JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
माधव मनोहर

माधव मनोहर (जन्म : नाशिक, २० मार्च, १९११ - १६ मे, इ.स. १९९४) (मूळ नाव माधव मनोहर वैद्य) हे मराठी समीक्षक, नाटककार, लेखक होते. बी.ए. असले तरी मुंबईतील एस.एन..डी.टी. कॉलेजात ते प्राध्यापक झाले आणि तेथूनच निवृत्त झाले. चित्रपट समीक्षक व लेखक गणेश मतकरी हे त्यांचे नातू आहेत.

इंग्रजी वाङ्‌मय वाचल्यावर माधव मनोहर यांना मराठी साहित्य आणि मराठी नाटक खूपच खुजे आणि परावलंबी असल्याची जाणीव झाली. येथूनच पुढे माधव मनोहर या समीक्षकाचा उदय झाला. इंग्रजीतले चांगले वाङ्‌मय मराठीत आणण्याचा त्यांनी सपाटा लावला. दैनिक केसरीत ’चौपाटीवरून’ या सदरात, व ’सोबत'मध्ये ’पंचम' या सदरातून ते नाट्यसमीक्षणे लिहीत असत. ’नवशक्ती’, ’रत्‍नाकर, ’रसरंग’मधूनही त्यांचे समीक्षालेख प्रकाशित होत. त्यांचे स्वतःचे साहित्य आहे त्यापेक्षा त्यांचे समीक्षासाहित्य अधिक आहे, त्यामुळे माधव मनोहर हे नाव साहित्यिकांच्या पंक्तीतून समीक्षकांच्या पंक्तीत जाऊन बसले.
टीका

माधव मनोहर वृत्तीने स्थितप्रज्ञ होते. त्यामुळे टीका आणि स्तुती दोनही त्यांना समान असे. कोणी त्यांच्यावर वैयक्तिक टीका केली आणि तीही शब्दांच्या माध्यमातून, तरी ते त्याला लेखणीने प्रत्युत्तर देत असत. त्यांची लेखणी इतकी परखडपणे बोलत असे त्यांना कधी काही बोलावेच लागले नाही. मराठी साहित्यावर टीका करताना ते साहित्य कसे आहे यावरच त्यांचे लक्ष असे, ते कोणाचे आहे याला त्यांच्या लेखी काहीच महत्त्व नसे. वसंत कानेटकरांच्या सर्व नाटकांवर परखडपणे हल्ला करणाऱ्या माशव मनोहर यांनी त्यांच्या ’गगनभेदी’वर प्रशंसेची मुक्ताफळे उधळली होती. आपल्या पुस्तकांवर सातत्याने टीका होत असली तरी अनेक लेखकांनी आपल्या पुस्तकांच्या प्रस्तावना माधव मनोहर यांच्याकडून लिहून घेतल्या.
फौजदारी

माधव मनोहर यांचे वाचन अफाट होते, त्यामुळे ते साहित्यातील चोऱ्या सहज पकडत. वाङ्‌मयचौर्य पकडण्याच्या त्यांच्या या कामामुळे त्यांना ’साहित्यातले फौजदार’ म्हणत. माधव मनोहर यांच्यानंतर साहित्याला दिशा दाखवणारा इतका समर्थ टीकाकार मिळणे दुर्मीळ आहे.

माधव मनोहर यांनी लिहिलेली नाटके
* आई(भाषांतरित नाटक)
* आजोबांच्या मुली(रूपांतरित एकांकिका)
* आपण साऱ्या दुर्गाबाई(रूपांतरित एकांकिका)
* चेटूक(भाषांतरित नाटक)
* झोपलेले जग(भाषांतरित नाटक)
* डावरेची वाट(भाषांतरित नाटक)
* प्रकाश देणारी माणसं(रूपांतरित एकांकिका)
* रामराज्य(भाषांतरित नाटक)
* सशाची शिंगे(भाषांतरित नाटक)
* सौदा(रूपांतरित एकांकिका)
माधव मनोहर यांनी लिहिलेली अन्य पुस्तके/वाङ्‌मय

* अनाथ विद्यार्थी गृहाच्या मेळ्यासाठी पोवाडे, पदे
* अन्‍नदाता (अनुवादित कादंबरी)
* आशा (कथा)
* एक आणि दोन (अनुवादित कादंबरी)
* किल्ली (अनुवादित कादंबरी)
* क्लिओपॅट्रा (अनुवादित कथा)
* पंचमवेध (निवडक माधव मनोहर)
* मधुचंद्राची रात्र (कथा)
* मुलांची शाळा (कथा)
* स्मृतिरंग (अप्रकाशित खंडकाव्य)
सन्मान आणि पुरस्कार

* १९८१मध्ये माधव मनोहर यांना नाट्यसमीक्षा लेखनाबद्दल विष्णूदास भावे सुवर्णपदक मिळाले.
* नाट्यसमीक्षक माधव मनोहर हे सातारा येथे १९९० साली झालेल्या ७१व्या मराठी नाट्य संमेलनाचे अध्यक्ष होते.
* रंगत संगत प्रतिष्ठान माधव मनोहर यांच्या नावाचा स्मृती पुरस्कार देत असते. २०१७ साली हा पुरस्कार नाट्यसमीक्षक अरुण धाडीगावकर यांना मिळाला.
हेही वाचा

* आमचं घर : गणेश मतकरी
नोंदी व संदर्भ

वर्ग:अखिल भारतीय मराठी नाट्य संमेलने
वर्ग:मराठी नाटककार
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी समीक्षक
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९११ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पिएर क्युरी

