JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
जीवधन

जीवधन हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे.

घाटघरच्या परिसरात असलेला हा पूर्वमुखी किल्ला प्राचीन नाणेघाटाच्या व्यापारी मार्गाच्या संरक्षणासाठी उभारण्यात आला होता. नाणेघाटापासून जीवधन किल्ला अगदी हाकेच्या अंतरावर आहे. जीवधनच्या पायथ्याचे गाव म्हणजे घाटघर. बांबूची बने हे या गावचे वैशिष्टय !
इतिहास

शिवजन्माच्या वेळी अस्ताला जाणाऱ्या निजामशाहीच्या देणारा किल्ला म्हणजे जीवधन होय. १७ जून १६६३ रोजी निजामशाही बुडाली. शहाजीराजांनी निजामशाहीचा शेवटचा वंशज मुर्तिजा निजाम याला जीवधनच्या कैदेतून सोडवून संगमनेरजवळील पेमगिरी किल्ल्यावर त्याला निजामशहा म्हणून घोषित केले व स्वतः वजीर बनले.

गडाचा दरवाजा हा कातळकड्यामध्ये कोरलेला आहे.
गडावरील ठिकाणे

पश्चिम दरवाजाने गडावर पोहोचल्यानंतर समोरच गजलक्ष्मीचे शिल्प आहे. स्थानिक लोक याला "कोठी" म्हणतात. दक्षिण दिशेस जीवाई देवीचे पडझड झालेले मंदिर आहे. आसपास पाण्याची टाकी आहेत. गडाच्या अंतर्भागात एकात-एक अशी पाच धान्य कोठारे आहेत. कोठारामधील कमलपुष्पांचे कोरीव नक्षीकाम आहे. १८१८ च्या शेवटच्या मराठे-इंग्रज युद्धात या कोठारांना आग लागली होती, त्यांची राख आजही या कोठारांमध्ये पहायला मिळते.

आयताकार असणाऱ्या या गडाच्या टोकाला सुमारे ३५० फूट उंचीचा "वानरलिंगी" ऊर्फ खडा पारशी नावाचा एक सुळका लक्षवेधी आहे. समोरच नानाचा अंगठा, हरिश्चंद्रगड, हडसर, चावंड आणि कुकडेश्वराचे प्राचीन मंदिर आहे.
गडावर जाण्याच्या वाटा

१. कल्याण-अहमदनगर मार्गे नाणेघाट चढून गेल्यानंतर एक पठार लागते. या पठाराच्या उजव्या बाजूला जाणारी वाट व वानरलिंगी नजरेसमोर ठेवून चालत रहावे. वाटेत दोन ओढे लागतात व त्यानंतर उभी कातळभिंत. या भिंतीला चिटकून उजव्या हाताला असणारी वाट गडाच्या पश्चिम दरवाजाकडे जाते. इ.स. १८१८च्या युद्धात इंग्रजांनी ही वाट चिणून काढली व पश्चिम दरवाजाची वाट बंद केली. वानरलिंगीची ही वाट नावाप्रमाणे वानरयुक्त्या करूनच पार करावी लागते. ही वाट अवघड आहे, त्यामुळे जरा जपूनच चढावे.

२. जुन्नर - घाटघर मार्गे असणारी ही वाट म्हणजे राजमार्ग आहे. सोपी व सोयिस्कर वाट असली तरी, एक-दोन ठिकाणी उभ्या खोदलेल्या पायऱ्या पार कराव्या लागतात, त्यामुळे सोबत एखादा दोर जरुर ठेवावा.

राहण्याची सोयः नाही.

जेवणाची - पाण्याची सोयः जेवणाची स्वतःच करावी, पाण्याची बारमाही टाकी आहेत.

गडावर चढण्यासाठी लागणारा वेळः जुन्नर - घाटघर मार्गे - अंदाजे २ तास.


वर्ग:पुणे जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
नाणेघाट

नाणेघाट हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक प्राचीन व्यापारी घाट मार्ग आहे. हा मार्ग पूर्वीचे जीर्णनगर(जुन्नर) व कोकणातील भाग यांना जोडतो. हा घाटमार्ग सातवाहन-कालीन आहे. व्यापारासाठी सोयीचे व्हावे यासाठीच देश(सह्याद्रीच्या पूर्वेकडील महाराष्ट्र) व कोकणाला जोडत हा घाट खोदण्यात आला. इसवी सन पूर्व पहिल्या शतकात हे खोदकाम झाले. या मार्गाचे एक टोक वर जुन्नरच्या दिशेला, तर दुसरे खाली कोकणात मुरबाड तालुक्यात आहे.
इतिहास

मौर्य राजांनंतर सत्तेत आलेल्या सातवाहन राजांनी हा घाट खोदला. या घाटात सातवाहनांनी एक लेणे तयार करत त्यामध्ये त्यांच्या कुलाची गाथाही कोरून ठेवलेली आढळते.
येथे असलेल्या लेखात सातवाहन सम्राज्ञी 'नागणिके'विषयी माहिती मिळते. या लेखांमध्ये महाराष्ट्राच्या आद्य राज्यकुल, त्यांचा पराक्रम, दानधर्माबद्दल माहिती आहे. इसवी सन पूर्व पहिल्या शतकात भारताच्या मोठया भूप्रदेशावर राज्य करणारा सातवाहन हे पहिले राजे होते. हा राजवंश सुमारे चार शतके सलग राज्य करत होता. या काळात त्यांचे तीस पराक्रमी राजे होऊन गेले. या सातवाहनांच्या राजवटीत महाराष्ट्र इतर प्रदेशात सुवर्णकाळ होता असे मानले जाते. प्रतिष्ठान (पैठण), जीर्णनगर (जुन्नर), तगर (तेर), नेवासे, नाशिक अशी भरभराटीला आलेली शहरे या राजवटीत उदयास आली. अशा या सातवाहनांच्या राज्यात प्रवेश करण्यासाठी ‘नाणेघाट’ हा प्रमुख मार्ग होता.

येथील एका लेखात सातवाहनांच्या पराक्रमाशिवाय त्यांनी इथे केलेले यज्ञ, दानधर्माचे उल्लेख आहेत. सातवाहन राजांनी दोनदा अश्वमेध यज्ञ केला असे दिसून येते. याशिवाय वाजपेय यज्ञ, राजसूय यज्ञ असे तब्बल २२ यज्ञ इथे पार पडल्याची माहिती हे लेख देतात. हजारो गाई, शेकडो हत्ती, घोडे, खेडी, धान्य, वस्त्र-अलंकार आणि तत्कालीन सातवाहनांची कार्षांपण या नाण्यांचा मोठा दानधर्म केल्याचाही यात उल्लेख येतो.

*येथील गुहांमध्ये ब्राम्ही भाषेतील लेख आढळतात. गुहांमध्ये सातवाहनांचे वंशजांचे पुतळे आहेत. त्यांचे सध्या पायांचे भाग आहेत.
*घाटाच्या तळाशी वैशाखखेडे गाव आहे. असे मानले जाते की ते "वैश्यखेडे"चा अपभ्रंश आहे. हे गाव व्यापारी व त्यांचे नोकरांच्या सुविधांसाठी इमारती होत्या.
*घाटात जकातीसाठी रांजण आहेत. हा टोल संस्कृती सर्वांत जुना पुरावा आढळतो.
*सुपारक अर्थात सोपारा आणि कल्याण ही प्राचीन काळी पश्चिम किनाऱ्यावरची दोन अत्यंत महत्त्वाची व्यापारी केंद्रे होती. केवळ देशांतर्गतच नव्हे, तर परदेशातील व्यापाराला सुद्धा येथून मोठी चालना मिळत असे. विशेषतः रोमहून आयात होणारा माल सोपाऱ्याला उतरवला जाऊन तेथून कल्याण, नाणेघाट, जुन्नर, नेवासा मार्गे पैठणकडे नेला जात असे. तसेच निर्यातीच्या वस्तूंची वाहतूक देखील याच मार्गावरून उलट दिशेने होत असे.
बाह्य दुवे

*

वर्ग:सह्याद्री डोंगररांग
घनगड

घनगड हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्याच्या पुणे जिल्ह्यातील एक किल्ला आहे. लोणावळ्यापासून भांबर्डे व त्यानंतर एकोले गाव लागते. या गावी घनगड किल्ला अगदी मध्यभागी आहे. चढायला फारसा अवघड नसणारा किल्ला मात्र देखणा आहे. या गडाचे प्रथम प्रवेशद्वार आजही अस्तित्त्व टिकून आहे. वाघजाईचे मंदिर पाण्याचे टाके िऱ्याने जाणारी वाट ही या किल्ल्याची वैशिष्ट्ये आहेत. सदर किल्ल्याचा मुख्य दरवाजा आज नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहे. मात्र तरीही गडमाथ्यावर आजही चिलखती बुरुज, काही वाड्याचे अवशेष, पाच-सहा पाण्याची टाकी आहेत. गडावरून सुधागड अप्रतिम दिसतो. तसेच दरीच्या पलीकडे तैलबैला ही सुंदर दिसतो.

शिवाजी ट्रेल्‍स नावाच्या दुर्ग संवर्धन संस्थेने या गडाची डागडुजी केली आहे.(सप्टेंबर २०१३)

कुटुंबासमवेत या किल्ल्यावर एक दिवस आरामशीर घालवू शकतो.
भौगोलिक स्थान

कसे जाल ?

पुण्यापासून घनगड सुमारे १०८ किमी आहे. पुण्यातून एकोले गावात पोहोचण्यासाठी ताम्हिणी घाट/ मुळशी मार्गे, जीवन-तुंगी मार्गे (तुंग-तिकोना) किंवा लोणावळामार्गे जाऊ शकतो.
ताम्हिणी घाट मार्गे जातांना मध्ये देवकुंड, कुंडलिका वॅली, निवे, आडगाव पाझरे, भांबर्डे, मग एकोले असा मार्ग आहे. ह्या मार्गाने जवळ जवळ १२-२० कमी अंतर कमी होते.
आणि दुसरा एक मार्ग म्हणजे पौडगावामधून एक उजव्या बाजूस वळतो. जातांना रस्त्यात तिकोना, तुंग,आणि मोरगिरी गड लागतात.जातांना अतिशय असा सुंदर दृश्य बघायला मिळते.

आणि तिसरा मार्ग म्हणजे लोणावळा वरून. इकडून अंतर जरा जास्त आहे,
इतिहास

गडावरील पाहण्यासारखी ठिकाणे

प्रथम आपल्याला श्री घनेश्र्वर महादेवाचं शिवलिंग, आई गारजाई मंदिर, वेताळ देव मंदिर, मारखिंड, गडाचा प्रथम प्रवेशद्वार, निसटलेला कातलाचा कडा, आई वाघजाई गुफा, पाण्याची टाके, बुरुज, गडाच्या सर्वात वर भगवा ध्वज, आणि गडावरून दिसणारे, किल्ले सुधागड, तैल - बैला,सरसगड
गडावरील राहायची सोय

गडावर राहण्यासाठीची सोय आहे. वर गेल्यावर एक गुहा आहे तिथे ७-८ जण झोपू शकतात. पाण्याचे एक टाके आहे, ते पाणी पिण्यासाठी योग्य आहे.
गडावरील खाण्याची सोय

गडावर खाण्याची काहीच सोय नाही. स्वतः येतांना घेऊन यावे. किंवा वर आल्यावर आपण बनवून खाऊ शकता.
किंवा
गडाच्या पायथ्याशी एकोले गा
गडावरील पाण्याची सोय

गडावर गेल्यावर शिडी वर चढुन जाताना एक छोटं पाण्याच टाक लागते ते पाणी पिण्यासाठी आहे.
गडावर जाण्याच्या वाटा

मार्ग

१. ताम्हिणी घाट/ मुळशी मार्गे,
२. पौड पासून उजवीकडे जीवन-तुंगी मार्गे लागतो (तुंग-तिकोना-मोरगिरी) किंवा
३. लोणावळा मार्गे जाऊ शकतो.
जाण्यासाठी लागणारा वेळ

गडावर जाण्यासाठी ट्रेकर असाल तर 30 मी. खूप झाले आणि नवीन असाल तर १/१:३० तास लागतो.
संदर्भ

* सांगाती सह्याद्रीचा - यंग झिंगारो
* डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
* दुर्गदर्शन - गो. नी. दांडेकर
* किल्ले - गो. नी. दांडेकर
* दुर्गभ्रमणगाथा - गो. नी. दांडेकर
* ट्रेक द सह्याद्रीज (इंग्लिश) - हरीश कापडिया
* सह्याद्री - स. आ. जोगळेकर
* दुर्गकथा - निनाद बेडेकर
* दुर्गवैभव - निनाद बेडेकर
* इतिहास दुर्गांचा - निनाद बेडेकर
* महाराष्ट्रातील दुर्ग - निनाद बेडेकर
संदर्भ आणि नोंदी

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:पुणे जिल्हा
विसापूर

विसापूर ऊर्फ संबळगड हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे.

मुबईहून पुण्याकडे जातांना लोणावळा सोडले की लोहगड-विसापूर ही जोडगोळी गिर्यारोहकांचे लक्ष वेधून घेत असते. मळवली रेल्वेस्थानकावर उतरल्यावर समोरच दिसतो तो म्हणजे लोहगड. मात्र डोंगरामागे लपलेला विसापूर किल्ला भाजे गावात गेल्यावरच नजरेस पडतो. पवन मावळात मोडणारा हा विसापूर किल्ला खंडाळा (बोर) घाटाचे संरक्षण करतो. पूर्वीपासूनच दुर्लक्षित असलेला हा विसापूर किल्ला इतिहासात फार मोठे असे स्थान मिळवू शकला नाही.
विसापूर
इतिहास

मराठे इ. स. १६८२ सालच्या ऑक्टोबर महिन्यात पुण्याच्या उत्तर बाजूला स्वारीसाठी गेले. डिसेंबरच्या पहिल्या आठवड्यात शहाबुद्दीन चाकणमध्ये होता. मराठे लोहगडाच्या बाजूला आल्याचे समजल्यावर तो तेथे पोहचला. तेथे त्याने केलेल्या चकमकीत ६० माणसांची कत्तल झाली. तेथून मराठे विसापूर किल्ल्यावर गेल्याचे समजले म्हणून तो तेथे पोहचेपर्यंत मराठे कुसापुर गावाजवळ पोहचले. इ. स. १६८२ मध्ये मराठ्यांचा आणि मोगलांचा शिवाशिवीचा खेळ चालूच होता. ४ मार्च इ.स. १८१८ला जनरल प्रॉथर लोहगड जिंकण्यासाठी आला. त्याने सर्व प्रथम विसापूर जिंकला. ज्या दिवशी विसापूर इंग्रजांनी घेतला . तेव्हा दुसऱ्या बाजीरावाने गडावरच्या मराठ्यांना लोहगड रिकामा करायचा हूकुम सोडला अनिच्छेनेच मराठे मागे फिरले
गडावरील पहाण्यासारखी ठिकाणे

पायऱ्यांच्या सहाय्याने किल्ल्यावर जाताना एक मारुतीचे देऊळ आहे. बाजूलाच दोन गुहा आहेत. यात ३० ते ४० जणांची रहाण्याची सोय होते. मात्र पावसाळ्यात गुहेत पाणी साठते. गडावर पाण्याची तळी आहेत. गडावरील पठारावर लांबवर पसरलेली तटबंदी लक्ष वेधून घेते. गडावर एक मोठे जातेही आहे.गडावर प्राचीन काळातील महादेवाचं मंदिर आहेत. मंदिराच्या समोरच मोठा तलाव आहेत.
गडावर जाण्याच्या वाटा

मुंबई-पुणे लोहमार्गावर मळवली या छोट्या रेल्वे स्थानकावर उतरावे. येथून भाजे गावात यावे. भाजे गावातून विसापूर किल्ल्यावर जाण्यास दोन वाटा आहेत.
* १) पहिल्या वाटेने गडावर जायचे झाल्यास वाटाडा घेणे आवश्यक ठरते. भाजे लेण्यांना जाण्यासाठी पायऱ्या आहेत. या पायऱ्या सोडून एक पायवाट जंगलात गेलेली दिसते. उजवीकडची पायवाट धरल्यावर २० मिनिटे चालून गेल्यावर काही घरे लागतात. या वाटेने आपण पुन्हा एकदा मोडकळीस आलेल्या पायऱ्यांपाशी पोहचतो. येथे बाजूलाच एक मंदिर आहे.
* २) दुसऱ्या वाटेने भाजे गावातून गायमुख खिंडीपर्यंत यावे. गायमुख खिंडीतून डावीकडे जंगलात जाणारी वाट थेट विसापूर किल्ल्यावर घेऊन जाते.
* ३) मळवली स्थानकातून बाहेर आल्यावर वाटेत एक्सप्रेस हायवे लागतो. हायवे पार करण्यासाठी बांधलेल्या पादचारी पुलावरून डावीकडे उतरणारा जिना उतरल्यावर पाटण गाव लागते. याच पाटण गावातून विसापूरवर जाण्याचा रस्ता आहे.
बाह्य दुवा

* विसापुर फोर्ट(इंग्रजी)
संदर्भ

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके
वर्ग:पुणे जिल्हा
रावसाहेब रामराव पाटील

रावसाहेब रामराव पाटील ऊर्फ आर. आर. पाटील (१६ ऑगस्ट, १९५७; आंजणी (तासगांव) - १६ फेब्रुवारी, २०१५; मुंबई) हे महाराष्ट्रातील राजकारणी होते. ते राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे सदस्य, महाराष्ट्र विधानसभा सदस्य (आमदार) व महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री तथा गृहमंत्री होते. ते लोकांमध्ये स्वच्छ चारित्र्याचे व प्रामाणिक नेते म्हणून प्रसिद्ध होते. ते इ.स. १९९० पासून ते २०१५ पर्यंत सांगली जिल्ह्यातील तासगाव कवठेमहांकाळ विधानसभा मतदारसंघाचे आमदार होते.
इवलेसे|आर. आर. पाटील (आबा)
२६ नोव्हेंबर, २००८ रोजी मुंबईवर झालेल्या अतिरेकी हल्यानंतर पत्रकार परिषदेत केलेल्या वक्तव्यांनंतर बेजबाबदार वक्तव्यांसाठी आर.आर. पाटील हे टीकेचे लक्ष्य बनले होते. यानंतर त्यांना उपमुख्यमंत्रिपदाचा राजीनामा द्यावा लागला .
प्राथमिक आयुष्य

"आबा" या नावाने प्रसिद्ध असलेले आर.आर. पाटील यांचा जन्म १६ ऑगस्ट १९५७ रोजी महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील तासगाव तालुक्यातील आंजणी (तासगांव) या गावात झाला. वडील गावप्रमुख असूनही त्यांची आर्थिक परिस्थिती चांगली नव्हती. "कमवा आणि शिका" या सरकारी योजनेअंतर्गत त्यांनी आपले बहुतांश शिक्षण पूर्ण केले. त्यांनी सांगलीच्या शांतीनिकेतन कॉलेजमधून बीए आणि एलएलबी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.
मृत्यू

तोंडाच्या कर्करोगाशी दीर्घकाळ लढा दिल्यानंतर पाटील यांचे लीलावती हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर येथे निधन झाले. पाटील यांच्यावरील प्राथमिक उपचारानंतर त्यांच्यात सुधारणा झाल्याचे दिसून आले आणि जानेवारी २०१५ मध्ये त्यांना लाइफ सपोर्ट काढून घेण्यात आला. परंतु १६ फेब्रुवारी २०१५ रोजी त्यांचा मृत्यू झाला. १७ फेब्रुवारी २०१५ रोजी सांगली जिल्ह्यातील तासगाव परिसरातील अंजनी गावात पाटील यांच्यावर शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार करण्यात आले.
संदर्भ आणि नोंदी

वर्ग:इ.स. १९५७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री
वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
वर्ग:तासगांव-कवठे महांकाळचे आमदार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भारतीय प्रमाणवेळ

250px|thumb|right|भारतीय प्रमाणवेळ
भारताची प्रमाण-वेळ ही वेळ जागतिक समन्वित वेळेपेक्षा ५ तास ३० मिनिटे पुढे आहे. संपूर्ण वर्षाकरीता हा फरक कायम असतो. ही वेळ प्रयागराज वेधशाळेत मोजली जाते. इतर देशांप्रमाणे ॠतूनुसार या वेळेत बदल केला जात नाही. पण १९४१-४५ च्या दुसऱ्या महायुद्धाच्या वेळी असा बदल करण्यात आला होता.

