JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
වනාන්තර ගතිකත්වය

වනාන්තර ගතිකත්වය ලෙස විස්තර කරනුයේ වනාන්තරයේ හැඩය හා අනෙකුත් වෙනස්කම් සිදු කරන ‍ෙභෟතික හා ජෛව විද්‍යාත්මක බලපෑම් යටපත් කිරීමය. මෙය වනයේ සංයුක්තිය හා සැලැස්ම විකෘති කරන අඛණ්ඩ වෙනස් වීමකි. වනාන්තර ගතිකත්වයේ මූලික අංග දෙකකි. එනම් වන සන්තතිය (පරිසර විද්‍යාත්මක සන්තතිය) සහ වනාන්තර වලට සිදුවන බාධා කිරීමි ය.
බාධා කිරීම්

වනාන්තරයට සිදුකරන බාධා කිරීම් යනු වනයේ සැලැස්ම හා සංයුතිය වෙනස් කරන එක්තරා ආකාරයකි. එම ආකාර වලට කැළෑ ගිනි තැබීමි, ගංවතුර, සුළග හෝ භූමි කමිපා හෝ කෘමින්, වෙනත් රෝග නිසා සිදුවන මියයාම් අදාළ වේ. මෙය මිනිසුන්ගේ ක්‍රියාකාරකමි නිසා ද සිදුවිය හැක. උදාහරණ ලෙස වනාන්තරයෙන් දැව ලබා ගැනීම ගත හැක.
ප්‍රතිස්ථාපන බාධා කිරීම

ප්‍රධාන බාධා කිරිමක් වන වනයේ ගස් විශාල ප්‍රමාණයක් හෝ සියල්ල ඉවත් වීම, “භූමිය ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට වන බාධා කිරීම ලෙස හැදින්වේ. මෙය වන සන්තතියේ මුල් අවධිය ආරමිභ කරන අතර එය භූමියේ ආරමිභය’’ ලෙස හැදින්වේ. බීජ වර්ධනය වීමත් සමගම ශාක ඇතිවීම සිදුවේ. ගස්වල වියන් එකට ගෑවීමත් සමගම දෙවන අදියර වන ගස්වල කදන් නිෂේදනය වීම ආරමිභ වේ. ගස් හිරු එළිය සදහා තරග කිරීම ආරමිභ කරන අතර මියයාමේ වේගය වැඩි වීමට පටන් ගනී. මෙම අවස්ථාවේ දී ශාකවල වියන් ක්‍රමවත් හැඩයකට පිහිටන අතර වියන එක් ප්‍රධාන විශේෂයකින් සමන්විත වේ. (වයස කණ්ඩායම්)

වනාන්තරයේ වියන සාදන ගස් වයසට යාම ඇරඹිමත් සමගම එම එකම වයස් මට්ටමේ වු ගස් මිය යාමේ වේගය වැඩිවේ.

යටි ස්ථරය නැවත ආරමිභ විම ඇරෙඹි. ෙමි වන විට ගස්වල පත්‍ර සහිත ප්‍රදේශය විශාල වීම සිදුව ඇති අතර වයස්ගත වූ ගස්වල වර්ධන වේගය අඩු වී වියන්වල වූ හිදැස් ලපටි ශාක ගෝත්‍රවලින් පිරවීම සිදුවේ. මේ වන විට වනාන්තරය වයස් කණ්ඩායම් දෙකකින් සමන්විතය. ඇතැම් ස්ථානවල ආරමිභක ශාක ගෝත්‍රයන්ට අදාළ ගස් කිහිපයක් පමණක් ඉතිරි විම හෝ සම්පුර්ණටයන් නැති විම සිදුවිය හැක. වනාන්තරය වයස් කණ්ඩායමි රැසකින් සමන්විත වීම සිදුවනු ඇත. මියයාම අඛණ්ඩව සිදුවේ. විශාල ශාක මියයාමත් සමග වියන් වල විශාල ප්‍රමාණයේ හිඩැස් ඇති වේ. මෙය පශ්චාත්(පසු) සන්තති වනාන්තර වේ.
මුලාශ්‍ර

[Forest dynamics]
වනාන්තර කැබලිවලට වෙන් වීම

වනාන්තර කැබලිවලට වෙන් වීම වාසස්ථාන කැබලි වලට වෙන් වීමේ එක් ආකාරයකි. මෙය සිදුවනුයේ ශාක පත්‍ර සාපේක්ෂව කුඩා කාලයේ වනාන්තර කැපීම මගිනි. මෙලෙස හුදකලා වූ වනාන්තර භුමි කොටස් වනාන්තර කැබලි හෝ ඉතිරි වූ වනාන්තර කොටස් ලෙස හදුන්වයි. මෙලෙස ඉතිරි වන වන ලැහැබ කොටස් ස්වභාව්ක විවෘත ප්‍රදේශ ගොවිපළවල් හෝ දියුණු ප්‍රදේශ විය හැක. දූපත් ජෛව ගෝලීය විද්‍යාෙවි මූලධර්මය අනුව යමින් මෙම ඉතිරි වූ වන ලැහැබ ප්‍රදේශ මුහුදු තණබිමි, කුඹුරු, උප කලාප, වෙළද සංකීර්ණවල පිහිටි වනාන්තර දූපත් ලෙස ක්‍රියා කරයි.
සංරක්ෂණය අනුමැතියන්

වනාන්තරය කැබලිවලට වෙන්වීම වනාන්තර ජෛව විවිධත්වයට එල්ල වන ප්‍රබල තර්ජනයකි. මෙය විශේෂයෙන් ඝර්ම කලාපීය වනාන්තරවලට බලපායි. වනාන්තර කැබලිවලට වෙන්වීමට හේතුවන සාධක අතර වාසස්ථාන විනාශ වීමේ ප්‍රශ්නය මුල් තැනට ඒමට හේතුවනුයේ,

*තනි වනාන්තර කොටසකට, යම් පරිසර පද්ධතියක ජීවත් විය හැකි තරමි සතුන් සංඛ්‍යාවක් ජීවත් වීමට පහසුකමි සැලසිය නොහැක. උදාහරණ. විශේෂයෙන් ම කොදු ඇට පෙළක් සහිත විශාල සතුන්


*අඩුම වශයෙන් එකදු වනාන්තර කොටසක්වත්, දේශීය වද වෙමින් යන වන සත්ත්ව විශේෂ වල සැලකිය යුතු තරමි වන සත්ත්ව ගහනයකට ජීවත් වීමට පහසුකමි සැලසිය නොහැක.


*මායිම්වලින් සිදුවන බලපෑමි වනාන්තර කොටස්වලට පිටතින් පිහිටි ප්‍රදේශවල තත්ත්වය වෙනස් කරන අතර එමගින් වනාන්තරවල වාසස්ථාන විශාල ලෙස අඩුවේ.


