JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
देवयानी दीर्घिका

देवयानी दीर्घिका (Andromeda Galaxy) ही सर्पिलाकार दीर्घिका असून ती आपल्या आकाशगंगेपासून सुमारे २.५ दशलक्ष प्रकाश वर्षे अंतरावर आहे. ती देवयानी तारकासमूहात आहे. तिला मेसिए ३१, एम३१ किंवा एनजीसी २२४ म्हणून, व जुन्या कागदपत्रांत ग्रेट अ‍ॅन्ड्रोमेडा नेब्यूला या नावाने ओळखले जाते.
निरीक्षणांचा इतिहास

thumb|right|देवयानी दीर्घिका म्हणजेच M31 लहान दुर्बिणीतून
right|thumb|200px|देवयानी मुख्य तेजोमेघ, आयझॅक रॉबर्ट्‌स (Great Andromeda Nebula by Isaac Roberts.)
सर्वसाधारण माहिती

thumb|left|गॅलेक्सने अतिनील किरणांनी घेतलेले देवयानी दीर्घिकेचे [[छायाचित्र]]
देवयानी दीर्घिका ही ३०० कि.मी. प्रति सेकंद या वेगाने आपल्या आकाशगंगेजवळ येत आहे, यामुळे नीलसृती असणाऱ्या दीर्घिकांपैकी ही एक दीर्घिका आहे. आपल्या सौरमालेचा आकाशगंगेतील वेग पाहिल्यास असे दिसते की देवयानी दीर्घिका व आपली आकाशगंगा या एकमेकींकडे १०० ते १४० कि.मी. प्रति सेकंद या वेगाने जवळ आहेत. या दोन्ही दीर्घिका एकमेकींना धडकतीलच असा मात्र याचा अर्थ नाही. कारण, आपल्याला अजून टॅंजन्ट व्हेलॉसिटी माहित नाही आहे. पण जर का धडक झालीच तर ती ३ अब्ज वर्षांनी होईल. या घटनेनंतर या दोन दीर्घिका एक होऊन एकच महाकाय अशी लंबगोलाकार दीर्घिका तयार होईल. या प्रकारच्या घटना दीर्घिकांच्या समूहात सतत घडत असतात.
रचना
ठळक वैशिष्ट्ये
देवयानी दीर्घिकेच्या उपदीर्घिका
संदर्भ

वर्ग:दीर्घिका
वर्ग:खगोलशास्त्र
समीकरण

thumb|right|300px|रॉबर्ट रेकॉर्ड याने इ.स. १५५७ साली चिन्हमय स्वरूपात मांडलेले पहिले बैजिक समीकरण. आधुनिक चिन्हांकनपद्धतीनुसार, यात पुढील समीकरण मांडले आहे : 14x+15=71.
समीकरण (इंग्लिश: equation, इक्वेशन ;) म्हणजे दोन पदावल्यांमध्ये समानता सूचित करणारे गणिती विधान असते. समीकरणामध्ये दोन पदावल्यांमध्ये = हे चिन्ह वापरून समानता दर्शवली जाते. उदाहरणार्थ,
:x + 3 = 5\,

:9 - y = 7.\,
बाह्य दुवे

*

वर्ग:बीजगणित
बहुपदी

बहुपदी हा गणिताच्या शब्दकोशातील एक महत्त्वाचा शब्द व अतिशय महत्त्वाची संकल्पना आहे. गणिताच्या सर्वच शाखांमधे ही संकल्पना पहावयास मिळते.
X

बहुपदीची व्याख्या देण्याकरिता "रिंग" लागते.
जर "र" ही रिंग असेल तर र मधील सहगुणक असणारी एकचलीय बहुपदी म्हणजे, नैसर्गिक संख्यांच्या संचावरून र मधे जाणारे व एका विवक्षित सान्त संख्येनंतर र मधील ० ही किंमत घेणारे फलन असते.
म्हणजेच

p: नै → र
आणि एका ठराविक m ε नै, नंतर p(n) = 0.


हे लिहिण्याची पद्धती मात्र खालील प्रमाणे आहे. pला सोप्या भाषेमधे सान्त क्रमिकेच्या स्वरूपात लिहिले जाते. त्याकरिता चलपद वापरले जाते. चलपद म्हणजे केवळ एक चिह्न होय. त्याला किंमत नसते. त्याचा घात हा pची कोणत्या नैसर्गिक संख्येवर किंमत काढली आहे ते ठरवतो. ही पद्धती खालीलप्रमाणे आहे. समजा क्ष हे चलपद घेतले, तर

p(क्ष) := p(०)+ p(१)क्ष + p(२) क्ष^२ + ... + p(m )क्ष^m

m नंतर pची किंमत ० आहे, त्यामुळे त्या किंमती लिहीत नाहीत.
क्षच्या घातांसोबत असणाऱ्या संख्यांना त्या घाताचा सहगुणक म्हणतात. बहुपदीतील चलाच्या सर्वात मोठ्या शून्येतर सहगुणकाच्या घाताला बहुपदीचा घात असे म्हणतात.
दोन बहुपदींची (समजा, p आणि q ची) बेरीज ही एक नवी बहुपदी असते. तिच्यामधे क्ष^kचा सहगुण हा p मधील क्ष^kच्या सहगुणकाची आणि q मधील क्ष^kच्या सहगुणकाची वेरीज आहे.
दोन बहुपदींचा(समजा, p आणि q चा) गुणाकार केल्यानंतर मिळणारी बहुपदी म्हणजे जिच्यात क्ष^kचा सहगुणक हा p मधील क्ष^l आणि q मधील क्ष^(k-l)च्या सहगुणकांच्या गुणाकाराची बेरीज असतो.

