JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
डोळा

शरीराचा एक अवयव.पाच इंद्रीयांपैकी एक आहे व आतिशय संवेदनशील अवयवय असून त्याला प्रकाशाची जाणीव होते . डोळ्यांचा उपयोग वस्तूचे रंगरूप पहाण्यासाठी होतो. जेव्हा प्रकाश एखाद्या वस्तूवर पडतो तेव्हा त्यावरून प्रकाश परीवर्तीती होऊन आपल्या डोळ्यामध्ये पडतो त्यावेळी ती वस्तू आपल्याला दिसते. माणसाला दोन डोळे असतात. त्यामुळे आपल्याला खोलीची जाणीव होते. निसर्गाने माणसाचे डोळे आपल्या कवटीच्या खोबणीत बसवले आहेत.त्यामुळे ते आकस्मिक आघातापासून बऱ्यापैकी सुरक्षित असतात. डोळा हा खूप महत्त्वाचा अवयव आहे, कारण डोळे नसले तर आपण काहीच पाहु शकणार नाही व त्याचे अनुभव सुद्धा घेऊ शकत नाही. तसेच डोळे हे खूप नाजूक असतात. त्यांची काळजी घेणे आवश्यक असते.डोळे किंवा नेत्र जीवधारींचा तो अंग आहे जो प्रकाशाच्या प्रति संवेदनशील आहे. हे प्रकाशला संसूचित करून त्याला तंत्रिका कोशिका द्वारे विद्युत-रासायनिक संवेदों में बदलते. उच्चस्तरीय जंतूचे डोळे एका जटिल प्रकाशीय तंत्र जो जवळपासच्या वातावरणातून प्रकाश एकत्र करताे आणि मध्यपटा द्वारे डोळ्यात प्रवेश करनारे प्रकाशाच्या तीव्रतेचे नियंत्रण करते. या प्रकाशाला लेंसच्या सहायता ने योग्य स्थान पर केंद्रित करताे.(ज्या द्वारे प्रतिबिम्ब बनते); या प्रतिबिम्बला विद्युत संकेत बदलते. या संकेतांना तंत्रिका कोशिकांच्या माध्यमातून मस्तिष्क जवळ पाठवल्या जातात.


आपण दररोज डोळ्यांची काळजी घेण्याच्या सवयींचा सराव केल्यास डोळ्याच्या अडचणी सहज टाळता येतात. परंतु आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे याच अत्यंत महत्त्वाच्या सवयींकडे सर्वात जास्त दुर्लक्ष केले जाते. आपले डोळे आपल्या आरोग्याचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत. आपल्या डोळ्याचे आरोग्य टिकवून ठेवण्यासाठी आणि दृष्टी दृढ ठेवण्यासाठी, आपल्या रोजच्या नित्यकर्माचा भाग असावा त्यासाठी डोळ्यांची निगा व काळजी घेतली पाहिजे.
डोळ्यांचे रंग व वर्णन

डोळे काळे, निळे, घारे, हिरवे व लाल रंगाचे असू शकतात. नेत्र हे तेजस्वी असतात. त्यांना कफ ह्या दोषापासून भीती असते. त्यामुळे डोळ्यांमध्ये सात दिवसातून एकदा तरी अंजन करावे.

नेत्र रोग :- आयुर्वेदामध्ये नेत्राचे विविध रोग ( संख्या: ७६) वर्णन केले आहे.

त्याचप्रमाणे त्यावरील उत्तम चिकित्सा देखील सांगितलेल्या आहेत. ( नेत्र तर्पण, सेक, इ.)
संरचना
डोळ्याचे विभिन्न भाग अशा प्रकारे आहेत-

श्वेतपटल
रक्तक
दृष्टिपटल
नेत्रश्लेष्मला (कंजंक्टिभा)
स्वच्छमण्डल
परितारिका
पुतली
पूर्वकाल कक्ष
पश्च कक्ष
नेत्रोद
नेत्रकाचाभ द्रव
पुस्तके

डोळ्यांचे आरोग्य या विषयावर मराठीत अनेक पुस्तके आहेत, त्यांपैकी काही ही :
* चष्मा व नेत्ररोग चिकित्सा (डॉ. जयनारायण जैस्वाल)
* डोळ्यांची निगा (डॉ. छाया कुलकर्णी)
* नेत्र स्वास्थ्य साधना (सदाशिव निंबाळकर)
* पाहू आनंदे (डॉ. तेजस्विनी आणि डॉ. प्रसाद वाळिंबे)

thumb|मानवी डोळा

आपल्या डोळ्यांचा आकार कधी बदलत नही.
संदर्भ

वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:मानवी शरीर
वर्ग:मानवी नेत्ररचना

बाह्य दुवे
कान

कान हे मानवाचे महत्त्वाचे इंद्रिये आहे. या इंंद्रिया मुुुुळेध्वनीची जाणीव होते. ऐकण्यासाठी कान मदत करतात. मानवी शरीरास दोन कान असतात. ज्याला ऐकू येत नाही त्याला बहिरा किंवा कर्णबधिर म्हणतात. जन्मतःच कर्णबधिर असलेली मुले, मुकी होण्याची दाट शक्यता असते.

