JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ගාමිණී කුලරත්න

කෝප්‍රල් ගාමිණී කුලරත්න PWV, SLSR (S/34553) ශ්‍රී ලංකාවේ යුද්ධ හමුදාවේ සේවයකල සෙබලෙකි. ඔහු අලිමංකඩ ක්‍රියාන්විත රාජකාරියේදී මරණයට පත්විය.
ළමා කාලය

ගාමිණී කුලරත්න උපත ලද්දේ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1966 අගෝස්තු 22 දා හසලක දීය. සහෝදරයන් 4 දෙනකු හා සහෝදරියන් 1 අයෙකි. කීනපැලැස්ස කනිටු විදුහලෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලැබීය. ගාමිණීට වයස 15දී පියා මියගොස් ඇත. ගාමිණී උසස් අධ්‍යාපනය ලද්දේ හසලක මහ විදුහලෙනි.
කෝප්‍රල් ගාමිණී 1987 අගෝස්තු 27 යුද හමුදා සේවයට එක් විය. අම්පාර හමුදා සටන් ක‍්‍රම පුහුණු පාසලෙන් පාඨමාලා හදාරා අවසන් වූ පසු අඹේපුස්ස, හම්බන්තොට, තංගල්ල, කන්කසන්තුරේ, පළාලි යන කඳවුරුවල සේවය කිරීමට ගාමිණීට සිදුවිය. අවසානයේදී ඔහු අලිමංකඩ කඳවුරේ සේවයට එක්විණ.
මරණය

1991 ජුලි 10 වැනිදා රාත්‍රියේ 5000 කට අධික LTTE සටන්කරුවන් පිරිසක් සෙබලුන් 600 කින් සමන්විත අලිමංකඩ හමුදා කඳවුර වට කරන ලදි. සිංහ රෙජිමේන්තුවේ 6 වන බළ ඇණියට බැඳී සිටි ලාන්ස් කෝප්‍රල් ගාමිණි කුලරත්නට රෙජිමේන්තුවේ සෙසු සෙබලුන් සමග LTTE ප්‍රහාර ගැන සෝදිසියෙන් සිටීමට පැවරුණි.

රාත්‍රිය වනවිට LTTE ය විසින් ප්‍රහාර කිහිපයක්ම දියත් කරන ලදි. සිය ගණනක් සටන් කරුවන් කඳවුර වටකරන ලැබූ අතර එයින් ආරම්භ වූ සටන අතර මැදදී යුධ ටැංකියක පෙනුම ගත් සන්නාහ සන්නද්ධ බුල්ඩෝසරයක් කඳවුර දෙසට ඇදුනි.

මැෂින් තුවක්කුවකින් හා උන්ඩ විශාල ප්‍රමාණයකින් සන්නද්ධ වූ බුල්ඩෝසරය කඳවුරේ දකුණු දොරටුව දෙසට ගමන් කළේය. ලාන්ස් කෝප්‍රල් කුලරත්න ට පෙනී ගියේ අධික ලෙස සන්නාහ ව තිබූ මෙම බුල්ඩෝසරයට කඳවුරේ රැකවල් බිඳ ඇතුල්වීම ඉතාම පහසු ක්‍රියාවක් බවයි. අලිමංකඩ සතුරන් අතට පත්වීම රටට විශාල පාඩුවක් වන්නට ඉඩ තිබුණි.

මේ අතර LTTEය විසින් කඳවුරට මෝටාර් ප්‍රහාර එල්ල කරන්නට පටන් ගත්හ. තුවාල වී මියයන සෙබලුන්ගේ සහ පිපිරුම් වල හඬ මධ්‍යයේද සියලුම දෙනාගෙ අවධානය යොමුවූයේ ක්‍රමයෙන් කඳවුරට ළඟාවෙන බුල්ඩෝසරය වෙතය.

ලාන්ස් කෝප්‍රල් කුලරත්න, අත් බෝම්බ දෙකක් රැගෙන බුල්ඩෝසරය දෙසට දිව ගියේය. LTTE ය එල්ල කළ වෙඩි ප්‍රහාර නොසලකා ඔහු බුල්ඩෝසරයේ ඉණිමග නැග, අත් බෝම්බ දෙක බුල්ඩෝසරය තුලට විසි කළේය. අත් බෝම්බ විසින් බුල්ඩෝසරය ක්‍රියා විරහිත කළ අතර, පිපිරීම් කිහිපයකට හසුවූ ලාන්ස් කෝප්‍රල් කුලරත්න මරණයට පත් විය.

ඒත් සමගම ශ්‍රී ලංකානු සිවිල් යුද්ධයේ දරුණුතම සටනක් නිමා විය. කෝප්‍රල් කුලරත්නගේ නිර්භීත ක්‍රියාව නිසා අලිමංකඩ කඳවුර සතුරන්ට යටත්වීම වැලකුනි.

මෙම පරාර්ථකාමි නිර්භීත ක්‍රියාව වෙනුවෙන් ඔහුව මරණයෙන් පසු කෝප්‍රල් තනතුරට උසස් කරන ලදි. එමෙන්ම 1991 ඔක්තෝබර් 10 වැනිදා කෝප්‍රල් කුලරත්නට ශ්‍රී ලංකා යුධ හමුදාවේ ඉහළම පදක්කම වන පරම වීර විභූෂනය පිරිනමන ලදි. එම තනතුරින් පිදුම් ලැබූ පළමු පුද්ගලයා කෝප්‍රල් කුලරත්න විය.