अशाच प्रकारे द्विचलीय बहुपदीची व्याख्या देता येते. र मधील सहगुणक असणारी द्विचलीय बहुपदी म्हणजे नै × नै वरून र मधे जाणारे आणि सान्त संख्यांनंतर ० असणारे फलन होय. ही लिहिताना दोन चलांची गरज असते.
अशाच प्रकारे त्रिचलीय वा बहुचलीय बहुपदीची व्याख्या करता येते.


स्सामान्यत:, केवळ बहुपदी असाच शब्द वापरला असता, त्याचहा अर्थ एकचलीय बहुपदी असा होतो. एकाहून जास्त चलांची बहुपदी असल्यास तसे लिहिले जाते.
उकल

र मधील सहगुणक असणाऱ्या बहुपदीची उकल म्हणजे र मधील अशी संख्या x की जी चल असणाऱ्या क्ष ऐवजी टाकली असता बहुपदीची एकूण किंमत ० होते.
उदाहरणार्थ,
p(क्ष) = १ - २क्ष
ही जर वास्तव सहगुणक असणारी बहुपदी असेल तर क्ष ऐवजी १/२ ही संख्या टाकताच p(१/२)ची किंमत ० होते. त्यामुळे १/२ ही या बहुपदीची उकल आहे.
बहुपदींची उकल शोधणे हा एक गणितामधील फार मोठानी जुना प्रश्न आहे. गाल्व्हा थिअरी नामक विषयाचा जन्म या प्रश्नाचे उत्तर शोधताना झाला आहे.

बीजगणिताचे मूलभूत प्रमेय सांगते की कॉम्प्लेक्स संख्यामधील सहगुणक असणाऱ्या प्रत्येक बहुपदीला किमान एक तरी उकल असतेच.
हे प्रमेय जर्मन गणिती गाउसने सिद्ध केले.

ज्या फील्डमधे प्रत्येक बहुपदीला निदान एक तरी उकल असते अशा फील्डला "परिपूर्ण फील्ड" म्हणतात. त्यामुळे बीजगणिताचे एक मूलभूत प्रमेय असे सांगते की कॉम्प्लेक्स संख्याचे फील्ड हे परिपूर्ण फील्ड आहे.
नैसर्गिक संख्या

thumb|right|200px|नसर्गिक संख्या मोजणीसाठी वापरल्या जातात (उदाहरणार्थ, वरपासून खालपर्यंत : एक सफरचंद, दोन सफरचंदे, तीन सफरचंदे)
गणितानुसार नैसर्गिक संख्या (अन्य नावे: नैसर्गिक अंक; जर्मन: Natürliche Zahl, फ्रेंच: Entier naturel, स्पॅनिश: Número natural, इंग्लिश: Natural number, नॅचरल नंबर) म्हणजे मोजणीसाठी (उदाहरणार्थ, "माझ्याकडे १० रुपये आहेत" असे म्हणताना) किंवा अनुक्रम सांगण्यासाठी (उदाहरणार्थ, "हे शहर लोकसंख्येनुसार जगातील ५वे मोठे शहर आहे" असे म्हणताना) वापरण्यात येणाऱ्या संख्या या पूर्ण संख्या होत. नैसर्गिक संख्यांच्या वापरामागील ही उद्दिष्टे भाषेतील प्रमुख संख्या आणि क्रमसूचक संख्या यांच्यावर आधारित आहेत.

नामकरणासाठीही या संख्या वापरतात. उदाहरणार्थ, हवालदार बक्कल नंबर ८७६, कैदी नंबर ९११.

नैसर्गिक संख्यांचे त्यांच्या विभाज्यतेशी संबंधित गुणधर्म(अवयवांचे गुणधर्म इ.) इत्यादि, संख्या सिद्धांत या शाखेत अभ्यासले जातात. मोजमाप आणि संचाच्या उपसंचांची मोजणी असल्या प्रकारचे, क्रमव्यवस्थेबद्दल उदभवणारे प्रश्न कॉंबिनेटॉरिक्स या शाखेत अभ्यासले जातात.
संकल्पनेचा इतिहास आणि शून्याच्या समावेशाविषयीचे मतभेद

कोणत्या संचातील संख्यांना नैसर्गिक संख्या म्हणावे याबद्दल एकवाक्यता नाही. काहीजण धन संख्यांना {१, २, ३, ...} नैसर्गिक संख्या म्हणतात तर काहीजण यात ०चा समावेश करून {०, १, २, ...} या ऋण नसलेल्या संचाला नैसर्गिक संख्या असे म्हणतात. यातील पहिली व्याख्या पारंपरिक आहे, तर दुसरी व्याख्या इ.स.च्या १९ व्या शतकापासून सुरू झालेली आहे. तर काही जण नैसर्गिक संख्यांमध्ये ऋण संख्यांचाही समावेश करतात. अर्थात पहिली व्याख्या म्हणजे (१,२,३..)ही अधिक लोकमान्य आहे.
संदर्भ व नोंदी

वर्ग:अंकगणित
पूर्ण संख्या

thumb|100px|पूर्णांकांचा संच दर्शवण्यासाठी वापरले जाणारे चिन्ह.
पूर्ण संख्या किंवा पूर्णांक (इंग्लिश: Integer, इंटिजर) म्हणजे नैसर्गिक संख्या (शून्यासह) (म्हणजे ०, १, २, ३, ४, ...), तसेच शून्याखेरीज अन्य नैसर्गिक संख्यांची ऋणरूपे (म्हणजे −१, −२, −३, ..) या संख्यांना उद्देशून वापरली जाणारी संज्ञा होय. या संख्या पूर्ण एककात व्यक्त करता येतात - म्हणजेच त्या कोणत्याही अपूर्णांकाशिवाय किंवा दशांशचिन्हाशिवाय मांडता येतात. उदाहरणार्थ, २१, ४ व −२०४८ या पूर्ण संख्या होत; मात्र ९.७५, ५१/२ या पूर्ण संख्या नव्हेत.

या संख्या वास्तव संख्यांचा उपसंच असून {..., −२, −१, ०, १, २, ...} या संचात बसू शकतात. पूर्णांक संख्यांचा संच ठळक टायपातल्या Z या रोमन वर्णाक्षराने (किंवा ब्लॅकबोर्ड ठळक टायपातल्या \mathbb{Z}, युनिकोड U+2124 ), दर्शवतात. "अंक" या अर्थाच्या जर्मन भाषेतल्या "त्सालेन" (जर्मन: Zahlen) या शब्दातील "झेड" अक्षरावरून हे चिन्ह आले आहे.
पारिभाषिक शब्द
संदर्भ व नोंदी

वर्ग:अंकगणित
काल्पनिक संख्या

काल्पनिक संख्या एक संख्या आहे ज्यामध्ये एका वास्तविक संख्येला काल्पनिक एकक i ने गुणले जाते. iची व्याख्या अशी केली जाते. काल्पनिक संख्येचा वर्ग शून्य किंवा ऋण असतो. उदाहरणार्थ ५i ही एक काल्पनिक संख्या आहे जिचा वर्ग −२५ आहे. शून्याला वास्तविक आणि काल्पनिक दोन्ही समजले जाते.

या संकल्पनेचा उगम १७व्या शतकामध्ये झाला. त्यावेळी याला बिनकामाची संकल्पना समजले जात होते. परंतु लिओनार्ड ऑयलर आणि कार्ल फ्रीदरिश गाउस यांच्या कामानंतर याला मोठ्या प्रमाणात मान्यता मिळाली.

काल्पनिक संख्या वास्तविक संख्या शी जोडल्याने ही एक संमिश्र संख्या मिळते. यामध्ये वास्तविक संख्या आणि यांना अनुक्रमे वास्तविक भाग आणि काल्पनिक भाग म्हणले जाते.
भूमितीय अर्थ

काल्पनिक संख्या भूमितीमध्ये संमिश्र संख्यांच्या प्रतलावर य (उभ्या) अक्षावर दर्शवल्या जातात.
ऋण संख्यांचे वर्गमूळ

ऋण संख्यांचे वर्गमूळ असणाऱ्या काल्पनिक संख्यांवर गणिती प्रक्रिया करताना काळजी घेणे गरजेचे आहे. उदाहरणार्थ,

:6=\sqrt{36}=\sqrt{(-4)(-9)} \ne \sqrt{-4}\sqrt{-9} = (2i)(3i) = 6 i^2 = -6.

कधीकधी याला असेही लिहीतात:

:-1 = i^2 = \sqrt{-1}\sqrt{-1} \stackrel{\text{ (fallacy) }}{=} \sqrt{(-1)(-1)} = \sqrt{1} = 1 ,

इथे तर्कदोष असा आहे की \sqrt{xy} = \sqrt{x}\sqrt{y} हा नियम लागू होत नाही. याठिकाणी x आणि y पैकी कमीत कमी एक संख्या धन असणे गरजेचे आहे.
संदर्भ

वर्ग:अंकगणित
वर्गमूळ

वर्गमूळ (\sqrt{\ } ) ही वर्गक्रियेच्याविरुद्ध असलेली गणितीय प्रक्रिया होय. ज्या संख्येचा स्वतःशीच गुणाकार केला असता उत्तर क्ष येते, ती संख्या क्षचे वर्गमूळ होय. उदा. ४ गुणिले ४ बरोबर १६. म्हणून ४ ही संख्या १६ चे वर्गमूळ आहे. वर्गमूल हे धन आणि त्याचवेळी ऋणही असते. त्यामुळे -४ (उणे चार) हेही १६ चे वर्गमूळ आहे.