कर्ण हे मानवीय जीवनात अत्यंत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतो. हे श्रवना बरोबरच शरीराला संतुलित ठेवतो तसेच संवेदनशील अंगाचा मुख्य हिस्सा ही असतो. कान वेगवेगळ्या ध्वनी ओळखण्यासाठी मदत करताे.
भाग
मानवीय कानाचे तीन भाग आहे-

1)बाह्य कर्ण
मध्य कर्ण
आंतरिक कर्ण
अाता जन्मत: बहिरे बालकांचे काॅक्लियर इम्पलांट सर्जरीच्या माधयमातून आॅपरेशन करून त्यांना ठीक केले जाते आणि हे मुले ऐकू व बोलू ही शकतात.

बाह्य कान किंवा कर्णपाली ने आवाज़ाच्या लहरी एकत्र करून कानाच्या पडद्या पर्यंत पोहचवण्यात येतात अशाने कानाच्या पडद्यावर कम्पन होते. बाहरी कानाच्या गुफ्या सारख्या रस्त्यावरची त्वचा सामान्य त्वचे सारखे एक चिकट पदार्थ स्त्रावित करते. हेच पदार्थ एकत्र होऊन कानातील मेण बनविते. मेण धूळ व अन्य कण एकत्र करण्यात मदत करते. काही जणांना कानातील हा मेण काढण्याची सवय असते. बऱ्याच वेळा हे मेण कडक होते व कानातील पडद्यावर चिकटून जाते. या मुळे बाहरी कान दुखते. या सवयीमुळे इजा होउ शकते.
मध्य कान
मध्य कान यूस्टेशियन ट्यूब द्वारे नाकाच्या गुहे बरोबर जुड़लेले असते. यूस्टेशियन नाकाला ई एन टी (ईयर नोज़ थ्रोट) ट्यूब पण म्हणू शकतो कारण की हे कान, नाक आणि गळ्याला जोड़ते. यामुळे मध्य कर्ण वातावारण मध्ये अचानक झालेल्या हवेच्या दबावात आलेल्या बदलांना झेलू शकते. जर अचानक एकादे विस्फोट किंवा धमाक्याचा आवाज़ कानाच्या पर्देला आदळला तर तो फाटत नाही कारण हा जबर्दस्त दवाब ईएनटी ट्यूब द्वारे नाकाच्या ट्युब मध्ये जाताे. पण मुश्किल ही आहे की हीच ई एन टी ट्यूब नाक आणि गळ्यातील संक्रमण पण कानात पोहचवते.

2) मध्यकर्ण:- मध्यकर्णात हवा असते व तो ग्रसनीमध्यकर्णनलिकाने ग्रसनीशी जोडलेला असतो. मध्यकर्णात 3 हाडे असतात. त्यांचाबाहेरून आत क्रम :- 1)Malleus( Hammer ) 2) Incus (Anvil) 3)Stapes (Strrup)- हे मानवी शरीरातील सर्वात लहान हाड आहे.3mm X 2.5mm

3) अंतकर्ण :-

आंतरिक कान किंवा लैबरिंथ याची शंखनुमा संरचना असते. या शंखनुमा संरचनेत द्रव भरलेले असते. हे आवाज़ाच्या कम्पनांना तंत्रिकांच्या संकेतात बदलते. हे संकेत आठवे मस्तिष्क तंत्रिका द्वारे दिमाग पर्यंत पहुचते. आन्तर कर्ण (लैबरिंथ)ची अातील केशनुमा संरचना आवाज़ तरंगांच्या आवृति अनुसार कम्पित होते.

आवाज़ाच्या तरंगांना कशा प्रकारे वेगवेगळे केले जाते यह समझने खूप मज़ेदार आहे. आन्तर कर्ण (लैबरिंथ)मध्ये स्थित पटि्टंची संरचना हारमोनियम सारखी वेगवेगळ्या प्रकारे कम्पित होते.
यानि आवाज़ाच्या तरंगांतून कोणत्याही एक आवृत्ति द्वारे कोणती एक पट्टी कम्पित होइल आणि दिमाग याला एक खास स्वर द्वारे समझतो. या ध्वनिज्ञानच्या विषयाबाबत अजून काही मत आहे.

कानाच्या आरोग्यावर व कर्णबधिरपणावर मराठीत अनेक पुस्तके आहेत. त्यांपैकी काही :
* कानाचे विकार (लेखक - वैद्य खडीवाले)
* होय! कर्णबधिर बालके बोलू शकतात. (लेखक - जयप्रदा व योगेश भांगे)


वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:मानवी शरीर
जीभ

जीभ हा पृष्ठवंशीय प्राण्यांच्या शरीराच्या तोंडामधला लालसर गुलाबी रंगाचा एक अवयव आहे. जीभ ही ५ ज्ञानेंद्रियांपैकी एक आहे. हा अवयव पूर्णपणे स्नायूंचा बनलेला असतो. बहुतेक सर्व पृष्ठवंशीय प्राण्यामध्ये जीभ अन्न गिळण्यासाठी, चवीच्या जाणीवेसाठी मदत करते. जीभ, दात, ओठ, कंठ, टाळू व घसा यांच्या साहाय्याने मनुष्य निरनिराळे आवाज (ध्वनी) काढू शकतो. मानवी जिभेची सरासरी लांबी सुमारे १० सें.मी. असते. रोगनिदान करण्यासाठी जिभेचा रंग , स्वरूप आणि ओलसरपणा याबाबी लक्षात घेण्यात येतात.
संरचना

