JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
सप्टेंबर ७

ठळक घटना आणि घडामोडी

* ११९१ - तिसरी क्रुसेड - इंग्लंडचा राजा रिचर्ड पहिल्याने सलाद्दिनला हरवले.
एकोणिसावे शतक

* १८२१ - ग्रान कोलंबियाच्या प्रजासत्ताकची स्थापना.
विसावे शतक

* १९२९ - फिनलंडमध्ये जहाज बुडून १३६ मृत्युमुखी.
* १९४० - दुसरे महायुद्ध-ब्लिट्झ - जर्मनीने लंडनवर बॉम्बफेक सुरू केली. यानंतर ५६ अजून रात्री सतत बॉम्बवर्षा होत राहिली.
* १९४३ - दुसरे महायुद्ध - जर्मनीची पूर्व आघाडीवरून पीछेहाट सुरू झाली.
* १९४३ - ह्युस्टनमध्ये हॉटेलला आग लागून ५५ ठार.
* १९४५ - दुसरे महायुद्ध - जपानच्या सैन्याने ने वेक द्वीपावर आत्मसमर्पण केले.
* १९५३ - निकिता ख्रुश्चेव सोवियेत संघाच्या सर्वेसर्वापदी.
* १९७९ - क्रायस्लर कॉर्पोरेशनने दिवाळे न काढण्याबद्दल अमेरिकेच्या सरकारकडे एक अब्ज डॉलरची मागणी केली.
* १९९८ - लॅरी पेज आणि सर्गेई ब्रिनने गूगलची स्थापना केली.
* १९९९ - अथेन्समध्ये रिश्टर मापनपद्धतीनुसार ५.९ तीव्रतेचा भूकंप. १४३ ठार, ५०० जखमी.
एकविसावे शतक

* २००४ - हरिकेन आयव्हन हे ५व्या प्रतीचे चक्रीवादळ ग्रेनडावर आले. ३९ ठार. ग्रेनडातील ९०% इमारतींना नुकसान.
* २००५ - इजिप्तमध्ये पहिल्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुका.
जन्म

* १५३३ - एलिझाबेथ पहिली, इंग्लंडची राणी.
* १८३६ - हेन्री कॅम्पबेल-बॅनरमन, युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान.
* १८५७ - जॉन मॅकइलरेथ, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १८७१ - जॉर्ज हर्स्ट, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १८९४ - व्हिक रिचर्डसन, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १९११ - टोडोर झिव्कोव्ह, बल्गेरियाचा हुकुमशहा.
* १९१२ - डेव्हिड पॅकार्ड, अमेरिकन संशोधक, उद्योगपती.
* १९१४ - नॉर्मन मिचेल-इनेस, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९३० - बोद्वॉँ पहिला, बेल्जियमचा राजा.
* १९३३ - इला भट्ट, असंघटित महिला कामगारांच्यासाठी काम करणाऱ्या एक सामाजिक कार्यकर्त्या.
* १९३६ - बडी हॉली, अमेरिकन गायक, संगीतकार.
* १९५५ - अझहर खान, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
* १९५९ - केव्हन करान, झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९६४ - नुरुल आबेदिन, बांगलादेशी क्रिकेट खेळाडू.
* १९६७ - स्टीव जेम्स, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९८४ - फरवीझ महरूफ, श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

* १३१२ - फर्डिनांड चौथा, कॅस्टिलचा राजा.
* १४९६ - फर्डिनांड दुसरा, नेपल्सचा राजा.
* १५५२ - गुरू अंगद देव, दुसरे शीख गुरू.
* १६३२ - सुसेन्योस, इथियोपियाचा सम्राट.
* १७७७ - टेकले हयामानोत पहिला, इथियोपियाचा सम्राट.
* १८०९ - बुद्ध योद्फा चुलालोके, थायलंडचा राजा.
* १९५३ - भगवान रघुनाथ कुळकर्णी, मराठी कवी, लेखक.
* १९९७ - मोबुटु सेसे सेको, झैरचा हुकुमशहा.
प्रतिवार्षिक पालन

* स्वातंत्र्य दिन - ब्राझिल.
* विजय दिन - मोझाम्बिक.
----
बाह्य दुवे

सप्टेंबर ५ - सप्टेंबर ६ - सप्टेंबर ७ - सप्टेंबर ८ - सप्टेंबर ९ - सप्टेंबर महिना
व्याकरण

भाषेचे स्पष्टीकरण करणाऱ्या शास्त्राला किंवा भाषा शुद्ध करणाऱ्या शास्त्राला व्याकरण असे म्हणतात.
व्याकरण हे भाषेच्या पाच मूलभूत घटकांपैकी (इतर: अक्षर, वर्ण, शब्द व वाक्य) एक आहे.
भाषाशास्त्रानुसार व्याकरण हे एखाद्या नैसर्गिक भाषेतील शब्द, वाक्ये व वाक्प्रचार आदींच्या निर्मितीचे व बांधणीचे नियमन करते.

प्रत्येक भाषेस त्याचे वेगळे व्याकरण असते. "इंग्रजी व्याकरण" हे इंग्रजी भाषेतच असलेल्या नियमांचा एक संच आहे. इंग्रजी व्याकरण हे या नियमांचा अभ्यास वा त्याचे विश्लेषण करणे होय. एखाद्या भाषेच्या व्याकरणाचे वर्णन करणाऱ्या संदर्भ पुस्तकास व्याकरण असे म्हणतात.
इतिहास

अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून व्याकरण हे आधुनिक भाषा शास्त्राचे उभरते नवीन उपक्षेत्र म्हणून समजले जाऊ लागले.
व्याकरणांचा विकास

भाषेच्या सततच्या वापरामुळे व मानव जनसंख्येच्या विलगीकरणामुळेही, व्याकरणाचा बराच विस्तार होत गेला. जसेजसे व्याकरणाचे नियम प्रस्थापित झाले व त्यांचा विकास होऊ लागला तसातसा व्याकरणशुद्ध भाषाप्रयोग नावाची संकल्पना जन्माला आली. व्याकरणाचा अभ्यास हा भाषाशिक्षणाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.