पूर्ण वर्ग असलेल्या संख्येचे वर्गमूळ त्या संख्येचे अवयव पाडून काढतात. उदा० १४४ चे अवयव २, २, २, २, ३, ३. दोनदा आलेले अवयव एकदाच मोजले की २,२, ३. यांचा गुणाकार १२. म्हणून १४४ चे वर्गमूळ १२.


----

वर्ग:अंकगणित
आ

हा मराठी भाषेतील एक वर्ण आहे. हा 'दीर्घ स्वर' आहे.
माहिती

* मराठी वर्णमालेतील आणि स्वरमालेतील दुसरे अक्षर.उच्चारस्थान : कंठ
* लांबट उच्चार- आ S S S
* ऱ्हस्व उच्चार :आमचा
* तोंड उघडे ठेवणे या अर्थाने-तिने आश्चर्याने 'आ' वासला
* आ हा उपसर्ग (अव्यय) मर्यादादर्शक आहे.उदा. आसमुद्र,आमरण,आजन्म,आकंठ
* सामान्य रूपाचा प्रत्यय उदा. 'घरा'कडे (घर+आ)
* पुल्लिंगी प्रत्यय उदा. घोडा( घोड+आ) .पण घोडदळ,घोडनवरा इत्यादी सामासिक शब्दात 'आ'चा लोप होतो.
* मोठे आकारमान या अर्थी प्रत्यय उदा. डबी-डबा,गोळी-गोळा(संदर्भ:प्रा.ग.ना.जोगळेकर)
* शरण येणे भाग पाडणे उदा. नाक दाबले म्हणजे 'आ'वासतो.
* विशिष्ट आवाज , उदा. 'गायकाच्या 'आ'कारान्त ताना विशेषतः लक्षात राहतात.
* आ॥ 'आशीर्वाद' शब्दाचा संक्षेप
* कबुतरांना बोलवण्यासाठी हा शब्द मोठ्याने उच्चारतात.
* पुर्वी याचा उपयोग षष्ठीचा प्रत्यय म्हणून काव्यात करीत.उदा.'तंव तो धारा सिंचे तिंखटे। डोळे 'आ' उजू॥(भास्करभट।मराठी कोश)
* स्पष्टीकरणार्थ ,आवश्यकता नसतानाही येणारा उपसर्ग उदा. आकांक्षा ,आकाश,आभाळ
* ऑं- तो ती,ते या अर्थाने बखरीत वापर केला जात असे.
* कृदंत प्रत्यय उदा.- बोलता,चालता,
* ऑं प्रश्नार्थक उद्गार- ऑं काय म्हणालास?
* 'आ' विसर्गयुक्त उद्गार विविध भाव दर्शक आहे -जसे वेदना,वेदनाशमन,
* ज्ञानेश्वरीतील उपयोग आ-ब्रम्ह,आ-प्लविजे,आ-पादकंचुकित,आ-पाद
हे सुद्धा पहा

* मराठी भाषा
* मराठी भाषेतील वर्णमाला
* मराठी मुळाक्षरे
* मराठी व्याकरण विषयक लेख


वर्ग:मराठी भाषेतील वर्ण
वर्ग:स्वर
विधानसभा

अल्ट=|इवलेसे|200x200अंश|भारतातील सध्याचे सत्ताधारी पक्ष

भारतातील घटक राज्यांमधील कायदेमंडळाच्या कनिष्ट गृहाला विधानसभा म्हणतात. भारताच्या घटनेच्या १७० व्या कलमानुसार प्रत्येक राज्यात विधानसभा हे सभागृह अस्तित्वात आहे. विधानसभा हे राज्य कायदेमंडळाचे कनिष्ठ पण अधिकाराच्या दृष्टीने वरिष्ठ असलेले जनतेचे प्रतिनिधित्व करणारे सभागृह आहे. विधानसभेत कमीत कमी ६० आणि जास्तीत जास्त ५०० सभासद असतात; मात्र लहान राज्याच्या विधानसभा अपवाद आहेत. उदा. पुडुचेरी विधानसभा ३० सदस्यांची आहे. सर्वाधिक संख्याबळ असलेल्या उत्तर प्रदेश विधानसभेत ४०३ सदस्य आहे. विधानसभेच्या मतदारसंघांपैकी काही जागा अनुसूचित जाती आणि जमातींसाठी राखीव असतात. विधानसभेचे मतदारसंघ कमीत कमी ७५,००० ते ३५०,००० मतदारांचा मिळून बनलेले असतात.

महाराष्ट्र, कर्नाटक, उत्तर प्रदेश, बिहार, आंध्र प्रदेश व तेलंगणा या ६ राज्यांत द्विसदनी कायदेमंडळ पद्धती अस्तित्वात आहे व तेथे विधानसभेसोबत विधान परिषदसुद्धा अस्तित्वात आहे. बाकीच्या सर्व राज्यांत एकसदनी कायदेमंडळ पद्धती असून तेथे विधानसभा हे एकच सभागृह आहे. भारतातील विधानसभा ह्या भारतीय लोकसभां सारख्याच काम करणार असे घटनाकारांचे मत होते.
वर्तमान विधानसभा

डिसेंबर २०२४ मधील राज्य विधानसभा खालीलप्रमाणे होत्या:
माजी / विसर्जित विधानसभा
संदर्भ

वर्ग:नागरिकशास्त्र
*
लोकसभा

लोकसभा हे भारतीय संसदेचे कनिष्ठ सभागृह आहे.भारतीय राज्यघटनेच्या कलम ८१ अनुसार लोकसभेची तरतूद केली आहे. तसेच धनविषयक प्रस्ताव हा लोकसभेतच मांडला जातो. संसदेचे सभागृह ह्या नात्याने लोकसभेतील सदस्यांचे प्रमुख कार्य, भारतीय राज्यघटनेच्या चौकटीशी सुसंगत असे कायदे बहुमताने बनवणे हे असते, अर्थात हे सदस्य राज्यकारभाराच्या विधिमंडळ शाखेचे सदस्य आहेत.

