JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Taasisi ya Taaluma za Kiswahili

Taasisi ya Taaluma za Kiswahili (TATAKI) ni idara ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Tanzania. Taasisi hii ni miongoni mwa taasisi kongwe za lugha nchini Tanzania. Madhumuni yake yakiwa ni kusimamia usanifishaji na maendeleo ya lugha ya Kiswahili. Hadi mnamo mwaka 2009 taasisi hii ilijulikana zaidi kwa jina la TUKI au "Taasisi ya Uchunguzi wa Kiswahili".
Historia yake

Ilianzishwa mnamo mwaka 1930 kama Inter-territorial Language (Swahili) committee ya Nchi za Afrika ya Mashariki, baadaye ikaitwa Kamati ya Kiswahili ya Afrika Mashariki. Mnamo mwaka 1964 kamati ilifanywa kuwa Sehemu ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaamu. Baadaye ikaitwa Chuo cha Uchunguzi wa Lugha ya Kiswahili. Tangu 1970 kimepewa jina la Taasisi ya Uchunguzi wa Lugha ya Kiswahili. Mwaka 2009, TUKI iliungana na iliyokuwa Idara ya Kiswahili ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na kuunda Taasisi kubwa zaidi inayoitwa Taasisi ya Taaluma za Kiswahili - TATAKI
Majukumu

Mwanzoni, Taasisi ya Uchunguzi wa Kiswahili ni taasisi ya utafiti ilipewa jukumu la kutafiti nyanja zote za lugha ya Kiswahili, fasihi na utamaduni, na kuchapisha matokeo ya utafiti huo. Hivyo pamoja na BAKITA (Baraza la Kiswahili Tanzania) TUKI ndiye mlinzi wa usanifu wa lugha ya Kiswahili katika Tanzania.
Baada ya kuungana na Idara ya Kiswahili, sasa TATAKI inafundisha Isimu, Fasihi na Historia ya Lugha ya Kiswahili katika Shahada za Awali, Mahiri na Uzamivu.
Kazi yake

Kutafiti na kuchapisha matokeo ya utafiti katika nyanja mbalimbali za Lugha, Isimu na Fasihi ya Kiswahili, TATAKI inasimamia Tafsiri na Ukalimani. Inafundisha Kiswahili kama lugha ya pili hasa kwa wageni kutoka nje ya ulimwengu wa Waswahili na kuendeleza utungaji wa Kamusi mbalimbali zinazohusiana na Kiswahili.
Kati ya kamusi hizi ni
* Kamusi ya Kiswahili Sanifu,
* Kamusi ya Kiingereza -Kiswahili,
* Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza,
* Kamusi Sanifu ya Isimu na Lugha,
* Kamusi Awali ya Sayansi na Tekinologia
* Kamusi ya Sheria
* Kamusi ya Biashara na Uchumi
* Kamusi ya Tiba
* Kamusi Asisi ya Kiingereza - Kiswahili - Kiarabu
* Kamusi ya Biolojia Fizikia na Kemia

TUKI imehariri toleo la Kiswahili la "Historia Kuu ya Afrika" iliyotungwa na kamati ya wataalamu ya UNESCO.
Viungo vya nje

* Tovuti ya TUKI


Jamii:Kifupi
Mkoa wa Pemba Kusini

thumb|right|284px|Visiwa vya [[Zanzibar (Unguja na Pemba)]]
thumb|right|220px|Mahali pa Pemba Kusini katika Tanzania
Mkoa wa Pemba Kusini mi mojawapo kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Uko kusini mwa Kisiwa cha Pemba ambacho ni sehemu ya Jamhuri ya Watu wa Zanzibar katika Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Unapakana na Mkoa wa Pemba Kaskazini tu, halafu unazungukwa na Bahari Hindi na Mfereji wa Pemba. Mkoa una eneo la km2 332 na wakazi 271,350 kadiri ya sensa ya mwaka 2022 . Katika sensa ya mwaka 2012 ulikuwa na wakazi wapatao 195,116. Makao makuu ya mkoa yako Chake Chake.

Mkoa una wilaya mbili tu, Mkoani na Chake Chake

Una postikodi namba 74000.
Tazama pia

* Orodha ya mito ya mkoa wa Pemba Kusini
Tanbihi
Viungo vya nje

* Mkoa wa Pemba Kusini katika sensa ya 2012


P
Jamii:Zanzibar
Mkoa wa Pemba Kaskazini

Mkoa wa Pemba Kaskazini ni mmojawapo kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Uko kaskazini mwa Kisiwa cha Pemba ambacho ni sehemu ya Zanzibar katika Muungano wa Tanzania. Mkoa una eneo la km2 574 na wakazi 272,091 kadiri ya sensa ya mwaka 2022 . Unapakana na mkoa wa Pemba Kusini tu, halafu unazungukwa na Bahari Hindi na Mfereji wa Pemba kuelekea Tanzania Bara. Makao makuu ya mkoa yako Wete.

Mkoa una wilaya mbili tu, Wete na Micheweni.

Una postikodi namba 75000.
Tazama pia

* Mkoa wa Pemba Kusini
* Orodha ya mito ya mkoa wa Pemba Kaskazini
Tanbihi

P
Jamii:Mkoa wa Pemba Kaskazini
Jamii:Zanzibar
Mkoa wa Unguja Kaskazini

thumb|right|220px|Mahali pa Unguja Kaskazini katika Tanzania
thumb|right|250px|Mkoa wa Kaskazini Unguja, Tanzania
Mkoa wa Unguja Kaskazini ni mmojawapo kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Uko Unguja ambacho ni kisiwa kikubwa cha Jamhuri ya Watu wa Zanzibar. Unapakana na mikoa yote miwili mingine ya kisiwa hicho: Mkoa wa Unguja Kusini na Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi mbali ya Bahari Hindi. Eneo la mkoa ni km² 470 ambako kuna jumla ya wakazi 257,290 kwa mujibu wa sensa ya watu na makazi ya mwaka 2022. Makao makuu ya mkoa yako Mkokotoni.

Msimbo wa posta ni namba 73000.
Wilaya na wakazi

Kuna wilaya mbili ambazo ni Kaskazini Unguja 'A' (105,780 mwaka 2012 na 157,369 mwaka 2022) na Kaskazini Unguja 'B' (81,675 mwaka 2012 na 99,921 mwaka 2022).

Wengi wanajishughulisha na uvuvi na kilimo. Sehemu ya mashariki ya mkoa kuna kilimo cha karafuu.

Upande wa magharibi utalii umeanza kuwa muhimu. Eneo la Nungwi ni sehemu moja yenye hoteli za watalii kutoka nje.

Kisiwa cha Tumbatu ni sehemu ya mkoa huu.

Miji ya mkoa ndiyo Mkokotoni, Mahonda na Gamba.
Tazama pia

* Orodha ya mito ya mkoa wa Unguja Kaskazini
Tanbihi
Viungo vya nje

* Dira mikoani: Kaskazini Unguja


U

Jamii:Zanzibar
Mkoa wa Unguja Kusini

thumb|right|250px|Mkoa wa Unguja Kusini nchini Tanzania.
thumb|right|250px|Ramani ya Unguja Kusini.
thumb|Pwani ya [[Paje wakati wa maji kupwa.]]
Mkoa wa Unguja Kusini ni mmojawapo kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Uko kwenye kisiwa cha Unguja ambacho ni kisiwa kikubwa cha Jamhuri ya Watu wa Zanzibar. Unapakana na mikoa yote miwili mingine ya kisiwa hicho: Mkoa wa Unguja Kaskazini na Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi mbali ya Bahari Hindi. Eneo la mkoa ni km² 854 likiwa na wakazi 195,873 kadiri ya sensa ya mwaka 2022 (115,588 mwaka 2012) wanaoishi katika wilaya mbili ikiwa Wilaya ya Kati yenye wakazi 132,717 (73,346 mwaka 2012) na Wilaya ya Kusini ina wakazi 63,156 (39,242 mwaka 2012) .

Makao makuu yako Koani.

Msimbo wa posta ni namba 72000.

Wakazi wa eneo hili la kisiwa cha Unguja, mbali na kujishughulisha na uvuvi kwenye Bahari ya Hindi, ni maarufu pia kwa kilimo cha zao la karafuu, zao linalofanya Zanzibar kujulikana zaidi kama kisiwa cha viungo.
Tanbihi
Viungo vya nje

U

Jamii:Zanzibar
Joseph Hill

thumb|right|Joseph Hill
Joseph Hill (22 Januari 1949 – 19 Agosti 2006) alikuwa mtunzi na mwimbaji wa Reggae toka nchini Jamaika. Alianza muziki katika kundi lijulikanalo kama The Soul Defender lililokuwa na makazi yake kitongoji cha St Catherine. Baadaye akaanzisha kundi la Culture akiwa na Telford Nelson na Albert Walker. Mwaka 1977 walitoa wimbo uliovuma sana uitwao Two Sevens Clash ambao ulizungumzia herufi mbili za 7 katika mwaka 1977. Hadi sasa Joseph Hill na wenzake wametoa album 22. Falsafa ya nyimbo za Joseph Hill ni ya kimapinduzi na kiroho inayopinga utumwa na ukosefu wa maadili na ucha mungu. Joseph Hill ni muumini wa imani na utamaduni wa Kirastafari. Katika wimbo wake wa wa PAY DAY anauliza ni lini watu walioumizwa na utumwa watalipwa. Pia amepinga aina zote za ukoloni na kumzumgumzia Chistopher Columbas kama muongo kwa kusema kwamba amegundua visiwa vya Jamaika ambavyo vilikuwapo tayari na watu. Joseph Hill pia anaenzi kitabu Bibilia anachoamini kuwa ni kitakatifu na amekuwa akitumia mistari na manabii toka kwenye Biblia kwenye nyimbo zake, kwa mfano wimbo wake kuhusu nabii Eliya.
Viungo vya nje

* Tovuti ya kundi la Culture
Mkoa wa Kaskazini-Mashariki (Kenya)

|-
| align=center colspan=2 style="background:#f9f9f9;" | 200px|Mahali pa Mkoa wa Kati
|-
|Makao Makuu || Garissa
|-
|’‘‘Mji Mkubwa’’’ || Garissa
|-
|Eneo - Jumla
|Nafasi ya 3 kati ya mikoa ya Kenya126,186 km²
|-
|Wakazi (kadirio) - Jumla (2007) - Msongamano wa watu / km²
|Nafasi ya 8 kati ya mikoa ya Kenya 459,0004 /km²
|-
|Lugha mkoani
| Kisomali Kioromo
|-
| colspan=2 align=right style="padding: 0 5px 0 5px" |
|}

Kaskazini-Mashariki ulikuwa mmoja kati ya mikoa 9 ya Kenya. Eneo lake lilikuwa km² 127 000 na wakazi 962,143 (sensa ya 1999).

Wakati wa ukoloni eneo hilo liliitwa "Northern Frontier District" (Eneo la mpakani wa kaskazini) likitawaliwa pekee na sehemu kubwa ya Kenya.

Wakazi walio wengi ni Wasomalia kwa lugha na utamaduni; kuwepo kwao ndani ya Kenya badala ya Somalia ni urithi wa mipaka ya kikoloni. Wengine ni Waborana, Warendille na Waturkana.

Kuna pia makambi makubwa ya wakimbizi Wasomalia, hasa karibu na Daadab.
Hali ya hewa

Eneo hili ni kavu sana. Mbali na bonde la mto Tana na maeneo mengine madogo, mkoa haufai kwa kilimo. Wakazi walio wengi hujipatia riziki kutokana na ufugaji.
Utawala

Mkoa wa Kaskazini-Mashariki ulikuwa na wilaya nne:
* Garissa -- makao makuu Garissa
* Ijara -- makao makuu Ijara
* Wajir -- makao makuu Wajir
* Mandera -- makao makuu Mandera

K
Ali Farka Toure

thumbnail|right|200px|Ali Farka Toure

Ali Farka Touré ni mmoja wa wanamuziki mahiri barani Afrika. Alizaliwa jijini Bamako nchini Mali mwaka 1939. Jina lake hasa ni Ali Ibrahim Touré. Muziki wa Ali Farka Touré ni mchanganyiko wa muziki wa asili wa Mali na muziki wa Amerika ya Kaskazini hasa blues.