तत्कालीन संस्कृत भाषेचा अभ्यास करून पाणिनीने त्या भाषेला नियमबद्ध करण्यासाठी संस्कृत व्याकरण रचले.

वर्ग:भाषाशास्त्र
वर्ग:मराठी व्याकरण
अव्यय

अव्यय ही व्याकरणातील एक संकल्पना आहे. अव्यय ही संज्ञा संस्कृत व्याकरणाच्या परंपरेतून आली आहे. अव्यय म्हणजे जे बदलत नाही ते. व्याकरणात शब्दांचे त्यांत होणाऱ्या बदलांच्या अनुषंगाने गट करण्यात येतात. व्याकरणानुसार शब्दांना होणारे विकार हे लिंग, वचन, विभक्ती अशा तीन संदर्भात होतात. नाम, सर्वनाम, क्रियापद, विशेषण ह्यांची सामान्यरूपे होतात. अव्ययांची सामान्य रूपे होत नाहीत.अव्ययला अविकारी शब्द ही म्हणतात.वर.
कार्यानुसार वर्गीकरण

मराठी व्याकरणाच्या परंपरेत अव्ययांचे त्यांच्या कार्यानुसार आणखी वर्गीकरण करण्याची परंपरा आहे.
शब्दयोगी अव्यय (Preposition)

*शब्दाला जोडून येणारे अव्यय.
उदा० लिहिण्यासाठी, कामामुळे , होण्यापूर्वीउदा.....👇👇
काम पूर्ण होण्यापूर्वी तो निघून गेला.
सरिता प्रत्येक कार्यक्रमासाठी तत्पर असते.
क्रियाविशेषण अव्यय ( Adverb )

*क्रियेविषयी विशेष माहिती सांगणाऱ्या अविकारी शब्दाला क्रियाविशेषण अव्यय म्हणतात
**"तो जोरात पळाला.." या वाक्यात "जोरात" हा शब्द ...
**"तो हळूहळू चालतो.." या वाक्यात "हळूहळू" हा शब्द क्रियाविशेषण अव्यय आहे.
उभयान्वयी अव्यय ( Conjunction )

*दोन शब्दांना किंवा वाक्यांना जोडणाऱ्या शब्दांना उभयान्वयी अव्यय म्हणतात.
** "आणि" , "व" , "पण", "परंतु","कारण"
केवलप्रयोगी अव्यय ( Interjection )

अ

अगगं
अगं आई
अगई
अगंबाई
अगा
अगाई
अगे
अगो
अच्छा
अच्छे
अजी
अबब
अबा बाबा बा
अयाई
अयाया
अय्या
अरारा
अरा रारा रारा रा
अरे
अरेच्च्या
अरे देवा
अरे बाप रे
अरे माझ्या गब्रू
अरे माझ्या पठ्ठ्या
अरेरे
अरे वा
अरेव्वा
अलल
अंहं
अहा
अहाहा
अहो
अहोहो

आ

आई
आई आई
आई गं
आतागं बया
आता बोला
आहा
आई माझे
इ

इश्श

ई

ई
ईई


उ

उं
उंहूं

ऊ

ऊं

ए

ए

ओ

ओ
ओच्या
ओय
ओहो
ओहोहो
आऊच
क

काय
काय बोलणार

ख

खाशी

ग

गप
गपचीप

घ

घ्या

च

चप
चीप
चूप

छ

छट्‌
छत्‌
छि
छिः
छिछि
छित
छी
छीछी
छू:
छे

ज

जी
जी हां

झ

झॅक
छकास
झक्कास

ठ

ठीक

ढ

ढ्याण्टढ्यां

थ

‍थत्‌
थुत्‌
थूः

द

देवा
देवा रे देवा


ध

धन्य
धिक्‌
धुत्‌

न

नेतिनेती

फ

फक्क्ड
फस्‌
फस्सक्लास
फिश्श
फुस्‌
फूं
फें

ब

बा
बाप रे
बाप रे बाप
बाई गं

भ

भलतेच
भले भले
भले शाबास

म

मार डाला
मारू

य

यंव
यंव रे पठ्ठ्या

र

रामारामा
रामा शिवा गोविंदा
राम राम राम
व

वा
वाऽरे
वारे वा
वावा
वाव्वा
व्वा
वाहवा
वाहा

श

शाबास
शिवशिव
शुक्‌
शुकशुक
शू

ह

हं
हां
हाय
हायहाय
हायरे
हाशहुश
हाश्शहुश्श
हिडिस्‌
हुः
हुं
हुर्रे
हूं
हे
हो
होब्बाई
होब्बुवा
होय
हाश
संस्कृत

:सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु सर्वासु विभक्तिषु ।
:वचनेषुच सर्वेषु यन्न व्येति तदव्ययम् ।।

तीनही लिंगामध्ये, सर्व विभक्तीत, तसेच तीनही वचनांमध्ये ज्याचे रूप एकच असते, व ज्याच्यात काहीही बदल घडून येत नाही त्याला अव्यय असे म्हणतात. परंतु अशा अव्ययांना जोडीदार म्हणून विशिष्ट विभक्तिप्रत्यय लावलेले शब्दच लागतात.
संदर्भ

वर्ग:मराठी व्याकरण
वर्ग:अव्यय
नाम

मराठी भाषेतील व्याकरणात एखाद्या प्राण्याच्या,वस्तूच्या किंवा काल्पनिक गोष्टीच्या नावाला नाम असे म्हणतात. हा एक शब्द आहे जो विशिष्ट वस्तू किंवा वस्तूंच्या संचाचे नाव म्हणून कार्य करतो, जसे की सजीव प्राणी, ठिकाणे, क्रिया, गुण, अस्तित्वाची स्थिती किंवा कल्पना. नाम असे शब्द आहेत जे लेख आणि गुणविशेषण विशेषणांसह उद्भवू शकतात आणि संज्ञा वाक्यांशाचे प्रमुख म्हणून कार्य करू शकतात.
नामाचे प्रकार

# सामान्य नाम
# विशेष नाम
# भाववाचक नाम
# समुहवाचक‌ नाम
सामान्य नाम

एकाच जातीच्या पदार्थातील समान गुणधर्मामुळे त्या वस्तूला मिळालेले नाव म्हणजे सामान्य नाम होय. उदा० मुले, मुली, शाळा, इत्यादी.
विशेष नाम

जे नाम एकाच जातीच्या विशिष्ट व्यक्तीचा, प्राण्याचा किंवा वस्तूचा बोध करते त्या नावाला विशेष नाम असे म्हणतात. उदा० रामदास, गंगा, यमुना, हिमाचल, इत्यादी.
‌‌ भाववाचक नाम

ज्या नामामुळे एखाद्या प्राण्यामधील किंवा पदार्थामधील गुणांचा, भावनांचा अथवा धर्माचा बोध होते त्या नामाला भाववाचक नाम असे म्हणतात. उदा० आनंद, दुःख, इत्यादी.
समुहवाचक नाम

ज्या नामामुळे एखाद्या समूहाचा किंवा एकापेक्षा जास्त वस्तूचा बोध होतो कारण आम्हाला समूहवाचक नाम असे म्हणतात. उदा घोळका, घोस, थवा, इत्यादी.
हे सुद्धा पहा

* शब्दांच्या जाती
* मराठी व्याकरण विषयक लेख

वर्ग:शब्दांच्या जाती
विशेषण

नामाबद्दल विशेष माहिती सांगणाऱ्या शब्दाला विशेषण असे म्हणतात. तर ज्याच्याबद्दल माहिती सांगितली जात आहे त्यास विशेष्य म्हणतात.
उदा.
चांगली मुलगी, काळा कुत्रा, पाच टोप्या वगैरे. यांत
चांगली, काळा, पाच ही विशेषणे आणि मुलगी, कुत्रा, टोप्या ही विशेष्ये आहेत.

विशेषणांचे प्रमुख प्रकार पुढील प्रमाणे आहेत:
*गुणवाचक विशेषण
*
विशेषण
*सार्वनामिक विशेषण
गुणवाचक विशेषण

नामाचा कोणत्याही प्रकारचा गुण किंवा विशेष माहिती दाखविणाऱ्या विशेषणाला “गुणवाचक विशेषण” असे म्हणतात.
उदा०
हिरवे रान,शुभ्र ससा,निळे आकाश, पीवळा अंबा, लाल मीरची
संख्यावाचक विशेषण

ज्या विशेषणांच्या योगाने नामाची संख्या दाखविली जाते त्यास संख्यावाचक विशेषण असे म्हणतात.
संख्यावाचक विशेषणांचे पाच प्रकार आहेत.
*गणनावाचक संख्या विशेषण,
*क्रमवाचक संख्या विशेषण,
*आवृत्तीवाचक संख्या विशेषण,
*पृथ्वकत्ववाचक संख्या विशेषण
*अनिश्चित संख्या विशेषण
गणना वाचक संख्या विशेषण

ज्या विशेषणाचा उपयोग वस्तूची गणती किंवा गणना करण्यासाठी होतो त्या विशेषणाला गणनावाचक विशेषण असे म्हणतात.
उदा०.
दहा मुले, तेरा भाषा, एक तास, पन्नास रुपये यांत दहा, तेरा, एक, आणि पन्नास ही गणनावाचक विशेषणे आहेत.
गणनावाचक संख्या विशेषणाचे तीन प्रकार पडतात :
१. पूर्णांक वाचक – पाच, सहा, अठरा, बारा.
२. अपूर्णांक वाचक – पावशेर, अर्धा, सव्वा, दीड.
३. साकल्य वाचक – पाचही मैत्रिणी, दोन भाऊ.
क्रमवाचक संख्या विशेषण

वाक्यामधील जे विशेषण वस्तूचा क्रम दर्शविते त्या विशेषणाला क्रमवाचक विशेषण असे म्हणतात.
उदा.
पहिले दुकान, सातवा बंगला, पाचवे वर्ष
ह्यातील पहिले, सातवा, पाचवे ही क्रमवाचक संख्या विशेषणे आहेत.
आवृत्तिवाचक संख्या विशेषण

वाक्यामधील जे विशेषण संख्येची किती वेळा आवृत्ती झाली ते दर्शविते त्यास आवृत्तिवाचक विशेषण असे म्हणतात.
उदा.
तिप्पट मुले, दुप्पट रस्ता, दुहेरी रंग
पृथ्वकत्ववाचक संख्या विशेषण

जी विशेषणे पृथ्वकत्व म्हणजे वेगळा बोध करून देतात त्यांना पृथ्वकत्ववाचक संख्या विशेषण असे म्हणतात.
उदा.
मुलींनी पाच-पाचचा गट करा, प्रत्येकाने चार-चार प्रश्न सोडवा.
अनिश्चित संख्या विशेषण

ज्या विशेषणाद्वारे नामांची निश्चित संख्या किंवा प्रमाण व्यक्त होत नाही अशा विशेषणाला अनिश्चित संख्या विशेषण असे म्हणतात.
उदा.
काही मुले, थोडी जागा, भरपूर पाणी
सार्वनामिक विशेषण

सर्वनामांपासून बनलेल्या विशेषणांना सार्वनामिक विशेषण असे म्हणतात.
उदा. हे झाड, ती मुलगी, तो पक्षी

मी, तू, तो, हा, जो, कोण, काय ही सर्वनामे अश्यावेळी नेहमीच मूळ स्वरूपात न येता सर्वनामास विभक्तीची प्रत्यय लागून त्यांच्या रूपात पुढीलप्रमाणे बदल होतो.
मी – माझा, माझी,
तू – तुझा, तो-त्याचा,
आम्ही – आमचा, तुम्ही-तुमचा, ती-तिचा,
हा – असा, असला, इतका, एवढा, अमका,
तो – तसा, तसला, तितका, तेवढा, तमका,
जो – जसा, जसला, जितका, जेवढा,
कोण – कोणता, केवढा.
हे सुद्धा पहा

*शब्दांच्या जाती
*मराठी व्याकरण विषयक लेख
विभक्ती

'मुंगी छोटे कीटक' या अर्थाने
संस्कृत विभक्ती

"रामो राजमणिःसदा विजयते रामम् रमेशम् भजे।
रामेणाभिहता निशाचरचमू रामाय तस्मै नमः।
रामान्नास्ति परायणम् परतरम् रामस्य दासोस्म्यहम्।
रामे चित्तलयःसदा भवतु मे भो राम मामुद्धर।।"
या श्लोकात प्रथमा ते सप्तमी या सात विभक्ती आणि संबोधन बरोबर क्रमाने येतात. त्यामुळे "रामः रामौ रामाः .. प्रथमा " पाठ करतांना विभक्तींचा क्रम लक्षात ठेवण्यासाठी हा श्लोक सोयीचा होता.

वरील श्लोकात राम या शब्दाची जी रूपे आली आहेत त्यांना विभक्तिरूपे म्हणतात. राम,रामास, रामाने, रामाला, रामाहून, रामाचा, रामांत, आणि रामा-- ही राम शब्दाची प्रथमा ते संबोधनाची रूपे.
रामो (राम: - राम हा राजा) राजमणि: (राजांचा मणी, सर्व राजांमध्ये मुख्य) सदा (नेहमी) विजयते (विजय मिळवतो).

रामं (रामाला) रमेशं (रमापतीला - रामाला) भजे (मी पूजा करतो, मी रामाची पूजा करतो).

रामेणाभिहता. येथे संधी आहे. रामेण + अभिहता. रामेण (रामाने) अभिहता (ठार मारली) निशाचरचमू: (निशाचर - राक्षस, चमू - समूह), रामाय (रामाला) तस्मै (त्या) नम: (नमस्कार असो).

रामात् (रामापासून) नास्ति (नाही) परायणं (ज्याची भक्ती करावी असा), रामस्य (रामाचा) दासोऽस्म्यहम् - पुन्हा इथे संधी आहे - दास: + अस्मि + अहम् (मी दास आहे).

रामे (रामामध्ये) चित्तलयः (मन रममाण) सदा (नेहमी) भवतु (होवो) मे (माझे), भो राम (हे रामा) मां (मला) उद्धर (उद्धार कर - माझा उद्धार कर).
संदर्भ


नोंदी

वर्ग:मराठी व्याकरण
क्रियाविशेषण

क्रियाविशेषण क्रिये विषयी विशेष माहिती देणाय्रा शब्दांस क्रियाविशेषण असे म्हणतात. क्रियापदा बद्दल विशेष माहिती देणारे शब्द असतात, उदा.१) राम अधाशासारखा खातो. २) ती लगबगीने घरी पोहोचली.३) बाहेर जोरदार पाऊस पडतो.४) वैशाली चांगली मुलगी आहे.
वरील वाक्यात - अधाशासारखा, लगबगीने, जोरदार, चांगली ही क्रियाविशेषण आहेत.


' क्रियापदाबद्दल विशेष माहिती सांगून जी अविकारी राहतात,त्यांनाच क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात '
क्रियाविशेषणाचे प्रकार :

१. कालवाचक : क्रिया घडण्याची वेळ,काल दर्शवितात.उदा.:आज,उद्या,नेहमी,आता,पूर्वी अचानक इ.
२.स्थलवाचक :
वाक्यातील क्रिया घडण्याचे स्थळ किंवा ठिकाण दर्शवितात त्या अव्ययाना स्थलवाचक क्रियाविशेषण म्हणतात. उदा.: इथे,तिथे,चोहीकडे,जवळ,दूर,वर इ.
३.रीतीवाचक :
वाक्यातील क्रिया घडण्याची रीत किंवा क्रिया कशी घडते हे दर्शवितात. उदा.: तो उभ्याने गटागटा पाणी पितो.
४.संख्यावाचक वा परिमाणवाचक :
ही अव्यय क्रिया किती वेळ घडली किंवा क्रियेचे परिमाण दर्शवतात. उदा.:किंचित खरचटले,जरा लागले,अगदी इ.
५.प्रश्नार्थक :
वाक्याला प्रश्नचे स्वरूप देणा-या अव्ययांना प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात. उदा.: मला तुमच्या घरी न्यालना ?
६.निषेधार्थक क्रियाविशेषण अव्यय :
ही अव्यय क्रियेचा नकार किंवा निषेध दर्शवितात. उदा.: तो न चुकता येतो.
७.स्वरूप मुलक :
काही क्रियाविशेषण अव्यय दुस-या शब्दापासून साधलेली असतात त्यांना स्वरूप मूलक अव्यय असे म्हणतात. उदा.: तो हसत बोलतो.
काही मूळचीच क्रियाविशेषण अव्यय असतात.उदा.: पुन्हा,हळू,खरोखर,लवकर इ.
हे सुद्धा पहा

*शब्दांच्या जाती
*मराठी व्याकरण विषयक लेख

वर्ग:शब्दांच्या जाती
शब्द

ठराविक क्रमाने आलेल्या अक्षरांच्या समूहाला काही अर्थ प्राप्त होत असेल, तर त्यास शब्द असे म्हणतात.
उदा. तंगप — पतंग

शब्द हा भाषेच्या पाच मूलभूत घटकांपैकी (इतर: अक्षर, वर्ण, वाक्य व व्याकरण) एक आहे.

शब्द म्हणजे एखाद्या वस्तूचा, कल्पनेचा दर्शक असा अक्षरसमूह, की ज्यामुळे संबंधित भाषा समजणाऱ्या व्यक्तीस अर्थबोध होतो.
प्रकार

शब्दांचे वापरानुसार आणि निर्मितीनुसार पुढील प्रकार होतात.
वापरानुसार शब्दांचे प्रकार

* नाम
* सर्वनाम
* विशेषण
* क्रियाविशेषण


#सर्वनाम जे शब्द नामांच्या ऐवजी येतात त्यांना सर्वनामे म्हणतात. उदा. मी, तू, हा, जो, कोण.
#विशेषणे : जे शब्दां-नामांबद्दल विशेष माहिती सांगतात त्यांना विशेषणे असे म्हणतात. उदा.गोड, कडू, दहा, #क्रियापद- जे शब्द वाक्यातील क्रिया दाखवून त्या वाक्याचा अर्थ पूर्ण करतात त्यांना "क्रियापद" म्हणतात. उदा. बसतो, आहे, जाईल.
#क्रियाविशेषण : जे शब्द क्रियापदाबद्दल विशेष माहिती सांगतात त्यांना क्रियाविशेषण म्हणतात.
#शब्दयोगी- जे शब्द नामांना किंवा सर्वनामांना जोडून येतात व वाक्यातील शब्दांचा संबंध दाखवतात त्यांना शब्दयोगी म्हणतात. उदा. झाडाखाली, तिच्याकरिता, त्यासाठी #उभयान्वयी- जे शब्द दोन शब्द/पदे किंवा वाक्ये जोडतात त्यांना उभयान्वयी म्हणतात.
#केवलप्रयोगी शब्द वृत्ती किंवा भावना व्यक्त करतात त्यांना केवलप्रयोगी शब्द असे म्हणतात. उदा.शाब्बास अरेरे, अबब
निर्मितीनुसार शब्दांचे प्रकार

* मूळ
* तत्सम
* तद्भव
* पारिभाषिक
* इतर भाषेतून आलेले

शब्दांचे प्रकार : सिद्ध, साधित. सिद्ध शब्दांचे चार प्रकार - देशी, तत्सम, तद्भव, परभाषी.

साधित शब्दांचे प्रकार - उपसर्गघटित, प्रत्ययघटित, -कृत(क्रुदंत/धातुसाधित) आणि तद्धित/नामसाधित/,सामासिक, संधी, अभ्यस्त शब्द-पूर्णाभ्यस्त, अंशाभ्यस्त, पुनरूक्त शब्द, द्विरूक्त, ध्वन्य (अनुकरणवाचक) शब्द.

उपसर्गांचे व प्रत्ययांचे प्रकार : मराठी, संस्कृत, अरबी, फारसी ,इंग्लिश ,कन्नड, तमिळ, तेलुगू, गुजराती, हिंदी, इतर.

नामांचे प्रकार - कर्तृवाचक, साधनार्थक, पुल्लिंगी, स्त्रीलिंगी, नपुंसकलिंगी, योग्यार्थक,

अव्यये - युक्तार्थक, क्रियावाचक, भूतकाल वाचक, क्रियेची मजुरी (?),

अपत्यार्थक, संबधार्थक, भावार्थक भाववाचक, स्थानदर्शक, राखण करणारा, असलेला

लिंग, वचन, विभक्ती, सामान्यरूप,काळ
शब्दांच्या भाषा

* अभिधा-वाच्यार्थ
* लक्षणा-लक्ष्यार्थ
* व्यंजना-व्यंगार्थ
जाती

मराठीत शब्दांच्या आठ जाती आहेत.

# नाम (Noun)
# सर्वनाम (Pronoun)
# विशेषण (Adjective)
# क्रियापद (Verb)
# क्रियाविशेषण (Adverb)
# उभयान्वयी अव्यय (Conjunction)
# शब्दयोगी अव्यय (Preposition)
# केवलप्रयोगी अव्यय (Exclamatory word)
हे सुद्धा पहा

* मराठी व्याकरण विषयक लेख

वर्ग:व्याकरण
वर्ग:मराठी व्याकरण
वाक्य

पूर्ण अर्थाचे बोलणे किंवा 'अर्थपूर्ण' शब्दसमूहाला वाक्य म्हणतात. वाक्य हे भाषेच्या पाच मूलभूत घटकांपैकी (इतर: अक्षर, वर्ण, शब्द व व्याकरण) एक आहे. एखाद्या शब्दाला किंवा शब्द समूहाला पूर्ण अर्थ प्राप्त झाला तर त्याला वाक्य असे म्हणतात. 'बदक पाण्यात पोहते.' हे वाक्य आहे. या वाक्यात तीन पदे आहेत. पदात आणि शब्दात फरक आहे. वाक्यात वापरलेल्या शब्दाला पद म्हणतात.

मराठी भाषेत प्रत्यय किंवा शब्दयोगी अव्यय लावण्यापूर्वी शब्द (विशेषतः नाम) हा त्याच्या मूळ स्वरूपात न वापरता बहुधा बदल करून वापरला जातो. या बदललेल्या स्वरूपाला सामान्य रूप म्हणतात. अशा सामान्य रूपाला प्रत्यय लागतात आणि त्यांचा वापर वाक्यात होतो. (उदा० बदक-> बदका ->बदकाला).

हिंदीत सामान्य रूपाला तिर्यक् रूप म्हणतात. (लडका -> लडके -> लडके को) वाक्यातील एकेक पद हे एकेका शब्दापासून बनते. अनेक पदे मिळून (शेजारी शेजारी ठेवून) वाक्य बनते.
केवल वाक्य

ज्या वाक्यात एकच उद्देश व एकच विधेय असते त्यास 'केवल' किंवा 'शुद्ध' वाक्य म्हणतात

उदा. १) आम्ही जातो आमुच्या गावा २) तानाजी लढता लढता मेला.

वरील वाक्यात एकेकच विधान आहे. म्हणजे प्रत्येकात एकच उद्देश (कर्ता-Subject) व एकच विधेय (Predicate) आहे. पहिल्या वाक्यात 'आम्ही' व दुसऱ्या वाक्यात 'तानाजी'
ही उद्देशे आहेत. तसेच पहिल्या वाक्यात 'जातो आमुच्या गावा' व दुसऱ्या वाक्यात 'लढता लढता मेला' ही विधेये आहेत.
मिश्र वाक्य

एक प्रधान वाक्य व एक किंवा अधिक गौणवाक्ये गौणत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययांनी जोडून जे एक संमिश्र वाक्य तयार होते त्यास 'मिश्र वाक्य असे म्हणतात.

उदा. आकाशात जेव्हा ढग जमतात तेव्हा मोर नाचू लागतो.
Paws alarm ki aakashat kaka bhag Yates

आकाशात ढग जमतात हे गौणवाक्य आहे. तेव्हा मोर नाचू लागतो हे प्रधानवाक्य आहे. आणि 'जेव्हा' या गौणत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययाने ते जोडले आहे.
संयुक्त वाक्य

दोन किंवा अधिक केवल वाक्ये प्रधानत्वबोधक उभयान्वयी अव्ययांनी जोडली असता जे एक जोड वाक्य तयार होते त्यास संयुक्त वाक्य असे म्हणतात.

उदा० आकाशत ढग जमतात आणि मोर नाचू लागतो.
वाक्यसंश्लेषण

(वाक्य संकलन) : एकमेकांशी संबंध असलेली दोन किंवा अधिक केवल वाक्ये दिली असता ती एकत्र करून त्यांचे एक वाक्य बनविणे यास वाक्य संश्लेषण म्हणतात. यात तीन प्रकार आहेत.
#दोन किंवा अधिक केवल वाक्यांचे एक केवल वाक्य बनविणे
#दोन किंवा अधिक केवल वाक्यांचे एक मिश्र वाक्य बनविणे.
#दोन किंवा अधिक केवल वाक्यांचे एक संयुक्त वाक्य बनविणे.
संदर्भ व नोंदी


वर्ग:मराठी व्याकरण
अक्षर

अक्षर ही संज्ञा मराठीत उच्चारित भाषेतील ध्वनीची/ वर्णाची लिखित खूण ह्या अर्थी तसेच उच्चारातील एक घटक ह्या अर्थी वापरात आहे.
व्युत्पत्ती

अक्षर ह्या शब्दाची व्युत्पत्ती ह्यांपैकी पहिला अर्थ दर्शवते. बोलणे नष्ट होते; परंतु लिहून ठेवल्यास ते दीर्घकाळ टिकते; म्हणून उच्चारघटकांच्या सांकेतिक खुणांना 'अक्षर' (नष्ट न होणारे) म्हणतात.

अक्षर हे भाषेच्या पाच मूलभूत घटकांपैकी (इतर: वर्ण, शब्द, वाक्य व व्याकरण) एक आहे.
हे सुद्धा पहा

* हस्ताक्षर
* मूळाक्षर
* जोडाक्षर

वर्ग:मराठी व्याकरण
इ.स. १३५२

ठळक घटना आणि घडामोडी

फेब्रुवारी १३ - आखातांच्या युद्धादरम्यान झालेल्या बॉस्फरसच्या लढाईत जिनोआने व्हेनिस, आरागोन आणि बायझेन्टाइन आरमारांचा एकत्रित पराभव केला.
* डिसेंबर १८ - पोप इनोसंट सहाव्याची पोपपदी निवड.
जन्म

मृत्यू

* डिसेंबर ६ - पोप क्लेमेंट सहावा.
संदर्भ आणि नोंदी

वर्ग:इ.स. १३५२
वर्ग:इ.स.च्या १३५० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला

आंतरराष्ट्रीय स्वनीय वर्णचिह्नमाला (आयपीए) मुख्यत: लॅटिन लिपीवर आधारित ध्वन्यात्मक संकेतांची एक वर्णमाला प्रणाली आहे. हे लिखित स्वरूपात भाषण ध्वनींचे प्रमाणित प्रतिनिधित्व म्हणून १९ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक संघटनेने तयार केले होते. आयपीएचा वापर शब्दकोषशास्त्रज्ञ, परदेशी भाषेचे विद्यार्थी आणि शिक्षक, भाषाशास्त्रज्ञ, बोली भाषा शास्त्रज्ञ, गायक, अभिनेते, कृत्रिम भाषा निर्माते आणि भाषांतरकारांद्वारे केला जातो.

आयपीएची भाषेच्या अशा गुणांचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी निर्मित केले गेले आहेत जे बोली भाषेत शब्दगत ध्वनी आहेत: ध्वनी, स्वनिम, सुरयोजन आणि शब्दांचे आणि अक्षरांचे विभाजन. दात गळणे, तोतडेपणा, आणि खंडोष्ठ आणि खंडतालु यांचे प्रतिदर्शन करण्या साठी विस्तारित आंतरराष्ट्रीय स्वनीय वर्णचिह्नमाला वापरता येऊ शकते

आंतरराष्ट्रीय स्वनीय वर्णचिन्हे अक्षरे आणि उच्चारभेदक चिह्न या दोन मूलभूत प्रकारांपैकी एक किंवा अधिक घटकांचे बनलेले आहेत. उदाहरणार्थ मराठी अक्षर 'ट' याचे प्रतिदर्शन [ʈ] या चिन्हाने केले जाते पण 'ठ' याचे प्रतिदर्शन [ʈʰ] हे अक्षर आणि उच्चरभेदक चिन्हाचे संयोग करून केले जाते. तिरप्या रेषेचा उपयोग स्वनिमिक प्रतिलेखन प्रतिदर्शीत करण्यासाठी केला जातो; अशा प्रकारे इंग्रजी अक्षर चे प्रतिलेखन /t/ हे एकतर [t̺ʰ] किंवा [t] पेक्षा अधिक अमूर्त आहे आणि संदर्भ आणि भाषेनुसार कोणतेही उच्चरण घेऊ शकते.

कधीकधी आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक संघटनेद्वारे अक्षरे किंवा उच्चरभेदक चिन्हे जोडले जातात, काढले जातात किंवा सुधारित केले जातात. २००५ मध्ये सर्वात अलीकडील बदलानंतर, आयपीएमध्ये १०७ खंडीय अक्षरे, अनिश्चितपणे मोठ्या संख्येने अधिखंडीय अक्षरे, ४४ उच्चारभेददर्शक (संयुक्त उच्चारभेददर्शक न मोजता) आणि चार अतिरिक्त-कोशगत छंदःशास्त्रीय चिन्हे आहेत. यापैकी बरेच सध्याच्या खाली या लेखात चार्टमध्ये आणि आयपीएच्या वेबसाइटवर दर्शविल्या आहेत.
संदर्भ

वर्ग:भाषा
वर्ग:भाषांतर
वऱ्हाडी भाषा

वऱ्हाडी: जगातील बहुतेक प्रमुख भाषांप्रमाणेच, मराठी भाषाही एकाहून अधिक पद्धतींनी बोलली जाते. मुख्य भाषेशी नाते कायम ठेवलेली, तिची बोलीभाषा दर १२ कोसांगणिक उच्चारांत, शब्दसंग्रहांत, आघातांत व वाक्प्रचारांत बदलत रहाते. असे असले तरी लिखित भाषेत फारसा फरक नसतो.


वऱ्हाडी प्रामुख्याने विदर्भाच्या वऱ्हाड भागात म्हणजे अमरावती, अकोला, बुलढाणा, यवतमाळ, वाशीम या जिल्ह्यांच्या ग्रामीण भागात बोलली जाते. या बोलीची पाळेमुळे १२व्या शतकातल्या, चक्रधर स्वामींच्या महानुभाव पंथाच्या उदयापर्यंत जातात. अलीकडच्या काळातही अनेक कवींनी त्यांच्या कवितांत अंशतः किंवा संपूर्ण वऱ्हाडीचा वापर केला आहे. उद्धव शेळके, मनोहर तल्हार, मधुकर केचे, गो.नी. दांडेकर, बाजीराव पाटील, नरेंद्र इंगळे, सदानंद देशमुख, रमेश इंगळे उत्रादकर, पुरुषोत्तम बोरकर तसेच इतर अनेक असे लेखक/कवी आहेत की ज्यांनी या बोलीचे सौंदर्य व ताकद वाढवण्यास हातभार लावला आहे.
तिसापेक्षाही जास्त वर्षांपासून डॉ.प्रा.विठ्ठल वाघ या बोलीत कविता लिहीत आहेत. त्यांनी वऱ्हाडी बोलीवर एक शोधप्रबंध लिहिला आहे. वऱ्हाडी बोलीभाषेतील म्हणी हे त्यांचे प्रसिद्ध पुस्तक आहे. वाघ यांनी त्यांच्या काव्यगायनाद्वारे, महाराष्ट्राच्या इतर भागांतही वऱ्हाडीला लोकप्रियता मिळवून दिली आहे. मराठीच्या अन्य बोलीभाषांनी केली आहे तशी वऱ्हाडीनेही मराठी भाषा जास्त खुमासदार केली आहे.
डॉ.प्रा. विठ्ठल वाघ यांच्या या बोलीभाषेतील कवितांमध्ये, काळया मातीत मातीत.., तिफन चालते... हे एक गाजलेले चित्रपटगीत आहे. डॉ. रावसाहेब मुरलीधर काळे यांनी वऱ्हाडी बोलीचा भाषाशास्‍त्रीय अभ्यास केला आहे. तसेच, संत गाडगे बाबा अमरावती विद्‍यापीठाकडून वऱ्हाडी बोलीचा शब्‍दकोश, वाक्‍प्रचार कोश, म्‍हणी कोश डॉ. विठ्‍ठल वाघ व डॉ. रावसाहेब काळे यांनी पूर्ण केला आहे. डॉ० रावसाहेब काळे यांचे वऱ्हाडी लोकगीतावरील भूलाबाईचे गाणे हे पुस्तक प्रकाशित आहे. वऱ्हाडी बोलीतील व्‍हिडिओ कॉलिंग, लांबजान व कुत्रीची हिसेवाटनी असे ३ नाटके डॉ. काळे यांनी लिहिले आहेत.
या बोली भाषेत काही उपप्रकार आहेत.
उदा.
* खडसी वऱ्हाडी,
* देसी वऱ्हाडी,
**वरतील्ली,
**खाल्तील्ली इत्यादी.
या उपप्रकारांत थोडयाफार फरकाने शब्द बदलतात.
उदा. बैलगाडीला देसी (देस पट्टी)मध्ये 'बंडी' तर खडसी (खडसपट्टी)मध्ये 'खासर' म्हणतात.


वर्ग:मराठी बोलीभाषा
बर्म्युडा त्रिकोण

बर्मुडा त्रिकोण हा साधारण बर्मुडा, पोर्तोरिको, आणि फोर्ट लॉडरडेल यांना जोडुन बनलेला अटलांटिक महासागरातील त्रिकोणी आकाराचा समुद्री प्रदेश आहे. याचे क्षेत्रफळ ३९,००,००० चौ. कि.मी. आहे.

या त्रिकोणाविषयी अनेक समज आहेत. उदा.
*अनेक जहाजे आणि विमाने आकस्मितरित्या बुडाली आहेत.
*भौतिक शास्त्राच्या नियमाविरुद्ध घटना.
*अनेक दुर्घटनांना अवकाशातील घटक कारणीभूत असल्याचाही समज आहे.

अमेरिकेच्या समुद्रकिनारपट्टी रक्षक दल आणि इतर संस्थांनी प्रचलीत समज चुकीचे आहेत असे सांगून बर्मुडा त्रिकोण मधील अपघात हे जगातील इतर अतिप्रवासाच्या भागापेक्षा जास्त नाहीत हे दर्शवणारी आकडेवारी दिली आहे. काही अपघातांची कारणे शोधण्यास यश मिळाले असले तरी, बऱ्याच अपघातांची कारणे अद्याप समजलेली नाहीत.

वर्ग:गूढ घटना
सप्टेंबर १३

ठळक घटना आणि घडामोडी

दुसरे शतक

* १२२ - हेड्रियनच्या भिंतीचे बांधकाम सुरू.
एकोणिसावे शतक

* १८१४ - १८१२ चेयुद्ध - ब्रिटिश सैन्याला बाल्टिमोर, मेरीलँड जिंकण्यात अपयश. येथून अमेरिकन सैन्याची सरशी होत गेली.
* १८४७ - मेक्सिकन-अमेरिकन युद्ध - जनरल विनफील्ड स्कॉटने मेक्सिको सिटी जिंकले.
* १८९९ - अमेरिकेतील सर्वप्रथम जीवघेण्या अपघातात हेन्री ब्लिस मृत्युमुखी.
विसावे शतक

* १९०० - पुलांग लुपाची लढाई.
* १९२३ - मिगेल प्रिमो दि रिव्हेरा स्पेनच्या सर्वेसर्वापदी.
* १९२९ - लाहोर कटातील आरोपी जतींद्रनाथ दास यांनी तुरुंगातील जुलुमाचा निषेध म्हणून केलेल्या उपोषणात त्यांचा त्रेसष्टाव्या दिवशी मृत्यू.
* १९४३ - च्यांग कै-शेक तैवानच्या राष्ट्राध्यक्षपदी.
* १९७१ - न्यू यॉर्कच्या ऍटिका तुरुंगात कैद्यांची दंगल थोपवण्यासाठी पोलीस व नॅशनल गार्डला पाचारण. कारवाईत ४२ ठार.
* १९९९ - मॉस्कोमध्ये दहशतवाद्यांचे बॉम्बस्फोट. ११९ ठार.
एकविसावे शतक

* २००३ - ज्येष्ठ गायक पं. दिनकर कैकिणी यांना तानसेन पुरस्कार, तर मेंडोलिन वादक यू. श्रीनिवास यांना राष्ट्रीय कुमार गंधर्व पुरस्कार जाहीर.
* २००६ - माँत्रियालच्या डॉसन कॉलेजमध्ये किमवीर गिलने एक विद्यार्थ्याला मारले, १९ जखमी केले व नंतर आत्महत्या केली.
जन्म

* १०८७ - जॉन दुसरा कॉम्नेनस, बायझेन्टाईन सम्राट.
* १८५१ - वॉल्टर रीड, अमेरिकन सूक्ष्मजीवशास्त्रज्ञ.
* १८५७ - मिल्टन हर्शी, अमेरिकन उद्योगपती.
* १८६० - जॉन पर्शिंग, अमेरिकन सेनापती.
* १८६४ - रॉबर्ट कटेल, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १८७६ - पर्सी ट्वेंटीमन-जोन्स, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १८८२ - रमोन ग्राउ, क्युबाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९०२ - आर्थर मिचेल, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९६३ - रॉबिन स्मिथ, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९६७ - मायकेल जॉन्सन, अमेरिकन धावपटू.
* १९६८ - चंडिका हथुरासिंघे, श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९६९ - शेन वॉर्न, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १९७१ - गोरान इव्हानिसेविच, क्रोएशियाचा टेनिस खेळाडू.
* १९७६ - क्रेग मॅकमिलन, न्यू झीलँडचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९८० - वीरेन रास्किन्हा, भारतीय हॉकी खेळाडू.
मृत्यू

* ८१ - टायटस, रोमन सम्राट.
* १४३८ - दुआर्ते, पोर्तुगालचा राजा.
* १५९८ - फिलिप दुसरा, स्पेनचा राजा.
* १९२८ - श्रीधर पाठक, हिंदी कवी.
* १९७१ - केशवराव दाते, रंगभूमीवरील अभिनेते.
प्रतिवार्षिक पालन

बाह्य दुवे

सप्टेंबर ११ - सप्टेंबर १२ - सप्टेंबर १३ - सप्टेंबर १४ - सप्टेंबर १५ - सप्टेंबर महिना