जीभ कंकाल/ ऐच्छिक स्नायूनी बनलेली असते. त्यामुळे तिचे इच्छेनुसार नियंत्रण करणे सोपे जाते. जिभेचे स्नायू तीन वेगवेगळ्या प्रतलामध्ये रचलेले असतात. जिभेचे स्नायू कंठिका अस्थि खालचा जबडा आणि शंख अस्थिपासून उगम पावलेले आहेत. या स्नायूमुळे जीभ वेगवेगळ्या दिशेने वळवता येते. जिभेचे टोक शरीराच्या इतर भागापेक्षा अधिक स्पर्शसंवेदी असते. जिभेवर श्लेषमल पटलाचे आवरण असते. तिच्या वरील पृष्ठ्भागावर गोल , शंकूच्या आकाराचे अंकुरक असतात. हे अंकुरक संख्येने अधिक असल्याने जीभ खरखरीत भासते. या अंकुरकात चार प्रकारच्या रुचि कलिका असतात ज्याद्वारे गोड, आंबट, खारट, आणि कडू पदार्थांची चव समजते. जिभेच्या खालचा भाग मऊ असून त्या भागातेल अंतःत्वचा पातळ असते. या त्वचेखाली रक्तवाहिन्यांचे जाळे असते. हृदयविकारात रुग्णाच्या छातीमध्ये दुखायला लागल्यावर सॉर्बिट्रेट्ची गोळी जिभेखाली ठेवल्यास काहीं सेकंदात रक्तप्रवाहात मिसळून परिणामकारक ठरते. जिभेला त्रिशाखी आननी आणि जिव्हाग्रसनी या तीन कर्परचेतामिळालेल्या असतात. या चेतांमार्फत जिभेचे नियमन होते.
उपयोग

जिभेद्वारे अन्न तोंडात फिरवून दाताखाली आणले जाते आणि अन्नाचे गोळ्यात रूपांतर केले जाते. दातामध्ये , गालफडामध्ये साचलेले अन्न जिभेने काढून तोंड स्वच्छ ठेवले जाते. जिभेमुळे अन्न घशात ढकलले जाते. अन्न गिळताना जीभ टाळूवर दाबली जाते आणि आतील बाजूना पसरते. परिणामी तोंडातील अन्न बाहेर न पडता घशाकडे सरकवले जाते. अन्य सस्तन प्राण्यापैकी कुत्रा, मांजर, जिभेने अंग साफ करतात. त्यामूळे अंगावरील तेल आणि परजीवी दूर होतात. कुत्र्याची जीभ त्याच्या शरीराचे तापमान कमी करण्यासाठी उपयोगी पडते. सरडगुहि (शॅमेलिऑन), बेडूक, खवल्या मांजर इत्यादी प्राणी जिभेने अन्न तोंडात घेतात. साप जीभ बाहेर काढून भक्ष्याचे गंधकण गोळा करतो. गंधकणांच्या ज्ञानावरून त्याला भक्ष्य पकडणे सोपे जाते. सुतार पक्ष्याची जीभ अतिशय संवेदी असते. जिभेच्या सहाय्याने तो झाडाच्या सालीखालील कीटक गोळा करतो. व्हेल, आणि मुशी यासारख्या काहीं प्राण्यांची जीभ अचल असते. जिभेवर ठराविक ठिकाणी विशिष्ट चवीची जाणीव होते असे एकेकाळी समजले जात होते. प्रत्यक्षात जीभेवर असलेल्या रुचिकलिकामध्ये सर्व चवी ओळखल्या जातात. पदार्थ पाण्यामध्येविद्राव्य असल्यास चव लगेच समजते.

वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:मानवी शरीर

kk:Тіл
हात

हात हे मानव, चिंपांझी, माकडे आणि लेमर्स यांसारख्या प्राइमेट्सच्या पुढच्या बाजूच्या किंवा पुढच्या बाजूस स्थित एक प्रीहेन्साइल, बहु-बोटांचा उपांग आहे. कोआला (ज्याचे प्रत्येक "हात" वर दोन विरोधाभासी अंगठे असतात आणि मानवी बोटांच्या ठशांसारखेच बोटांचे ठसे) सारख्या काही इतर पृष्ठवंशी प्राण्यांना त्यांच्या पुढच्या अंगावर पंजे ऐवजी "हात" असे वर्णन केले जाते. रॅकूनचे सहसा "हात" असे वर्णन केले जाते, जरी विरोधाभासी अंगठ्यांचा अभाव आहे.[1]

काही उत्क्रांतीवादी शरीरशास्त्रशास्त्रज्ञ हात हा शब्द सामान्यतः अग्रभागावरील अंकांच्या परिशिष्टाचा संदर्भ देण्यासाठी वापरतात-उदाहरणार्थ, पक्ष्यांच्या हाताच्या तीन अंकांमध्ये डायनासोरच्या हाताप्रमाणेच दोन अंकांचे समान समरूप नुकसान होते का या संदर्भात.[ २]

मानवी हातामध्ये साधारणपणे पाच अंक असतात: चार बोटे अधिक एक अंगठा;[3][4] याला अनेकदा एकत्रितपणे पाच बोटे म्हणून संबोधले जाते, तथापि, ज्यामध्ये अंगठ्याचा समावेश बोटांपैकी एक म्हणून केला जातो.[3][5][ ६] त्यात 27 हाडे आहेत, ज्यामध्ये सेसॅमॉइड हाडांचा समावेश नाही, ज्यांची संख्या लोकांमध्ये भिन्न असते, [7] त्यापैकी 14 बोटांच्या आणि अंगठ्याच्या फॅलेंजेस (प्रॉक्सिमल, इंटरमीडिएट आणि डिस्टल) असतात. मेटाकार्पल हाडे बोटांनी आणि मनगटाच्या कार्पल हाडांना जोडतात. प्रत्येक मानवी हातामध्ये पाच मेटाकार्पल्स [८] आणि आठ कार्पल हाडे असतात.