Touré alizaliwa katika kijiji cha Kanau katika ukingo wa mto Niger, kaskazini magharibi mwa nchi ya Mali. Mama yake alikuwa na watoto kumi ambapo ndugu zake wote walifariki wakiwa wachanga. Jina la "Farka" ni jina la utani ambalo alipewa na wazazi wake likimaanisha mnyama punda kutokana na kuwa na msimamo mkali na kiburi.

Muziki wa Touré una nguvu kama za miujiza. Wapenzi wake dunia nzima wamelogwa na upigaji wake wa gitaa. Mara nyingi nyimbo zake amekuwa akiimba kwa lugha za Kisonghai, Kifula, na Kitamasheck. Albamu yake iitwayo Talking Timbukuta, ambayo aliitoa kwa kushirikiana na mwanamuziki Ry Cooder, iliuzwa na kumpatia umaarufu mkubwa hasa katika soko la muziki la nchi za Magharibi. Mwaka 2005 alitoa albamu ya In the Heart of the Moon akishirikiana na mwanamuziki Toumani Diabaté. Albamu hii ilimpatia tuzo ya Grammy.

Pamoja na muziki, Ali Farka Touré alikuwa akijihusisha na masuala ya kisiasa. Mwaka 2004 alichaguliwa kuwa meya wa mji wa Niafunké.

Ali Farka Touré alifariki dunia 7 Machi 2006 baada ya kuugua ugonjwa wa kansa.
Albamu

* 1976 - Farka
* 1987 - Ali Farka Touré
* 1990 - The River (World Circuit)
* 1992 - The Source (World Circuit)
* 1994 - Talking Timbuktu (World Circuit)
* 1996 - Radio Mali (World Circuit)
* 1999 - Niafunké (World Circuit)
* 2004 - Red/Green - 2004 (World Circuit; remastered original albums from 1979 and 1988)
* 2005 - In The Heart Of The Moon
Filamu

*Ali Farka Touré: Ça coule de source (2000). Filamu imetengenezwa na Yves Billon and Henry Lecomte.
Viungo vya nje

*Historia fupi
*Historia fupi
*Historia fupi
*Historia fupi iliyoandikwa na Lucy Duran
Rupia

thumb|200px|Robo rupie ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani ("Deutsch Ostafrika")
Rupia ni jina la pesa inayotumika leo huko India na katika nchi mbalimbali za Asia.

Ni pia jina la pesa iliyowahi kutumika Afrika ya Mashariki na nchi mbalimbali.
Jina na historia

thumb|200px|Rupia (1887) Uhindi ya Kiingereza, Victoria
Neno "rupia" limetokana na lugha ya Kihindi cha kale "rūp" au "rūpā" linalomaanisha "fedha". Katika lugha ya Sanskrit "rupyakam" (रूप्यकम्) inamaanisha sarafu ya fedha. Hii ni asili ya "Rūpaya" iliyotumika katika India kama sarafu yenye gramu 11.66 za fedha tangu mwaka 1540. Rupia moja ilikuwa na Anna 16, Paisa 64 au Pai 192.
Pesa ya kisasa

Leo hii nchi zifuatazo zinatumia jina la Rupia (Rupiah, Rupee: ₨) kwa pesa zao:
* India
* Indonesia
* Maldivi
* Mauritius
* Nepal
* Pakistan
* Shelisheli
* Sri Lanka
Pesa ya kihistoria

Rupia ilikuwa pesa ya nchi na maeneo yafuatayo:
* Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (DOA) kwa jina la "Rupie ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani"
* Afrika ya Mashariki ya Kiingereza
* Zanzibar
* Kwenye eneo la India ya leo katika makoloni ya nchi zifuatazo: Denmark, Ufaransa na Ureno, pia katika madola mbalimbali ya Kihindi kabla ya ukoloni na kabla ya uhuru kama vile Hyderabad.
* Katika nchi jirani za India kama vile Bhutan, Burma, Sri Lanka, Afghanistan
* Katika maeneo ya Ghuba ya Uajemi
* Somalia ya Kiitalia
* Indonesia wakati wa uvamizi wa Japan (1940-1945)
Picha