වනාන්තර කැබලිවලට වෙන්වීම මගින් ශාක හා සත්ත්වයන් හට සිදුවන බලපෑම රදා පවතිනුයේ


*වනාන්තර කොටසේ ප්‍රමාණය

*හුදෙකලා වීමේ ප්‍රමාණය මතය.

ආසන්නතම එක හා සමාන වනාන්තර කොටසට ඇති දුර හා අවට ප්‍රදේශය සමග ඇති බැදීම මත වනාන්තර කොටසක හුදකලා වීම රදා පවතී. උදාහරණයක් ලෙස යම් එළිකරන ලද ප්‍රදේශයක නැවත වන වගා කිරීමෙන් හෝ නැවත ශාක පැළ වීමට ඉඩ හැරියහොත් එමගින් ව්‍යුහාත්මක විවිධත්වය වැඩිවන අතර වනාන්තර කොටස් හුදකලා විම අඩුවේ. කෙසේ වෙතත්, නිල වශයෙන් ස්ථීරවම වනාන්තර භූමි තණබිම් ලෙසට, කෘෂිකාර්මික ඉඩම් බවට හෝ මිනිසුන් වාසය කරන දියුණු ප්‍රදේශ බවට පරිවර්තනය කළ විට ඉතිරි වනාන්තර කොටස් හා ඒවායේ වූ ජෛව සමුදාය ඉතා දැඩි ලෙස හුදකලා වේ.

විශාල හා එතරම් හුදකලා නොවූ වනාන්තර කොටස්වලට වඩා කුඩා ඉතා දැඩි ලෙස හුදකලා වූ වනාන්තර කොටස්වලට වන සත්ත්ව ව්ශේෂ නැති වීම වේගවත්ය. කුඩා වනාන්තර දූපත් විශාල සංඛ්‍යාවක් එකතු කළ විට ලැඛෙන ජෛව විවිධත්වයට සමාන ජෛව විවිධත්වයක් සහිත තනි අඛණ්ඩ වනාන්තරයකින් එහි ජෛව විවිධත්වයට දක්වන සහයෝගය කුඩා වනාන්තර දූපත් වලට දැක්විය නොහැක. ඇතැමි විට මෙලෙස වනාන්තර කොටස් රාශියක් එක් කල විට ලැඛෙන භුමි ප්‍රමාණ තනි වනාන්තරයකට වඩා විශාල විය හැක.
මුලාශ්‍ර

[Forest fragmentation]
ලී රාමු කිරීම

thumb
ලී රාමු කිරීම යනු එක්තරා ඉදිකිරිම් කලාවක් වන අතර, ඒ සදහා නූතන ලී රාමු කිරිම් වලදි යොදා ගන්නා යම් ප්‍රමිතියකට අනුකූලවූ නිශ්චිත දිග හා පලල සහිතව තනා නිම කරන ලද ලී වලට වඩා ශක්තිමත් රාමු කිරීමේ අමුද්‍රව්‍ය යොදා ගනි. පළමුව ශාක කද වෑය උපයෝගි කර ගෙන සතරැස් හැඩයක් බවට පත් කර එම ලී එකි‍‍‍ෙනක සම්බන්ධ කරන අතර මෙහිදී ඇණ උපයෝගි කර නොගනි. නූතන ක්‍රම අනුගමනය කරමින් ඉරා සැකසූ ලී එක්සත් ජනපදය තුල ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී.

එක් සාම්ප්‍රදායික රාමු කිරිමේ ක්‍රමයක් වනුයේ "නූමාන් කත්තු" ක්‍රමයයි. මේ සදහා 320 ක ආනතියකින් යාවු නිශ්චිත දිග පළලකින් යුක්ත වූ ලිය සම්බන්ධ වන අතර එම ලිය අගුළු දැමීමට පෙර 900 න් වූ කූඤ්ඤයක් 180 න් වූ තුන්ඩයත් සමග එය අතරින් සවි කරයි. මෙම කුමය වඩු කාර්මිකයෙකු වූ ඩැනියෙන් ආර්. ‍ෙනවුමාන් විසින් සොයා ගත් අතර ඔහු 1630 වසරේදී වූ ව්‍යුහාත්මක දියුණුවටද හේතු වූ තැනැත්තා වේ. මෙම රාමු කිරිමේ කලාව අනෙකුත් ජනපද වල වු ඉදිකිරීමේ තැන් වලට ද ව්‍යාප්ත විය. බොහෝ ප්‍රසිද්ධ "ප්ලයිමෙ‍ාන්" හා "කොන්කෝඩ්" ජනපද මේ සදහා උදාහරණ වේ. මෙම නෙවුමාන්ගේ කත්තු සහිත රාමු කිරීම් අනෙකුත් වඩු කාර්මිකයන් හා ඉදිකිරිම් ආයතන යොදා ගත් අතර වර්ථමානයේ මෙය පාරම්පරික රාමු කිරිම් වලට යොදා ගනී.

එතරම් සාම්ප්‍රදායික නොවූ රාමු කිරීමේ තවත් ක්‍රමයක් වනුයේ "නිව් ස්ටයිල්" බැම්ම ක්‍රමයයි.‍මෙම ක්‍රමයයි. මෙම ක්‍රමය මූලිකව ගොඩනගනු ලැබුවේ 1800 කාලයේ ඌත් හි සෝල්ට් ලෙත් නගරයේ පදිංචි කරුවෙකු වූ ඔස්ටින් ඩී. නිව් නම් ආගමික නිකායකට සම්බන්ධ වූ සාමාජිකයෙකි. මෙම ක්‍රමය යටතේ 900 ක ආනතියකින් වු එකම ප්‍රමාණයේ වූ ලි කදන් දෙකක් හණ පටියකින් බැදීම සිදු කරයි. මෙම ක්‍රමය ඉතා පහසුවෙන් භාවිතා කල හැකි නිසාත්, කල් පැවැත්ම වැඩි නිසාත්, ආගමික නිකායට අයත් සාමාජිකයන් මුල් කාලයේ නිවෙස් ඉදිකිරීමේදි යොදා ගන්නා ලදි. අවසානයේ නිවෙස් ඉදි කිරිම සදහා සාම්ප්‍රදායික උළු/ගඩොල් හා හුණු බදාම යොදා ගැනීමත් සමගම ආගමික නිකායට අයත් සාමාජිකයන් මෙන් මෙම ක්‍රමයද අභාවයට පත් විය.
පාලනය කිරිමක් සහිත ගිනි තැබිම

