JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਭੁਵਨ ਸੋਮ

ਭੁਵਨ ਸੋਮ ਮ੍ਰਣਾਲ ਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 1969 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪਲ ਦੱਤ (ਸ਼੍ਰੀ ਭੁਵਨ ਸੋਮ) ਅਤੇ ਸੁਹਾਸਿਨੀ ਮੁਲੇ (ਗੌਰੀ ਨਾਮਕ ਪੇਂਡੂ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਟਕਥਾ

ਭੁਵਨ ਸੋਮ (ਉਤਪਲ ਦੱਤ) ਇੱਕ ਵਿਧੁਰ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੈ। ਈਮਾਨਦਾਰ ਇੰਨਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਤੱਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਖ‍ਸ਼ਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਸ ਕੰਮ ਹੀ ਹੈ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਸ਼ੋਮ ਦੌਰੇ ਉੱਤੇ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਸੁਹਾਸਿਨੀ ਮੁਲੇ) ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸੇ ਨਾਲ ਜਾਧਵ ਪਟੇਲ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਜਾਧਵ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਇਂਤਜਾਮ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਕਤ ਸ਼ੋਮ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੌਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦਾ ਅਸਲ ਮਜਾ ਵੀ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਗੌਰੀ ਦਾ ਸਾਥ ਸ਼ੋਮ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਰਸ ਘੋਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਠਵੇਂ ਅਜੂਬੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੌਰੀ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਜਾਧਵ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਾਤਰ

* ਉਤਪਲ ਦੱਤ - ਭੁਵਨ ਸੋਮ
* ਸੁਹਾਸਿਨੀ ਮੁਲੇ - ਗੌਰੀ
* ਸ਼ੇਖਰ ਚੈਟਰਜੀ -
* ਸਾਧੂ ਮੇਹਰ - ਜਾਧਵ ਪਟੇਲ
ਪੁਰਸਕਾਰ

* ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਇਨਾਮ
* ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਇਨਾਮ - ਮ੍ਰਣਾਲ ਸੇਨ
* ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਇਨਾਮ - ਉਤਪਲ ਦੱਤ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1969 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸੀ. ਐਨ. ਆਰ. ਰਾਓ

ਪ੍ਰੋ. ਸੀ. ਐਨ. ਆਰ. ਰਾਓ (ਜਨਮ 30 ਜੂਨ 1934) ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਹਨੂਮੰਥਾ ਨਗੇਸਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨਗਮਾ ਨਗੇਸਾ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦਾ ਪੁਰਾ ਨਾਮ ਚਿੰਤਾਮਨੀ ਨਗੇਸਾ ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ (ਕੰਨੜਾ:ಚಿಂತಾಮಣಿ ನಾಗೇಶ ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾವ್) ਡਾ. ਰਾਓ ਦੀ ਸਾਦੀ 1960 ਵਿੱਚ ਇਦੂਮਤੀ ਰਾਓ ਨਾਲ ਹੋਈ ਆਪ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ।
ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ

ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੈਚੂਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੁਰਦੂਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1958 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡੀ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ 1963 ਵਿੱਚ ਆਈ. ਆਈ ਟੀ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ
ਕੰਮ

ਆਪ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਪਦਾਰਥ ਰਸਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸੀ. ਐਨ. ਆਰ. ਰਾਓ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 1400 ਰਿਸਰਚ ਪੇਪਰ ਤੇ 45 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ. ਰਾਓ ਅਜਿਹੇ ਤੀਜੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਸੀ. ਵੀ. ਰਮਨ ਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨਗੇ।
ਸਨਮਾਨ

*ਹੁਗੇਹਸ ਸਨਮਾਨ(2000)
*ਭਾਰਤੀ ਸਾਇੰਸ ਸਨਮਾਨ (2004)
*ਰੋਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ(1984)
*ਅਬਦੁਲ ਸਲਾਮ ਸਨਮਾਨ(2008)
*ਦਾਨ ਡੈਵਿਡ ਸਨਮਾਨ (2005)
*ਲੇਗਿਆਨ ਸਨਮਾਨ (2005)
*ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (1974)
*ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ (1985)
*ਭਾਰਤ ਰਤਨ (2014)
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਤ੍ਰਪਣ (ਫ਼ਿਲਮ)