පසුව ඔහු හසලක වීරයා යන නමින් හඳුවන ලදි.
මූලාශ්‍ර
බාහිර සබැඳුම්

* Sri Lanka Army
* Ministry of Defence : Sri Lanka
* Media Center for National Security : Sri Lanka
* SPUR
* හසලක_ගාමිණී_කුලරත්නගේ සැබෑ කතාව (ELAKIRI.COM)

* No one told him - he knew what had to be done: Sunday Times Article
* Sri Lankan Army Website Article
* Created by using Blogspot Article that released under the GNU Free Documentation License
* Army, Sri Lanka. (1st Edition - October 1999). "50 YEARS ON" - 1949-1999, Sri Lanka Army. ISBN 995-8089-02-8


ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා


ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
සූත්‍ර පිටකය

සූත්‍ර පිටකය ත්‍රිපිටකයේ කොටසකි. සූත්‍ර පිටකයේ ප්‍රධාන ඉලක්කය වන්නේ ධර්මය පිළිබඳ ප්‍රතිපාදනයයි. බුදු රජාණන් වහන්සේ නොයෙක් විට කරන ලද දේශණා මෙහි ඇතුළත් වේ. පොදු ජනයාට අවබෝධ වන ලෙස සාමාන්‍ය කතා ව්‍යවහාරයෙන් ඔබ්බට නොගොස් දෙසු අවවාදාන්විත සූත්‍ර, උපමා කතා ගාථා ආදී වූ උපදේශයන් අඩංගු වන්නේද සුත්‍ර පිටකයේය. සාමාන්‍ය කතා ව්‍යවහාරයෙන් පවත්වන ලද හෙයින් මෙයට වෝහාර දේසනා යැයිද කියනු ලැබේ.
මුල් සූත්‍ර ග්‍රන්ථ

මූලික වශයෙන් බුද්ධ භාෂිත අඩංගුවන කොටස් මුල් සූත්‍ර ග්‍රන්ථ නමින් හැඳින්වේ. මෙම කොටස් ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාවේදීම සම්පිණ්ඩනය කල බවට සැලකේ.
දීඝ නිකාය

මූලික කොටස් 3ක් යටතේ මෙහි සූත්‍ර 34ක් ඇතුළත් වේ. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමකාලීන දාර්ශනිකයන්ගේ මත පිළිබඳ විස්තර අඩංගු වන්නේද ‍ දීඝ නිකායේය.
මජ්ඣිම නිකාය

මෙහි මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ සූත්‍ර 152ක් ඇත. කර්මය, ධ්‍යාන, සමාධි, ආත්මවාදයේ දෝෂ සහ නිර්වාණය ආදිය පිළිබඳ විස්තර මෙම සූත්‍ර වල අඩංගුය.පණ්ණාසක වශයෙන් 3 කි.
සංයුක්ත නිකාය

මෙම සංයුත්තනිකාය තුළ කොටස් පහකි. මෙහුදි බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් බ්‍රාහ්මණ , ගෘහපති, දේවතා ආදී පුද්ගලයන්ගෙගප්‍රශ්න විසඳු ආකාරය දැක්වේ. අට්ඨකතාචාර්‍ය බුද්ධදත්ත හිමිට අනුව නම් මෙම සංයුත්තනිකායෙහි සූත්‍ර 7762 කි. නමුත් බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටකයෙ සූත්‍ර පිටකයෙ එන සංයුත්තනිකාය තුළ එතරම් සූත්‍ර අපට හමු නොවේ. මෙහි සූත්‍ර දේශනා ගද්‍ය පද්‍ය ලෙසින් අපට අධ්‍යනයේදි හමු වේ. ධාතු, ඛන්ධ , ධ්‍යාන, මාර්ගඵල, සතිපට්ඨාන, බොජ්ඣංග ලෙස බොහෝ ධර්ම කරුණු ඇතුළත් වේ.
අංගුත්තර නිකාය

මෙය නිපාත 11 කට බෙදා ඇත.බුද්ධ දේශනාව තුළ අන්තර්ගත කරුණු අංගයෙන් අංගයට කරුණු ඇතුලත්කොට ඇති හෙයින් අංග+උත්තර > අංගුත්තර යන නාමය යෙදීම සිදුකොට ඇත.කරුණු එකක් පමණක් ඇතුලත් සූත්‍ර ඒකක නිපාතයටත් ,කරුණු 2 ක් අන්තර්ගත සූත්‍ර දුක නිපාතයටත් වශයෙන් කරුණු 11ක් අන්තර්ගත සූත්‍ර ඒකාදස නිපාතයටත් අන්තර්ගත කොට ඇත.නිපාත වශයෙන් 11 ක් වුවද සූත්‍ර වශයෙන් 9557ක් අංගුත්තර නිකායේ විද්‍යමාන වෙයි.
පශ්චාත් සූත්‍ර ග්‍රන්ථ

ඛුද්දක නිකාය

සමහර සම්ප්‍රදායන්ගේ පමණක් ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර පිටකයට අතුලත්කොට ඇති පශ්චාත් සූත්‍ර ග්‍රන්ථ කොටසකි. මෙම නිකායට ‍ග්‍රන්ථ 15 ක් අයත් වේ.
ග්‍රන්ථ 15 නම්:

1:ඛුද්දක පාඨ
2:ධම්ම පද
3:උදාන
4:ඉති උත්තක
5:සුත්ත නිපාත
6:විමාන වත්ථු
7:පේත වත්ථු
8:ථේර ගාථා
9:ථේරී ගාථා
10:ජාතක
11:නිද්දෙස
12:පටිසම්භිදා
13:අපදාන
14:බුද්ධ වංශ
15:චරියා පිටක
භාහිර සබැඳි

*
*
*



ප්‍රවර්ගය:ත්‍රිපිටකය
අභිධම්ම පිටකය

මාතෘ දිව්‍ය රාජයා උදෙසා බුදුන් වහන්සේ කල දේශනය.

එකම සිද්ධාන්තයක් හෝ විෂයයක් පිළිබඳව දිග්-දර්ශණ ආදී බොහෝ ප්‍රභේද කර දැක්වීම සහ නිර්වාණය දෙසට යොමුවූ ධර්මය ප්‍රතිපාදනය කිරිම නිසා මෙම පිටකය අභිධම්ම ලෙස නම් කරයි.

සූත්‍ර පිටකයේ විස්තර කර ඇති සිද්ධාන්ත හා විෂයයන් පිළිබඳව පැහැදිලි කිරීම් සිදු කිරීම සහ සහ ඒවා පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය දෘෂ්ටියකින් යුතුව විවේචනයන් ඉදිරිපත් කිරීම ආදිය ප්‍රධාන වශයෙන් අභිධම්ම පිටකයෙන් සිදු කෙරේ. අභිධම්ම පිටකයට පරමත්ථ දේසනා‍ යැයි ද කියනු ලැබේ. මෙහි ග්‍රන්ථ 7ක් ඇතුලත් වේ.

1. ධම්මසංගණිප්පකරණය
2. විභංගප්පකරණය
3. කථාවත්ථුප්පකරණය
4. පුද්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණය
5. ධාතුකථාප්පකරණය
6. යමකප්පකරම්ණය
7. පට්ඨානප්පකරණය
භාහිර සබැඳි

ප්‍රවර්ගය:ත්‍රිපිටකය
ජයමංගල ගාථා

ජීවිතයේ මංගල සම්මත අවස්ථාවල දී "ජයමංගල ගාථා" සජ්ඣායනා කිරීම සම්ප්‍රදායක් ලෙස සිදුවේ. විශේෂයෙන් ම බෞද්ධ යුවලක් යුග දිවියට එළඹෙන විවාහ මංගල්‍ය උත්සවයක දී මෙය අනිවාර්ය අංගයක් ලෙස සිදුවේ. ජයමංගල ගාථා කීම සිදු කෙරෙන්නේ සත්‍යානුභාවය මුල්කොට ගෙන සෙත් පැතීම සඳහා ය. ජයමංගල ගාථාවල කියැවෙන්නේ බුදුන්ගේ අසිරිමත් වූ ගුණ තේජස සහ නොයෙක් අවස්ථාවල දී ජයගත් ආකාරය යි. එසේ ජය ගන්නා වූ ගෞතම මහා මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ තේජසින් ඔබට ජය මංගලයක් වේවා (තං තේජසා භවතු තේ ජයමංගලානි) යනුවෙන් ඒ සෑම ගාථාවක් ම අවසානයේ සෙත් පතනු ලැබේ.
අට්ඨ ගාථා සහ ඒවායේ තේරුම්

පාලි
බාහුං සහස්ස මභිනිම් මිත සා යුධං තං
ගිරි මේඛලං උදිත ඝෝර සසේන මාරං
දානාදි ධම්ම විධිනා ජිත වා මුනින්දෝ
තං තේජසා භවතු (තේ) ජය මංගලානී

මාරාතිරේක මභියුජ් ජිත සබ්බ රත්තිං
ඝෝරම්පනාලවක මක්ඛ මථද්ධ යක්ඛං
ඛන්තී සුදන්ත විධිනා ජිත වා මුනින්දෝ
තං තේජසා භවතු (තේ) ජය මංගලානී

නාලාගිරිං ගජවරං අතිමත්ථ භූතං
දාවග්ගිචක්ක මසනීව සුදාරු නන්තං
මෙත්තම්බුසේක විධිනා ජිත වා මුනින්දෝ
තං තේජසා භවතු (තේ) ජය මංගලානී

උක්ඛිත්ත ඛග්ග මතිහත්ථ සුදාරුනංතං
දාවන්තියෝ ජනපදංගුලිමාල වන්තං
ඉද්ධීභිසංඛතමනෝ ජිත වා මුනින්දෝ
තං තේජසා භවතු (තේ) ජය මංගලානී

කත්වාන කට්ඨමුදරං ඉවගබ්භිනීයා
චිඤ්චාය දුට්ඨ වචනං ජනකාය මජ්ඣේ
සන්තේන සෝම විධිනා ජිත වා මුනින්දෝ
තං තේජසා භවතු (තේ) ජය මංගලානී

සච්චං විහාය මති සච්චක වාදකේතුං
වාදාභිරෝපිතමනං අති අන්ධ භූතං
පඤ්ඤා පදීප-ජලිතෝ ජිත වා මුනින්දෝ
තං තේජසා භවතු (තේ) ජය මංගලානී

නන්දෝපනන්ද භුජගං විබුධං මහිද්ධිං
පුත්තේන ථේර භුජගේන ධම්මාපයන්තෝ
ඉද්ධූපදේස විධිනා ජිත වා මුනින්දෝ
තං තේජසා භවතු (තේ) ජය මංගලානී'

දුග්ගාහදිට්ථි භුජගේන සුදට්ඨ හත්ථං
බ්‍රහ්මං විසුද්ධි ජුතිමිද්ධි බකාභිධානං
ඤාණාගදේන විධිනා ජිත වා මුනින්දෝ
තං තේජසා භවතු (තේ) ජය මංගලානී


සිංහල
දාසක්‌ මවාගෙන අතුත් අවියෙන් සමත් වූ
ගිරි මේඛලා ඇතු නැගී සිටි මාර සේනා
දානාදි දම් විදි බෙලෙන් දිනුවේ මුනින්දා
ඒ තේජසින් ජය මඟුල් ඔබට ලැබේවා

ඒ මාරයා හට වඩා නපුරක්‌ බිරම් වූ
බෝසත් අතින් හොර අලව් යකු කෝපවත් වූ
මෙත් සිත් වඩා යස ලෙසින් දිනුවේ මුනින්දා
ඒ තේජසින් ජය මඟුල් ඔබට ලැබේවා

නාලාගිරි ඇත් රජා ඇතිතෙක්‌ම රා බී
සෝකා දෙමින් හෙණ හඬක්‌ ලෙස බෝ බිරම් වූ
මෙත්පැන් ඉසීමෙන් වහා දිනුවේ මුනින්දා
ඒ තේජසින් ජය මඟුල් ඔබට ලැබේවා

උස්‌සා සියුම් කගපතක්‌ සුරතින් රැගත් වූ
බෝසේ රකුස්‌යුරු අඟුල්මල් නම් සොරා ඒ
පාලා යසේ ඒ ඉඳු බෙලෙන් දිනුවේ මුනින්දා
ඒ තේජසින් ජය මඟුල් ඔබට ලැබේවා

රාසේ බැඳන් බොරු බඩක්‌ ගැබිනි විලාසෙන්ආ
වේ නිගාකර සභාවට චින්චිමානා
සන්සුන් ලෙසින් ගුණ වඩා දිනුවේ මුනින්දා
ඒ තේජසින් ජය මඟුල් ඔබට ලැබේවා

වාදෙන් සමත්කම් නැගු කොඩියක්‌ විලාසෙන්ඇ
ත්තෙත් වෙනස්‌ සිතැති සච්චකයා විවාදී
දල්වා පහන් ගුණ නැණින් දිනුවේ මුනින්දා
ඒ තේජසින් ජය මඟුල් ඔබට ලැබේවා

නන්දොපනන්ද භුජගා ඉදුයෙන් සමත් වූ
සෑසී මුණි පුතු ලවා දැහැමින්ද දැමීමෙන්පා
ලා තෙදින් සිතු බෙලෙන් දිනුවේ මුනින්දා
ඒ තේජසින් ජය මඟුල් ඔබට ලැබේවා

දාසක්‌ ලොවේ බබළනා එළියෙන් දිමුත් වූ
බෝසේ පසන් මහබඹා වරදී වදාළා
යහපත් උතුම් නැණ බෙලෙන් දිනුවේ මුනින්දා
ඒ තේජසින් ජය මඟුල් ඔබට ලැබේවා

අවසානය

ඒතා පි බුද්ධ ජය මංගල අට්ඨ ගාථා
::මේ ලෙස බුදුන් ජය මඟුල් අට මගී මතාසේ
යෝ වාචකෝ දිනදිනේ සරතේ මතන්දී
::යම් ඒ කෙනෙක්‌ දින දිනේ සොඳසේ කියයි නම්
හිත්‍වාන නේක විවිධානි-ඡුපද්දවානි
::නානා උපද්දාව නසා සිත දුක නොවීමෙන්
මොක්ඛං සුඛං අධිගමෙය්‍ය නරෝ සපංඥෝ
::අක්‌වේ සැපත් අමපුරේ සව් දුක්‌ නසාලා
මහජන අර්ථසිද්ධි නඩුකර

සාමාන්‍යයෙන් පුද්ගලයකු විසින් අධිකරණමය ක්‍රියාවලියක් සදහා යොමුවනුයේ තමාට සිදුවූ යම් අසාධාරණයක් හෝ අයුක්තියක් වෙනුවෙන් යුක්තිය ඉෂ්ට කරවා ගැනීමටය. නොඑසේ නම් තමන් මුහුණපාන නීතිමය ගැටලුවක් නිරාකරණය කරගැනීමටය. එහෙත් මහජන අර්ථසිද්ධි නඩුකරයකදී කෙරෙනුයේ තමාගේ යහපත වෙනුවෙන් නඩු පැවරීමක් නොව සමාජයේ පොදුමහත් ජනතාවගේම යහපත උදෙසා යම්
පුද්ගලයකු හෝ ආයතනයක් අධිකරණමය ක්‍රියාමාර්ගයකට එළඹීමය.
මහජන අර්ථසිද්ධි නඩුකරයන්හි ඉතිහාසය

මහජන අර්ථසිද්ධි නඩුකර පිළිබද සිද්ධාන්තය මුල්වරට එළිදැක්වුනේ 1960 දශකයේ මැද භාගයේදී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේදීය. ඉන් පසු එම සංකල්පය 1970 දශකයේදී එංගලන්තයට හා ඉන්දියාවටද සංක්‍රමණය විය. මෙහිදී විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුත්තේ අපගේ අසල්වැසි ඉන්දියාව " මහජන අර්ථසිද්ධි නඩුකර " යන විෂයෙහි වර්ධනය සඳහා අතිශයින් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකොට ඇති බවය. හිටපු ඉන්දීය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවන් වූ ක්‍රිෂ්ණ අයියර් විනිසුරුතුමා සහ පී.එන්.භගවතී අගවිනිසුරුතුමන් විසින් මහජන අර්ථසිද්ධි නඩුකර විෂයෙහි අන්තර්ජාතිකව වැදගත් වන නඩු තීන්දු රාශියක්ම ප්‍රකාශයට පත්කොට ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණයන්ද මහජන අර්ථසිද්ධි නඩුකර විෂයෙහි ඉන්දීය නීති පද්ධතිය තුළ ඇතිවූ වර්ධනයන් සැලකිල්ලට ගෙන අප නීති පද්ධතියෙහි නිම් වලලු පුළුල් කොට ඇත. මේ නිසා මහජන අර්ථසිද්ධි නඩුකර යන්න පාර්ලිමේන්තු පනතක් මගින් පනවන ලද නීතියක් නොව අධිකරණමය ක්‍රියාදාමය තුළ වර්ධනය වූ ප්‍රවනතාවයක් ලෙස හැදින්විය හැකිය.
මහජන අර්ථසිද්ධි නඩුකරයක් පැවරිය හැක්කේ කාටද?

නෛතික ස්ථතිය හෙවත් Locus Standi යන නෛතික සංකල්පය අනුව යම් පුද්ගලයකු නඩුවක් පැවරිය හැක්කේ පුද්ගලිකවම තමා සම්බන්ධයෙනි. උදාහරණයක් ලෙස මූලික අයිතිවාසිකම් කඩවූ පුද්ගලයාට හෝ ඔහුගේ නීතිඥයාට පමණි. එම පුද්ගලයා සම්බන්ධකර නොගෙන ඔහුගේ ඥාතීන්ට හෝ ඔහු වෙනුවෙන් වෙනත් සංවිධානයකට මූලික අයිතිවාසිකම් නඩුකරයක් ගොනුකළ නොහැක.
එහෙත් මහජන අර්ථසිද්ධි නඩුකරයකදී පුද්ගලයකුට හෝ සංවිධානයකට තමන් ඍජුවම සම්බන්ධ නොවන කාරණයක් සම්බන්ධයෙන් වුවද නඩු පැවරීමට හැකියාවක් ඇත. කෙටියෙන් පවසතොත් පොදු මහජනතාවගේ සුභසිද්ධිය උදෙසා අව්‍යාජව සැලකිලිමත්වන ඕනෑම පුද්ගලයකුට හෝ සංවිධානයකට මහජන අර්ථසිද්ධි නඩුකරයක් ගොනුකළ හැක.
විවිධ රටවල නඩු මහජන අර්ථසිද්ධි නඩුකර

01. Mc Mehtha vs Union of India (Tanerries Case)

02. Mc Mehtha vs Union of India (Sriram Gasleak case)

03. Juan Anthonia Oposa vs Fulgensio Factoran

04. Smithcline Beecham vs State Phamaceutical co-operation

05. Bulankulama v Ministry of Industrial Development (884/99) - Sri Lanka
ආශ්‍රිත ලිපි

* නීතිය
* ශ්‍රී ලංකාවේ නීති පද්ධතිය
* ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණ පද්ධතිය
* ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය
* ශ්‍රී ලංකාවේ මහජන අර්ථසිද්ධි නඩුකර

ප්‍රවර්ගය:නීතිය
ස්කන්ද

කාර්තිකේය (සංස්කෘත:कार्तिकेय), ස්කන්ධ, කුමාර, සුබ්‍රමන්‍ය, ෂන්මුඛ, මුරුගන් ආදී නම් වලින් හඳුන්වනු ලබන්නේ යුද්ධයට අධිපති හින්දු දෙවියන් වේ. ඔහු ශිව සහ පාර්වතී දේවියගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා වන අතර ගණේෂගේ සහෝදරයා ය. පුරාණ කාලයේ සිටම ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ වැදගත් දෙවියෙකු වන කාර්තිකේය දකුණු ඉන්දියාව, ශ්‍රී ලංකාව, සිංගප්පූරුව සහ මැලේසියාව යන රටවල විශේෂයෙන් ජනප්‍රිය වූ අතර ප්‍රධාන වශයෙන් මුරුගන් ලෙස වන්දනාමාන කරයි.


කාර්තිකේය යනු වෛදික යුගයට අයත් පුරාණ දෙවියෙකි. 1වන සියවසේ සහ ඊට පෙර, ඔහු හින්දු දෙවියකු වන අග්නි සමඟ හමුවන පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි අනුව ඔහු මුල් හින්දු ආගමේ සැලකිය යුතු දෙවියෙකු වූ බව හැඟවේ. එතුමා එල්ලෝරා ගුහා සහ එලිෆන්ටා ගුහා වැනි ඉන්දියාව පුරා බොහෝ මධ්‍යකාලීන විහාරස්ථානවල දක්නට ලැබේ.

ස්කන්ද නිරූපකය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ. එතුමා සාමාන්‍යයෙන් නිරූපනය වන්නේ පරවානි නමින් හැඳින්වෙන ඉන්දියානු මොණරෙකු පිට නැගී හෝ අසල සිටින සදාකාලික යොවුන් කුමාරයෙකු ලෙසය. ඇතැම් විට ආයුධ වලින් සැරසී සිටින අතර ඇතැම් විට ඔහු දරා සිටින කොඩියේ කුකුළෙකු ඇත. බොහෝ විට එක් හිසකිනුත්, ඇතැම් විට හිස් හයකිනුත් පෙන්නුම් කෙරේ.
ආශ්‍රේයයන්
ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් සභා

ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් සභා යනු ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් නවයේ බලය බෙදා හරින ලද ආණ්ඩු වේ. ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව, කෘෂිකර්මය, අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍ය, නිවාස, පළාත් පාලන, සැලසුම්, මාර්ග ප්‍රවාහනය සහ සමාජ සේවා ඇතුළු විවිධ කරුණු සම්බන්ධයෙන් පළාත්වලට ව්‍යවස්ථාදායක බලය ඇත.
පසුබිම

1833 දී ලංකාවේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් විසින් පළාත් ප්‍රථම වරට පිහිටුවන ලදී. ඊළඟ සියවස තුළ බොහෝ පරිපාලන කාර්යයන් දෙවන මට්ටමේ පරිපාලන අංශය වන දිස්ත්‍රික්ක වෙත මාරු කරන ලදී. 20 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට පළාත් හුදෙක් නාමිකව පැවතිණි.

බලය බෙදා හැරීම සඳහා දශක ගණනාවක් තිස්සේ පැවති ඉල්ලීම් වලින් පසුව, 1987 ජූලි 29 වන දින ඉන්දු-ශ්‍රී ලංකා ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී. ඉන් ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධය අවසන් කිරීමට උත්සාහ ගත්හ. ගිවිසුමේ එක් අවශ්‍යතාවයක් වූයේ ශ්‍රී ලංකා රජය පළාත්වලට බලතල බෙදා හැරීම. ඒ අනුව, 1987 නොවැම්බර් 14 වන දින ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ 1978 ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සහ 1987 අංක 42 දරන පළාත් සභා පනත සහ 13 වන සංශෝධනය සම්මත කරන ලදී. 1988 පෙබරවාරි 3 වන දින පළාත් සභා නවයක් නියෝගයක් මගින් නිර්මාණය කරන ලදී. පළාත් සභා සඳහා පළමු මැතිවරණය 1988 අප්‍රේල් 28 වන දින උතුරු මැද, වයඹ, සබරගමුව සහ ඌව පළාත්වල පැවැත්විණි. 1988 ජුනි 2 වන දින මධ්‍යම, දකුණු සහ බස්නාහිර පළාත් සඳහා පළාත් සභා සඳහා මැතිවරණ පැවැත්විණි.
සංයුතිය

සෑම පළාත් සභාවක්ම ආයතන නවයකින් සමන්විත වේ:
ආණ්ඩුකාර

පළාතේ ආණ්ඩුකාරවරු කවුන්සිලයේ විධායක කාර්යයන් ඉටු කරන අතර පළාත් සභාව ප්‍රොරෝග් කිරීමට සහ විසුරුවා හැරීමට බලය ඇත. ශ්‍රි ලංකාවේ ජනාධිපති විසින් පත් කරනු ලබන අතර පළාතේ ජනාධිපතිවරයාගේ නියෝජිතයා ලෙස සේවය කරයි. ජනාධිපතිවරයාගේ කැමැත්ත පරිදි සේවය කරන ආණ්ඩුකාරවරයෙකුගේ ධුර කාලය වසර පහකි. ආණ්ඩුකාරවරයාට තම විධායක බලතල සෘජුව හෝ අමාත්‍ය මණ්ඩලය හරහා හෝ ඔහුගේ නිලධාරීන් හරහා ක්‍රියාත්මක කළ හැකිය.
කවුන්සිලය

කවුන්සිලය පළාතේ ව්‍යවස්ථාදායකය ලෙස ක්‍රියා කරන අතර ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව උල්ලංඝනය නොකළ යුතුය යන කොන්දේසියට යටත්ව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ පළාත් සභාවට පවරා ඇති ඕනෑම විෂයයක් සම්බන්ධයෙන් ප්‍රඥප්තියක් සම්මත කිරීමට බලය ඇත. එහි සාමාජිකයින් පළාත් සභා මැතිවරණයක් හරහා තේරී පත් වේ.
ප්‍රධාන අමාත්‍ය

ප්‍රධාන අමාත්‍ය පළාතේ අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ ප්‍රධානියා වේ. ප්‍රායෝගිකව, කවුන්සිලයේ වැඩිම පළාත් සභා මන්ත්‍රී සංඛ්‍යාවක් සිටින පක්ෂයේ නායකයා වන්නේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා ය.
ඇමති මණ්ඩලය

පළාත් සභා මන්ත්‍රීවරුන් අතරින් ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයාගේ උපදෙස් පරිදි ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් පළාත් අමාත්‍යවරුන් සිව් දෙනෙකු පත් කල හැක.
පළාත් රාජ්‍ය සේවා කොමිෂන් සභාව

පළාත් රාජ්‍ය සේවය සඳහා පත්වීම් සිදු කරනු ලබන්නේ පළාත් රාජ්‍ය සේවා කොමිෂන් සභාව විසිනි.
ප්‍රධාන ලේකම්

පළාතේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා වන්නේ ප්‍රධාන ලේකම්වරයා ය. ඔහු පත් කරනු ලබන්නේ ජනාධිපතිවරයා විසින් ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයාගේ උපදෙස් මත ය. සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රධාන ලේකම්වරයා ශ්‍රී ලංකා පරිපාලන සේවයේ වෘත්තීය සිවිල් සේවකයෙකි.
පළාත් සභා
වර්තමාන තත්වය

පළාත් සභා සීමා නිර්ණය කිරිමේ ඒකගතාවක් නොමැති වීම මත මේ වන විට පළාත් සභා අක්‍රියව පවතී. සියලුම පළාත් සභා 2017-2019 කාලයේ විසුරුවා හැරීමෙන් පසුව ඡන්දය පැවැත්වීමට හැකියාවක් ලැබී නැත.
මේවාද බලන්න

*ඉන්දු-ශ්‍රී ලංකා ගිවිසුම
බාහිර සබැදි

*රාජ්‍ය නිවේදන
*රාජ්‍ය තොරතුරු කේන්ද්‍රය
මුලාශ්‍ර

ප්‍රවර්ගය:පළාත් සභාව
X-15

300px|thumb|X-15 යානයක්
X-15 යනු, රොකට් ජවයෙන් ගුවන්ගත වූ කලි අමෙරිකානු අධිවේගී පර්යේෂණ ගුවන් යානයකි. 1959 – 1968 අතර කාලය තුළ වාර 199 ක් ගුවන් ගැන්වුණු එය ඉතා ඉහළ වේගයන් හා උන්නතාංශයන් අත්කරගත්තේ ය. මිනිසකු රැගත් මිසයිලයක් බඳු වූ මෙම යානය ගුවන් ගැන්වුණේ එය B-52 ගුවන් යානයකින් අඩි 45,000 ක, එනම් කිලෝමීටර් 14 ක පමණ උසක ට ගෙන ගොස් මුදා හැරීමෙනි. ඉන් පසු විනාඩි 15 ක පමණ පියාසර කාලයක් තුළ එය කිලෝමීටර් 100 පමණ උන්නතාංශයක ට නංවා ආපසු ගොඩ බස්සවන ලදි. මෙවන් පරීක්ෂණ පියාසැරියකින් ප්‍රධාන වශයෙන් අපේක්ෂා කළේ අධිධ්වනික වේගයෙන් ගමන් ගන්නා ගුවන් යානයක ට ඉතා ඉහළ වායුගෝලයේ ප්‍රවර්තනය වීමට ඇති හැකියාව යි. මේ පර්යේෂණ මඟින් ලැබුණු දත්ත අමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ පසුකාලීන ගුවන් හා අභ්‍යවකාශ යානා නිර්මාණය සඳහා යොදා ගන්නා ලදි.

X-15 න් තැනුණේ යානා තුනක් පමණි. ඒවා සියල්ල ම ලොස් ඇන්ජලීස් හි පිහිටි නෝර්ත් අමෙරිකන් ඒවියේෂන් සමාගමේ නිෂ්පානදයෝ වෙති.
නිර්මාණය

මෙම ගුවන් යානය සැලසුම් කෙරුණේ සීමාන්තික තත්ත්වයන් යටතේ පියාසර කිරීම ට ය. ඒ අනුව එය සතුව තාක්ෂණික විශේෂතා රැසක් තිබුණි. වායුගෝලය තුළ සාමාන්‍ය වායුගතික පෘෂ්ඨ මඟිනුත් වායුගෝලයෙන් පිට දී රොකට් මෝටර් මඟිනුත් මෙම ගුවන් යානය හැසිරවිණි. එහි බඳ නිමවා තිබුණේ ඉන්කොනෙල්-X නමින් හැඳින්වෙන අධික තාපය ට ඔරොත්තු දෙන නිකල් (Ni) පාදක කරගත් මිශ්‍රලෝහයෙනි. මෙමඟින් යානය වායුගෝලයේ ගහන ස්ථරවල ට නැවත ඇතුළු වන විට ජනිත වන තාපයෙන් එය සුරැකිණි.
මූලාශ්‍ර

ප්‍රවර්ගය:අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය
බෙයිජිං

බෙයිජිං යනු උතුරු චීනයේ පිහිටි විශාල නගරයක් වන අතර මෙය මහජන චීන ජනරජයේ අගනුවර ද වේ. මෙය පීකිං යන නමින් ද හඳුන්වනු ලැබේ. මධ්‍යම රජය යටතේ නගර සභාවක් ලෙස පාලනය වන බෙයිජිං, උතුරින්, බටහිරින්, දකුණින් සහ නැගෙනහිර කුඩා කොටසකින් හෙබෙයි පළාතට ද ගිනිකොණින් ටියාංජිං නගරයට ද මායිම් වේ. චීනයේ ඉපැරණි අගනගර හතර අතරින් එකක් ලෙස ද බෙයිජිං සැළකේ.

මහා මාර්ග හා දුම්රිය මාර්ග රාශියක් හරහා වැටී ඇති බෙයිජිං නගරය චීනයේ ප්‍රවාහන සන්ධිස්ථානයකි. චීනයට ඇතුළු වන බොහෝ අන්තර්ජාතික ගුවන් ගමන් පැමිණෙන්නේ ද බෙයිජිං වෙතය. තව ද මහජන චීන ජනරජයේ දේශපාලනික, අධ්‍යාපනික සහ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය වශයෙන් බෙයිජිං සැළකේ. ආර්ථික මධ්‍යස්ථාන ලෙස සැළකෙන්නේ ෂැංහයි සහ හොං කොං නගර ය. 2008 වසරේ ඔලිම්පික් තරග පැවැත්වුණේ ද බෙයිජිං නගරයේය.

"බෙයිජිං" යන්නෙහි තේරුම "උතුරු අගනුවර" යන්නයි. මේ ආකාරයට දිශාවන් මගින් අගනගර නම් කිරීම බොහෝ නැගෙනහිර ආසියානු රටවල සිරිතක් ව පැවතිණි. පීකිං යන නම පසුව චීනයට පැමිණි ප්‍රංශ මිෂනාරීන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද්දකි.


Beijing-Tiananmen-44-Abfallbehaelter-gje.jpg
Beijing-Verbotene Stadt-Kessel-10-Frau-gje.jpg
Beijing-Lamakloster Yonghe-68-Halle der ewigen Harmonie-gje.jpg
Beijing-Konfuziustempel Kong Miao-64-gje.jpg
Beijing-Dao-Tempel Dongyue-008-gje.jpg
Beijing-Nationalmuseum-22-2012-gje.jpg
Beijing-Hutongquartier-36-Innenhof-Gastgeberin-2012-gje.jpg
Beijing-22-Apotheke-2012-gje.jpg

මූලාශ්‍ර

ප්‍රවර්ගය:චීනය
ජූල් (SI ඒකකය)

ජූලය (කුඩාකුරු වලින් ලියැවෙන කල, හෝ) (සංකේතය: J) තාපය, විද්‍යුතය ශක්තිය සහ යාන්ත්‍රික ක්‍රියාව මැනීමේ SI ඒකකය වේ.
එය ඉංග්‍රීසි ජාතික ජේම්ස් ප්‍රෙස්කොට් ජූල් නමැති භෞතික විද්‍යාඥයා වෙනුවෙන් නම් කරන ලදී.
හැදින්වීම

නිවුටන එකක බලයක් මගින් බලයේ දිශාවට මීටර එකක විස්ථාපනයක් සිදුකලවිට ජූල් එකක ක්‍රියාවක් සිදුකලේ යැයි හදුන්වනු ලැබේ.මෙය නිවුටන් මීටරයක් (සංකේතය N·m)ලෙසද හදුන්වනු ලැබේ.මූලික ඒකකය මගින්:
:\, 1\, \mathrm{J}=1\, \mathrm{N} \cdot \mathrm{m}

:\, 1\, \mathrm{J}=1\, \mathrm{kg} \cdot \frac{\mathrm{m}^{2}}{\mathrm{s}^{2}}
එසේම ජූලය යනු:
* වෝල්ට් එකක විභව අන්තරයක් හරහා කූලෝම් එකක විද්‍යුත් ආරෝපණයක් ගමන් කරවීම සදහා අවශ්‍ය කරන කාර්‍යය; හෝ කූලෝම් වෝල්ට් , සංකේතය (C·V)
* තත්පරයක් තුලදී අඛණ්ඩව වොට් එකක බලයක් නිපදවීමය අවශ්‍ය කරන කාර්‍යය; හෝ වොට් තත්පර, සංකේතය (W·s) හෝ (කිලෝවොට් පැය). 3,600,000 ජූල් = 1 කිලෝවොට් පැය
* The kinetic energy of a 2 kg mass moving at a velocity of 1 m/sec. The energy is linear in the mass but quadratic in the velocity, being given by E = ½mv².
* The potential energy of a 1 kg mass at an elevation of 1 m above a reference point in a gravitational field of 1 m/s². Earth's gravity being 9.81 m/s² at sea level, 1 kg at 1 m above the Earth's surface has a potential energy of 9.8 joules relative to that surface. When dropped the potential energy gradually becomes kinetic energy, with the conversion being complete at the instant the mass passes the reference point. Whereas kinetic energy is relative to an inertial frame, in this case that of the earth, potential energy is relative to a position, in this case the Earth's surface.
පරිවර්තන

එක් ජූලයක් ආසන්න වශයෙන් 107 ergs.

1 එක් ජූලයක් ආසන්න වශයෙන් :
* 6.2415 eV (ඉලේට්‍රෝනවෝල්ට්)
* 0.2390 cal (කැලරි) (කුඩා කැලරි අගයන්, කුඩා c අක්‍ෂරය)
* 2.3901 කිලෝකැලරි, කැලරි (ආහාර වල ශක්තිය, විශාල C අක්‍ෂරය)
* 9.4782 BTU (බ්‍රිතාන්‍ය තාප ඒකකය)
* 0.7376 ft·lbf (අඩි-රාත්තල් බලය)
* 23.7 ft·pdl (අඩි පවුන්ඩල)
* 2.7778 කිලොවොට් පැය
* 2.7778 වොට් පැය
* 9.8692 ලීටරය-වායුගෝලය
ට සමාන වේ

ජූලයේ අර්ථදැක්වීම අඩංගු වන ඒකක:
* 1 තාපරසායන කැලරිය = 4.184 J
* 1 අන්තර්ජාතික මේස කැලරිය = 4.1868 J
* 1 වොට් පැය = 3600 J
* 1 කිලොවොට් පැය = 3.6 J (or 3.6 MJ)
* 1 ටොන් TNT = 4.184 GJ

මතක තබාගැනීමට:
* 1 ජූල් = 1 නිව්ටන් මීටර = 1 වොට් තත්පර
ප්‍රායෝගික නිදර්ශන

එදිනෙදා ජීවිතයේදී ජූලයක් ආසන්න වශයෙන්:
* ඇපල් ගෙඩියක් මීටර 1ක උසක් ඉහලට එසැවීමට අවශ්‍ය ශක්තිය.
* මීටර 1ක උසකින් ඇති ඇපල් ගෙඩියක් බිමට වැටීමේදී නිදහස් වන ශක්තිය.
* තත්පරයෙන් සියයෙන් පංගුවකදී සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙකු විසින් තාපය ලෙස නිපදවනු ලබන ශක්ති ප්‍රමාණය.
* වියළි, සිසිල් තත්වයේ පවතන වාතය ග්‍රෑම් 1ක් සෙල්සියස් අංශක 1කින් ඉහළ දැමීමට අවශ්‍ය ශක්ති ප්‍රමාණය.
* බීර එක් බින්දුවක් පානයෙන් පුද්ගලයෙකුට ලැබෙන ශක්තියෙන් සියයෙන් එකක ශක්ති ප්‍රමාණය.
* වැඩුනු මිනිසෙකු වියතක දුරක් තත්පරයකදී ගමන් කිරීම සඳහා වැයවන චාලක ශක්තිය.

ප්‍රවර්ගය:SI ව්‍ය්‍රත්පන්න ඒකකයන්
ප්‍රවර්ගය:ශක්තිය සඳහා ඒකක
ප්ලාස්මා

ප්ලාස්මා වචනයේ තේරුම් අතරින් ඔබට අවශ්‍ය දේ තෝරාගන්න:

* ප්ලාස්මා (භෞතික විද්‍යාව), an ionized gas, the fourth state of matter
* රුධිර ප්ලාස්මා, the yellow-colored liquid component of blood, in which blood cells are suspended
** ප්ලාස්මා තිරය, a common application of plasma (physics), a flat-panel electronic visual display technology.
* Milk plasma or whey, the liquid remaining after milk has been curdled and strained
* Plasma (KDE), a reimplementation and redesign of the KDE free desktop environment for Linux
* Plasma (mineral), bright green chalcedony, sometimes found with small spots of jasper resembling blood drops
* Plasma effect, a computer-based animated visual effect, used in graphics demonstrations
* Plasma (album), the 2003 live album by Trey Anastasio

In cell biology:
* Cytoplasm, a water-like substance that fills cells
* Germplasm, describes a collection of genetic resources for an organism
* Germ plasm, a zone in the cytoplasm determining germ cells
* Nucleoplasm, a highly viscous liquid that surrounds the chromosomes and nucleoli
* Protoplasm, the living substance inside the cell
අමතර අවධානයට

* Plasma cannon, further disambiguation
පරිප්පු

]

පොත්ත ඉවත්කොට පියලි කල ඇට පරිප්පු (ඉංග්‍රීසි: dhal, Devanagari दाल, Banglaদ্দাল, අමෙරිකාවේ ඉංග්‍රීසි: lentils) යනුවෙන් හැඳින්වේ.

ලංකාෙව්, ඉන්දියාෙව්, බංගලිදේශයේ, පාකිස්ථානයේ පරිප්පු පිස ආහාරයට ගනු ලැබේ.
the thick, spicy stew prepared therefrom,
In South India dhal is used to make the dish called sambar. The word Dhal is derived from the සංස්කෘත term, to split.
පරිප්පු වර්ග

* තෝරපරිප්පු (toor dal (Marathi),tuvar dal (Gujarati), arhar dal (in Uttar Pradesh, Orissa & Bengal) or togari bele (Kannada), kandi pappu (Telugu), tuvara parippu (Malayalam) or tuvaram paruppu in (Tamil)) - yellow pigeon peas; available either plain or oily)
* මසූර් පරිප්පු (Masoor dal - red lentils)
*කඩල පරිප්‍පු - (chholar dal in Bengali, (Buta daali in Orissa) sanaga pappu (Telugu) or kadale bele (Kannada), or kadalai paruppu (Tamil)) - split chickpeas without seedcoat. Chana dal is produced by removing the skin of Kala chana and then splitting it. Although machines can do this, it can be done at home by soaking the whole chickpeas, and removing the loose skins by placing the chickpeas between two towels and rubbing with a rolling pin.
*කොණ්‍ඩ කඩල - small chickpeas with brown skins - Kondai kadalai in Tamil. In the US and Canada it is known as desi chickpea and the variety most used is called Myles. It is very disease resistant.
* Kabuli dal - known for its black coat, it is an average size chickpea. It grows naturally with the black coat (not roasted as some believe) and it is said to be nuttier in flavor.
*මුං පරිප්පු (pesara or uddhi pappu (Telugu) or paasi paruppu (Tamil)) - mung beans or hesaru bele (Kannada),
*උඳු පරිප්පු(kolai dal (Bengali) ( Biri daali Orissa) or minapa pappu Telugu or ulutham paruppu (Tamil)) - urad, sometimes referred to as black gram or uddina bele (Kannada),
*Rajma dal - kidney beans
*කවුපි (थट्टा पायिर in (Marathi), (అలసంద in Telugu),(വൻപയർ in Malayalam), (बोडी
මූලාශ්‍ර

ප්‍රවර්ගය:මාංශ සහ රනිල ඇට