JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
खैँजडी

thumb|नेपाली समाजमा प्रचलनमा रहेको खैँजडी

खैँजडी डम्फुभन्दा केही सानो हुने, काठको घेरामा प्रायः मुजुरा जडिएको, एकातिर मात्र छालाले मढिएको तालबाजा हो। यस बाजाको प्रयोगको बारेमा रामायण, महाभारतका विभिन्न उत्सवमा समेत वर्णन गरिएको छ। रूख कटहर, काभ्रो, कोइरालो आदिको काठको घेरामा छाला बेरेर बनाइने यो बाजा नेपाली समाजमा पौराणिक कालदेखि नै प्रचलनमा रहेको बाजा हो। यो बाजा बनाउन मृग, बाख्रा अथवा सुन गोहोरोको छाला प्रयोग गरिन्छ। खैँजडीको ब्यास ७ देखि ९ इन्च हुन्छ भने यसको गहिराई २ देखि चार इन्चसम्मको हुने गर्दछ। कतै कतै खैँजडीमा काठको घेरामा चारवटा प्वाल बनाएर मुजुराको रूपमा धातुको टुक्राहरू पनि राखिएको हुन्छ।
खैँजडी भजन

तिहार, ठूलो एकादशीलगायतका चाडपर्व र श्रीमद्भागवत, सत्यनारायणको पूजा आदि धार्मिक कार्य गर्दा खैँजडी मुजुरा, कठताल आदि वाद्यवादनको प्रयोग र नृत्यसँगै गाइने भजन हो।
परिचय

विशेषगरी क्षेत्री-ब्राहृमण बसेको समाजमा खैँजडी भजन गाउने प्रचलन छ। काठमाडौँ उपत्यकाको साथै पूर्वी पहाडका अधिकांश ठाउँमा यो खैँजडी भजन गाउने चलन छ। प्रायः क्षेत्री ब्राहृमण समुदायका व्यक्तिहरू नै सहभागी हुने भए पनि दर्शक र स्रोताको रूपमा सबै जातजातिले मनोरञ्जन लिने गर्दछन्। यस प्रकारको भजन गाउँदा कम्तीमा पनि आठ-नौ जनाको टोली गोलाकार भई बसेर एक जनाले भट्याउने केहीले खैँजडी लिने गर्दछन्। भट्याउने व्यक्ति बीचमा बस्दछ र भट्याउँछ उसले नारायण भन्दै छोडेका पङ्क्तिलाई राम राम भन्दै टिपेर खैँजडीको तालसँगै नृत्य गर्न थाल्छन्। नृत्य गर्नेहरू एउटा खुट्टा उचालेर जोडीजोडी भई पालैपालो नाच्छन्। चुड्का भजनमा भजन गाउने बाजा बजाउने र नृत्य गर्ने मात्र होइन दर्शकहरू समेत जोसिएका हुन्छन्। यसरी नै भजन अगाडि बढेको पाउन सकिन्छ।

खैँजडी भजन गाउन सुरु गर्नुअघि सर्वप्रथम मङ्गलाचरण भजन गाएर मात्र भजन गाउने क्रमलाई अगाडि बढाइन्छ। यसलाई आरती भजन पनि भनिन्छ। गणेश, सरस्वतीसहित अन्य देवीदेवताको आराधना गरी भजन सुरु गरिन्छ। बिघ्न हर्ता गणेशलाई सबै बिघ्न बाधा हटाइदिन र विद्याकी देवी सरस्वतीलाई गलामा आएर बास गरिदिन आग्रह गर्दै यो भजन सुरु गरिन्छ। खैँजडी भजनहरू विशेषगरी श्रीमद्भागवत महापुराणलाई आधार मानेर सिर्जना गरिएको पाइन्छ। यसैगरी भजनहरू देवीभागवत, शिवपुराण, रामायण, महाभारत, श्रीस्वस्थानी व्रतकथा आदिका कथामा समेत आधारित हुन्छन्। यी ग्रन्थहरूबाट कुनै एक देवीदेवता वा अन्य कुनै पात्रलाई उठाएर टुक्रा झिकी त्यस टुक्रालाई लम्ब्याउँदै भजन गाउने गरिन्छ।

भट्याउने व्यक्तिले भट्याउँदा आफ्नो आफ्नो शैली प्रयोग गरे पनि मूल ग्रन्थमा भएका कुराहरूलाई यताउति पार्नुहुँदैन। यसैकारण पनि भजन गाउने व्यक्तिले पौराणिक ग्रन्थ पढेको हुनुपर्छ। यस प्रकारको भजनमा पद्य र गद्य दुवैको मिश्रति प्रयोग हुन्छ। सुरुमा कथानकका अंशलाई गद्यात्मकरूपमा प्रस्तुत गरिएको हुन्छ। त्यसपछि पद्यात्मक भजनको सुरुवात गरिन्छ। भजन गाउन धार्मिक ग्रन्थहरूको व्यापक अध्ययन गर्नुपर्ने र आफ्नो मौलिक रूप दिन सक्नुपर्ने बाध्यता छ। भजन भट्याउनेको स्वर पनि सबैलाई आकषिर्त गर्न सक्ने खालको हुनुपर्छ। यसैगरी भजनमा प्रयोग हुने खैँजडी कुशलतापूर्वक बजाउन सक्ने र नाच्न जान्ने खुबी भएका भजनेहरू हुनुपर्छ।
खैँजडीको नमुना

thumb|right|300px|खैँजडी भजनको नमुना भिडियो
सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाह्य कडीहरू

* बहसमा ढयाङ्ग्रो, खैँजडी र भजन
* तिहारमा खैँजडी भजन


श्रेणी:नेपालका परम्परागत बाजाहरू
श्रेणी:एसियाली तालबाजा वाद्ययन्त्रहरू
भकुन्डो

भकुन्डो एक खेल सामग्री हो जुन गोलो (बाटुलो) हुन्छ। भकुन्डो साधारणतया रबर तथा प्लास्टिकको बनाइएको हुन्छ। तर गाउँघरमा साना साना केटाकेटीहरूले कपडाको भकुन्डो बनाएर खेलेको पनि पाइएको छ। भकुन्डोलाई धेरै जसो निम्न खेलहरूमा प्रयोग गरिन्छ।
फुटबल (लाते भकुन्डो)

यो खेल ११-११ जनाको २ समुहमा खेलिन्छ। यो खेलमा एउटा भकुन्डोलाई खेलाडीहरू खुट्टाले (लात्तीले) अर्का तर्फ बढाउँदै लगेर गोलपोष्ट सम्म छिराउँदै खेल्छन्।
भलिबल (हाते भकुन्डो)

यो खेलमा भकुन्डोलाई खेलाडीहरूले ६-६ जनाको दुई समूह बनाएर हातले उछाल्दै खेल्छन्। दुवै समुहको विचमा दुईवटा पोल गाढेर त्यसमा नेट (जाली) लगाएको हुन्छ। खेलाडीहरू भकुन्डोलाई जालीबाट नँघाएर आफ्नो समुहबाट विरोधी समुह तर्फ कटाउने कोसिस गर्छन्।
क्रिकेट

यो खेलमा खेलाडीहरू ११-११ जनाको समूहमा विभाजित भएर एक पछि एक गर्दै पालै पालो गरेर खेल्छन्। एक जना खेलाडीले भकुन्डोलाई विरोधी समूहको खेलाडी तर्फ जोरले हिर्काउछ। जो काठको दाब्लो आकारको बैट लिएर मैदानमा तैनात हुन्छ। उसले आफू तर्फ आउदै गरेको भकुन्डोलाई काठको बैटले हिर्काएर टाढा पुराउने कोशिस गछ्। यदी उसको प्रयास सफल भएछ भने बैट मैनले रन प्राप्त गर्छ। तर फिल्डिङ गरी रहेका बलर तर्फका खेलाडीहरूले भकुन्डोलाई टाढा जानबाट रोक्ने कोसिस गरिरहेका हुनाले कतिपय बैटमैनले रनहरू बनाउलाई गाह्रो पछ्।
भकुन्डोको प्रकारहरू


चित्र:Football Pallo valmiina-cropped.jpg|फुटबल भकुन्डो
चित्र:Baseball (crop).jpg|बेसबल भकुन्डो
चित्र:Basketball.png|बास्केटबल भकुन्डो
चित्र:Billiards balls.jpg|बिलियर्ड भकुन्डो
चित्र:Ball and pin.jpg|बोवलिङ भकुन्डो
चित्र:Brine lax ball.jpg|लाकोरसे भकुन्डो
चित्र:Cricket-ball-red-madeinaustralia.jpg|क्रिकेट बल
चित्र:Golfball.jpg|गोल्फ भकुन्डो
चित्र:Sherrin.png|अस्ट्रेलियाली भकुन्डो
चित्र:Tennis ball 01.jpg|टेनिस बल
चित्र:Volleyball.jpg|भलिबल भकुन्डो
चित्र:Wilson American football.jpg|अमेरिकी भकुन्डो
चित्र:Canadian football.png|क्यानडेली भकुन्डो
चित्र:NewWaterPoloBall.JPG|वाटर पोलो भकुन्डो

सम्बन्धित लेखहरू

# फुटबल विश्वकप
#फुटबल खेल
# भलिबल
# क्रिकेट


श्रेणी:खेलकुद
श्रेणी:नेपाली खेलहरू
नरेन्द्र दाइ

नरेन्द्र दाइ नेपाली सुप्रसिद्ध फ्रायडवादी मनोवैज्ञानिक साहित्यकार विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाद्वारा लेखिएको उपन्यास हो। नरेन्द्र दाइ एक मनोवैज्ञानिक उपन्यास हो। यो उपन्यासमा नरेन्द्र दाइ तथा उनकी श्रीमती गौरीबीच जम्न नसकेको सहज पारिवारिक सम्बन्धको विश्लेषण गरिएको छ। नरेन्द्रदाइ यौन मनोविज्ञानमा आधारित भइ रचना गरिएको एक उत्कृष्ट कृति हो। विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले सुन्दरीजलको जेलमा बसेर कोसी किनार छेउछाउमा आधारित भइ रचना गरेका हुन। यस उपन्यासका मुख्य पात्रहरू नरेन्द्रदाइ, गौरी, मुनरीया हुन। मुनरीया नरेन्द्रदाइको घरमा कामगर्ने आइमाइ हो, जोसँग नरेन्द्रदाइको लसपस चल्दछ। उनीहरूले जङ्गल-जङ्गल चहार्दै रतिराग मनाउने गर्दछन। गौरी नरेन्द्र दाइको श्रीमती हुन्छे तर उसका शारीरिक अवयवहरू पूर्णरूपमा विकशित भइसकेका हुदैनन र नरेन्द्र दाइलाई कुनै पनि आकर्षण लाग्दैन । थप कथानक राख्न आवश्यक।
यो पनि हेर्नुहोस्

*विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला


श्रेणी:नेपाली साहित्य
श्रेणी:नेपाली भाषाका उपन्यासहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका पुस्तकहरू
श्रेणी:बिपी कोइरालाका कृतिहरू
श्रवण मुकारुङ

श्रवण मुकारुङ नेपाली साहित्य जगतमा लोकप्रिय कवि तथा गीतकार हुन्। उनको बिसे नगर्चीको बयान कविता निक्कै चर्चित नेपाली कवितामा गनिन्छ । मुकारुङको जन्म वि.सं. २०२१ साल जेठ २६ गते भोजपुर नेपालमा भएको हो । सर्वश्रेष्ठ गीतकार (रेडियोनेपाल, २०४७), राष्ट्रिय कविता महोत्सवमा द्वितीय (२०४८), राष्ट्रिय कविता महोत्सवमा प्रथम (२०५३), युवा स्रष्टा सम्मान (२०५६), रवीन्द्र गीत सम्मान (२०५६), मोहन रेग्मी स्मृति पुरस्कार (२०५९), युवा वर्ष मोती पुरस्कार (२०६०), समय सम्मान (२०६२), लोकेन्द्र साहित्य पुरस्कार (२०६२), जीवन स्मृति पुरस्कार (२०६३), शुभप्रभात काव्य सम्मान (२०६३), स्रष्टा सम्मान (२०६४), विशिष्ट सम्मान (सन्२००७), विशिष्ट सम्मान (सन् २००७) जस्ता सम्मान तथा पुरस्कारबाट सम्मानित कवि श्रवण मुकारुङ हाल नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान मातृभाषा विभागका प्रमुख हुनुहुन्छ । उहाँको देश खोज्दै जाँदा (२०४९), जीवनको लय (कवितासङ्ग्रह, २०६०); हिउँको दरबार (गीतसङ्ग्रह, २०५३); यलम्बर (नाटक, २०५३); फूलको आवाज (२०५५), निष्कर्ष(२०५७), Geaso Movement for Equality (एलबम, २०६३); बिसे नगर्चीको बयान र अन्य कविता (भीसीडी, २०६३) आदी प्रकाशित छन् ।
कृतिहरु

बिसे नगर्चीको बयान

श्रेणी:गीतकार
श्रेणी:भोजपुर जिल्लाका मानिसहरू
वीरचरित्र

वीरचरित्र गिरिश बल्लभद्वारा बि.सं १९६० ताका लिखित मौलिक नेपाली तिलस्मी उपन्यास हो।
विषय

बाग्लुङका पण्डित गणेशदत्त अनिकाल परेकोले श्रीमती सहित दुई छोरा लाई लिएर रिडीमा तपस्या गर्न गएदेखि कथा शुरु हुन्छ। कान्छा छोरा विष्णुदत्त मसानका राजाको सेनापति बनाउन मसानदेवीले लगेदेखि निजको खोजमा उनका दाजु अग्निदत्तले गरेको खोजयात्रामा कथा बग्छ। तर कथा झाँक्री,मसानको बेलिविस्तारमा मात्र अल्मलिँदैन। यसमा 'इन्द्रजाल' र विज्ञानको समन्वय छ। यहाँ टेलीग्राफ र हेलीग्राफको प्रयोग गरिन्छ।नयाँ र पुरानोलाई गिरिश बल्लभ एकै पार्छन्- उनका आइमाईहरू कोही मीम (खानदानी मेम साहेबहरूले लगाउने) लुगा लगाएर हिँड्छन्- कोही शुद्ध ज्यापूनीको पटासी लगाउने पनि हुन्छन्। लेखक गिरिश बल्लभ यूरोप अवश्य गएनन् होला तर त्यसमा बगैँचाहरूको वर्ण अद्वितीय नै छ- शायद उनले हिन्दुस्तानमा देख्ने मौका पाएका थिए।
अनुच्छेद

वीरचरित्रमा चार प्रकरण छन्।
*पहिलोमा दोस्ती बाँधी आफ्नो मतलव सिद्ध गर्ने,
*दोस्रो लडाइँ गरी आफ्नो मतलव सिद्ध गर्ने,
*तेस्रो शत्रुलाई भिडाइ आफ्नो मतलव सिद्ध गर्ने र
*चौथो सम्झौता गरी आफ्नो मतलव हासिल गर्ने।
विबरण

उत्सुक पाठकलाई यसले निराश बनाउने छैन। झाँक्रीहरूका बीचको सामान्यदेखि टुनामुनामा आधारित अनगिन्ती भिडन्तहरू छन्। नेपाली पढ्न जानेको अथवा वीरचरित्रको अङ्ग्रेजी अनुवाद छापिएको भए, हृयारी पोटर की लेखिका जे के रोलिङलाई वीरचरित्रबाट प्रभावित भन्न मिल्नेथियो।

यसमा एउटा नेपाली प्रवृत्तिको अनौठो चित्रण छः काम गराउन भएको घूसको प्रयोग। बाहुन छेत्रीकै बाहुल्य भए पनि वीरचरित्रमा चेपाङ, थारू, थकाली र भोटे पात्रहरूको प्रशस्त चर्चा छ। भारतका बङ्गाली र पन्जावी पात्रहरू छन्। महिलाको हैसियत परम्परागत तर तुलनात्मक रूपमा अलि बलियो छ। यो उपन्यास सहर वा कुनै एउटा जातिमा केन्द्रित छैन। घटनाहरू नेपालका पहाडमा घट्छन्- अचेलको गण्डकी, धौलागिरि र कर्णाली अञ्चलका ठाउँहरू। त्यसमा एकातिर पहाड-पहाडमा रेल-ट्राम चलेको बयान छ भने अर्कातिर पहाडमा हिँड्दा पर्ने दुःखहरूको पनि वयान त्यत्तिकै सजीव छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपाली भाषाका उपन्यासहरू
फेरि सुन्दरीजल

फेरि सुन्दरीजल विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको मरणोपरान्त प्रकाशित पुस्तक हो। यसलाई जेल डायरीको अर्को भाग पनि भनिएको छ।
नेपाली राजनीतिक एवं साहित्यिक व्यक्तित्व बीपी कोइरालाले २०१७ सालको 'कु' पछि करीब आठ वर्ष सुन्दरीजल जेलमा, त्यसपछिका झण्डै आठ वर्ष भारत निर्वासनमा र २०३३ सालमा राष्ट्रिय मेलमिलापको नारा लिएर आएपछि केही वर्ष फेरि सुन्दरीजल जेलमा बिताए। यही जेल बसाइँमा उनले अङ्ग्रेजीमा लेखेका डायरीको नेपाली अनुवाद हो– फेरि सुन्दरीजल। तत्कालीन सत्तासँग राष्ट्रिय मेलमिलापको नीति लिएर बीपी कोइराला, गणेशमान सिंहलगायत काङ्ग्रेसका निर्वासित नेता–कार्यकर्ताको स्वदेशफिर्तीबारे प्रशस्त बहस, विश्लेषण भएको छ। यो नैतिका प्रणेता बीपीले नै लेखेको यो डायरी पनि सो घटनाको आवश्यकता र सान्दर्भिकताबारे जान्न–बुझ्न महत्त्वपूर्ण सामग्री बनेको छ।

तत्कालीन सत्ताविरुद्ध हतियार उठाएको दलका नेताहरू एक हिसाबले आत्मसमर्पण गर्दै फर्कनुका पछाडि मुलुक भित्रभन्दा बाहिरको परिस्थिति बढी जिम्मेवार देखिन्छ। सन् १९७१मा तत्कालीन पूर्वी पाकिस्तानलाई बङ्गलादेश बनाउन ठूलो हात रहेको र त्यसलगत्तै सन् १९७५मा सिक्किमलाई आफूमा विलय गराएको भारतमा त्यस बखत इन्दिरा गान्धी आपतकाल लगाएर शासन गर्दै थिइन्। उता बीपीको इन्दिरा विरोधी राजनेताहरू जेपी, लोहिया आदिसँग हिमचिम थियो। यस अवस्थामा भारतमा काम गर्न अप्ठेरो हुने र नेपालको स्वतन्त्रता पनि गुम्नसक्ने देखेर बीपीले जोखिमपूर्ण भएपनि अत्यावश्यक ठानी राष्ट्रिय मेलमिलापको निर्णय लिएका थिए।

गणेशराज शर्माले भूमिकामा भनेझैँ डायरीमा 'मानवीय आवेग, उद्विग्नता, उत्तेजना र उदासी अवलोकन र अनुभूत' गर्न सकिन्छ। जेलमा बित्ने निस्सार दिनहरूबारे बीपीको टिप्पणी मन छुने छ– 'मैले दिन बिताएको होइन कि दिनले नै मलाई बितायो– अचल ढुङ्गामाथि नदीको पानी बगेजस्तै' (पृ. १३२)। जेलमा हुने हरेक कुरा र झिनामसिना घटनाहरूलाई पनि मिहिन पाराले र शासक/सत्ताको नियत या उद्देश्यसँग जोडेर हेरिएको छ– 'यहाँ हरेक कुरा रहस्यमय छ'। यदाकदा उनी ईश्वरको स्मरण पनि गरिरहेका हुन्छन्!

डायरीको नेपाली अनुवादमा सुशील शर्माले 'बीपीलाई जीवन्त राखेको' भन्ने कमल दीक्षितको प्रकाशकीय टिप्पणीमा सम्मति जनाउन सकिन्छ। बीपी शब्दलाई अनावश्यक रूपमा खर्चंदैनथे, उनी शब्दहरूसँग खेल्थे। बीपीको विशद शब्द भण्डार र सुन्दर वाक्य संरचनालाई जीवन्त राख्न अनुवादकले गरेका प्रयत्न, गाह्रा साँघुराबारे अनुवादकको टिप्पणी पढ्न नपाइनु खट्कने कुरा हो। डायरीमा बीपीको परिवारप्रतिको लगाव, चिन्ता, इत्यादि प्रशंसनीय छ तर आफ्ना कार्यकर्ता र निर्वासन गतिविधिबारे मौनता त्यति नै अपाच्य पनि। परिवारलगायत वकीलसम्म भेट्न नदिई बाहिरी विश्वबाट एक्ल्याएर राखेको र शारीरिक रूपमा पनि तन्दुरुस्त नरहेको बन्दीको मनस्थितिले धेरै कुरा लेखेन भनेर गुनासो गर्न नमिल्ला। तथापि, भन्नै पर्छ, बीपीको कलमबाट धेरै लेखिन सक्थ्यो, लेखिनुपर्थ्यो, लेखिन सकेन। समग्रमा, उनका अन्य पुस्तकको तुलनामा फेरि सुन्दरीजल आशानुरूप खरो उत्रन सकेको छैन।

किताबः फेरि सुन्दरीजल
(जेल डायरी २०३३–३४)
लेखकः विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला
प्रकाशकः जगदम्बा प्रकाशन, ललितपुर, २०६३
पृष्ठः १७५, मूल्यः रु.२००

श्रेणी:नेपाली साहित्य
श्रेणी:नेपाली भाषाका पुस्तकहरू
पारिजात फूल

यस बिरुवाको जातीय नाम (वैज्ञानिक) निक्टान्थस (Nyctanthus) अर्थात् निशा–पुष्प हो। यो जाई परिवारको वनस्पति हो, तर यसको पात भने कमलो र मुलायम नभई झण्डै खाक्सी जस्तै खस्रो हुन्छ। पारिजात फूलका बारे पनि रोचक पौराणिक कथाहरू सुन्न पाइन्छ। यसको सुगन्ध र रातको महकलाई लिएर कतैकतै यस फूललाई रातकी रानी पनि भन्ने चलन छ।


पारिजातको फूल महिलाको नाकको फुलीझैँ फक्रिएको हुन्छ र चाँदी जस्तै सेतो हुन्छ। फुलीको नली भने सुन्तले रंगमा अलि पहेँलो पहेँलो हुन्छ। यस फूलप्रति इन्द्र, कुवेर, कृष्ण र सत्यभामा समेत मोहित भएका शास्त्रोक्तिहरू भेटिन्छन्; तर पारिजातको दुखान्तकथा पनि कम मार्मिक छैन। पारिजातक एक राजपुत्री थिइन्। तिनको अगाध प्रेम सूर्यसँग कायम हुन्छ। पछि गएर सूर्यले तिनलाई तिरस्कार गर्छन्। प्रेमपीडामा पारिजातले आत्महत्या गर्छिन्। दाहसंस्कार हुन्छ। त्यहाँको खरानीबाट एउटा वनस्पति पैदा हुन्छ। त्यही हो, पारिजात। यो फुल चकमन्न रातमा बोटै भरी फुल्दछन्, तर सूर्योदय हुनुअगावै सबै झरी पनि हाल्छन्। शायद सूर्यलाई तिरस्कार गर्छन् यी फूलहरू। अनेक देवदेवीको प्रिय यो फूल बटुल्न साँझैदेखि पारिजातको बोटमुनितिर चोखो कपडा वा नाङ्लो ओछ्याउने प्रचलन छ। बोटबाट फूल टिप्न हुन्न, पाप लाग्छ भन्ने जनविश्वास निकै प्रबल छ। यस वनस्पतिको प्रजातीय नाम आर्वोटि्रस्टिसले पनि दुःखित वृक्ष भन्ने नै अर्थ जनाउँछ। पारिजातको पूरा नाम निक्टान्थस आर्वोटि्रस्टिस (Nyctanthes arbor-tristis)को अर्थ लगाउन थाल्यौँ भने 'रातमा फुल्ने दुःखित वृक्ष' भन्ने कुरा खुल्न आउँछ। ग्रीक भाषाको शाब्दिक संयोजनले यही भन्छ ।
पारिजातको औषधीय गुणहरू

आऊँ, महिनाबारीका बखत धेरै रगत बग्ने, घाउ, दीर्घ खालको ज्वरो, दम, कफ, कब्जियत, जोर्नी र मांशपेसी दुखेको, कपाल फुल्ने र झर्नेमा पातको रस खाइन्छ,दलिन्छ । पातलाई पानीमा हाली मधुरो आगोमा पकाई साइटिकामा दलिन्छ ,खाइन्छ । पात र फूललाई तातो पानीमा हाली सुत्केरी महिलालाई ख्वाउँदा छिटो साल–नाल झर्छ । अनुहारलाई चम्किलो बनाउन यसको फूलको लेदो दलिन्छ । तालु खुइलिंदा र स्कर्भीमा बीउको धूलो दलिन्छ/खाइन्छ ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:फूलहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:रूख
शिरीष

शिरीष अथवा कालो शिरीष खयर, बबुल तथा लज्जावती वर्गमा पर्ने माइमोसा Minosa जातिको वनस्पति हो । नेपालका तराई भावर, चूरे, भित्रीमधेश र उष्ण पहाडी क्षेत्रमा ७/८ प्रजातिका शिरीष भेटिन्छन् । यसको वृक्ष मझौलादेखि निकै अग्लो (१०–१५ मिटर पनि) हुन सक्छ। शिरीषका पात मुलायम र उन्यूका पातझैँ असङ्ख्य स–साना पातहरूको संयुक्त पुञ्जमा सजिएको हुन्छ । फूल भने रेशमका अनगिन्ती धागोका पुञ्जहरू मिलेर हाँगाभरी लटरम्म हुन्छ । यी फूलको रङ जातअनुसार, गुलावी, प्याजी, फिका पहेँलो वा हल्का नीलो पनि हुन्छ; तर गाढा नीलो फूल भने कुनै पनि नेपाली रैथाने शिरीषमा फुल्दैन । टिप्नासाथ ओइलाएर जाने हुनाले शिरीषको फूल अति संवेदनशील वस्तुको प्रतीक मानिन्छ । अरू देव पूजामा प्रतिष्ठित भएपनि गणेशलाई यो फूल चल्दैन । दशैँ–तिहारको बेलादेखि शिरीषका पात झर्न थाल्छन् र फलहरू भने लामा–लामा चेप्टा कोसाका रूपमा रूखैमा पछिसम्म झुण्डी बस्दछन् । रूखैबाट टिपेको कोसामा राम्रो बीउ हुन्छ । कुनै शिरीषको बीउ सय वर्ष पनि बाँच्न सक्छ । वसन्तको आगमनसँगै वृक्षभरी पात झाङ्गिने र गर्मीयाममा निकै भरपर्दो छहारी दिने भएकोले चियावारीमा शिरीष रोप्ने चलन छ । कोसेवाली भएकोले शिरीषले हावाको नाइट्रोजन सोसेर माटोलाई मलिलो बनाउन सहयोग पनि गर्छ । यो ज्यादै गुनिलो वनस्पति हो ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
अन्य सामग्री

*भँगेरी फूल
* Mimosa tree


श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:रूख
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
भँगेरी फूल

शिरीष पाते भँगेरी फूल , वनस्पति दक्षिण अमेरिका विशेषतः ब्राजिलको रैथाने (:en:Jacaranda) भएतापनि यसको अति आकर्षक र नीलो फूल र त्यो पनि अत्यधिक मात्रामा रूखै छोपिने गरी फुल्ने भएकोले उष्ण क्षेत्रमा पर्ने विश्वका अधिक शहर बगैँचामा यसले स्थान पाएको छ। वर्तमान काठमाडौंको सडक र बगैँचा चैतको उग्र घाम र वैशाखको खडेरीले तात्दा ज्याकाराण्डा वौलाएर फुल्छ। रूखै ढकमक्क नीलो हुने मात्र हैन झरेका फूलहरूले रूखको फेदी पनि नीलै हुन्छ।

यसको पात शिरीषको पातसँग धेरै मिल्ने खालको भएकाले वैज्ञानिक नाम पनि ज्याकाराण्डा माइमोसिफोलिया राखिएको छ ।

चखुँचा स्वाँ

काठमाडौंका मालीहरूले भने भँगेरी फूललाई “चखुँचा स्वाँ” अर्थात् भँगेरी फूल भन्ने नाम दिएका थिए। हुनपनि ज्याकाराण्डाको झरेको फूल हातमा राखेर हेर्दा भँगेराको आकृति निर्माण हुन्छ।
तस्विरहरू


Image:BGL Jacaranda.jpg|भँगेरी फूलको बोट
image:Jacaranda mimosifolia flowers and leaves.jpg|फुल र पात
Image:BlueJacarandaFlowers.jpg|फूल
Image:Jacaranda mimosifolia fruits (opened and closed) 3.jpeg|बीउ

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:फूलहरू
श्रेणी:रूख
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
कुहिरो

thumb|right|Light fog reducing visibility on a suburban street. The cyclist is very hazy at about २००m (२१९ yards). The limit of visibility is about ४००m (४३७ yards), which is before the end of the street.
जब बादल आकाशमा नउडी जमीनतिर लहसिन्छ त्यही अल्छी बादललाई हामी कुहिरो भन्दछौँ। रातमा जमीन सेलाएपछि बिहानीपख वायुको तापक्रम घट्दै गई वायुले आफ्नो गर्भभित्रका जलकण ओकलेर कुहिरो निर्माण गरिदिन्छ। अनि वायुले आफ्नो पारदर्शिता गुमाउँछ। हामी टाढाका वस्तु देख्न सक्तैनौँ। कुहिरो बाक्लो भयो भने त्यसलाई हुस्सु भन्दछौँ। अनि थोरै दूरीका वस्तु पनि स्पष्ट हुँदैनन्।
पुसमाघतिर रातको तापक्रम अझ शीघ्रातिशीघ्र घट्न सक्छ। त्यस्तो स्थितिमा वायुमा रहेको वाफ कुहिरोमा परिणत हुन नपाउँदै जम्न थाल्छ र तुषारो बन्दछ।खुल्ला ठाउँ र चौरहरू चिनी छरेझैँ सेताम्य हुन्छन्। तर, वातावरण अधिक प्रदूषित छ भने तुषारो पर्न सक्दैन। कुहिरोले नै आफ्नो राज जमाउँछ।


श्रेणी:मौसम
श्रेणी:पानीका रूपहरू
पौभा

पौभाः भन्नाले नेपालका नेवार जातिहरूको मौलिक परम्परागत चित्रकला हो। यो चित्रकला तामाङ, शेर्पा तथा गुरुङ जातिहरू तथा तिब्बती परम्परागत चित्रकला थान्कासँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ।
चित्रकला‍‍‍‍

पौभाः चित्रकलामा कपडामा देवीदेवताका चित्र अथवा कुनै धार्मिक कथासँग सम्बन्धित चित्रहरू बनाउने गरिन्छ। धार्मिक पुस्तकमा उल्लेख भएको उपदेश, कथाहरूको अध्ययन गरी तिनलाई प्रतीकको रूपमा विभिन्न मुद्रा, आशन तथा प्रतिमा लक्षण मिलाई पौभाःमा उतारिन्छ। पौभाः चित्रकलाका विषय धेरै हुन्छन्। यो महायान र बज्रयान दर्शनबाट पनि प्रभावित छ। यसैगरी शाक्त, शैव र वैष्णव पनि पौभाः चित्रकलामा उतारिन्छ।धार्मिक आस्थाबाट आरम्भ भएको पौभाः अहिले आधुनिक र उत्तरआधुनिक चित्रकलाको दाँजोमा चर्चामा नआए पनि यसको महत्त्व घटेको छैन। खर्चिलो र बढी समय लाग्ने भएकाले यसमा लाग्नेहरू थोरै छन्।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
माथ्यु रिका

thumb
माथ्यु रिका (Matthieu Ricard)को जन्म सन् १९४६ फेब्रुअरी महिनाको १५ तारिखका दिन फ्रान्सको ईक्स-ले-बाँ भन्ने ठाँउमा भएको हो। उनका बुबा जँ-फ्रँस्वा रवेल एक प्रख्यात चिन्तक एवं पत्रकार हुनुन्थ्यो भने आमा यान लो तूम्लाँ एक चित्रकार हुनुहुन्छ। माथ्यु रिका हाल नेपालको वौद्ध वा बौद्धनाथ स्थित शेचेन गुम्बामा बस्नु हुन्छ। (हेर्नुस्: )
प्रकाशित कृतिहरू

* The Monk and the Philosopher, Schocken Books सन् १९९८
* Monk Dancers of Tibet, Shambhala सन् २००३
* The Quantum and the Lotus, Crown Books सन् २००४
* Happiness: A Guide to Developing Life's Most Important Skill, Little Brown सन् २००६
* Tibet: An Inner Journey, Thames and Hudson सन् २००६
* Motionless Journey: From a Hermitage in the Himalayas, Thames and Hudson सन् २००७
* Bhutan: The Land of Serenity, Thames and Hudson सन् २००८
* The Art of Meditation
* The Spirit of Tibet: The Life and World of Khyentse Rinpoche, Spiritual Teacher
* On the Path to Enlightenment - Heart Advice from the Great Tibetan Masters
* Altruism: the power of compassion to change yourself and the world
-

माथ्यु रिका को वेब साईट
ओकल्यान्ड, क्यालिफोर्निया

ओकल्यान्ड सबभन्दा ठुलो सहर र अलमेडा काउन्टी, क्यालिफोर्निया, संयुक्त राज्य अमेरिकाको काउन्टी सीट हो। एउटा प्रमुख वेस्ट कोस्ट बन्दरगाह सहर, ओकल्यान्ड स्यानफ्रान्सिस्को खाडी क्षेत्रको पूर्वी खाडी क्षेत्रमा रहेको सबभन्दा ठुलो सहर हो, जो स्यानफ्रान्सिस्को खाडी क्षेत्रमा तेस्रो सबभन्दा ठुलो सहर, क्यालिफोर्नियामा ८औँ सबभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर र संयुक्त राज्य अमेरिकामा ४५औँ सबभन्दा सबभन्दा अबधि जनसङ्ख्या भएको सहर है। २०१९ सम्ममा ४३३,०३१ जतिको जनसङ्ख्याका साथ, यो स्यानफ्रान्सिस्को खाडी क्षेत्रका लागि एउटा व्यापारिक केन्द्रका रूपमा कार्य गर्ने गर्दछ; ओकल्यान्डको आफ्नो बन्दरगाह स्यानफ्रान्सिस्को खाडी, उत्तरी क्यालिफोर्नियाका सम्पूर्णतामा सबभन्दा व्यस्त बन्दरगाह हो र संयुक्त राज्य अमेरिकामा ५औँ सबभन्दा व्यस्त बन्दरगाह हो। शहरलाई समावेश गर्नका लागि एक अधिनियम ४ मे, १८५२ मा पारित गरिएको थियो र समावेशपछि २५ मार्च, १८५४ मा मञ्जुरी दिइएको थियो, जसले आधिकारिक रुपमा ओकल्यान्डलाई एउटा सहर बनाइएको थियो ओकल्यान्ड एउटा चार्टर सहर हो।
इतिहास
पूर्व समावेश

सबभन्दा पहिलो ज्ञात निवासी हुचुन भन्ने थिए जुन मूल निवासी थिए, जो हजारौँ वर्षदेखि त्यहाँ बसोबास गर्ने गर्थे। हुइचिन् एउटा भाषिक समूहसँग सम्बन्धित थियो, जसलाई पछि ओह्लोन (Miwok शब्दको अर्थ "पश्चिमी मानिस") भन्ने हुन्थ्यो। ओकल्यान्डमा, तिनीहरू लेक मेरिट र टेम्स्कल क्रीकका नजिकै केन्द्रित रहेका थिए जहाँ एउटा धारा रहेको थियो जो एमेरविलेमा स्यानफ्रान्सिस्को खाडीमा प्रवेश गर्दछ।

सन् १७७२ मा, ओकल्यान्ड बन्ने जुन क्षेत्र थियो जुन कि क्यालिफोर्निया शेष स्थानमा रहेको थियो, स्पेनका राजाका लागि स्पेनमा बसोबास गर्नेहरूका लागि त्यसमा उपनिवेश भएको थियो। १९औँ शताब्दीको सुरुवातमा, स्पेनिस ताजले आफ्नो र्याञ्चो स्यान एन्टोनियोका लागि लुइस मारिया पेराल्टालाईपूी खाडी क्षेत्र प्रदान गरियो। अनुदानको पुष्टि स्पेनबाट स्वतन्त्रतापछि उत्तराधिकारी मेक्सिकन गणराज्यले गरेको थियो। सन् १८४२ मा उनको मृत्यु पश्चात, पेराल्टाले आफ्ना चार छोराहरूका बीच आफ्नो जमिनको भागवण्डा गरेका थिए। बढीभन्दा बढी ओकल्यान्ड एटोनियो मारिया र भिसेन्टलाई दिइएको शेयरका भित्र नै लडेका थिए। पार्सलको त्यो भाग जसलाई अब ओकल्यान्ड भनिने गरिन्थ्यो त्यसको सेमिनार भनिने गरिन्थ्यो (एक आरम्भिक तिथिलाई गलत तरिकाले प्रस्तुत गरिएको थियो र "एन्कलिन" का रूपमा अगाडि बढाईएको थियो) - "ओक ग्रोव" का लागि गायब भएका थिए - ठुलो ओक वनका लागि जो क्षेत्रलाई कभर गरिएको थियो, त्यो अन्ततः अगाडि बढ्दै सहरको नाम राखियो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
ज्योतिर्लिङ्ग

हिन्दू धर्ममा पुराणहरूका अनुसार शिवजी जहां-जहां स्वयं प्रकट भए उक्त बाह्र स्थानमा अवस्थित शिवलिंगलाई ज्योतिर्लिङ्गको रूपमा पूजा गरिन्छ । नेपाली बृहत् शब्दकोशमा ज्योतिर्लिङ्गलाई सत्ययुगमा धपधपी बल्थे भनी विश्वास गरिएका शिवजीका बाह्र लिङ्ग भनेर लेखिएको छ ।

*सौराष्ट्र प्रदेशमा, श्रीसोमनाथ,
*श्रीशैलमा श्रीमल्लिकार्जुन,
*उज्जयिनी (उज्जैन)मा श्रीमहाकाल,
*ॐकारेश्वर अथवा अमलेश्वर ,
*परलीमा वैद्यनाथ,
*डाकिनी नामक स्थानमा श्रीभीमशङ्कर,
*सेतुबंधमा श्री रामेश्वर,
*दारुकावनमा श्रीनागेश्वर,
*वाराणसी (काशी)मा श्री विश्वनाथ,
*गौतमी (गोदावरी)को तटमा श्री त्र्यम्बकेश्वर,
*हिमालय केदारखंडमा श्रीकेदारनाथ
*शिवालयमा श्रीघुश्मेश्वर।

हिन्दू मान्यता अनुसार जुन मानिस प्रतिदिन बिहान तथा साँझको समयमा यी बाह्र ज्योतिर्लिङ्गहरूको नाम लिन्छ, उसको सात जन्मको पाप यी लिंगहरूको स्मरण मात्रले पनि मेटिन्छ् ।
स्थलहरू

१२ ज्योतिर्लिङ्गको नाम शिव पुराण अनुसार (शतरुद्र संहिता,अध्याय ४२/२-४)।
बाह् ज्योतिर्लिङ्ग र बाह्र राशिबीचको सम्बन्ध

मेष सोमनाथ, वृष श्रीशैल, मिथुन महाकाल, कर्क अमलेश्वर, सिंह वैद्यनाथ, कन्या भीमशंकर, तुला रामेश, वृश्चिक नागेश, धनु विश्वेशं, मकर त्र्यम्बकं, कुम्भ केदार तथा मीन घृष्णेशं
सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:हिन्दु तीर्थस्थलहरू
ह्युस्टन

thumb|ह्युस्टन सहरको केन्द्र भाग|250px

ह्युस्टन संयुक्त राज्य अमेरिकाको चौथौ ठूलो शहर हो। यो टेक्सस राज्यको सबभन्दा ठूलो शहर पनि हो। सन् २००९मा गरिएको जनगणनाको अनुसार ह्युस्टनको जनसङ्ख्या २२ लाखको हाराहारीमा छ। यो सहर १६०० वर्ग किलोमिटरको क्षत्रफलमा फैलिएको छ। ह्युस्टन ह्यारिस् काउण्टी अन्तर्गत पर्दछ।
* हिउस्टन स्वतन्त्र विद्यालय क्षेत्र


श्रेणी:सहरहरू
श्रेणी:धेरै जनघनत्व भएका सहरहरू
श्रेणी:अमेरिकाका प्रमूख सहरहरू
चन्दन

हाम्रा घर–मन्दिरमा घोटेर लेपको टीका लगाइने सामान्य चन्दनलाई हामी सेतो चन्दन वा श्रीखण्ड भन्दछौँ। अङ्ग्रेजीमा यसलाई 'स्याण्डल उड':en:Sandalwood भनिन्छ। अहिले चर्चामा रहेको रक्तचन्दनलाई पनि अङ्ग्रेजीमा अगाडि 'रेड' थपेर त्यसै भनिन्छ। चन्दनको वैज्ञानिक नाम- 'स्यान्टालम अल्बम' (:en:Santalum album)। 'सान्टाक्लज' भनेजस्तै पिता वा परमेश्वरको आदर बोकेको यस बिरुवालाई 'स्यान्टालम' र यसको सेतो प्रजातिलाई 'अल्बम' भनिएको हो। यसको सुगन्धित तेलको रासायनिक नाम 'स्यान्टालोल' छ। पुरानो ग्रन्थमा श्रीखण्डलाई 'स्यान्टल उड' नै भनिएको छ। तर कालान्तरमा अङ्ग्रेजी अपभ्रंशले 'स्याण्डल' बनाएर हेय भावार्थ दियो। नेपालमा यदाकदा चन्दनको खेती गरेको पाइए पनि श्रीखण्ड चन्दन वा रक्तचन्दन हाम्रा रैथाने बिरुवा हैनन्। यी नेपालमा पाइँदैनन्।
हेर्नुहोस्

* रक्तचन्दन


श्रेणी:औषधीय वनस्पतिहरू
भुभुजेला

भुभुजेला भनेको एक किसिमको हरन हो जुन स्टेडियममा बजाईन्छ । यो लगभग एक मीटर लामो सम्मको हुन्छ । दक्षिण अफ्रिकामा भैरहेका विश्वकप-फुटबलमा यसको व्यापक प्रयोग दर्शकहरूले गरिरहेका छन् । यसलाई मुखमा राखेर बजाउँदा एककिसिमको ‘प्वाँऽऽऽ’ गर्ने एकनाशे ध्वनी निस्कन्छ ।

भुभुजेला अहिले निक्कै चर्चाको विषय बनेको छ । यस ‘प्वाँऽऽऽ’ ध्वनीका विरोधीहरू ‘यो दिक्क लाग्दो भुँईभुँई ले फुटबलको मजा नै चौपट भयो’ भनिरहेकाछन् भने स्वास्थ्यविद्हरूको विचारमा यसबाट रुघा-खोकी तथा फ्लू सर्ने खतरा खोक्दा वा हल्ला गर्दा भन्दा बढी हुन्छ भन्ने छ ।

भुभुजेलाका समर्थक आयोजक राष्ट्र दक्षिण अफ्रिका भने ‘यसले दक्षिण अफ्रिकामा भएको विश्वकप फुटबल प्रतियोगितालाई विशिष्ट बनाएको’ धारणा राख्छन् ।
यो पनि हेर्नुहोस्
श्रोत

श्रेणी:बाजा