නියම කරන ලද හෝ පාලනය කිරිමක් සහිත ගිනි තැබ්ම් ( back burning or swailing ) සමහර අවස්ථාවල දී වන කලමණාකරනය, ගොවිතැන, ගස් නැති තණකොළ වලින් වැසුනු තැනිතලාවන් නැවත ඇති කිරීම හෝ හරිතාගාර වායු පිටවීම වැළැක්වීම සදහා යොදා ගන්නා ක්‍රමයකි. ගින්න යනු වනාන්තර හා තණබිම් පරිසර විද්‍යාවේ ස්වභාවික කොටස් වන අතර වන නිලධාරීන් පාලනය කිරිමක් සහිත ගිනි තැබීම් මෙවලමක් ලෙස යොදා ගනී. පාලනය කිරිමක් සහිත ගිනි තැබීම් ඇතැම් යෝග්‍ය, රැ අපට අවශ්‍ය කරන වන ශාක පැලවිම උද්දීපනය කරන අතර එමගින් වනාන්තර නැවත අළුත් වීමක් සිදුවේ. සික්වෝයා වැනි ඇතැමි බීජ ඒවායේ බීජ ආවරණය ඉවත් නොවී ගින්නකට අසුවන තුරු සුප්තව පවතී.

කාර්මික රටවල්වල පාලනය කිරිමක් සහිත ගිනි තැබීම් සම්බන්ධයෙන් නීතී හා බලපත්‍ර නිකුත් කිරීමට බලය පැවරී ඇත්තේ ගිනි ගැනීම් පාලන අධිකාරීන්වලට ය. බලයලත් පාර්ශ්වය විසින් ගිනිගැනීම් ඇතිවිය හැකි යැයි බලාපොරොත්තු වන කාලය හා ස්ථානය වචනයෙන් හෝ සටහනකින් ඉදිරිපත් කළ යුතුය. ගිනිගැනීමක් පාලනයෙන් තොරව සිදුවන අවස්ථාවක බලපත්‍රයක් ලබාගෙන තිබීම වගකීම සීමා කිරීමක් නොවේ.
Reference

http://en.wikipedia.org/wiki/Controlled_burn
පිළියම්

අප හට කිසිදු ස්පර්ශයක් නොලැබූ සංරක්ෂිතයන් ආකෘතියක් ලෙස යොදා ගෙන වනාන්තරවල තත්ත්වයන් වැඩිදියුණු කිරිමට උත්සාහ කල හැක. තෝරා ගත් ගස් කැපීම යනු ඇතැමි ගස් කඩා වැටීම වැනි ස්වාභාවික බාධාවන් අනුකරණය කරන ලද ක්‍රියාවකි. සම්පුර්ණයෙන්ම ගස් කැපීම ප්‍රබල කැළෑ ගිනි ගැනීම් වැනි අනෙකුත් ස්වභාවික බාධාවන් අනුකරණය කරයි. මෙලෙසම අපට ස්වභාවික තත්ත්වයන් අනුකරණය කරමින් ශාක වලට නූතන වනාන්තරික තත්ත්වයන්ට වඩා මෙම ස්වාභාවික තත්ත්වයන් යටතේ වර්ධනය වීමට ඉඩ හැරිය හොත් අපට එම අනුකරණයන් සාර්ථක නීරෝගි වනාන්තර අස්වැන්න ලෙස ලබා දෙනු ඇත. තෝර ගත් ගස් කැපීම ස්වාභාවික සංරක්ෂිතයන් තුළ පවතින ඉඩ ප්‍රමාණයන් හා ඒවායින් හමුවන ශාක කොළ රොඩු මත පදනමි විය හැක. තිරසාර වන විද්‍යාව විසින් නැවත වනාන්තර ගිනි ගැනීම් වනාන්තර වලට හදුන්වා දීමට කටයුතු කර ඇත. මෙමගින් ලැබුනු වාසි දායක තත්ත්වයන් වනුයේ විවිධාකාර වන සත්ත්ව විශේෂයන් නැවතත් වනාන්තර වලට හදුන්වා දීමය. මෙවැනි ඵලදාව ලබා ගැනීමේ ක්‍රියාකාරකම් මගින් වනාන්තරවල වූ සියළු වර්ධන අවධීන්ට පැවතීමට හැකි වේ.

විහිදී පැතිර ඇති කුඩා මං තීරු වන සතුන්ගේ වාසස්ථාන යා කරන අතර ඒවා වනාන්තර භූමි අතර පවතී. එමනිසා වන සතුන්ට වනාන්තර අතර නිරන්තරයෙන් ගමන් කල හැක. ලයිකන හා දුබල ව්‍යාප්තියක් පවතින ශාක හා සතුන්ට මෙම වනාන්තර භූමි කොටස් අතර තම ජීවිත පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වන අතර මෙමගින් සීමාවලින් වන බලපෑම් අඩු කිරිම හෝ ශාක සුළගින් ආරක්ෂා කිරිම සිදු කරයි. මෙයට ශාක අතර පරාග සංයෝග කිරීමට හා ඔවුන්ගේ ජාන ප්‍රමාණය පුළුල් කිරිමට උදව් වේ.

