JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Adolphe Muzito

Adolphe Muzito (ojoibi 1957 in Gungu, Igberiko Kwilu) ni oloselu ara Kongo OOT lowolowo to je Alakoso Agba Orile-ede Olominira Toseluarailu ile Kongo. Muzito, omo egbe oloselu Egbe Lumumbisti Piparapo (PALU), teletele ti je Alakoso Isuna labe Alakos Agba Antoine Gizenga lati 2007 de 2008.

Muzito, to wa lati Gungu, Igberiko Kwilu, je onimo oro-okowo. Ninu ijoba to je yiyansipo ni ojo 5 Osu Keji 2007, Muzito je mimupo bi Alakoso Isuna. Leyin ti Gizenga, to je olori PALU, kosesile bi Alakoso Agba ni 25 Osu Kesan 2008 fun idi to jemo ojo-ori ati ilera, Muzito je yiyansipo latowo Aare Joseph Kabila lati ropo Gizenga ni 10 Osu Kewa 2008.

Ijoba Muzito bere ise ni ojo 26 Osu Kewa 2008. Yato si Muzito funra re, ijoba re ni eniyan 53: awon igbakeji alakoso agba meta, awon alakoso 36, ati awon igbakeji alakoso 14. Opo awon eniyan inu ijoba yi wa lati Egbe Araalu fun Itunleko ati Oseluarailu, beesini Kabila pe bi "egbe ti ise won je lati se abo ati itunleko".
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Orílẹ̀-èdè Olómìnira Tòṣèlúaráìlú ilẹ̀ Kóngò
Rafael Correa

Rafael Vicente Correa Delgado (; ojoibi April 6, 1963) ni Aare Orile-ede Olominira ile Ekuador lati 2007 ati lowolowo Aare pro tempore Isokan awon Omoorile-ede Guusu Amerika. Onimo oro-okowo to keko ni Ecuador, Belgium ati US, o je fun igba soki bi Alakoso Inawo orile-ede re ni 2005. O je didiboyan bi Aare ni opin 2006 o si gun ori aga ni Osu Kinni 2007.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1963
Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Ẹ̀kùàdọ̀r
Ahmed Nazif

Ahmed Nazif (, ) (born July 8, 1952 in Alexandria) served as the Prime Minister of Egypt from 14 July 2004 to 29 January 2011, when his cabinet was dismissed by President Hosni Mubarak in light of a popular uprising that led to the Egyptian Revolution of 2011. Nazif was Acting President of Egypt from 5 March to 15 April 2010, when President Mubarak delegated his authorities to Nazif while undergoing surgery in Germany.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Egypt
Teodoro Obiang Nguema Mbasogo

Teodoro Obiang Nguema Mbasogo (; ọjọ́ìbí 5 June 1942) ni olóṣèlú ará Guinea Ibialágedeméjì tó ti jẹ́ Ààrẹ ilẹ̀ Gínì Ibialágedeméjì láti ọdún 1979. Ó fi ipá gba ìjọba lọ́wọ́ arákùnrin bàbá rẹ̀, Francisco Macías Nguema, nínú ìfipágbàjọba ológun osù kẹjọ ọdún 1979, ó sì ti jẹ́ ààrẹ ibẹ̀ láoti ìgbà náà. Obiang dúró bíi Alága ẹgbẹ́ Ìṣọ̀kan Áfríkà láti 31 January 2011 dé 29 January 2012. Òhun ni ẹnìkejì tó jẹ́ olórí orílẹ̀-èdè tó pẹ́ jùlọ ní orí àga tí kìí ṣe ọba ní àgbáyé. Ni Oṣu kọkanla ọdun 2021, Teodoro Obiang Nguema Mbasogo ni a yan ni apejọ apejọ ẹgbẹ rẹ gẹgẹbi oludije fun saa kẹfa ninu idibo 2023.
Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Ẹ̀ka:Àwọn ará Guinea Alágedeméjì
Ignacio Milam Tang

Ignacio Milam Tang (ọjọ́ìbí 20 June 1940) ni olóṣèlú ará Gínì Ibialágedeméjì tó jẹ́ Alákóso Àgbà ilẹ̀ Gínì Ibialagedeméjì láti osù keje ọdún 2008 di osù karùún ọdún 2012. Ó jẹ́ ọmọ-ẹgbẹ́ ọ̀ṣèlú Democratic Party of Equatorial Guinea (PDGE). Láti osù karùún ọdún 2012 di osù kẹfà ọdún 2016, ó jẹ́ Igbákejì Ààrẹ Èkínní ilẹ̀ Gínì Ibialágedeméjì, ó jọ wà nípò yí pẹ̀lú ọmọ ọkùnrin Ààrẹ Obiang's, Teodorín.
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Guinea Alágedeméjì
Matti Vanhanen

Matti Taneli Vanhanen () (ojoibi November 4, 1955) ni Alakoso Agba ile Finland lati 2003 titi di 2010, ati alaga egbe oloselu Keskusta(Centre Party of Finland) tele. Ni apa keji odun 2006 o je Aare Igbimopo Europe. Teletele o je oniroyin.
Ise

Vanhanen je bibi ni Jyväskylä, omo ojogbon Tatu Vanhanen, to je ekeji-olukowe IQ and the Wealth of Nations, ati Anni Tiihonen.

O ko eko sayensi oloselu ni Yunifasiti ilu Helsinki, o si pari pelu iwe-eri Master ninu Sayensi Awujo ni 1989 .
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Fínlándì
Moussa Camara

Moussa Dadis Camara (ojoibi 1964) je oga ologun tele ni Ise Ologun ile Guinea to di Aare orile-ede Guinea fun National Council for Democracy and Development (Conseil National de la Démocratie et du Développement, CNDD), eyi to fi tipatipa gba ijoba ni 23 December 2008 leyin iku Aare Lansana Conté. O ti kuro lori aga lati igba igbidanwo ipani to sele si ni 3 December 2009. Ni Oṣu Keje Ọjọ 31, Ọdun 2024, Moussa Dadis Camara jẹbi “awọn iwa-ipa si ẹda eniyan” ninu awọn ipakupa ti o waye ni ọdun 2009, ati pe o dajọ ọdun ogun ọdun sẹwọn. Ni Oṣu Kẹta Ọjọ 28, Ọdun 2025, Moussa Dadis Camara ni idariji nipasẹ Mamadi Doumbouya, adari iyipada.
Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1964
Ẹ̀ka:Àwọn ará Guinea
Ẹurásíà

thumbnail|Eurasia
thumbnail|Eurasia, with North Africa and the [[Horn of Africa visible]]
right|thumb|African-Eurasian aspect of the Blue Marble|Earth
Ẹurásíà je isupoile nla to je bi 52,990,000 km2 (20,846,000 mi2) tabi bi 10.6% ojude Aye (36.2% agbegbe ile). Nigba miran o je gbigba gege bi orile kan soso, Eurasia je apapo awon orile Europe and Ásíà (Eurasia jade ninu oruko won), eyi wa latojo pipe.

Eurasia je ibugbe fun 4.8 legbegberunkeji eniyan, iye to ju 71% onibugbe aye lo.
Itokasi
Shimon Peres

, GCMG (, abiso Szymon Perski; 2 August 1923 - 28 September 2016) ni Aare ikesan lowolowo orile-ede Israel. Peres je served twice as the Alakoso Agba ile Israel kejo lemeji ati gege bi Alakoso Agba Igbadie lekan, be sini o ti je omo awon kabineti 12 ninu ise oloselu to ju odun 66 lo. Peres je didiboyan si Knesset ni November 1959, ayafi fun osu meta ni ibere 2006, o wa nibe titi di 2007, nigba to di Aare.
Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Ẹ̀ka:Àwọn ará Ísráẹ́lì
Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Ísráẹ́lì
Àyèọmọìlú

thumb|Àwòrán adarí ẹgbẹ́ àtakò Ìpínlẹ̀ Australia àti àwọn ọmọọ̀lú.
Àyèọmọìlú ni ipo jije omoilu alawujo, oloselu tabi awujo onibinibi pato kan.

Ijewiwa ni ayeomoilu ninu iro adehun alawujo gbe pelu re, awon eto ati ojuse. Aṣe àyèọmọìlú ni imoye pe awon omoilu gbodo sise fun idaraju awujo won nipa kikopa ninu okowo, ise igboro, ise aladase, ati iru igbera baun lati mudara igbesiaye fun gbogbo omoilu.


Ẹ̀ka:Ìjọba
Ìdìbòyàn

thumb|Ọwọ́ tó ń dìbò.
Ìdìbò jẹ́ ìpinnu àti ìgbésẹ tí àwọn ènìyàn kan gbà láti yan ẹni tí yóò ṣojú tàbí darí wọn sípò.


Ìdìbò ti jẹ́ èròjà ìṣèjọba àwaarawa láti bíi sẹ́ńtúrì mẹ́tàdínlógún sẹ́yìn. A máà ń lò ó fún yíyan ni sípò aṣòfin àti ti aṣojúṣòfin àti sí Ìjọba ìbílẹ̀ pẹlú ti ẹlẹ́kùnjẹkùn. Ìgbésẹ yìí tún wọpọ ní àwọn Ilé-iṣẹ́ ńlá-ńlá àti ti aládani pẹlú àwọn ẹlẹ́gbẹ́jẹgbẹ́.

Ìlo káríayé ìdìbò gégé bí èròjà fún yíyan asojú tí ó wọpọ ní ìjọba àwaarawa ti àsìkò yìí wà ní ìyàtọ̀
sí ti ayé àtijọ́ nigbati yíyan ni sípò máa ń wáyé nípa lílosortition,Ẹni orí yàn tabi kádàrá nípa ṣíṣe èyí-jẹ-èyí-o-jẹ láti fi yàn wọ́n sípò.

Àtúnṣe sí ètò ìdìbò ṣe àfihàn àwọn ìgbésẹ tí wọ́n ń se fun ìrọwọ́-ìrọsẹ̀ nínú ètò ìdìbò tàbí síṣe àtúnṣe sí àwọn ètò ìdìbò tí ó wà nílẹ̀ tẹ́lẹ̀. PsephologySífọ́lọ́jì jẹ́ ẹ̀kọ́ nípa èsì ìdìbò àti àwọn ìṣirò mìíràn tí ó rọ̀mọ́ ètò ìdìbò ní pàtàkì jùlọ láti ṣírò èsì ìdìbò náà síwájú kíkéde rẹ̀. Ìdìbò jẹ kókó dídìbòyàn tàbí ìdìbòyan

Láti "dìbò" túmọ sí láti Yàn tàbí ṣe "ìpinnu" àti nígbà mìíràn,wọn máa ń lo àwọn ìwé pélébé aláfọwọ́jù sínú àpótí gégébí ìdìbò(referendum).Ìlú Amẹ́ríkà ní èyí tí wọ́pọ̀ jùlọ.
Itokasi

Ẹ̀ka:Ìṣèlú
Andry Rajoelina

Andry Nirina Rajoelina (ojoibi May 30, 1974) je omo Malagasi oloselu ati onisowo to ni redio ati telifisan. Rajoelina setuka ileasofin, o paro awon adajo ile ejo giga, o si bura funrare bi olori orile-ede igbepada ile Madagascar ni March 21, 2009, leyin igba ti awon ologun ti yan si ipo yi leyin jagidijagan oloselu to sele i 2009. Rajoelina lo je Baale ilu Antananarivo, to je oluilu Madagascar, lati December 2007 de February 2009. Ni Oṣu Karun ọdun 2025, Andry Rajoelina tun jẹrisi aniyan rẹ lati ṣabẹwo si Awọn erekusu Tuka funrararẹ, awọn erekuṣu Faranse ti o wa nitosi awọn omi Malagasy, lakoko ti o ṣeduro ijiroro lati yanju ariyanjiyan-ọdun-ọdun-ọdun yii ni Afirika, eyiti o pada si akoko ijọba ijọba Yuroopu..
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Áàrẹ ilẹ̀ Madagásíkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Màlàgásì
Almaty

thumb|Almaty, Kazakhstan.

Almaty (), tele gege bi Alma-Ata (, titi 1992) ati bakanna bi Verny (Russian: Верный, tit 1921), ni ilu titobijulo ni orile-ede Kazakhstan, pelu iye eniyan to to 1,348,500 (ni 1 September 2008), eyi duro fun 9% iye gbogbo eniyan orile-ede na.

O ti je oluilu Kazakhstan (ati ti Kazakh SSR tele) lati 1929 titi di 1997. Botilejepe kii se oluilu Kazakhstan mo sibesibe Almaty si je ilu isowo pataki ni Kazakhstan.
Itokasi
Ee Mungu Nguvu Yetu

Ee Mungu Nguvu Yetu (Oh God of All Creation; Chineke nke Okike) je orin-ìyìn orílẹ̀-èdè mba Kenya.
Swahili Lyrics

Ee Mungu nguvu yetu

Ilete baraka kwetu

Haki iwe ngao na mlinzi

Natukae na undugu

Amani na uhuru

Raha tupate na ustawi.

Amkeni ndugu zetu

Tufanye sote bidii

Nasi tujitoe kwa nguvu

Nchi yetu ya Kenya

Tunayoipenda

Tuwe tayari kuilinda.

Natujenge taifa letu

Ee, ndio wajibu wetu

Kenya istahili heshima

Tuungane mikono

Pamoja kazini

Kila siku tuwe na shukrani.
English Lyrics

O God of all creation,
Bless this our land and nation.
Justice be our shield and defender,
May we dwell in unity,
Peace and liberty.
Plenty be found within our borders.

Let one and all arise
With hearts both strong and true.
Service be our earnest endeavour,
And our Homeland of Kenya,
Heritage of splendour,
Firm may we stand to defend.

Let all with one accord
In common bond united,
Build this our nation together,
And the glory of Kenya,
The fruit of our labour
Fill every heart with thanksgiving.
Igbo

Chineke nke Okike
Gozie ala anyi na obodo anyi
External links

* Audio version of Music
* Build
Ọgụgụ ọzọ

* http://www.statehousekenya.go.ke/anthem.htm
Àwọn Erékùṣù Kánárì

Awon Erekusu Kanari (; , ; ) je awon ile okan ti orile-ede Spain ti won je okan ninu Spanish Agbajo Adaduro ti Spain ati Agbegbe Ode ninu European Union. Ile okan yi budo si eti ariwaiwoorun bebe orile Afrika, 100 km iwoorun bode to fa ija larin Morocco ati Western Sahara. Iwo okun to yapa lati ebado Kanari lo n mo gbe awon oko oju-omi lo si Amerika. Awon erekusu ibe lati eyi to tobijulo si eyi kerejulo ni wonyi: Tenerife, Fuerteventura, Gran Canaria, Lanzarote, La Palma, La Gomera, El Hierro, Alegranza, La Graciosa ati Montaña Clara.
Jeografi

Map of the Canary Islands|left|thumb|420px
Jeografi adanida

Awon erekusu ati awon oluilu won niyi:
Itokasi
Christmas

thumb|Àwòrán ìbí Jésù.

Ọdún Kérésìmesì(tí wọ́n ń pè ní Christmas ní èdè Gẹ̀ẹ́sì) jé ayẹyẹ ọdọọdún láti ṣe àjọyọ̀ ibí àti ìwà sáyé Jésù Kristi, èyí tí ó ma ń sábà wáyé ní ọjọ́ Kàrúndinlogbin oṣù Kejìlá(Dec 25). Bí ó tilè jẹ́ wípé àwọn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ńṣe àjọyọ̀ yìí ní ọjọ́ Kàrún lélógún oṣù Kejìlá, àwọn Kristẹni míràn ṣe ayẹyẹ náà ní ọjọ́ míràn, bí àpẹẹrẹ, àwọn ìjọ ní órílẹ̀ èdè Armenia ṣe ajoyo náà ni ọjọ́ keje oṣù kini(Jan 6). Àwọn ìjọ míràn ní Armenia tí ó ún lo Kalenda Julian ṣe ayẹyẹ Kérésìmesì ní ọjọ́ kádinlogun oṣù Kínní ọdún(Jan 19), ọjọ́ kejìdínlógún sì jẹ́ ọjọ́ aisimi Kérésìmesì. Àwọn míràn tún ṣe ayẹyẹ yìí ní ọjọ́ kerinlelogun oṣù Kejìlá(Dec 24).

Ìtàn Kérésìmesì sọ nípa àkọlé majẹmu titun inú Bíbélì, tí ó sọ nípa ibí Jesu nínú Bethlehem láti mú àsọtẹ́lẹ̀ nípa ibi rẹ̀ ṣe. .

Nígbà tí Jósẹ́fù àti Maria ìyá Jesu wọ ìlú náà, ilé ibùsùn tí wón wò kò ní ìyára, èyí mú kí wón fi ibùjẹ ẹran lọ̀ wọ́n, ilé ibuje ẹran yìí ni a bí Jesu sí, àwọn áńgẹ́lì sì kéde ibí rẹ̀ fún àwọn oluso àgùntàn, tí àwọn Olùṣọ́ àgùntàn náà sì fi ọ̀rọ̀ nípa ibí rẹ̀ lédè. Gẹ́gẹ́ ìtàn Bíbélì, a bí Jésù nígbà isejoba Herod the Great. Ìtàn ìhìn rere Luku sọ nípa bí Jósẹ́fù àti Màríà ṣe fi Nazareti(ìlú wọn) kalẹ tí wón sì wá sí Bethlehemu láti wá san owó orí. Wọ́n pẹ́ kí wọ́n tó dé Bethlehemu, ìgbà tí wón sì dé ìbè, kò sí àyè mó ní ilé igbalejo. Wọ́n fi ilé ibùjẹ ẹran lọ̀ wọ́n, wọ́n sì kalè síbè, àìpé rẹ̀ ni wọ́n bí Jesu.

Àbá oríṣiríṣi ni ó wà nípa ijọ́ tí a bí Jesu, lẹ́yìn bi ọdún ọgọrun mẹ́rin tí wón bí Jésù, àwọn ìjọ pinu láti fi ọjọ́(ayẹyẹ) náà sí Dec 25. Nígbà tí oyún
Èlísábẹ́tì pé oṣù mẹ́fà, Grabrieli farahàn Maria, ó sì sọ fún pé yó lóyún. Nkan pàtàkì láti mọ̀ ni pé kì í ṣe gbogbo ìjọ àkókó ni ó fọwọ́ si fífi ọjọ́ Kàrún lélógún oṣù Kejìlá ṣe ayẹyẹ Kérésìmesì.
Ọ tún le ka èyí

* Àìsùn Kérésìmesì
Awọn ìtọ́kasí
ISO 3166-2:NG

ISO 3166-2:NG ni akoole ninu ISO 3166-2, apa opagun ISO 3166 ti International Organization for Standardization (ISO) tejadesiwe to setumo awon amioro fun oruko awon ipinsabe koko ile Naijiria (ti eyi ti amioro ISO 3166-1 alpha-2 je NG).

Lowolowo, agbegbe 1 ati ipinle 36 ni won je fifun ni amioro. Amioro kookan bere pelu NG-, titele pelu leta meji.
Awon amioro lowolowo
Atunse
Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ìpínlẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:ISO 3166
ISO 3166-2

ISO 3166-2 ni apa opagun ISO 3166 to je titejadesiwe latowo International Organization for Standardization lati setumo àwon amioro fun awon oruko awon ipinsabe koko (f.a igberiko, agbegbe tabi ipinle) awon orile-ede ti won je siseniamioro ni ISO 3166-1. Oruko ifisise re ni Awon amioro fun isoju fun awon oruko orile-ede ati ipinlabe won - Apa 2: Amioro Ipinlabe Orile-ede. 1998 ni o koko je titejadesiwe.

Idi ISO 3166-2 ni lati fidimule opagun kariaye amioro oniletanomba kukuru ati ayasoto lati soju awon ipin amojuto awon orile-ede.
Itokasi

Ẹ̀ka:ISO 3166
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Abaji

Abuja, olú ìlú orílẹ̀-èdè ní Nàìjíríà. Abuja tí ó jẹ́ olú ìlú ìjọba àpapọ̀, ní àwọn ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́fà àti àwọn agbègbe tí ó ju àádọ́a, tí a ṣì máa sọ̀rọ̀ nípa ọ̀kan lára àwọn ìjọba ìbílẹ̀ Abuja, tí ti orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Abaji.


*

Abaji jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìjọba ìbílẹ̀ tí ó gbajúmọ̀ ní Abuja, ó sì jẹ́ ibùgbé fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ ńlá ní orílẹ̀-èdè Naijiria. Abaji, tí ó súmọ́ ìlú Lọ́kọ́ja je mímọ̀ fún àṣà Hausa, Gbayi, Ebira àti Bassa. Wọ́n dá a sílẹ̀ ní ọdún 1986 gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú àwọn ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́rin ìṣájú ní Abuja.
Àwọn Ìtọ́kasí
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Afijió

Agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Afijio jẹ́ ọ̀kan lára àwọn agbègbè ìjọb a ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ní Nàìjíríà. Olú-ìlú rè wà ní Jobele.

Ó ní ìwọ̀n ilẹ̀ tó tó 722 km àti iye ènìyàn tó tó 134,173 ní ìka orí tó wáyé ní ọdún 2006.

Kóòdù ìfìwéránṣẹ́ ìlú náà ni 211.
Ìtàn

Ní ọdún 1989, ìjọba àpapọ̀ ológun ìgbà náà pinnu láti pín agbègbè ìjọba ti ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ìgbà náà sí ẹ̀ka, èyí ló sì bí agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Afijio.

Agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Afijio tí jẹ́ dídásílẹ̀ nígbà mẹ́tà ọ̀tọ̀tọ̀. Wọ́n ṣèdásílẹ̀ Afijio Provisional Authority ní ọdún 1964. Ẹ̀kejì ní ọdún 1981, wọ́n sì da gbogbo agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ọ̀yọ̀ pọ̀ ní oṣù May ọdún 1989, lábẹ́ orúkọ Afijio, èyí tó jẹ́ àékúrú tí orúkọ rẹ̀ ní kíkún jẹ́ Awe, Akinmoorin, Fiditi, Ilora, Imini, Jobele, Iware, Iluaje, Oluwatedo, àti Ojutaye, tí wọ́n jẹ́ ìlú ńlá tẹ́lẹ̀.

Àwọn Yorùbá ló sábà máa ń ṣàkóso agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Afijio, àmọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀yà mìírà wà ní ìlú náà, tí wọ́n ń gbé káàkiri ibẹ̀. Ẹ̀sìn ìlú náà ní ẹ̀sìn Kìrìsìtẹ́ẹ̀nì àti Ìsìlámú. The indigenous peoples' primary religions are Christianity and Islam. Àwọn oníṣẹ̀ṣe ò sàìmá sì ní agbègbè náà, tí wọ́n sì ń ṣẹ̀sin wọn pẹ̀lú àlàáfíà.
Ètò ọrọ̀-ajé

Àwọn ọmọ ilú agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ yìí mú iṣẹ́ àgbẹ̀ gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ tí wọ́n yàn láàyò, wọ́n sì máa ń gbin àwọn ohun ọ̀gbìn bí i àgbàdo, iṣu, ẹ̀gẹ́, ẹ̀pà, èso, kòkó àti ẹyìn
Ẹ̀ka-ìdìbò ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Afijio

Alága kan ṣoṣo tí wọ́n yàn ló ń ṣàkóso agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ náà, tí àwọn káńṣẹ́lọ̀ mẹ́wàá sì ń ṣàkóso ẹ̀ka-ìdìbò mẹ́wẹ̀ẹ̀wá tó wà níbẹ̀.

Agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Afijio pín sí mẹ́wàá, àwọn ni: Ilora I, Ilora II, Ilora III, Fiditi I, Fiditi II, Aawe I, Aawe II, Akinmorin/Jobele, Iware àti Imini.
Àwọn ìlú tó gbajúgbajà ní Afijio

* Aawe
* Fiditi
* Ilora
* Iware
* Jobele
* Ore lope
Àwọn ìtọ́kasí

Afijio
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Egbeda

Egbeda jẹ́ ọ̀kan lára àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ wà ní ìlú Egbeda. Wọ́n gé agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Egbeda kúrò nínú agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Lagelu, ní ọdún 1989. Kóòdù ìfíwéránṣẹ́ ìlú náà ni 200109
Ìwọ̀n ilẹ̀

Ìlú yìí ní ilẹ̀ tó tóbi tó 191 km ài iye ènìyàn tó tó 281,573 ní ìka orí tí ó wáyé ní ọdún 2006.
Ìṣèjọba

Agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Egbeda pín sí ìpín mọ́kànlá (11), àwọn ni: Erunmu, Ayede/Alugbo/Koloko, Owo Baale/Kasumu, Olodan/Ajiwogbo, Olodo/Kumapayi I, Olodo II, Olodo III, Osegere/Awaye, Egbeda, Olode/Alakia, àti Olubadan Estate.

Alága kan tí wọ́n yàn sípò àti káńsẹ́lọ̀ mọ́kànlá lọ́ ń sẹ̀jọba ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ náà.

Oyè olùṣàkóso ìbílẹ̀ náà ni Elegbeda ti Egbeda, èyí ti Oba Victor Sunday Olatunde Okunola jẹ́ olórí náà lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n sì tún jẹ́ ọmọ-ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ àwọn lọ́balọ́ba àti ìjòye ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.
Ojú ọjọ́

Oṣù tó gbóná jù tí oòrùn sì máa ń yọ jù ni oṣù Ẹ̀rẹnà (March), oṣù tó sì tutù jù ni oṣù Ògún (August). Ìwọn ojú ọjọ́ ìlú Egbeda máa ń ṣe ségesège, láti ìgbà tó kéré jù lọ àti ìgbà tó ga jù lọ.
Àwọn ìtọ́kasí

Egbeda
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ìbàdàn

Ibadan North ni Ijoba ibile Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ni Orilede Nàìjíríà. Ilu ilese igakan duro ni Agodi Ibadan. Postal code fun adugbo yen ni 200.
Ìwọ̀n ilẹ̀

O ni agbegbe 27 km ati iye 856,988 gege bi ijoba ipinle oyo ti so ni odun 2017.

O de tun ni akeko to daa ati ise eto oro aje pelu Yunifasiti akoko orilede Nigeria, to je Yunifasiti Ibadan, ti wan da ni odun 1948 ati Politekiniki Ibadan ti wan da ni odun 1970 je ki o je ibi alafia.
Àwọn ìtọ́kasí

Ibadan
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù-Ìwọòrùn Ìbàdàn

Agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Gúúsù-Ìwọ̀òrùn Ìbàdàn jẹ́ ọ̀kan lára àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ní Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ wà ní Oluyole Estate ní Ìbàdàn. Àwọn agbègbè tó wà ní ìlú náà ni Ring-Road, Oke-Ado, Oke-Bola Gege, Born-Photo, àti Isale-Osi.

Ó ní ìwọ̀n ilẹ̀ tó tó 40 km àti iye ènìyàn tó tó 282,585 ni ìka orí tó wáyé ní ọdún 2006.

Kóòdù ìfìwéránṣẹ́ agbègbè náà ni 200.
Àwọn ìtọ́kasí

Ibadan
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gbọ̀ngàn Ibarapa

Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gbọ̀ngàn Ibarapa jẹ́ ọ̀kan lára àọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ní Nàìjíríà. Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gbọ̀ngàn Ibarapa jẹ́ àpapọ̀ ìlú Igbo-Ora àti Idere. Olú-ìlú náà wà ní Igbo-Ora.

Ó ní ìwọ̀n ilẹ̀ tó tó 440 km àti iye ènìyàn tó tó 102,979 ní ìka orí tó wáyé ní ọdún 2006. Ní ọdún 2018 iye àwọn ènìyàn di 322,189. Àwọn Yorùbá ló pọ̀ jù ní ìlú náà.

Kóòdù ìfìwérá́nṣẹ́ ìlú náà ni 201.
Àwon ìtọ́kasí

Ibarapa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Ibarapa

Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Ibarapa jẹ́ ọ̀kan lára àọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ní Nàìjíríà. Àwọn ènìyàn Ìbàràpá ló pọ̀ jù níbẹ̀. Olú-ìlú náà wà ní Eruwa.

Ó ní ìwọ̀n ilẹ̀ tó tó 838 km àti iye ènìyàn tó tó 118,226 ní ìka orí tó wáyé ní ọdún 2006.

Kóòdù ìfìwérá́nṣẹ́ ìlú náà ni 201.

Wọ́n ṣe ìdásílẹ̀ Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Ibarapa ní ọdún 1989, pẹ̀lú olú-ìlú rẹ̀ ní Eruwa. Ó ní ìwọ̀n ilẹ̀ tó tó 705.78sq km2 120, 220 ní ìka orí tó wáyé ní ọdún 2006.
Agbègbè náà ní àwọn ọmọ Yorùbá nínú àti àwọn ẹ̀yà mìíràn, bíi Fulanis, Igbos, TIVs, Jukuns among others.

Iṣẹ́ àgbẹ̀ ni wọ́n yàn láàyò ní ìlú náà, tí wọ́n sì ń gbin ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun ọ̀gbìn. Àwọn ilé-iṣẹ́ tó jẹ́ mọ́ iṣẹ́ àgbẹ̀ pọ̀ gan-an ní agbègbè náà, lára wọn ni Nico Oil Palm Plantation, Zartech, Global-West, oko Obasanjo àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Yàtọ̀ sí èyí, agbègbè yìí ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga méjì, àwọn náà ni Adeseun Ogundoyin Polytechnic, Eruwa àti Oyo State College of Education, Lanlate.

Àwọn ènìyàn ìmíì sì ń ṣe idokowo àti aṣọ híhun.

Lára àwọn ìlú tó wà ní agbègbè náà ni: Eruwa, Lanlate, Okolo, Maya, Temidire, Idi-Ope, Adeagbo, Elere, Onirope, Akete, Obanese, Alapa, Lagaye, Abule Baale, Ijesa, Babamogba àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Lọ́wọ́wọ́wọ́, agbègbè Ibarapa East ní ẹ̀ka-ìdìbò mẹ́wàá.
Àwọn ìtọ́kasí

Ibarapa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìrẹ́pọ̀

Ìrépò jé agbègbè ìjoba ìbílè ní ìpínlè òyó ní orílè èdè Nàìjíríà. Àwon olú ìlú rè wa ni ìlú Kìsí.Ò nì agbègbè tí ó tó 984km² àti iye ènìyàn tí ó tó 122,553 níye níbí ònkà ènìyàn tí odún 2006 km.

Orúko Oba ìlú kìsí ni ìjoba ìbílè agbègbè ìrépò ni IBA ti ìlú kìsí. Orúko IBA ti ìlú kìsí ni Oba Moshood Oyèkólá Àwèdá Lawal Arówóduye kejì.

Àmì òrò ìfilétá ránsé ti agbègbè náà ni 212.
Àwon ìtókasí

Irepo
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Lagelu

Lagelu jẹ́ àgbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ni ìpínlè Ọ̀yọ́, Nàìjíríà. Olúùlú rẹ̀ wá ni ìlú tí Ìyànà Ọffà.

Ó jẹ́ àgbègbè 338 kmkm2 àti and iye ènìyàn147,957 ní òǹkà ti ọdún 2006.

A ṣe àtúnpín àgbègbè ìjọba Ìpínlẹ̀ Lágelú sì ọ̀wọ́ mẹ́rìnlá tí ń se:

Ajara/Opeodu, Apatere/Kuffi/Ogunbode/Ogo, Arulogun Ehin/Kelebe, Ejioku/Igbon/Ariku, Lagelu Market/Kajola/Gbena, Lagun, Lalupon I, Lalupon II, Lalupon III, Ofa-Igbo, Ogunjana/Olowode/Ogburo, Ogunremi/Ogunsina, Oyedeji/Olode/Kutayi, Sagbe/Pabiekun. Abúlé tí a pè ní Eleruko náà wá lábẹ́ àgbègbè ìjọba Ìpínlẹ̀ yìí. Àgbègbè ìjọba ìpínlè náà wá lábẹ́ àṣẹ alága tí a dibò fún pẹ̀lú káúsẹ́lọ̀ mẹ́rìnlá, ọ̀kan tí a yàn láti ọ̀wọ́ kànkan.

