JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਬਿਰਲਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾ

ਬਿਰਲਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾ, ਪਿਲਾਨੀ (; BITS ਪਿਲਾਨੀ) ਪਿਲਾਨੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕੈਂਪਸ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ-ਪ੍ਰਮੰਨਿਆ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲਾ ਹੈ। ਬਿਟਸ ਪਿਲਾਨੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਉੱਚ-ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੈਕਸ਼ਨ 3 ਹੇਠ ਇੱਕ ਡੀਮਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲੇ ਵਿੱਚ 15 ਇਲਮੀ ਵਿਭਾਗ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਕੇਂਦਰ ਯੰਤਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਦੁਬਈ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (BITS, ਪਿਲਾਨੀ-ਦੁਬਈ), ਗੋਆ (BITS-ਪਿਲਾਨੀ ਗੋਆ), ਹੈਦਰਾਬਾਦ (BITS ਪਿਲਾਨੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ) ਹਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕੈਂਪਸ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਹਨ ਪਰ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੈਂਪਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੈਂਪਸ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।
ਚਿੱਤਰਸ਼ਾਲਾ: ਪਿਲਾਨੀ ਕੈਂਪਸ


Image:BITS-Pilani campus aerial view.jpg|ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਬਿਟਸ ਪਿਲਾਨੀ (1978)
Image:BITS Clocktower.jpg|ਘੰਟਾ ਘਰ, ਬਿਟਸ ਪਿਲਾਨੀ, ਵਰਤਮਾਨ
Image:BITS SaraswatiTemple.jpg|ਸਰਸਵਤੀ ਮੰਦਰ, ਬਿਟਸ ਪਿਲਾਨੀ
Image:BITS Hostel.jpg|ਧੁੰਦਲੀ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਸਟਲ
Image:BITS Library.jpg|ਕੇਂਦਰੀ ਪੁਸਤਕਾਲਾ
Image:BITS BudhMarg.jpg|ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਰੋਡ
Image:BITS Art.jpg|ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਤਸਵੀਰੀ ਕਲਾ, ਓਏਸਿਸ ਤਿਉਹਾਰ
Image:BITS Museum.JPG|ਘ.ਦ. ਬਿਰਲਾ ਸਮਾਰਕ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲੇ
ਤਬਾਸ਼ੀਰ

ਤਬਾਸ਼ੀਰ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਤਵਕਸ਼ੀਰ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਤਵਚਾ ਦਾ ਕਸ਼ੀਰ ਯਾਨੀ (ਦਰਖਤ ਦੀ) ਛਾਲ ਦਾ ਦੁੱਧ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੰਸ ਸ਼ਰਕਰ (ਯਾਨੀ ਬਾਂਸ ਦੀ ਸ਼ੱਕਰ ਅਤੇ ਵੰਸ ਕਪੂਰ (ਬਾਂਸ ਦਾ ਕਪੂਰ) ਮੇਂਡਾਰਨ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਤੀਆਨ ਝੁ ਹੁਆਂਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸੁੰਦਰ ਬਾਂਸ ਪੀਲਾ (ਯਾਨੀ ਬਾਂਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਪੀਲਾ ਪਦਾਰਥ) ਹੈ। ਤਬਾਸ਼ੀਰ ਜਾਂ ਤਵਾਸ਼ੀਰ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪਾਰਭਾਸੀ (ਅਰਧ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ) ਸਫੇਦ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਲਿਕਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਰ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੀਆਂ ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈ - ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਕਈ ਨੁਸਖਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿਹਤ

ਰਵਾਇਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਾਸ਼ੀਰ ਦੇ ਕਈ ਫਾਇਦੇ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੁਖਾਰ ਉਤਾਰਨਾ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਕੜਾ ਅਤੇ ਲਕਵੇ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਮ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।.
ਤਬਾਸ਼ੀਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ

ਹਲਕੇ ਨੀਲਮ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਤਬਾਸ਼ੀਰ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਨੀਲ ਜਾਂ ਨੀਲਕੰਠ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸਧਾਰਨ ਪੀਲੇ ਜਾਂ ਸਫੇਦ ਤਬਾਸ਼ੀਰ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਬਾਸ਼ੀਰ ਦੀ ਭਾਲ

ਹਰ ਬਾਂਸ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਿੱਚ ਤਬਾਸ਼ੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤਬਾਸ਼ੀਰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਡੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਰ ਅੰਦਰ ਤਬਾਸ਼ੀਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਡਲੇ ਖੜਕਨ ਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਂਸ ਨੂੰ ਚੀਰਕੇ ਤਬਾਸ਼ੀਰ ਕਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਹਾਸ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਬਾਸ਼ੀਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਯੁਰਵੇਦ ਚਿਕਿਤਸਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਕੁੱਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਤਬਾਸ਼ੀਰ ਐਕਸਪੋਰਟ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਕਸਰ ਅਰਬ ਸੌਦਾਗਰਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਥਿਤ ਥਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਐਕਸਪੋਰਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਬਾਸ਼ੀਰ ਦੀ ਮੰਡੀ ਲਗਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਂਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ
ਦੋਦੋਮਾ

ਦੋਦੋਮਾ (ਗੋਗੋ ਵਿੱਚ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ "ਇਹ ਤਾਂ ਥੱਲੇ ਧਸ ਚੁੱਕਾ ਹੈ"), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੋਦੋਮਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਅਬਾਦੀ 324,347 (2002 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ), ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਦੋਦੋਮਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। 1973 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਭਾ ਇੱਥੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 1996 ਵਿੱਚ ਆਈ ਪਰ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਪੁਰਾਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਦਾਰ ਅਸ ਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜੋ ਹੁਣ ਵਪਾਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਸਮਾਰਾ

thumb|ਐਂਡਾ ਮਰੀਅਮ ਕਾਤਰਾਲੀ, ਅਸਮਾਰਾ
ਅਸਮਾਰਾ (, ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਸਮੇਰਾ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਿਗਰੀਨੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭਾਵ "ਚਾਰਾਂ (ਇਸਤਰੀ-ਲਿੰਗ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੀਤਾ") ਇਰੀਤਰੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 649,000 ਹੈ। 2325 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਢਲਾਣ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਇਰੀਤਰੀਆਈ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਵਡੇਰੀ ਰਿਫ਼ਟ ਘਾਟੀ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਿਰਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰੀਤਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬੀਰਬਲ ਸਾਹਨੀ

ਬੀਰਬਲ ਸਾਹਨੀ (ਨਵੰਬਰ 1891-10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1949) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪਥਰਾਟਾਂ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।
ਜੀਵਨੀ

ਬੀਰਬਲ ਸਾਹਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਨਵੰਬਰ 1891 ਨੂੰ ਲਾਲਾ ਰੁਚੀ ਰਾਮ ਸਾਹਨੀ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੁਤਰ ਵਜੋਂ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਜਿਲੇ ਦੇ ਭੇਰਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਵਪਾਰਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਉੱਥੇ ਡੇਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਖਾਨ ਤੋਂ ਮੁੰਤਕਿਲ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਿੱਖਿਆ

ਉਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਹੋਣਹਾਰ ਬਾਲਕ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਠਿਨਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਰੰਭਕ ਦਿਨ ਬੜੇ ਹੀ ਕਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰੇ।

ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰੁਚੀ ਰਾਮ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੰਜੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਰਨੈਸਟ ਰਦਰਫੋਰਡ ਅਤੇ ਕੋਪਨਹੇਗਨ ਦੇ ਨੀਲਜ ਬੋਹਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵਿਟੀ ਉੱਤੇ ਅਨਵੇਸ਼ਣ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਛਿੜਨ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਕਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਇਆ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੀਰਬਲ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਿਗਿਆਸਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਚਰਿਤਰ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਿਹਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ, ਉਤਸਾਹਵਰਧਨ ਅਤੇ ਸਿਰੜ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨੂੰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬੀਰਬਲ ਸਾਹਨੀ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਔਖੀ ਤੋਂ ਔਖੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਢੂੰਢਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ
ਆਰਥਰ ਮਿਲਰ

