JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
अश्लील शब्दहरू

नेपाली भाषामा केही यस्ता शब्दहरू प्रयोग हुन्छन् जुन सामान्य प्रयोगमा अश्लील मानिन्छन्। अश्लील शब्द संस्कृत, हिन्दी शब्दकोसबाट प्रयोजन गरिकेको हो यस शब्दलाई नेपाली भाषा मा पनि प्रयोक गरेका पाइन्छन यसलाई यौन दुराचारी पनि भन्छन या त गाली गलौजमा प्रयोग हुन्छन् या त तल्लो स्तरको भाषा प्रयोग गर्दा प्रयोग हुन्छन्। कहिलेकाँही एकै काँठका साथीभाईहरूमा पनि यी शब्दहरूको प्रयोग हुने गरेको छ। आफन्त वा आफूभन्दा ठूलाठालूका अगाडि प्रायः अश्लील शब्दहरू प्रयोग गरिँदैनन्।

केही नेपाली अश्लील शब्दहरूको अर्थ हुन्छ भनें केहीको अर्थ हाँसउठ्दो पनि हुन्छ। जस्तो कि गालीमा प्रयोग हुने जाँठा, मूजी ,लाँडै सिती, घन्टा जस्तो, मा-चिक्नीजस्तै अश्लील शब्दको अर्थ हाँसो उठ्दो हुने गर्दछ।
अश्लील शब्दहरू

* गुला - पुरूषको अण्डकोष,
* चिक्नु - यौन सम्पर्क राख्नु,
* पुती- महिला जनेन्द्रीय वा योनी,
* मुत्नु- पिसाब फेर्नु,
* लाँडो- पुरूष जनेन्द्रीय वा लिङ्ग,
* हग्नु- दिसा गर्नु,
* कन्डो- चाक
* भुत्रो
* बजिया- कानको रौं
* नाथे- नाकको रौं
अश्लील गालीहरू

* चिक्ने- यौन सम्पर्क राख्ने,
* जाँठा- पुरूषको जनेन्द्रीय वरिपरिको रौं,
* जाँठी- महिलाको जनेन्द्रीय वरिपरिको रौं ,
* मुजी-महिला जनेन्द्रीय वा योनी, वा त्यसको वरिपरिको रौं,
* लाँडो खा - लिङ्गलाई खानको लागि आग्रह गर्नु,
* मुत्ने-पिसाव फेर्ने,
* पूती- महिला जनेन्द्रीय वा योनी,
* लाँडो-पुरूष जनेन्द्रीय वा लिङ्ग,
* हग्ने- दिसा गर्ने,
*रण्डी - वेश्या
*बुरचोदी - योनि चिक्नु- यो शब्द नेपाली शब्द हैन ।
*हान्नु- शारिरिक सम्पर्क गर्नु।
*मा चिक्ने
*बान्चोद
*हगुवा-
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:अभद्र शब्द
श्रेणी:गाली गलौज
अग्नि एयर

अग्नि एयर प्रा ली एक नेपाली विमानसेवा (हवाई सेवा) कम्पनी हो जुन नेपालमा आधारित सेवा दिन्छ मार्च २००६ देखि संचालनमा आयो । यसको आफ्नो केन्द्रीय कार्यालय काठमाण्डौमा छ ।
इतिहास

अग्नि एयरले सेवा उडान सञ्चालन १६ मार्च २००६मा लुक्ला र तुम्लिङ्गटारबाट डोर्नियर २८ विमानहरू संगै शुरु गर्‍यो र अघिलो दिनदेखि विराटनगरको लागि उडान भर्न थाल्यो।
लक्ष्यहरू

नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (Civil Aviation Authority of Nepal ) (CAAN)ले अग्नि एयरलाईनलाई संचालक प्रमाणपत्र हस्तांतरण गरेको छ, र निर्धारित उडानको लागि अनुमति प्रदान गरेको छ र यथासम्भव हिमाली उडानको लागि अनुमति दिएको छ। अग्नि एयरको निर्धारित उडान सुविधा निम्न क्षेत्रहरूमा उपलब्ध छन्: (जुन २०१० अनुसार):
विमानहरू

अग्नि एयरसंग निम्न विमानहरू छन :

* डोर्नियर डो २२८, २४ अगस्त २०१०को दिन भएको एक दुर्घटनामा एक विमान क्षतिग्रस्त भयो ।
* जेटस्ट्रीम ४१

एयरलाईनले अझै दुईवटा विमान किन्ने योजना बनाएको छ।
घटना र दुर्घटनाहरू

* अग्नि एयर फ्लाईट १०१ २४ अगस्त २०१०को दिन भारी वर्षामा काठमाण्डौ उपत्यकाभन्दा बाहिर दुर्घटना भयो, र दुर्घटना स्थलमै जम्मा १४ जनाको मृत्यु भयो।
बाह्य कडीहरू
सन्दर्भ सामग्रीहरू


यो पनि हेर्नुहोस

श्रेणी:नेपाली विमानसेवा कम्पनी
श्रेणी:आन्तरिक उडान
इतिहाद वायुसेवा

इतिहाद वायुसेवा संयुक्त अरब इमिरेट्सको दोश्रो ठूलो एयरलायन्स हो । यसको मुख्य कार्यालय अबु धाबीको खलिफा शहरमा आबु धाबी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको नजिक रहेको छ । इतिहादले सेवा सञ्चालन सन् २००३ नोभेम्बर देखि गरेको थियो ।

यस एयरलायन्सले १२० गन्तव्यहरूमा प्रत्येक हप्ता १,००० हवाई सेवा सञ्चालन गर्ने गर्दछ । यसको सन् २०१८ फेब्रुअरीमा ११७ एयरबस तथा बोइङ्हरू विमान थियो ।

त्रिभुवन विमानस्थलबाट सेवा पुर्‍याउने एक विमान कम्पनी। यो संयुक्त अरब इमिरेट्स को राष्ट्रिय ध्वजबाहक वायुसेवा संस्था हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:विमानसेवा कम्पनी
श्रेणी:बाह्य उडान
एअर इन्डिया

एअर इन्डिया भारतको ध्वजावाहक विमानसेवा हो जसको प्रधान कार्यालय नयाँ दिल्लीमा रहेको छ। भारत सरकारको लगानी र स्वामित्व रहेको एअर इन्डिया लिमिटेडद्वारा सञ्चालित यस विमानसेवाले एअरबस र बोइङ विमानहरूद्वारा १०२ आन्तरिक र बाह्य गन्तव्यमा उडान भर्दै आएको छ। यो विमानसेवाको केन्द्रीय विमानस्थल इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल रहेको छ भने यसले भारतको विभिन्न सहरहरूमा केन्द्रित रहेर सेवा दिने गरेको छ। एअर इन्डिया १८.६% बजार हिस्सेदारीका साथ भारतबाहिर सबैभन्दा ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय विमान सेवा हो। चारवटा महादेशको ६० भन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यमा यो विमानसेवा कम्पनीले सेवा दिइरहेको छ। सन् २०१४ जुलाई ११ मा यो विमानसेवा स्टार अलायन्सको २७औँ सदस्य बनेको थियो।
इतिहास

गन्तव्यहरू

विमान
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:भारतका विमानसेवा कम्पनीहरू
श्रेणी:भारतीय ब्रान्डहरू
कतार एयरवेज

कतार एयरवेज कम्पनी क्यु.सि.एस.सि. (, al-Qaṭariya) जुन संस्था कतार एयरवेज ()को नामबाट प्रख्यात छ। कतार एयरवेज कतारको राष्ट्रियध्वजा बाहक विमान कम्पनी हो। यस संस्थाको केन्द्रीय कार्यालय कतारको दोहामा रहेको छ भने यसले अफ्रिका, मध्ये एसिया, युरोप, सुदुर पूर्व, दक्षिण एसिया, मध्य पूर्वी, उत्तरी अमेरिका, दक्षिण अमेरिका तथा ओशियाना लगायत १५० अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यमा सेवा पुर्‍याइरहेको छ । यस विमानसेवा कम्पनीले २०० विमानहरू मार्फत सेवा पुर्‍याइरहेको छ । यस संस्थामा ४३,००० जना कर्मचारीहरू रहेको छन् ।

त्रिभुवन विमानस्थलबाट सेवा पुर्‍याउने एक विमान कम्पनी।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:विमानसेवा कम्पनी
श्रेणी:बाह्य उडान
अस्ट्रियन एयरलाइन्स

अस्ट्रियन एयरलायन्स एजि (), अस्ट्रियनको नामबाट समेत परिचित अस्ट्रियाको राष्ट्रियध्वजा बाहक विमान हो भने यो लुफ्थान्सा समुहको सहायक संस्था हो। यस एयरलाइन्सको मुख्य कार्यालय स्वेचाटको भियना अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा रहेको छ । यो एयरलायन्स स्टार अलायन्सको सदस्य पनि हो । यसको स्थापना ३० सेप्टेम्बर १९५७ मा भएको हो ।
त्रिभुवन विमानस्थलबाट सेवा पुर्‍याउने एक विमान कम्पनी।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:विमानसेवा कम्पनी
श्रेणी:बाह्य उडान
श्रेणी:स्टार अलायन्स
मस्को

350px|thumb
thumb|240px|right|मस्को स्थित रेड स्केव्यरको एक दृश्य

मस्को(; रूसको राजधानी शहर हो र सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको शहर हो । यसको शहरी सीमा भित्र १३.२ मिलियन र शहरी क्षेत्र भित्र १७ मिलियन मानिसहरु बसोबासको गर्छन् । मस्को रूसको दुई सङ्घीय शहरहरु मध्ये एक हो । जब जारतन्त्र रूसी साम्राज्यमा परिणत भयो, तब राजधानी मस्कोबाट सेन्ट पिटर्सबर्ग सारिएको थियो। त्यसले गर्दा यो सहरको प्रभावमा ह्रास आएको थियो। रुसी क्रान्ति पछि यो सहरलाई पुनः सोभियत सङ्घको राजनैतिक केन्द्रको रूपमा स्थापित गरियो। जब सोभियत संघको विघटन भयो मस्को नव-निर्मित रुसी महासङ्घको राजधानी कायम रह्यो।
बाहिरी कडी

*
* आधिकारिक वेबसाइट
* आधिकारिक मस्को गाइड
* मस्कोको आधिकारिक प्रसासनिक पृष्ठ
सन्दर्भ सामग्री

श्रेणी:राजधानी सहरहरू
सहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय ह्रदयरोग केन्द्र

सहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय हृदयरोग केन्द्र नेपालको एकमात्र सरकारी मुटुरोग अस्पताल हो। यसले छोटै अवधीमा प्रशिद्धी कमाएको छ।
बाँसवारी छाला जुत्ता कारखाना रहेको स्थानमा सो कारखानाको निजीकरण पछि गङ्गालाल राष्ट्रिय हृदय रोग केन्द्र बनाइएको थियो यो अस्पताल सस्तो उपचारका लागि चर्चित हुनुका साथै नेपालका साथै थोरै स्वनिर्भर सरकारी अस्पताल मध्य एक भएको छ। यसको नाम नेपालका सहिद गङ्गालाल श्रेष्ठको नामबाट राखिएको थियो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू
श्रेणी:काठमाडौँका अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका केन्द्रीय अस्पतालहरू
शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरूवा रोग अस्पताल

शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरूवा रोग अस्पताल काठमाडौँमा अवस्थित एक अस्पताल हो। यस अस्पतालमा हाल रूघाखोकी, पखाला, हैजा देखि रेबिज सम्मका विभिन्न सरुवा रोगको उपचार हुने गर्दछ।

यस अस्पतालमा जनरल मेडिसिन, रेबिज क्लिनिक, आर्ट क्लिनिक, प्याथोलोजी ल्याब, क्षयरोग तथा डट्स क्लिनिक, महामारी सेवा, टीकाकरण, इपीएस र अन्य सेवाहरू समेत उपलब्ध छन्।


शुक्रराज अस्पतालको स्थापना कोलेरा अस्पतालको नाममा वि सं १९९० सालमा भएको थियो। यसैलाई विक्रम सम्वत् २०३४ सालमा सरुवा रोग अस्पताल नामाकरण गरियो। त्यसपछि विक्रम सम्वत् २०५३ जेठमा टेकु अस्पताल र विक्रम सम्वत् २०५३ माघदेखि शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल नामाकरण भएको हो ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:काठमाडौँका अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू
श्रेणी:काठमाडौँका भवन र संरचनाहरू
त्रिवि शिक्षण अस्पताल

त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल नेपालको प्रसिद्ध सार्वजनिक अस्पताल हो। यसको स्थापना वि.सं २०३८ मा भएको थियो। सुरुमा यस अस्पतालमा ३०० शय्याको सुविधा थियो जसलाई अहिले बढाइएको छ र अहिले यसमा ७०० शय्याको सुविधा रहेको छ। यो अस्पताल चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थानका लागि त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गतको शिक्षण तथा अनुसन्धान गतिविधिको स्थल हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:काठमाडौँका अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू
आयुर्वेद चिकित्सालय, नरदेवी

नरदेवी आयुर्वेद चिकित्सालय काठमाडौँमा अवस्थित एक आयुर्वेदिक अस्पताल हो। विसं १९७४ वैशाख शुक्ल अक्षय तृतीयाका दिन नरदेवी आयुर्वेद अस्पतालको स्थापना भएको थियो। नेपालकै पहिलो प्राविधिक शिक्षाका रुपमा रहेको आयुर्वेदको औपचारिक शिक्षा पनि १० वर्षपछि यसको परिधिमा सुरु भएको थियो। १९८५ मा नरदेवीलाई हस्तान्तरण गरी नरदेवी आयुर्वेदिक अस्पताल नामकरण गरिएको थियो। अहिले यस अस्पताल ११८ शय्याको सुविधा सम्पन्न छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:काठमाडौँका अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू
श्रेणी:आयुर्वेद
दरबारी (राग)

दरबारी कान्हडा जसलाई मुख्यतया राग दरबारीको रूपमा समेत चिन्ने गरिएको छ, भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो रागलाई मध्य रातमा गाइने गरिन्छ।यो राग आसावरी ठाटदेखि निस्कन्छ। प्राचीन सङ्गीत ग्रन्थमा राग दरबारीको लागि विभिन्न नामको उल्लेख गरिएको छ। कतै कतै यसलाई कणार्ट, कणार्टकी, कणार्ट गौड पनि भनिन्छ। वस्तुत: कन्हण शब्द कणार्ट शब्दकै अपभ्रंस रूप हो। कान्हडाको अगाडि दरबारी शब्दको प्रयोग मुगल शासनको समयदेखि प्रचलित भएको मानिन्छ।
परिचय

दरबारी कान्हडा एक गम्भीर प्रकृतिको राग हो।
विशेषता

यो राग आलापको योग्य छ। पूर्वांग-वादी राग भएको कारणले यसको विस्तार अधिकतर मध्य सप्तकमा हुन्छ। विलम्बित लयमा यसको गायन एकदम सुन्दर रहन्छ।
* थाट-आसावरी
* स्वर-गन्धार,निषाद र धैवत कोमल। शेष शुद्ध स्वरको प्रयोग।
* जाति-सम्पूर्ण षाडव (आरोह-७, अवरोह-६)
* वादी स्वर-रिषभ(रे)
* सम्वादी स्वर-पञ्चम(प)
* समप्रकृति राग-अडाना
* गायन समय-रात्रिको द्वितीय प्रहर
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
हंसध्वनि

हंसध्वनि भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो रागलाई रातको प्रथम प्रहारमा गाइने गरिन्छ।यो राग विलावल ठाटदेखि निस्कन्छ। यो कनार्टक पद्धतिको राग हो, तथापि आजभोली यसलाई उत्तर भारत लगायत अन्यत्र पनि धेरै लोकप्रिय छ। यसको ठाट सम्बन्धमा दुइ वटा मत छ। केही विद्वानहरू यो राग बिलावल ठाट त कोही कल्याण ठाटबाट जन्म भएको मान्दछ्न्। यो रागमा मध्यम तथा धैवत स्वर वर्जित छ, तसर्थ यसको जाति औडव-औडव (आरोह, अवरोह) मानिन्छ। सबै शुद्ध स्वरको प्रयोगको सँगसँगै पञ्चम रिषभ, रिषभ निषाद तथा षडज पञ्चम स्वर सङ्गति पटक पटक प्रयुक्त हुन्छ। यो रागको निकट रागमा राग-शङ्कराको नाम लिइन्छ।
विशेषता

*थाट-विलावल
*गायन समय-रातको पहिलो प्रहर
*आरोह- सा रे,ग प नि सां
*अवरोह- सां नि प ग रे, ग रे, नि (मन्द्र) प(मन्द्र) सा।
*पकड-नि प ग रे,रे ग प रे सा
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
बिहाग

बिहाग गम्भीर प्रकृतिको रागमा गनिन्छ। रागको चलन(अलंकार) मन्द्र,मध्य तथा तार ,तीनै सप्तकमा समान रूपले हुन्छ। यसको गायन समय-रात्रि का प्रथम प्रहर मानिएको छ|राग-यमन कल्याण यो रागसँग मिल्दो जुल्दो मानिन्छ|

थाट- बिलावल

जाति-औडव सम्पूर्ण ( आरोह :५ स्वर,अवरोह -७ स्वर )

वादी स्वर-गंधार

सम्वादी स्वर-निषाद

स्वर-सबै शुद्ध,आरोहमा रे,ध वर्ज्य |विवादी स्वर मानेर तीव्र मध्यमको अल्प प्रयोग गरिन्छ| तीव्र" म" का प्रयोग बिल्कुल नगरे यो रागलाई 'शुद्ध बिहाग' भनिन्छ।

न्यासको स्वर-सा,ग,प और नि

आरोह- नि(मन्द्र) सा ग,म प,नि सां।

अवरोह-सां नि,ध प,म(तीव्र) प ग म ग,रे सा।

पकड-नि(मन्द्र) सा ग म प,म(तीव्र) प ग म ग,रे सा।
हेर्नुहोस्

*राग
*राग मालश्री
*राग ध्रूपद
*राग दिपक
*राग बहार
*राग बागेश्री
*राग मारू बिहाग
*राग देश
*राग हंसध्वनि
*राग ललित
*राग यमन
*राग दरबारी
*राग भैरव
*राग वृन्दावनी
*राग भीमपलासी
*राग मालकोश

*तानसेन
*सारेगम

श्रेणी:सङ्गीत
बागेश्री

बागेश्री भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो मध्यरातको चर्चित राग हो। यो रागले प्रेमीसँग पुनर्मिलनको लागि पर्खिरहेकी एउटी महिलाको भावनालाई चित्रण गर्नको लागि प्रस्तुत गर्ने गरिन्छ। यो रागलाई पहिलो पटक १६औँ शताब्दीमा अकबरको दरबारी कवि मियाँ तानसेनले गाएको मान्यता रहि आएको छ।

२०औँ शताब्दीमा आएर यो राग कर्नाटकी सङ्गीतमा निक्कै प्रयोग गरिएको छ। यो रागमा 'सा म, ध म र ध ग' स्वर सङ्गीतको प्रचुरता रहन्छ। यसको गायन समय रात्रिको द्वितीय प्रहर मानिन्छ। यो रागको आरोहमा 'रे ,प' स्वर वर्जित छ र अवरोहमा सातै स्वरको प्रयोग गरिन्छ। यस कारण यो औडव-सम्पूर्ण जातिमा समाहित छ। यसमा वादी स्वर मध्यम र संवादी षडज हुन्छ्। 'सा, म' तथा 'ध' स्वर राग बागेश्रीमा न्यासको स्वर मानिएको छ। बागेश्रीको नजिकैको राग भीमपलासी मानिएको छ।
विशेषता

* थाट- काफी
* जाति- औडव-सम्पूर्ण
* वादी स्वर -मध्यम
* संवादी -षडज
* गायन समयः बिहानको दोस्रो प्रहर
* आरोह- सा ग म ध नि सा
* अवरोह- सा नि ध म ग रे सा
* पकड - ध नि सा, म, म, प ध, म ग रे सा
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
पदयोग

एक पदमा अर्का पद जोडिने प्रक्रियालाई पदयोग र एक पदमा अर्का पद नजोडिने प्रक्रियालाई पदवियोग भनिन्छ। पदयोगमा शब्दहरू जोडेर लेखिन्छ भने पदवियोगमा शब्दहरू छुट्याएर लेखिन्छ। सामान्यतः पदयोगमा एउटै डिकोमा र पदवियोगमा भिन्न डिकोमा लेख्ने गरिन्छ तर डिको नै पदयोग र पदवियोगको विभाजक होइन। नेपाल सरकार, सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालयजस्ता शब्दहरू समस्त शब्द हुन् तर यी शब्दहरू छुट्टाछुट्टै लेखिन्छन्।

नेपाली भाषाका प्रयोक्तालाई वर्ण विन्यासको प्रयोगमा समस्या छ। त्यसमा पनि पदयोग र पदवियोगमा अझ बढी समस्या देखिन्छ।

निम्न शब्दहरूमा पदयोग हुन्छः

१. सर्गमा (उपसर्ग र परसर्ग): उपयोग, अभियोग, नियोग, गैरजिम्मेवार, नेपाली, गोर्खाली, दुधालु, रसिलो...

२. विभक्तिमा :उसलाई, उनको, उसले, घरमा, चम्चाले..

३.बहुवचनमा :साथीहरू, फूलहरू, दिदीहरू...

४. छोटा नामयोगीमा :घरमाथि, त्यसपछि, उमेशसँग, उतातिर, भाइभन्दा, बाटामुनि।

५. समस्त शब्दमा : लोकतन्त्र, ऋणमुक्त, दोबाटो, चरीनङ्ग्रे, मृगनयनी, अघिपछि, छोराछोरी, राज्यमन्त्री।

६. द्वित्व शब्दमा : भातसात, सरसल्लाह, झैझगडा, कर्‍यामकुरुम।

७. केही अव्यय शब्दमा : किनभने, त्यसकारण, हुनत।

८. शब्दको पछाडि प्रत्यवत् भई आएका शब्दहरूमाः साहित्यकार, वस्तुपरक, शिक्षाविद्, कल्याणकारी, कष्टकार, वस्तुपरक, शिक्षाविद्, कल्याणकारी, कष्टप्रद, लाभदायक, गतिशील, तागाधारी।

९. सन्धि हुँदा पूर्वापर शब्दमा विकार भई आएका शब्दमा : चन्द्रोदय, मतैकता सान्नानी, वृद्धाश्रम।

१०. अकरण जनाउने 'न' चिन्हमा : नजाऊ, नखेल, नजानी, नराम्रो।

*सन्दर्भग्रन्थ सूची
**-अनिवार्य नेपाली शिक्षण निर्देशिका, त्रि.वि., पाठ्यक्रम विकास केन्द्र, अनिवार्य विषय स्थायी समिति, साझा प्रकाशन, २०६६।
**-अधिकारी, हेमाङ्गराज (२०६३), प्रयोगात्मक सरल नेपाली व्याकरण (दो.सं.), काठमाडौँ : विद्यार्थी पुस्तक भण्डार।
**-बन्धु चूडामणि (सातौँ सं. २०५३), भाषाविज्ञान, काठमाडौँ : साझा प्रकाशन।
**-शर्मा, मोहनराज र खगेन्द्रप्रसाद लुइटेल (२०६०), आधुनिक भाषाविज्ञान, काठमाडौँ : विद्यार्थी पुस्तक भण्डार।
**-सुवेदी, लालानाथ र हरिप्रसाद शर्मा (२०५१), नेपाली वर्ण विन्यास, काठमाडौँ : साझा प्रकाशन।
* भाषा/साहित्य समीक्षा, बुद्ध खनिया, मधुपर्क २०६६ मंसिर

श्रेणी:व्याकरण
पदवियोग

नेपाली भाषाका प्रयोक्तालाई वर्ण विन्यासको प्रयोगमा समस्या छ। त्यसमा पनि पदयोग र पदवियोगमा अझ बढी समस्या देखिन्छ। कस्ता कस्ता र कति कति शब्दहरू जोडेर लेख्ने र नजोडी लेख्ने भन्ने कुरामा निकै द्विविधा छ। पदयोग र पदवियोगका सम्बन्धमा विज्ञहरूमा त एकरूपता पाइँदैन भने सामान्य प्रयोक्तामा समस्या पर्नु स्वाभाविकै हो। तसर्थ यिनै पक्षहरूलाई ध्यानमा राखी पदवियोगसम्बन्धी मान्यता र प्रचलनहरू तल उल्लेख गरिएको छः

निम्न शब्दहरूमा पद वियोग हुन्छ :

१. हरेक शब्दहरूमा : म चिया खान्छु।

२. विभक्तिपछिको विभक्तिमाः उसका लागि, रामका निम्ति, आफ्ना लागि।

३. विभक्तिपछिको नामयोगीमा : घरदेखि बाहिर, ऊभन्दा बाहेक, छानाको माथि, छोरालाई भन्दा।

४. द्वयक्षरी वा सोभन्दा भनाइ बढी व्यञ्जनान्त अक्षरका नामयोगीमाः भनाइ अनुसार, विकास सम्बन्धी, विकास लगायत, भाषण अनुरूप, योजना बमोजिम, तिमी बाहेक, खेल अन्तर्गत, राम लगायत।

५. निपातमा : आफू त, तिमी पो, घर नै, म मात्र।

६. संयोजकमा : राम र सीता, तिमी जे गर्छौ म त्यही गर्छु, तिमी पनि म पनि।

७. विशेषण र विशेष्य भई आउने शब्दमाः ठूलो छोरो, भित्ते पात्रो, शुभ यात्रा, उच्च शिक्षा, निम्न वर्ग, पढेको केटो।

८. केही संयुक्त क्रियामा/पक्षबोधक क्रियामा/कृदन्तीय क्रियाको अंशमा : बसेको छ, गएको थियो, खाँदै छ, जानु छ, सुत्ने छ, उठ्न सक्यो, फरफराइ रहेको छ, गइ दिनु हुनेछ, पढे हुन्छ, गर्नु थियो, बोलि दिनु होला, गर्न सक्छ।

९. जाति, वर्ग आदि जनाउँदा सो भन्दा पहिले आउने नाममा : गुरु वर्ग, शरद ऋतु, वर्षा याम, थारु जाति।

१०. दुईभन्दा बढी शब्दबाट बनेका समस्त शब्दमाः नुन चिनी पानी, शिक्षा सेवा आयोग, तन मन धन।

११. जतिसुकै अक्षर भएका शब्दसँग व्यञ्जनान्त द्वयक्षरी वा सोभन्दा बढीका अनेकाक्षरी शब्दहरू समास भएमाः घर पालुवा, वायु प्रदुषण, स्वास्थ्य सेवा, वन कार्यालय, संविधान सभा, ऊर्जा विभाग।

१२. व्यक्ति वाचक नामसँग आउने पदमाः लमजुङ जिल्ला, जुम्ला जिल्ला, हरिहर भवन, दशरथ चोक।

१३. दुई अक्षरबाट बनेका व्यञ्जनान्त शब्दमाः समाज सुधार, नाटक मञ्चन, नेपाल सरकार।

१४. कोटिकरमा : दुई जना, तीन ओटा, आठ कोसा।

१५. सार्थक पकृतिका द्वित्व शब्दमा : जो जो, जे जे, ठीक ठीक, बीच बीच।

१६. बीचमा अवधार- णाबोधक शब्द आएमा मिश्रति क्रिया तथा संयुक्त क्रियामा : खानु नै पर्छ, जाने नै छ।