Image:Rupie 1 DOA 1893 mbele.JPG‎|Rupie 1 ya Shirika la Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki, mbele (maandishi: Deutsch-Ostafrikanische Gesellschaft - Eine Rupie = Shirika la Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki - Rupia moja)
Image:Rupie 1 DOA 1893 nyuma.JPG‎|Rupie 1, nyuma (picha ya Kaisari Wilhelm II, maandishi ya Kilatini: Guilhelmus II Imperator)


Jamii:Pesa
Afrika Mashariki ya Kiingereza

ya posta ya anna 2 1/2, mwaka 1896.]]
Afrika Mashariki ya Kiingereza au Afrika Mashariki ya Kibritania ilikuwa eneo lililodhibitiwa na Uingereza katika Afrika ya Mashariki mwishoni mwa karne ya 19 na mwanzoni mwa karne ya 20. Eneo hili lilijumuisha hasa Kenya ya sasa na eneo la Jubaland (ambalo sasa ni sehemu ya Somalia). Liliundwa kama Himaya ya Ulinzi ya Afrika Mashariki ya Kiingereza mwaka 1895 na baadaye kubadilishwa jina kuwa Koloni na Himaya ya Ulinzi ya Kenya mwaka 1920. Waingereza walidhibiti eneo hili kwa sababu za kimkakati, ikiwa ni pamoja na kulinda njia za biashara, kupanua ushawishi wao barani Afrika, na kudumisha udhibiti wa pwani ya Bahari ya Hindi.

Reli ya Uganda, iliyokamilika mwanzoni mwa karne ya 20, ilikuwa na mchango mkubwa katika utawala wa Uingereza, kwani ilirahisisha usafirishaji wa bidhaa na watu. Hata hivyo, sera za Waingereza, hasa nchini Kenya, zilisababisha unyanganyaji wa ardhi, ambapo wakulima Wazungu walichukua nyanda za juu zenye rutuba, na kuwafukuza wenyeji. Hali hii ilisababisha upinzani mkali, uliokuja kuonekana katika vuguvugu kama Maasi ya Mau Mau (1952–1960). Kufikia katikati ya karne ya 20, harakati za utaifa ziliongezeka, zikisababisha Kenya kupata uhuru mwaka 1963, huku Jubaland ikiingizwa katika Somaliland ya Italia mnamo miaka ya 1920, na hatimaye kuwa sehemu ya Somalia ya sasa.
Historia

Wakati wa mashindano ya kugawa Afrika kati ya madola ya Ulaya, Kampuni ya Kifalme ya Kiingereza kwa Afrika ya Mashariki ilianza shughuli zake katika eneo hili kwa kibali cha sultani wa Zanzibar kuanzia mwaka 1888.

Kampuni hiyo ilitakiwa kuwa na mamlaka juu ya eneo hili kwa kusudi la kufanya biashara, lakini uwezo wake haukutosha kutimiza shughuli, hasa maandalizi ya kujenga reli ya Uganda kati ya Mombasa na Kampala.

Baada ya kuazimia kujenga reli, Uingereza iliona haja ya kulinda eneo la reli hiyo: ndipo ikatangaza eneo lote kati ya Mombasa na Uganda kuwa chini ya ulinzi wake kuanzia tarehe 1 Julai 1895. Huo ndio mwanzo wa Afrika ya Mashariki ya Kiingereza ambaye baadaye iliitwa Kenya.

Eneo hilo baadaye lilipanuliwa zaidi hadi kukutana na maeneo yaliyokuwa chini ya utawala wa Italia (Somalia) na Ethiopia upande wa Kaskazini, utawala wa ushirikiano wa Misri na Uingereza (Sudan). Upande wa kusini mpaka ulifuata mapatano na Afrika ya Mashariki ya Kijerumani.

Mpaka na eneo chini ya utawala wa ulinzi wa Uganda ulisahihishwa mwaka 1905; hadi wakati ule sehemu kubwa ya eneo la Kenya ya Magharibi ya leo ilihesabiwa kuwa upande wa Uganda.

Baada ya vita kuu ya kwanza hali ya eneo ilibadilishwa kuwa koloni la Kenya kuanzia 1920.
Marejeo

Jamii:Historia ya Kenya
Jamii:Afrika Mashariki ya Kiingereza
Jamii:Kenya
Culture

thumb|Waipa Saberty na Joseph Hill

Culture ni kundi la muziki ya reggae kutoka nchi ya Jamaika lililoanzishwa mwaka wa 1976. Jina la mwanzoni la kundi hilo lilikuwa ni "African Disciples". Kundi la Culture linaaminika kuwa ni kati ya makundi wanaopiga muziki halisi ya reggae yenye mafunzo na busara. Waanzilishi wa kundi hilo ni Joseph Hill, mwimbaji mwongozaji, Kenneth Dayes, mwitikiaji, na Albert Walker, mwitikiaji. Wimbo wao wa "Two Sevens Clash" uliorekodiwa mwaka wa 1977 katika studio ya Joe Gibbs, na uliwapatia umaarufu mkubwa na kuwaweka kwenye ramani ya muziki ya reggae duniani.
Albamu za Culture

* Two Sevens Clash
* Harder Than the Rest
* Lion Rock
* Nuff Crisis
* Good Things
* Culture at Work
* Culture in Culture
* Three Sides to My Story
* International Herb
* Wings of a Dove
* Too Long in Slavery
* Trod On
* One Stone
* Baldhead Bridge
* Trust Me
* 17 Chapters of Culture
* Ras Portraits
* Cultural Livity: Culture Live '98 (Live)
* Production Something
* Obeah Peace and Love
* Cumbolo
* Culture in Dub: 15 Dub Shots
* Stoned
* Payday
* Peace and Love
* Humble African
* Live in Africa 2002
* Healing of the Nations
* World Peace
* Humble African
* Live in Africa 2002
* Healing of the Nations
* World Peace Rounder 2003
Viungo vya nje

* Tovuti ya Culture

Jamii:Wanamuziki wa Jamaika
Umoja wa Afrika

Umoja wa Afrika (UA) ni muungano wa bara unaojumuisha nchi wanachama 55 zilizo katika bara la Afrika. Ulianzishwa tarehe 26 Mei 2001 huko Addis Ababa, Ethiopia, na kuzinduliwa rasmi tarehe 9 Julai 2002 mjini Durban, Afrika Kusini, ukichukua nafasi ya Jumuiya ya Umoja wa Afrika (OAU). Mji mkuu wa UA ni Addis Ababa.


Umoja huu unaendeleza kazi za Umoja wa Muungano wa Afrika (kwa Kiingereza: Organisation of African Union - OAU) uliokuwepo 1963 hadi 2002.

Nia ya umoja huu ni kujenga muundo na mfumo wa kisiasa, wa kiuchumi, na wa kijamii ili kufikia wakati ambapo bara la Afrika litakuwa na bunge moja, benki moja, jeshi moja, raisi mmoja, sarafu moja, n.k.

Dhumuni kubwa la umoja huu ni kuunganisha nguvu za mataifa ya Afrika ili kuweza kutatua matatizo yanayokabili bara hili kama vile vita, njaa, Ukimwi, n.k.
Nchi wanachama

Umoja wa Afrika ina nchi wanachama 55, yaani nchi zote za bara la Afrika (baada ya kurudi kwa Moroko, iliyokuwa imejiondoa mwaka 1985 kwa sababu UA ilitambua Sahara ya Magharibi kuwa nchi huru wakati Moroko inadai ni eneo la majimbo yake ya kusini).


Mkutano wa kwanza wa Bunge la Umoja wa Afrika ulifanyika mwaka 2004 huko Afrika Kusini.
Mikutano mikuu ya UA

# Durban (Afrika Kusini): 9-11 Julai 2002.
# Maputo (Msumbiji): 10-11 Julai 2003.
# Sirte (Libya), mkutano wa dharura: Februari 2004.
# Addis Ababa (Ethiopia): 6-8 Julai 2004.
# Abuja (Nigeria): 24-31 Januari 2005.
# Sirte (Libya): 28 Jun. - 5 Julai 2005.
# Khartoum (Sudan): 16-24 Januari 2006.
Viongozi

*Thabo Mbeki 9 Julai 2002 10 Julai 2003 Afrika Kusini
*Joaquim Chissano 10 Julai 2003 6 Julai 2004 Msumbiji
*Olusegun Obasanjo 6 Julai 2004 24 Januari 2006 Nigeria
*Denis Sassou-Nguesso 24 Januari 2006 24 Januari 2007 Jamhuri ya Kongo
*John Kufuor 30 Januari 2007 31 Januari 2008 Ghana
*Jakaya Kikwete 31 Januari 2008 2 Februari 2009 Tanzania
*Muammar al-Gaddafi 2 Februari 2009 31 Januari 2010 Libya
*Bingu wa Mutharika 31 Januari 2010 31 Januari 2011 Malawi
*Teodoro Obiang Nguema Mbasogo 31 Januari 2011 29 Januari 2012 Guinea ya Ikweta
*Yayi Boni 29 Januari 2012 27 Januari 2013 Benin
*Hailemariam Desalegn 27 Januari 2013 30 Januari 2014 Ethiopia
*Mohamed Ould Abdel Aziz 30 Januari 2014 30 Januari 2015 Mauritania
*Robert Mugabe 30 Januari 2015 30 Januari 2016 Zimbabwe
*Idriss Déby 30 Januari 2016 30 Januari 2017 Chad
*Alpha Condé 30 Januari 2017 28 Januari 2018 Guinea
*Paul Kagame 28 Januari 2018 10 Februari 2019 Rwanda
*Abdel Fattah el-Sisi 10 Februari 2019 10 Februari 2020 Misri
*Cyril Ramaphosa 10 Februari 2020 madarakani Afrika Kusini
Mwenyekiti wa Kamati Kuu ya UA ni N. Dlamini-Zuma.

Spika wa Bunge la Umoja wa Afrika ni Roger Nkodo Dang.
Marejeo
Viungo vya nje

* Tovuti ya Umoja wa Afrika


Jamii:Afrika
Jamii:Mashirika ya kimataifa
Jamii:Muungano wa Afrika
Kampala

thumbnail|right|280px|Sehemu za Mji wa Kampala
Kampala ni mji mkuu na mkubwa wa Uganda, pia mojawapo ya wilaya za nchi ulioka karibu na ziwa kubwa la Nyanza Viktoria, mita kama 1,189 juu ya UB.Kampala ina wakazi 1,875,834 mnamo 2024. Jiji kuu lake lina watu kadiri Milioni 6.8. Kampala ndio kitovu cha uchumi cha Uganda likiwa pato la taifa kadiri dola bilioni 13 za Marekani

UNDIO, UNEP, Benki ya Uchumi na East Africa Development Bank (EADB) zina ofisi hapa.
Jina

Jina la Kampala limetokana na msemo wa Kiganda "Kasozi K'Empala" wenye maana ya "kilima cha swala" kwa sababu wafalme wa Buganda walipenda kuwinda katika eneo hili.
Historia

Kampala ni mji ulioanza kukua sehemu za vilima mbalimbali upande wa kaskazini wa Entebbe.

Kitovu cha kwanza kilikuwa nyumba ya kifalme kwenye kilima cha Kasubi iliyojengwa na Kabaka Mutesa I wa Buganda mnamo mwaka 1882. Baada ya kifo chake Mutesa ikawa kaburi la kifalme. Ikulu mpya ya Kabaka Mwanga II ikajengwa karibu kwenye kilima cha Mengo.

Mwaka 1890 mwakilishi wa Kampuni ya Kifalme ya Uingereza kwa Afrika ya Mashariki (IBEA, kifupi kwa Imperial British East Africa Company), Frederick Lugard aliingilia vita vya wenyewe kwa wenyewe kati ya Waganda Waprotestanti, Wakatoliki na Waislamu, akajenga boma juu ya kilima kilichoitwa "Kampala" kikawa kitovu cha makao ya Wazungu katika mji mpya.

Wamisionari wakapewa na Kabaka nafasi ya kujenga makanisa na nyumba zao kwenye vilima mbalimbali: Namirembe ikawa kilima cha Waanglikana, Rubaga kilima cha Wakatoliki. Waislamu walikuwa na eneo lao hasa kwenye kilima cha Kibuli.