ਆਰਥਰ ਮਿਲਰ (17 ਅਕਤੂਬਰ 1915 – 10 ਫਰਵਰੀ 2005) ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਸਨ। ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜਕ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡਰਾਮੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਮਿਲਰ ਨੇ ਬਹੁਚਰਚਿਤ 'ਦ ਅਮੇਰਿਕਨ ਡਰੀਮ' ਯਾਨੀ 'ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਪਨੇ' ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਖਾਮੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਜਨਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖੀਆਂ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਹੋਈ ਲੇਕਿਨ ਉਸਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਰੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਲ ਮਾਈ ਸਨਜ (1947), ਡੈੱਥ ਆਫ ਏ ਸੇਲਜਮੈਨ (1949), ਦ ਕਰੂਸੀਬਲ (1953) ਅਤੇ ਏ ਵਿਊ ਫਰਾਮ ਦ ਬ੍ਰਿਜ਼ (ਇਕਾਂਗੀ, 1955; ਸੋਧਿਆ ਦੋ-ਅੰਕੀ, 1956) ਵਰਗੇ ਡਰਾਮੇ ਲਿਖੇ। 1949 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੇਲਜਮੈਨ ਦੀ ਮੌਤ (ਡੈੱਥ ਆਫ ਏ ਸੇਲਜਮੈਨ) ਦਾ ਮੰਚਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਤੋ - ਰਾਤ ਹੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਲੀ ਲੋਮੈਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪੇਸ਼ਾਵਰਾਨਾ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰੀ ਦਬਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਮ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1949 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਟਜਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਮਿਲਰ ਦੀ ਇਹ ਯੋਗਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਜੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਸਮਾਜਕ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਆਰਥਰ ਮਿਲਰ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਮਿਲ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1929 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਆਰਥਕ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਠੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਡਰਾਮਾ ਆਲ ਮਾਈ ਸਨਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪਰਵਾਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਕਰੜੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਸਭਗਤੀ ਦੇ ਅਣਹੋਂਦ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵੀ ਲਗਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਦਾ ਇਹੀ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੈਕਾਰਥੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਫਿਰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁਖਬਿਰ ਬਨਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ - ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਦ ਕਰੂਸੀਬਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸਾਮੂਹਕ ਰੋਸ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 1956 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐਕਟਰੈਸ ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਲੇਕਿਨ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ ਤਲਾਕ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਘਟੀ ਲੇਕਿਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬਰੋਕਨ ਗਲਾਸ (ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀਸਾ) ਨੂੰ ਓਲਿਵਿਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਮੰਚਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਤਿਰਾਨਾ

ਤਿਰਾਨਾ (ਅਨਿਸ਼ਚਤ ਰੂਪ ; ਘੇਗ ਅਲਬਾਨੀਆਈ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਉਪ-ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ: Tirona) ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਤਿਰਾਨਾ 1614 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਟੋਮਨ ਨਗਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਲੇਮਨ ਬਰਜੀਨੀ, ਮੁਲਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਸਕ, ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 1920 ਵਿੱਚ ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 400,000 ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 763,634 ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਨ-ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲੂਈ ਬਰੇਲ

ਵਿਚ]]
ਲੂਈ ਬਰੇਲ (4 ਜਨਵਰੀ, 1809-6 ਜਨਵਰੀ, 1852) ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੈਰਿਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਕੁਰਵੇ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਾਈਮਨ ਰੇਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਤੇ ਜੀਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਨੇਤਰਹੀਣਾਂ ਦੀ ਇਸ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਲੂਈ ਬਰੇਲ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ|
ਨੇਤਰਹੀਣ

ਜਦੋਂ ਲੂਈ ਬਰੇਲ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਚਮੜੇ ਨੂੰ ਸਿਊਣ ਵਾਲਾ ਸੂਆ ਤਿਲਕ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਜਿਆ। ਅੱਖ ’ਚੋਂ ਖ਼ੂਨ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅੱਖ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਘੱਟ ਗਈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਦੂਜੀ ਅੱਖ ’ਤੇ ਵੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ। ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੂਈ ਨੇਤਰਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਕੂਲ

ਲੂਈ ਬਰੇਲ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਲੂਈ ਬਰੇਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਲੜਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਨੇਤਰਹੀਣਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਲਗਨ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ।
ਚਾਰਲਸ ਬਾਰਬਰੀਅਰ ਅਤੇ ਬਰੇਲ

ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੇਜਰ ਚਾਰਲਸ ਬਾਰਬਰੀਅਰ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰ ਕੇ ਰਾਤ ਲੇਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਰੇਲ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਲਿਪੀ 12 ਬਿੰਦੂਆਂ ’ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਉਂਗਲ ਦੇ ਪੋਟਿਆਂ ਦੇ ਥੱਲ੍ਹੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਲੂਈ ਨੇ ਇਸ ਲਿੱਪੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ 1829 ਵਿੱਚ ਛੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਲਿਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ 63 ਕਲਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਕ ਬਣਤਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਲੂਈ ਦੀ ਇਹ ਲਿਪੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ।
ਸਵਰ ਲਿਪੀ

ਲੂਈ ਨੂੰ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸੀ। ਇਹ ਲੱਛਣ ਭਾਵੇਂ 1835 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੂਈ ਬਰੇਲ ਨੇ 1837 ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਰੇਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਾਹਰ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਇਲਨ ਵਜਾਉਣ ’ਚ ਵੀ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਰੈਫੀਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਵੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।


:
ਮੌਤ

1844 ਵਿੱਚ ਲੂਈ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਪਿਆਨੋ ਸਿਖਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਲੂਈ ਬਰੇਲ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਜਨਵਰੀ, 1852 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਲਿਪੀ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਬਰੇਲ ਲਿੱਪੀ’ ਪੈ ਗਿਆ।
ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ

ਨੇਤਰਹੀਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿੱਪੀ ਛੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ’ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਨੇਤਰਹੀਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਰੇਲ ਸਲੇਟ ’ਤੇ ਗਾਈਡ ਅਤੇ ਕਲਿੱਪ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾ ਕਾਗਜ਼ ਟੰਗ ਕੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਕਲਮ ’ਤੇ ਲੱਗੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਸੂਈ ਨਾਲ ਸੁਰਾਖ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਅੱਖਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸੁਰਾਖਾਂ, ਛੇਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹੋਰ ਦੇਖੋ

*http://www.braillerman.com/louis.htm
*Valentin Haüy Association
*Louis Braille Online Museum - American Foundation for the Blind


File:Braille's tomb in the Pantheon.jpg|ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਬਰੇਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ.
ਬਰੇਲ

ਬਰੇਲ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇਤਰਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਪੀ ਛੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਨੇਤਰਹੀਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਰੇਲ ਸਲੇਟ ’ਤੇ ਗਾਈਡ ਅਤੇ ਕਲਿੱਪ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾ ਕਾਗਜ਼ ਟੰਗ ਕੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਕਲਮ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਸੂਈ ਨਾਲ ਸੁਰਾਖ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਅੱਖਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸੁਰਾਖਾਂ, ਛੇਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਰੇਲ

ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੇਜਰ ਚਾਰਲਸ ਬਾਰਬਰੀਅਰ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰ ਕੇ ਰਾਤ ਲੇਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਰੇਲ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਲਿਪੀ 12 ਬਿੰਦੂਆਂ ’ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਉਂਗਲ ਦੇ ਪੋਟਿਆਂ ਦੇ ਥੱਲ੍ਹੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।
ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ

ਲੂਈ ਬਰੇਲ ਨੇ ਇਸ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ 1829 ਵਿੱਚ ਛੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਲਿਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ 63 ਕਲਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਕ ਬਣਤਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਦੀ ਇਹ ਲਿਪੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਲੂਈ ਨੂੰ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸੀ। ਇਹ ਲੱਛਣ ਭਾਵੇਂ 1835 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੂਈ ਬਰੇਲ ਨੇ 1837 ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਰੇਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਾਹਰ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਇਲਨ ਵਜਾਉਣ ’ਚ ਵੀ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਰੈਫੀਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਵੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਿਪੀ ਦਾ ਨਾਂ "ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ" ਪੈ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰੇਲ
ਬੈਂਕਾਕ

ਬੈਂਕਾਕ (, ਉਚਾਰਨ: ) ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਗਭਗ 1,568.7 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਚਾਓ ਫਰਾਇਆ ਨਦੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੈਂਕਾਕ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 8 ਲੱਖ ਹੈ, ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 12.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਬੈਂਕਾਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਯੁਥਿਆ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਚਾਓ ਫਰਾਇਆ ਨਦੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਵਸਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਗ੍ਹਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲਈ। ਬੈਂਕਾਕ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਚਾਓ ਫਰਾਇਆ ਨਦੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਚੌਂਕੀ ਵੱਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। 1668ਈ. ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਕ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਫਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਯੁਥਿਆ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਨਬਾਉਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤਕਸ਼ਿਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ।
ਨਾਮ

ਬੈਂਕਾਕ ਨਾਂ ਦੀ ਉੱਤਪਤੀ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਥਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੈਂਗ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਕੋ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਟਾਪੂ, ਅਰਥਾਤ ਧਰਤੀ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਜਿਹੜਾ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ।
ਭੂਗੋਲ

ਬੈਂਕਾਕ ਸ਼ਹਿਰ 1,568.7 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ 76 ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 69ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸਿਟੀ ਮੇਅਰ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ 73ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਮੋਗਾ ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ

ਮੋਗਾ ਘੋਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜੁਝਾਰੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਘੁੱਗ ਵਸਦੇ ਮੋਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੰਜ ਅਤੇ ਸੱਤ ਅਕਤੂਬਰ1972 ਨੂੰ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ‘ਚ ਲੈਂਦਿਆਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੀ.ਐਸ.ਯੂ. ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਉਸਰੀਆਂ ਭਰਾਤਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।
ਕਾਂਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ

ਮੋਗਾ ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਰੀਗਲ ਸਿਨੇਮੇ ਜੋ ਹੁਣ ਸ਼ਹੀਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਟਿਕਟਾਂ ਦੀ ਬਲੈਕ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਵੈਲਫੇਅਰ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਏ.ਆਈ.ਐਸ.ਐਫ. ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰ ਕੇ ਸਿਨੇਮਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮੰਗਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
#ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਸਤੇ ਟਿਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਆਇਤ ਹੋਵੇ।
#ਟਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਟਿਕਟ-ਖਿੜਕੀ ਬਣੇ
#ਸਿਨੇਮੇ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਦੀ ਬਲੈਕ ਰੋਕੀ ਜਾਵੇ।
ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਘਟੀ। ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਡੀ.ਸੀ. ਚੀਮੇ ਅਤੇ ਐਸ.ਪੀ.ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਹਰਜੀਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਜਿਹੇ ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ ਜੋ ਅਣਖੀਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਹਰਜੀਤ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਖ਼ੂਨ ਉਬਾਲਾ ਖਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਡਾਂਗ ਡੀ.ਸੀ. ਚੀਮੇ ਦੇ ਮੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ। ਉਸਨੇ ਲੜਖੜਾ ਕੇ ਡਿੱਗਦਿਆਂ-ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਡੀ.ਸੀ.ਅਤੇ ਐਸ.ਪੀ. ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪੰਕਤੀ ‘ਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਗੋਲੀ ਹਰਜੀਤ ਦੇ ਮਾਰੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੇ ਸਵਰਨ ਦੇ। ਪਲਾਂ-ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸੰਗਰਾਮੀ ਸਾਥੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅੰਧਾ-ਧੁੰਦ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੁਝਾਰੂ ਅਤੇ ਕਈ ਆਮ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪੱਲੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੇਹੜੀਆਂ ‘ਤੇ ਲੱਦ-ਲੱਦ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਸਪਤਾਲ ਜਖ਼ਮੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਮੰਗ

#ਮੋਗਾ ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਕਿਸੇ ਰਿਟਾਇਰਡ ਜੱਜ ਤੋਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ |
#ਰੀਗਲ ਸਿਨੇਮੇ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਉਣ
#ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਘੋਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੇ ਬਣੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਾਪਸ ਲਏ ਜਾਣ।
#ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨਾਂ ਕੱਟੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੱਦੇਗਾ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਦਾਖਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।

ਇਸ ਸਦਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਤਲਖ਼ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਖਦੀ ਮੋਗਾ ਕਾਂਡ ਐਜੀਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* ਮੋਗਾ ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬੇਹਾਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਂਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬ
ਪ੍ਰਿਟੋਰੀਆ

ਪ੍ਰਿਟੋਰੀਆ ਉੱਤਰੀ ਖ਼ਾਊਟੈਂਗ ਸੂਬੇ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਟੋਰੀਆ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਪ੍ਰਿਟੋਰੀਆ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ; ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਕੇਪਟਾਊਨ (ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ), ਅਤੇ ਬਲੂਮਫੋਂਟੈਨ (ਨਿਆਇਕ ਰਾਜਧਾਨੀ) ਹਨ।

ਲਫ਼ਜ਼ "ਪ੍ਰਿਟੋਰੀਆ" ਦਾ ਸ਼ਬਦ-ਵਿਉਪੱਤੀ ਅੰਡਿਏਅਸ ਪ੍ਰੇਟੋਰੀਅਸ ਤੋਂ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿਟੋਰੀਆ "ਦ ਜੈਕਰੇਂਡਾ ਸਿਟੀ" The Jacaranda City ਵੀ ਕਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਿਟੋਰੀਆ ਦੇ ਸੜਕਾਂ, ਪਾਰਕਾਂ, ਅਤੇ ਉਦਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੈਕਰੇਂਡਾ ਦਰਖਤਾਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੇਪਟਾਊਨ

ਕੇਪਟਾਊਨ (; ; ) ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਨਸੰਖ‍ਜਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਸ‍ਟਰਨ ਕੇਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਬੰਦਰਗਾਹ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਬਾਗ ਆਦਿ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਟੈਬਲ ਮਾਊਂਟੈਂਨ, ਟੈਬਲ ਮਾਊਂਟੈਂਨ ਨੇਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ, ਟੈਬਲ ਮਾਊਂਟੈਂਨ ਰੋਪਵੇ, ਕੇਪ ਆਫ਼ ਗੁਡ ਹੋਪ, ਚੈਪਮੈਨਸ ਪੀਕ, ਸਿਗ‍ਨਲ ਹਿੱਲ, ਵਿਕ‍ਟੋਰੀਆ ਐਂਡ ਅਲ‍ਫਰੈਡ ਵਾਟਰਫਰੰਟ ਆਦਿ ਇੱਥੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਸ‍ਥਲ ਹਨ।
ਕੇਪ ਟਾਊਨ

ਇਤਿਹਾਸ

ਸੰਨ 1488 ਵਿੱਚ ਬਾਰਟੋਲੋਮੀਓ ਡਾਇਸ ਅਤੇ 1497 ਵਿੱਚ ਵਾਸਕੋਡੀਗਾਮਾ ਕੇਪ ਆਫ ਗੁੱਡ ਹੋਪ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੇਬਲ ਖਾੜੀ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਇਥੋਂ ਆਪਣਾ ਰਾਸ਼ਨ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਯੂਰਪ, ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਇਥੋਂ ਡਾਕ ਵੀ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਪੱਕੀ ਵੱਸੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 1652 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਲੀ ਨੇ ਇਥੇ ਇੱਕ ਕਿਲਾ ਉਸਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਭਾਜੀਆਂ ਉਗਾਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਇਥੋਂ ਰਾਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗਾ ਸੀ। 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਇਥੇ ਸਿਰਫ਼ 200 ਘਰ ਹੀ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਵਾਧਾ ਤਾਂ ਅੰਤਰਦੇਸ਼ੀ ਖਿਚਾਓ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕੇਪ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਦਯੋਗ/ਵਪਾਰ

ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਹੀਰੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਰਾਇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਦਰਾਮਦੀ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸੱਨਅਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀਰਾ ਕੱਟਣਾ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਉਕਰਾਈ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੀਮਿੰਟ, ਮੁਰੱਬਾ, ਐਸਬੈਸਟਾਸ, ਰਸਾਇਣਕ ਵਸਤਾਂ, ਖਾਦਾਂ, ਰੰਗ-ਰੋਗਨ, ਜੁੱਤੀਆਂ, ਸਾਬਣ, ਕੱਪੜਾ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸਮਾਨ, ਸ਼ਰਾਬ, ਸਪਿਰਿਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਸੈਰਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਯਲਵਾਯੂ

ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸੈਰਗਾਹ ਵੀ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਥੋਂ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਠੰਢੀ ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦਾ ਔਸਤਨ ਸਾਲਾਨਾ ਤਾਪਮਾਨ 11°ਸੈਂ. ਤੋਂ 20°ਸੈਂ. ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਸਤਨ ਸਲਾਨਾ ਵਰਖਾ ਲਗਭਗ 62 ਸੈਂ. ਮੀ. ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਾਰਕ ਤੇ ਬੁਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਪਬਲਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਹਾਊਸ, ਸਾਊਥ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਸਾਊਥ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਤੇ 1614 ਦੇ ਪੋਸਟ ਆਫ਼ਿਸ ਦੇ ਪੱਥਰ ਪਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਭਾਰਤ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਡਾਕ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਡੱਚ ਰੀਫ਼ਾਰਮਡ ਚਰਚ (1699) ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਲਖਸਪ ਜਗ੍ਹਾ ਇਥੋਂ ਦਾ ਕਿਲਾ (1666) ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹਾਲੈਂਡ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਸਦਰਮੁਕਾਮ ਹੈ। ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਗਾਹ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਥੇ ਇੱਕ ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

Dr. Rajwinder Singh (ਗੱਲ-ਬਾਤ) 04:24, 4 ਸਤੰਬਰ 2016 (UTC)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਹਾਇਬਨ

ਹਾਇਬਨ (ਜਪਾਨੀ: 俳文) ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 1690 ਵਿੱਚ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਪਾਨੀ ਕਵੀ ਬਾਸ਼ੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਪੈਰੋਕਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਇਬਨ ਦੀ ਰੇਂਜ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਕਥਾ, ਡਾਇਰੀ, ਨਿਬੰਧ, ਗਦ-ਕਵਿਤਾ, ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵੀ ਅਕਸਰ ਇਸ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹਾਇਕੂ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ ਅਨੁਸਾਰ,"ਹਾਇਬਨ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ, ਹਾਇਕਾਈ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਸੰਖਿਪਤ ਵਾਰਤਕ ਕਵਿਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਹਾਸਰਸ ਅਤੇ ਸੰਜੀਦਗੀ ਦੋਵੇਂ ਅੰਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਇਬਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਹਾਇਕੂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 200 ਜਾਂ 300 ਤਕ ਸ਼ਬਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੰਮੇ ਹਾਇਬਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਾਇਕੂ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਇਬਨ ਵਿੱਚ ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਫੌਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਫ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਹਾਇਕੂ ਲਹਿਜ਼ੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾ ਜਾਂ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਪਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਲਿਖੀ ਵਾਰਤਕ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਲੜੀਵਾਰ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਦ ਪਹਿਲੇ ਬੰਦ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਨਵਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹਾਇਬਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹਾਇਕੂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖੇ ਗਏ ਆਰੰਭਿਕ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਈ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਵਿਧਾ ਬਣ ਗਈ। ‘ਹਾਇਬਨ’ ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਇਕੂ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਾਦਾਂ, ਡਾਇਰੀਆਂ ਜਾਂ ਸਫਰਨਾਮਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਧਾ ਰੋਜ਼ਨਾਮਚੇ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।"
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਗਲੋਅ

ਗਲੋਅ ਜਾਂ ਗਲੋਹ (ਬਨਸਪਤੀ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ: ਟੀਨੋਸਪੋਰਾ ਕਾਰਡੀਫੋਲਿਆ) ਮੇਨੀਸਪ੍ਰਮਾਸਾ (Menispermaceae) ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਦਾਬਹਾਰ ਵੇਲ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਮੂਲ ਸਥਾਨ ਭਾਰਤ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਤਪਤਖੰਡੀ ਇਲਾਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨ੍ਹੂੰ ਕਈ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਛਿੰਨਰੂਹਾ, ਚਕਰਾਂਗੀ, ਆਦਿ। ਬਹੁਵਰਸ਼ੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਮ੍ਰਤਾ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਤਾਪ ਦੀ ਮਹਾਨ ਔਸ਼ਧੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤੀਕਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਲੋਅ ਦੀ ਵੇਲ ਜੰਗਲਾਂ, ਖੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾੜਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੰਡਲਾਕਾਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿੰਮ ਅਤੇ ਅੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵੀ ਇਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਹੀ ਨਿੰਮ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਗਿਲੋਅ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਔਸ਼ਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਡੱਕਾ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿਹਨਾਂ ਮੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਗਲੋਅ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾਂਹ ਵਰਗਾ ਮੋਟਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਥਾਂ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲਕੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਝੂਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਵੜਕੇ ਹੋਰ ਬੇਲਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