සහතික කිරීම

තිරසාර වන විද්‍යාව තුල, වනාන්තර කළමණාකරණ ක්‍රියාකාරකම් ගැලපෙන සාර්ථක ආකාර‍ෙයන් සිදු වනවාදැයි සහතික කිරීමට හා ස්ථීර කිරීම පරීක්ෂා කිරීම‍ට බොහෝ ආයතන ඉදිරිපත් වී ඇත. ජර්මන් වල බොන් හි පිහිටා ඇති වන භාරකාර මණ්ඩලය සතුව පොදු තිරසාර වන කළමනාකරණ ප්‍රමිතීන් ඇත. මෙම ප්‍රමිතීන් කර්මාන්ත, ප්‍රජා හා පාරිසරික ආයතන වල කොටස් කරැවන් මත පදනම් වූ ප්‍රාදේශීය අවශ්‍යතාවයන් මත සැකසී ඇත. මේ හේතුකොට ගෙන මෙම ප්‍රමිතීන් ප්‍රදේශයෙන් ප්‍රදේශයට යම් යම් ආකාරයට වෙනස් විය හැක. උදාහරණයක් ලෙස කැනඩාවේ වූ බ්‍රිතාන්‍ය කොළොම්බි‍යාවේ වූ කළමණාකරණ ප්‍රමිතීන් හා නවසීලන්තයේ ප්‍රමිතීන් අතර විශාල වෙනසක් ඇත. වන භාරකාර මණ්ඩලය විසින් පරීක්ෂණ පැවැත්වීම‍ට සහතික කිරීමේ ආයතන වලට බලය පවරා ඇත. යම් වනාන්තර භූමියක් මෙම පරීක්ෂණයෙන් සමත්වුව හොත් සහතික කිරීමේ ආයතනය විසින් අවසර මුද්‍රවක් ලබාදෙන අතර එය වෙළද‍පලේ උත්තා්ලනයක් ලෙස භාවිතා කල හැක. "තිරසාර වන විද්‍යා මුලපිරීම" යනු මෙවැනි ආයතනයක් වුව ද මෙය වනභාරකාර මණ්ඩලයෙන් යම් වෙනස් වීම් දක්වයි. එනම් මෙම ආයතනය සතුව සියලුම පාලනපළාත් වලට අදාල වන එක් ප්‍රමිතීන් සංග්‍රහයක් ඇත. මෙ ආයතනවලට අමතරව තවත් ආයතන ද පිහිටුවා ඇති අතර එවායින් ඇතැම් ආයතන අනෙකුත් ආයතන වලට වඩා වාසිදායකය. ඇතැම් ප්‍රමිතීන් වනය සහතික කිරීමේ ලියවිල්ල සඳහා වූ ව්‍යාපෘතිය සමඟ ම බලය ලබාගෙන ඇත. නිවර්තන දුෂ්කර වැසි වනාන්තර තත්වයෙන් උසස් කිරීම හා තිරසාර වන විද්‍ය‍ා ව්‍යාපෘතිය ප්‍යුටො රිකෝ හි වූ උපකාරිවන වැඩසටහන යටතේ ලියාපදිංචි වී ඇත. මෙය නිවර්තන වැසි වනාන්තර භූමි සංරක්ෂණය හා තිරසාර කළමනාකරණය පිළබද උනන්දුවක් ඇති ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන්ට හා වන නිලධාරීන් සඳහා වූ ප්‍රදර්ශනාත්මක ව්‍යාපෘතියකි.
ෆොරස්ට් සටුවර්ඩ්ශිප් කවුන්සිල්

ෆොරස්ට් සටුවර්ඩ්ශිප් කවුන්සිල් (FSC) යනු ලෝකයේ වනාන්තරයන් වගකීම්සහිතව කළමනාකරණය කිරීම සඳහා අනුග්‍රහය දැක්වීමට 1993දී පිහිටුවන ලද බහු-පාර්ශවීය, ලාභ-නොපතන ජාත්‍යන්තර සංවිධානයකි. මෙය සාක්ෂාත් කරගැනුමට එය භාවිතා කරන ප්‍රධාන ක්‍රමවේදයන් වන්නේ ප්‍රමිති පිහිටුවීම, ස්වාධීන සහතිකකිරීම සහ වන නිෂ්පාදිතයන් සලකුණු කිරීම වෙති. සාමාජීය සහ පාරිසරික ලෙසින් වගකීමක් සහිතව ක්‍රියාත්මක වන වන කර්මාන්තයන්ගෙන් බිහිවන නිෂ්පාදිත තෝරාගැනුමෙහි අවස්ථාව මෙය මගින් ලොව පුරා පාරිභෝගිකයන්ට සලසා දෙයි.
FSC සහතිකකිරීම් මගින් අවධානයට පාත්‍රවන වනහරණ ගැටළු

එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර සහ කෘෂිකර්ම සංවිධානය පරිදි, වෙනස්කිරීම් වලට, හායනයට, විනාශයට හෝ අනෙකුත් ඉඩම් භාවිතයන් සඳහා පරිවර්තනය කිරීම් වලට ලෝකයේ වනාන්තර වලින් අඩක් භාජනය වී ඇත. . වර්තමානයේ ඉතිරිව ඇති වනාන්තරවලින් බොහෝමයක් නීති විරෝධි උපයෝජනය සහ නොඑසේනම් දුර්වල කළමනාකරණය වෙතින් පීඩා විඳිති. ගෝලීය වනහරණය පිළිබඳ මෙම අවධානයට ප්‍රතිචාර ලෙසින් FSC පිහිටුවන ලදි.

වනාන්තර හා වන නිශ්පාදන සදහා සහතික නිකුත් කිරීමට පිහිටු වනු ලැබූ ලොව පලමු ආයතනය වනුයේ මෙයයි. මෙය ස්වෙච්ඡා වෙළඳ පළ මත පදනම් වූ මනා වන කළමනාකරණයක් සදහා පසුගිය ශතවර්ෂයේ පිහිට වූ වැදගත් මුල් පිරීම් අතරින් එකකි. මෙමගින් ඉදිරිපත් කර ඇති ඡාත්‍යාන්තරව පිළිගත් වනාන්තර කළමණාකරන ප්‍රමිතීන්විසින් දේශීය හා ලෝක ප්‍රඡාවට පාරිසරික සේවාවන් සපයයි. එයට වාතය හා ඡලය පිරිසිදු කිරීම සදහා දායක වීම හා කාළගුණික වෙනස් වීම් සදහා දායක වීම යන සේවාවන් අදාලය. නීති විරෝධී දැව කැපීම හා වනහරණය සහ ගෝලීය උණුසුම් වීම යන ප්‍රශ්න සදහා ඍජුව හෝ වක්‍රව සම්බන්ධ වී ඇත. තවද ආර්ථික සංවර්ධනය, පාරිසරික සංරක්ෂනය,දුප්පත්කම අඩු කිරීම හා සමාඡීය හා දේශපාලන බලයන් සදහා ධනාත්මක බලපෑම් කර ඇත.

වන භාරකාර මණ්ඩලය යනු ඡාත්‍යන්තර සාමාඡීකයන‍් ගෙන් සමන්විත සoවිධානයකි. මෙය වනාන්තර අයිති කරුවන්ට, දැව කර්මාන්තශාලා වලට, සමාඡීය සංවිධාන වල‍ට, පාරිසරික සංවිධාන වලට එකතු වී වන කළමණාකර ක්‍රියාකාරකම් වැඩි දියුනු කිරීම සදහා පිළියම් සෙවීමට හොද වේදිකාවක් සපයයි. මෙ‍ම මණ්ඩලය විසින් මනා වන කළමණාකරන හා සoරක්ෂණය හරහා වනාන්තර වල ස්ථීර පැවැත්ම තහවුර‍ෑ කිරීම සදහා වැඩ කටයුතූ සිදු කරයි.

වන භාරකාර මණ්ඩලය, වෙළදසල මත පදනම් වූ යාන්ත්‍රනයක් ලෙස නිදහස් නාමයක් වනාන්තර නිශ්පාදන සදහා ලබා දෙමින් පාරිභෝගිකයන් හට වෙළදපලෙ‍්දී ඔවුන්ගේ ඉල්ලුම ඉදිරිපත් නිරීමට බලය ලබා දේ. පාරිභෝගිකයන් හට තමන් ලෝකයේ වනාන්තර විනාශ කිරීමට දායක නොවේය යන විශ්වාසය මත සිටිමින් වන නිශ්පාදන තෝරා ගැනීමට Greenpeace අනුව හැකියාව ලැබී ඇත. තවදුරටත් සළකා බැලුවහොත් මෙ‍ම ආයතනයේ ලාංඡනය මගින් එම නිශ්පාදන වගකිවයුතු ප්‍රභවයකින් පැමිණෙන බවට තහවුරූ කරයි. එනම් ඒවා පාරිසරිකව යෝග්‍ය සමාඡීයව වාසිදායක හා ආර්ථික වශයෙන් ගැලපෙන නිශ්පාදන බවට තහවුරූ කරයි. වන භාරකාර මණ්ඩලය විසින් නිකුත් කරන නාමයන් විශාල පරාසයක පවතින ඒව‍ා දැව හා දැව නොවන කඩදාසි හා ලී නිශ්පාදන වල සිට බෙහෙත් හා ආභරණ නිශ්පාදනය දක්වා වූ පුළුල් පරාසයක පැතිර පවතී.
ආශ්‍රිත
වන වගාව

thumb|එංගලන්තයේ වන වගාවක්.

වන වගාව යනු කෘෂි-වන විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියක් වන අතර එය වනයේ සෞඛ්‍ය පිළිබඳව ප්‍රධාන ලෙස සලකන වනන්තර පරිසර පද්ධතියක ජාත්‍යන්තර, සමොඅධානිත, බලවත් සහ අනෝන්‍ය කළමණාකරණය ලෙස විස්තර කල හැක එය ගතානුගතිකව දන්නා වන විද්‍යාව හෝ ගොවිතැන නොවේ.
වන වගා කළමණාකරණ ප්‍රතිපත්ති වන කළමණාකරණයට, වනාන්තරයේ ප්‍රාදේශීය ජෛව විවිධත්වය හා වනසතුන්ගේ වාස භූමි සංරක්ෂනය හා සීමාසහිතව නීත්‍යානුකූල ලෙස වනයේ විවිධ සම්පත් ප්‍රයෝජනයට ගැනීම අතර තුලනයක් පවත්වා ගැනීම සඳහා පරිසර විද්‍යත්මක ප්‍රවේශයක් ස්ථාපිත කරයි. එය ප්‍රමණයට වඩා වැඩියෙන් භාවිතා කරන ලද ද්විතීයකව වර්ධනය වූ වනාන්තර සහ පරිසර පද්ධතිය දැඩිලෙස කැබලි වලට කැඩී ගොස් පරිසර පද්ධතිය අස්මතුලිතවූ අවස්ථා වල කාලයත් සමඟ ප්‍රවේශම් සහිතව අවධානත්මක ලෙස ක්‍රියාකිරීමෙන් විශේෂවල සමතුලිත බව පෙර තිබූ පරිදිම ඇතිකිරීමට වෑයම් කරයි.
කළමණාකරණ ක්‍රම වලට බලවත් එහෙත් පරීක්ෂාකාරී ලෙස ප්‍රමාණයට වඩා විශාල ප්‍රමාණයට අතු සහිත , වැඩීම බාලවූ ගස් වර්ග තුනීකිරීම සිදුකරන නිසා කිසිම ශාකයක් විනාශ නොවන අතර ඉහල වියන කිසිදා වනයේ පොළොවට වැඩිපුර හිරු එළිය ,වර්ෂාව හා ඛාදනය වීමට ඉඩනොදේ.තුනීකිරීම සඳහා විවිධ සමාධෝනිත පිවිසුම් භාවිතාකරන බැවින් ක්‍රමවත් කම්පනය එතරම් විශාල නොවන අතර දැව ලබාගන්නා විශේෂයක තනි වගාවක් පවත්වා ගන්නවාට වඩා විවිධත්වයෙන් යුතු සෑම වයසකම සෞඛ්‍ය සම්පන්න ගස් පඳුරු ආදිය පවත්වාගෙන යාමට කළමණාකරණය කටයුතු කරයි.
වන වගා කළමණාකරණය එක්තරා අන්දමකට සදාචාරාත්මක කළමණාකරීත්වයකි.දර්ශන විද්‍යාවේදී "තිරසාර" යනු පෘථිවිය සඳහා තිරසාර ලෙස මිස මිනිසාගේ අවශ්‍යතාවලට තිරසාර ලෙස නොවේ.එහි අරමුණ වන්නේ වනාන්තර වල විවිධත්වයකින් යුත් බොහෝ පරිසර පද්ධති වල සෞඛ්‍ය පවත්වා ගැනීම හා නැවත ඇතිකිරීමයි.
References

http://en.wikipedia.org/wiki/Forest_gardening
රුක් හා ලඳු වගාව

thumb|හොඳ ආබොරි වගාවක් පවත්වා ගැනීමෙන් මෙම රෑපයේ මෙන් ගස්වල අතු කඩා වැටීමේ අනතුර අඩුකරගත හැක.

රුක් හා ලඳු වගාව යනු ගස් හා පඳුරු වගාවයි. මෙම ක්ෂේත්‍රයට ඒවා වර්ධනය වන ආකාරය වගා ක්‍රම වලට හා පරිසරයට දක්වන ප්‍රතිචාර මෙන්ම වගාකිරීමේ අංගයන් වන තේරීම ,අවධානය සහ ඉවත් කිරීම වැනිදේ ඇතුලත් වේ.
සාමාන්‍ය අභිමතාර්ථය වන්නේ ගස් වල අලංකාර භාවය සලකා ගැනීමයි මෙම ශාකවල දැවමය අගයට වඩා භූ දර්ශණයට ලැබෙන අගය ඉතා ඉහළය. ශාක පාරිසරික ප්‍රතිලාභ ලබාදෙන අතර සංස්කෘතික, පාරම්පරික වටිනකම් හා සතුනට නිවහනක් සපයයි. සෞන්දර්‍ර්ය ඇතුළු ඒකාබද්ධ වටිනාකම වන ගත දැව වගාවක වටිනාකමට වඩා ඉහළ ය. අලංකාර ගස් සාමන්‍යයෙන් උද්‍යානයක හෝ නාගරික වටපිටාවක පවතින අතර ආබොරි වගාවේදී ශාකයේ සෞඛ්‍ය හා දීර්ඝායුෂ, පලිබෝධ හා රෝග වලට ප්‍රතිරෝධීවීම ආපදා කළමණාකරනය සහ අලංකාරභාවය හෝ සෞන්දර්ය කළමණාකරනය කරයි. මෙහිදී එය වන විද්‍යාවෙන් එනම් වාණිජ‍ය අරමුණු සඳහා දැව නිපදවීම හා පරිහරණය සහ වෙනත් වගා සහ වනාන්තර වලින් ගන්නා වෙනත් වන නිශ්පාදන වලින් වෙනස් වේ. ආබොරි වගාවේ ඇතැම් විස්තර කිරීම් වලදී එය ගස් වළට සාත්තුකිරීම ලෙස පමණක් දැක්වේ. රුක් හා ලඳු වගා කර්මය ආබෝ මූර්ති කලාවට සමානාර්ථ පදයක් නොවේ.
වන විනාශය

වගා බිම්, තෘණ භූමි, නාගරිකකරණය, හිස් භූමි(ක්‍රීඩාංගන) සඳහා මෙන්ම දැව හා ඉන්ධන අවශ්‍යතා සදහා වනාන්තර එළි පෙහෙළි කිරීම වන විනාශය නම් වේ. සාමාන්‍යයෙන් සැළකිය යුතු කැලෑ ප්‍රදේශයක් එළි පෙහෙළි කිරීමේ ප්‍රතිඵලය වී ඇත්තේ පරිසරය විනාශ වීමයි. ඒ සමඟ ජෛව විවිධත්වය අඩු වීම ද සිදුවේ. බොහෝ රටවල මහා පරිමාණයෙන් කැලෑ කැපීම කරගෙන යන අතර ඒ හේතුවෙන් භූ විද්‍යාත්මක පරිසරය හා දේශගුණය වෙනස් වේ.

ප්‍රමාණවත් නැවත වගා කිරීමකින් තොරව ගස් කැපීම යනුවෙන්ද කැලෑ කැපීම හදුන්වා දිය හැකිය. 19 සියවසේ මැද භාගයේ පටන් පෙරනුවු පරිදි වනානන්තර විනාශ කිරීමේ අහිතකර විපාකයන්හි ප්‍රතිඵල අත්විදිනට පෘථිවි වාසීන්ට සිදුවිය. අම්ල වැසි නිසාවෙන් යුරෝපයේ වනාන්තර රැසක් විනාශ වී ඇත. පසුගිය දශක දෙකේදී පමණක් ඇෆ්ගනිස්ථානය සතුව පැවත් සමස්ථ වනාන්තර වපසරියෙන් 70% ට වැඩි ප්‍රමාණයක් විනාශ වී ඇත. කෙසේ වෙතත් ලෝකයේ නිවර්තන වැසි වනාන්තර විනාශ කිරීම් මේ වන විටද වේගයෙන් සිදුවේ. මෙම මහා පරිමාණයේ වන විනාශය එම වනාන්තරවල ජෛව විවිධත්වය කෙරෙහි මහත්සේ බලපා ඇත.

වරක් ලෝකය ආවරණය කරන ලද උෂ්ණ කලාපීය මේරු වනාන්තර වපසරිය හෙක්ටයාර් බිලියන 1.5 සිට 1.6 දක්වා වූණි.එයින් හෙක්ටයාර් මිලියන 750 සිට 800 ත් අතර වනගහනයක් මේවන විට කපා දමා ඇත. වනාන්තර විනාශය දැනටමත් උග්‍රවී ඇත්තේ ලෝකයේ ජෛව විවිධත්වයෙන් දෙවැනි තැන ගෙන ඇති දකුණු ආසියාවේ ය. එයින් ද වැඩි වනාන්තර ප්‍රමාණයක් ඉතුරු වී ඇත්තේ ඇමර්සන් කලාපයේ ය. ඇමර්සන් වැසි වනාන්තරයෙන් හෙක්ටයාර් මිලියන 600 වඩා වැඩි භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කර ඇත. මිනිස් ජනගහනය ශීඝ්‍රයෙන් වැඩිවීමත් සමඟ මහා පරිමාණයෙන් වනාන්තර විනාශය කරගෙන යනු ලැබේ. එම වනාන්තර ආරක්ෂා කිරීමට ‍ලෝක මට්ටමින් නිසි ක්‍රියාමාර්‍ග ගැනීම වහා කළ යුතුය .නැතහොත් 2030 වන විට ලොක වන ගහ‍නයෙන් ඉතිරි වනුයේ 10% තරම් පහළ අගයකි. ඒ අනුව 80% පමණ වනාන්තර විනාශවී දස දහස් ගණනක් සත්ව වර්‍ග නැතිවී යනු ඇත.

ඉන්දුනීසියාව, තායිලන්තය, මැලේසියාව, ‍බංග්ලාදේශය, චීනය, ශ්‍රී ලංකාව, ලාඕසය , නයිජීරියාව, ගිනි, ඝානා සහ කොට් ඩි වොයර් ඇතුලු බොහෝ උෂ්ණ කාලාපීය රටවල විශාල ප්‍රමාණයක් වැසි වනාන්තර විනාශ වී ඇත. පිලිපීනයේ, ආචිපිලාගෝහි 90% පමණ වනාන්තර කපා දමා ඇත.වර්ෂ 1960 දී පවා මධ්‍යම ඇමරිකාව සතුව එහි මුල් වනාන්තර වලින් 4/5 පමණ ඉතිරිව තිබූ අතර දැනට එයින් ඉතිරිව ඇත්තේ 2/5ක ප්‍රමාණයකි. මැඩගස්කරයේ වැසි වනාන්තරවලින් 95% විනාශ වී ඇත. බ්‍රසීලයේ අත්ලාන්තික් වෙරළබඩ එහි මාටා ඇට්ලාන්ටිකා වැසි වනාන්තර 90% සිට 95% දක්වා නැතිවී ඇත. රෝන්ඩෝනියාවේ භාගයක් පමණ (එනම් හෙක්ටයාර් මිලියන 24.3 ක්) විනාශ වී යාම නිසා පසුගිය වසර වල වන ආවරණය පහතට වැටී ඇත. 2007 වන විට හයිටිය කැරීබියානු කාන්තාරයත් වනු ඇති බවට අනාවැකි පළ කර ඇති අතර ,එහි දැනට ඉතිරිව ඇත්තේ පැවති වනාන්තරවලින් 1% කි. 1990 ත් 2005 ත් අතර කාලයේ නයිජීරියාවේද එහි කලින් තිබූ වනාන්තර 79% පමණ විනාශ කර ඇත. පිලිපීනය, තායිලන්තය හා ඉන්දියාව ආදි රටවල් කීපයක කැලෑ කැපීම ජාතික අවශ්‍යතාවයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.
හේතු

එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ රාමුගත සම්මුතියට (UNFCCC) ලේකම් කාර්යාලයට අනුව, වන විනාශයට ප්‍රධානතම හේතුව කෘෂිකර්මාන්තයයි.
අනවශ්‍ය ලෙස සිදුවන කාලගුණ දේශගුණික වෙනස් වීම්.
වනාන්තර තුල සිදු කෙරෙන අනවශ්‍ය ඉදි කිරිම්.
පාරිසරික බලපෑම්

වායුගෝලීය වෙනස්කම්
ජල විද්‍යාත්මක

පාංශු

ජෛව විවිධත්වය
ආර්ථික බලපෑම
කොරල් බහුබාවාගේ ව්‍යුහ විද්‍යාව.

කොරල් බහුබාවාගේ ව්‍යුහ විද්‍යාව.


කොරල් පරවල තැනුම් ඒකක වන්නේ කැල්සියම් කාබනේට් වලින් තැණුනු පර ගොඩනගන සහ අනෙක් ජීවී පරම්පරාවන්ය. උදාහරණයක්ලෙස, කොරල් හිස වර්ධනය වීමේදී සෑම අළුත් බුහුබාවාටම සැකිලිමය ආකෘතියක් සාදයි.මුහුදු රළ, තණ උලාකන මසුන් (parrot මසුන්), මුහුදු ඉකිරි,ඉස්සන් සහ අනෙකුත් ශක්තීන් සහ ජීවීන් කොරල් සැකිළි කැබලි වලට කඩා දැමීමෙන් කොරල් පර සැකිල්ලේ අවකාශ සාදයි.කොරල් පර ප්‍රජාවේ අනෙකුත් බොහෝ ජීවීන්ද මේ ආකාරයටම ඔවුන්ගේ කැල්සියම් කාබනේට් සැකිල්ල දායක කරයි.කොරල් පර වල සිටින ඇල්ගී (zooxanthellate, සූත්‍රිකමය) වේගවත් රළ පහර ඇති ප්‍රදේශ වල කොරල් පරවල ව්‍යුහය සඳහා වැදගත් දායකත්වයක් ලබදෙයි.(විවෘතවූ මුහුදට මුහුණ දෙන කොරල් පර ප්‍රදේශ ) මෙම ඇල්ගී හුණුගල් තල අධාරයෙන් පරය මතුපිට තැම්පත් කරමින් කොරල් පර ගොඩනැංවීමට දායක වන අතර කොරල් පරයේ සම්පූර්ණ හැඩය සඳහාද දායක වේ.

පර ගොඩනගන හෙවත් hermatypic කොරල් හමුවන්ගේ ප්‍රකශ කළාපයේ (50m ට වඩා නොගැඹුරු ) එනම් ප්‍රභාසංස්ලෙෂණය වීමට තරම් ප්‍රමණවත් හිරු එළිය ලැබෙන ගැඹුරු මට්ටම තෙක් පමණී.කොරල් බහුවාවන් ප්‍රභාසංස්ලෙෂණය නොකලත්, ඒක සෛලික ඇල්ගාවක් වෙන zooxanthellate සමඟ සංකේතාත්මක සම්බන්ධතාවයක් පවතී.මෙම ඇල්ගී සෛල කොරල් බහුවාගේ පතක තුල ප්‍රභාසංස්ලෙෂණය කරමින් නිපදවන අමතර කාබනික පෝෂක කොරල් බුහුබාවන් විසින් ප්‍රයෝජනයට ගනු ලබයි.මේ සබැඳියාව නිසා වැඩි හිරු එළිය ප්‍රමණයක් ලැබෙන පැහැදිලි ජලයේදී කොරල් පර වේගයෙන් වැඩේ. මෙම සහජීවනය නොමැතිනම් කොරල් පර ඒවායේ චමත්කාර ජනක ව්‍යුහය තෙක් වර්ධණය වීම ඉතාමත් සෙමෙන් සිදුවනු ඇත.
කොරල් ලිංගික හා අලිංගික යන ආකාර දෙකෙන්ම වර්ගයා බෝකරගනී.තනි බහුබාවකු සිය ජීවිත කාළය තුලදී මේ අකාර දෙකම උපයෝගීකරගෙන වර්ගයා බෝකර ගැනීමට හැකිය.කොරල් ලිංගිකව තම වර්ගයා බෝකිරීම අභ්‍යන්තර හෝ බාහිර සංසෙචනයෙන් සිදුකරයි.
ප්‍රජනක සෛල උදර කුහරයේ රේඛාලෙස ඇති පටක ස්ථරයකින් ඇතුලට විහිදුනු මධ‍යාන්ත්‍රක පටල වල ඇත.ඇතැම් වැඩුනු වයස්ගත කොරල් ද්විලිංගික වේ.අනෙක් කොරල් වෙන්වෙන් වශයෙන් ස්ත්‍රීලිංග හෝ පුරුෂලිංගිකවේ. ඔවුන් වැඩෙන විට ඉතා සුළු ඒකාකාරී ලිංගික වෙනසක් දැකිය හැකිය.
පාරිසරික විද්‍යාව-වෘතියේ අදහස.

වෘතියේ අදහස.


පරිසර ගැටළුවල විශාලත්වය හා සංකීර්ණත්වය විද්යා‍ඥයින් හා අන්තර් ක්ෂේත්රස පුහුණුවක තදබල අවශ‍යතාවය නිර්මාණය කර ඇත.පාරිසරික විද්යායඥයින්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් රාජ‍ය් අංශවල රැකියාව කළත් රජ‍යේ ප්ර තිපත්ති මඟින් නව නීති රෙගුලාසි නියම කිරීමත් සමඟ පෞද්ගලික අංශයේ රැකියා වෙළඳ පොළ වඩා වර්ධනය වීමක් බලාපොරොත්තු විය.පාරිසරික විද්යාාඥයින්ගෙන් හට පෞද්ගලික අංශයේ උපදේශන ආයතන වල රැකියා වර්ධනය වේගවත් විය යුතුය.ජනගහනය වැඩිවීම නිසාපරිසරය හා ජලසම්පත් කෙරෙහි ඇති ඉල්ලුම ඉහල යමෙන් පාරිසරික විද්යාමඥයින්ගෙන්ගේ රැකියා වර්ධන වේගය ඉතා ඉහල මට්ටමකට පත්වනු ඇත.භූගත ජල නිදර්ශණය පිරිසිදු වාතය හා ගංවතුර පාලනය වැනි තත්ව සම්බන්ධයෙන් පවතින සංකීර්ණ පාරිසරික නීති සහ රෙගුලාසි නිසාත් රැකියා ඉල්ලුම ඉහල යා යුතුය.පාරිසරික විද්යා ඥයින්ගෙන් රැකියා අවස්ථා 2006 -2016 අතර අනෙක් සියළු රැකියා අවස්ථාවල සමන්යක අගයට වඩා 25% කින් ඉහල යන බව බලපොරොත්තුවේ.පාරිසරික විද්යා ඥයෙකුට ඇති එක් ප්ර සිද්ධ රැකියාවක් නම් කසල එකතු කිරීම.මෙම රැකියාවේදී පාරිසරික විද්යාකඥයෙකුටතිබිය යුතු සියලුම කුසලතා පාහේ උපයෝගීකොට ගනී.
පරිසරවේදය - උප ප්‍රභේද

පාරිසරික විද්‍යාවේ - උප ප්‍රභේද


රූපය -පාරිසරික විද්‍යාඥයෙක් ජල නියැදි ලබා ගැනීම

වායුගෝලීය විද්‍යාවන්:- පෘථිවියේ පිටත වායුමය ස්ථරය හා වෙනත් පද්ධති අතර ඈති අන්තර් සම්බන්ධතාව අවධාරණය කරන නව සංසිද්ධි විද්‍යාව අධ‍යනය කිරීමයි. වායුගෝලීය විද්‍යාවන්ට කාළගුණ විද්‍යාත්මක අධ‍යයනයන්, හරිතාගාරවායු සංසිද්ධිය, වායු දූෂකවල වායුගෝලීය සංසරණය ආදර්ශනය, ශබ්ද දූෂණයට අදාළ හඩ ප්‍රචාරණ සංසිද්ධි සහ ආලොක දූෂණය පවා ඈතුළත්වේ.

උදාහරනයක් ලෙස ගෝලීය උණුසුම්වීමේ සංසිද්ධිය ගතහොත් භෞතික විද්‍යාඥයින් විසින් වායුගෝලීය සංසරණය හා අධොඅරක්ත කිරණ සම්ප්‍රේෂණය සඳහා පරිගණක අදර්ශණ නිර්මාණය කරයි,රසායන විද්‍යාඥයින් වයුගොඅලයේ ඈති රසායන ද්‍රව‍්‍ය වට්ටෝරු හා ඒවායේ ප්‍රතික්‍රියා පිළිබඳ අධ‍්‍යයනය කරයි. ජීව විද්‍යාඥයින් කාබන්ඩයොක්සයිඩ් ප්‍රවාහයට සතුන්ගෙ හා ශාකවල දායකත්වය පරීක්ෂා කරයි. කළගුණ විද්‍යාඥයින් වායුගෝලීය ගති විද්‍යාව තේරුම් ගැනීමේදී අමතර පෘථුල බවක් එක්කරයි.

පරිසර විද්‍යාව :- එකිනෙකට සබෑඳි ගහන අතර හෝ ගහනයක් තුල ගති විද්‍යාව දර්ශීය ලෙස විශ්ලේෂණය කිරීමයි.මෙම අධ‍්‍යයනය, අවධානමට ලක්වූ විශේෂ, විලෝපික/ගොදුරු අන්තර් ක්‍රියා, වාසභූමි, පරිසර දූෂක වලින් ගහණවලට සිදුවෙන බලපෑම් හෝ යෝජිත ඉඩම් සංවර්ධණ ක්‍රියවලියක් නිසා විශේෂ වල ජීව්‍යතාවයට සිදුවෙන බලපෑම් විශ්ලෙෂණය ආදියට යොමුවේ.

බලපෑම් එකක් හෝ වැඩිගණනක් මගින් පීඩාවට පත් පරිසර පද්ධතියක් අන්තර්ක්ෂේත්‍රියව අධ‍්‍යයනය කිරීමෙදී එයට එකිනෙකට සම්බන්ධ පරිසර විද්‍යා යොජිත අංශ කිහිපයක් ඇතුලත් විය හැකිය.උදාහරණයක් ලෙස කර්මාන්ත සංවර්ධණ ක්‍රියාවලියක් පිහිටුවන මෝයක් අවට සිදුකරන අධ‍්‍යයනයකදී එක්තර විශේෂයකට ජල හා වායු දූෂණය මඟින් බලපෑම් එල්ලවිය හැකිබව පරීක්ෂාකෙරේ.මෙම අධ්‍යයනයට ජීව විද්‍යාඥයින් සත්ව ශාක පිළිබඳ විස්තර කරනුලබයි.රසායන විද්‍යාඥයින් ජලය දූෂක වගුරට පරිවහනය කිරීම පිළිබඳව අධ‍යයනය කරනු ලබයි.හෞතික විද්‍යාඥයින් වායු දූෂක විමෝචනය පිළිබඳව අධ‍යයනය කරනු ලබයි.භූ විද්‍යාඥයින් විසින් වගුරෙහි ඇති පස් පිළිබඳව හා බොක්ක ආශ්‍රිතව ඇති මඩ පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමට අධාර කරණු ලබයි.

පාරිසරික රසායන විද්‍යාව:- යනු පරිසරයේ පවතින රසායන වෙනස්කම් පිළිබඳ අධ‍්‍යයනයයි.අධ‍්‍යයනය කරන ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර වලට පස දූෂණය හා ජල දූෂණයද අයත්ය.අධ‍්‍යයනය කරන මාතෘකා අතරට පරිසරයේ රසායනික හායනය, රසායනික ද්‍රව‍ය වල බහු-අවධි පරිවහනය.(උදාහරණයක් ලෙස විලක ඇති ද්‍රාවකයක් වායුගොඅලයට ඇතුල්වූ විට වායු දූෂකයක් ලෙස ක්‍රියා කිරීමා සහ ජීවීන් හත රසායනික ද්‍රව‍ය වලින් සිදුවෙන බලපෑම් අයත්වේ.

උදාහරණයක් ලෙස අධ‍්‍යයනයක් ගත් විට කාන්දු වෙන ද්‍රාවක
ටැංකියක ද්‍රාවක, පසට එක්වී වඳවීයාමේ තර්ජනයට ලක්වූ උභය ජීවීන්ගේ වාසස්ථානයකට ඇතුළුවේ.

භෞතික විද්‍යාඥයින් පස දූෂණය වන ප්‍රමාණය මතුපිටින් ප්‍රවාහය වන ද්‍රාවක ප්‍රමාණය, අවබෝධ කරගැනීමට පරිගණක ආදර්ශ තැනිය යුතුය.රසායන විද්‍යාඥයින් එක් එක් පස් වර්ග සමග ද්‍රාවකය ඇති කරගන්නා අණුක බන්ධන පිළිබඳව විශ්ලෙෂණය කළ යුතුය. ජීව විද්‍යාඥයින් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්වූ උභයජීවියාගේ ආහාර වන ජලාශයේ වසය කරන copepods‚ ශාකවර්ග හා පසෙහි ජීවත්වන සන්ධිපාදකයින් මත ඇතිවන බලපැඇම පිළිබඳව අධ‍යයනය කළයුතුය.
References