Maeneo hayo yote yaliunganika pamoja kuwa mji wa Kampala.

Kati ya 1900 hadi 1905 Kampala ikawa makao makuu ya utawala wa kikoloni wa Uingereza uliohamishwa baadaye kwenda Entebbe.

Baada ya uhuru ikawa mji mkuu wa kitaifa wa Uganda.

Utawala wa Idi Amin na vita vya kumpindua 1979 uliharibu mengi, kwanza tabaka la wafanyabiashara Wahindi pamoja na nguvu ya kiuchumi, baadaye pia majengo.

Tangu kufufuka kutoka nyakati mbaya za udikteta na vita, Kampala imeanza kukua tena.
Wakazi
Makerere

Kampala ina Chuo Kikuu katika mtaa wa Makerere kilichokuwa chuo kikuu cha kwanza katika Afrika ya Mashariki na mahali pa mafunzo kwa viongozi wengi wa Kiafrika upande wa siasa, utamaduni na uchumi.
Marejeo
Viungo vya nje

* Tovuti rasmi


Jamii:Miji ya Uganda
Jamii:Miji Mikuu Afrika

Jamii:Ziwa Viktoria
Jamii:Africa Wiki Challenge 2021 in Tanzania
Gideon Byamugisha

thumbnail
Gideon Byamugisha ni kasisi Mwanglikana wa Uganda na mchungaji wa kwanza Mwafrika aliyetangaza wazi ya kwamba ameambukizwa UKIMWI.
Maisha

Alizaliwa Buranga Ndorwa, Wilaya ya Kabale, Uganda wa Magharibi tarehe 29 Agosti 1959 akasomea ualimu kwenye Chuo Kikuu cha Makerere akamaliza kwa digrii mwaka 1985.

Akaendelea kusoma digrii ya theolojia huko Nairobi akapokelewa katika utumishi wa Kanisa la Kianglikana Uganda mwaka 1991. Mwaka uleule mke wake alikufa kutokana na UKIMWI.

1992 alipokea baraka ngazi ya ukasisi akapewa jukumu la kufundisha chuo cha theolojia Mukono (sasa: Chuo Kikuu cha Kikristo cha Uganda). Wakati ule alifuata ushauri kutafuta upimaji wa damu yake ahakikishe hana UKIMWI. Alipopimwa akaonekana kuwa na viini vya HIV vilevile. Aliambiwa matokeo dakika chache tu kabla ya kuwa na somo chuoni. Aliamua kuwaambia wasikilizaji wake wakiwa na walimu wenzake ya kuwa amepatikana na HIV.

Tangazo hili lilipokelewa kwa mshangao kwani katika utamaduni wa kiafrika na zaidi katika utamaduni wa kidini wa Afrika haikuwahi kutokea ya kwamba kiongozi wa kidini anasema waziwazi kuwa ameambukizwa UKIMWI. Kinyume chake mara nyingi wahubiri walitumia mfano wa UKIMWI kuonyesha ya kuwa ni adhabu kutoka Mungu na dalili ya dhambi.

Gideoni Byamugisha aliitwa na kanisa lake kuanzia mwaka 1993 kusaidia katika mradi wa UKIMWI wa kanisa. 1995 - 2002 aliongoza idara wa HIV/UKIMWI ya dayosisi ya Kianglikana ya Namirembe.

Mwaka 1995 alifunga ndoa mara ya pili akimwoa Pamela aliyekuwa mjane wakati ule kutokana na UKIMWI akipatikana mwenyewe na viini vya HIV. Wanalea watoto wao kutoka ndoa zote mbili za awali pia wakamzaa mtoto wa pamoja asiye na HIV kutokana na tibu la madawa ya ARV.

Siku hizi (2005) Byamugisha anafanya kazi na shirika la Word Vision International pia pamoja na kasisi Jape Heath kutoka Afrika Kusini ameunda "Umoja wa viongozi wa kidini wa Afrika wanaoishi na UKIMWI" (ANERELA African Network of Religious Leaders living with HIV/AIDS).
Viungo vya nje

* Samaritan Strategy Africa (Kiingereza)
*ANERELA
* Watch a film on Gideon Byamugisha
Jamii:Waliozaliwa 1959