बोटांमध्ये शरीरातील मज्जातंतूंच्या टोकांचे काही घनदाट भाग असतात आणि ते स्पर्शिक अभिप्रायाचे सर्वात श्रीमंत स्रोत असतात. त्यांच्याकडे शरीराची सर्वात मोठी पोझिशनिंग क्षमता देखील आहे; अशा प्रकारे, स्पर्शाची भावना हातांशी घनिष्ठपणे संबंधित आहे. इतर जोडलेल्या अवयवांप्रमाणे (डोळे, पाय, पाय) प्रत्येक हात हा मेंदूच्या विरुद्ध गोलार्धाद्वारे प्रबळपणे नियंत्रित केला जातो, त्यामुळे हाताने - पेन्सिलने लिहिण्यासारख्या एकल-हाताच्या क्रियाकलापांसाठी पसंतीचा हात पर्याय, वैयक्तिक मेंदूच्या कार्याचे प्रतिबिंबित करतो.

मानवांमध्ये, हात शरीराची भाषा आणि सांकेतिक भाषेत महत्त्वपूर्ण कार्य करतात. त्याचप्रमाणे, दोन हातांचे दहा अंक आणि चार बोटांचे बारा फलांगे (अंगठ्याने स्पर्श करता येण्याजोगे) यांनी संख्या प्रणाली आणि गणना तंत्राला चालना दिली आहे.right|thumb|मानवी हात
मानवी शरीरास दोन हात असतात.


वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:मानवी शरीर
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
जठर

thumb|right|upright|250px|जठर

जठर (English-Stomach,हिंदी-आमाशय) मानवी पचनसंस्थेतील एक अवयव आहे. जठरातून आम्लयुक्त (acidic) जाठररस स्त्रवतो. त्यामुळे अन्नाचे पचन होते. अन्नाचे पचन, शोषण व रोगजंतूंचा नायनाट करण्याचे महत्त्वपूर्ण काम हे अ‍ॅसिड करत असते.
जठर विकार

जाठररसाचे प्रमाणे वाढले की, मग मात्र त्याच्या उपयुक्ततेपेक्षा त्याच्या दाहकतेचा त्रास होतो. यालाच आम्लपित्त असेही म्हणतात. या आम्लपात्ति छातीत पोटात जळजळ, पोटदुखी, अपचन, डोकेदुखी, उलट्या, पित्त उसळी मारून तोंडात येणे, आंबट करपट चव, तोंडास दुर्गंधी, अस्वस्थता अशा स्वरूपात आढळतात. कालांतराने या लक्षणांचे रूपांतर पोटात अल्सर रक्तस्राव यात होऊ शकते.

thumb|right|upright|350px|विविध प्राण्यांमधील जठर

वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:मानवी शरीर
वर्ग:पचनसंस्था
पंडित वैजनाथ

वैजनाथ शिवराम कानफाडे ऊर्फ वैजनाथशर्मा पंडितः- (इसवी सनाच्या १९ व्या शतकाचा प्रारंभकाल)
अर्वाचीन मराठी गद्यरचनेचे आद्य प्रवर्तक. वैजनाथशास्त्री हे नागपूरकडचे राहणारे. कलकत्ता येथे नागपूरकरांचे वकील म्हणून वेणीरामपंत नावाचे गृहस्थ होते, त्यांच्या आश्रयाला हे प्रारंभी राहिले. हे संस्कृत, फ़ारसी, हिंदुस्थानी, इंग्रजी व बंगाली ह्या भाषात प्रवीण होते. त्यांचे बहुभाषित्व लक्षात घेऊन डॉ. कॅरेंसारख्या धर्मप्रचारकाने त्यांचा भरपूर उपयोग करून घेतला, आणि मराठीतील आद्य व्याकरण-कोशकार असा लौकिक वैद्यनाथशास्त्रींनी मिळवला.

मराठीतील पहिले मुद्रित ग्रंथ - मराठी भाषेचे व्याकरण व सेंट मॅथ्यू - हे दोन्ही तयार करण्यास डॉ. विल्यम कॅरे या मिशनरी गृहस्थाने वैजनाथशास्त्री या महाराष्ट्रीय पंडिताचे साहाय्य घेतले. १८०५ साली कलकत्त्याजवळील श्रीरामपूर(Serampur) या गावी त्याने ते प्रसिद्ध केले. श्रीरामपूर येथील मिशनच्या शैक्षणिक कार्यातील डॉ. कॅरेंचे वैजनाथशास्त्री हे साहाय्यक होते. बायबलचे मराठीत व हिंदीत भाषांतर करण्यात डॉ. कॅरेंना त्यांचा फारच उपयोग झाला. फ़ोर्ट विल्यम कॉलेजात डॉ. कॅरे हे संस्कृत व बंगाली शिकवत असत. इ.स. १८०३ पासून मराठी शिकवण्याची जबाबदारीही त्यांच्यावर पडल्यानंतर त्यांनी वैजनाथशास्त्रींना आपल्याबरोबर मराठी शिकविण्याकरिता म्हणून नेमून घेतले. ह्या दोघांनी मिळून अकरा मराठी पुस्तके प्रसिद्ध केली.

