි වශයෙන් මුදල් ඉපයීමත්ය. ඒවා ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විවිධ සංවිධානවලට හා වාර්ථාකරුවන්ට දියුණුවන වෘත්තීය මලල ක්‍රීඩාවන්ට බ‍ධා කිරීමට හැකි වී තිබේ. උදාහරණයක් ලෙස රග්බි සංගමයට වසර ගණනාවක් තිස්සේම අයත් වුයේ වෘත්තීය නොවන මට්ටමින් ක්‍රීඩාවේ යෙදුණු ආධුනිකයින් වේ. තවද වෘත්තීමය නොවන පිවිසුම හේතුවෙන් බ්‍රිතාන්‍ය ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ ප්‍රමිතිය ද යම්තාක් දුරට දුර්වලවී ඇති බව පැවසේ.

ප්‍රවර්ගය:ක්‍රීඩා
අභිසාරී ශ්‍රේණි

[[ගොනුව:LogConvergence95.gif|thumb|300px|This illustrates the convergence of the power series of Log[z+1] around 0 evaluated at z = .95 Exp[(pi-1/3)i].]]

අභිසාරී ශ්‍රේණියේ එක් භාවිතයක් මෙහි දැක්වේ. එනමින් ඇති කෙටි කතා එකතුව සඳහා “අභිසාරී ශ්‍රේණිය (කෙටි කතා එකතුව)” බලන්න.
‍

ගණිතයේ දී ශ්‍රේණියක් යනු සංඛ්‍යා අනුක්‍රමයක පදවල එකතුවයි.

\left \{ a_1,\ a_2,\ a_3,\dots \right \} ශ්‍රේණිය සැලකූ විට එහි n වැනි ආංශික ඓක්‍යය වන Sn යනු අනුක්‍රමයේ මුල් n පද සංඛ්‍යාවේ ඓක්‍ය වේ.


එනම්,


:S_n = \sum_{k=1}^n a_k.

ශ්‍රේණියක ආංශික ඓක්‍යයන්ගේ අනුක්‍රමය \left \{ S_1,\ S_2,\ S_3,\dots \right \}අභිසාරී වන විට ඊට අදාල ශ්‍රේණිය ද අභිසාරී වේ. මෙය වඩාත් විධිමත් ලෙස මෙසේ ප්‍රකාශ කළ හැක. අභිමත පරිදි තෝරා ගන්නා ඕනෑම \varepsilon > 0 වන කුඩා ධන සංඛ්‍යාවක් සඳහා, සියළු n \ge \ N,සඳහා :\left | S_n - \ell \right \vert \le \ \varepsilon. වන ආකාරයේ N නම් විශාල නිඛ්ලයක් පවතින පරිදි \ell නම් සීමාවක් පවතී නම්, එවන් ශ්‍රේණියක් අභිසාරී වේ.
අභිසාරී නොවන ශ්‍රේණියක් අපසාරී ශ්‍රේණියක් නම් වේ.
අපසාරී ශ්‍රේණි

ගණිතයේ දී අපසාරී ශ්‍රේණියක් යනු අභිසාරී නොවන අපරිමිත ශ්‍රේණියකි. එවන් ශ්‍රේණියක ආංශික ඓක්‍යයන්ගේ අපරිමිත අනුක්‍රමයට සීමාවක් නොපවතී.

ශ්‍රේණියක් අභිසාරී වේ නම් එහි පද ක්‍රමයෙන් ශුන්‍ය කරා ළඟා ‍විය යුතු වේ. ඒ අනුව පද ශුන්‍ය කරා ළඟා නොවන ඕනෑම ශ්‍රේණියක් අපසාරී වේ. නමුත් අභිසරණය සඳහා අවශ්‍ය තත්ව වඩාත් ඉහළ වේ. එබැවින් පද ක්‍රමයෙන් ශුන්‍යයට ළඟා වන සියළු ශ්‍රේණි අභිසාරී ශ්‍රේණි නොවේ. මේ සඳහා දිය හැකි සරලම ප්‍රති උදාහරණය


:1 + \frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{4} + \frac{1}{5} + \cdots =\sum_{n=1}^\infty\frac{1}{n}.

යන හරාත්මක ශ්‍රේණියයි. මේ ආකාරයට හරාත්මක ශ්‍රේණියක් අපසරණය වීම අලංකෘත ලෙස ඔප්පු කරන ලද්දේ මධ්‍යතන යුගයේ විසූ ගණිතඥ නිකොල් ඔරිස්මේ විසිනි.

විශේෂ ගණිතමය තත්ව ය‍ටතේ ආංශික ඓක්‍යයන් අපසාරී වන සමහර ශ්‍රේණි සඳහා ප්‍රයෝජනවත් ලෙස අගයයන් ලබා දිය හැක. සමාකල්‍යතා ලවය නැතහොත් සමාකලන ක්‍රමය යනු ශ්‍රේණි වල ආංශික ඓක්‍යයන්ගේ අනුක්‍රම කුලකය සහ අගයයන් අතර ආංශික ශ්‍රිතයකි. උදාහරණයක් ලෙස සෙසරා සමාකලනය මඟින් :1 - 1 + 1 - 1 + \cdots යන ග්‍රැන්ඩිගේ අපසාරී ශ්‍රේණියට ½ ක අගයක් ලබා දේ. සෙසරා සමාකලනය, ආංශික ඓක්‍යයනගේ අනුක්‍රමයේ අංක ගණිතමය මධ්‍යන්‍ය මත රඳා පවතින හෙයින් එය මධ්‍යන්‍යකරණ ක්‍රමයක් වේ. අනෙකුත් ක්‍රමවලදි අදාල ශ්‍රේණියේ වි‍ශ්ලේෂී සන්තතිකතාව භාවිතා වේ. භෞතික විද්‍යාවේ දී සාමකල්‍යතා ක්‍රම රාශියක් පවතින අතර ඒවා පිළිබඳ වැඩිදුර විස්තර සවිධිකරණය පිළිබඳ ලිපියේ සඳහන් වේ.
බුද්ධ ධර්මය

බුද්ධ ධර්මය යනු ඉන්දියානු ආගමක් මෙන්ම බුදුන් වහන්සේට ආරෝපණය කරන ලද ඉගැන්වීම් මත පදනම් වූ දාර්ශනික සම්ප්‍රදායකි. එය ගෝලීය ජනගහනයෙන් සියයට හතක් සමන්විත බෞද්ධයන් ලෙස හඳුන්වන මිලියන 520 කට අධික අනුගාමිකයින් සිටින ලොව සිව්වන විශාලතම ආගම වේ. බුදු දහම ක්‍රිස්තු පූර්ව 5 වැනි සියවසේ ශ්‍රමණ ව්‍යාපාරයක් ලෙස නැගෙනහිර ගංගා තැන්නෙන් ආරම්භ වූ අතර ක්‍රමයෙන් ආසියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ පුරා ව්‍යාප්ත විය. එය පසුව ආසියානු සංස්කෘතියේ සහ අධ්‍යාත්මිකත්වයේ ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කර ඇති අතර අවසානයේ 20 වන සියවසේ ආරම්භයේදී බටහිරට ව්‍යාප්ත විය.

බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, බුදුන් වහන්සේ ඉගැන්වූයේ උපාදාන නිසා දුක්ඛ (බොහෝ විට "දුක්" හෝ "නොසන්සුන්" ලෙස පරිවර්තනය කර ඇත) නමුත්, පිබිදීමක් සහ දුක්ඛයෙන් පූර්ණ විමුක්තියක් ඇති කිරීමට හේතු වන සංවර්ධන මාවතක් ඇති බවත්ය. මෙම මාර්ගය භාවනා පිළිවෙත් සහ අනර්ථකාරී නොවන බවට මුල් බැසගත් සදාචාර ප්‍රතිපත්ති භාවිතා කරයි, බුදුන් වහන්සේ එය කාමසුඛල්ලිකානුයෝගය හෝ අත්තකිලමථානුයෝගය වැනි අන්තයන් අතර මධ්‍යම මාර්ගයක් ලෙස සලකයි. පුළුල් ලෙස නිරීක්ෂණය කරන ලද ඉගැන්වීම්වලට චතුරාර්ය සත්‍ය, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය, පටිච්චසමුප්පාදය, ත්‍රිලක්ෂණය සහ කර්මය ඇතුළත් වේ. අනෙකුත් පොදුවේ නිරීක්ෂණය කරන ලද අංග ඇතුළත් වන්නේ පැවිද්ද සහ පාරමිතා සම්පූර්ණ කිරීමයි.
ආශ්‍රේයයන්