हे शास्त्रज्ञ आहेत.
जन्म व बालपण

पिएर क्युरी यांचा जन्म १५ मे १८५९ या दिवशी पॅरिस येथे झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव युजीन असे होते. त्यांचे वडील व आजोबा हे दोघही डॉक्टर होते. त्यांच्या आईचे नाव सोफी असे होते. त्यांना जॅक नावाचा एक भाऊ होता. पिएर क्युरी हे शाळेत गेलेच नाही. त्यांना युजीन आणि सोफी यांनी घरीच शिक्षण दिले. पिएर क्युरी यांना लहानपणी प्रत्येक विषयाच्या मुळाशी जायला आवडत.
शिक्षण

पिएर क्युरी हे शाळेत गेले नाहीत. त्यांना युजीन आणि सोफी यांनी घरीच शिक्षण दिले. नंतर त्यांना खासगी शिकवणी लावली. ते वयाच्या १६ व्या वर्षी बी.एस्सी. आणि १८ व्या वर्षी एम.एस्सी झाले.
विवाह

पिएर क्युरी यांचा विवाह नोबेल पुरस्कार प्राप्त मेरी क्युरी यांच्याशी २६ जुलै १८९५ साली झाला.
संशोधन व कार्य

पिएर आणि जॅक या दोघांनी मिळून पिझो इलेक्ट्रिक क्वार्ट्झचा शोध लावला. पिझो क्वार्ट्झ इलेक्ट्रोमीटरचे उपकरण तयार केले. पिएर क्युरी यांनी क्युरी स्केल नावाची मोजमापपट्टीही तयार केली.
मृत्यू

१९०६ साली पिएर क्युरी यांचा अपघाती मृत्यू झाला.
पुरस्कार

बाह्यदुवे

क्युरी, पिएर
वर्ग:भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:इ.स. १८५९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०६ मधील मृत्यू
हमीद करझाई

हमीद करझाई (पश्तो: حامد کرزی‎; फारसी: حامد کرزی‎; जन्म: २४ डिसेंबर इ.स. १९५७) हे अफगाणिस्तान देशाचे भूतपूर्व राष्ट्राध्यक्ष होते.

भारताच्या हिमाचल प्रदेशामध्ये पदवीचे शिक्षण घेतल्यानंतर करझाईंनी अफगाणिस्तानमधील सोव्हिएत युद्धात मुजाहिदीन बनून अमेरिकेच्या सेंट्रल इंटेलिजन्स एजन्सीला मदत केली. करझाई व त्यांचे कुटुंबीय अफगाणिस्तानचे शेवटचे राजा मोहम्मद झहीर शहा ह्याचे कट्टर पाठीराखे होते. १९९६ साली अफगाणिस्तानमध्ये तालिबानचे प्रशासन सत्तेवर आल्यानंतर करझाईंने पाकिस्तानच्या क्वेट्टा शहरात स्थानांतर केले व तालिबान विरोधी चळवळीमध्ये जगातील महासत्तांचा पाठिंबा मिळवण्याचे प्रयत्न सुरू केले. २००१ मधील तालिबानच्या पाडावानंतर करझाई अफगाणिस्तानचे कार्यवाहू राष्ट्राध्यक्ष बनले. २००४ व २००९ सालच्या अध्यक्षीय निवडणुकांमध्ये विजय मिळवून करझाई सत्तेवर राहिले. ते राष्ट्राध्यक्षपदावर सप्टेंबर २०१४ पर्यंत होते.
बाह्य दुवे

*अध्यक्षाचे अधिकृत संकेतस्थळ


वर्ग:अफगाणिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९५७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चिंतामणी नागेश रामचंद्र राव

चिंतामणी नागेश रामचंद्र राव, ऊर्फ सी.एन.आर. राव (कन्नड: ಚಿಂತಾಮಣಿ ನಾಗೇಶ ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾಯ ; रोमन लिपी: Chintamani Nagesa Ramachandra Rao / C.N.
R. Rao ;) (३० जून, इ.स. १९३४; बंगळूर; कर्नाटक - हयात) हे एक कन्नडभाषक भारतीय रसायनशास्त्रज्ञ आहेत. घन-स्थिती रसायनशास्त्र व संरचनात्मक रसायनशास्त्र हे त्यांचे अभ्यासाचे प्रमुख विषय आहेत. त्यांचे आजपर्यंत चौदाशे शोधनिबंध प्रकाशित झाले असून त्यांनी एकूण ४५ पुस्तके लिहिली आहेत.
जीवन

रावांनी इ.स. १९५१ साली म्हैसूर विद्यापीठातून बॅचलर पदवी मिळवली. पुढील दोन वर्षांत त्यांनी बनारस हिंदू विश्वविद्यालयाचा पदव्युत्तर अभ्यासक्रम पुरा केला. त्यानंतर ते पीएच.डी. अभ्याक्रमासाठी अमेरिकेतील पर्ड्यू विद्यापीठात प्रवेश घेतला व इ.स. १९५८ साली पीएच.डी मिळवली. त्यांनी इ.स. १९६३ ते इ.स. १९७६ या काळात कानपुरातील भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थेच्या रसायनशास्त्र विभागात, तर इ.स. १९८४ ते इ.स. १९९४ या काळात बंगळुरातील भारतीय विज्ञान संस्थेत अध्यापन केले.

सध्या (इ.स. २०११) ते बंगळुरातील जवाहरलाल नेहरू प्रगत वैज्ञानिक संशोधन केंद्र येथे संशोधक प्राध्यापक व मानद अध्यक्ष म्हणून काम करतात.

thumb|right|250px| (इ.स. २००४ च्या सुमारास)
पुरस्कार

* भारतीय केंद्रशासनाने रावांना पद्मश्री व पद्मविभूषण पुरस्कारांनी गौरवले आहे.
2014 भारतरत्न पुरस्कार प्राप्त
* चीनच्या विज्ञान अकादमीचा मानाचा पुरस्कार २०१२
बाह्य दुवे

*
संदर्भ

वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:कन्नड व्यक्ती
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय रसायनशास्त्रज्ञ
वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सिंहगड एक्सप्रेस

११००९/१० सिंहगड एक्‍स्प्रेस ही महाराष्ट्र राज्याच्या पुणे व मुंबई शहरांदरम्यान भारतीय रेल्वेतर्फे चालविण्यात येणारी रेल्वे आहे. या गाडीची पहिली फेरी मंगळवार दिनांक १ मार्च १९५५ रोजी झाली. ही गाडी सकाळी पुण्यातून निघते व संध्याकाळी मुंबईतून परतते. पुण्यामध्ये असलेल्या ऐतिहासिक सिंहगड किल्ल्यावरून या गाडीला सिंहगड एक्सप्रेस असे नाव देण्यात आले.

ही भारतातील पहिली दुमजली रेल्वेगाडी आहे...
प्राथमिक माहिती

* मार्ग क्र. : ११००९ - मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस ते पुणे जंक्शन, ११०१० - पुणे जंक्शन ते मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस
* एकूण प्रवास : १८९.५ किलोमीटर
* वारंवारता : दररोज
* डबे : १६ (८ अनारक्षित यान, ५ खुर्ची यान, १ वातुनुकुलित खुर्ची यान, १ दिव्यांग यान व १ जनरेटर यान)
मार्ग

* ११००९ - मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस ते पुणे जंक्शन.


* ११०१० - पुणे जंक्शन ते मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस

पुण्याहून मुंबईला जाताना या गाडीला ठाणे स्थानकावर थांबा नाही


वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या
वर्ग:मध्य रेल्वे
इंद्रायणी एक्सप्रेस

|}
२२१०५ डाऊन व २२१०६ अप क्रमांकाची इंद्रायणी एक्सप्रेस ही भारतीय मध्य रेल्वेची मुंबई छत्रपती शिवाजी टर्मिनस आणि पुणे दरम्यान धावणारी एक वेगवान आगगाडी आहे.
दररोज धावणाऱ्या या गाडीला पुण्याजवळून वाहणाऱ्या ‘इंद्रायणी’ नदीचे नाव दिले आहे.

सुरुवातीस हीच गाडी मुंबई - पुणे दरम्यान १०२१ क्रमांकाची गाडी व पुणे - मुंबई दरम्यान १०२२ क्रमांकाची गाडी म्हणून धावत असे. तीच गाडी आता नव्या क्रमांकाने धावते.
डबे

सध्या इंद्रायणी एक्सप्रेसला वातानुकूलित खुर्ची यानाचे २, सर्वसाधारण द्वितीय वर्गाचे ८, पासधारकांसाठी आरक्षित असलेले सर्वसाधारण द्वितीय वर्गाचे २ व अनारक्षित असलेले सर्वसाधारण वर्गाचे ५ डबे जोडलेले आहेत. प्रवाशांच्या मागणीनुसार भारतीय रेल्वेला डब्यांची संख्या कमी / जास्त करण्याचे अधिकार आहेत.
सेवा

२७ एप्रिल १९८८ रोजी प्रथम इंद्रायणी एक्स्रपेस सुरू करण्यात आली आणि मुंबई – पुणे दरम्यान धावणाऱ्या सहा गाड्यांपैकी ही एक गाडी आहे. इतर पाच गाड्या – १२१२७/२८ मुंबई-पुणे इंटरसिटी एक्सप्रेस, ११००७/०८ डेक्कन एक्सप्रेस, ११००९/१० सिंहगड एक्सप्रेस, १२१२५/२६ प्रगती एक्सप्रेस आणि १२१२३/२४ डेक्कन क्वीन.

२२१०५ व २२१०६ क्रमांकांची इंद्रायणी एक्सप्रेस मुंबई – पुणे व पुणे-मुंबई हे १९२ किलोमीटरचे अंतर ३ तास २५ मिनिटांत (वेग - ५५.६० किमी/तास) पार करते.
left|thumb|इंद्रायणी एक्सप्रेस - २२१०६ - द्वितीय श्रेणी वर्गाचा डबा
left|thumb|इंद्रायणी एक्सप्रेस - २२१०६ - वातानुकूलित खुर्ची वर्गाचा डबा
शक्तीचा वापर

या मार्गावरील सर्व गाड्या विजेवर चालत असला तरीही इंद्रायणीला डब्लयूडीएम थ्रीडी (3D) हे डिझेल इंजिन जोडलेले असते. कर्जत ते लोणावळा या घाटमार्गाच्या चढावावर गाडीला २ डब्ल्यू.सी.जी.-२ हे अधिकचे इंजिन लावतात.
वेळापत्रक

मुंबई-पुणे दरम्यान धावणारी इंद्रायणी एक्सप्रेस ही दिवसातली पहिली आणि परतीसाठीची शेवटची गाडी आहे. २२१०५ ही गाडी दररोज भारतीय प्रमाणवेळेनुसार मुंबई मधून ५.४० वाजता निघून पुण्याला ९.०५ला पोहोचते. परतताना २२१०६ ही गाडी पुण्यावरून १८.३५ला निघून मुंबईला २२.००ला पोहोचते.
धावत्या गाडीतील दुर्घटना

१ डिसेंबर १९९४ च्या रात्री कर्जत आणि लोणावळालोणावळयाच्या दरम्यान भोर घाट उतरताना ठाकूरवाडी केबीनजवळ आग लागल्यामुळे इंद्रायणी एक्सप्रेसचे ब्रेक निकामी झाले. अशा परिस्थितीत घाटामधून ही गाडी १०० कि.मी/तासापेक्षा जास्त वेगाने धावत धावत शेवटी सपाट जागी थांबली होती. या दुर्घटनेमागचे निश्चित कारण अद्यापपर्यंत समजू शकलेले नाही.
संदर्भ व नोंदी

वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या
वर्ग:मध्य रेल्वे
दख्खन एक्सप्रेस

|}

दख्खन एक्स्प्रेस ही भारतीय रेल्वेच्या मध्य रेल्वे विभागाची एक प्रवासी सेवा आहे. डेक्कन एक्स्प्रेस गाडी पुणे ते मुंबई दरम्यान दर दिवशी धावते. ही हजारो प्रवाश्यांची वाहतूक करते. दोन्ही स्थानकादरम्यान या ट्रेनची 6 स्थानके आहेत. पुणे - मुंबई दरम्यान सिंहगड, प्रगती, दक्खनची रानी, इंद्रायणी, इंटर्सिटी ह्या आणखी 5 ट्रेन दर दिवसी धावतात आणि प्रवाश्यांना सेवा देतात.

पुणे शहर दक्खनच्या पठारावर वसलेले आहे. म्हणून या गाडीला डेक्कन एक्स्प्रेस हे नाव दिलेले आहे.

डेक्कन एक्स्प्रेस ट्रेनची वेळ खलील प्रमाणे आहे.
वेळापत्रक

11007 डेक्कन एक्स्प्रेस सकाळी 7 वाजता मुंबई सीएसटीहून सुटते आणि पुणे जंक्शन येथे 11:05 वाजता पोहोचते. परतीच्या प्रवासात, 11008 डेक्कन एक्सप्रेस 15:30 वाजता पुण्याहून सुटते आणि 19:40 वाजता सीएसटी येथे पोहोचते.
संदर्भ

वर्ग:मध्य रेल्वे
वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या
वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक
लॉस एंजेलस

लॉस एंजेलस (; ; रूढ संक्षेपः एल.ए. (LA)) हे अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने देशाच्या कॅलिफोर्निया राज्यातील सर्वांत मोठे व अमेरिकेमधील दुसऱ्या क्रमांकाचे शहर (न्यू यॉर्क शहराखालोखाल) आहे. कॅलिफोर्नियाच्या दक्षिण भागात प्रशांत महासागराच्या किनाऱ्यावर ८७,४९० वर्ग किमी एवढ्या विस्तृत परिसरात वसलेल्या लॉस एंजेलस महानगर क्षेत्रामध्ये सुमारे १.७८ कोटी लोक वास्तव्य करतात.

दक्षिण कॅलिफोर्नियाचे आर्थिक, सांस्कृतिक व शैक्षणिक केंद्र असलेल्या लॉस एंजेलस महानगराची अर्थव्यवस्था २००८ साली ८३१ अब्ज डॉलर्स इतकी होती. ह्या बाबतीत लॉस एंजेलसचा जगात न्यू यॉर्क महानगर व तोक्यो महानगरांखालोखाल तिसरा क्रमांक लागतो. लॉस एंजेलस जगातील तिसऱ्या क्रमांकाचे श्रीमंत व पाचव्या क्रमांकाचे बलाढ्य शहर मानले जाते. येथील हॉलिवूड ह्या उपनगरामध्ये जगातील सर्वात मोठा सिनेउद्योग कार्यरत आहे ज्यामुळे लॉस एंजेलसला जगाची मनोरंजन राजधानी हा खिताब दिला जातो.
शहर रचना

लॉस एंजेलस महानगर १,२९०.६ किमी२ इतक्या विस्तारात पसरलेले आहे
हवामान

लॉस एंजेलसमधील हवामान रुक्ष व उष्ण आहे. येथे वर्षातून सरासरी केवळ ३५ दिवस पाऊस पडतो. उन्हाळ्यादरम्यान येथील कमाल तापमान बरेच वेळा ४० से पेक्षा अधिक असते. आजवरचे विक्रमी कमाल तापमान ४५ से. २७ सप्टेंबर २०१० रोजी नोंदविले गेले.
खेळ

लॉस एंजेलस शहराने १९३२ व १९८४ ह्या दोन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धांचे आयोजन केले होते. तसेच १९९४ फिफा विश्वचषकातील अंतिम फेरीचा सामना येथील पसाडिना शहरात खेळवण्यात आला होता.
खालील चार व्यावसायिक संघ लॉस एंजेलस महानगरामध्ये स्थित आहेत.
संदर्भ
बाह्य दुवे

* अधिकृत संकेतस्थळ
* स्वागत कक्ष
*



वर्ग:कॅलिफोर्नियामधील शहरे
वर्ग:उन्हाळी ऑलिंपिक यजमान शहरे
वर्ग:लॉस एंजेलस काउंटी (कॅलिफोर्निया)
जयंतनाथ चौधरी

जनरल जयंत नाथ चौधरी (१० जून, १९०८ - ६ एप्रिल, १९८३) हे भारतीय सेनापती होते. हे १९६२ ते १९६६ दरम्यान भारतीय सैन्याचे सरसेनापती होते. चौधरी १९४८-४९ दरम्यान हैदराबाद संस्थानाचे मिलिटरी गव्हर्नर होते.

लष्करातून निवृत्त झाल्यावर चौधरी १९ जुलै, १९६६ ते ऑगस्ट १९६९ दरम्यान कॅनडामधील भारताचे हाय कमिशनर होते.
संदर्भ आणि नोंदी

वर्ग:भारताचे लष्करप्रमुख
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९०८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चार्ल्स बॅबेज

इवलेसे|उजवे|चार्ल्स बॅबेज
चार्ल्स बॅबेज (डिसेंबर २६, इ.स. १७९१ - ऑक्टोबर १८, इ.स. १८७१) हे इंग्लिश गणितज्ञ, तत्त्वज्ञानी व यांत्रिकी अभियंता होते. बॅबेज यांना संगणकाची कल्पना प्रथम सुचली. पण त्यांच्या जीवनकालात ते आपल्या कल्पनेस आकार देऊ शकले नाहीत. लंडनच्या वस्तु संग्रहालयात त्यांच्या अपूर्ण संगणकाचे भाग प्रदर्शनास ठेवले आहेत. १९९१ साली चार्ल्स बॅबेज यांच्या कल्पनेतील डिफरन्स इंजिनची यशस्वी प्रतिकृती तयार करण्यात आली. ‘पॅसेज फ्रॉम द लाईफ ऑफ ए फिलॉसॉफर’ हे त्यांच्या आत्मचरित्राचे नाव आहे.

बॅबेज, चार्ल्स
बॅबेज, चार्ल्स
बॅबेज, चार्ल्स
व्हायोलेटा चमोरो

व्हायोलेटा बारियोस तोरेस दि चमोरो (ऑक्टोबर १८, इ.स. १९२९ - १४ जून, २०२५) ही निकाराग्वाची ४८वी राष्ट्राध्यक्ष होती. हिने एप्रिल इ.स. १९९० ते जानेवारी इ.स. १९९७ दरम्यान राष्ट्राध्यक्षपद भूषविले.

चमोरो निकाराग्वाची एकमेव व उत्तर अमेरिकेतील (नेदरलँड्स अँटिल्सच्या लुसिना दा कॉस्टा आणि डॉमिनिकाच्या युजेनिया चार्ल्सनंतरची) तिसरी स्त्री राष्ट्राध्यक्ष होती.


वर्ग:निकाराग्वाचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९२९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
गोविंद बल्लाळ देवल

गोविंद बल्लाळ देवल (नोव्हेंबर १३, १८५५ -जून १४, १९१६) हे आद्य मराठी नाटककार होते. त्यांनी वेगवेगळ्या विषयांवर लिहिलेली नाटके - दुर्गा (१८८६), मृच्छकटिक (१८८७), विक्रमोर्वशीय (१८८९), झुंजारराव (१८९०), शापसंभ्रम (१८९३), संगीत शारदा (१८९९), आणि संशयकल्लोळ (१९१६). पैकी मृच्छकटिक, संगीत शारदा आणि संशयकल्लोळ या नाटकांना मराठीत मानाचे स्थान आहे.


गोविंद बल्लाळ देवल यांचा जन्म कोकणातला, त्यांचे बालपण सांगली जिल्ह्यात गेले आणि शालेय शिक्षण बेळगाव येथे झाले आणि तेथेच ते प्रख्यात नाटककार व अभिनेते बळवंत पांडुरंग किर्लोस्कर यांच्या संपर्कात आले. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर (१८७९) देवल त्याच शाळेत शिक्षक म्हणून काम करीत. बेळगाव येथे असतांनाच देवल यांनी किर्लोस्कर नाटक मंडळीत जाण्यास सुरुवात केली होती. त्यांना त्या नाटक कंपनीत भूमिकाही मिळत गेल्या तसेच किर्लोस्कर यांचे सहाय्यक दिग्दर्शक म्हणूनही देवल काम करू लागले. १८८५ साली किर्लोस्कर यांच्या निधनानंतरही देवल त्याच संस्थेत दिग्दर्शक म्हणून काम करीत राहिले. काही वर्षांनी (१८९४) मग देवल पुणे येथील शेतकी शाळेत शिक्षक म्हणून रुजू झाले. मूळ स्वभाव नाटककाराचा असल्याने देवल यांनी पुण्यात आर्योद्धारक नाटक मंडळी नावाची संस्था स्थापन केली. देवल १९१३ साली गंधर्व नाटक मंडळीत गेले.


वर्ग:मराठी नाटककार
वर्ग:मराठी नाट्यदिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. १८५५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१६ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी संगीत नाटककार
मोहम्मद मोसादेक

मोहम्मद मोसादेक (फारसी: مُحَمَد مُصَدِق; १६ जून, इ.स. १८८२:तेहरान, इराण - ५ मार्च, इ.स. १९६७) हा १९५१ ते १९५३ दरम्यान इराण देशाचा पंतप्रधान होता. लोकशाही मार्गाने निवडून सत्तेवर आलेल्या मोसादेकने इराणमधील खनिज तेल उद्योगाचे राष्ट्रीयीकरण करण्याची योजना आखली. त्याने १९१३ सालापासून ह्या उद्योगावर असलेले ब्रिटनचे नियंत्रण काढून घेण्याचा प्रस्ताव मांडला. त्याच्या ह्या निर्णयावर तीव्र नापसंती व्यक्त करणाऱ्या ब्रिटनने अमेरिकेच्या सी.आय.ए. ह्या गुप्तहेर संघटनेसोबत संगनमत करून मोसादेकला सत्तेवरून हाकलवून लावण्याचे कारस्थान रचले. सी.आय.ए.ने ऑगस्ट १९५३ मध्ये रचलेल्या राजकीय बंडामध्ये शहा मोहम्मद रझा पेहलवीने मोसादेकचे पंतप्रधानपद बरखास्त करून सत्तेचे संपूर्ण नियंत्रण आपल्या हातात घेतले. तेव्हापासून १९७९ पुढील २६ वर्षे सालच्या इराणी क्रांतीपर्यंत पेहलवी राज्यपदावर होता.

मोसादेकला इराण सरकारने ३ वर्षांचा तुरुंगवास सुनावला व त्यानंतर मृत्यूपर्यंत तो स्वतःच्या घरात नजरकैदेमध्ये होता. मोसादेक इराणमध्ये प्रचंड लोकप्रिय होता.
बाह्य दुवे

*व्यक्तिचित्र


वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६७ मधील मृत्यू
वर्ग:इराणचे पंतप्रधान
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मोतीराम गजानन रांगणेकर

मोतीराम गजानन रांगणेकर (एप्रिल १०, इ.स. १९०७ - फेब्रुवारी १, इ.स. १९९५) हे मराठी नाटककार, चित्रपट-दिग्दर्शक, पत्रकार होते. यांनी लिहिलेली कुलवधू, आशीर्वाद, नंदनवन, माझे घर, वहिनी इत्यादी नाटके विशेष गाजली. नाट्यविषयक योगदानासाठी इ.स. १९८२ सालचा संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार देऊन यांना गौरवण्यात आले.

इ.स. १९६८ साली म्हापसे (गोवा) येथे झालेल्या ४९व्या अखिल भारतीय मराठी नाट्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष होते.
कारकीर्द

नाटके

रांगणेकरांनी लिहिलेली किंवा दिग्दर्शित केलेली नाटके:
चित्रपट
मो.ग. रांगणेकरांविषयीची पुस्तके

* रांगणेकर आणि मराठी रंगभूमी (द.रा. गोमकाळे)
पुरस्कार

* संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (इ.स. १९८२)
संदर्भ व नोंदी
बाह्य दुवे

* यांनी लिहिलेली गीते


वर्ग:मराठी नाटककार
वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:मराठी चित्रकार
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील मृत्यू
वर्ग:अखिल भारतीय मराठी नाट्य संमेलनांचे अध्यक्ष
ज्ञानेश्वर नाडकर्णी

ज्ञानेश्वर गणपत नाडकर्णी (२१ मे, इ.स. १९२८ - २३ डिसेंबर, इ. स. २०१०) हे मराठी भाषेतील लेखक, समीक्षक होते. मौज, साधना वगैरे मासिकांतून यांचे बरेच नाट्यविषयक लिखाण प्रसिद्ध झाले आहे.

मराठी व इंग्रजी भाषेतून कलासमीक्षेच्या क्षेत्रात त्यांनी पन्नासहून अधिक वर्षे कामगिरी केली. त्यांचा जन्म २१ मे १९२८ रोजी झाला. कला व नाटय़ क्षेत्रातील आस्वादपर समीक्षक म्हणून त्यांची ख्याती होती. त्यांची अनेक पुस्तके प्रसिद्ध झाली आहेत. इंग्रजीमध्ये एमए पूर्ण केल्यानंतर सन १९५१ मध्ये ज्ञानेश्वर नाडकर्णी लंडनच्या भारतीय दूतावासात रुजू झाले. दोन वर्षांतच ते भारतात परतले आणि मुंबईतील महाविद्यालयांमध्ये १९५६ पर्यंत त्यांनी इंग्रजीचे अध्यापन केले. त्यानंतरची चार वर्षे त्यांनी जाहिरातींचे कॉपीरायटिंग केले. प्रामुख्याने त्यांनी शिल्पी ऍडवरटायसिंग साठी कॉपीरायटर म्हणून काम केले. याच काळात त्यांनी फ्री प्रेस जर्नल साठी सहसंपादक म्हणून काम पाहण्यास सुरुवात केली. १९५९ ते १९६१ त्यांनी फ्री प्रेससाठी काम पाहिले तर १९६१ ते ६८ या काळात त्यांनी फिनान्शिअल एक्स्प्रेससाठी काम पाहिले. कलासमीक्षक या नात्याने त्यांनी इंग्रजी व मराठीत भरपूर लिखाण केले. साहित्य, चित्रकला, नाटक, चित्रपट आदी विविध कलाप्रकारांचा मागोवा घेताना याच काळात येऊ पाहणाऱ्या नवनव्या बदलांचा ते मनपूर्वक पाठपुरावा करीत असत. या विषयीचे लेखन त्यांनी भारतातील बहुतेक अग्रगण्य दैनिक व नियतकालिकांत सातत्याने केले. १९९६ साली त्यांच्या कलासमीक्षणाचा गौरव करणारे एक जंगी प्रदर्शन जहांगीर कलादालनात पार पडले. त्यावेळेस अनेक ज्येष्ठ- श्रेष्ठ कलावंतांनी त्यांच्या कलाकृती या प्रदर्शनासाठी त्यांच्या गौरवार्थ देऊ केल्या होत्या. त्यात एम. एफ. हुसेन, अकबर पदमसी यांचाही समावेश होता. याच प्रदर्शनप्रसंगी नाडकर्णीनी युवा कलाकांरांसाठी ज्येष्ठ कलावंतांच्या नावाने सुमारे १३ पारितोषिके जाहीर केली होती.

त्यांच्या कलासमीक्षण लेखांना जगभरातून सन्मान मिळाले. फ्रांस सरकारने कलाक्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार देऊन १९८६ साली तर ब्रिटिश सरकारने १९९४ साली त्यांना गौरवचिन्ह बहाल केले. शिल्पकलेच्या प्रांतात नवकलेची सुरुवात करणाऱ्या शिल्पकार हेन्री मूर याच्या जन्मशताब्दी निमित्ताने ब्रिटिश सरकारने आयोजित केलेल्या प्रदर्शानच्या पूर्वतयारीमध्ये नाडकर्णी यांनी भूमिका बजावली होती. नाडकर्णी आर्टिस्ट्स सेंटर व बॉम्बे आर्ट सोसायटी या कलाक्षेत्रातील महत्त्वपूर्ण संस्थांचे अध्यक्ष होते. त्यांना फ्रेंच सरकारतर्फे ‘‘अक्षरांचे शिलेदार’‘ हा किताब देण्यात आला.

ज्ञानेश्वर नाडकर्णी यांनी समीक्षक या नात्याने नियतकालिकांत जसे विपुल लिखाण केले; तसेच साहित्याच्या विविध प्रकारांतही त्यांच्या पुस्तकांनी आगळे स्थान मिळवले. पाऊस, भरती, चिद्घोष, प्रस्थान हे कथासंग्रह, दोन बहिणी, कोंडी, नजरबंदी, वलयांकित या कादंबऱ्या आदींबरोबरच विख्यात चित्रकार एम. एफ. हुसेन यांच्यावरील ‘अनवाणी’ तसेच पिकासो, गायतोंडे, डी. डी. दलाल व हिचकॉक यांच्यावरील चरित्रग्रंथांचे लेखनही त्यांनी केले. अश्वत्थाची सळसळ, अभिनय, प्रतिभेच्या पाऊलवाटा, प्रोग्रेसिव्ह आर्टिस्ट्स ग्रुप आदी समीक्षा ग्रंथांची त्यांनी निर्मिती केली. ‘विलायती वारी’ हे प्रवासवर्णनात्मक पुस्तक त्यांनी लिहिले. बालगंधर्वावरील इंग्रजी चरित्राचे लेखन करून त्यांनी मराठीतील या बुजुर्ग कलावंताची जागतिक पटावर ओळख करून दिली.
ज्ञानेश्वर नाडकर्णी यांचे २३ डिसेंबर २०१० रोजी निधन झाले.
प्रकाशित साहित्य

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१० मधील मृत्यू
आर्चिबाल्ड प्रिमरोझ

आर्चिबाल्ड फिलिप प्रिमरोझ, रोझबेरीचा पाचवा अर्ल (; ७ मे, इ.स. १८४७ - २१ मे, इ.स. १९२९) हा एक ब्रिटिश राजकारणी व युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान होता.

केवळ १ वर्ष सत्तेवर राहिल्यानंतर प्रिमरोझचे राजकारणामधील स्वारस्य संपले. तसेच त्याचे सरकार विदेशी धोरणे मांडण्यात अपयशी ठरले. जून १८९५ मध्ये त्याच्या सरकारविरोधात अविश्वास ठराव मंजूर झाल्यानंतर त्याने पंतप्रधानपद सोडले.
बाह्य दुवे

*


वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १८४७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९२९ मधील मृत्यू
ओहायो

ओहायो () हे अमेरिकेच्या मध्य भागातील एक राज्य आहे. ओहायो हे क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने अमेरिकेमधील ३४वे तर लोकसंख्येच्या दृष्टीने सातव्या क्रमांकाचे राज्य आहे.

ओहायोच्या उत्तरेला ईरी सरोवर व मिशिगन, पश्चिमेला इंडियाना, दक्षिणेला केंटकी, आग्नेयेला वेस्ट व्हर्जिनिया तर पूर्वेला पेनसिल्व्हेनिया ही राज्ये आहेत. कोलंबस ही ओहायोची राजधानी असून सिनसिनाटी व क्लीव्हलंड ही दोन मोठी महानगरे आहेत.

अमेरिकेच्या मध्य-पश्चिम भागातील औद्योगिक पट्ट्याचा ओहायो हा एक महत्त्वाचा भाग आहे. मिशिगन मधील वाहन उद्योगासाठी सुटे भाग उत्पादन करणारे अनेक कारखाने ओहायोमध्ये आहेत.
प्रमुख शहरे व लोकसंख्या

*कोलंबस: 787,033
*क्लीव्हलंड: 396,815
*सिनसिनाटी: 296,943
*टॉलिडो: 287,208
*ॲक्रन 199,110
*डेटन: 141,527
गॅलरी


चित्र:Ohio.JPG|स्वागत फलक.
चित्र:Cincinnati-procter-and-gamble-headquarters.jpgसिनसिनाटीमधील प्रॉक्टर अँड गॅंबलचे मुख्यालय.
चित्र:Map of Ohio NA.png|ओहायोमधील प्रमुख महामार्ग
चित्र:Ohio Statehouse columbus.jpg|ओहायो राज्य संसद भवन
चित्र:Ohio quarter, reverse side, 2002.jpg|ओहायोचे प्रतिनिधित्व करणारे २५ सेंट्सचे नाणे.

बाह्य दुवे

*अधिकृत सरकारी संकेतस्थळ
*पर्यटन


वर्ग:अमेरिकेची राज्ये
ओगुस्तँ लुई कॉशी

ओगुस्तॅं लुई कॉशी (ऑगस्ट २१, १७८९:पॅरिस - मे २३, १८५७:स्कोक्स, फ्रांस) हा फ्रेंच गणितज्ञ होता.

गणित हा विषय म्हणजे बुद्धीला व्यायाम! या व्यायामासाठी आवश्यक असणारा बुद्धीचा खुराक उपजत असणारे, गणिताच्या अनेक कूटप्रश्नांची उत्तरे शोधून काढणारे फ्रेंच गणितज्ज्ञ ऑग्युस्तीन कोशी यांचा जन्म पॅरिस येथे २१ ऑगस्ट १७७९ रोजी झाला. फ्रान्समधल्या गणितातील नावाजलेल्या, एकोल पॉलिटेक्निकमध्ये त्यांनी प्रवेश घेतला. परंतु तो काळ फ्रेंच राज्यक्रांतीचा होता आणि त्यांचे वडील क्रांतिकारकांचे विरोधक. परिणामी, या संस्थेतील शिक्षकांनी त्यांची हेळसांड केली तेव्हा तेथून ते बाहेर पडले आणि अभियांत्रिकी शिक्षण घेतले. परंतु गणिताच्या प्रेमापोटी याच क्षेत्रात संशोधन करण्याचे त्यांनी ठरवले. बहुपृष्ठांक आणि समरूप अर्थक्रियेबद्दल त्यांनी मांडलेले दोन सिद्धान्त एकत्रित करून ‘निर्धारक’च्या अत्याधुनिक संकल्पनेला जन्म दिला. यानंतर त्यांनी द्रवीय पृष्ठावरील लहरीच्या प्रसरणाची गणिती प्रक्रिया मांडल्याने त्यांना ‘अ‍ॅकॅडमी डे’ सायन्सेसचे पारितोषिक देण्यात आले. परिणामी, त्यांची ‘अ‍ॅकॅडमी डे’ सायन्समध्ये निवड करण्यात आली. त्यांनी विशुद्ध गणित आणि उपयोजित गणित या दोन्ही शाखांतील समस्यांवर मांडलेले सिद्धान्त स्वीकारण्यात आले. विश्लेषणाच्या तर्कशास्त्रीय पाया सुधारण्याच्या समस्येवरही त्यांनी संशोधन केले.

फ्रान्सचा सर्वश्रेष्ठ गणितज्ज्ञ म्हणून एव्हाना त्यांचा नावलौकिक झाला होता. ज्या संस्थेतून हेळसांड झाल्याने ते बाहेर पडले, त्याच पॉलिटेक्निक संस्थेत अध्यापक म्हणून मोठय़ा सन्मानाने त्यांची नियुक्ती झाली. त्यांना ‘कॉलेज द फ्रान्स’ आणि सॉर्बान येथे व्याख्यानासाठी बोलावण्यात येऊ लागले. भूमितीशास्त्रातील काटेकोरपणा गणितात त्यांना आणावयाचा होता. २३ मे १८५७ रोजी त्यांचे निधन झाले.

कॉशी,ओगुस्तॅं लुई
वर्ग:इ.स. १७८९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८५७ मधील मृत्यू
डॅनियल फॅरनहाइट

डॅनियल गॅब्रियेल फॅरनहाइट (१४ मे १६८६ - १६ सप्टेंबर १७३६) हे जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ होते. शिक्षणानंतर त्यांचे सारे आयुष्य नेदरलँड्स देशात गेले, मृत्यु ऍम्स्टरडॅम येथे झाला. तापमान मोजण्याचे फॅरनहाइट हे प्रमाण विकसित करण्याचे श्रेय त्यांना दिले जाते.

वायू आणि द्रवपदार्थांचा उपयोग करून तापमापी यंत्र बनविण्याचे असंख्य प्रयोग गॅलिलिओ पासून न्यूटन पर्यंत अनेक शास्त्रज्ञांनी केले.
१७१९ ते १७२४ या काळात डॅनिएल फॅरनहाइट यांनीही तापमापकावर प्रयोग केले. फॅरनहाइट यांनी काचेच्या उभ्या नळीत आधी अल्कोहोल वापरून आपल्या प्रयोगाला सुरुवात केली, त्यात अपेक्षित असे यश न आल्याने मग त्यांनी पारा वापरून प्रयोग सुरूच ठेवले. हे तापमापक जास्त सुटसुटीत व अचूक ठरले. पाण्याचा बर्फ होणे, वाफ होणे, मानवाच्या शरिराचे तापमान या गोष्टी अचूकपणे नोंदवित असल्याची खात्री पटल्यावर फॅरनहाइट यांनी त्या तापमापकाला आपले नाव देऊन प्रयोग जगासमोर आणला.

आजही आपण अंगातील ताप मोजण्यासाठी वापरतो त्या तापमापीवर सेल्सियस सह फॅरनहाइटची पट्टी असतेच पण बोलण्यात नेहमी गृहित धरले जाते ते फॅरनहाइट या एककाचे तापमान. (उदा. १०० डिग्री ताप)


फॅरनहाइट, डॅनियल
वर्ग:इ.स. १६८६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७३६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख