JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Kigali

thumb|Jiji la Kigali, Rwanda


Kigali ni mji mkuu wa Rwanda na pia mji mkubwa kuliko mingine yote nchini.

Iko karibu sana na mstari wa ikweta kwenye kimo cha 1400 - 1600 m juu ya UB. Hali ya hewa ni ya wastani hakuna baridi kali wala joto kali.

Kigali ina wakazi 600,000.
Historia

Kigali ilianzishwa wakati wa ukoloni wa Kijerumani mwaka 1907 kama kituo cha mwakilishi wa Afrika ya Mashariki Mjerumani Richard Kandt.
Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia ilivamiwa na Wabelgiji ikawa sehemu ya eneo lao na kukabidhiwa Rwanda na Burundi chini ya utawala wa Ubelgiji.

Baada ya kugawa kwa Rwanda-Burundi kuwa nchi mbili za Rwanda na Burundi, Kigali ikawa mji mkuu wa Rwanda mwaka 1962.

Mauaji ya Watutsi ya mwaka 1994 yalianza Kigali. Mji ulipungukiwa wakazi 100,000 wakati ule.
Uchumi

Misingi ya uchumi ya Kigali ni biashara ya kahawa, mifugo na Bustani.
Mawasiliano

Kigali ina uwanja wa ndege wa kimataifa uitwao Kigali International Airport. Kuna barabara kwenda Burundi na Uganda.
Bildung
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Rwanda
Viungo vya nje

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Rwanda
Ruanda-Urundi

thumb|Mahali pa Ruanda-Urundi kando la Kongo ya Kibelgiji
thumb|Ramani ya Ruanda-Urundi wakati wa ukoloni

thumbnail|right|280px|
Wafanyakazi wahamiaji wa kiruanda katika mgodi wa Kisanga huko Katanga(Kongo ya Ubelgij)
Ruanda-Urundi ni jina la zamani kwa ajili ya nchi za Rwanda na Burundi. Zote mbili zilikuwa sehemu ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani hadi 1916. Wakatu wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia jeshi la Force Publique la Ubelgiji kutoka Kongo lilivamia maeneo yake; katika ugawaji wa koloni ya Kijerumani maeneo yale yalikubaliwa na Uingereza kubaki upande wa Ubelgiji.

Baadaye zilikabidhiwa na Shirikisho la Mataifa kama eneo la kudhaminiwa kwa Ubelgiji.
Ubelgiji ilitawala nchi zote mbili kama eneo moja la "Ruanda - Urundi". Hali halisi ziliangaliwa kwa muda mrefu kama eneo la nyongeza la Kongo ya Kibelgiji. Lakini hali yake katika sheria ya kimataifa kuwa eneo la kudhaminiwa iliizuia kuunganishwa rasmi na koloni ile kubwa.

Nchi zote mbili zilitawaliwa kwa mfumo wa "utawala usio moja kwa moja" ihali Wabelgiji walitumia watawala wa jadi. Wafalme hao waliotwa Mwami walitoka kimapokeo katika kundi la Watutsi ilhali idadi kubwa ya wananchi walihesabiwa katika kundi la Wahutu. Makundi haya hayakuwa makabila tofauti maana walikuwa na lugha na utamaduni wa pamoja; walikuwa zaidi matabaka katika jamii ambayo yaliwahi kuanza karne kadhaa zilizopita kama makabila tofauti lakini zimeshaunganika kiutamaduni; hata hivyo yalikuwa tofauti kiuchumi kwa mkazo wa ufugaji upande wa Watutsi na ukulima upande wa Watutsi. Hata hivyo iliwezekana kwa Mhutu kupata ng'ombe wengi na kuitwa Mtutsi, na Mtutsi maskini kuanza kulima akitazamiwa kuwa Mhutu. Kisiasa tofauti ilisababishwa na mfumo wa utawala wa mwami (mfalme) aliyepaswa kuteuliwa kutoka familia za Watutsi.

Katika kipindi cha ukoloni uhusiano baina ya Watutsi na Wahutu ulibadilika kwa sababu wakoloni walitazama Watusi kuwa watu wa mbari wa juu. Waliimarisha tofauti kwa kuanzisha mfumo wa kuorodhesha na kutoa vitambulisho kwa wananchi ambako kila mtu aliandikishwa ama kama Mtutsi au Mhutu, na hivyo njia ya kuhama kundi ilifungwa. Wakipendelea Watutsi idadi ya Wahutu walioteuliwa kuwa mchifu wa maeneo ilipungua, hasa upande wa Rwanda.

Katika miaka ya 1950 elimu ya kisasa ilifanya Wahutu kudai haki za kisiasa sawa na Wahutu.
Mwaka 1959 upinzani wa Wahutu dhidi ya utawala wa Watutsi uliendelea kwenye mapinduzi katika Rwanda ambako Mwami alipinduliwa na mauaji ya wapinzani wa kisiasa yalifanya Watutsi zaidi ya 100,000 kukimbia katika nchi jirani. Wakati huohuo uhusiano baina ya makundi ndani ya Burundi haukuonyesha mafarakano makali vile bado na mfalme wa Burundi alilenga kutengwa kwa Burundi na Rwanda.

Wakati wa mwisho wa utawala wa kikoloni kwenye mwaka 1961 sehemu zote mbili ziliachana na kuingia katika uhuru kama nchi mbili za Rwanda na Burundi. Burundi huru ilianza kama ufalme, ilhali Rwanda imeshakuwa jamhuri.
Kujisomea

*Samson, Anne (2016).
*
*
*
*
*
*
*
*
*

Jamii:Historia ya Ubelgiji
Jamii:Historia ya Rwanda
Jamii:Historia ya Burundi
Jamii:Historia ya Afrika
El Aaiún

alt=Mji wa El Aaiún, Moroko|thumb|Mji wa El Aaiún, Moroko
El Aaiún (pia Laâyoune, العيون = al-ʿUyūn) ni mji mkubwa wa Sahara ya Magharibi kwenye bonde la Saguia el Hamra karibu na mwambao wa Atlantiki.

Hadi mwaka 1976 ilikuwa makao makuu ya utawala wa kikoloni wa Hispania. Baadaye mji ulivamiwa na Moroko pamoja na sehemu kubwa ya Sahara ya Magharibi.

Idadi ya wakazi ni takriban 200,000 wengi wao ni walowezi kutoka Moroko walioingia tangu mwisho wa 1976.

Katika muundo wa utawala wa Moroko El Aaiun ni makao makuu ya wilaya ya Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra. Machoni pa wafuasi wa Jamhuri ya Sahara ya Kidemokrasia ya Kiarabu mji unstahili kuwa mji mkuu wa nchi hii ikipata uhuru wake.

"El Aaiún" ni umbo la maandishi ya Kihispania kwa ajili ya jina la Kiarabu kinchomaanisha "chemchemi". Maandishi katika kawaida ya Kifaransa ni "Laâyoune" yanayotumika zaidi upande wa Moroko.
Jamii:Miji ya Moroko
Jamii:Miji ya Sahara Magharibi
Libreville

thumbnail|right|280px|Muonekano wa Mji wa Libreville


260px|thumbnail|Mahali pa Libreville mkoani Estuaire
right|thumbnail|260px|Nyumba ya uchansella mjini Libreville
Libreville ni mji mkuu na mji mkubwa nchini Gabon. Iko kwenye pwani la Atlantiki kiasi ndani ya mdomo wa mto Komo au mto Gabon. Kuna bandari.

Libreville ina wakazi 578,000 (2005). Jina la “Libreville” lina maana ya “mji huru” au “mji wa watu huru” kutokana na historia yake.
Historia

Libreville ilianzishwa na Wafaransa kama kituo cha biashara kwa jina la Gabon kufuatana na mto uliopo baada ya kununua ardhi tangu 1839 BK. Wakati ule wenyeji wa eneo walikuwa hasa Wampongwe. 1843 Wafaransa walijenga boma la Fort Aumale kama bandari ya kijeshi.

Mwaka 1848 idadi ya wakazi iliongezeka ghafla kwa watumwa waliowekwa huru. Wakati ule meli za kijeshi za Ufaransa zilishirikiana na Waingerezea katika majaribio ya kukomesha biashara ya watumwa. Walikamata meli ya L'Elizia na kupeleka mzigo wake wa watumwa Gabon walipopewa uhuru. Wakati ule kituo kilipanuka kuwa mji mdogo ukapewa jina la Libreville kwa kuiga mji wa “Freetown” huko Sierra Leone ambako Waingerezea waliwahi kupangisha watumwa waliopewa uhuru.

Tangu 1866 ikawa makao makuu ya jimbo la Gabon. katika karne ya 20 ikawa bandari kuu ya Afrika ya Ikweta ya Kifaransa ikaendelea kukua polepole. Tangu uhuru wa Gabon mwaka 1960 imekuwa mji mkuu wa nchi hii.
Mji

Kuna mitaa ndani ya mji ya Batterie IV, Quartier Louis, Mont-Bouët, Nombakélé, Glass (Uzunguni), Olaumi (mtaa wa viwanda) na Lalala. Mtaa wa Owendo kusini ya mji pana bandari na kituo cha reli.

Libreville ina makumbusho ya kitaifa yenye vinyago vingi vya utamaduni wa wananchi. Soko kuu ni Marché du Mont-Bouët mashariki ya kitovu cha mji.
Libreville kuna vyuo vikuu vya Université Omar Bongo (UOB), Université des Sciences de la Santé, Chuo cha Ufundi Omar Bongo Ondimba Technical School na taasisi mbalimbali ndogo.
Uwanja wa ndege wa kimataifa kiko nje ya mji.

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Gabon
Jamii:Gabon
Wilhelm Ostwald

left|80px
thumbnail|right|Wilhelm Ostwald
Wilhelm Friedrich Ostwald (kwa Kilatvia: Vilhelms Ostvalds; Riga, Latvia, 2 Septemba 1853 – 4 Aprili 1932) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1909 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia kwa ajili ya utafiti wake kuhusu uchocheaji.
Viungo vya nje

* Wasifu wa Ostwald


Jamii:Waliozaliwa 1853
Jamii:Waliofariki 1932
Jamii:Wanakemia wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Victor Grignard

left|80px
thumb|right|Victor Grignard
François Auguste Victor Grignard (6 Mei 1871 – 13 Desemba 1935) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ufaransa. Alitafiti usanisi na hasa uunganishaji wa kaboni. Mwaka wa 1912, pamoja na Paul Sabatier alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.
Viungo vya nje

* Wasifu wa Grignard


Jamii:Waliozaliwa 1871
Jamii:Waliofariki 1935
Jamii:Wanakemia wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Malabo

250px|thumb|Mahali pa Malabo mkoani Bioko Norte.
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Malabo.
Malabo ni mji mkuu wa Guinea ya Ikweta wenye wakazi 155,963 (2005). Uko mwambaoni mwa Atlantiki kwenye pwani ya kaskazini ya kisiwa cha Bioko (zamani: Fernando Po).
Historia

Mji ulianzishwa kwa jina la Port Clarence mwaka 1827 na Waingereza waliokuwa wamekodi kisiwa cha Fernado Po kutoka kwa Wahispania. Uingereza ulitumia kisiwa kama kituo cha jeshi la uanamaji lilizozunguka Atlantiki kwa shabaha ya kukomesha biashara ya watumwa. Waingereza walipeleka huko watumwa waliopatikana kwenye meli za biashara ya watumwa. Mwaka 1843 Waingereza walihamisha kituo chao cha kijeshi kwenda Sierra Leone na sehemu ya watumwa wa zamani waliopewa uhuru wao walibaki, wengine wakafuatana na Waingereza kwenda Sierra Leone.

Wahispania walirudi polepole wakabadilisha jina la mji kuwa Santa Isabel.

Tangu uhuru wa Guinea ya Ikweta mwaka 1968 Santa Isabel ikawa mji mkuu. Wakati wa udikteta wa rais Francisco Macías Nguema jina lilibadilishwa kuwa Malabo. Idadi ya wakazi ilipungua sana kutokana na utawala wa kidikteta, wengi walikimbia kama wanachi kwa ujumla. Tangu mwisho wa Macias Nguema idadi imeongezeka tena lakini bado dalili ya uharibifu uliotokea zinaonekana.

Pamoja na hasara hizo Malabo ni kitovu cha kiuchumi cha nchi. Mazao ya kakao, kahawa na mbao yanapelekwa huko kwa meli na kuuzwa nje.
Tanbihi

* Orodha ya miji ya Guinea ya Ikweta

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Guinea ya Ikweta
Jamii:Guinea ya Ikweta
Harare

thumb|350px|right|Harare inavyoonekana kutoka kilima cha Kopje
right|350px|Map of Zimbabwe with the province highlighted
Harare (zamani: Salisbury) ni mji mkuu wa Zimbabwe pia mji mkubwa nchini ukiwa kitovu cha utawala na uchumi. Uko kwenye kimo cha mita 1,500 juu ya UB.

Idadi ya wakazi imehesabiwa kufika 1,492,000, pamoja na mitaa ya nje hadi 3,120,000. Mtaa wa nje ulio mkubwa ni Chitungwiza yenye wakazi 340,000 kusini kwa uwanja wa ndege wa kimataifa.
Historia

Mji ulianzishwa mwaka 1890 BK kama kambi la jeshi la binafsi la Cecil Rhodes. Tangu kuwa makao ya kudumu mji ulipewa jina la Salisbury kutokana na Lord Salisbury aliyekuwa waziri mkuu wa Uingereza miaka ile akamsaidia Cecil Rhodes kazika mipango yake ya kupanusha ukoloni katika Afrika ya Kusini. Salisbury ilipata cheo cha mji mwaka 1935 ikawa mji mkuu wa Maungano ya Rhodesia na Unyasa mwaka 1953 hadi 1963.

Baada ya uhuru wa Zimbabwe jina la Salisbury ilibadilishwa mwaka 1982 kwa heshima ya chifu wa Washona Neharawa kuwa Harare.

Tangu 2002 mji uliathiriwa vibaya na matatizo ya kisiasa nchini Zimbabwe. Vyama vya upinzani vilipata kura nyingi mjini kushinda serikali ya Robert Mugabe katika chaguzi za kisiasa. Serikali ikalipiza kisasi kwa kufuta Halmashauri ya Mji. Mwaka 2005 serikali ilibomoa mitaa ya vibanda katika kempeni ya Operation Murambatsvina (Mradi wa "kuondoa takataka"). Lakhi za watu walifukuzwa katika nyumba zao na biashara zao zikabomolewa. Wapinzani waliona kampeni hii kama jaribio la kupunguza idadi ya wafuasi wao katika mji mkuu.
Tazama pia

* Orodha ya miji ya Zimbabwe
Tanbihi

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Zimbabwe
Jamii:Zimbabwe
Luanda

thumb|Luanda katika Angola
thumb|Luanda inavyoonekana kutoka angani
Luanda (kirefu: São Paulo de Luanda: pia Loanda) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Angola ikiwa na wakazi 2,487,484 (katika rundu la jiji 7,805,000) wanaongezeka haraka kutoka ndani na nje ya nchi na ya bara la Afrika.
Jiografia

Mji wa Luanda uko mkoani Luanda, kaskazini ya mdomo wa mto Cuanza mwambaoni pa Atlantiki.
Historia

Mji ulianzishwa na Wareno mwaka 1575 BK kwa jina la São Paulo de Luanda. Umekuwa mji mkuu wa Angola tangu mwaka 1627.

Hadi mwaka 1850 Luanda ilikuwa kitovu cha biashara ya watumwa kwenda Brazil.

Wakati wa uhuru mwaka 1975 walowezi wengi Wareno waliondoka mjini.
Vita ya wenyewe kwa wenyewe katika Angola kati ya miaka 1974 - 2002 ilileta hasara pia kwa mji mkuu.
Wakazi

Kati ya wakazi, walio wengi kabisa ni Waafrika wa makabila kama vile Waovimbundu, Wakimbundu na Wakongo.

Lugha rasmi ni Kireno lakini lugha nyingi za Kibantu zinatumika pia.
Uchumi

Luanda ni bandari muhimu nchini pia mwanzo wa reli kwenda Malange.
Viungo vya nje

* www.luandamap.com - Ramani ya Luanda

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Angola
Jamii:Luanda
Kwanza (mto)

Kwanza (kwa Kireno: Cuanza, pia Coanza, Quanza au Kuanzani) ni mto katika Angola. Chanzo chake ni katika Nyanda za Juu za Bie ambako mito mingi mikubwa inaanza.

Jina la mto limekuwa pia jina la mikoa miwili ya Cuanza Norte (kaskazini kwa mto) na Cuanza Sul (kusini kwa mto).

Matawimto muhimu ni Kuiva, Luando na Lucala.
thumb|left|270px
Mwendo wa mto

Mwanzoni mto unaelekea kaskazini halafu kaskazini-magharibi ikiwa mpaka kati ya mikoa ya Bie na Malange, baadaye kati ya mikoa ya Cuanza Sul na Malange, halafu kati ya mikoa ya Cuanza Sul na Bengo. Ikielekea magharibi inapita mkoa wa Cuanza Norte hadi kufikia Atlantiki kusini kwa Luanda, mji mkuu wa Angola.
Umuhimu wa kiuchumi

Kwanza inatumika na meli kwa mwendo wa takriban km 250 kuanzia mdomo wake kungia barani. Kwa sababu hiyo ilikuwa pia njia ya Wareno ya kupeleleza Angola walipofika na kujenga utawala wao.

Kwanza inatumika kwa kutengeneza umeme kwa njia ya lambo la Capanda mkoani Malanje lililoanza kufanya kazi mwaka 2004.

Bado inatumika kama njia ya kusafirisha mizigo, pia maji yake humwagilia mashamba.


Jamii:Mito ya Angola
Bié (mkoa)

right|Mkoa wa Bie katika Angola
Bié ni mkoa wa Angola wenye eneo la km² 70,314 na wakazi wanaokadiriwa kuwa kati ya lakhi nane na milioni moja.

Makao makuu ya mkoa yako mjini Kuito (Cuito).

Hali ya hewa haina joto kali kutokana na milima na mvua ya mara kwa mara. Hayo yote huwezesha kilimo cha mahindi, karanga, miwa, kahawa na mpunga.

Mkoa ni sehemu ya Nyanda za Juu za Bie. Kuna njia ya reli kati ya mkoa na pwani.

Miji mikubwa zaidi mkoani ni:
* Kuito- wakazi 114 791
* Camacupa- wakazi 19 347
* Catabola- wakazi 19 281
* Catumbela- wakazi 17 369
* Chisamba- wakazi 7 755

Nyumba ya mwenyekiti wa chama cha UNITA Isaias Samakuva iko mkoani kwenye mji wa Kunji.
Viungo vya Nje

* US government statistics from 1988
* angola.org.uk


Jamii:Mikoa ya Angola
!
Nyanda za Juu za Bie

Nyanda za Juu za Bie ziko kwenye kitovu cha nchi Angola. Zinapanda hadi ya kuwa na kimo cha 2,619 m juu ya UB.

Kutokana na kiasi kikubwa cha mvua kinachopatikana hapa eneo ni chanzo cha mito mingi muhimu ya Afrika ya Kusini na Afrika ya Kati.
Mito muhimu inayoanza Nyanda za Juu za Bie

* Kwanza (Cuanza) - inaelekea kaskazini - magharibi na kuishia Atlantiki
* Kasai inaelekea kaskazini na kuishia mto Kongo
* Kwango inaelekea kaskazini na kuishia kwenye mto Kasai ndani ya Kongo.
* Kwando (Cuando) - inaelekea kusini-mashariki na kuishia Zambezi
* Kubango-Okavango - inaelekea kusini halafu kusini-mashariki na kuishia Delta ya Okavango kwenye Kalahari
* Kunene (Cunene) - inaelekea kusini-magharibi na kuishia Atlantiki mpakani na Namibia.
* kuelekea magharibi ni mito midogo tu

* Zambezi ikitokea kaskazini inapita karibu na Nyanda za Juu za Bie na kupokea sehemu ya maji yake hapa.


Mji mkubwa katika eneo ni Huambo (zamani: Lisbon mpya)
Kunene (mto)

thumb|Maporomoko yaEpupa
thumb|Mto Kunene karibu na maporomoko ya Epupa
Kunene (au Cunene) ni mto wa Afrika ya kusini-magharibi.

Chanzo chake kiko Angola katika Nyanda za Juu za Bie, unaelekea kusini hadi kufikia mpaka wa Namibia kwenye mji wa Ruacana.

Kuanzia hapo mto ni mpaka kati ya Angola na Namibia hadi kufikia bahari ya Atlantiki. Mdomo wa mto baharini ni delta yenye upana wa km 30.

Mwendo wote ni wa km 1207, beseni lina km² 109,832 .

Kunene ina maporomoko huko Ruacana, pia Epupa.

Serikali ya Namibia ilipanga kutengeneza lambo kwenye maporomoko ya Epupa. Mipango hii imepingwa vikali kwa sababu inaonekana kuhatarisha ekolojia ya eneo pamoja na hali ya maisha ya Wahima walio wenyeji.

Jina la mto unarudia katika jina la mkoa wa Namibia wa Kunene.
Tazama pia

* Mito mirefu ya Afrika
Viungo vya Nje

* Watersheds of Africa: A04 Cunene

Jamii:Mito ya Afrika
Jamii:Mito ya Angola
Jamii:Mito ya Namibia
Jamii:Cunene (mkoa)
Bloemfontein

thumbnail|right|280px|Muonekano wa Mji wa Bloemfontein


thumb|Bloemfontein wakati wa mchana

Bloemfontein (tamka: "Blumfontain" - Kiholanzi/Kiafrikaans "chemchemi ya maua") ni kati ya miji mikuu mitatu ya Afrika Kusini pamoja na Pretoria na Cape Town. Jina la Kisotho ni Mangaung linalomaanisha "kwa duma".
Bloemfountain ni makao ya Mahakama Kuu ya Afrika Kusini pia mju mkuu wa mkoa wa Vrystaat (au: Free State - "Dola huru").

Mji uko kwenye uwanja wa juu wenye kimo cha 1,395 m juu ya UB.

Mji mwenyewe una takriban wakazi 500,000. Kuna mji wa pili wa Mangaung wa wakazi 650,000 uliojengwa wakati wa utawala wa ubaguzi wa rangi kwa ajili ya watu weusi.
Tazama pia

* Chuo Kikuu cha Dola Huru
Viungo vya nje

* Tovuti rasmi


Jamii:Miji ya Afrika Kusini
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Dola Huru
Mwarobaini

Mwarobaini (Azadirachta indica) ni mti unaofahamika kwa uwezo wake wa kutibu magonjwa ya aina mbalimbali. Inaaminika kuwa mti huu umetoka huko India na Burma. Mwarobaini hushamiri zaidi katika nchi za tropiki na una uwezo mkubwa wa kuhimili ukame.

Jina “mwarobaini” linatokana na imani kuwa mti huu una uwezo wa kutibu magonjwa yapatayo arobaini. Majani na mbegu ya mwarobaini imekuwa ikitumiwa kama tiba kwa miaka maelfu huko nchini India na hivi sasa inatumiwa katika sehemu mbalimbali duniani likiwemo bara la Afrika.

Wanasayansi wa nchi za Magharibi hutumia pia mti huu kwenye tiba na utafiti. Mwanzoni mwa mwaka 2005, serikali ya India ilipeleka kesi mahakamani kupinga hatua ya mamlaka ya leseni ya Ulaya (European Patent Office) kutoa leseni kwa Wizara ya Kilimo ya Marekani na kampuni ya kimataifa ya WR Grace kumiliki haki ya kutengeneza na kuuza dawa ya ukungu inayotokana na mwarobaini.

Kati ya magonjwa ambayo mti huu umetumika kutibu au kupoza ni matatizo ya kusaga chakula tumboni, kisukari, kansa, magonjwa ya ngozi, malaria, ukungu (fungus), n.k. Matawi yake hutumiwa kama mswaki na magome yake hutumiwa kama dawa ya kusafisha meno.

Mafuta ya mbegu ya mwarobaini hutumika kutengenezea vipodozi na sabuni. Kiziduo cha mbegu au mafuta yake hutumiwa kama dawa ya kuulia wadudu wanaoharibu mimea shambani.
Picha


File:Neem (Azadirachta indica) in Hyderabad W IMG 6976.jpg|Maua na majani
File:Neem (Azadirachta indica) in Hyderabad W IMG 7006.jpg|Maua
File:Azadirachta indica, leaves & fruits.JPG|Matunda mabichi na majani
File:Neemfruit.jpg|Matunda mabivu
File:Neem tree seeds.JPG|Makokwa
File:Azadirachta indica MHNT.BOT.2007.40.124.jpg|Azadirachta indica - Museum specimen

Viungo vya nje

* Neem Tree Foundation
* Neem: A Tree for Solving Global Problems
*Historia na Matumizi ya Mwarobaini
*India Yashinda Kesi Dhidi ya Leseni ya Mwarobaini

Jamii:Mmoyomoyo na jamaa
Jamii:Mitishamba
Pretoria

thumb|left|Kitovu cha mji wa Pretoria.
thumb|left|Ikulu ya Union House
Pretoria ni moja kati ya miji mikuu mitatu ya Afrika Kusini na makao makuu ya serikali. Miji mikuu mingine ni Cape Town kama makao ya Bunge na Bloemfontein kama makao ya Mahakama Kuu.

Pretoria iko kaskazini mwa jimbo la Gauteng katika bonde la milima ya Magalies kwenye kimo cha m. 1,370. Umbali na Johannesburg ni km. 56. Ni sehemu ya Jiji la Tshwane.

Jina la Pretoria ni la kumkumbusha jenerali wa Makaburu Andries Pretorius aliyeshinda Wazulu kwenye mapigano ya Mto wa Damu (Blood River) mwaka 1838. Kuna majadiliano kama jina la Pretoria libadilishwe pia kuwa "Tshwane".

Pamoja na ofisi za serikali kuna vyuo vikuu, hasa Chuo Kikuu cha Pretoria. Chuo Kikuu cha Afrika Kusini ni chuo kikubwa cha masomo kwa njia ya barua.

Pretoria ndio mji pekee wenye watu weupe (Wazungu) wengi kuliko mji wowote duniani nje ya Ulaya.


Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Gauteng
Jamii:Miji ya Afrika Kusini
Porto Novo

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Porto Novo
thumb|250px|Porto Novo katika Benin
Porto Novo (Kireno kwa: "Bandari mpya" - inaitwa na wenyeji pia Hogbonou na Adjache) ni mji mkuu rasmi wa Benin. Ni mji wa bandari kwenye kidaka cha Atlantiki.

Mwaka 2002 Porto Novo ilikuwa na wakazi 223,552 (sensa 2002) na mji wa pili katika Benin. Hapa ni ikulu ya rais na makao ya bunge lakini wizara nyingi zina ofisi zao mjini Cotonou.
Historia

Jina la kihistoria ni Ajache. Kwa jina hili mji ulikuwa mji mkuu wa ufalme wa Aja. Wareno walijenga kituo cha biashara ya watumwa wakaiita "Porto Novo - bandari mpya". Mwaka 1863 ufalme ulikubali ulinzi wa Ufaransa kwa hofu ya Waingerezea. 1883 eneo lake likawa sehemu ya koloni ya Kifaransa ya Dahomey na mwaka 1900 mji mkuuw a koloni yote.

Wafalme wa Porto Novo waliendelea kuwa na makao mjini hadi kifo cha mfalme wa mwisho Alohinto Gbeffa mwaka 1976.

Tangu mwisho wa utumwa huko Brazil Waafrika wa Brazil walirudi wakifika Porto Novo na kukaa hapa. Hivyo athira za Brazil zimeonekana katika utamaduni wa mji, hasa katika ujenzi na chakula.
Viungo vya Nje

* Official Republic of Benin tourism site for Porto-Novo
* Official Benin government website information about Porto-Novo
* porto-novo.biz
* Images of the Central Mosque of Porto-Novo
* Adjogan

Jamii:Miji ya Benin
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Robben Island

thumb|350px|Majengo ya gereza la Robben Island. Mlima wa Meza nyuma
thumb|350px|right|Robben Island inavyoonekana kutoka Mlima wa Meza
Robben Island ni kisiwa kidogo 12 km mbele ya mji wa Cape Town (Afrika Kusini) katika Atlantiki.
Kisiwa kina eneo la hektari 547, urefu ni km 4.5 na upana hadi km 1.5.

Kisiwa kimejulikana kutokana na gereza lake na mfungwa mashuhuri Nelson Mandela. Wafungwa pamoja naye walikuwa Walter Sisulu, Govan Mbeki na Robert Sobukwe.

Siku hizi kisiwa ni makumbusho na hifadhi ya mazingira. Watumishi wanaotembeza wageni ni wafungwa wa zamani.

Kipo kwenye orodha ya UNESCO ya Urithi wa Dunia.
Tazama pia

* Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika


Jamii:Afrika Kusini
Jamii:Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Hektari

thumb|Taswira ya Hekta 1 ya ardhi
Hekta (pia: hektari) ni kipimo cha eneo lenye upana na urefu wa mita mia moja. Hekta moja ina mita za mraba (=m²) 10,000.

Kifupi chake ni ha.

Msingi wake ni kipimo cha urefu cha mita (m).

1 ha = 0,01 km² = 100 Ar = 100 m × 100 m = 10.000 m²

1 km² = 1.000 m × 1.000 m
1 ha = 100 m × 100 m
1 a = 10 m × 10 m
1 m² = 1 m × 1 m

100 ha = 1 km²

Hekta ni kipimo kinachotumika hasa kupimia maeneo ya kilimo.

Jamii:Vipimo vya eneo
Mlima wa Meza

thumb|400px|Mlima wa Meza huko Cape Town
thumb|400px|Mlima wa Meza huko
thumb
Mlima wa Meza (kwa Kiingereza: Table Mountain) ni mlima wenye sehemu ya tambarare juu na mtelemko mkali upande.

Mlima wa Meza unaojulikana zaidi ni ule wa Cape Town (Afrika Kusini), ambao urefu wake unafikia mita 1,085 juu ya usawa wa bahari. Lakini umbo hili linapatikana sehemu nyingi duniani.

Asili yake ni volkeno iliyojitokeza chini ya barafuto. Kama kutokea kwa volkeno kunaendelea bila shindikizo mno yaani bila mlipuko, basi zaha (lava) yake huyeyusha barafu ya barafuto kuwa maji. Maji yapoza zaha haraka na kusababisha umbo la pekee la mlima unaokua.
Picha


File:Cape Town City DSC 3641.jpg
File:View from Signal Hill.jpg
File:Cape Town, Table Mountain, Table Cloth.jpg
File:Table Mountain, Cape Town (P1050222).jpg
File:P1000266 Upper cable station.jpg
File:Table mountain cable car 2006-01.JPG
File:Lion's Head view as seen from Table Mountain cable car.jpg
File:Cape Town and Robben Island seen from Table Mountain.jpg
File:Table Mountain Cape Town Mountain Biking Jeep Tracks.jpg
File:Bridle Path Table Mountain.jpg
File:Time is a Gift.jpg
File:Warning sign, India Venster, Contour Path, Table Mountain (01).jpg
File:Obchod na Stolové hoře - Table Mountain, Kapské Město, Jihoafrická republika - panoramio.jpg
File:Big-Bay-view.jpg
File:Table mountain and the ocean cape town.JPG
File:SM 20120719 4561 WLM 2014 Table Mountain, Cape Town.jpg
File:SM 20111013 2629 WLM 2014 Table Mountain, Cape Town.jpg
File:BRENDON WAINWRIGHT - Table Mountain 2.jpg

Tazama pia

* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Afrika

Jamii:Milima ya Afrika Kusini
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Volkeno