१७. विभाजन जनाउने 'न' माः न आफू पढ्छ न अरूलाई पढ्न दिन्छ, न पढ्छ न लेख्छ, न छोरो न छोरी।
सन्दर्भग्रन्थ सूची

**-अनिवार्य नेपाली शिक्षण निर्देशिका, त्रि.वि., पाठ्यक्रम विकास केन्द्र, अनिवार्य विषय स्थायी समिति, साझा प्रकाशन, २०६६।
**-अधिकारी, हेमाङ्गराज (२०६३), प्रयोगात्मक सरल नेपाली व्याकरण (दो.सं.), काठमाडौँ : विद्यार्थी पुस्तक भण्डार।
**-बन्धु चूडामणि (सातौँ सं. २०५३), भाषाविज्ञान, काठमाडौँ : साझा प्रकाशन।
**-शर्मा, मोहनराज र खगेन्द्रप्रसाद लुइटेल (२०६०), आधुनिक भाषाविज्ञान, काठमाडौँ : विद्यार्थी पुस्तक भण्डार।
**-सुवेदी, लालानाथ र हरिप्रसाद शर्मा (२०५१), नेपाली वर्ण विन्यास, काठमाडौँ : साझा प्रकाशन।
किराँती भाषा परिवार

किराँती भाषा परिवार नेपाल र भारत (विशेष गरी सिक्किम, दार्जिलिङ, कालिम्पोङ) र भुटानमा बोलिने चिनियाँ तिब्बती भाषा परिवारको एक प्रमुख शाका हो। यो भाषा परिवार अन्तर्गत लिम्बू भाषा,याख्खा भाषा, सुनुवार भाषा,देवान भाषा तथा राई भाषाहरू पर्दछन्। कोही-कोही विद्वानहरू यो परिवार भित्र नेवारी भाषालाई पनि राख्न रुचाउँछन्। दोलखा, रामेछाप र सिन्धुली वल्लो किराँतमा पर्छ भने सुनकोशी देखि अरुण नदीसम्मका भाग माँझ किराँत (खम्बुवान) मा पर्दछ।

अरुण नदी पूर्व मेची नदी सम्मको भूभाग पल्लो किरात लिम्बुवान भित्रपर्दछ। वेद, पुराण, रामायण, महाभारत आदिमा अनार्यहरू सवैलाई किराँती समुदायभित्र समेटेको देखिन्छ। यसरी हेर्दा चिनियाँ, तिव्वती र नेपालका गुरुड, तामाङ, थकाली, शेर्पा, मगर आदि सवै किराँती सम्प्रदायभित्र पर्दछन्। तर यी जातिहरूले आफूलाई किराँती जातिको रूपमा स्विकार गर्दैनन्। किराँती सम्प्रदायभित्र आफू परेको प्रष्टरूपमा स्वीकार गर्ने जातिहरू लिम्बू, सुनुवार, याक्खा र राई हुन्।
भाषाहरू
वर्गीकरण

* लिम्बू
* पूर्वी किराँती
*** याक्खा भाषा
*** बेल्हारे भाषा
*** आठपहरिया भाषा
*** छिन्ताङ
*** चुलुङ्ग
** माथिल्लो अरुण नदी
*** याम्फु-लोहोरुङ
**** याम्फु
**** लोहोरुङ
*** मेवाहाङ
* केन्द्रीय
** खम्बु (राई)
*** कुलुङ भाषा
*** नाछिरिङ राई
*** साम्पाङ भाषा
*** साम राई
** दक्षिणी
*** बान्तवा भाषा
*** पुमा राई
*** चाम्लिङ भाषा
*** दुङ्माली भाषा
* पश्चिमी
** थुलुङ भाषा
** चौरसिया
*** वाम्बुले भाषा
*** जेरुङ राई
** माथिल्लो दुधकोसी नदी:
*** खालिङ भाषा
*** दुमी भाषा
*** कोयी राई
** उत्तरपश्चिम
*** बहिङ भाषा
*** सुनुवार भाषा
*** वायु भाषा
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:चिनियाँ तिब्बती भाषा परिवार
श्रेणी:कोशी प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
नृपजङ्ग राणा

नृपजङ्ग राणा २००७को क्रान्तिपछिको मन्त्रीमण्डलमा राणाका तर्फबाट मन्त्री बनेका थिए। उनको जन्म सन् १८९० फेब्रुअरी १५ मा भएको थियो । उनी जंगबहादुर राणाका दाइ जनरल भक्तवीर कुँवर राणाका नाति थिए । उनी राजा त्रिभुवनले बनाएको सल्लाहकार सभाको पनि सदस्य थिए ।

श्रेणी:राणा शासन

राजा त्रिभुवनको प्रजातन्त्रको घोषणाका साथै राणा र काँग्रेसको संयुक्त सरकार बन्ने निर्णय भयो । मोहन शमशेर प्रधानमन्त्री बन्ने भए । तर हिमालय शमशेरहरुले एउटा कुरोमा अत्तो थापे । उनीहरुले मोहन शमशेरमाथि सबै भाइ भारदारहरुको श्रद्धा नभएको भन्दै मोहन शमशेर प्रधानमन्त्री भएपनि मन्त्रीमण्डलमा भाइ भारदारहरुको प्रतिनिधित्व गर्ने विषय भने चुनावी प्रकृयाबाट हुनुपर्ने दवाव दिए । प्रधानमन्त्रीले मनोनयन गरेर मात्र हुँदैन भन्ने कुरोलाई अगाडि बढाए । यसका लागि हिमालय शमशेर र उनका सहयोगीहरुले रोलवाला, ए, बी र सी सबै क्लासका गरेर करिब १ सय २० जना राणाजीहरुको दस्तखत गराए । त्यो दस्तखत गरिएको कागज राजा त्रिभुवनका समक्ष पुर्‍याइयो । त्यसैको परिणाम, निर्वाचन प्रकृयाबाट नृपजङ्ग राणा र यज्ञबहादुर बस्नेतको मन्त्री पदमा नियुक्ति । मोहन शमशेरले बबर शमशेर, सिंह शमशेर र चुडाराज शमशेरलाई सरकारमा मनोनयन गरे ।
मानव शरीर

300px|thumb|right|महिला र पुरूष शरीरका आधारभूत तत्त्वहरू। नोटः यी चित्रमा शरीरका रौंहरू हटाइएका छन् र पुरूषको कपाल छोटो पारिएको छ।

मानव शरीर अन्य स्तनधारी जीवहरूको जस्तै पनि हात खुट्टा र अरू अङ्गहरू मिलेर बनेको हुन्छ। २ खुट्टाले टेकेर शीर सीधा आकाशतिर फर्काएर हिँड्ने मानिसको अन्य साधारण चारखुट्टे प्राणीको जस्तो पुच्छर हुँदैन र यसको टाउकोमा चेतना भएको सोच्न सक्ने मस्तिष्क अर्थात् दिमाग हुन्छ।


श्रेणी:मानिस
श्रेणी:मानव सभ्यता
जौनपुरी (राग)

राग जौनपुरी भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो राग आसावरी ठाट अन्तर्गत पर्दछ। ओम्कारनाथ ठाकुर जस्ता केही सङ्गीतकारहरू यस रागलाई शुद्ध ऋषभ आसावरीसँग अविनाशी ठान्दछन्। राग जौनपुरीको आकर्षक स्वरको कारण यसलाई कर्नाटक क्षेत्रमा एक लोकप्रिय रागको रूपमा मान्ने गरिन्छ। दक्षिण भारतीय सङ्गीतको धेरै रचनाहरूमा जौनपुरी राग राख्ने गरिएको छ।

यो रागको नामबाट सम्भवतः गुजरातको सौराष्ट्र नजिकैको जवनपुर सहर र उत्तर प्रदेशको जौनपुर सहरको नाम राखिएको छ।यस रागमा 'ग , ध, नी' स्वर कोमल लाग्ने गर्दछ। आरोहमा 'ग' (गन्धार) निषेधित हुन्छ अर्थात गाउने बजाउने बेला आरोहमा 'ग' स्वरलाई छोड्नु पर्छ। अवरोहणको समयमा सातवटै स्वर प्रयोग गर्ने गरिन्छ। जौनपुरी रागको वादी स्वर 'ध' (धैवत) र संवादी स्वर 'ग' (गन्धार) हो।
इतिहास

विद्वानहरूका अनुसार जौनपुरको सुल्तान हुसैन सार्कीद्वारा यो रागको रचना भएकोले वहाँकै राज्य गरेको स्थानको नाउँमा यो रागको नाम 'जौनपुरी' राखिएको हो। भारतका सङ्गीतकरहरूले यो तथ्यलाई पूर्ण रूपमा स्वीकार नगरे पनि सङ्गीतकारहरू यो रागको प्रसार प्रचारमा जौनपुरको सुल्तानको योगदान प्रति एक मत राखेका छन्। यो राग आसावरी ठाटबाट उत्पन्न भएको मानिछ। राग जौनपुरीमा गन्धार, धैवत र निषाद स्वर कोमल प्रयोग गरिन्छ। केही गायकहरू आरोहमा शुद्ध 'नि' को प्रयोग गर्ने गर्छन तर प्रचलित भने कोमल निषाद नै हो। यो उत्तराङ्गवादी राग हो। यसको गायन-वादनको समय दिनको दोस्रो प्रहर मानिन्छ। जौनपुरीको समप्रकृति राग आसावरी हो।
विशेषता

*आरोह - सा रे म प ध नि सां।
*अवरोह - सां नि ध प, म ग रे सा।
*पकड़ - म प, नि ध प, ध म प ग, रे म प।
*मतभेद - यसको अरोहमा केही गायक शुद्ध 'नि' समेत प्रयोग गर्ने गरेका छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
रामदेव

स्वामी रामदेव एक विश्व प्रसिद्ध भारतीय योग गुरु हुन्। उनले योगासन र प्राणायामको सरल विधि सिकाएर यो क्षेत्रमा क्रान्ति ल्याएका छन्। स्वामी रामदेव ठाउँठाउँमा आयोजना हुने योग शिविरमा लाखौं लाख मानिसलाई योग सिकाउँछन्।
जीवन चरित्र

रामदेव जीको जन्म हरियाणाको महेन्द्रगढ जिल्लाको अलीपुर नामक स्थानमा भएको थियो। उनको बालक कालको नाम रामकिशन यादव थियो। उनले आठ औँ कक्षासम्मको शिक्षा गरेपछी खानपुर गाँउको एक गुरुकुलमा संस्कृत र योगको शिक्षा लिए। अगाडि गएर उनले संन्यास धारण गरे र स्वामी रामदेवको नामबाट प्रख्यात भए।

रामदेव जीले सन् १९९५ देखि योगलाई लोकप्रिय र सर्वसुलभ बनाउनको लागि अथक परिश्रम गर्न आरम्भ गरे। उनले आचार्य करमवीर सँग मिलकर दिव्य मन्दिर ट्रस्टको स्थापना गरे।
स्वामी रामदेवका मुख्य कार्य

स्वामी रामदेवले किशनगढ, घसेरा तथा महेन्द्रगढमा गुरुकुलहरूको स्थापना गरे। उनले पतंजलि योगपीठ ट्रस्टको स्थापना गरे। यी संस्थाहरूको माध्यमबाट उनी योग, प्राणायाम, अध्यात्म आदिको साथ-साथ आयुर्वेदको पनि प्रचार-प्रसार गरीरहेका छन्।

उनको प्रवचन विभिन्न टी वी चैनेल , जस्तो आस्था, जी-नेटवर्क, सहारा-वन तथा इण्डिया टी वीमा प्रसारित हुदछ।
प्राणायाम

स्वामी रामदेव प्रमुखतः निम्नलिखित पांच प्राणायाम सिकाउ छन-

* भस्त्रिका प्राणायाम
* कपाल भाति प्राणायाम
* अनुलोम-विलोम प्राणायाम
* भ्रामरी प्राणायाम
* उद्गीत प्राणायाम
* अग्निसार प्राणायाम
यो पनि हेर्नुहोस्

*भारत स्वाभिमान (ट्रस्ट)
बाह्य लिङ्क

* दिव्य योग मन्दिर ट्रस्ट - योग गुरु स्वामी रामदेव जी द्वारा स्थापित ट्रस्टको वेबसाईट (अङ्ग्रेजी)
* Baba Ramdev Facebook fan page
* Baba Ramdev Ji Yoga Videos on www.totalbhakti.com
* Swami Ramdev Yoga Camp in Houston, Texas
* BBC Audio Interview with Swami Ramdev in Hindi
* The republic and the wayward rationalist - Essay by P. Sainath
* Baba Swami Ramdev on the role of Women in Society - Audio Speech by Baba Ramdev,
* Baba Ramdev Yoga
* BBC Interview with Swami Ramdev
* BBC News - Yogi cleared of animal parts row - March ८, २००६

श्रेणी:क्रान्तिकारी योद्धा सन्यासी
श्रेणी:व्यक्तिगत जीवन
श्रेणी:हिन्दू आध्यात्मिक नेता
श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू
नव ग्रह

नवग्रह हिन्दू धर्म र हिन्दू पुराण अनुसार, नौ वटा आकाशीय पिण्ड तथा देवताहरू हुन्, जसले पृथ्वीमा मानव जीवनलाई प्रभाव पार्ने विश्वास गरिन्छ। "नवग्रह" शब्द संस्कृतका दुई शब्दहरूबाट बनेको हो: नव जसको अर्थ नौ, र ग्रह जसको अर्थ कब्जा गर्ने, सम्हाल्ने वा प्रभाव पार्ने शक्ति। ९ वटा सौर्य पिण्ड वा नवग्रहरूः- सूर्य, चन्द्रमा, बुध, शुक्र, मंगल, बृहस्पति (गुरु), शनि, र चन्द्रमाका दुई बिन्दुहरू (राहु र केतु), को जन्म कुण्डलीमा वस्तु स्थितिबाट ज्योतिष शाश्त्रमा मानव जीवनका सम्पूर्ण पक्ष विश्लेषण गरिन्छन्। सामान्यतयाः शुभ ग्रहहरूमा चन्द्रमा, बुध, गुरू एंव शुक्र, अशुभ ग्रहमा सूर्य, मङ्गल, शनि, राहु र केतु लाई लिइन्छ। राहु र केतु दुई ग्रहको अन्य ग्रह झै वास्तविक रूप वा आकार हुँदैन र यी दुवै छाँया ग्रह हुन्। यी मध्ये राहु शीर हो भने केतु शरीर हो। शुभ र अशुभ केवल लाक्षणिक अर्थमा प्रयोग भएको शब्द्वावली हुन्। को चित्रकला]]
सूची
सम्बंधित चरित्र
यो पनि हेर्नुहोस्

* नवरत्न
* नव दुर्गा
* नवदुर्गा
* नवरात्रि
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:विज्ञान
अण्डकोष

अण्डकोष (अङ्ग्रेजी: स्क्रौटम) पुरूषको मुख्य प्रजनन् अङ्ग हो । लिङ्गको तल एक थैली हुन्छ; थैलीको छाला खुकुलो हुन्छ । त्यो छाला गर्मीयाममा धेरै बढेर झुण्डिन्छ भने जाडो याममा खुम्चिएर सानो हुन्छ । त्यो थैली भित्र अण्डकोष हुन्छन् । यीनको मुख्य कार्य शुक्राणु र पुरूष उत्तेजित द्रवलाई बनाउनु हो ।

अण्डकोषको लम्बाई ३.५ से.मी. र चौडाईं २.५ से.मी. हुन्छ । यसमा रक्त सञ्चार कार्य धेरै हुन्छ । दुवै तिरको अण्डकोष एक नलिद्वारा जोडिएका हुन्छन् । त्यो नलिलाई वास डिफेरेन्स भनिन्छ । अर्को तिर यो अन्य ग्रन्थिसँग जोडिएको हुन्छ । त्यो ग्रन्थीलाई सेमिनाल वेसाईकल भनिन्छ ।
तस्वीर सङ्ग्रह


Image:Hanging testicles.JPG|
Image:Human_Scrotum.JPG|
Image:Testicle-cat.jpg|
Image:Illu testis surface.jpg|
Image:Illu testis cross section.jpg|
Image:Gray1148.png|
Image:Rabbitttestis100x2.jpg|
Image:붕알.jpg|

सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

श्रेणी:मानव शरिर