Nọ́ḿbà ìfi lẹ́tà ránṣẹ́ jẹ́ 200.
Àwọn ìtọ́kasí

Oyo
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ogbomosho

Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Ogbomosho jẹ́ ọ̀kan lára ìjọba ìbílẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Nàìjíríà, tí Olú ile ìṣẹ́ rẹ̀ wà ní òpópónà Ìlọrin tí alága wọn lọ́wọ́lọ́wọ́ sí jẹ́ ọ̀gbẹ́ni, kabir Àkànjí. Ìjọba ìbílẹ̀ yí jé ibi tí a gbé ọkàn lára ilé ìwé ẹ̀kọ́ gíga Ladoke Akintola University of Technology (LAUTECH) kalẹ̀ sí, ilé ìwé ẹ̀kọ́ ìwòsàn ló sì jẹ́ ní òpópónà Ìlọrin-ògbómọ̀ṣọ́ àtijọ́ .Ó sí tún jẹ́ ilé ìwé ẹ̀kọ́ ìwòsàn àwọn afọ́jú. Ààfin sòún tí ògbómọ̀ṣọ́ ni ilé ìsẹ̀m̀báyé ti ìlú náà.Apá àríwá Ògbómọ̀ṣọń ìjọba ìbílẹ̀ tí ènìyàn pọ̀ sí jùlọ ní ìpínlẹ̀ ọ̀yọ́, tí o jẹ́ ibi pàtàkì ọrọ ajé wọn tí ilẹ̀ rẹ̀ sí fẹ̀ tó if 235 km. òhun ni ìjọba ìbílẹ̀ tí o pọ̀jù ní ìpínlè òyó ni ọdún 2006 ní gbà tí wọn ṣe ètò ìkànìyàn.

Àmì ọ̀rọ̀ ìfi lẹ́tà ránṣẹ́ ni 210.
Àwọn ìtọ́kasí

Ogbomosho
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Ogbomosho

Ogbomosho South jẹ́ agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní orílẹ́-èdè Nàìjíríà. Olú ìlú Gúúsù Ògbómọ̀ṣọ́ wà ní agbègbè Arówómọlé ní ìlú Ògbómọ̀ṣọ́. Ó fẹ̀ ní ìwọ̀n 88km², ní ọdún 2006 wọ́n ka iye ènìyàn tí ó wà níbè sí 185,815.

Nọ́mbà ìfi lẹ́tà jíṣẹ́ sí ìlú náà ni 210.

Ìjọba Ológun dá agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ gúúsù Ògbómọ̀ṣọ́ sílẹ̀ ní ọdún 1991 láti ara ìjọba ìbílẹ̀ Ògbómọ̀ṣọ́ tẹ́lẹ̀. Àwọn ìlú tí ó yí ìjọba ìbílẹ̀ gúúsù Ògbómọ̀ṣọ́ ni Idi- igba, Gaa- Lagbedu, Kajola, Kowe, Oke- Ola, Adeoye, Onidewure, Molete, Arowomole, Sanuaje, Obandi, Ijeru, Ayegun, and Oke Alapata.
Àwọn Ibi tó gbajúmọ̀

State Hospital Complex – Sodiq Sekendegbe Street, Arowomole

Secretariat Complex – Arowomole

The Apostolic Church, Alapata Assembly

National Museum, Arowomole

Nigerian Baptist Theological Seminary

Beulah Baptist Centre

State Library – Arowomole

Federal Housing Estate – Ibapon Road

Industrial Estate – Osogbo Road

Idi-Oro Baptist Church

Akande Market – Caretaker

DAD Foundation Sports Arena, Idi-Oro

Federal Road Safety Corps – Oluwatedo

Maryland Catholic High School

Methodist Cathedral – Arowomole

Berean Independent Baptist Church – Kajola

St Anne Catholic Church – Arinkinkin

St Ferdinand Catholic Church

Onpetu of Ijeru Palace

Government Technical college, Kajola

Baptist Secondary Grammar School, Ahoyaya.

The Apostolic Primary School II

Abede Primary School

The Apostolic Model School

Aarada Market – Osogbo Road

Ayegun Primary School II

A.U.D Primary School, Awoye Street.

Kajola Primary School
Àwọn ìtọ́kasí


Ogbomosho