ਤਰਪਣ (The Absolution) 1994 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਓਮ ਪੁਰੀ, ਰੇਵਤੀ, ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ, ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੀਤਾ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਹਨ। ਕੇ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇਸ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਐੰਨਐਫਡੀਸੀ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹਦੀ ਕਹਾਣੀ 1940ਵਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕਲਪਿਤ ਪਿੰਡ ਸੇਖਾਵਤੀ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਦੱਖਣ-ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਲਾਨਅਤ ਸੰਪਰਦਾਇਕਤਾ ਅਤੇ ਜਾਤਵਾਦ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਗਏ ਹਨ।

ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਮਾਸਕੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਮੋਨਟਰੀਅਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਕਾਹਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਠਾਕੁਰ ਸਮੁਦਾਏ ਦੀ ਠੁਕਰਾਈ ਦੀ ਚੰਗੀ-ਖਾਸੀ ਮਲਾਮਤ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕਾਸਟ

* ਓਮ ਪੁਰੀ -ਜੱਸੂ ਕਾਕਾ
* ਰੇਵਤੀ -ਸੁਮਿਤਰਾ
* ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ - ਰਾਮੋ
* ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ - ਸਰਪੰਚ (ਠਾਕੁਰ ਬੀਰ ਸਿੰਘ)
* ਮੀਤਾ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ -ਲਛਮੀ
* ਰਵੀ ਝਨਕਾਲ - ਜੋਰਾਵਰ
* ਸਵਿਤਾ ਬਜਾਜ - ਚਿੰਤੋ ਸਿੰਘ
* ਵਰਿੰਦਰ ਸਕਸੈਨਾ - ਸੁੱਕੂ ਬਾਬਾ
* ਰਾਜੇਂਦਰ ਗੁਪਤਾ - ਲਖਣ ਸਿੰਘ
* ਵਿਜੇ ਕੈਸ਼ਯਪ - ਫੱਤੂ
* ਲਲਿਤ ਤਿਵਾੜੀ - ਜੀਤੂ ਠਾਕੁਰ
* ਪਵਨ ਮਲਹੋਤਰਾ - ਧੰਨੂ
* ਅਨੰਗ ਡੇਸਾਈ - ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ
* ਬਬੀਤਾ ਭਾਰਦਵਾਜ - ਗੰਗਾ
* ਪ੍ਰਦੀਪ ਭਟਨਾਗਰ - ਵੈਦ
* ਰੇਖਾ ਕੰਡਾ - ਵਿਦਿਆ
* ਮਾਧਵੀ ਕੌਸ਼ਿਕ - ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਜੀਤੂ
* ਊਸ਼ਾ ਨਾਗਰ - ਧੰਨੂ ਦੀ ਮਾਂ
* ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਪਰਵੀਨ - ਸੰਤੋਸ਼
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

*
* Tarpan (streaming Online) Cinemas of India (NFDC)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਭੱਟ ਕੀਰਤ

ਭੱਟ ਕੀਰਤ, ਇੱਕ ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਮੀ ਫੌਜੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਉਹ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਸਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਣੀ

ਆਦਿ ਗਰੰਥ ਵਿੱਚ 1395 ਤੋਂ 1405 ਪੰਨਿਆਂ ਤੇ ਉਸਦੇ ਲਿਖੇ ਅੱਠ ਸਵਈਏ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਸਵਈਏ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਅਤੇ ਏਨੇ ਹੀ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਕੀਰਤ ਦੇ ਸਵਈਏ ਇੱਕ ਅਰਦਾਸਿ ਭਾਟੁ ਕੀਰਤਿ ਕੀ ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ ਰਾਖਹੁ ਸਰਣਾਈ ਦੇ ਗਾਇਣ ਉਪਰੰਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨਾਲ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਨਿਤਨੇਮ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਹਾਦਤ

ਕੀਰਤ ਭੱਟ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਾਦੇ ਬੱਲੂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਗਿਆਨੀ ਗਰਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ‘ਸ਼ਹੀਦ ਬਿਲਾਸ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ’ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ‘‘ਕੀਰਤ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਾਦਾ ਬੱਲੂ ਪੰਵਾਰ ਸਮੇਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਮੁਖਲਸ ਖਾਨ ਫੌਜਦਾਰ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ 17 ਵੈਸਾਖ 1691 ਬਿਕਰਮੀ (15 ਅਪਰੈਲ 1634 ਈ.) ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ।’’
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਣੀਕਾਰ
ਮੁਨੀਰ ਨਿਆਜ਼ੀ

ਮੁਨੀਰ ਅਹਿਮਦ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਨੀਰ ਨਿਆਜ਼ੀ (19 ਅਪਰੈਲ 1923 - 26 ਦਸੰਬਰ 2006) () ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ। ਮੁਨੀਰ ਅਹਿਮਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਝਲਕਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਮੁਨੀਰ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1923 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਬੀ ਏ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵੀ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਜੀ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵੱਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਸੱਕਾ ਭੈਣ ਭਰਾ ਤੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਾ ਹੋਇਆ।
ਕਿਤਾਬਾਂ

*ਬੇਵਫ਼ਾ ਕਾ ਸ਼ਹਿਰ
*ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਔਰ ਤਨਹਾ ਫ਼ੂਲ
*ਜੰਗਲ਼ ਮੇਂ ਧਨਿਕ
*ਦੁਸ਼ਮਨੋਂ ਕੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼ਾਮ
*ਸਫ਼ੈਦ ਦਿਨ ਕੀ ਹਵਾ
*ਸਿਆਹ ਸ਼ਬ ਕਾ ਸਮੁੰਦਰ
*ਮਾਹ ਮੁਨੀਰ
*ਛੇ ਰੰਗੀਨ ਦਰਵਾਜ਼ੇ
*ਸ਼ਫ਼ਰ ਦੀ ਰਾਤ
*ਚਾਰ ਚੁੱਪ ਚੀਜ਼ਾਂ
*ਰਸਤਾ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ
*ਆਗ਼ਾਜ਼ ਜ਼ਮਸਤਾਨ
*ਸਾਇਤ ਸਿਆਰ
*ਕੁਲੀਆਤ ਮੁਨੀਰ
﻿
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਨਜ਼ਮ


ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਰ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੂੰ ਮੈਂ, ਹਰ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਮੇਂ
ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਾਤ ਕਹਿਨੀ ਹੋ ਕੋਈ ਵਾਅਦਾ ਨਿਭਾਨਾ ਹੋ
ਇਸੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਨੀ ਹੋ, ਉਸੇ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਨਾ ਹੋ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਰ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੂੰ ਮੈਂ

ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਹੋ ਉਸ ਕੀ, ਯਾਰ ਕੀ ਢਾਰਸ ਬੰਧਾਨਾ ਹੋ
ਬਹੁਤ ਦੇਰੀਨਾ ਰਸਤੋਂ ਪਰ ਕਿਸੀ ਸੇ ਮਿਲਨੇ ਜਾਨਾ ਹੋ
ਬਦਲਤੇ ਮੌਸਮੋਂ ਕੀ ਸੈਰ ਮੇਂ ਦਿਲ ਕੋ ਲਗਾਨਾ ਹੋ
ਕਿਸੀ ਕੋ ਯਾਦ ਰੱਖਨਾ ਹੋ, ਕਿਸੀ ਕੋ ਭੁੱਲ ਜਾਨਾ ਹੋ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਰ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੂੰ ਮੈਂ

ਕਿਸੀ ਕੋ ਮੌਤ ਸੇ ਪਹਿਲੇ ਕਿਸੀ ਗ਼ਮ ਸੇ ਬਚਾਨਾ ਹੋ
ਹਕੀਕਤ ਔਰ ਥੀ ਕੁਛ ਉਸਕੋ ਯੇ ਬਤਾਨਾ ਹੋ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਰ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੂੰ ਮੈਂ

ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਤਾਹ


ਕੁਝ ਉਂਝ ਵੀ ਰਾਹਵਾਂ ਔਖੀਆਂ ਸਨ
ਕੁਝ ਗਲ਼ ਵਿੱਚ ਗ਼ਮ ਦਾ ਤੌਕ ਵੀ ਸੀ
ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਜ਼ਾਲਮ ਸਨ
ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਮਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੀ ਸੀ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਗੁਲਜ਼ਾਰ

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ 1934 ਨੂ ਹੋਇਆ। ਓਹ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਇੱਕ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ, ਖੜੀਬੋਲੀ, ਮਾਰਵਾੜੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਵੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀਹੈ। ਗੁਲਜਾਰ ਨੂੰ ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਸਰਬਉਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਡੈਨੀ ਬਾਯਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ ਸਲੰਮਡਾਗ ਮਿਲਿਓਨੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਜੈ ਹੋ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੀਤ ਦਾ ਆਸਕਰ ਇਨਾਮ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਗੀਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਰੈਮੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨਮੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ 2013 ਦਾ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਜਨਮ ਅਵੰਡ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਿਹਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਦੀਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 18 ਅਗਸਤ 1936 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਲਾਦ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੱਡ ਕੇ ਚੱਲ ਵੱਸੀ। ਮਾਂ ਦੇ ਆਂਚਲ ਦੀ ਛਾਉਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੁਲਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਨੌਂ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਬਟਵਾਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਆਕੇ ਬਸ ਗਿਆ। ਉਥੋਂ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਰਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਗੈਰੇਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਤੌਰ ਮਕੈਨਿਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦਾ। ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ, ਅਤੇ ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬੰਦਨੀ ਲਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਛੰਦ ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

* ਚੌਰਸ ਰਾਤ (ਲਘੂ ਕਥਾਵਾਂ, 1962)
* ਜਾਨਮ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1963)
* ਏਕ ਬੂੰਦ ਚਾਂਦ (ਕਵਿਤਾਵਾਂ, 1972)
* ਰਾਵੀ ਪਾਰ (ਕਥਾ ਸੰਗ੍ਰਹ, 1997)
* ਰਾਤ, ਚਾਂਦ ਔਰ ਮੈਂ (2002)
* ਰਾਤ ਪਸ਼ਮੀਨੇ ਕੀ
* ਖਰਾਸ਼ੇਂ (2003)
ਫ਼ਿਲਮਕਾਰੀ

ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ

ਗੁਲਜਾਰ ਨੇ ਬਤੌਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਪਣਾ ਸਫਰ 1971 ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1972 ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਜਯਾ ਭਾਦੁੜੀ ਅਭਿਨੀਤ ਫ਼ਿਲਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜੋ ਇੱਕ ਗੂੰਗੇ ਬਹਰੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸੀ, ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗੁਲਜਾਰ ਨੇ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਆਂਧੀ (1975), ਮੌਸਮ(1975), ਅੰਗੂਰ(1981) ਅਤੇ ਨਮਕੀਨ(1982) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

* ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ (1971)
* ਪਰਿਚਯ (1972)
* ਕੋਸ਼ਿਸ਼ (1972)
* ਅਚਾਨਕ (1973)
* ਖੁਸ਼ਬੂ (1974)
* ਆਂਧੀ (1975)
* ਮੌਸਮ (1976)
* ਕਿਨਾਰਾ (1977)
* ਕਿਤਾਬ (1978)
* ਅੰਗੂਰ (1980)
* ਨਮਕੀਨ (1981)
* ਮੀਰਾ
* ਇਜਾਜਤ (1986)
* ਲੇਕਿਨ (1990)
* ਲਿਬਾਸ (1993)
* ਮਾਚਿਸ (1996)
* ਹੁ ਤੂ ਤੂ (1999)
ਗੀਤਕਾਰੀ

ਪਿਛਲੇ ਕਰੀਬ ਪੰਜਾਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਭਾਵੇਂ ਨਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਗਜ਼ ’ਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਨੇ ਸੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਵੇਂ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਵੀ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ। ਬਾਲੀਵੁਡ ਵਿੱਚ ਆਈਟਮ ਗੀਤ ਜਿਵੇਂ ‘ਕਜਰਾਰੇ’ ਤੇ ‘ਬੀਡ਼ੀ ਜਲਾਈ ਲੇ’ ਆਦਿ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਲੀਵੁਡ ਫਿਲਮ ਸਲੱਮਡੌਗ ਮਿਲੇਨਿਅਰ ਲਈ ਗੀਤ ‘ਜੈ ਹੋ’ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਆਸਕਰ ਦਿਵਾਇਆ।
ਗੁਲਜਾਰ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ-
* ਓਮਕਾਰਾ
* ਰੇਨਕੋਟ
* ਪਿੰਜਰ
* ਦਿਲ ਸੇ
* ਆਂਧੀ
* ਦੂਸਰੀ ਸੀਤਾ
* ਇਜਾਜਤ
ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਣ

* ਆਂਧੀ (1975) - ਪਟਕਥਾ, ਸੰਵਾਦ
* ਮੀਰਾ (1979) - ਪਟਕਥਾ, ਸੰਵਾਦ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਕੀ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਏ? (ਨਾਵਲ)

ਕੀ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਏ? () ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤਪਸੰਦ, ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਨਿਕੋਲਾਈ ਚੇਰਨੀਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਚੁਨੀਂਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਕੀ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਏ? ਲੈਨਿਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਰਹਮੇਤੋਵ, ਲੋਪੁਖੋਵ ਅਤੇ ਕਿਰਤਾਨੇਵ ਵਰਗੇ ਉਦਾੱਤ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਨਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਰੂਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, “ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਚੇਰਨੀਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਕਸੌਟੀ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਸ ਕਸੌਟੀ ਉੱਤੇ ਖਰਾ ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਲਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਮਾਨਵੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਨਾਵਲ…ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਜੋ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ, ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸ ਚੀਜ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਮਨਪਰਚਾਵੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਪਾਠਕ ਲਈ ਹੈ।”

ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “ਚੇਰਨੀਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਗਹਿਰਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪ, ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਯਾਦ ਹੈ, 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਇਹ ਵਿਅਰਥ, ਸਤਹੀ ਅਧਿਐਨ ਸੀ। ਪਰ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਏ ਨਾਵਲ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ। ਅਤੇ ਤਦ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨ ਨਹੀਂ, ਕਈ ਹਫ਼ਤੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਆਜੀਵਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।”

ਇਹ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ, ਲੇਖਕ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੇ ਪੀਟਰ ਅਤੇ ਪਾਲ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ ਭਰ ਲਈ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਭੇਜਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸਨ। ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਉਸਦੀ ਕਲ ਕੋਠੜੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਮਗਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲੈਨਿਨ, ਪਲੈਖਾਨੋਵ, ਪੀਟਰ ਕਰੋਪੋਤਕਿਨ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਾ ਕੋਲੋਨਤਾਈ ਅਤੇ ਰੋਜਾ ਲਕਸਮਬਰਗ ਸਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਆਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਕਲਾਸਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ
ਦਰਭੰਗਾ

ਉੱਤਰੀ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਗਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਸਿਆ ਦਰਭੰਗਾ ਇੱਕ ਜਿਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੰਡਲੀ ਮੁੱਖਾਲਾ ਹੈ। ਦਰਭੰਗਾ ਪ੍ਰਮੰਡਲ ਦੇ ਤਹਿਤ ਤਿੰਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਰਭੰਗਾ, ਮਧੂਬਨੀ, ਅਤੇ ਸਮਸਤੀਪੁਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਭੰਗਾ ਦੇ ਉਤਰ ਵਿੱਚ ਮਧੂਬਨੀ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਮਸਤੀਪੁਰ, ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸਹਰਸਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮੁਜੱਫਰਪੁਰ ਅਤੇ ਸੀਤਾਮੜੀ ਜਿਲੈ ਹਨ। ਦਰਭੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁ-ਭਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਰੂਪ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਓਈਨਵਾਰ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਜਿਲਾ ਅੰਬ ਅਤੇ ਮਖਾਣੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਕੈਥੀ

ਕੈਥੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਾਸਕਰ ਉਤਰ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜੋਕੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਇਸਨੂੰ ਕਇਥੀ ਜਾਂ ਕਾਇਸਥੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਉਤਰ-ਪਛਮ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਮਿਥਿਲਾ, ਬੰਗਾਲ, ਉੜੀਸਾ ਅਤੇ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਖਾਸਕਰ ਕਾਨੂੰਨੀ, ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਤੇ ਨਿਜੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ (ਜਨਮ 27 ਫਰਵਰੀ 1952) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ-ਲੇਖਕ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ ਅਜਿਹੇ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਕ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਬਦਲਾਓ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਵਾਰ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਉੱਤੇ ਹਾਜਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਇਸ ਮਾਅਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨੀ ਬੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਉਹ ਠੀਕ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ‍ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ‘ਦਾਮੁਲ’ ਦੇ ਜਰੀਏ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ, ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰੀ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਨਬਜ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਛੂਹਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜਕ ਸਰੋਕਾਰ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ

ਬਤੌਰ ਲੇਖਕ
ਬਤੌਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ

ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ (ਜਨਮ 3 ਫਰਵਰੀ 1957) ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।
ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਹੁਆਯਾਮੀ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਕਵਿੱਤਰੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਛਾਇਆਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲਗਾਉ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੀ ਕਈ ਸਾਜ ਵਜਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਮ੍ਹਾਂ-ਲਮ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਈ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ

ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਫਰਵਰੀ 1957 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1977 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ 'ਜ਼ਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ' ਨਾਲ 1977 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਪਤੀ ਨੇ 1978 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਨੂੰਨ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ 'ਹਮ ਪਾਂਚ' ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1981 ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਚਸ਼ਮੇ ਬੱਦੂਰ' ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 'ਕਥਾ', 'ਕਿਸੀ ਸੇ ਨਾ ਕਹਿਣਾ', 'ਰੰਗ ਬਿੰਰਗੀ' ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1985 ਵਿੱਚ ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਲਈ, ਪਰ 2002 ਚ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। 2009 ਚ ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ ਨੇ 'ਦੋ ਪੈਸੇ ਕੀ ਧੂਪ ਚਾਰ ਆਨੇ ਕੀ ਬਾਰਿਸ਼' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਕਮਲਾ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ ਨੇ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਲੜਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ।। ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
ਹੋਰ ਕਾਰਜ

ਨਵਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ "ਦੋ ਪੈਸੇ ਕੀ ਧੂਪ", "ਚਾਰ ਆਨੇ ਕੀ ਬਾਰੀਸ਼" ਅਦਾਕਾਰ ਮਨੀਸ਼ਾ ਕੋਇਰਾਲਾ ਅਤੇ ਰਜਿਤ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 2009 ਦੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਇੰਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਖੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ 2019 ਵਿੱਚ ਨੈਟਫਲਿਕਸ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ "ਥੋੜਾ ਸਾ ਅਸਮਾਨ", ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ, ਜੋ ਕਿ ਧੱਕੜ ਔਰਤ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਟਰੈਵਲ ਸ਼ੋਅ, "ਦਿ ਪਾਥ ਲੈੱਸ ਟਰੈਵਲਡ" ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ।

ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ "ਲਮ੍ਹਾ ਲਮ੍ਹਾ" 1983 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। 2004 ਵਿੱਚ, ਮੈਪਿਨਲਿੱਟ ਨੇ "ਬਲੈਕ ਵਿੰਡ ਐਂਡ ਅਦਰ ਪੋਇਮਸ" ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਨਵਲ 2011 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ, "ਦਿ ਮੈਡ ਤਿੱਬਤੀ" ਦੀ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ।

ਨੇਵਲ ਇੱਕ ਪੇਂਟਰ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਲਈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪੇਂਟਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਗਰਭਵਤੀ ਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ "ਵਿਨੋਦ ਪੰਡਿਤ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ" ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਵਰਗੀ ਸਾਥੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਹੈ।
ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ

ਨਵਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਦਿਸ਼ਾ, ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵਲ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਰਹੂਮ ਵਿਨੋਦ ਪੰਡਿਤ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਜੋ ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਸਨ।

ਉਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਇਨਾਮ

* 1988, ਬੰਗਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ, ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਿਰਚ ਮਸਾਲਾ [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]
* 2003, ਕਰਾਚੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 2012, ਕਲਪਨਾ ਇੰਡੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਸਪੇਨ) ਵਿਖੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]
* 2013, ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਇੰਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ

*ਲਮ੍ਹਾਂ-ਲਮ੍ਹਾਂ
*ਬਲੈਕ ਵਿੰਡ ਐਂਡ ਅਦਰ ਪੋਇਮਜ਼
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

*
*
* Naval's website
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਤਰੁਣ ਤੇਜਪਾਲ

ਤਰੁਨ ਜੇ ਤੇਜਪਾਲ (ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1963) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਰਚ 2000 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਤਹਿਲਕਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।

2001 ਵਿੱਚ ਬਿਜਨਸ ਵੀਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਰਹੇ 50 ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਨੂੰ 2009, ਇਸੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ, "ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ 50 ਲੋਕ, 2009" ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਨਾਵਲ ਦ ਅਲਕੀਮੀ ਆਫ਼ ਡਿਜਾਇਰ (2006) ਨੇ ਲ ਪ੍ਰਿਕਸ ਮਿੱਲੇ ਪੇਜਿਜ਼ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ ਆਇਆ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਅਸੈਸਨਜ (2010)। "ਦ ਵੈਲੀ ਆਫ਼ ਮਾਸਕਸ"(2011) ਨੂੰ ਮੈਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਇਨਾਮ, 2011 ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਹਕੀਮ ਅਜਮਲ ਖ਼ਾਨ

ਹਕੀਮ ਅਜਮਲ ਖ਼ਾਨ (1868 - 1927) ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਹਕੀਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਤਿਬੀਆ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਸਲੀਮੁੱਜਮਨ ਸਿੱਦੀਕੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਯੂਨਾਨੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਿਕਿਤਸੀ ਪੌਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਹਿਯੋਗ ਅੰਦੋਲਨ (ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਿਹ) ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਖਿਲਾਫਤ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਕਾਂਗਰਸ ਅਜਲਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਹਕੀਮ ਅਜਮਲ ਖ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ 1863 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਜਮਲ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਾਬਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆਏ ਸਨ। ਹਕੀਮ ਅਜਮਲ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਯੂਨਾਨੀ ਹਕੀਮ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਈਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਹਕੀਮ ਸ਼ਰੀਫ ਖ਼ਾਨ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੇ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰੀਫ ਮੰਜਿਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਯੂਨਾਨੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1868
ਅਮਰੂਦ

ਅਮਰੂਦ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: guava) ਇੱਕ ਆਮ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਫਲ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਉਪਖੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਅਮਰੂਦ ਸਾਈਡੀਅਮ ਗੁਆਜਾਵਾ (ਨਿੰਬੂ ਅਮਰੂਦ, ਸੇਬ ਅਮਰੂਦ) ਮਿਰਟਲ ਪਰਿਵਾਰ (ਮਾਇਰਟੇਸੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ। ਅਮਰੂਦ ਨਾਮ ਸਾਈਡੀਅਮ ਜੀਨਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ ਅਮਰੂਦ (ਸਾਈਡੀਅਮ ਕੈਟਲੀਅਨਮ) ਅਤੇ ਅਨਾਨਾਸ ਅਮਰੂਦ, ਫੀਜੋਆ ਸੇਲੋਵੀਆਨਾ। 2019 ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 55 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਅਮਰੂਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਕੁੱਲ ਦਾ 45%। ਬਨਸਪਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਮਰੂਦ ਬੇਰੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਸਮਾਂ


File:Guava_flowers_(6700015761).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guava_flowers_(6700015761).jpg|ਅਮਰੂਦ ਦਾ ਫੁੱਲ
File:Psidium_guajava_fruit.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Psidium_guajava_fruit.jpg|ਚਿੱਟਾ ਅਮਰੂਦ
File:ARS_HPSI41.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ARS_HPSI41.jpg|'ਥਾਈ ਮੈਰੂਨ' ਅਮਰੂਦ, ਇੱਕ ਲਾਲ ਅਮਰੂਦ ਦੀ ਕਿਸਮ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲਦਾਰ ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਅਨੀਤਾ ਦੇਸਾਈ

ਅਨੀਤਾ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੇਸਾਈ (ਜਨਮ 24 ਜੂਨ 1937) ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਬੁਕਰ ਇਨਾਮ ਲਈ ਨਾਮਿਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਲਪ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ।
ਜੀਵਨ

ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਉਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 1963 ਵਿੱਚ ‘ਕਰਾਈ ਦ ਪੀਕਾਕ’ ਨਾਲ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਅਨੀਤਾ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ‘ਕਲੀਅਰ ਲਾਇਟ ਆਫ ਡੇ’ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵੱਖ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ। ‘ਕਸਟਡੀ’ ਵਿੱਚ ਊਦਰੂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਦੇ ਪਤਨ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੀਤਾ ਦੇਸਾਈ ਨੂੰ ਬੁਕਰ ਇਨਾਮ ਲਈ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜਿਨੂੰ ਫਿਲਮ ਸਮੀਖਕਾਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੇਸਾਚੂਸਟਸ ਇੰਸਟੀਟਯ਼ੂਟ ਆਫ ਟੇਕਨੋਲਾਜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਸ਼ਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਲੋਂ ਜੁੜ ਗਈ। ‘ਫਾਸਟਿੰਗ ਫਿਸਟੀਂਗ’ ਨਾਮਕ ਫਰਿਕਸ਼ਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਕੇ ਇਨਾਮ ਲਈ ਫਿਰ ਵਲੋਂ ਬੁਕੇ ਇਨਾਮ ਲਈ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1978 ਫ਼ਾਇਰ ਆਨ ਦ ਮਾਊਨਟੇਨ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ; ਫਿਰ ਦ ਵਿਲੇਜ ਬਾਏ ਦ ਸੀ ਲਈ ਗਾਰਡੀਅਨ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ

ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਸ ਗਰੰਥ ਵਿੱਚ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਅਤੇ ਜੈ ਦੇਵ ਦੀ ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਗਰੰਥ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਨਧਾਰਾ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੰਨ 1604 ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ (1563-1606) ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਜਾਂ ਭਗਤਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਸੀ, ਦੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਇਸ ਗਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਛਾਂਟੀ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਗੁਰੂ-ਦਰ-ਗੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਤੱਕ ਆਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਨੋਖਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਤੁੱਲ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦ-ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮੇਂ, ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮੁੱਲਵੰਤਾ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਲਾਸਾਨੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ (1666-1708) ਨੇ 1704 ਤੋਂ 1706 ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਿਆਈ ਇਸ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਨਾਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪੀ ਗੁਰੂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ-ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਬਾਰ ਹੈ। ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਸਰੋਤ ਜਾਂ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਬੰਧਨਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰਾ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਬਿੰਬ

ਆਦਿਗਰੰਥ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 500 ਸਾਲ ਦੇ ਕਾਲਖੰਡ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਜਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਬਦਲ ਰਹੇ ਜੀਵਨ-ਮੁੱਲਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਆਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਆਦਿਗਰੰਥ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਥਾਂ ਚਿਤਰਣ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ
ਸਵਰਾਜਬੀਰ

thumb|ਡ. ਸਵਰਾਜਬੀਰ
thumb|

# ਸਵਰਾਜਬੀਰ 2024 ਵਿੱਚ।


thumb|ਸਵਰਾਜਬੀਰ
ਡਾ. ਸਵਰਾਜਬੀਰ ( ਜਨਮ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1958) ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਸਾਬਕਾ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਤੰਬਰ 2018 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 2024 ਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਿੱਥ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਨਵੇਕਲੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਸਾਲ 2016 ਦੇ ਐਲਾਨੇ ਗਏ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੇ ਨਾਟਕ 'ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ' ਨੂੰ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੀਵਨ

ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਘੁਮਾਣ ਪੰਡੋਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਮਲੋਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਪਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ 1978-79 ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਰੁਚੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਨਾਟਕ ਦੇਸ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਨਾਟਕਕਾਰ

ਡਾ. ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਨੇ ਨਾਟਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕ ਸਟੇਜ ਤੇ ਖੇਡੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਰੰਗਕਰਮੀ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨਾਲ ਬਣੀ। ਸਵਾਰਾਜਬੀਰ ਨੇ ਮਿੱਥ ਵਿਚੋਂ ਨਾਟਕ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਟਕਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਮਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਵੀ ਹੈ।
ਸੰਪਾਦਕ

ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਬੋਧਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

*ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਰਾਤ (1985)
*ਸਾਹਾਂ ਥਾਣੀਂ (1989)
*23 ਮਾਰਚ
ਨਾਟਕ

*ਧਰਮ ਗੁਰੂ
*ਮੇਦਨੀ
*ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
*ਸ਼ਾਇਰੀ
*ਕੱਲਰ
*ਜਨ ਦਾ ਗੀਤ
* ਹੱਕ
*ਤਸਵੀਰਾਂ
*ਅਗਨੀ ਕੁੰਡ
*ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958