लोकसभा हा शब्द संसदेच्या कनिष्ठ सभागृहाच्या दोन पाठोपाठ निवडणुकांमधील कालावधीसही वापरतात. २००८ पर्यंत भारतामध्ये १४ लोकसभा-कालावधी झाले आहेत. लोकसभेचे सदस्य हे जनतेने थेट निवडून दिलेले प्रतिनिधी असतात, अर्थात त्यांची भारताच्या पात्र प्रौढ नागरिकांचा समावेश असलेल्या मतदारसंघांतून थेट निवडणूक केली जाते. भारताच्या राज्यघटनेप्रमाणे लोकसभेचे सध्या ५५२ सदस्य आहेत. यामधील ५३० सदस्य भारताच्या राज्यांचे प्रतिनिधी आहेत, २० पर्यंत सदस्य केंद्रशासित प्रदेशांचे प्रतिनिधी आहेत, तर २ सदस्य अँग्लो-इंडियन समाजाचे प्रतिनिधी असतात (जे की राष्ट्रपतीकडुन नामनिर्देषित केले जातात), पण १०४व्या घटनादुरुस्तीनंतर ही २ पदे देखील रद्द होणार आहेत.

प्रत्येक लोकसभेचा कालावधी जास्तीत जास्त ५ वर्षे असतो, त्यानंतर लोकसभेचे आपणहून विसर्जन होते व नव्या लोकसभेसाठी निवडणुका होतात. ह्याला आणीबाणीची परिस्थिती हा एक अपवाद आहे. आणीबाणीची परिस्थिती जाहीर केल्यास लोकसभेचा कालावधी एक वर्षाच्या टप्प्यामध्ये ५ वर्षाहून अधिक काळही वाढवता येतो. लोकसभेस प्रथम सभागृह असेही म्हणतात.
राज्यागणिक मतदारसंघ
हे सुद्धा पहा

* भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची
* २००९ लोकसभा निवडणुका, महाराष्ट्रातील उमेदवार
बाह्य दुवे

*



वर्ग:भारतातील राजकारण
राज्यसभा

राज्यसभा हे भारतीय संसदेतील वरिष्ठ सभागृह आहे.भारतीय राज्यघटनेत कलम ८० अनुसार राज्यसभेची तरतूद केली आहे. राज्यसभेत २५० सभासद असून त्यातील १२ सभासदांची नेमणुक राष्ट्रपती विविध क्षेत्रातील (कला, साहित्य, विज्ञान व समाजसेवा) मान्यवरांमधून करतात. इतर २३८ सभासदांची निवड राज्य व केंद्रशासित प्रदेश विधिमंडळ करतात. राज्यसभेचे पहिली सत्र बैठक मे १३, १९५२ साली झाली।

राज्यसभेचा कार्यकाळ ६ वर्षांचा असतो आणि राज्यसभा ही स्थायी सभाग्रह आहे. कारण दर दोन वर्षांनी एक तृतीयांश सभासद निवृत्त होतात आणि पुन्हा नव्याने तेवढेच सभासद निवडतात. राज्यसभेचे सत्र कायमस्वरुपी असून ते लोकसभेप्रमाणे विलीन होत नाही. राज्यसभेला लोकसभेपेक्षा कमी अधिकार आहेत, शिवाय धन विधेयक (Money/Supply Bill) जेथे लोकसभेस अध्यारोही अधिकार आहेत. परस्पर विरोधी ठराव झाल्यास एक संयुक्त बैठक घेतली जाते. परंतु लोकसभेची सभासद संख्या दुप्पट असल्याने त्यांना बहुमत मिळून जाते.

भारतीय उपराष्ट्रपती हे राज्यसभेचे पदसिद्ध अध्यक्ष असतात. राज्यसभेच्या उपाध्यक्षांची निवड सदस्य मतदानाने होते. अध्यक्षांच्या गैरहजरीत उपाध्यक्ष सभेचे कामकाज पाहतात.
सदस्य पात्रता

# राज्यसभेचा सभासद होण्यास तो/ती व्यक्ति भारतीय नागरिक असावी.
# वय तीस पेक्षा जास्त असावे.
# ही व्यक्ती मानसिक रीत्या निरोगी असून कर्जबाजारीही (दिवाळखोर) नसावी.
# ह्या व्यक्तीने शपथपत्र द्यावे ज्यात त्याच्या कोणत्याही अपराधी कारवाई करण्यात आली नाही.
# आरक्षित जागांसाठी ही व्यक्ती अनुसूचित जाती/ जमातीतील असावी लागते.
संख्याबळ
सदस्यत्व

सत्र

सामान्यतः राज्यसभेचे दर वर्षी ३ सत्र होतात.

* बजेट सत्रः फेब्रुवारी - मे
* पावसाळी सत्रः जुलै - ऑगस्ट
* हिवाळी सत्रः नोव्हेंबर - डिसेंबर
संदर्भ
हे सुद्धा पहा

*राज्यसभेच्या विद्यमान खासदारांची यादी
* लोकसभा
बाह्य दुवे

*



वर्ग:भारतातील राजकारण
नगरसेवक

नगरपालिकेच्या किंवा महानगरपालिकेच्या सदस्यांना नगरसेवक असे म्हणतात. इंग्रजीत सिटी फादर्स. त्यावरून मराठीतही नगरपिते असा शब्द सुचविला गेला होता. पण पुणे शहराचे नागरिक असलेल्या आचार्य अत्र्यांनी आम्हांला इतके बाप नकोत अशी टिप्पणी केल्याने, त्यांच्याच सूचनेनुसार नगरसेवक हा शब्द वापरला जाऊ लागला.
नगरसेवक हा महानगरपालिकेचा सदस्य असतो.
त्यासाठी महानगरपालिका निवडणूक सुद्धा होत्या. प्रत्येक महानगर पालिकेला एक महापौर असतो. महानगर पालिकेच्या निवडणूका दर पाच वर्षांनी होतात. त्या निवडणूका निवडणूक आयोगाच्या अध्यक्षते खाली घेतल्या जातात.
आणि आणि मनपा साठी महानगरपालिका आयुक्त सुद्धा नेमला जातो असतो.




नगरपालिका संबधी अधिक माहिती https://www.nagarpalika.co.in बघू शकता .

वर्ग:नागरिकशास्त्र
ग्रामसेवक

ग्रामसेवक (ग्राम विकास अधिकारी) हा गावपातळीवर ग्रामपंचायतीचा सचिव म्हणून काम करत असतो.
निवड

*शिक्षण
तुम्हाला ग्रामसेवक व्हायचं असेल, तर तुम्ही कोणत्याही शाखेमध्ये पदवीधर असणं आवश्यक आहे, तरच तुम्ही ग्रामसेवक होण्यासाठी पात्र ठराल.

*वयोमर्यादा
ग्रामसेवक होण्यासाठी तुमचं वय किमान 18 वर्षे आणि कमाल 35 वर्षे असणं आवश्यक आहे. याशिवाय आरक्षित प्रवर्गातील लोकांना सरकारी नियमांनुसार वयोमर्यादेतही सवलत सरकारकडून दिली जाते.

*परीक्षा
1.परीक्षा ऑनलाईन पद्धतीने होते.
2.ग्रामसेवक पदाच्या परीक्षेत 100 प्रश्न 200 गुणांसाठी विचारल्या जातात.
3.प्रत्येक योग्य उत्तरासाठी 2 गुण देण्यात येईल.
4.परीक्षेचे माध्यम मराठी व इंग्रजी असेल.
5.तांत्रिक विषय सोडून बाकी विषयांचा दर्जा हा बारावी परीक्षेच्या समान आहे. फक्त तांत्रिक विषयाचा दर्जा कृषी पदविकेसमान आहे
6.परीक्षेचा कालावधी 02 तास आहे.
7.नकारात्मक गुणांकन पद्धती लागू नाही.

ग्रामसेवक होण्यासाठी तुम्हाला खालील पायऱ्या पार करणं आवश्यक आहे, तरच तुमची ग्रामसेवक पदांवर नियुक्ती करण्यात येईल.

ग्रामसेवक होण्यासाठी तुम्हाला लेखी परीक्षा द्यावी लागेल, जर तुम्ही लेखी परीक्षा उत्तीर्ण झालात तरच तुम्हाला सरकारकडून ग्रामसेवक बनण्याचं प्रशिक्षण दिलं जातं, प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर, सरकार तुम्हाला बीपीएल अंतर्गत 100 लोकांना जोडण्याचं काम देते. हे प्रशिक्षण 6 महिन्यांचं असतं. त्यानंतर तुम्ही ग्रामसेवक होता.
कामे

1. कर वसुली करणे,
2. वसुलीतून गावविकासाची कामे करणे,
3. पाणीपुरवठा व्यवस्थापन,
4. साफ सफाई व्यवस्थापन,
5. शिक्षण व आरोग्य व्यवस्थापन,
6. दिवाबत्ती, इत्यादी कामे करणे,
7. जन्म-मृत्यू नोंदणी करणे,
8. विवाह नोंदणी करणे,
9. ग्राम पंचायत व ग्रामसभेत सचिवांची भुमिका बजावतात,
10. लोकांच्या समस्या शासनापर्यंत पोहचवणे,
11. ग्रामपंचायतीचे दैनंदिन कामे पार पाडतात,
12. ग्रामपंचायतीची महत्त्वाची कागदपत्रे व हिशोब सांभाळणे अशी जवळपास 29 खात्यांची कामे असतात तसेच विविध योजना राबविणे.
उदा.

1. महानरेगा
2. स्वच्छ भारत मिशन
3. 14वा वित्त आयोग.
4. प्रधान मंञी आवास योजना
5. स्मार्ट गाव
6. ग्राम सभा सचिव ORDP. DWSY. IAY.RAY.PSGSY.SGGSA.SSA.YGPA.MGTG.KKY.माहिती करिता मु.गा.अ.१९५८ वाचा
निवृत्ती

ग्रामसेवक (ग्रामविकास अधिकारी) वयाच्या ५८ व्या वर्षी पदावरून निवृत्त होत असतो.


वर्ग:नागरिकशास्त्र

ग्रामविकास व पंचायतराज विभाग
आमदार

आमदार हा त्याचे मतदारसंघाचा लोकप्रतिनीधी असतो. लोकशाही राज्य व्यवस्थेतील हे पद अत्यंत महत्त्वाचे आहे.हा लोकांनी निवडून दिलेला विधानसभेतील सदस्य आहे. दर पाच वर्षांनी विधानसभा निवडणुकीच्या माध्यमातून याची निवड होते.
आमदाराचा कालावधी

विधानसभा सदस्य म्हणजेच आमदाराचा कालावधी हा पाच वर्षाचा असतो.विधानसभेची मुदत संपल्याने आमदारकीचा कार्यकाल संपतो. विधानसभेची मुदत पाच वर्षांची असते, परंतु मुख्यमंत्र्याच्या विनंतीनुसार राज्यपाल त्याआधीच बरखास्त सुद्धा करू शकतात. आणीबाणीच्या काळामध्ये विधानसभेची ही मुदत वाढवली सुद्धा जाऊ शकते, परंतु एका वेळी सहा महिन्यांपेक्षा जास्त कालावधी वाढविता येत नाही.आमदार होण्यासाठी किमान वयोमर्यादा ही २५ वर्ष असणे आवश्यक असते.
आमदारांची आकडेवारी

सध्या उत्तर प्रदेश मध्ये सर्वाधिक ४०३ आमदार आहेत.तसेच सिक्कीम राज्यातील विधानसभेत सर्वात कमी ३२ आमदार आहेत.संपूर्ण भारत देशात सध्या ४१२३ आमदार आहेत.
भारतातील राज्य व केंद्रशासित प्रदेशातील आमदारांची संख्या
संदर्भयादी

१.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Uttar_Pradesh_Legislative_Assembly
२.https://en.m.wikipedia.org/wiki/State_legislative_assemblies_of_India
वर्ग:नागरिकशास्त्र
वर्ग:राज्यशास्त्र
खासदार

संसदेच्या सदस्यांना (Member of Parliament) खासदार किंवा संसद सदस्य म्हणतात. भारतात संसदेची २ सदने/सभागृहे आहेत — राज्यसभा व लोकसभा. संसदेमध्ये जनतेचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या व्यक्ती लोकसभेचे सदस्य असतात तर राज्यांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या व्यक्ती राज्यसभेच्या सदस्य असतात. या दोन्ही गृहांतील सदस्यांना खासदार किंवा संसद सदस्य असे म्हणतात.
भारतातील खासदारांचे प्रकार

लोकसभेतील खासदार

भारताच्या राज्यघटनेप्रमाणे लोकसभेचे सध्या ५४३ सदस्य आहेत. यामधील ५३० सदस्य भारताच्या राज्यांचे प्रतिनिधी आहेत, १३ पर्यंत सदस्य केंद्रशासित प्रदेशांचे प्रतिनिधी आहेत. पूर्वी २ सदस्य ॲंग्लो-इंडियन समाजाचे प्रतिनिधी होते.

लोकसभेच्या खासदारांचा कार्यकाळ हा सहसा ५ वर्षांचा असतो‌. हा काळ आणीबाणीच्या काळात वाढविता येतो. सध्या लोकसभेत उत्तर प्रदेश राज्यात सर्वाधिक ८० खासदार आहेत, तर महाराष्ट्रात ४८ आहे.
राज्यसभेतील खासदार

राज्यसभेत २४५ खासदार असून त्यापैकी २३३ खासदार राज्यांच्या विधीमंडळातील सदस्यांद्वारे निवडले जातात, तर कला, साहित्य, सामाजिक कार्य, इ. क्षेत्रांमधून १२ सदस्य हे राष्ट्रपतींद्वारे नियुक्त करण्यात येतात‌. राज्यसभेचे खासदार राज्यांचे व त्यांच्या हक्कांचे प्रतिनिधित्व करतात. राज्यसभेत दर दोन वर्षांनी एक तृतीयांश खासदार निवृत्त होतात. राज्यसभा खासदारांचा कार्यकाळ हा सहसा ६ वर्षांचा असतो‌.
राज्यानुसार खासदारांची संख्या

वर्ग:नागरिकशास्त्र
वर्ग:भारतीय संसद
हे सुद्धा पहा

* राज्यसभेच्या विद्यमान खासदारांची यादी
मांजर

मांजर ही मार्जार जातीतील एक मांसाहारी भूचर सस्तन प्राणी आहे. जगातील अनेक प्रदेशांत मांजर ही पाळीव प्राणी आहे. मांजरीला वाघाची मावशी असे म्हणतात. मांजरचे वय किती असते?

मांजर ही पाळीव प्राणी म्हणून खूप प्रसिद्ध आहे. मांजरीचे अनेक प्रकार आहेत. मांजर ही प्राणी अनेक रंगामध्ये असते. मांजरीचे मुख्य भक्ष्य उंदीर, विविध पक्षी, इतर छोटे प्राणी व दूध आहे . क्वचित मांजर गवत देखील खाताना आढळते, परंतु असे आचरण साधारणतः क्षुधापूर्तीसाठी नसते. मांजराकडे पालेभाज्या पचवण्याची क्षमता नसल्याने, जेव्हा मांजर गवत खाते, अशा वेळेस वमन क्रियेद्वारे मांजराच्या पोटातून गवताबरोबर इतर अपायकारक पदार्थ बाहेर पडतात. मांजर हा असा प्राणी आहे जो दिशा लक्षात घेऊन घरी परत येतो. माणसाच्या शरीरात एकूण २०६ हाडे असतात परंतु मांजराच्या शरीरात 280 हाडे असतात. मांजर आपल्या उंचीच्या तिनपट उंचीवर उडी मारून सुरक्षित अवस्थेत परत जमिनीवर येतात. मांजर हे प्राणी जन्मतःपासून भांडखोर वृत्तीचे असतात. मांजरीण एकावेळी ३ ते ५ पिल्लांना जन्माला घालते.

मांजरींचे शरीर इतर प्रजातींप्रमाणेच आढळते, त्यामध्ये एक मजबूत लवचिक शरीर, द्रुत प्रतिक्षेप, तीक्ष्ण दात आणि मागे घेतलेले लहान पंजे लहान शिकार
करण्यासाठी अनुकूल आहेत. त्यांची रात्रीची दृष्टी आणि गंध घेण्याची क्षमता चांगली विकसित झालेली आहे. मांजरीच्या बोलण्याचे प्रकारामध्ये म्याव म्याव करणे, गुरगुरने, फुसफूसने, कंपयुक्त आवाज करणे, कल्लोळ करणे, तसेच मांजरींच्या विशिष्ट शारीरिक भाषेचा समावेश आहे. मांजर ही एक सामाजिक प्रजाती आहे, परंतु शिकार नेहमी एकटीच करते. मांजर मानवी कांनांसाठी अगदी अस्पष्ट, अगदी कमी किंवा खूपच जास्त असलेले आवाज ऐकू शकते. त्यामुळे उंदीर किंवा इतर लहान सस्तन प्राण्यांनी केलेले आवाज ते अतिशय सहजपणे ऐकू शकते. मांजर हा एक असा शिकारी आहे जो पहाटे आणि संध्याकाळी सर्वात सक्रिय असतो. मांजरीचे नख तीष्ण असतात.

मादी पाळीव मांजरीं वसंत ऋतु ते शरद ऋतूच्या शेवटी पर्यंत पिल्ले देतात, त्यामध्ये एकावेळी दोन ते पाच मांजरीचे पिल्ले असतात. घरगुती मांजरी ह्या प्रजनन व नोंदणीकृत वंशावळ म्हणून दर्शविल्या जातात, हा छंद मांजरीची आवड म्हणून ओळखला जातो. मांजरींच्या पाळीव प्राणी म्हणून पैदासीवर नियंत्रण ठेवण्यातील अपयशमुळे संपूर्ण जगातील मांजरी मोठ्या संख्येने वाढू लागल्या आणि याचा संपूर्ण जगातील पक्षी नष्ट होण्यास हातभार लागला.
बराच काळ असा विचार केला जात होता की मांजरीचे पालनपोषण इजिप्तमध्ये केले गेले होते, कारण प्राचीन इजिप्तमधील मांजरींचे पूजन सुमारे इ.स.पु. ३१०० पूर्वीपासून केले जात होते. तथापि, आफ्रिकन जंगली मांजर (एफ. लाइबिका)च्या शिकवणीचा प्रारंभिक पुरावा सायप्रसमध्ये सापडला, जेथे एक मांजरीचा सांगाडा जवळजवळ इ.स.पु. ७५०० साली नियोलिथिक कबरने खोदला होता. त्यामुळे आफ्रिकन जंगली मांजरी ह्या बहुधा पूर्वेस सर्वप्रथम पाळल्या गेल्या. मांजरीचे वय किती असते

२०१७ पर्यंत, घरगुती मांजरी ह्या अमेरिकेतील मालकीच्या पाळीव प्राण्यामध्ये ताज्या पाण्यातील माश्यांनंतर, दुसऱ्या क्रमांकाच्या लोकप्रिय पाळीव प्राणी ठरल्या. कारण ९५ दशलक्ष मांजरींची मालकी अमेरिकेतील लोकांकडे होती. २०१९ पर्यंत युनायटेड किंगडममध्ये सुमारे ७.३ दशलक्ष मांजरी ४.८ दशलक्षाहूनही जास्त घरात राहत होत्या.


वर्ग:भूचर प्राणी
वर्ग:सस्तन प्राणी
वर्ग:मार्जार कुळ
वर्ग:प्राणी