thumb|right|200px|ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਤਾ: ਪੱਤਾ, ਕਾਂਡ, ਜੜ੍ਹ, ਅਤੇ ਅੰਕੁਰ
ਬੇਲ ਦੇ ਕਾਂਡ ਦੀ ਊਪਰੀ ਬਿਲਕ ਬਹੁਤ ਪਤਲੀ, ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਦੇਣ ਉੱਤੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਹਰਾ ਮਾਂਸਲ ਭਾਗ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਕੱਟਣ ਉੱਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਗ ਗੋਲ ਮੋਲ ਵਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੇ, ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪਾਨ ਵਰਗੇ ਏਕਾਂਤਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਗਭਗ 2 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਤੱਕ ਵਿਆਸ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੇਮ-ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 7 ਤੋਂ 9 ਨਾੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਦਾ ਡੰਠਲ ਲਗਭਗ 1 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੁਲ ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ - ਛੋਟੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਵੀ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਮਟਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਕਣ ਉੱਤੇ ਇਹ ਰਕਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੀਜ ਸਫੇਦ, ਚਿਕਨੇ, ਕੁੱਝ ਟੇਢੇ, ਮਿਰਚ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਾਭਦਾਇਕ ਅੰਗ ਕਾਂਡ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ (10 ਅਕਤੂਬਰ 1951 - 6 ਜਨਵਰੀ 1984)ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਦਾਖ਼ਲਾ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਮੱਘਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ

ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਬਟਾਲਾ ਤੋਂ ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਸੁਰਜੀਤ ਨੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ।
ਹਾਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ

ਉਸ ਨੇ ਹਾਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 1967 ਤੋਂ ਸਕੂਲੀ ਖੇਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1968 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਅਹਿਮ ਮੈਚ ਖੇਡੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸਦਕਾ ਹੀ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ ਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਖਿਡਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ। ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ, ਏਸ਼ਿਆਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ 13 ਵਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਖੇਡੇ। ਇਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1973 ਦੇ ਐਮਸਟਰਡਮ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ 1972 ਦੀ ਮਿਊਨਿਖ਼ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦਾ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਮੁਲਕ ਹਾਲੈਂਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਰਮਿਆਨ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਫਾਈਨਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੱਤ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਦੋ ਪਨੈਲਟੀ ਕਾਰਨਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤੋ-ੜਿੱਤੀ ਜਦ ਸੁਰਜੀਤ ਨੇ ਕਰਾਰੇ ਸ਼ਾਟ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਗੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਸਮਝ ਪਟਾਖੇ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਪਰ ਬਰਾਬਰੀ ’ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਏ ਮੈਚ ਦਾ ਆਖਰੀ ਨਤੀਜਾ ਪਨੈਲਟੀ ਸਟਰੌਕ ਜ਼ਰੀਏ 4-2 ਨਾਲ ਹਾਲੈਂਡ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।

#1974 ਤਹਿਰਾਨ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ
#1975 ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਕੀ ਕੱਪ
#1976 ਮਾਂਟਰੀਆਲ ਓਲੰਪਿਕ
#1978 ਬੈਂਗਕੌਕ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ
#1982 ਮੁੰਬਈ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ
ਲੋਹੇ ਦੀ ਦੀਵਾਰ

ਫੁੱਲਬੈਕ ਵਜੋਂ ਖੇਡਣ ’ਤੇ ‘ਲੋਹੇ ਦੀ ਦੀਵਾਰ’ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਣਖੀ ਸੁਰਜੀਤ ਦਾ 1978 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਟ-ਖੜੱਕਾ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਸੁਰਜੀਤ ਨੇ 1975 ਦੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਟੂਰ ਸਮੇਂ 17 ਗੋਲ ਕੀਤੇ।1979 ਪ੍ਰੀ-ਓਲੰਪਿਕ,1981 ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫ਼ੀ, ਸਮੇਂ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ,1979 ਪਰਥ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਸਮੇਂ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਖੇਡ ਚੁੱਕੇ ਸੁਰਜੀਤ ਨੂੰ 1980 ਮਾਸਕੋ ਓਲੰਪਿਕ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕਪਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਮੌਕੇ ਇਹ ਕਪਤਾਨੀ ਫਿਰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦਿਆਂ ਕਪਤਾਨ ਦੀ ਬਦਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 1982 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਅਧੀਨ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰਨ ਚੰਚਲ ਕੋਹਲੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ। ਇਹ ਸਾਥ ਭਰ ਜੁਆਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਰਹਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਿਰਫ਼ 33 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 6 ਜਨਵਰੀ 1983 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸੁਰਜੀਤ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਕੀ ਮੁਕਾਬਲਾ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸੁਰਜੀਤ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਕੀ ਮੁਕਾਬਲਾ “ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਰਜੁਨਾ ਐਵਾਰਡ

ਇਸ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ15 ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ 1998 ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨਾ ਐਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੁੱਤ ਲਾਇਆ ਗਿਆ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਕੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1984
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