एकोणिसाव्या शतकात प्रसिद्ध झालेल्या मराठी गद्य चरित्रात वैजनाथ पंडितांनी लिहिलेले राजा प्रतापादित्याचे चरित्र हे पहिले होय. मात्र हे स्वतंत्र नसून फ़ोर्ट विल्यम कॉलेजातील बंगाली पंडित रामराम बसु ह्यांनी १८०१ साली बंगाली भाषेतील पहिल्या मुद्रित गद्य पुस्तकाचा अनुवाद आहे. हा अनुवाद त्यांनी १८१६ साली केला.

त्यांच्या १० रचना:- १. पंचतंत्र; १८१५. २. बायबल - ५ भाग; १८०७-१८२१. ३. मंगल समाचार(बंगालीवरून अनुवादित); १८११. ४. मराठी-इंग्रजी कोश(मराठी शब्द मोडी लिपीत); १८१०. ५. मराठी भाषेचे व्याकरण; १८०५. ६. रघूजी भोसल्याची वंशावली;१८१६. ७. राजा प्रतापादित्याचे चरित्र; १८१६. ८. सिंहासनबत्तीसी(मृत्युंजय विद्यालंकारलिखित 'बत्रिस सिहासन' १८०२ चेभाषांतर); १८१४. ९. सेंट मॅथ्यू; १८०५. १०. हितोपदेश(मृत्युंजय विद्यालंकारलिखित पुस्तकाचे भाषांतर); १८१५.


वर्ग:मराठी लेखक
कुसुमावती देशपांडे

कुसुमावती देशपांडे (माहेरचे नाव कुसुम जयवंत) (जन्म : अमरावती, १० नोव्हेंबर, १९०४; - नागपूर, १७ नोव्हेंबर, १९६१) या मराठीतील लेखिका व समालोचक होत्या. त्यांनी मराठी लघुकथेला नवीन रूप आणि चैतन्य बहाल केले. मराठी वाङ्‌मयसमीक्षेच्या क्षेत्रात यांनी केलेले लेखन फार मोलाचे आहे. कुसुमावती यांचे वडील अमरावतीत वकिली करत. कवी अनिल (आत्माराम रावजी देशपांडे) हे त्यांचे पती होत.
शिक्षण

पुण्याच्या हुजूरपागा शाळेतून १९२१ साली मॅट्रिक झाल्यावर त्या दोन वर्षे पुण्याच्याच फर्ग्युसन कॉलेजात होत्या. त्यानंतर नागपूरला जाऊन त्यांनी नागपूर विद्यापीठातून १९२६ साली बी.ए.ची पदवी घेतली. इंग्रजी वाङ्मयाचा अधिक अभ्यास करण्यासाठी त्या इंग्लंडमधील वेस्टफील्ड कॉलेजात दाखल झाल्या. तेथून त्या १९२९ साली बी.ए.(इंग्रजी वाङ्मय) झाल्या.
कारकीर्द

नवी दिल्ली येथे त्या आकाशवाणीवरील स्त्रिया आणि मुलांच्या कार्यक्रमाच्या एक प्रमुख निर्मात्या होत्या.

"पासंग" या १९५४ साली प्रकाशित झालेल्या संग्रहात त्यांच्या लेखांचे संकलन आहे.

१९६१ला ग्वाल्हेर येथे झालेल्या साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदाचा मान कुसुमावतींना मिळाला.
विवाह

१९२९ साली त्यांचे कवी अनिल यांच्याशी लग्न झाले. हा प्रेमविवाह होता. जात वेगळी असल्याने घरातून झालेला प्रचंड विरोध सहन करून हे लग्न झाले.
निधन

ग्वाल्हेर साहित्य संमेलनानंतर महिन्याभरातच १७ नोव्हेंबर १९६१ या दिवशी कुसुमावतीबाईंचं हृदयक्रिया बंद पडून निधन झालं.
प्रकाशित साहित्य

* कुसुमानिल (कुसुमावती आणि पती अनिल यांच्यामधील पत्रांचा संग्रह)
* दीपकळी (१९३४)
* दीपदान (१९४०)
* दीपमाळ
* पासंग (१९५४)
* मराठी कादंबरी (पहिले शतक) (१९५३)
* मोळी (१९४५)
गौरव

* २६ ते २९ ऑक्टोबर १९६१ या कालावधीत ग्वाल्हेर येथे झालेल्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या त्या अध्यक्षा होत्या. १८७८ साली सुरू झालेल्या या संमेलन परंपरेत पहिल्या महिला संमेलनाध्यक्ष होण्याचे भाग्य त्यांना मिळाले.
* डॉ. अनंत देशमुख यांनी कुसुमावती देशपांडे यांच्या वाङ्मयाचा चिकित्सक अभ्यास करणारा ’कुसुमावती देशपांडे’ नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे.
संदर्भ

वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. १९०४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६१ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मुक्तछंद

*हा एक विश्वकोशीय गद्य माहिती लेख आहे. तो जगातल्या सर्व मुक्तछंदांचा धांडोळा घेणारा संदर्भासहित असावयास हवा.या लेखात स्वतःच्या कविता/स्वतःची मते लिहू नका. इतरांच्या कवितांचे अत्यावश्यक संदर्भापुरते संदर्भासहित अवतरण तेवढे द्यावे.

ज्या काव्य-प्रकारात छंदाचे बंधन नसते, त्याला मुक्त छंदातील काव्य असे म्हणतात. कवी अनिल, कुसुमाग्रज, पद्मा गोळे इत्यादी अनेक मोठ्या कवींनी मुक्तछंदात रचना केलेली आहे. "मुक्तछंद" कविता आणि "छंदमुक्त" कविता ह्यात फरक असतो. छंदमुक्त कविता गद्य असल्यासारख्या जास्त वाटतात तर मुक्तछंद कवितांना आपली स्वतःची एक लय असते, जी वाचकाला कविता वाचताना जाणवते.
तू तिथं मी (चित्रपट)

तू तिथं मी


छायाचित्र


निर्मिती वर्ष
निर्मिती वर्ष


निर्मिती
स्मिता तळवलकर


दिग्दर्शन
संजय सूरकर


कथा
शं.ना. नवरे


पटकथा
शं.ना. नवरे


संवाद
शं. ना. नवरे


संकलन
विश्वास-अनिल


छाया
हरीष जोशी


गीते
विजय कुवळेकर


संगीत
आनंद मोडक


ध्वनी
प्रमोद पुरंदरे


पार्श्वगायन


नृत्यदिग्दर्शन
अरुण चांदिवले


वेशभूषा
असिता जोशी नार्वेकर


रंगभूषा
विक्रम गायकवाड


प्रमुख कलाकार
मोहन जोशी, सुहास जोशी, सुधीर जोशी, स्मिता तळवलकर, सुनिल बर्वे, शर्वाणी पिल्ले, आनंद अभ्यंकर, शर्मिला कुलकर्णी, प्रशांत दामले, कविता लाड

यशालेख

* ११ महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार विजेता चित्रपट.
* ५ फिल्मफेर पुरस्कार विजेता चित्रपट.
* राष्ट्रीय पुरस्कार प्राप्त चित्रपट.
पार्श्वभूमी

कथानक

उल्लेखनीय

संदर्भ

बाह्य दुवे

वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मराठी चित्रपट
लिबिया

लिबिया (संपूर्ण नावः الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى; समाजवादी जनतेचे भव्य लिबियन अरब जमाहिरिया) हा उत्तर आफ्रिका खंडातील भूमध्य समुद्रकिनाऱ्यावरील एक देश आहे. लिबियाच्या पूर्वेला इजिप्त, पश्चिमेला ट्युनिसिया व अल्जीरिया, दक्षिणेला चाड व नायजर तर आग्नेय दिशेला सुदान हे देश आहेत. लिबियाच्या उत्तरेला भूमध्य समुद्र आहे. त्रिपोली ही लिबियाची राजधानी व सर्वांत मोठे शहर आहे.

सुमारे १८ लाख क्षेत्रफळ असलेला लिबिया हा आफ्रिकेतील चौथा मोठा तर जगातील १७व्या क्रमांकाचा देश आहे व येथील लोकसंख्या अंदाजे ६४.२ लाख आहे. ह्यापैकी बहुसंख्य लोक देशाच्या उत्तर भागात भूमध्य समुद्रकिनाऱ्याजवळ वसले आहेत तर सहारा वाळवंट असलेल्या दक्षिण भागात अत्यंत तुरळक वस्ती आहे. लिबियातील बहुतांशी जनता अरब वंशाची आहे

मोठ्या प्रमाणावर असलेल्या खनिज तेलाच्या साठ्यांमुळे हा देश आर्थिक दृष्ट्या बळकट आहे. लिबियाची अर्थव्यवस्था आफ्रिका खंडामध्ये चौथ्या क्रमांकावर आहे तर मानवी विकास निर्देशांकाच्या बाबतीत लिबिया आफ्रिकेत पहिल्या क्रमांकावर आहे.

सोळाव्या शतकापासून ते विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत लिबियावर ओस्मानी साम्राज्याची सत्ता होती तर १९११ ते १९५१ दरम्यान लिबिया ही इटली देशाची एक वसाहत होती. १९६९ सालापासून मुअम्मर अल-गद्दाफी हा इसवी सन २०११ पर्यंत लिबियाचा राष्ट्रप्रमुख व सर्वेसर्वा होता.
इतिहास

इसवी सनाच्या आधीपासून हा भाग रोमन साम्राज्याच्या अंतर्गत येत होता. अजूनही ४-५ ठिकाणी रोमन अवशेष आढळतात. लेप्तिस माग्ना, त्रिपोली आणि साब्राथा अशा तीन शहरांनी मिळून त्रिरिपोलिताना हा प्रांत बनला होता. अजूनही त्रिपोली टिकून आहे पण बाकी दोन शहरांचे फक्त अवशेष पाहायला मिळतात. साब्राथा येथील अवशेष जागतिक ठेवा म्हणून घोषित झालेले आहेत. साब्राथामध्ये इसवी सन पूर्वी ५-६व्या शतकात फिनीशियन लोकांनी राहण्यास सुरुवात केली. उत्तर आफ्रिकेमधली एक मोठी बाजारपेठ म्हणून साब्राथाचे नाव होते. इसवी सनापूर्वी दीडशे वर्षे, रोमन साम्राज्याचा भाग बनलेल्या साब्राथाने हस्तिदंताची, गुलामांची आणि आफ्रिकेच्या जंगलातल्या प्राण्याची निर्यात केली आणि धान्याची आयात केली. या शहराला स्वतःची नाणी बनवण्याची परवानगी होती.
नावाची व्युत्पत्ती

प्रागैतिहासिक कालखंड

अर्वाचीन लीबिया

२०११ची क्रांती
भूगोल

चतुःसीमा

लीबियाच्या उत्तरेस अटलांटिक महासागर आहे.
राजकीय विभाग

मोठी शहरे

समाजव्यवस्था

वस्तीविभागणी

धर्म

शिक्षण

संस्कृती

राजकारण

अर्थतंत्र
खेळ

*ऑलिंपिक खेळात लिबिया
* फुटबॉल संघ
संदर्भ
बाह्य दुवे

*
*
*


वर्ग:आफ्रिकेतील देश
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:लिबिया
कल्याण तालुका

कल्याण तालुका हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्याचा एक तालुका आहे. कल्याण शहर हे मुंबई नागरी क्षेत्रातील (urbun agglomeration) एक उपनगर आहे. कल्याण डोंबिवली महानगरपालिका याच तालुक्यात समाविष्ट आहे.
कल्याण शहराचा भूगोल

कल्याण शहर हे उल्हास नदीजवळ वसलेले असून या शहराला ठाणे खाडी व वसई खाडी द्वारे अरबी समुद्राशी जोडले गेले आहे. कल्याण शहर मुंबई शहराच्या ४८ किमी ईशान्येला स्थित आहे. मुंबईत वाढणारी प्रचंड गर्दी व तसेच शासनाचे अनुकूल धोरण या सर्व घटनांमुळे ओद्योगिक क्षेत्रे आणि उद्योजक कल्याण शहराकडे प्रचंड आकर्षित होत आहेत.

मुंबई शहरापासून जवळ आणि त्याचप्रमाणे प्रदूषणाची पातळी कमी आहे.

कल्याण जंक्शन हे उपनगरीय वाहतूक आणि त्याचप्रमाणे लांबच्या पल्ल्याच्या लोहमार्ग वाहतूकीसाठी अतिशय महत्त्वाचे आहे. छत्रपती शिवाजी टर्मीनस येथून सुरू होणारी मध्य रेल्वेची लाईन कल्याण जंक्शन येथे दोन भागांमध्ये विभाजित होते. कल्याणहून कर्जत आणि कसारा या दोन भागात रेलवे लाइन विभागली गेल्याने कल्याण स्थानकाला फार महत्त्व आहे. कल्याण हे नाव फार पूर्वी पासून आहे. नजीकच्या इतिहासात हे नाव बदलेले गेले नाही. उलट इ.स. १०५० मधे सुध्हा कल्याण हेच नाव प्रचलित असल्याचे पुरावे सापडले आहेत. कल्याण हे नाव शिवरायांच्या बाबतीत " कल्याणच्या सुभेदाराची सुन " या गोष्टीने जोडलेले आहे.
तालुक्यातील गावे

#अटाळी
#आडिवली
#आंबिवली तर्फे चोण
#आंबिवली तर्फे वासुंद्री
#अणाखार
#अणे
#अंताडे
#अंतार्ली
#आपटी तर्फे बाऱ्हे
#आपटी तर्फे चोण
#आरेळे
#आसडे
#बापसई
#बेरे
#भिसोड
#भोपर
#चावरे
#चिंचवळी (कल्याण)
#कोळे (कल्याण)
#दहागाव (कल्याण)
#दहिवली (कल्याण)
#दानबाव
#दावडी
#धामटण
#गेरासे
#घारिवळी
#घेसर
#घोटसई
#गोळवली (कल्याण)
#गोवेळी
#गुरवळी
#हेदुटणे (कल्याण)
#जांभुळ (कल्याण)
#जू
#काकडपाडा
#कांबे (कल्याण)
#कातई
#केळणी
#खडावळी
#खोणी
#कोळींब
#कोंदेरी
#कोसळे
#कुंदे
#मामणोळी
#माणगाव (कल्याण)
#माणिवळी (कल्याण)
#मांजळी तर्फे बाऱ्हे
#म्हारळ बुद्रुक
#म्हारळ खुर्द
#म्हास्कळ
#मोस
#नादगाव
#नाळिंबी
#नांदप
#नांदिवली तर्फे अंबरनाथ
#नांदिवली तर्फे पाचानंद
#नवगाव
#निळजे
#निंबावळी
#ओझर्ली
#पळसोळी
#फाळेगाव (कल्याण)
#पिंपळोली
#पिसावळी
#पितांबरेनगर
#पोई
#रायटे
#राये
#रेवती (कल्याण)
#रोण
#रुंदे
#सागाव (कल्याण)
#सांदप
#सांगोडे
#शिरढोण (कल्याण)
#सोनारपाडा
#उसरघर (कल्याण)
#उशीद
#उटाणे
#वडवली बुद्रुक
#वडवली खुर्द
#वाहोळी
#वाळकस
#वारप (कल्याण)
#वसंतशेळवली
#वासुंद्री
#वावेघर (कल्याण)
#वेहाळे
संदर्भ

#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate


वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील तालुके
वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके
वर्ग:कल्याण
हॅरल्ड मॅकमिलन

मॉरीस हॅरल्ड मॅकमिलन, स्टॉक्टनचा पहिला अर्ल (इंग्लिश: Maurice Harold Macmillan, 1st Earl of Stockton; १० फेब्रुवारी १८९४ - २९ डिसेंबर १९८६) हा ब्रिटिश राजकारणी व १९५७ ते १९६३ दरम्यान युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान होता.

दुसऱ्या महायुद्धापूर्वी ॲडॉल्फ हिटलरच्या खुशामतीच्या ठाम विरोधात असलेला मॅकमिलन त्याच्या धोरणी व दूरदृष्टी स्वभावासाठी ओळखला जात असे. त्याच्या नेतृत्वाखाली ब्रिटनने अमेरिकेसोबत संबंध बळकट केले. तसेच मॅकमिलनच्या सरकारने आफ्रिका खंडामधील नायजेरिया, सियेरा लिओन, टांझानिया, युगांडा, केन्या, मलावी, झाम्बिया, गांबिया, झिम्बाब्वे, बोत्स्वाना, लेसोथो, मॉरिशस व स्वाझीलँड ह्या भूतपूर्व वसाहतींना स्वातंत्र्य मंजूर केले.
बाह्य दुवे

*


वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १८९४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील मृत्यू
पद (व्याकरण)

मराठी भाषेतील वाक्यात शब्दांचा नव्हे तर पदांचा वापर केला जातो. जसे घोडा शब्दाचे मुळरूप घोड असेल तर 'घोडा, घोडी, घोडे, घोड्या' ही 'घोड' शब्दाची सामान्यरूपे आहेत. सामान्य-रूपाला उपसर्ग, प्रत्यये किंवा सामासिक शब्द जोडले जाऊन सामान्यरूपातील शब्दांचे पद बनते. जसे वरील उदाहरणात दिलेल्या 'घोडा, घोडी, घोडे, घोड्या' इत्यादी सामान्य-रूपांची वेगवेगळी असंख्य पद रूपे संभवतात; उदा. घोडनवरा, घोडदळ, घोडागाडी, घोडीचे, घोड्यावरून, घोड्यांवरून, घोड्यांकरिताचे, इत्यादी.
मराठी व्याकरणाचा अभ्यासाची सुरुवात इंग्रजी व्याकरण, संस्कृत व्याकरण यांच्या प्रभावाखालील शब्दांच्या जातींचा विचार होत राहिल्यामुळे मराठी भाषेचे पदरूप या वैशिष्ट्याकडे मराठी व्याकरणाच्या अभ्यासात दुर्लक्ष होत राहिले आहे.

या दुर्लक्षाचा दुष्परिणाम मराठी भाषा इंग्रजी शाळातून किंवा इतर भाषिकांना शिकवताना तसेच शुद्धलेखनाच्या मार्गदर्शनात त्रुटी राहून होतो.

वर्ग:मराठी व्याकरण
वर्ग:शुद्धलेखन
दुलीप समरवीरा

दुलीप प्रसन्ना समरवीरा (फेब्रुवारी १२, १९७२ - हयात) हा श्रीलंका पुरुष क्रिकेट संघाकडून खेळलेला माजी क्रिकेट खेळाडू आहे. तो १९९३ ते १९९५ सालांदरम्यान श्रीलंका संघाकडून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ७ कसोटी व ५ एकदिवसीय सामने खेळला. तो उजव्या हाताने खेळणारा आघाडीचा फलंदाज होता.
बाह्य दुवे

* क्रिकइन्फो.कॉम - प्रोफाइल व आकडेवारी (इंग्लिश मजकूर)


वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पॉल बिया

250 px|इवलेसे|पॉल बिया
पॉल बिया (; १५ फेब्रुवारी १९३३) हा कामेरून देशाचा विद्यमान राष्ट्राध्यक्ष आहे. १९७५ ते १९८२ दरम्यान कामेरूनचा पंतप्रधान राहिलेला बिया १९८२ साली राष्ट्राध्यक्षपदावर आला. तेव्हापासून ३० वर्षांहून अधिक काळ राष्ट्राध्यक्ष राहिलेल्या बियाने आजवर एका हुकुमशहासारखा सत्तेचा वापर केला आहे.
हे सुद्धा पहा

*जगातील देशांच्या राष्ट्रप्रमुख व सरकारप्रमुखांची यादी
बाह्य दुवे

वर्ग:कामेरूनचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
रफिक हरिरी

रफिक बाहा एल दिन अल हरिरी (अरबी: رفيق بهاء الدين الحريري‎; १ नोव्हेंबर १९४४ - १४ फेब्रुवारी २००५) हे लेबेनॉन देशामधील एक उद्योगपती व दोन वेळा पंतप्रधान होते. १९९२ ते १९९९ व २००० ते २००४ दरम्यान पंतप्रधानपदावर असलेल्या हरिरींना लेबेनॉनमधील गृहयुद्धानंतर बैरूत शहराचे पुनर्वसन करण्याचे श्रेय दिले जाते.

१४ फेब्रुवारी २००५ रोजी बैरूतमध्ये हरिरीची बॉम्बहल्ल्यामध्ये हत्या करण्यात आली.
हे सुद्धा पहा

*बैरूत–रफिक हरिरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
बाह्य दुवे

*वैयक्तिक संकेतस्थळ


वर्ग:लेबेनॉनचे पंतप्रधान
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख