JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
Nikita Krushchov

thumb|200px|Krushchov na Stalin 1936
thumb|200px|Krushchov na rais Kennedy wa [[Marekani 1961]]

Nikita Sergeyevich Krushchov (Kirusi: Ники́та Серге́евич Хрущёв - Nikita Sergeyevich Khrushchyov) (17 Aprili 1894 – 11 Septemba 1971) alikuwa kiongozi wa Umoja wa Kisovyeti baada ya kifo cha Joseph Stalin. Alitawala kati ya 1953 hadi 1964.

Krushchov alizaliwa mjini Kalinovka, Urusi. Baadaye alihamia Ukraine. Alikuwa mfanyakazi wa migofi akajiunga na chama cha Bolsheviki.

Alipanda ngazi chini ya Stalin. Baada ya kifo chake akawa kiongozi aliyemfuata. Cheo chake kilikuwa "Mwenyekiti wa chama cha kikomunisti cha Umoja wa Kisovyeti" lakini alikuwa na madaraka kumshinda aliyekuwa na cheo cha rais wa nchi.

Mwaka wa 1964 aliondolewa madarakani na mfuasi wake Leonid Brezhnev.
Kufichua maovu ya Stalin

Alipokuwa kiongozi alianza kufichua maovu yaliyotendewa chini ya utawala wa Stalin. Aliondoa sanamu na picha za Stalin kote Urusi na katika nchi zilizokuwa chini ya Urusi. Aliondoa maiti ya Stalin kwenye kaburi alipoonyeshwa kando la maiti ya Lenin.
Mashindano na Marekani

Alitangaza shabaha ya kupita kiwango cha maendeleo ya Marekani lakini hakufaulu. Alijaribu kupeleka silaha za nyuklia katika Kuba lakini aliacha mipango hii alipoona kuna hatari ya vita.


Jamii:Wanasiasa wa Urusi
Jamii:Waliozaliwa 1894
Jamii:Waliofariki 1971
Tanakh

thumb|250px|Tanakh ya Kiebrania; maandishi ya nje yasema "Torah - Neviim - Ketuvim"

Tanakh (תנ״ך) ni jina la Kiebrania la Biblia ya Kiyahudi.

Tanakh ni kifupi kinachounganisha herufi tatu "T" - "N" - "Kh" ambazo ni mianzo ya maneno matatu ya Kiebrania yanayotaja sehemu tatu ndani ya Biblia ya Kiebrania.

* 1. Torah (תורה) ni Torati au vitabu vitano vya kwanza vinavyoitwa pia "vitabu vya Musa". Mara nyingi vyaitwa pia "sheria" katika imani ya Uyahudi. Hivi ni vitabu vinavyoitwa ama Kitabu cha kwanza, cha pili, cha tatu cha Musa au kwa majina yafuatayo:
** Mwanzo, Kutoka, Mambo ya Walawi, Hesabu na Kumbukumbu la Torati.
*** Majina ya Kiebrania ya vitabu hivi ni maneno ya kwanza ya Kiebrania ya kila kitabu: Bereshit (בְּרֵאשִית) yaani mwanzo (Hapo mwanzo..); Shemot (שְמוֹת) yaani majina (Basi majina ya wana wa Israeli...); Wayikra (וַיִּקְרָא) yaani "akaita" (Bwana akamwita Musa...); Bemidbar (בְּמִּדְבַּר) yaani "porini, nyikani" (Bwana akanena na Musa katika bara ya Sinai = nyika ya Sinai...); Devarim (דְּבָרִים) yaani "maneno" (Haya ndiyo maneno...)