ही वेळ ८२.५° पूर्व या रेखांशावर असलेली स्थानिक वेळ आहे. प्रयागराज शहराजवळील मिर्झापूर गावाच्या पश्चिमेला हा रेखांश आहे. मिर्झापूर आणि इंग्लंडमधील रॉयल ऑब्झरव्हेटरी (ग्रीनविच) यांच्या वेळांत रेखांशानुसार साडेपाच तासाचा फरक आहे. राष्ट्रीय भौतिक प्रयोगशाळा दिल्ली येथे आधुनिक उपकरणांचा वापर करून अधिकृत वेळ मोजली जाते. पूर्वी हे काम कुलाबा वेधशाळा करीत असे.

१५ एप्रिल २००६ पासून श्रीलंकेने भारतीय प्रमाणवेळ वापरणे सुरू केले. पाकिस्तानची प्रमाणवेळ भारतीय प्रमाणवेळेपेक्षा अर्धा तास अलीकडची आहे.

वर्ग:प्रमाणवेळा
प्रमाणवेळ
हापूस आंबा

हापूस ही एक आंब्याची जात आहे. हापूस आंबा त्याच्या उत्तम चवीसाठी व अप्रतिम गोडीसाठी प्रसिद्ध आहे. रत्‍नागिरी आणि देवगड परिसरातील मिळणारा आंबा आहे.
नावाची व्युत्पत्ती

अफोन्सो दि आल्बुकर्क या पोर्तुगीज दर्यावर्दी वरून या आंब्याला अल्फान्सो हे नाव मिळाले. याचा अपभ्रंश होऊन भारतीय भाषांमध्ये याला हापूस असे म्हणतात.
उत्पादक प्रदेश

हापूसचे उत्पादन पश्चिम भारतात प्रामुख्याने कोकणात होते. याचा मोसम एप्रिल व मे मध्ये असतो. महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग, रत्‍नागिरी येथील हापूस आंबे उत्तम मानले जातात.
पदार्थ

हापूस पासून आंबापोळी, आंबावडी, आमरस, आम्रखंड, आंबा मोदक इत्यादी पदार्थ बनवले जातात.
भौगोलिक निर्देशांक

हापूस आंब्याला भौगोलिक निर्देशांकासाठी तत्त्वता मान्यता मिळाली आहे. देवगड हापूस आंबा व रत्‍नागिरी हापूस आंबा असे दोन स्वतंत्र भौगोलिक निर्देशांक हापूस आंब्याला बहाल करण्यात आले आहे.

वर्ग:आंब्याचे प्रकार
वर्ग:आंबा
खबरदार (चित्रपट)

खबरदार


छायाचित्र


निर्मिती वर्ष
२००५


निर्मिती
महेश कोठारे


दिग्दर्शन
महेश कोठारे


कथा
महेश कोठारे


पटकथा
महेश कोठारे, अभिराम भडकमकर


संवाद
अभिराम भडकमकर


संकलन
संजय दाबके


छाया
श्याम चव्हाण


गीते
विवेक आपटे


संगीत
अशोक पत्की


ध्वनी


पार्श्वगायन
वैशाली सामंत, स्वप्नील बांदोडकर, ऋषिकेश कामेरकर, बेला सुलाखे


नृत्यदिग्दर्शन
उमेश जाधव


वेशभूषा
श्याम कांबळे


रंगभूषा
महादेव दळवी


प्रमुख कलाकार
भरत जाधव, निर्मिती सावंत, संजय नार्वेकर, पंढरीनाथ कांबळे, मकरंद अनासपुरे, विनय आपटे, विजय चव्हाण, मधुरा वेलणकर, रसिका जोशी

कलाकार

*भरत जाधव = भरत भालेराव
*निर्मिती सावंत = गौरी शृंगारपुरे
*संजय नार्वेकर = मारुती कांबळे
*विनय आपटे = अण्णा चिंबोरी
*पंढरीनाथ कांबळे = पॅडी
*मकरंद अनासपुरे = मिनिस्टर
*विजय चव्हाण = होम मिनिस्टर
*मधुरा वेलणकर = प्रियांका
*रसिका जोशी = मारुती कांबळेची आई
पार्श्वभूमी

पत्रकारितेची मूल्ये खऱ्या अर्थाने अंगी बाणविणारा खबरदार या वृत्तपत्राचा धडाडीचा पत्रकार भरत भालेराव आणि एक सामान्य ट्रक ड्रायव्हर मारुति कांबळे एकमेकांच्या मदतीने गुंडगिरी आणि गुंडांशी असलेले मंत्र्यांचे संबंध व भ्रष्टाचार उघडकीस आणतात. त्याची रंजक गोष्ट म्हणजे खबरदार.
कथानक

उल्लेखनीय

या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.
*पायल वाजे छम छम
*दिल को दिया थोडासा ढिल
*मजा करुया जरा
संदर्भ

बाह्य दुवे

वर्ग:इ.स. २००५ मधील मराठी चित्रपट
तिकोना

तिकोना हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे.


पवना नदीवरील धरणाजवळ पुण्याच्या साधारण ६० कि.मी. अंतरावर असणारा हा किल्ला समुद्रसपाटीपासून सुमारे ३,५०० फूट उंच आहे. या किल्ल्यावरून ३-४ कि.मी. अंतरावरील तुंग किल्ला दिसतो. किल्ल्याच्या त्रिकोणी आकारामुळे याला तिकोना असे नाव पडले आहे .
इतिहास

तिकोना गडाचा फारसा इतिहास उपलब्ध आहे . परंतु पंधराव्या शतकाच्या अखेरीस, मलिक अहमद निजामशहा याने इ.स. १४८२-८३ च्या सुमारास जुन्नर प्रांतावर स्वारी करून जुन्नरचा बराचसा प्रांत आपल्या ताब्यात घेतला. त्यानंतर त्याने लोहगड काबीज केला. नंतर त्याने आपला मोर्चा तुंग व तिकोना गडांकडे वळविला.इ.स. १४८५ मध्ये मलीक अहमद निजामशाहने हा किल्ला जिंकून निजामशाहीत आणला. इ.स. १६५७मध्ये शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला जिंकून परत स्वराज्यात आणला. पुढे ११ जून १६६५ साली झालेल्या इतिहास प्रसिद्ध 'पुरंदरचा तहात' शिवाजी महाराजांनी जयसिंगाला दिलेल्या २३ किल्ल्यांपैकी तिकोना हा एक किल्ला होता. नेताजी पालकर यांच्याकडे काही दिवस तिकोना किल्ल्याची जबाबदारी होती.
छायाचित्रे


Image:तिकोना.JPG|श्री तुळजाईचे मंदिर व समोरील तळे
Image:Tikona-fort-rain.JPG | गडावर जाण्याची वाट
Image:तिकोना fort.jpg|खालून दिसणारा गडाचा त्रिकोणी आकार

गडावरील ठिकाणे

गडमाथ्यावर त्रिंबकेश्वर महादेवाचे छोटेखानी मंदिर, एक तलाव, २ तळी व धान्य कोठाराचे पडीक अवशेष आढळतात. बालेकिल्ल्याच्या खालील भागात श्री तुळजाईचे मंदिर आहे. मंदिर असलेले लेणे सातवाहनोत्तरकालीन असावे. या दक्षिणाभिमुखी लेण्यात एक टाके खोदलेले आहे. लेण्यासमोरच एक तळेही आहे. लेण्यासमोर एका कोरीव दगडावर दोन भागात काम केले आहे. वरच्या बाजूस एक पुरुषाकृती असून त्याच्या पायाखाली बाई दाखविलेली आहे. खालच्या भागात दोन स्त्रिया असून त्यांच्या हातात फुलांच्या माळा आहेत.
गडावर जाण्याच्या वाटा

तिकोना पेठेतून जाणारी वाट उभ्या कड्यावरून थेट गडाच्या दरवाज्यात जाते. गडावर प्रवेश करण्यासाठी चार दरवाजे ओलांडावे लागतात.
मार्ग

:पुणे - जवण नं. 1 ही बस घेऊन गडाच्या पायथ्याशी जाता येते, किंवा कामशेत-कालेकॉलनीमार्गे तिकोना पेठेत पोहोचता येते. लोणावळा-दुधिवरे खिंड मार्हीगे काले -तिकोनाला जाता येते.
तिकाेना किल्ल्यावर ट्रेकिंग करताना खालीलप्रमाणे काळजी घेतात

:- किल्ला चढताना ग्रिप असलेल्या शूजचा वापर.. शक्यताे टी शर्ट आणि ट्रॅक पॅन्ट परिधान करतात.
:- साेबत पाण्याची बाटली आणि फस्ट एड किट बाळगतात.
:- माहिती असलेल्या तसेच किल्ल्यावर दर्शविलेल्या वाटेवरूनच किल्ल्यावर चढाई करतात. अन्यथा वाट चुकण्याची शक्यता असते.
:- अनेक सरपटणाऱ्या प्राण्यांचा धाेका असताे, त्यामुळे लोक माहिती असलेल्या वाटेनेच जातात.
बाह्य दुवे

नकाशा :

[रानवाटा]


वर्ग:पुणे जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
कर्नाळा

कर्नाळा हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे. ह्या किल्ल्यालगतचा परिसर कर्नाळा अभयारण्य म्हणून ओळखला जातो
रायगड जिल्ह्यातील पनवेल तालुक्यातील हा किल्ला आहे. कर्नाळा किल्ला पनवेलपासून सुमारे १२ कि. मी. अंतरावर आहे.
इतिहास

देवगिरी यादव (1248–1318) आणि तुघलक शासक (1318–1347) यांच्याअंतर्गत किल्ला 1400 पूर्वी बांधला गेला असण्याची शक्यता आहे, कर्नाळा त्यांच्या संबंधित साम्राज्यांच्या उत्तर कोकण जिल्ह्यांची राजधानी होती. [2] हे नंतर गुजरात सल्तनतच्या अधिपत्याखाली आले परंतु 1540 मध्ये अहमदनगरच्या निजाम शाहने त्याचा ताबा घेतला. गुजरातच्या सुलतानांनी नंतर ते जिंकण्यासाठी बासिएन (आधुनिक वसई) येथील पोर्तुगीजांच्या कमांडिंग ऑफिसर डॉम फ्रान्सिस्को डी मेनेन्सेसच्या मदतीची विनंती केली. त्याने आपल्या 500 सैनिकांना कर्नाळा किल्ल्याची ऑर्डर दिली आणि ते ते पकडण्यात यशस्वी झाले. किल्ला गुजरात सल्तनतचा प्रभारी राहिला होता पण पोर्तुगीज सैन्याने. [3]

गुजरातचे सुलतान किल्ले पोर्तुगीजांच्या स्वाधीन करून वसईला पळून गेले. कर्नाळाच्या पराभवामुळे निजाम शाह संतापले, ज्यांनी किल्ला आणि आसपासच्या ग्रामीण भागावर पुन्हा दावा करण्यासाठी 5,000 माणसे पाठवली. [3] प्रयत्न अयशस्वी झाला आणि पोर्तुगीजांनी किल्ला ताब्यात घेतला. सांगली आणि कर्नाळा या किल्ल्यांचे सामरिक मूल्य फार कमी आहे हे ठरवून मात्र पोर्तुगीज व्हाईसरायने त्यांना निजाम शाहला वार्षिक रु. 17,500 (किंवा 5,000 सोने परडोस).

शिवाजी महाराजांनी 1670 मध्ये मोगलांकडून ब्रेस्टवर्क बांधून जिंकले. [2] 1680 मध्ये त्याच्या मृत्यूनंतर ते औरंगजेबाने ताब्यात घेतले. यानंतर काही काळ मोगलांनी त्यावर कब्जा केला त्यानंतर 1740 मध्ये पुण्याच्या पेशव्यांच्या उदयाने ते त्यांच्याकडे गेले. कर्नल प्रोथरने किल्ला जिंकून 1818 मध्ये तेथे ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीचे राज्य स्थापन करेपर्यंत हे किल्लेदार (गॅरीसन कमांडर) अनंतराव [5]च्या अधिपत्याखाली राहिले. स्वातंत्र्यसैनिक वासुदेव बळवंत फडके यांचे आजोबा या किल्ल्याचे किल्लेदार होते. पूर्वी बोरघाटद्वारे होणाऱ्या वाहतुकीवर लक्ष ठेवण्यासाठी या किल्ल्याचा वापर होत असे.
गडावरील ठिकाणे

कर्नाळा किल्ला हा कर्नाळा पक्षी अभयारण्यात येतो. कर्नाळा किल्ल्याचा सुळका विशेष लक्षवेधी आहे, हा सुळका अंगठ्यासारखा दिसतो. किल्ल्याची तटबंदी ढासळलेल्या अवस्थेत आहे. किल्ल्यावर प्रवेश केल्यावर एक मोठा वाडा लागतो. परंतु सध्या तो सुस्थितीत नाही. कर्नाळा किल्ल्यावर करणाई देवीचे मंदिर, तटबंदी, जुने बांधकाम व थंड पाण्याच्या टाक्या आहेत.
गडावर जाण्याच्या वाटा

पनवेलवरून पेण अलिबाग रोहा साई केलवणे कोणतीही एस.टी. बस कर्नाळ्याला जाते.
पनवेल-पळस्पे-शिरढोण-चिंचवण नंतर पुढील थांबा कर्नाळा अभयारण्य आहे. एस.टी. बस कर्नाळा अभयारण्याच्या प्रवेशद्वाराजवळच थांबते. प्रवेशद्वारापासून किल्ल्यावर जाण्यास जवळपास दोन तास लागतात.
छायाचित्रे


File:Karnala Fort.jpg
File:Karnala fort bastion.jpg
File:Misty Karnala Fort.jpg
File:Karnala fort walls.jpg
File:Karnala 006.jpg
File:Karnala fort 2.jpg
File:Yash.jpg
File:P1030685.JPG

हे सुद्धा पहा

*भारतातील किल्ले
संदर्भ

* सांगाती सह्याद्रीचा - यंग झिंगारो
* डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
* दुर्गदर्शन - गो. नी. दांडेकर
* किल्ले - गो. नी. दांडेकर
* दुर्गभ्रमणगाथा - गो. नी. दांडेकर
* ट्रेक द सह्याद्रीज
* सह्याद्री - स. आ. जोगळेकर
* दुर्गकथा - निनाद बेडेकर
* दुर्गवैभव - निनाद बेडेकर
* इतिहास दुर्गांचा - निनाद बेडेकर
* महाराष्ट्रातील दुर्ग - निनाद बेडेकर
बाह्य दुवे

* रानवाटा


वर्ग:अहिल्यानगर जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
अवचितगड

अवचितगड हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे. मुंबई-गोवा महामार्गावर नागोठणे किंवा कोलाडपासून उजवीकडे फुटलेला रस्ता रोहा या तालुक्याच्या गावाला जातो. कोकणातील कुंडलिका नदीच्या तीरावरील या रोहा गावाच्या आजूबाजूला पसरलेल्या डोंगररांगांमध्ये अवचितगड हा गर्द रानाने वेढलेला किल्ला आहे, महाराष्ट्रातील मोजक्या पण श्रीमंत गडांमध्ये या गडाची गणना होते. रोह्यापासून ५ कि.मी. वर असलेल्या या गडाची उंची तळापासून ३०५ मीटर किंवा १००० फूट आहे. घनदाट जंगलामुळे जाण्याचा मार्ग दुर्गम झाला आहे. सर्व बाजूंनी तटांनी आणि बुरुजांनी वेढलेला असल्याने हा किल्ला संरक्षणाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा होता.
इतिहास
छायाचित्रे
गडावरील ठिकाणे

किल्ले अवचितगडाच्या मुख्य प्रवेश दरवाजातून डाव्या हातास "शरभ" हे शिल्प दिसते.. हे शिल्प सातवाहन किंवा शिलाहारांच्या काळातले, म्हणजे इसवी सनापूर्वीच्या ८०० ते १००० वर्षे इतके जुने असू शकते. यावरून या "किल्ले अवचितगड"चा भूतपूर्व इतिहास किती जुना आहे हे समजले. गडाच्या दोन्ही टोकास गोपुराप्रमाणे दिसणारे दोन बुरूज आहेत. गडाच्या दक्षिण बुरुजाकडील दरवाजा ढासळलेल्या अवस्थेत आहे. त्या बुरुजाच्या भिंतीत एक शिलालेख आहे. त्यांतील मजकूर असा : "श्री गणेशाय नमः श्री जयदेव शके १७१८ नलनाम संवत्सरे चैत्र शुद्ध प्रतिपदा." दुसऱ्या दरवाज्यात पाण्याने भरलेले कुंड आहे. त्या कुंडातील पाणी पिण्यायोग्य आहे. जवळच खंडोबाची काळ्या पाषाणातील मूर्ती आहे. उत्तरेकडील बुरुजावर एक उद्‌ध्वस्त वाडा आहे. वाड्याच्या ईशान्येस आणखी एक बुरूज असून दक्षिणेकडील भिंतीत एक दरवाजा आहे. किल्ल्यात काही तोफा पडलेल्या आहेत.

दक्षिण दिशेस एक बालेकिल्ला आहे. त्याची लांबी-रुंदी अनुक्रमे ९०० फूट आणि ३०० फूट आहे. बालेकिल्ल्याच्या उत्तरेस दोन्ही टोकांना दोन दरवाजे आहेत. आत पाण्याचा एक द्वादशकोनी हौद आहे. पश्चिमेच्या अंगास खडकात कोरलेली पाण्याची सात टाकी आहेत. टाक्यांच्या मध्यभागी एक समाधी असून तिच्यापुढे एक दीपमाळ आहे.

पावसाळ्यानंतरचे येथील निसर्गसौंदर्य पाहण्यासारखे असते. येथील रानात रानडुकरे, माकड, बिबळ्या, कोल्हे, इ. प्राणी आढळतात. गडावरून समोरच तैलबैलाच्या दोन प्रस्तरभिंती, सुधागड, सरसगड, धनगड, रायगड, सवाष्णीचा घाट इ. परिसर न्याहळता येतो.
गडावर जाण्याच्या तीन वाटा

# पिंगळसई मार्गः अवचितगडावर जाण्यासाठी मुंबईकरांनी / पुणेकरांना रोह्याला आल्यावर तेथून दीड तासाची पायी रपेट केल्यावर गडाच्या पायथ्याशी पिंगळसई गावात पोहोचता येते. वाटेत कुंडलिका नदीवरचा पूल ओलांडावा लागतो. हे अंतर अंदाजे ५ कि.मी. आहे. येथून गडावर जाणारी वाट सरळ आणि मळलेली असल्याने पुढील तासाभरात माणूस गडावर पोहोचतो.. या वाटेवर एक युद्धशिळा (वीरगळ) आहे.
# मेढे मार्गे: मुंबई - या वाटेने अवचितगडावर जाण्यासाठी रोहा मार्गावर, रोह्याच्या आधी ७.५ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या मेढे या गावी उतरावे लागते. गावातून विठोबा मंदिराच्या मागूनच गडावर जाण्यासाठी वाट आहे. या वाटेने माणूस पुढील एका तासात गडावर पोहोचतो. ही वाट दाट झाडीमधून जात असल्याने वाट चुकण्याची शक्यता आहे. ही वाट पडक्या बुरुजामार्गे गडावर पोहोचते. बुरुजावरून डाव्या बाजूला कुंडलिका नदीच्या खोऱ्यायातील मेढे व पिंगळसई ही गावे दिसतात.
# पडम मार्गे: गडावर जाण्याचा तिसरा मार्ग पडम गावातून येतो. रोहा मार्गे पिंगळसई गावाला येतांना, रोहा-नागोठणे मार्गावर एक बंद पडलेला कागद कारखाना आहे. या कारखान्याच्या मागून जाणारी वाट गडाच्या दक्षिण प्रवेशद्वारापाशी घेऊन जाते. या वाटेने कारखान्यापासून गडावर जाण्यास दोन तास पुरतात.
बाह्य दुवे

*ट्रेक्क्षितिज वरील माहितीपृष्ठे


वर्ग:पुणे जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
बिरवाडी (महाड)

बिरवाडी हे रायगड जिल्ह्यातील महाड तालुक्यात असणारे एक गाव आहे.


बिरवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील महाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
हवामान

पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
लोकजीवन
प्रेक्षणीय स्थळे
नागरी सुविधा
जवळपासची गावे
संदर्भ

१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

वर्ग:महाड तालुक्यातील गावे
वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे