JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ

ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਵਕਤ ਜਾਂ IST (ਆਈ ਏਸ ਟੀ) ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਯੂ ਟੀ ਸੀ ਤੋਂ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਘੰਟੇ ਅੱਗੇ (+5:30) ਹੈ। ਭਾਰਤ ਡੇਲਾਈਟ ਸੇਵਿੰਗ ਟਾਈਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੌਸਮੀ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ IST ਨੂੰ E* (Echo-Star) ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਵਕਤ 82.5° ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੂਬਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕਲਾੱਕ ਟਾਵਰ () ਤੋਂ ਨਾਪਿਆ/ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Tz ਡੈਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ/ਕਲਕੱਤਾ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ

1947 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਵਕਤ ਵਜੋਂ IST ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ 1955 ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਲੋਕਲ ਸਮਾਂ ਵਰਤਦੇ ਰਹੇ।

1962 ਦੀ ਹਿੰਦ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਅਤੇ 1965 ਅਤੇ 1971 ਦੀਆਂ ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਜੰਗਾ ਵੇਲ਼ੇ ਡੇਲਾਈਟ ਸੇਵਿੰਗ ਟਾਈਮ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ

ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਜਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਸੁਭਾਅ ਬਹਾਦਰੀ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਖਿੱਤਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਫ਼ਰਕ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਹਿਸਾਸ ਓਹੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝਾ, ਮਾਲਵਾ, ਦੁਆਬਾ, ਪੋਠੋਹਾਰ, ਪੁਆਧ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਹਨ।
ਲੋਕ-ਗੀਤ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ, ਮੌਤ, ਪਿਆਰ, ਇਸ਼ਕ, ਵਿਛੋੜਾ, ਉਡੀਕ, ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ, ਸੁਹੱਪਣ, ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਹਾਲਤਾਂ, ਸੁਭਾਅ, ਬਹਾਦਰੀ, ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਮੇਲੇ-ਤਿਉਹਾਰ, ਲੋਕ-ਗਾਥਾਵਾਂ, ਪ੍ਰੀਤ-ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿੱਸੇ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਮੌਕੇ

ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਸਾਕਾਂ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਲਿਆਂ-ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ/ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਹਿਸਾਸਾਂ, ਸੁਭਾਅ, ਰੀਝਾਂ, ਚਾਵਾਂ, ਸ਼ੌਕ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਸਮਾਜਕ ਦਰਜੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦ ਤਬੀਅਤ, ਮਿਹਨਤੀ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ-ਗੀਤ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਰੱਖਣ, ਵਿਆਹ, ਰਿਸ਼ਤੇ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਆਦਿ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਸੁਹਾਗ, ਘੋੜੀਆਂ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਸਿਹਰਾ, ਸਿੱਖਿਆ ਆਦਿ ਗੀਤ ਹਨ। ਸੁਹਾਗ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਜਦਕਿ ਸਿਹਰਾ ਅਤੇ ਘੋੜੀਆਂ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਧੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਚਾਵਾਂ-ਮਲ੍ਹਾਰਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਉਸ ਲਈ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਘਰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋੜੀਆਂ, ਸਿਹਰਾ, ਸੁਹਾਗ, ਸਿੱਖਿਆ, ਟੱਪੇ, ਬੋਲੀਆਂ, ਛੰਦ, ਲੋਰੀਆਂ, ਹੇਅਰਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਰ ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਾਘੀ ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਬਦਲਦੀ ਰੁੱਤ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਹਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਮੌਕੇ ਮਰਦ ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਗਿੱਧਾ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਉਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਿੜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਧਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪੀਘਾਂ ਝੂਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ’ਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ’ਤੇ ਮਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਵੰਗਾਂ ਸਜਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਜ਼

ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਅਕਸਰ ਢੋਲ, ਤੂੰਬੀ, ਘੜਾ, ਅਲਗੋਜ਼ੇ, ਚਿਮਟਾ, ਢੱਡ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਆਦਿ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

*ਢਾਡੀ (ਸੰਗੀਤ)
*ਤੂੰਬੀ
*ਕਲੀ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ
ਊਠ

ਊਠ ਜਾਂ ਉੱਠ (Camelus) ਇੱਕ ਖੁਰਧਾਰੀ ਜੀਵ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਊਠ ਦੇ ਇੱਕ ਢੁੱਠ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੈਕਟਰੀਅਨ ਊਠ ਦੇ ਦੋ ਢੁੱਠਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਰਬੀ ਊਠ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੈਕਟਰੀਅਨ ਊਠ ਮਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ। ਇਸਨੂੰ 'ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦਾ ਜਹਾਜ' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੇਤੀਲੇ ਤਪਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੀ-ਇੱਕੀ ਦਿਨ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਢੋਣ ਦੇ ਕੰਮ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਊਠ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਊਠ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਛੇ ਊਠ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਸਲੀ ਊਠ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕੀ ਊਠ ਵਰਗੇ ਜੀਵ ਹਨ: ਲਾਮਾ, ਅਲਪਾਕਾ, ਗੁਆਨਾਕੋ, ਅਤੇ ਵਿਕੁਨਾ।

ਇੱਕ ਊਠ ਦੀ ਔਸਤ ਉਮਰ ਚਾਲ੍ਹੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਖੜੇ ਬਾਲਗ ਉੱਠ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਮੋਡੇ ਤੱਕ 1.85 ਮੀ ਅਤੇ ਢੁੱਠ ਤੱਕ 2.15 ਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਢੁੱਠ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਤੀਹ ਇੰਚ ਉੱਪਰ ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਗਵਾਹੀਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਊਠ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ। ਲਗਭਗ 2000 ਈ ਪੂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਊਠਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਅਰਬੀ ਊਠ ਅਤੇ ਬੈਕਟਰਿਅਨ ਊਠ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਜੇ ਵੀ ਦੁੱਧ, ਮਾਸ, ਅਤੇ ਬੋਝ ਢੋਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰੇਗਿਸਥਾਨ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਉੱਠਣੀ ਦੇ ਦੁਧ ਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਤਕ ਕਟ ਲੇਂਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਦੇ ਦੁਧ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ, ਮਿਨਰਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਠਣੀ ਦੇ ਦੁਧ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ਹੇ।

ਊਠ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢਾਲ ਲੈਦਾ ਹੈ।ਊਠ ਆਪਣੀ ਠੁਡ (ਜਿਸ ਨੂ ਆਮ ਪੇਡੂ ਮਲਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਥੂ ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨਾ ਦਾ ਖਾਣਾ ਚਰਬੀ ਦੇ ਰੂਪ ਚ ਉਰਜਾ ਲਈ ਸਟੋਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ
ਸਾਰੰਗੀ

ਸਾਰੰਗੀ (ਹਿੰਦੀ: सारंगी))ਇਕ ਛੋਟੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਤੰਤੀ (ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ) ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਤਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਗਜ ਫੇਰ ਕੇ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਰਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ।
;ਸਾਰੰਗੀ ਦੇ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਹਨ, ਸੌ ਰੰਗ। ਸੋ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋਇਆ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੌ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲੀ।
ਹੋਰ ਦੇਖੋ

*Sarangi, Gujarat, 19th century
*Sarangi, ca. 1900
*Sarangi, North India, late 19th century
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼
ਵਾਇਲਿਨ

ਵਾਇਲਿਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਡਲ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਰ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਗਜ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਇਲਿਨ ਪਰਵਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਇਓਲਾ ਅਤੇ ਸੈਲੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹਾਈ-ਪਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਜੋਕਾ ਸ਼ਬਦ ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ violino ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਹੈ 'ਛੋਟਾ ਵਾਇਓਲਾ'।

ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਵਾਇਲਿਨਿਸਟ ਜਾਂ ਫ਼ਿਡਲਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਲਿਨਿਸਟ ਵਾਇਲਿਨ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਤਾਰਾਂ ਤੇ ਗਜ ਫੇਰ ਕੇ ਜਾਂ ਵਾਇਲਿਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ, ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਜੈਜ਼, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਰਾਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਵਾਇਲਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਵਾਇਲਿਨ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਲੂਟੀਅਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਲਿਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹੈ। ਪਰ ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਇਲਿਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਨਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ।
ਗਜ

ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਗਜ ਨਾਲ਼ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਪਤਲਾ ਡੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਜ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 75 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (29 ਇੰਚ) ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 60 ਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਓਲਾ ਦੇ ਗਜ ਇਸ ਨਾਲ਼ੋਂ 5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ 10 ਗਰਾਮ ਭਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵਾਲ਼ ਨਰ ਗ੍ਰੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਸਤੇ ਗਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਰੇਸ਼ੇ ਵੀ ਵਰਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਫ਼ਿਡਲ

ਜਦ ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਸਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਫ਼ਿਡਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਆਮ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫ਼ਿਡਲ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ।
ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਇਲਿਨ

ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਇਲਿਨਾਂ ਚੁੰਬਕ ਜਾਂ ਪੀਜ਼ੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਿਕਅੱਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਬਣ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲਈ ਸਿਗਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਾਰ ਜਾਂ ਟਰਾਂਸਮੀਟਰ ਇਹਨਾਂ ਸਿਗਨਲਾਂ ਨੂੰ ਐਂਪਲੀਫ਼ਾਇਰ ਤੱਕ ਭੇਜਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼
ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ

200px|thumbnail|right|ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ ਦਾ ਝੰਡਾ
200px|thumbnail|right|ਨਕਸ਼ਾ

ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ ਨਾਮਿਬੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ।

ਇਸ ਖੇਤਰ ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ ਪੱਟੀ ਦੇ ਪੂਰਵੀ ਭਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ ਖੇਤਰ ਚਾਰ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੈ: ਕਵਾਂਡੋ, ਲਿਨਯੰਟੀ ਚੋਬੇ ਅਤੇ ਜ਼ੈਮਬੀਜ਼ੀ।

ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ ਜੋ ਅੱਜ ਕੈਪ ਨਦੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।
ਅਲਗਾਓਵਾਦ

ਇੱਥੇ ਤੱਕ ​​ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਮਿਬੀਆ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ, ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਲਈ ਕਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 20 ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਦੇ 90 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆ ਮਵਫ਼ੇ ਭੂਮੀਗਤ ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

1999 ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ, ਨਾਮਿਬੀਆ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇਸ਼ਦਰੋਹ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ 120 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੈਦ ਦੀਆਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੰਦਿਗਧੋਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਾਮਲਾ 2004 ਖ਼ਰੂਅਟਫ਼ੋਨਟੈਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਮੀਬੀਆ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਹਿਟਲਰ ਦੀਦੀ

ਹਿਟਲਰ ਦੀਦੀ ਜਾਂ ਜਨਰਲ ਦੀਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜੋ ਜੀ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ 7 ਨਵੰਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਮਿਅਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਉੱਪਰ ਐਂਟੀ ਡਿਫੇਮੇਸ਼ਨ ਲੀਗ ਦੁਆਰਾ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਕਲਾਕਾਰ
ਪੁਰੂਸਕਾਰ
ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ

* http://www.zeetv.com/shows/hitler-didi/
* http://www.india-forums.com/forum_topics.asp?FID=669
* http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Hitler-Didi/news/
ਹਵਾਲੇ
ਰਾਇਅਲ ਨੈਵਲ ਹਾਸਪਿਟਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ

250px|thumbnail|right|ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੋਸਟਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਰਾਇਅਲ ਨੇਵਲ ਹਾਸਪਿਟਲ
ਰਾਇਅਲ ਨੇਵਲ ਹਾਸਪਿਟਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Royal Naval Hospital Gibraltar), ਪੂਰਵ ਨਾਮ: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਲਿਟਰੀ ਹਾਸਪਿਟਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: British Military Hospital Gibraltar), ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਸਾਰੀ 1903 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀ ਕਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਮਕਾਮੀ ਨਾਵਿਕੋਂ ਨੂੰ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸੇਵਾ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਣਾ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਲ ਤਿੰਨ ਇਮਾਰਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 1963 ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ ਨੂੰ ਹਸਤਾਂਤਰਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂਕਿ ਇਸਦਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਹੋ ਸਕੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਾਰਜ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਲਿਟਰੀ ਹਾਸਪਿਟਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦਾ ਉਸਾਰੀ 1903 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀ ਕਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਮਕਾਮੀ ਨਾਵਿਕੋਂ ਨੂੰ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸੇਵਾ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਔਬੇਰਿਅਨ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਭੂਮਧਿਅ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਦਵਾਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸਵ-ਸ਼ਾਸੀਬਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੰਜਿਲਾ ਇਮਾਰਤੇ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਤਿੰਨ ਸੌ ਬਿਸਤਰੋਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸੀ। ਝਾੜੂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਦੇ ਹਲਕੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਉਪਨਾਮ ਦ ਵੇਜਵੁਡ ਕੈਸਲ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਓ ਆਗੰਤੁਕੋਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਏਲੇਕਜੇਂਡਰਾ (1905) ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਪੰਚਮ (1912) ਵਰਗੀ ਹਸਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਲਿਟਰੀ ਹਾਸਪਿਟਲ ਨੇ ਸਪੇਨਿਸ਼ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ (1936-1939) ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹਤਾਹਤੋਂ ਨੂੰ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸੇਵਾ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਈ। ਹਤਾਹਤੋਂ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਯੁੱਧ ਪੋਤ ਡਚਲੈਂਡ ਦੇ 55 ਆਦਮੀ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜ 'ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਬਿਥਾ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਲੰਗਰ ਪਾਏ ਹੋਏ ਖੜੇ ਸਨ। ਹਸਪਤਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬਿਸਤਰਾ ਐਚ॰ਐਮ॰ਐਸ ਹੰਟਰ ਦੇ ਹਤਾਹਤੋਂ ਤੋਂ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੌਸੇਨਾ ਦਾ ਯੁੱਧ ਪੋਤ ਜੋ ਮਈ 1937 ਵਿੱਚ ਅਲਮਰਿਆ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਗਸ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਵਕਤ ਬਰੂਦੀ ਸੁਰੰਗ ਵਲੋਂ ਜਾ ਟਕਰਾਇਆ ਸੀ। ਉਸੀ ਸਮੇਂ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਜਹਾਜ ਐਚ॰ਐਮ ਮੇਨ ਦੇ ਹਤਾਹਤੋਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਈ ਹਤਾਹਤੋਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਹਤਾਹਤੋਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੰਨੀ ਵੱਧ ਚੁਕਿ ਸੀ ਕਿ ਕਵੀਨ ਐਲੇਕਜੇਂਡਰਾ ਇੰਪੀਰਿਅਲ ਮਿਲਿਟਰੀ ਨਰਸਿੰਗ ਸਰਵਿਸ ਦੀ ਚਾਰ ਨਰਸਾਂ ਨੂੰ ਫਲਾਇੰਗ ਕਿਸ਼ਤੀ ਫੜ ਦੇ ਤੱਤਕਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਜਰਮਨ ਹਤਾਹਤੋਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਆਣਾ ਪਿਆ। ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਸ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਰਸ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਰੇਡ ਕਰਾਸ ਸਨਮਾਨ ਵਲੋਂ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਐਡੋਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ
ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਕਰਾਨਿਕਲ

ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਕਰਾਨਿਕਲ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Gibraltar Chronicle) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ 1801 ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਹ 1821 ਵਿੱਚ ਦੈਨਿਕ ਬੰਨ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਨਾ ਸਥਾਪਤ ਦੈਨਿਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਛਪਣ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸੰਪਾਦਕੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਾਟਰਗੇਟ ਹਾਉਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਛਪਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਨਿਊ ਹਾਰਬਰਸ ਉਦਯੋਗਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਟਰਫੈਲਗਰ ਦੀ ਖਬਰ

left|thumb|100px|2 ਫਰਵਰੀ 1826 ਦਾ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਕਰਾਨਿਕਲ
ਅਕਤੂਬਰ 1805 ਵਿੱਚ ਟਰਫੈਲਗਰ ਦੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਬਾਦ ਕਥਬਰਟ ਕਾਲਿੰਗਵੁਡ, ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਰਨ ਕਾਲਿੰਗਵੁਡ, ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਤਰਫ ਜਾ ਰਹੇ ਸਕੂਨਰ ਪੀਕਲ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਲੇਫਟਿਨੇਂਟ ਲਪੇਨੋਟਿਅਰ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਭੇਜੀ। ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਵਿਲਿਅਮ ਠੁਕ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਜੋਰਜ ਤੀਸਰੀ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 6 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਫਤਹਿ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਈ ਸੀ, ਪਰਿਣਾਮਸਵਰੂਪ ਦ ਟਾਈਮਸ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ 7 ਤੱਕ ਦੀ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਲੜਾਈ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੇੜਾ ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਏਡਮਿਰਲ ਕਾਲਿੰਗਵੁਡ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਕਰਾਨਿਕਲ ਨੇ ਜੇਤੂ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਅਕਤੂਬਰ 23 ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਡਮਿਰਲ ਕਾਲਿੰਗਵੁਡ ਦਾ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਹੈਨਰੀ ਐਡਵਰਡ ਫਾਕਸ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਪੱਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।
ਅਭਿਲੇਖਾਗਾਰ

ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਅਭਿਲੇਖਾਗਾਰ ਦੀ ਕੇਵਲ ਦੋ ਸ਼ਰੰਖਲਾ ਹੀ ਬਚੀ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਸਟ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਗੈਰੀਸਨ ਲਾਇਬਰੇਰੀ 1801 ਤੋਂ ਸ਼ਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ ਸ਼ਰੰਖਲਾ ਨੂੰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਰਫੈਲਗਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖਬਰ ਦੇਣਾ ਵਾਲਾ ਸੰਸਕਰਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਲ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਆਰਕਾਇਵਸ ਦੇ ਕੋਲ ਦੂਜੀ ਸ਼ਰੰਖਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣੋਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕਰ ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

*http://www.chronicle.gi
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ

300px|thumbnail|right|ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ ਦਾ ਲੋਗੋ
ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Westside School), ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ। ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਲ 1982 ਵਿੱਚ ਗਰਲਸ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸਿਵ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਆਪ ਵੀ ਚਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਮੇਲਨ ਸੀ।

ਮਿਡਲ ਸਿੱਖਿਆ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ ਸੰਪੂਰਣ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦੂਜੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਮਿਡਲ ਪੱਧਰ ਦਾ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਬੈਸਾਈਡ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸਿਵ ਸਕੂਲ ਜੋ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਸਟਸਾਇਡ ਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1972 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅੱਡ ਅੱਡ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ

ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਲ 1982 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਗਰਲਸ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸਿਵ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਛਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਣਾ ਸੀ। ਗਰਲਸ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸਿਵ ਸਕੂਲ 1972 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਸੀ। ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ ਇਸ ਤਿੰਨਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੂਲ ਗਰਲਸ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸਿਵ ਸਕੂਲ ਆਪ ਵੀ ਚਾਰ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਮਿਡਲ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਮੇਲਨ ਸੀ: ਲਾਰੇਟੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੇਂਟ ਮਾਰਗਰੇਟ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਡੇਵਿਡ ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਕੂਲ।

ਨਿਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 900 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ 60 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ।
ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਐਕਲ-ਲਿੰਗ ਸਿੱਖਿਆ

12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਜਿਬਰਾਲਟੇਰਿਅਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਐਕਲ-ਲਿੰਗ ਮਿਡਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਲੈਂਦੇ ਹੈ (ਇਸ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਹਸ਼ਿਕਸ਼ਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ)। ਅੱਗੇ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਨਰਲ ਸਰਟਿਫਿਕੇਟ ਆਫ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਐਜੁਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਤਮ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੁਲ 10 ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿਸਾਬ, ਵਿਗਿਆਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਸਪੇਨਿਸ਼) ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੋ ਜਨਰਲ ਸਰਟਿਫਿਕੇਟ ਆਫ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਏਜੁਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਸਿਕਸਥ ਫ਼ਾਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਹੇਠਲਾ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੀਅ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਚਾਰ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਸਾਧਾਰਣਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਸੀ ਗਰੇਡ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਲ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਐ-ਲੇਵਲ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐ-ਲੇਵਲ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਏਡਵਾਂਸਡ ਸਬਸਾਇਡਰੀ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਬਸਾਇਡਰੀ 1 ਅਤੇ ਏਡਵਾਂਸਡ ਸਬਸਾਇਡਰੀ 2)। ਜਿਬਰਾਲਟੇਰਿਅਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਕੱਠੇ ਚਾਰ ਵੱਖਰਾ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦਾ ਐ-ਲੇਵਲ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੈ।

ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਪਾਠਿਅਚਰਿਆ ਯੂਨਾਈਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਠਿਅਚਰਿਆ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਸ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਲੋਂ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ ਸੰਪੂਰਣ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਬੇਸਾਇਡ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਬੇਸਾਇਡ ਕੋੰਪ੍ਰੇਹੇਂਸਿਵ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਮੁੰਡਿਓ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

*http://www.gibnet.gi/~westside/


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ
ਆਰਕਾਈਵ

arXiv ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਰਕਾਇਵ ਉੱਚਾਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਹਿਸਾਬ, ਭੌਤਿਕੀ, ਰਸਾਇਣਕੀ, ਖਗੋਲਿਕੀ, ਸੰਗਣਿਕੀ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ), ਮਾਤਰਾਤਮਿਕ (ਕਵਾਂਟੀਟੇਟਿਵ​)ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਸੰਖਿਅਕੀ (ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ​) ਅਤੇ ਮਾਤਰਾਤਮਿਕ ਵਿੱਤ (ਫਾਇਨੈਂਸ​) ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੇਟ ਉੱਤੇ ਖੋਜਿਆ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1991 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲਗਾ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਿਸੇ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਜਾਂ ਸੋਚ ਉੱਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਆਰਕਾਇਵ-ਕੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਕਤੂਬਰ 3,2008 ਤੱਕ ਇਸ ਵਿੱਚ 5 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੇਖ ਸਨ। 2012 ਤੱਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 7,000 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਵੇਂ ਲੇਖ ਜੋੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਨੋਟਸ
ਹਵਾਲੇ

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੁੱਲੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਚੰਦੇਰੀ

ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਸ਼ੋਕ ਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਚੰਦੇਰੀ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ: चंदेरी (ਦੇਵਨਾਗਰੀ), چندیری (ਨਸਤਾਲੀਕ)) ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਗਰ ਹੈ। ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਦੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਬਸਿਆ ਇਹ ਨਗਰ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਤੋਂ 127 ਕਿ.ਮੀ., ਲਲਿਤਪੁਰ ਤੋਂ 37 ਕਿਮੀ. ਅਤੇ ਈਸਾਗੜ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ 45 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਬੇਤਵਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬਸਿਆ ਚੰਦੇਰੀ ਪਹਾੜੀ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਵਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਕੂਨ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਗੁਜਾਰਨ ਲਈ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬੁੰਦੇਲ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਨੇਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਇੱਥੇ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਗਰ ਦੀ ਚਰਚਾ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 11ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਗਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੌਜੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਲਈ ਚੰਦੇਰੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਿਤ ਹੈ।
ਚੰਦੇਰੀ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਧਰਮ

ਚੰਦੇਰੀ ਦੇ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ:

# ਸ਼੍ਰੀ ਚੋਬੀਸੀ ਜੈਨ ਮੰਦਰ
# ਸ਼੍ਰੀ ਖੰਡਰਗਿਰੀ ਜੈਨ ਮੰਦਰ
# ਸ਼੍ਰੀ ਥੋਬੋਨਜੀ ਜੈਨ ਮੰਦਰ
# ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦਪ੍ਰਭਾ ਡੀ. ਜੈਨ ਮੰਦਰ
ਇਤਿਹਾਸ

ਚੰਦੇਰੀ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਚੰਦੇਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਪਿਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ ਤੇ ਭਾਰੂ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਾਲਵਾ, ਮੈਵਾੜ, ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਕਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਮੁੱਖ ਰਸਤੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਚੰਦੇਰੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ 'ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚੰਦੇਰੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਸ਼ੂਪਾਲ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ (ਅਭਿਨੇਤਾ)

ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ (ਬੰਗਾਲੀ: ইমরান খ়ান ਜਨਮ 13 ਜਨਵਰੀ 1983) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੰਸੂਰ ਖਾਨ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਹੈ। ਖਾਨ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ 'ਜਾਨੇ ਤੂੰ ਜਾਂ ਜਾਨੇ ਨਾ' ਨਾਲ ਅਦਾਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੇਂ ਐਕਟਰ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਆਈ ਹੇਟ ਲਵ ਸਟੋਰੀਜ' (2010), ਦੇਲੀ ਬੇਲੀ (2011) ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਰਦਰ ਦੀ ਦੁਲਹਨ (2011) ਵਰਗੀਆਂ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਫਿਲਮੋਗ੍ਰੈਫੀ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਭਿਨੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਮਿਸ ਪੂਜਾ

ਮਿੱਸ ਪੂਜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ, 1979 ‘ਚ ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਇੰਦਰਪਾਲ ਕੈਂਥ ਅਤੇ ਸਰੋਜ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਂ ਗੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕੈਂਥ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਨਾਂ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਨਾਂ ਵੀ ਪੂਜਾ ਰੱਖਣਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ

ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇੰਦਰਪਾਲ ਕੈਂਥ ਅਤੇ ਸਰੋਜ ਦੇਵੀ, ਰਾਜਪੁਰਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵੋਕਲ ਅਤੇ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਲ ਸਕਿੱਲ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੀ.ਜੀ.ਜੀ.ਸੀ.ਜੀ. ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐੱਡ. ਕੀਤੀ। ਪੂਜਾ ਨੇ ਪਟੇਲ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਵੀ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਰਾਖਵੇਂ ਹਲਕੇ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।

31 ਅਕਤੂਬਰ, 2021 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪਤੀ ਰੋਮੀ ਟਾਹਲੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲਾਪ ਸਿੰਘ ਟਾਹਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਆਪ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੇ ਬੀ.ਐੱਡ. ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ ਰਾਜਪੁਰਾ ‘ਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਨਵਰੀ 2006 ‘ਚ ਸੰਗੀਤ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲਾਲ ਕਮਲ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ‘ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਜੱਟ’ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਆਈ। ਐਲਬਮ ‘ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ’ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਲਬਮ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ 2000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੋਗਾਣੇ ਗਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ 350 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਸੇਟਾਂ ਕੱਢ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗਾਣੇ ‘ਪਾਣੀ ਹੋਗੇ ਡੂੰਘੇ ਝੋਨਾ ਲਾਉਣਾ ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ’ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਸਿਖ਼ਰਾਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।
ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਅਲਫ਼ਾ

ਅਲਫ਼ਾ (ਵੱਡਾ Α, ਛੋਟਾ α; ਯੂਨਾਨੀ: Άλφα Álpha) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਮੁੱਲ 1 ਹੈ। ਇਹ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਅੱਖਰ ਅਲੀਫ਼ ਦਾ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ। ਲਾਤੀਨੀ A ਤੇ ਸਿਰੀਲੀਕ A ਦੀ ਉਪਜ ਅਲਫ਼ਾ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਅਲਫ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਪਹਿਲੇ ਦਾ ਸਮ-ਅਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੀਆਂ ਯੂਨਾਨ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਰਤੋਂ

ਯੂਨਾਨੀ

ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ [a] ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਧੁਨੀਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੰਬੀ ([a:]) ਜਾਂ ਛੋਟੀ ([a]), ਦੋਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਉਚਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਲਿਖਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਲੰਬੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਅਲਫ਼ੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਾਕਰਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਅਲਫ਼ੇ ਦੀ ਸ੍ਵਰ ਲੰਬਾਈ ਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਅਲਫ਼ੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਹਾਰਣਾਂ ਵਿੱਚ [a] ਨੂੰ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੂਨਾਨੀ ਵਿਆਕਰਣ
ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧੁਨਾਤਮਕ ਵਰਣਮਾਲਾ

ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਵਾਦ

ਨਿਰੁਕਤੀ

ਅਲਫ਼ਾ ਦੀ ਨਿਰੁਕਤੀ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਅੱਖਰ ਅਲੀਫ਼ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਬਲ਼ਦ" ਹੈ।
ਅਲਫ਼ਾ ਤੇ ਓਮੇਗਾ

ਭਾਸ਼ਾ

ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੰਕੇਤੀਕਰਣ

* ਯੂਨਾਨੀ ਅਲਫ਼ਾ / ਕਾਪਟਿਕ ਅਲਫ਼ਾ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਵਰ
ਬੀਟਾ

ਬੀਟਾ (ਵੱਡਾ Β, ਛੋਟਾ β; ਯੂਨਾਨੀ: Βήτα Bḗta) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅੱਖਰ ਹੈ।
ਨਾਮ

ਇਤਿਹਾਸ

ਇਸ ਅੱਖਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਫੋਨੀਸ਼ੀਅਨ ਅੱਖਰ ਬੈੱਥ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ|
ਵਰਤੋਂ

ਗਿਣਤੀ 'ਚ

ਯੂਨਾਨੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੀਟਾ ਦਾ ਮੁੱਲ 2 ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ B ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|
ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਚ

ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਬੀਟਾ ਸ਼ਬਦ ਸੋਫਟਵੇਅਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਅਰਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰੀਖਣ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰੀਖਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਜਿਸਦਾ ਸੰਸਕਰਨ ਅੰਕ 0.n ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ|
ਵਿੱਤੀ ਖੇਤਰ 'ਚ

ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ 'ਚ

* ਬੀਟਾ ਰਸਾਓ: ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ
* ਬੀਟਾ ਕੋਣ: ਗਣਿਤ 'ਚ ਕੋਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਅੱਖਰ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ

ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: William Shakespare) ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 38 ਨਾਟਕ, 154 ਛੋਟੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਏ। 1589 ਤੋਂ 1613 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਉੱਘੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। "ਏ ਮਿਡਸਮਰ ਨਾਈਟ'ਜ਼ ਡ੍ਰੀਮ", "ਹੈਮਲੇਟ", ਮੈਕਬੈਥ, "ਰੋਮੀਓ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ", "ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ", "ਉਥੈਲੋ" ਅਤੇ "ਟਵੈਲਥ ਨਾਈਟ" ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਚਰਚਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਹਨ।
ਜੀਵਨ

ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ‘ਏਵਨ’ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ’ਤੇ ਵਸੇ ਉਦੋਂ ਪਿੰਡ, ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ‘ਸਟਰੈਟਫੋਰਡ’ ਵਿੱਚ 26 ਅਪਰੈਲ, 1564 ਨੂੰ ਹੋਈਆਂ। ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਸਟਰੈਟਫੋਰਡ-ਅਪੋਨ-ਏਵਨ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਨ ਹੈਥਵੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹੋਏ: ਸੁਜ਼ਾਨਾ (ਪੁੱਤਰੀ), ਅਤੇ ਦੋ ਜੁੜਵੇਂ ਬੱਚੇ, ਹੈਮਨੇਟ ਅਤੇ ਜੂਡਿਥ। 1585 ਅਤੇ 1592 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹਨਾਂਨੇ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਕਟਰ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ 'ਲਾਰਡ ਸ਼ੈਮਬਰਲੇਨ'ਜ਼ ਮੈੱਨ' (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਕਿੰਗ'ਜ਼ ਮੈੱਨ' ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਭਿਆਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 1613 ਦੇ ਲਾਗੇ-ਚਾਗੇ 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਸਟਰੈਟਫੋਰਡ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੈਕਸ ਜੀਵਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਖਿਆਲਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਿਆਸਰਾਈਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ

ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ 1589 ਅਤੇ 1613 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਚੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਟਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਮੇਡੀਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ 1608 ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਰਾਸਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ "ਹੈਮਲੇਟ", ਮੈਕਬੈਥ, "ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ", ਅਤੇ "ਉਥੈਲੋ" ਵੀ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਟ੍ਰੈਜੀ-ਕਮੇਡੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਮਾਂਸ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1564
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1616