* 2. Nevi'im (נביאים) ni manabii yaani maandiko ya maneno na matendo ya manabii katika Uyahudi. Humo huhesabiwa vitabu kama
** Yoshua, Waamuzi, Samweli 1, Samweli 2, Wafalme 1 na Wafalme 2
** Isaya, Yeremia, Ezekieli na kitabu cha "manabii wadogo" 12 (Hosea, Yoeli, Amosi, Obadia, Yona, Mika, Nahumu, Habakuki, Sefania, Hagai, Zekaria, Malaki)

* 3. Ketuvim (כתובים) ni "maandiko" (Kiebrania "ketuv" ni sawa na Kiarabu/ Kiswahili "kitab/kitabu"). Vitabu hivi hugawanywa katika kundi za
** vitabu vya kihistoria kama vile Ezra, Nehemiah na Mambo ya Nyakati .
** vitabu vya hekima kama vile Ayubu, Mhubiri na Mithali.
** vitabu vya kishairi kama vile Zaburi, Maombolezo na Wimbo Ulio Bora.
** vitabu vingine kama vile Ruthu, Estha na Danieli.

Mgawanyo huo wa vitabu ni tofauti kiasi na namna ya kuvipanga katika Biblia ya Kikristo vinamopatikana katika sehemu ya kwanza ambayo inaitwa Agano la Kale na kufuatwa na Agano Jipya lililoandikwa baada ya Yesu ambaye Wakristo wanaamini ndiye Masiya aliyetabiriwa tangu kale.

Hasa Wakristo wanawauliza kaka zao Wayahudi: imekuwaje ufunuo wa Mungu kwao ulisimama tangu miaka zaidi ya 2000 ingawa wao wanamsubiri bado Masiya afike? Je, historia ya wokovu imekatika?

Jamii:Biblia
Jamii:Uyahudi
Numidia

thumb|350px|Numidia ya kihistoria
Numidia ni eneo la kihistoria katika Afrika ya Kaskazini. Leo hii ni sehemu ya nchi za Tunisia na Aljeria.

Ilijulikana katika karne za KK kama eneo la Wanumidia waliokuwa tawi la Waberberi.

Baada ya kufika kwa Wafinisia waliounda makoloni kama Karthago na kutawala pwani, Wanumidia walisukumwa kwenda milima ya Atlasi na mitelemko yake.
Ufalme wa Numidia

Mnamo mwaka 200 wakati wa vita ya pili ya Waroma dhidi Karthago Massinissa aliunda ufalme wa Numidia iliyotawala nchi kati ya Karthago na ufalme wa Mauritania upande wa magharibi.

Mtoto wake Yugurtha aliendesha vita kali dhidi ya Roma lakini alishindwa. Wakati wa karne ya kwanza KK Numidia ilikuwa nchi lindwa chini ya Roma.

Mfalme wa mwisho wa Numidia alishiriki katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Waroma upande wa Pompeio lakini alishindwa na Caesar.
Jimbo la Kiroma

Tangu mwaka 46 BK nchi ikawa jimbo la Dola la Roma kwa jina la "Numidia Cirtensis". Numidia ilistawi kiuchumi na kiutawala. Miji mingi ilianzishwa na kuendelea vizuri.

Baada ya mwaka 400 kuna taarifa ya maaskofu 123 kutoka Numidia waliokutana kwenye sinodi za Karthago. Wakati ule askofu alipatikana tu katika mji wenye umuhimu fulani na idadi hii ni dalili ya maendeleo inayoonekana leo hii kutokana na maghofu mengi.
Wavandali na Waarabu

Tangu kuingia kwa Wavandali hali ya uchumi ilizorota. Mashamba hayakulimwa tena na jangwa lilipanuka.

Kuja kwa Waarabu hakusaidia kushuka kwa hali ya maisha kulingana na kale za Waroma.

Jamii:Historia ya Algeria
Jamii:Historia ya Tunisia
Jamii:Nchi za kihistoria za Afrika
Ephraim Nehemia Madeje

Ephraim Nehemia Madeje ni mbunge wa Tanzania katika jimbo la uchaguzi la Dodoma mjini alipochaguliwa mwaka 2005 kama mgombea wa CCM kwa asilimia 91 za kura zote.

Madeje ni mzaliwa wa kijiji cha Buigiri. Alisoma BA ya uchumi kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam akafanya kazi katika Shirika la Posta la Tanzania na 1994 - 2005 alikuwa mkurugenzi wa Tume la Mawasiliano Tanzania.
Chanzo

* Tovuti ya Bunge la Tanzania
Biblia ya Kiebrania

right|thumb|265px|Nakala ya Biblia ya Kiebrania ya karne ya 11 pamoja na maelezo ya Targum kando
Biblia ya Kiebrania ni namna mojawapo ya kutaja vitabu vitakatifu vya Uyahudi vinavyoitwa na Wayahudi wenyewe "Tanakh". Ndivyo vinavyounda pia sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo na kuitwa na Wakristo "Agano la Kale" (vikiwa pamoja na Deuterokanoni au vikiwa peke yake).

Vitabu hivyo, vilivyoandikwa kwa Kiebrania na sehemu ndogo kwa Kiaramu, vinaheshimiwa pia na Wakristo wakiamini ya kwamba ufunuo wa vitabu hivyo ulikuwa hatua ya kwanza iliyokamilishwa baadaye na hatua ya pili au "Agano Jipya" kwa ujio wa Yesu Kristo.

Kuna madhehebu na wataalamu wanaopendelea kuviita vitabu hivyo kwa jina la Biblia ya Kiebrania ili wasisitize usawa wa vitabu vilivyofunuliwa au wasionekane wanavikosea heshima vitabu ambavyo kwa Wayahudi si jambo la "kale".

Hivyo kichwa cha Kilatini "Biblia Hebraica" limekuwa jina la kawaida kwa matoleo ya kitaalamu ya maandiko haya.

Hata hivyo majina "Agano la Kale" na "Agano Jipya" yanapatikana katika Biblia yenyewe (taz. hasa Eb 8).
Tofauti kati ya Biblia ya Kiebrania na Agano la Kale

Wakristo wengi huwa na vitabu vingine 7 katika matoleo ya Agano la Kale nje ya idadi ya vitabu vya Kiebrania.

Sababu ni kwamba Wakristo wa kwanza walizoea tafsiri ya Kigiriki ya Biblia ya Kiebrania iliyokuwa kawaida kati ya Wayahudi wakati wa Yesu, ambao wengi wao walikuwa wakiishi nje ya Israeli.

Tafsiri hiyo inayojulikana kama Septuaginta imejumlisha maandiko kadhaa ambayo kuanzia miaka 85-100 BK Wayahudi waliamua kuyakataa katika ibada zao.

Lakini Wakristo waliotegemea lugha ya Kigiriki kama lugha ya mawasiliano ya kimataifa waliendelea kutumia vitabu vya Septuaginta kwa jumla.

Hata katika hilo kuna tofauti ndogo kati ya Kanisa Katoliki ambalo limekubali vitabu saba zisizo sehemu ya orodha ya Kiebrania na Makanisa ya Kiorthodoksi ambayo pengine yamevikataa, pengine yamevikubali, pengine yanatumia vitabu vingine vichache vya nyongeza kama vile kitabu cha 3 na cha 4 cha Wamakabayo.

Tofauti hizi zilitokana na nakala mbalimbali zilizopatikana kwa sababu zamani vitabu havikuchapishwa bali vilinakiliwa kwa mkono pekee.

Ila tu vitabu vyote vya Biblia ya Kiebrania hukubaliwa na Wakristo wa kila aina.
Viungo vya nje

* Biblia kwa lugha ya Kiswahili (Union Version 1967)
* Toleo la Kiswahili la Biblica Translation 2006


Ebrania
Biblia ya Kiebrania
California

California (/ˌkælɪˈfɔːrnjə/) ni jimbo katika Mkoa wa Magharibi wa Marekani linalopatikana kwenye Pwani ya Pasifiki. Linapakana na Oregon upande wa kaskazini, Nevada na Arizona upande wa mashariki, na linashiriki mpaka wa kimataifa na imbo la Mexico la Baja California upande wa kusini. Pamoja na zaidi ya watu milioni 39 wanaoishi kwenye eneo la maili za mraba 163,696 (km² 423,970), ni jimbo lenye idadi kubwa zaidi ya watu Marekani, la tatu kwa ukubwa kwa eneo, na kitengo cha idadi ya watu kikubwa zaidi kisichokuwa cha taifa barani Amerika Kaskazini.


Wakazi wamekadiriwa kuwa 39,512,223 mwaka 2019.

California ni kati ya majimbo ya Marekani yenye uwezo mkubwa wa kiuchumi. Kama California ingekuwa nchi huru ya kujitegemea uchumi wake ungekuwa na nafasi ya 8 duniani. Utalii, kilimo na viwanda vya ndege huajiri watu wengi. Kampuni za kompyuta zimestawi vizuri sana California, kwa mfano Microsoft. Los Angeles, hasa eneo la Hollywood, ni kitovu cha kupiga picha za filamu.

Mji mkuu ni Sacramento. Kuna miji 59 yenye wakazi zaidi ya lakhi moja:



thumb|300px|Hifadhi ya Redwood
thumb|300px|Mlima Shasta
thumb|300px
thumb|300px
thumb|300px|Yosemite National Park
thumb|300px|
Viungo vya nje

* (Kihispania) Tovuti rasmi


*
Jamii:Majimbo ya Marekani
Leopold II wa Ubelgiji

thumb|250px|Leopold II wa Ubelgiji
Leopold II alikuwa mfalme wa Ubelgiji tangu 10 Desemba 1865 hadi 17 Desemba 1909. Alimfuata babake Leopold I aliyekuwa mfalme wa kwanza wa nchi baada ya kuanzishwa kwa taifa hili.
Mfalme wa nchi ndogo na mfanyabiashara

Kisiasa hakuwa na umuhimu sana kwa sababu nchi yake ilikuwa ndogo tena nafasi ya mfalme katika Ubelgiji haikuwa na mamlaka kubwa. Lakini Leopold II alifaulu kama mwanabiashara aliyetafuta kila njia ya kuongeza mali yake. Kwa njia hii alianza kujihusisha na habari za Afrika na hasa Kongo.
Kuunda ufalme mpya katika Kongo

Leopold ailifaulu kujipatia utawala juu ya maeneo makubwa ya beseni ya Kongo kama mali ya kampuni ya binafsi ambamo yeye mwenyewe alikuwa na hisa nyingi. Leopold alishirikiana na mpelelezi Henry Morton Stanley aliyeweka misingi kwa yote yaliyotokea baadaye. Kwa njia hii alielekea kufanya Kongo kuwa mali yake ya binafsi. Baada ya kutawala sehemu za Kongo alitafuta utambulizi wa utawala wake kutoka nchi mbalimbali. 1884 Marekani ilitambua "Dola huru ya Kongo". Sasa athira yake ilikuwa kubwa kiasi ya kusababisha mashindano kati ya mataifa mengine ya Ulaya juu ya athira katika Afrika. Mkutano wa Berlin wa 1885 ilikubali "Dola huru la Kongo" kama nchi ya kujitegemea iliyokuwa mkononi mwa shirika la Leopold.

Leopold mwenyewe hakukanyaga ardhi ya Kongo. Nia yake ilikuwa utajiri pekee. Alifaulu kijitajirisha lakini bei kali ililipiwa na watu wa Kongo.
Njaa ya mpira

Badala ya kulinda wenyeji dhidi ya biashara ya watumwa jinsi alivyotangaza kote duniani alikodi malighafi za Kongo kwa watu na makampuni waliompa pesa. Makampuni haya yalipewa mamlaka ya kulazimisha wenyeji kuwafanyia kazi ya lazima kama kubeba mizigo na kukusanya mpira msituni. Leopold alitajirika kwa sababu teknolojia mpya ya matairi ilihitaji kiasi kikubwa cha mpira iliyopatikana pekee katika misitu ya nchi za tropiki kama Kongo. Baadaye mashamba ya mipira ilianzishwa lakini wakati ule viwanda vilitumia mpira asilia.
Unyama wa Leopold

Wakala wa Leopold walidai kila kijiji kilete kiasi fulani cha mpira. Kama hakikuletwa walitoa adhabu kali kwa kusudi ya kutisha wengine. Watu maelfu walikatwa mikono yao. Unyama ulisababisha watu kujitetea kwa silaha. Upinzani huu ulikandamizwa kwa ukali zaidi.

Kuna makadirio ya kwamba chini ya utawala wa Leopold idadi ya wakazi wa Kongo ilipungukiwa kutoka watu milioni 20 kubaki milioni 10 tu.
Upinzani didi ya Leopold

Habari za unyama wa utawala wa Leopold ulienea kwa sababu wamisionari walipeleka barua na picha kwenda marekani na Ulaya. Tangu 1903 kamati za bunge la uingereza zilifanya utafiti kuhusu hali ya utawala wake Leopold. Upinzani ulikuwa pia ndani ya Ubelgiji na watu wengi waliona aibu kuhusu matendo ya mfalme wao.

Baada ya upinzani kukua mwaka 1908 Leopold alikabidhi Kongo kwa serikali ya Ubelgiji ikawa Kongo ya Kibelgiji.

Leopold alipokufa mwaka uliofuata watu barabarani walikashifu maiti yake ilipopita wakimwita aibu ya taifa.


Jamii:Waliozaliwa 1835
Jamii:Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Watu wa Ubelgiji
Sisilia

left|80px|Bendera ya Sisilia.
thumb|350px|Wilaya za [[mkoa wa Sisilia.]]
Sisilia (kwa Kiitalia Sicilia) ni kisiwa kikubwa cha Italia na cha bahari ya Mediteranea yote, ikiwa na eneo la kilomita mraba 25,711.

Iko kusini kwa rasi ya Italia, ng'ambo ya mlangobahari wa Messina.

Sisilia pamoja na visiwa vidogo vya jirani ni pia mkoa wa nchi wenye katiba ya pekee.

Idadi ya wakazi ni watu 5,077,487 (2015), ambao kati yao 98% ni raia wa Italia.

Mji mkuu ni Palermo (wakazi 677,854).
Wilaya

* Agrigento
* Caltanissetta
* Catania
* Enna
* Messina
* Palermo
* Ragusa
* Siracusa
* Trapani
Tazama pia

* Mikoa ya Italia
Viungo vya nje

* Tovuti rasmi


Jamii:Visiwa vya Mediteranea
Jamii:Mikoa ya Italia
Jamii:Visiwa vya Italia
Carolina Kaskazini

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Jimbo la North Carolina

North Carolina (Karolina ya Kaskazini) ni jimbo la kujitawala la Marekani kwenye mwambao wa Atlantiki. Mji mkuu ni Raleigh na mji mkubwa ni Charlotte.

North Carolina ilikuwa kati ya majimbo 13 yaliyoasi dhidi ya Uingereza mwaka 1776 na kuunda Maungano ya Madola ya Amerika tangu 1789.

Imepakana na South Carolina, Georgia, Tennessee, Virginia na Bahari ya Atlantiki.

Jina limetokana na koloni ya Uingereza lililotolewa jina kwa heshima ya mfalme Charles II wa Uingereza. Kwa Kilatini "Charles ni "Carolus" au Karolo).


Jamii:Majimbo ya Marekani
Carolina Kusini

thumb|maeneo yaliyoathiriwa na corona Carolina ya kusini
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Jimbo la South Carolina

South Carolina (Karolina ya Kusini) ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katika kusini-mashariki ya Marekani bara. Imepakana na North Carolina, Georgia na Bahari ya Atlantiki.

Mji mkuu pia mji mkubwa wa jimbo ni Columbia. Kati ya miji mingine yenye maana ni Charleston, Greenville, Spartanburg, Anderson, Sumter, and Florence.

South Carolina ilikuwa koloni ya Uingereza tangu 1729 na pia moja kati ya koloni 13 zilizoasi dhidi ya Uingereza mwaka 1776 na kuunda nchi mpya ya Marekani tangu 1778.`


Jamii:Majimbo ya Marekani
Lawrence Bragg

left|80px
thumb|Lawrence Bragg

William Lawrence Bragg (31 Machi 1890 – 1 Julai 1971) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Australia. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza mionzi ya eksirei na nuru. Mwaka wa 1915, pamoja na baba yake, William Henry Bragg alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


Jamii:Waliozaliwa 1890
Jamii:Waliofariki 1971
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Wanasayansi wa Australia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
West Virginia

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Jimbo la West Virginia

West Virginia (Virginia Magharibi) ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katika mashariki ya Marekani bara. Imepakana na Ohio, Kentucky, Maryland na Virginia.

Mji mkuu pia mji mkubwa ni Charleston. Jimbo lina wakazi 1,808,344 (2000) wanaokalia eneo la kilomita za mraba 62,0809.

Kabla ya 1863 eneo la jimbo lilikuwa sehemu za Virginia. Wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Marekani Virginia iliondoka katika maungano ya madola ya Marekani ikajiunga na waasi wengine katika Shirikisho la Marekani. Wakati ule wilaya za magharibi ya jimbo zilijitenga na kuwa jimbo jipya lililobaki upande wa maungano. Wilaya hizi ziliendelea kama jimbo la pekee la "West Virginia" hata baada ya mwisho wa vita.


Jamii:Majimbo ya Marekani
Nebraska

thumb|Nebraska


Nebraska ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katikati ya Marekani bara ikipakana na majimbo ya South Dakota, Iowa, Missouri, Kansas, Colorado na Wyoming.

Mji mkuu ni Lincoln na mji mkubwa jimboni ni Omaha. Jimbo lina wakazi 1,711,263 (2000) wanaokalia eneo la kilomita za mraba 200,520.

Nebraska ni hasa jimbo la kilimo cha mahindi pamoja na ufugaji wa ng'ombe.

Hali ya hewa ni majira ya joto na baridi kali. Wakati wa Julai/Agosti halijoto hufikia +30°C inayoshuka hadi -20 °C wakati wa Januari.

Eneo la Nebraska lilitwaliwa na Marekani mwaka 1854. Baada ya vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani eneo likapewa cheo cha jimbo kamili.


Jamii:Majimbo ya Marekani
Kerio (mto)

Kerio ni mto wa kaunti ya Turkana (zamani katika Bonde la Ufa) nchini Kenya.

Chanzo chake kiko karibu na ikweta kwenye mitelemko ya ngome ya Elgeyo (Keiyo) kwenye kimo cha karibu mita 2,000.

Mto hufuata mwendo wake katika bonde la Kerio ambalo ni sehemu ya Bonde la Ufa kubwa. Mto huelekea kaskazini kati ya milima ya Elgeyo na milima ya Tugen ukipitia Marakwet na Pokot mashariki hadi kuishia katika Ziwa Turkana.

Kerio ni kati ya mito mirefu ya Kenya.
Tazama pia

* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Turkana
Tanbihi
Viungo vya nje

* Geonames.org


Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Turkana
Jamii:Ziwa Turkana
Kitabu cha Wafu cha Tibeti

thumb|Kitabu cha wafu cha Tibeti-Bardo Thodol
Kitabu cha Wafu cha Tibeti ni andiko litokalo katika dini ya Ubuddha wa Tibeti.

Ni kitabu chenye utenzi wa maneno yasemwayo kwa mtu aliye kufa mara kabla ya kufa na Baada.

Huitwa Bardo Thodol kwa lugha ya kienyeji ya Tibet; kutoka neno Bardo lenye maana 'hali ya mpito' ama 'hali ya kati' na hata pia 'kuwa katikati ya'. Na Thodol yaani kuwekwa huru kwa kusikiza.
Asili

Ni desturi ya kimapokeo ya watu wa Tibeti katika shughuli zinahusiana na mtu kukata roho. Bardo Thodol husomwa kwa namna ya kuimba na malama kuelekezwa kwa anayekufa, aliyekufa ama mtu wa ukaribu na marehemu. Hii imetokana na ushawawishi wa kiimani toka kwa Masanusi na Watawa wa Kibuddha wa Tibeti walio amka kiroho.
Mafundisho ya Kiroho

Bardo Thodol inatofautisha hali ya kati kati ya maisha mawili kwa namna bardo tatu (na zenyewe zikizidi kugawanywa zaidi):


* chikhai bardo au "bardo ya wakati wa mauti"

* chonyid bardo au "bardo ya kuishi/pitia katika uhalisi"

* sidpa bardo au "bardo ya kuzaliwa tena".


Chikhai bardo ina mambo juu ya upitio wa Nuru nyeupe ya uhalisi, aghalabu ya karibu kabisa ambayo mtu anaweza kuona kiroho.


Choyid bardo ina mambo juu ya upitio wa maona ya mabuddha katika hali mbali mbali (au, tena, kwa kiasi cha karibu mtu awezavyo kuona).

The sidpa bardo ina mambo juu ya maruwe ruwe yanatokana na Karma ambayo hupelekea kumlazimu mtu azaliwe tena.
Tazama Pia

Viungo vya nje

Jamii:Tibet
Jamii:Ubuddha
Chuo Kikuu cha Al-Azhar

thumb|Al-Azhar.
thumb|Msikiti wa Al-Azhar mwanzoni mwa karne ya 20.
Chuo Kikuu cha Al-Azhar (kwa Kiarabu: جامعة الأزهر, jamiʿat al-azhar kwa heshima ya Fatima Zahra, binti wa Mtume Muhammad) katika Kairo (Misri) ni chuo kinachoheshimiwa kati ya Waislamu wa madhehebu ya Sunni kama kitovu cha elimu ya dini yao.

Baada ya chuo cha Al-Qairawin mjini Fez (Moroko) ni chuo kikuu cha kale kuliko vyote duniani kinachoendelea hadi leo hii.

Al-Azhar imejulikana hasa kama chuo cha Kiislamu, lakini leo hii kuna idara nyingi kama vile madhab (Sheria ya Kiislamu), lugha ya Kiarabu, tiba, ualimu, uhandisi na fani nyingine.
Historia

Al-Azhar kilianzishwa wakati wa makhalifa Wafatima (wa Shia) kama chuo cha sharia kando ya msikiti wa Al-Azhar iliyojengwa mwaka 969 BK. Mwaka 975 mafundisho ya sheria ya Kiislamu yalianzishwa. Madrasa ya kufundisha kalam (teolojia ya Kiislamu) ilianzishwa mwaka 988.

Baada ya mwisho wa utawala wa Wafatima mwelekeo wa chuo ulikuwa wa Kisunni.

Baada ya anguko la Waabbasi kutokana na Baghdad kutwaliwa na Wamongolia mwaka 1258, Al-Azhar ilikuwa kitovu cha elimu ya Kisunni katika dunia ya Kiislamu ikabaki hivyo hadi leo.

Katika karne ya 20 chuo kilipanuliwa chini ya mfalme Faruk wa Misri, tena chini ya serikali ya kanali Gamal Abdel Nasser kwa kuongeza idara za kisasa.
Viungo vya nje

* Tovuti rasmi ya Chuo Kikuu cha Al-Azhar
* Maktaba ya Al-Azhar
* Historia na muundo wa Al-Azhar
* islamfortoday.com/alazhar.htm
* muslimheritage.com/islamonline/topics

Jamii:Vyuo vikuu vya Misri
Lama

Kwa wanyama wenye jina hili tazama Lama (mnyama)

Lama (kitibeti: བླ་མ་; Wylie: bla-ma) ni cheo cha heshima kwa mwalimu wa kidini wa Tibet. Jina hili linafanana na lile la kisanskriti 'guru' (taz. Ubuddha wa kitibeti na Bön).

Ni cheo kinachoweza kutumika kama tunuko kwa mtawa wa kike au wa kiume au (katika shule za Nyingma, Kagyu na Sakya) wanaojihusisha na kufanya mambo ya kitantra waliosonga kusudi kuwapa sifa ya kuweza kufundisha na mamlaka ya kufanya hivyo kulingana na ngazi waliyofikia; au wanaweza kuwa sehemu ya cheo kama Dalai Lama ama Panchen Lama kama itumikavyo kwa koo za malama wenye kuzaliwa tena (Tulkus).

Jamii:Ubuddha
Jamii:Tibet
Manchuria

thumb|300px|Maeneo ya Manchuria ya kihistorianyekundu nyeupe: Manchuria ya Nje (Kirusi); nyekundu nyeusi: Manchuria yenyewe; nyekundu nyeusi kidogo:Sehemu za Mongolia zilizohesabiwa kuwa chini ya Manchuria kwa vipindi vya kihistoria
Manchuria ni jina la kihistoria kwa eneo katika kaskazini-mashariki ya China. Leo hii limegawiwa katika majimbo ya Heilongjiang, Jilin na Liaoning.

Kabla ya 1858 maeneo ya Siberia ya kusini-mashariki ng'ambo ya mto Amur yalihesabiwa pia kuwa sehemu za Manchuria zikatwaliwa na Urusi. Wachina huiita "Manchuria ya Nje".

Watu wa Manchuria walitawala China mara kadhaa. Nasaba ya Qing yenye asili ya Manchuria ilitawala China kuanzia 1644 hadi mwisho wa milki ya China mwaka 1911.

Kati ya 1931 na 1945 Manchuria ilikuwa nchi lindwa iliyosimamiwa na Japani kwa jina la "Manchukuo" iliyorudishwa kwa China baada ya vita kuu ya pili ya dunia.

Jamii:Jiografia ya China
Jamii:Historia ya China
Jamii:Historia ya Japani
Jamii:Historia ya Urusi
Amur

thumb|left|250px|Beseni la Amur.
Amur (kwa Kirusi: Амур; kwa Kichina: heilong jiang) ni mto mkubwa wa Asia ya Mashariki ambao ni mpaka kati ya Urusi na China kwa maelfu ya kilomita.

Amur ina chanzo chake penye kuungana kwa matawimto ya mto Argun na mto Shilka karibu na kijiji cha Moguhe katika jimbo la Heilongjiang. Kuanzia hapo inafuata mwendo wake kwa urefu wa 2,874 km hadi kuishia katika Bahari ya Ohotsk (Pasifiki) karibu na kisiwa kikubwa cha Sakhalin. Matawimto Argun na Shilka yanaanza katika Mongolia yenyewe na Mongolia ya Kichina.

Pamoja na mwendo wa Argun urefu wa mto wote ni takriban km 4,666, hivyo ni mto mrefu wa nane duniani.

Amur imekuwa mpaka kati ya China na Urusi tangu mkataba kati ya nchi hizi wa tarehe 27 Agosti 1689.
Tazama pia

* Orodha ya mito ya Urusi

Jamii:Mito ya China
Jamii:Mito ya Urusi
Mongolia ya Kichina

thumbnail|250px|Mahali pa Mongolia ya Kichina ndani ya China
Mongolia ya Kichina huitwa pia "Mongolia ya Ndani" ni eneo la kujitawala ndani ya Jamhuri ya Watu wa China iliyokuwa eneo la makabila ya Wamongolia ingawa siku hizi Wahan ni wakazi wengi. Wamongolia wenyewe mara nyingi huita eneo "Mongolia ya Kusini".

Imepakana na Jamhuri ya Mongolia, Urusi na majimbo mbalimbali ya China. Eneo lake ni milioni 1.18 km² (takriban 12% za China) linalokaliwa na watu milioni 24 (2004). Mji mkuu ni Hohhot.

Lugha rasmi ni Kichina cha Mandarin na Kimongolia.
Tazama pia

* Majimbo ya China
Viungo vya nje

* (Kichina) Tovuti rasmi


Jamii:Majimbo ya China