JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਅੰਕ ਗਣਿਤ

thumb|right|ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਆਰੀਆਭੱਟ ਦੀ ਮੂਰਤੀ (476–550)

ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਅੰਕ ਗਣਿਤ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੂਰਨ ਅੰਕਾਂ, ਜਾਂ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਅੰਕ ਗਣਿਤ ਅਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ, ਵੰਡ, ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਘਟਾਅ ਵਗੈਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਜੋ ਕਿ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅੰਕ ਗਣਿਤ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਹਿਸਾਬ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੋੜ ਅਤੇ ਘਟਾਓ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ। ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈ.ਪੂ. 1850 ਵਿੱਚ ਬੇਬੀਲੋਨ ਦੇ ਵਾਸੀ ਆਮ ਗਣਿਤ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕਿਫ਼ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਕਗਣਿਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਣਿਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਫ਼ਰ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹੀ ਦੇਣ ਹੈ।
ਅੰਕ

ਸਿਫ਼ਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੌਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਅੰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਕ ਹੀ ਗਣਿਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹਨ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
_1 ਅਤੇ 0 ਵਿਚਕਾਰ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਮੇਯ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ

ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਕ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਅਨੰਤ ਹਨ।
ਅੰਕਗਣਿਤ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਕਿਰਿਆਵਾਂ

ਅੰਕਗਣਿਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਚਾਰ ਮੂਲ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ

* ਜੋੜ ਜਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ
* ਘਟਾਅ ਜਾਂ ਘਟਾਓ
* ਗੁਣਾ
* ਭਾਗ, ਤਕਸੀਮ ਜਾਂ ਵੰਡ
ਜੋੜ

ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਅੰਕ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜੋੜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋੜ ਨੂੰ + ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
10 + 10 = 20

25 + 50 =75

30 + 30 =60
ਘਟਾਅ

ਜੋੜ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਉਲਟ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾਅ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸੰਖਿਆਂ ਜਾਂ ਅੰਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਨਾਲ ਘੱਟ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਘਟਾਅ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ - ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
14 - 6 = 8
80 - 50 = 30
ਗੁਣਾ

ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਾਰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਗੁਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਨੂੰ ਜਿੰਨੀ ਵਾਰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉੰਨੀ ਵਾਰ ਹੀ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਗੁਣਾ ਨੂੰ x ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
2 x 4 = 8

3 x 3 = 9
ਭਾਗ

ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਉਲਟ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਭਾਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਾਰ ਘਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਭਾਗ, ਤਕਸੀਮ ਜਾਂ ਵੰਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਨੂੰ ਜਿੰਨੀ ਵਾਰ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੰਨੀ ਹੀ ਵਾਰ ਉਸਦਾ ਭਾਗ ਹੁੰਦਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਭਾਗ ਨੂੰ / ਜਾਂ ÷ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨਾਂ:

24 / 3 = 8
4 / 2 = 2
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਅਲਜਬਰਾ
* ਜਿਆਮਿਤੀ
* ਤਿਕੋਣਮਿਤੀ
* ਕੈਲਕੂਲਸ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* प्रतियोगी परीक्षाओं के लिये अंकगणित (गूगल पुस्तक; लेखक - आर एस अग्रवाल)
* वस्तुनिष्ट अंकगणित (गूगल पुस्तक ; लेखक -खट्टर)
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਸਾਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਕਗਣਿਤ
ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ

ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਜਾਂ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਭਾਰ 250 ਕਿਲੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸਹਾਰਾ ਮਾਰੂਥਲ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਮਿਡਲ ਇਸਟ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਰ 10,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ, ਮਨੁਖਾਂ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਦੁਨਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਸੀ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਏਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ੇਰ
* ਬਾਘ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਣੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)

ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ ਹੈ । ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਗਠਨ ਲਈ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪੁਨਰਗਠਨ ਐਕਟ, 2019 ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਸਦਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਕਟ ਨੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਲੱਦਾਖ਼। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ 31 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਨੇਕਾਂ ਪੜਾ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਕਦੇ ਇਹ ਸੂਬਾ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਰਿਹਾ, ਕਦੀ ਬੋਧਿਆਂ ਨੇ ਇਥੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਕਦੀ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਅਤੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ ਨੇ ਇਥੋਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੰਨਤ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਵਿਵਾਦ

ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ,ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹੈ। ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ

#ਅਨੰਤਨਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
#ਊਧਮਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
#ਕਠੂਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
#ਕਾਰਗਿਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
#ਕੁਪਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
#ਜੰਮੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
#ਡੋਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
#ਪੁੰਛ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
#ਪੁਲਵਾਮਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
#ਬੜਗਾਂਵ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
#ਬਾਰਾਮੂਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
#ਲੇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
#ਰਾਜੌਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
#ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ
ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼

thumb|right|250px|ਕਿੰਗਜ਼ XI ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਟੀਮ ਲੋਗੋ
ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਟੀਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕਪਤਾਨ ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਅਈਅਰ ਹੈ। ਟੀਮ ਦਾ ਕੋਚ ਰਿੱਕੀ ਪੋਂਟਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਟੀਮ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਪ੍ਰੀਤੀ ਜ਼ਿੰਟਾ, ਨੇਸ ਵਾਡੀਆ, ਕਰਨ ਪਾਲ, ਅਤੇ ਮੋਹਿਤ ਬਰਮਨ ਹਨ। ਟੀਮ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਮੈਦਾਨ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਈਐਸ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। 2010 ਦੇ ਆਈਪੀਐਲ ਤੋਂ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਘਰੇਲੂ ਖੇਡਾਂ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਜਾਂ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ.
ਕਿੰਗਜ਼ XI ਪੰਜਾਬ ਦੇ 2008 ਦੇ ਨਤੀਜੇ
2019

ਸਾਲ 2019 ਵਿਚ, ਲੀਗ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ 6 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਕੇਐਲ ਰਾਹੁਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ 14 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 593 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਕੋਰਰ ਰਿਹਾ।
ਮੁੱਖ ਕੋਚ

* ਟੋਮ ਮੂਡੀ- 2008–2010
* ਮਾਇਕਲ ਬੇਵਨ - 2011
* ਐਡਮ ਗਿੱਲਕਿ੍ਸਟ - 2012
* ਡੈਰੇਨ ਲਹਿਮਾਨ - 2013
* ਸੰਜੇ ਬਾਂਗਰ - 2014–2016
* ਵੀਰੇਂਦਰ ਸਹਿਵਾਗ - 2017
* ਬਰੈਡ ਹੋਗ - 2018
* ਮਾਇਕ ਹੈਸਨ - 2019
* ਅਨਿਲ ਕੁੰਬਲੇ - 2020
* ਰਿੱਕੀ - ਪੌਟਿੰਗ 2025
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

*Website
ਹਵਾਲੇ
2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ

thumb|right|250px|2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਲੋਗੋ
thumb|right|250px|2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ, ਬੀਜੀਂਗ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਅਗਸਤ 8 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 24 ਤੱਕ ਚੱਲੀਆਂ।
ਮੈਡਲ

ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚੀਨ 51 ਸੋਨ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰ. ਤੇ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਿਰਫ 1 ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ 2 ਕਾਂਸੀ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤ ਕੇ 50ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* 2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬ-ਸਾਈਟ
* 2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ IOC ਵੈੱਬ-ਸਾਈਟ


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼

, ਜੂਹੀ ਚਾਵਲਾ ਅਤੇ ਜੈ ਮਹਿਤਾ 2012 ਵਿੱਚ]]
ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡੱਰਜ਼ (KKR ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਰੈਂਚੈਜੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਜੂਹੀ ਚਾਵਲਾ ਅਤੇ ਜੈ ਮਹਿਤਾ ਕੋਲ ਹੈ। ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਦਿਨੇਸ਼ ਕਾਰਤਿਕ ਅਤੇ ਟੀਮ ਦਾ ਕੋਚ ਜੈਕਸ ਕਾਲੀਸ ਹੈ। ਟੀਮ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਈਡਨ ਗਾਰਡਨਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਪੱਖੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ ਹੈ।
ਸੀਜ਼ਨ
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡੱਰਜ਼ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਟੀਮਾਂ
ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼

thumb|right|250px|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼ ਦਾ ਟੀਮ ਲੋਗੋ
ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ, ਜੋ ਇਨਡੀਅਨ ਪ੍ਰਿਮਿਅਰ ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚੌਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਟੀਮ ਦਾ ਕੋਚ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਸ਼ੈਨ ਵਾਰਨ ਹੈ। ਟੀਮ ਸਵਾਐ ਮਾਨਸਿੰਘ ਸਟੇਡਿਅਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਟੀਮ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਮੱਰਜਿੰਗ ਮੀਡੀਆ ਹੈ। ਅਮਰਜਿੰਗ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼ ਨੂੰ $6.7 ਕਰੋੜ ਦੀ ਖ਼ਰਿਦਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼ ਦਾ ਹੋਮਪੇਜ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ੲਿੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਟੀਮਾਂ
ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ

thumb|right|ਰੌਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰ ਦਾ ਟੀਮ ਲੋਗੋ
ਰੌਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰ ਬੰਗਲੌਰ (Royal Challengers Bangalore) ਬੰਗਲੋਰ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਟੀਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ ਹੈ। ਟੀਮ ਦਾ ਕੋਚ ਡੇਨੀਅਲ ਵਿਟੋਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਟੀਮ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ 'ਚਿਨਾਸਵਾਮੀ ਸਟੇਡੀਅਮ' ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਕੋਚ

* ਮਾਰਟਿਨ ਕਰੋਵੇ - 2008
* ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ - 2008 - 2009, 2011 - 2013
* ਰੇ ਜੈਂਨਿੰਗਸ - 2009 - 2013
* ਡੈਨੀਅਲ ਵੈਟਟੋਰੀ - 2014– 2018
* ਗੈਰੀ ਕਿਰਸਟੇਨ - 2019
* ਸਾਇਮਨ ਕੈਟਜ - 2019–ਮੌਜੂਦਾ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* ਰੌਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੋਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੰਨਾ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ
ਹੀਲੀਅਮ

thumb|ਹੇਲੀਅਮ ਲੇਜ਼ਰ
ਹੀਲੀਅਮ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Helium) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 2 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ 'He' ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 4.002602 amu ਹੈ। ਇਹ ਨੋਬਲ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਬਣਤਰ

ਹੀਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬਿਜਲਾਣੂ, ਦੋ ਪ੍ਰੋਟਾਨ ਅਤੇ ਨਿਉਟ੍ਰਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਟਾਨ ਅਤੇ ਨਿਉਟ੍ਰਾਨ ਨਾਭਿਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲਾਣੂ ਨਾਭਿਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿ-ਪੱਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰਤੋਂ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* US Government' Bureau of Land Management: Sources, Refinement, and Shortage. With some History of Helium.
* U.S. Geological Survey Publicationson Helium beginning 1996
* It's Elemental – Helium


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਗੈਸਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੂਲੈਂਟ
ਕਾਰਬਨ

ਕਾਰਬਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Carbon) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਕਾਲਖ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 6 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ C ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 12.0107 amu ਹੈ। ਇਨਸਾਨੀ ਜਿਸਮ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਬਾਦ ਦੂਸਰੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਕਾਰਬਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਜਿਸਮ ਦੇ ਆਇਤਨ 18.5% ਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ: “ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਕਾਰਬਨ ਨਾਲੋਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।” (Nature’s Building Blocks) ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਸਾਰੇ ਆਈਸੋਟੋਪ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਸੀ-12 ਆਈਸੋਟੋਪ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿਆਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਜੌਹਰ ਜਾਂ ਐਟਮ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਰਬਨ ਸੀ-12 ਦੇ ਸਮਾਨੁਪਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਬਾਰ ਉਹ (1/12) ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਏ ਐਮ ਯੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* Carbon on Britannica
* WebElements.com – Carbon
* Chemicool.com – Carbon
* It's Elemental – Carbon
* Extensive Carbon page at asu.edu
* Electrochemical uses of carbon
* Computational Chemistry Wiki
* Carbon - Super Stuff. Animation with sound and interactive 3D-models.
* BBC Radio 4 series "In Our Time", on Carbon, the basis of life, 15 June 2006
* Introduction to Carbon Properties geared for High School students.


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਨਾਈਟਰੋਜਨ

ਨਾਈਟਰੋਜਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Nitrogen) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 7 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ N ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 14.007 amu ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* Etymology of Nitrogen
* Why high nitrogen density in explosives?
* WebElements.com – Nitrogen
* It's Elemental – Nitrogen
* Schenectady County Community College – Nitrogen
* Nitrogen N2 Properties, Uses, Applications
* Computational Chemistry Wiki
* Handling procedures for liquid nitrogen
* Material Safety Data Sheet


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੂਲੈਂਟ
ਆਕਸੀਜਨ

ਆਕਸੀਜਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Oxygen) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 8 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ O ਨਾਲ ਨਿਵੇਦਨ ਕਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 15.9994 amu ਹੈ। ਆਕਸੀਜਨ ਰੰਗਹੀਣ, ਸੁਆਦਹੀਣ ਅਤੇ ਗੰਧਹੀਣ ਗੈਸ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਅਰੰਭ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਜੇ . ਪ੍ਰੀਸਟਲੇ ਅਤੇ ਸੀ . ਡਬਲਿਊ . ਸ਼ੇਲੇ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਤੱਤਵ ਹੈ। ਸੰਨ 1772 ਈ . ਵਿੱਚ ਕਾਰਲ ਸ਼ੀਲੇ ਨੇ ਪੋਟੈਸ਼ਿਅਮ ਨਾਇਟਰੇਟ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰ ਕੇ ਆਕਸੀਜਨ ਗੈਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਜ ਸੰਨ 1777 ਈ . ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਸੰਨ 1774 ਈ . ਵਿੱਚ ਜੋਸੇਫ ਪ੍ਰਿਸਟਲੇ ਨੇ ਮਰਕਿਉਰਿਕ - ਆਕਸਾਇਡ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰ ਕੇ ਆਕਸੀਜਨ ਗੈਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਐਂਟਨੀ ਲੈਵੋਇਜਿਅਰ ਨੇ ਇਸ ਗੈਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਕਸੀਜਨ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ - ਅੰਲ ਉਤਪਾਦਕ।
ਤਿਆਰੀ

ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਆਕਸਾਈਡਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
*ਜਿਵੇ ਮਰਕਰੀ ਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਪਾਰਾ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
2HgO \to 2Hg+O_2
*ਲੈੱਡ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਲੈੱਡ ਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
2PbO_2 \to 2PbO+2O_2
*ਆਕਸੀਜਨ ਯੁਕਤ ਅਣੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਨਾਈਟਰੇਟ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਨਾਈਟਰਾਈਟ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
2KNO_3 \to 2KNO_3+O_2
*ਪਾਣੀ ਦੇ ਅਪਘਟਨ ਤੋਂ ਵੀ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
2H_2O \to 2H_2+O_2
ਭੌਤਿਕ ਗੁਣ

*ਆਕਸੀਜਨ ਰੰਗਹੀਨ, ਗੰਧਹੀਨ ਅਤੇ ਸਵਾਦਹੀਨ ਗੈਸ ਹੈ।
*ਇਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਹਲਕੀ ਹੈ।
*ਇਸ ਦੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧਤਾ 1.1053 ਹੈ।
*ਇਹ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
*ਇਹ -218oC ਤੇ ਠੋਸ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ -183 oC (90oK) ਤੇ ਤਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰਸਾਇਣਿਕ ਗੁਣ

ਆਕਸੀਜਨ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਆਕਸਾਈਡ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
M +O_2 \to MO
*ਸੋਡੀਅਮ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਜਿਸਤ ਆਕਸੀਜਨ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਸੋਡੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਜਿਸਤ ਆਕਸਾਈਡ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
4Na +O_2 \to 2Na_2O
2Mg +O_2 \to 2MgO
2Zn +O_2 \to 2ZnO
*ਆਕਸੀਜਨ ਅਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਆਕਸਾਈਡ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਪਾਣੀ:
2H_2 +O_2 \to 2H_2O
*ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਨਾਈਟ੍ਰਿਕ ਆਕਸਾਈਡ;
N_2 +O_2 \to 2NO
*ਸਲਫ਼ਰ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਸਲਫ਼ਰ ਗੰਧਕ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ;
S +O_2 \to SO_2
*ਫ਼ਾਸਫ਼ੋਰਸ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ਾਸਫੋਰਸ ਪੈਂਟਾਕਸਾਈਡ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
P_4 +5O_2 \to 2P_2O_5
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* Los Alamos National Laboratory – Oxygen
* WebElements.com – Oxygen
* Oxygen (O2) Properties, Uses, Applications
* Oxidizing Agents > Oxygen
* Roald Hoffmann article on "The Story of O"


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਸੋਡੀਅਮ

ਸੋਡੀਅਮ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Sodium) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 11 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ Na ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 22.98976928 amu ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* The Periodic Table of Videos - Sodium
* Etymology of "natrium" - source of symbol Na
* WebElements.com – Sodium
* The Wooden Periodic Table Table's Entry on Sodium
* Dietary Sodium
* Sodium isotopes data from The Berkeley Laboratory Isotopes Project's

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਡੀਅਮ
ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ

ਮੈਗਨੇਸ਼ੀਅਮ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Magnesium) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 12 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ Mg ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 24.3050 amu ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* WebElements.com – Magnesium
* Online Resource for industry professionals - Magnesium.com
* The Magnesium Website – Includes full text papers and textbook chapters by leading magnesium authorities Mildred Seelig, Jean Durlach, Burton M. Altura and Bella T. Altura. Links to over 300 articles discussing magnesium and magnesium deficiency.
* Magnesium in Health


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਫ਼ਾਸਫ਼ੋਰਸ

ਫ਼ਾਸਫ਼ੋਰਸ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Phosphorus) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 15 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ P ਨਾਲ ਨਿਵੇਦਨ ਕਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 30.973762 amu ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* Los Alamos National Laboratory – Phosphorus
* WebElements.com: Phosphorus
* Entrez PubMed: Acute Yellow Phosphorus Poisoning
* eMedicine.com: Article on White Phophorus as used as weapon
* Website of the Technische Universität Darmstadt and the CEEP about Phosphorus Recovery


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਕਲੋਰੀਨ

ਕਲੋਰੀਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Chlorine) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 17 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ Cl ਨਾਲ ਨਿਵੇਦਨ ਕਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 35.453 amu ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* ਕਲੋਰੀਨ ਸੰਸਥਾ
* Chlorine Online - Chlorine Online is an information resource produced by Eurochlor - the business association of the European chlor-alkali industry
* Computational Chemistry Wiki
* Chlorine Production Using Mercury, Environmental Considerations and Alternatives
* National Pollutant Inventory - Chlorine
* National Institute for Occupational Safety and Health - Chlorine Page


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਤਾਂਬਾ

ਤਾਂਬਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: Copper) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 29 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ Cu ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 63.546 amu ਹੈ।
thumb|280px|alt=|ਤਾਂਬਾ
ਕਾਪਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਡਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਬਿਲਡਿੰਗ ਸਾਮੱਗਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਮੋਟਲ ਅਲੌਇਲਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਹਿਣੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਟਰਲਿੰਗ ਚਾਂਦੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਅਤੇ ਸਿੱਕੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਪਰੋਨੀਕਲ ਅਤੇ ਥਰਮਾਕੋਪਲਜ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਮਾਪਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

ਭੌਤਿਕ

ਕਾਪਰ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਨਿਯਮਿਤ ਸਾਰਣੀ ਦੇ 11ਵੇਂ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਾਤਾਂ ਇੱਕ ਭਰੇ ਹੋਏ ਡੀ-ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਦੇ ਸ਼ੈਲ ਦੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਆਬਜੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚ ਲਚਕੀਲੇਪਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਥਰਮਲ ਵਹਾਅ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਡੀ-ਸ਼ੈੱਲ ਇੰਟਰਟੋਮਿਕ ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਧਾਤੂ ਬਾਂਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਐਸ-ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਧੂਰੇ ਡੀ-ਸ਼ੈੱਲਾਂ ਨਾਲ ਧਾਤ ਦੇ ਉਲਟ, ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਧਾਤੂ ਬਾਂਡ ਇੱਕ ਸਹਿਕਾਰਾਤਮਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਘਾਟ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ। ਇਹ ਅਲੋਚਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਸਿੰਗਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਸਖਤਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਲਚਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰਸਾਇਣਕ

. The contrast between the refurbished copper installed in 2010 and the green color of the original 1894 copper is clearly seen.]]
ਕਾਪਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਦੇ ਆਕਸੀਜਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਭੂਰੇ-ਕਾਲੇ ਤੌਹ ਆਕਸੀਾਈਡ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਤ ਬਣ ਜਾਵੇ ਜੋ ਕਿ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਦੀ ਜੰਗਾਲ ਤੋਂ ਉਲਟ ਹੈ, ਹੋਰ ਮੋਰਚੇ (ਪੈਸਿਵੈਸ਼ਨ) ਤੋਂ ਮੁਢਲੇ ਧਾਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰਦੀਗਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹਰਾ ਪਰਤ (ਪਿੱਤਲ ਕਾਰਬੋਨੇਟ) ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤੌਣ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਟੈਚੂ ਆਫ ਲਿਬਰਟੀ ਦੀ ਛੱਤ ਆਦਿ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੁਝ ਸਲਫਰ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤੌਹੜੇ ਦੇ ਸਲੱਫਾਈਡ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* National Pollutant Inventory - Copper and compounds fact sheet
* Copper Resource Page. Includes 12 PDF files detailing the material properties of various kinds of copper, as well as various guides and tools for the copper industry.
* The Copper Development Association has an extensive site of properties and uses of copper; it also maintains a web site dedicated to [[brass], a copper alloy] .
* The Third Millennium Online page on Copper
* The WebElements page on Copper
* Picture in the Element collection from Heinrich Pniok
*
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ

ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ (Calcium) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 20 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ Ca ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 40.078 amu ਹੈ। ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਇੱਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਫਿਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਅਲਕਾਈਨ ਧਾਤ ਹੈ ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਔਣ ਤੇ ਗੂੜੀ ਔਕਸਾਈਡ -ਨਿਟਰਾਈਡ ਦੀ ਪਰਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ

ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ Ca ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸੰਖਿਆ 20 ਹੈ। ਇੱਕ ਖਾਰੀ ਧਰਤੀ ਧਾਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਧਾਤ ਹੈ ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹੀ ਆਕਸਾਈਡ-ਨਾਈਟਰਾਈਡ ਪਰਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇਸਦੇ ਭਾਰੀ ਸਮਰੂਪ ਸਟ੍ਰੋਂਟੀਅਮ ਅਤੇ ਬੇਰੀਅਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ-ਜੁਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਰਪੂਰ ਤੱਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਅਤੇ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰਪੂਰ ਧਾਤ ਹੈ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਮਿਸ਼ਰਣ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਕਾਰਬੋਨੇਟ ਹੈ, ਜੋ ਚੂਨੇ ਦੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਪਸਮ, ਐਨਹਾਈਡ੍ਰਾਈਟ, ਫਲੋਰਾਈਟ ਅਤੇ ਐਪੀਟਾਈਟ ਵੀ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਮ ਲਾਤੀਨੀ ਕੈਲਕਸ "ਚੂਨਾ" ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਚੂਨੇ ਦੇ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* WebElements.com ਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
* USDA National Nutrient Database, Calcium content of selected foods


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ

ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ (ਅੰਗਰੇਜੀ: Titanium) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 22 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ Ti ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਭਾਰ 47.867 amu ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* WebElements.com ਤੇ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
* A Cleaner, Cheaper Route to Titanium
* International Titanium Association
* Metallurgy of Titanium and its Alloys, Cambridge University
* World Production of Titanium Concentrates, by Country
* technical information on titanium
* Truth in Sparks: Titanium or Plain Ol' Steel? Popular Science Magazine


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਵੈਨੇਡੀਅਮ

ਵੈਨੇਡੀਅਮ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Vanadium) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 23 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ V ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 50.9415 amu ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* WebElements.com ਤੇ ਵੈਨੇਡੀਯਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
* Mineral Information Institute – Vanadium
* ATSDR – ToxFAQs: Vanadium
* The Vanadium Redox Battery was invented at The University of New South Wales
* Vanadium general infos
* Oxidation States of Vanadium, with video demostration and electrode potentials relevant
* Redox chemistry quoted Vanadium as illustrations
* The (REACH) Vanadium Consortium


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਕਰੋਮੀਅਮ

ਕ੍ਰੋਮੀਅਮ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Chromium) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 24 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ Cr ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 51.9961 amu ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* WebElements.com ਤੇ ਕ੍ਰੋਮੀਅਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
* IARC Monograph "Chromium and Chromium compounds"
* International Chromium Development Association
* It's Elemental – The Element Chromium
* National Pollutant Inventory - Chromium (III) compounds fact sheet
* The Merck Manual – Mineral Deficiency and Toxicity
* National Institute for Occupational Safety and Health - Chromium Page


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਮੈਂਗਨੀਜ਼

ਮੈਂਗਨੀਜ਼ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Manganese) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 25 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ Mn ਨਾਲ ਨਿਵੇਦਨ ਕਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 54.938045 amu ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* National Pollutant Inventory - Manganese and compounds Fact Sheet
* WebElements.com ਤੇ ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
* International Manganese Institute
* Neurotoxicity of inhaled manganese: Public health danger in the shower?
* NIOSH Manganese Topic Page


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਲੋਹਾ

ਲੋਹਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Iron) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 26 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ Fe ਨਾਲ ਨਿਵੇਦਨ ਕਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 55.845 amu ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਲੋਹਾ ਧਾਤੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਈਸਾ ਤੋਂ 300-400 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ। ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਦੇ ਤਿਨਨਵੇਲੀ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ, ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਗਿਰੀ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਦੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਈਸਾ ਤੋਂ 400 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਕਪਿਲਵਸਤੂ, ਬੋਧਗਯਾ ਆਦਿ ਦੇ ਲੋਕ ਅੱਜ ਤੋਂ 1500 ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੋਹ ਧਾਤੂਕ੍ਰਮ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਚਿੱਤਰ ਅੱਜ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੁਤਬਮੀਨਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਤੰਬ ਚੌਥੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰਣ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਵਰਮਨ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਮ ਧਾਤੂਸ਼ਿਲਪ ਦੀ ਜਾਗਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਸਤੰਭ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 24 ਫੁੱਟ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਭਾਰ 6 ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ 99.72 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਲੋਹਾ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਧਾਤੂਕ੍ਰਮ ਕਲਾ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਇਸ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 15 ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਤੰਭ ਹਵਾ ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੜਾ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ਼ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਏਨਾ ਲੰਬਾ ਚੌੜਾ ਸਤੰਭ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਲੰਬਾ ਸਤੰਭ ਬਣਾਉਣਾ ਕਠਿਨ ਕੰਮ ਹੈ।
ਉਪਲਭਦਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ

ਨਿਰਮਾਣ

ਗੁਣਵਤਾ

ਯੌਗਿਕ

ਸਰੀਰਕ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ

ਉਤਪਾਦਨ


Image:LightningVolt Iron Ore Pellets.jpg|Iron ore pellets awaiting processing into steel
Image:Philipp Jakob Loutherbourg d. J. 002.jpg|Iron production at Coalbrookdale, Shropshire (by Philipp Jakob Loutherbourg, 1801)

Image:Iron-Making.jpg|How Iron was produced in the 19th century
Image:Castingiron.jpg|Students pouring iron from a hand built coupla at the Wayne State University foundry in Detroit, Michigan

ਉਪਯੋਗ


Image:Axe of iron from Swedish Iron Age, found at Gotland, Sweden.jpg|Iron axe from Sweden
Image:BGH Ofenplatte ora et labora (01) 2007-02-08.jpg|cast-iron stove plate
Image:Znamensk most.jpg|ਲੋਹੇ ਦਾ ਪੁਲ
Image:Venice_-_Ornamental_iron_grating.jpg|Italy/VeniceOrnamental grating

ਇਹਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖੋ

ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* WebElements.com ਤੇ ਲੋਹੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
* It's Elemental – Iron
* The Most Tightly Bound Nuclei


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਲਿਥੀਅਮ

thumb|ਲਿਥੀਅਮ
ਲਿਥੀਅਮ (ਅੰਗਰੇਜੀ:: Lithium) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 3 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ Li ਸਿੰਬਲ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 6.941 amu ਹੈ।
ਇਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਥਰ (LiAlSi4O10) petalite ਵਿੱਚੋਂ ਦਰਿਆਫ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕਿਸੇ ਅਲਕਲੀ (alkali) ਖਾਸੀਅਤ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ lithion ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇਸ ਤੋਂ ਅਲਕਲੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਧਾਤ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਥੀਅਮ(lithium) ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ium ਇੱਕ ਪਿਛੇਤਰ ਹੈ ਤੱਤ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਿਥੀਅਮ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਯੂਨਾਨੀ lithos ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰਥ ਪੱਥਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ petalite ਪੱਥਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਭਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* WebElements.com ਤੇ ਲਿਥੀਅਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
* USGS: Lithium Statistics and Information
* It's Elemental – Lithium
* Information on Lithium and Bipolar Disorder
* University of Southampton, Mountbatten Centre for International Studies, Nuclear History Working Paper No5.


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਬੇਰਿਲੀਅਮ

ਬੇਰਿਲੀਅਮ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Beryllium) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 4 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ Be ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 9.012182 amu ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* WebElements.com ਤੇ ਬੇਰਿਲੀਅਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
* ATSDR Case Studies in Environmental Medicine: Beryllium Toxicity U.S. Department of Health and Human Services
* Computational Chemistry Wiki
* It's Elemental – Beryllium
* National Pollutant Inventory - Beryllium and compounds
* MSDS: ESPI Metals
* National Institute for Occupational Safety and Health – Beryllium Page
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਬੋਰਾਨ

ਬੋਰਾਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Boron) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 5 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ B ਨਾਲ ਨਿਵੇਦਨ ਕਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 10.811 amu ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤਾਪਮਾਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਬੋਰੈਕਸ ਅਤੇ ਕਰਮਾਈਟ ਦੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਤੋਂ ਜਲਵਾਸ਼ਪ ਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਖਾਂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* WebElements.com ਤੇ ਬੋਰਾਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
* Boron
* Computational Chemistry Wiki
* Environmental Health Criteria 204: Boron (1998) by the International Programme on Chemical Safety
* It's Elemental – Boron
* National Pollutant Inventory - Boron and compounds


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਗੈਲੀਅਮ

ਗੈਲੀਅਮ (ਅੰਗਰੇਜੀ: Gallium) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 31 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ Ga ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 69.723 amu ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

*WebElements.com ਤੇ ਗੇਲੀਅਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
*Picture in the Element collection from Heinrich Pniok
*Material safety data sheet at acialloys.com
*www.lenntech.com – textbook information regarding gallium
*environmental effects of gallium
*Price development of gallium 1959-1998
*Technology produces hydrogen by adding water to an alloy of aluminum and gallium
*pure Gallium crystals ~99,9999% picture in the element collection from Heinrich Pniok


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੂਲੈਂਟ