JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
కవిత్రయం

thumb|250x250px|కవిత్రయం ఒకరైన ఎఱ్రాప్రగడ చిత్రం
వేదవ్యాసుడు సంస్కృతంలో రచించిన మహాభారతాన్ని తెలుగు పద్యకావ్యంగా అనువదించిన ముగ్గురు కవులు తెలుగు సాహితీ చరిత్రలో కవిత్రయం అని మన్ననలందుకొన్నారు.
నన్నయ్య

నన్నయ్య తెలుగు సాహిత్యానికి ఆద్యుడు. ఆదికవి అని పేరుగన్నవాడు. మహాభారతాన్ని తెలుగులో అనువదించిన కవిత్రయంలో మొదటి వాడు. ఆది పర్వము, సభా పర్వము రచించి, అరణ్య పర్వము కొంత వరకే వ్రాయగలిగాడు. నన్నయ్య రాజా రాజ నరేంద్రుని ఆస్థాన కవి.
తిక్కన

తిక్కన భారతంలో అత్యధిక భాగాన్ని తెలుగులోకి అనువదించాడు. నన్నయ అసంపూర్ణంగా వదిలేసిన అరణ్య పర్వాన్ని అలాగే ఉంచి మిగిలిన 15 పర్వాలను తిక్కన వ్రాశాడు.
ఎఱ్ఱన

ఎఱ్ఱన ప్రబంధ పరమేశ్వరుడని బిరుదు పొందాడు. నన్నయ, తిక్కన అసంపూర్ణంగా మిగిల్చిన అరణ్య పర్వాన్ని ముగించి తెలుగు వారికి తెలుగులోనే ఆ ఆదికావ్యాన్ని చదువుకునే అదృష్టాన్ని కలిగించాడు.
కవిత్రయం

నన్నయ, తిక్కన, ఎర్రాప్రగడలు తెలుగునాట ప్రసిద్ధి గాంచినకవులు. సంస్కృతంలో వేద వ్యాసుడు రచించిన, పంచమ వేదంగా కీర్తిగాంచిన మహాభారతాన్ని ఈ ముగ్గురు కవులు తెలుగులోకి అనువదించారు. సంస్కృతం నుండి అనువదించినప్పటికీ, తెలుగులో దీనిని స్వతంత్ర 'కావ్యం'గా తీర్చి దిద్దారు.

రాజమహేంద్రవరాన్ని రాజధానిగా చేసుకొని పరిపాలించిన రాజరాజ నరేంద్రుని ఆస్థాన కవి నన్నయ.ఇతను సా.శ. 1050 ప్రాంతంవాడు. అవిరళ జప హోమ తత్పరుడు. రాజరాజు తాను చంద్రవంశ క్షత్రియుడనని, తన పూర్వీకులైన భరత వంశస్థుల చరిత్రను తెలుగులోకి అనువదించ కోరుతున్నానని నన్నయను భారతాంధ్రీకరణకు ప్రేరేపించాడు.

అప్పటికే తెలుగు పరిసర భాషలయిన తమిళ కన్నడాలలోకి భారతం అనువదింపబడింది.
ఈ ప్రేరణతో నన్నయ భారతానువాదానికి "శ్రీవాణీ గిరిజాశ్చిరాయ.." అను శ్లోకంతో శ్రీకారం చుట్టాడు. ప్రసన్న కథా కలితార్థయుక్తి, అక్షరరమ్యత, నానారుచిరార్థ సూక్తి నిధిత్వం అనే శైలీలక్షణాలతో నన్నయ ఆది సభాపర్వాలను, అరణ్యపర్వంలో నాలుగవ ఆశ్వాసంలోని "శారద రాత్రులుజ్వల.." అనే పద్యం వరకు రచించి తనువు చాలించాడు. భారతంతో పాటు "ఆంధ్ర శబ్ద చింతామణి" అనే వ్యాకరణ గ్రంథం కూడా రచించడం వలన "వాగనుశాసనుడు" అనే బిరుదు కూడా పొందాడు.

నన్నయ తరువాత సా.శ. 1250 ప్రాతంలో నెల్లూరు మండలాన్ని పరిపాలించిన మనుమసిద్ది దగ్గర ఆస్థాన కవిగా, మంత్రిగా పని చెసిన తిక్కన భారతాంధ్రీకరణకు పూనుకున్నాడు. ఈయన తండ్రి పేరు కొమ్మన, తల్లి అన్నమ. ప్రౌఢవిజ్గ్ఞానదీపుడు, నీతి చాణుక్యుడు అయిన తిక్కన ఆంధ్ర మహాభారతంలోని విరాటపర్వం మొదలు స్వర్గారోహణ పర్వం వరకు 15 పర్వాలను అనువదించాడు. రచనా శిల్పంలోను, విశిష్ట శైలిలోనూ, వినూత్న భాషాప్రయోగంలోనూ, నాటకీయ రచనా విన్యాసంలోనూ అద్వితీయమైన సంవిధానంతో తిక్కన భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించాడు.

ఈయన భారతంతో పాటు రామయణంలోని ఉత్తరరామకథను "నిర్వచనోత్తర రామాయణం" అనే పేరుతో వెలయించాడు. ఇంకా "విజయసేనం" అనే కావ్యాన్ని కూడా రచించాడు. తిక్కనను "బ్రహ్మ కవి" అని ఎర్రన ప్రశంసించాడు. సంసృతాంధ్ర భాషలలో సరిసమాన ప్రతిభా పాటవాలు కలిగిన తెలుగు భాష అందచందాలు తిక్కన కవిత్వంలో కనిపిస్తాయి.

నన్నయ తిక్కనల చేత భారతాంధ్రీకరణ పూర్తికాలేదు. నన్నయ విడిచిన అరణ్యపర్వ శేషభాగం అలాగే ఉండిపోయింది. దీనిని సా.శ. 14వ శతాబ్దంలో అద్దంకిని పాలించిన ప్రోలయ వేమారెడ్డి ఆస్థానకవి ఎర్రన (ఎర్రాప్రగడ) తెనిగించాడు. ఇతను ప్రస్తుత ప్రకాశం జిల్లాలోని గుడ్లూరు వాస్తవ్యులయిన సూరన, పోతమాంబలకు జన్మించాడు.
మూలాలు

వర్గం:కవులు
తాడేపల్లి

తాడేపల్లి, గుంటూరు జిల్లాలో, కృష్ణా నది ఒడ్డున ఉన్న పట్టణం, అదేపేరుగల మండలానికి కేంద్రం. ఈ పట్టణం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంతంలొ ఉంది, కొద్ది భాగం ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజధాని నగరంలో భాగంగా ఉంది.
భౌగోళికం

]]
విజయవాడ నగరానికి సమీపాన 3 కి.మీ.దూరంలో కృష్ణకు అవతలి (కుడి) గట్టున ఉన్నది.
జనగణన

2011 జనగణన ప్రకారం పట్టణ జనాభా 64,149.
పరిపాలన

తాడేపల్లి పురపాలక సంఘం 2009లొ స్థాపించారు. ఇది 23 వార్డులు కలిగి ఉన్న మూడవ గ్రేడ్ పురపాలక సంఘం. ఉండవల్లి గ్రామం, తాడేపల్లి పురపాలక సంఘంకు ఔట్ గ్రొత్. ఈ రెండు విజయవాడ పట్టణ ప్రాంతంలోకి వస్తాయి.
రవాణా సౌకర్యాలు

ఈ గ్రామంలో కృష్ణా కెనాల్ జంక్షను పేరుతో రైల్వే జంక్షను ఉంది. విజయవాడ నుండి గుంటూరు, చెన్నై వైపు వెళ్ళే రైలు మార్గాలు చీలేదిక్కడే.
ఆర్థిక వ్యవస్థ

ఒకప్పుడు ఇక్కడ ఎసిసి సిమెంటు కర్మాగారం ఉండేది. ఇండియన్ ఆయిల్ కార్పోరేషను వారి చమురు ఉత్పత్తుల నిల్వ కేంద్రం ఇక్కడ ఉంది.
దర్శనీయప్రదేశాలు/దేవాలయాలు

* శ్రీ మద్వీరాంజనేయ సమేత శ్రీ కోదండరామస్వామివారి ఆలయం.

*శ్రీ లక్ష్మీగణపతిస్వామివారి ఆలయం:- శ్రీ కోదండరామస్వామివారి ఆలయంలో ఉపాలయంగా ఉన్న ఈ ఆలయం, విజయవాడలోని శ్రీ కనకదుర్గమ్మ ఆలయానికి దత్తత దేవాలయం.

* శ్రీ రాధాకృష్ణ ఆలయం
* ఇస్కాన్ మందిరం: ఈ మందిరం, తాడేపల్లిలో కరకట్ట మార్గం మీద ఉంది.
ప్రముఖులు

]]
* కల్లం అంజిరెడ్డి - డా. రెడ్డీస్ ల్యాబ్స్ వ్యవస్థాపకులు.
* శ్రీ గంగ్రోత్రిసాయి: ఇతను నాటకరంగానికి 30 సంవత్సరాలుగా చేయుచున్న కృషికి గుర్తింపుగా, పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, 2015వ సంవత్సరానికి గాను, ప్రతిష్ఠాత్మక కీర్తి పురస్కారం ప్రకటించింది. వీరికి ఈ పురస్కారాన్ని 2017, మార్చి-30, 31 వతేదీలలో తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో అందజేసెదరు.వీరు, రెండు దశాబ్దాలుగా భారత స్వాతంత్ర్య చరిత్రను పరిశోధించుచూ తెలుగు భాషలోనికి రాని విశిష్ట సమాచారాన్ని వెలికితీసి, వందలాది వ్యాసాలు వ్రాసారు. 13 పరిశోధనాత్మక చరిత్ర గ్రంథాలను ప్రచురించారు. ఎంతో విలువైన సమాచారాన్ని తెలుగు ప్రజలకు అందించుచున్నందుకు గుర్తింపుగా పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, 2015వ సంవతరానికి గాను, వీరికి ప్రతిష్తాత్మక పురస్కారాన్ని ప్రకటించింది. తెలుగు నాటకరంగానికి చెందిన ప్రముఖుల ఛాయాచిత్రాలను సేకరించి, వాటిని పలుప్రాంతాలలో ప్రదర్శించటం ద్వారా అనేకమంది కళాకారులను పరిచయం చేసారు. వీరు అనేక నాటకాలలో నటించడమే గాకుండా దర్శకత్వం వహించారు. నంది నాటకోత్సవాలలో బంగారు నందులు ఆయనకు ఈ పురస్కారంగా లభించినవి.
మూలాలు
వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పట్టణాలు
సత్తెనపల్లి

సత్తెనపల్లి పల్నాడు జిల్లాలోని పట్టణం, అదేపేరుగల మండలానికి కేంద్రం. ఈ నగరం పల్నాడుకు ముఖ ద్వారము వంటిది. ఇక్కడి ప్రజలు వ్యవసాయ సంబంధిత పరిశ్రమల మీద ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు. ఈ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలలో వరి, మిరప, ప్రత్తి విరివిగా పండిస్తారు.
భౌగోళికం

జిల్లా కేంద్రమైన నరసరావుపేట నుండి ఈశాన్య దిశలో 23 కి.మీ. దూరంలో, సమీప నగరమైన గుంటూరు కు వాయవ్య దిశలో 35 కి.మీ దూరంలో ఈ పట్టణం వుంది.కొల్లూర్ గ్రామం,కోహెనూర్ వజ్రం దొరికిన గనిగా భావిస్తారు, అది ఈ సత్తెనపల్లి మండలంలోనే వుంది.
జనగణన గణాంకాలు

2011 జనగణన ప్రకాం పట్ణణ జనాభా 56,721.
రవాణా సౌకర్యాలు

గుంటూరు - మాచర్ల రహదారి పట్టణంగుండా పోతుంది. గుంటూరు - నడికుడి రైల్వే మార్గంలో ఈ పట్టణం వుంది.
ఇతర విశేషాలు

ఉమ్మడి జిల్లాలో తొలిసారి ట్రాన్స్ కో ఇక్కడ ఒక 400 కె.వి. సబ్-స్టేషనును ఏర్పాటుచేసింది. ఈ సబ్-స్టేషను నుండి వర్షాకాలంలో శ్రీశైలం జల విద్యుత్తు కేంద్రం నుండి, ఎండాకాలంలో విజయవాడ థర్మల్ పవర్ స్టేషను నుండి, విద్యుత్తు సరఫరా చేయుటకు ఏర్పాటుచేసారు.
ప్రముఖులు

*వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య
*ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ
*చేకూరి రామారావు ( భాషా & సాహితీ వేత్త ), శరభయ్య ఉన్నత పాఠశాల పూర్వ విద్యార్థి
*మనో (నాగూర్ బాబు)

* కన్నెగంటి బ్రహ్మానందాచారి ఉరఫ్ కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం సొంతవూరు సత్తెనపల్లికి 15 కి.మీల దూరంలోని ముప్పాళ్ల.
* జానీ లీవర్ అని హిందీ సినిమా ప్రేమికులు ఆప్యాయంగా పిలుచుకునే 'జనుముల జాన్ ప్రకాశరావు' కు సత్తెనపల్లితో అనుబంధముంది.
* జింకా రామారావు, చిత్రకారుడు, పాత్రికేయుడు.
మూలాలు

వర్గం:పల్నాడు జిల్లా పట్టణాలు
పాకాల తిరుమల్ రెడ్డి

పాకాల తిరుమల్ రెడ్డి (జనవరి 4, 1915 - అక్టోబర్ 21, 1996) చిత్రకళారంగంలో పి.టి.రెడ్డి గా చిరపరిచితుడు. అంతర్జాతీయ ఖ్యాతినార్జించిన చిత్రకారుల్లో పి.టి.రెడ్డి ముఖ్యుడు. ఆరు దశాబ్దాలుగా చిత్రకళారంగంలో అలుపెరుగని కృషి చేసిన మహనీయుడు ఆయన. మరణించే వరకు కుంచెలను రంగరించిన తెలంగాణ చిత్రకారుడాయన.
జననం

కరీంనగర్ జిల్లా అన్నారం గ్రామంలో 1915, జనవరి 4 న జన్మించాడు. 1942లో బొంబాయి సర్ జె. జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ నుంచి చిత్రకళల మొదటి ర్యాంకుతో డిప్లొమా పొందాడు. దేశంలోని అన్ని ముఖ్య పట్టణాల లోనే కాక ఆస్ట్రేలియా, యు.కె, జపాన్, పశ్చిమ జర్మనీ తదితర విదేశాల్లో సైతం చిత్రకళాప్రదర్శనలు నిర్వహించాడు.
తనతో భావ సారూప్యత కలిగిన నాటి యువ చిత్రకారులు మాజిద్, ఎం.ఏ. భోస్లే, బాప్తిస్టా, ఎం.వి, కులకర్ణిలతో కలిసి "ది కాంటెంపరరీ గ్రూప్ ఆఫ్ పైంటర్స్" అనే సంస్థను కూడా స్థాపించి నిరంతరం చిత్రకళా కార్యక్రమాలను నిర్వహించేవాడు.

ఆంధ్రప్రదేశ్ లలితకళా అకాడమీ విశిష్ట సభ్యునిగా, కార్యదర్శిగా, అధ్యక్షుడిగా అనేక హోదాల్లో పనిచేసాడు. అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మకమైన అవార్డులెన్నో అందుకున్నాడు. హైదరాబాదు నారాయణ గూడ లోని తన నివాసాన్ని ఒక పెద్ద చిత్రకళా ప్రదర్శనా నిలయంగా తీర్చిదిద్దిన పి.టి.రెడ్డి చిరస్మరణీయుడు. తెలంగాణ జీవితం, ఘర్షణ, పల్లెటూరు రైతు, చిక్కిన స్త్రీ, ఆందోళనలు అన్నీ కలిసిపోయిన రంగుల నైపుణ్యం ఆయనది. హైదరాబాద్, బొంబాయి వీధులు, ఆర్థిక, రాజకీయ, సాంఘిక ప్రభావాలు, మార్మిక, తాంత్రిక, శృంగార భావనల సమ్మిశ్రితం ఆయన కళ. కర్రతో, రాతితో ఆయన మలిచిన శిల్పాలు ప్రత్యేకం.
చిత్రాల సేకరణ

జాతీయంగానూ అంతర్జాతీయంగానూ చేసిన ప్రదర్శనలలో పి.టి.రెడ్డి చిత్రాలు ఎన్నో కళాసంస్థల, ఔత్సాహికుల సేకరణలో చేరాయి. వీటిలో ప్రముఖంగా చెప్పుకోదగినవి బకింగ్ హాం పేలస్, లండన్, న్యూడిల్లి లోని రాష్ట్రపతి భవన్, ఎంబసీ ఆఫ్ జి.డి.ఆర్., పార్లమెంట్ హౌస్ ఇంకా డిల్లి కాలేజీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, నేషనల్ గేలరీ ఆఫ్ మోడర్న్ ఆర్ట్, కేంద్ర లలితకళా అకాడమీ న్యూడిల్లి, కర్నాటక, కాశ్మీర్, ఆంధ్రప్రదేశ్ లలితకళా అకాడమీలతో పాటు జే.జే. స్కూల్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ బొంబాయి, అకాడమి ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ కలకత్తా, హైదరాబాద్ స్టేట్ మ్యూజియం, కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ హైదరాబాద్, సాలార్ జంగ్ మ్యూజియం, ఆల్ ఇండియా ఫైన్ ఆర్ట్స్అండ్ క్రాఫ్ట్స్. న్యూడిల్లి, టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పండమెంటల్ రీసర్చ్ బొంబాయి మరికొన్ని యునైటెడ్ కింగ్ డం, అమెరికా, యుగోస్లోవియా, పిలిపీన్స్, ఫ్రాన్స్, స్విడ్జర్లాండ్, జర్మనీ, ఆస్ట్రేలియా తదితర దేశాల నందు వివిధ ప్రైవేట్ వ్యక్తుల సేకరణలో కూడా వీరి చిత్రాలు ఉన్నాయి.
మరణం

కళ ప్రజల కోసం అని భావించే రెడ్డి, తన ఎనబై ఏళ్ళ సుదీర్ఘ కళాయానంలో ప్రతిభంధకాలెన్ని ఎదురైనా తన అనితర సాధ్యమైన కృషి, పట్టుదలతో తెలుగు చిత్రకళను అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకెళ్ళిన ఈ అసమాన ప్రతిభాశాలి 1996, అక్టోబర్ 21 న మరణించాడు. పి.టి.రెడ్డి భార్య ప్రముఖ రచయిత్రి పి.యశోదారెడ్డి.
మూలాలు
ఇతర లంకెలు

* పి.టి.రెడ్డి గూర్చి ఢిల్లీ ఆర్ట్ గాలరీ లో
* కొన్ని చిత్రాలు 1 2
* ఐ లవ్ హైద్రాబాద్ లో మరి కొన్ని చిత్రాలు 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11


వర్గం:తెలుగు కళాకారులు
వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు
వర్గం:1915 జననాలు
వర్గం:1996 మరణాలు
వర్గం:చిత్రలేఖనం
వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు
వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లా వ్యక్తులు
వర్గం:జన్మస్థలం తెలియని వ్యక్తులు
వర్గం:తెలంగాణ చిత్రకారులు
శ్రీబాగ్ ఒడంబడిక

ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటుపై కోస్తా ఆంధ్ర, రాయలసీమ నాయకుల మధ్య ఏర్పడిన అపోహలను, విభేదాలను తొలగించే ఉద్దేశంతో కుదిరిన ఒప్పందమే శ్రీబాగ్ ఒడంబడిక. 1937లో జరిగిన ఈ ఒప్పందం వీరిమధ్య సదవగాహనను పెంపొందించి, ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు మార్గం సుగమం చేసింది.
నేపథ్యం

ప్రత్యేకాంధ్ర ఉద్యమంలో కోస్తా, రాయలసీమ నాయకుల మధ్య విభేదాలు ఉండేవి. 1926లో ఏర్పాటైన ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయమును ఎక్కడ ఏర్పాటు చెయ్యాలనే విషయంతో ఈ విభేదాలు మొదలయ్యాయి. అప్పటి మద్రాసు ముఖ్యమంత్రి డా. సుబ్బారాయన్‌ తీసుకున్న నిర్ణయాలు ఇందుకు ఇతోధికంగా తోడ్పడ్డాయి. ఆ తరువాత, 1913నుండి, 1935 వరకు జరుగుతూ వచ్చిన ఆంధ్ర మహాసభ సమావేశాలలో, ఆంధ్ర కాంగ్రెసు కమిటీ ఎన్నికలలోను ఇవి బయటపడుతూ ఉండేవి. 1917లో నెల్లూరులో జరిగిన ఆంధ్ర మహాసభ సమావేశాలలో ప్రత్యేకాంధ్ర తీర్మానాన్ని ఓడించడానికి రాయలసీమ, నెల్లూరు ప్రతినిధులు తీవ్రంగా ప్రయత్నించారు. 1924లో విజయవాడలో జరిగిన ఆంధ్ర కాంగ్రెసు కమిటీ ఎన్నికలలో అధ్యక్ష పదవికి పోటీచేసిన రాయలసీమకు చెందిన నాయకుడు, గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావును ఆంధ్ర నాయకులు ఓడించారు. ఆనాటి రాయలసీమ రాజకీయ నాయకత్వంలో తమిళుల ప్రాబల్యం అధికంగా ఉండటం, వారు సహజంగానే ప్రత్యేకాంధ్రకు వ్యతిరేకంగా ఉండటం ఈ విభేదాలకు ఒక ప్రధాన కారణం. కేశవ పిళ్ళె, ఏకాంబర అయ్యర్ వీరిలో ప్రముఖులు.
ఒడంబడిక

1937లో విజయవాడలో జరిగిన ఆంధ్ర మహాసభ రజతోత్సవాలలో పాల్గొన్న నాయకులు విభేదాలను తొలగించుకోవాలన్న నిశ్చయానికి వచ్చారు. మంత్రివర్గం ఏర్పాటు, నీటిపారుదల, రాజధాని మొదలైన విషయాలలో రాయలసీమకు రక్షణలు అవసరమన్న భావనను రాయలసీమ నాయకులు వ్యక్తపరచగా, ఈ విషయాలను పరిశీలించేందుకు ఒక సంఘాన్ని నియమించారు. ఈ సంఘ సభ్యులు:
*భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య
*గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు
*హాలహర్వి సీతారామరెడ్డి
*కడప కోటిరెడ్డి
*కొండా వెంకటప్పయ్య
*టి.ఎన్.రామకృష్ణారెడ్డి
*మహబూబ్‌ ఆలీ బేగ్‌
*దేశిరాజు హనుమంతరావు
*కల్లూరు సుబ్బారావు
*దేశపాండ్య సుబ్బారావు
*వరదాచారి
*పప్పూరి రామాచారి
*సుబ్బరామిరెడ్డి
*మల్లిపూడి పల్లంరాజు

ఈ సంఘంలో సభ్యులైన కె కోటిరెడ్డి, హెచ్‌ సీతారామరెడ్డి, కల్లూరు సుబ్బారావు, జి హరిసర్వోత్తమరావు, కొండా వెంకటప్పయ్య, దేశి రాజు హనుమంతరావులు 1937 నవంబర్‌ 16న మద్రాసులో దేశోద్ధారక కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు నివాసమైన శ్రీబాగ్ లో సమావేశమై, ఒక ఒప్పందానికి వచ్చారు. ఈ ఇంటి పేరుమీదనే ఈ చారిత్రాత్మక ఒప్పందానికి శ్రీబాగ్ ఒడంబడిక అని పేరు వచ్చింది.
ముఖ్యాంశాలు

శ్రీబాగ్ ఒడంబడికలో కింది ముఖ్యాంశాలు ఉన్నాయి.
*విశ్వవిద్యాలయము: రెండు ప్రాంతాల మధ్య సాంఘిక, సాంస్కృతిక సమానత్వం కొరకు విద్యా కేంద్రాలు ఏర్పాటు చెయ్యాలి. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం కింద అనంతపురంలో ఒక కేంద్రం ఏర్పాటు చెయ్యాలి.
*సాగునీటిపారుదల అభివృద్ధి: వెనకబడ్డ రాయలసీమ ప్రాంతం కోస్తా ప్రాంతంతో సమానమయ్యే వరకు సాగునీటి సరఫరా విషయంలో రాయలసీమ ప్రాజెక్టులకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.
*శాసనసభ స్థానాలు జనాభా ప్రాతిపదికన కాక, ప్రాంత విస్తీర్ణం ఆధారంగా నిర్ణయించాలి. రాయలసీమలో జనసాంద్రత కోస్తా కంటే తక్కువ కావడం వలన ఈ ప్రతిపాదన చేసారు. రాజధాని, హైకోర్టులు చెరో ప్రాంతంలో ఏర్పాటు చెయ్యాలి. ఏదికావాలో కోరుకునే హక్కు రాయలసీమకు ఉండాలి.
మూలాలు


వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర
వర్గం:ఆంధ్ర రాష్ట్రం
గుంటూరు మండలం

గుంటూరు మండలం, ఆంధ్రప్రదేశ్, గుంటూరు జిల్లాలో ఉనికిలో లేని మండలం.
చరిత్ర

ప్రస్తుతం ఈ మండలం ఉనికిలోలేదు, ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022లో భాగంగా గుంటూరు జిల్లా పరిధిని సవరించి, దీని స్థానంలో గుంటూరు తూర్పు మండలం, గుంటూరు పశ్చిమ మండలం అనే రెండు మండలాలు ఏర్పడ్డాయి. ఇవి పునర్వ్యస్థీకరణలో పూర్వపు గుంటూరు జిల్లా, గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలో భాగంగా చేరాయి.
మండల గణాంకాలు

2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని మొత్తం జనాభా 6,01,540 మందికాగా, అందులో పురుషులు 3,01,750, స్త్రీలు 2,99,790. అక్షరాస్యత మొత్తం 73.40% - పురుషుల అక్షరాస్యత 80.39% - స్త్రీల అక్షరాస్యత 66.39%
మండలం లోని గ్రామాలు
రెవెన్యూ గ్రామాలు

# చినపలకలూరు
# పెదపలకలూరు
# జొన్నలగడ్డ
# గోరంట్ల
# నల్లపాడు (గ్రామీణ)
# గుంటూరు (గ్రామీణ)
# అంకిరెడ్డిపాలెం
# పొత్తూరు
# చౌడవరం
# ఏటుకూరు
# బుడంపాడు
రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు

* మల్లవరం
* గొర్లవారిపాలెం
* బొంతపాడు
* లాలుపురం
* దాసుపాలెం
* ఓబులనాయుడుపాలెం
* చల్లావారిపాలెం
* వెంగళాయపాలెం
* తోకవారిపాలెం
* తురకపాలెం
మూలాలు
వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చారిత్రక మండలాలు
పిడుగురాళ్ల

పిడుగురాళ్ల, పల్నాడు జిల్లా చెందిన పట్టణం, పిడుగురాళ్ల మండల కేంద్రం.
భౌగోళికం

జిల్లా కేంద్రమైన నరసరావుపేట నుండి వాయవ్య దిశలో 35 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా గుంటూరు పట్టణం నుండి పిడుగురాళ్ళకు 65 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది
జనగణన గణాంకాలు

2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 50,127. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 25,546, స్త్రీల సంఖ్య 24,581, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 11,222 ఉన్నాయి. పట్టణ విస్తీర్ణము 3,149 హెక్టారులు.
రవాణా సౌకర్యాలు

పిడుగురాళ్ల, పలు జాతీయ రహదారుల కూడలి. జాతీయ రహదారి 167A (భారతదేశం), నార్కెట్‌పల్లి - అద్దంకి - మేదరమెట్ల రహదారి ఇక్కడ కలుస్తాయి. గుంటూరు-నడికుడి - మాచర్ల రైలు మార్గం, హైదరాబాదు - నడికుడి - గుంటూరు రైలు మార్గం ఇక్కడ కలుస్తాయి. పగిడిపల్లి -నల్లపాడు విభాగంలోకి ఈ రైలు నిలయం వస్తుంది. ఇక్కడ కొత్త పిడుగురాళ్ల జంక్షన్ నుండి నడికుడి- శ్రీకాళహస్తి మార్గంలో శావల్యాపురం వరకు 46 కి.మీ. దూరం కొత్త రైలుమార్గం పనులు పూర్తయ్యాయి.
విద్యా సౌకర్యాలు

మన్నెం పుల్లారెడ్డి జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాల: రాష్ట్రంలోనే విద్యార్థుల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉన్న ప్రభుత్వ పాఠశాలలలో ఇది మూడవది. ఇక్కడ 1583 మంది విద్యార్థులు ఉన్నారు.
ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం మ్యూజిక్ ఎకాడమీ

పిడుగురాళ్ళలోని ఏ.బి.సి.విద్యాసంస్థల నిర్వాహకులు ఏ.కె.అయ్యంగార్‌కు సంగీతం అంటే ప్రాణం. వీరు హైదరాబాదులోని యూసఫ్‌గూడాలో ఒక రికార్డింగ్ స్టూడియో నిర్మించాడు. ఈ స్టూడియోని ప్రముఖ గాయకులు ఎస్.ప్.బాలసుబ్రహ్మణ్యం ప్రారంభించాడు. పిడుగురాళ్ళలో బాలుగారి అనుమతితో అయ్యంగార్, "శ్రీ బాలసుబ్రహ్మణ్యం మ్యూజిక్ అకాడమీ"ని రిజిస్టర్ చేయించి, తద్వారా పిల్లలకు సంగీతం, నాట్యం, సాహిత్యం, చిత్రలేఖనం నేర్పించుచున్నాడు.
దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు

*శ్రీ భోగలింగేశ్వర స్వామివారి ఆలయం: ఈ ఆలయం ఐదు శతాబ్దాల కాలం నాటిదని చారిత్రిక ఆధారాల ద్వారా తెలియుచున్నది. శివపరివార దేవతలతో అందంగా ఆహ్లాదకరంగా ఉన్న ఈ ఆలయ శోభ విశిస్టమైనది. ప్రతి సోమవారం విశేష పర్వదినాలలో ప్రత్యేక పూజలు విశేషంగా జరుగును.
*శ్రీ కనకదుర్గ అమ్మవారి ఆలయం
*శ్రీ దేవీ భూదేవీ సమేత శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామివారి ఆలయం
*శ్రీ సరస్వతీ అమ్మవారి ఆలయం: ఈ ఆలయం, పిడుగురాళ్ళలోని నాగులగుగుడిలో ఉంది.
*శ్రీ సువర్చలా సమేత శ్రీ ప్రసన్నాంజనేయస్వామివారి ఆలయం: పిడుగురాళ్ళ పట్టణంలోని ప్రజాశక్తినగర్ లో ఉన్న ఈ ఆలయంలో, 2016,జనవరి-28వ తేదీ గురువారంనాడు, స్వామివారి కళ్యాణం వైభవంగా నిర్వహించారు.
*శ్రీ అయ్యప్ప స్వామి దేవస్థానం అయ్యప్ప
నగర్ పిడుగురాళ్ల ఈ దేవాలయం
పిడుగురాళ్ల నుంచి అద్దంకి నార్కెట్పల్లి
హైవేలో ఉన్నది ఈ దేవస్థానము
లో ప్రతి సంవత్సరం 5000 మందికి
మాలాధారణ జరుగుతుంది స్వామివారికి
అభిషేకాలు ప్రత్యేకము ఈ దేవస్థానంలో
నవంబరు 16 నుండి డిసెంబరు 26 వరకు
భారీగా అన్నదాన కార్యక్రమం జరుగుతుంది
భక్తులు వేల సంఖ్యలో పాల్గొంటారు
ప్రతి సంవత్సరం
పడిపూజ మహోత్సవం జరుగు తేదీలు
1, జూన్15 దేవస్థానం ప్రతిష్ఠాదిన
మహోత్సవం
2, నవంబరు 16 మండల కాలం ప్రారంభం
3, డిసెంబరు 26 మండల కాలంముగింపు
4, జనవరి 1 నూతన సంవత్సరం
5, జనవరి 14 మకర సంక్రాంతి,
జ్యోతి ప్రజ్వలన
ప్రతిరోజు మహాగణపతి హోమం
జరుగుతుంది.
మూలాలు
వెలుపలి లింకులు

వర్గం:పల్నాడు జిల్లా పట్టణాలు
వర్గం:రెవెన్యూ గ్రామాలు కాని మండల కేంద్రాలు
నదీలోయ ప్రాజెక్టులు

నదులలో ప్రవహించే అపార జలరాశిని సద్వినియోగం చేసుకునేందుకు నిర్మించిన ప్రాజెక్టులే నదీలోయ ప్రాజెక్టులు (River valley projects). ప్రకృతి ప్రసాదించిన జలవనరులను సద్వినియోగం చేసుకునేందుకు వివిధ మార్గాలను ప్రాచీన కాలం నుండి మానవుడు అనుసరిస్తూనే ఉన్నాడు. వర్షపు నీటిని నిలువ చేసేందుకు చెరువులు తవ్వించడం, బావులు నూతుల ద్వారా భూగర్భ జలాలను వినియోగంచుకోవడం అనాదిగా వస్తున్నది. సాంకేతికంగా మానవుడు అభివృద్ధిచెందే కొద్దీ, జలసాధనలోను మానవుడు కొత్త పధతులను ప్రవేశపేడుతూ వచ్చాడు.

ఈ అభివృద్ధికి పరాకాష్టయే ఈ నదీలోయ ప్రాజెక్టులు . సాగునీరు, తాగునీరు, విద్యుదుత్పత్తి మొదలైన అనేక అవసరాలు ఏకకాలంలో తీర్చేందుకు వీలుగా చేపట్టిన ప్రాజెక్టులను, బహుళార్థసాధక ప్రాజెక్టులు అంటారు. నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్టు, శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు మొదలైనవి బహుళార్థసాధక ప్రాజెక్టులు.


బృహత్తరమైన లక్ష్యాలు, వివిధ రంగాలకు ఒనగూడే ప్రయోజనాలు, సుదీర్ఘ నిర్మాణ కాలం, వివిధ ప్రాంతాలు, రాష్ట్రాల సమన్వయం, పర్యావరణ అంశాలు, ముంపుకు గురయ్యే వేలాది గ్రామాలూ అక్కడ నివసించే ప్రజలు మొదలైనవన్నీ ఈ బృహత్తర ప్రాజెక్టులతో ముడిపడ్డ అంశాలు.
ప్రయోజనాలు

భారీ స్థాయిలో నీటిని నిలువ చేసే అవకాశం ఉన్నందువలన, చాలా ఎక్కువ విస్తీర్ణంలోని ప్రజల సాగునీటి, తాగునీటి అవసరాలు తీరుతాయి. వర్షాభావ పరిస్థితులను సమర్థవంతంగా ఎదుర్కోగలుగుతారు. కరువు వంటి ప్రకృతి వైపరీత్యాల వలన జరిగే నష్టం చాలావరకు నివారించవచ్చు.
సమస్యలు

ఈ భారీ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం వలన ఏర్పడే జలాశయాల్లో వేలాది ఎకరాల అటవీభూములు, గ్రామాలు, పంటపొలాలు మునిగిపోవడం వలన ఎన్నో పర్యావరణ, సామాజిక, ఆర్థిక సమస్యలు తలెత్తుతాయి. ముంపుకు గురయ్యే ప్రాంతాల ప్రజల పునరావాసం సంతృప్తికరంగా జరగక, సామాజిక ఉద్రిక్తతలు తలెత్తిన సందర్భాలు అనేక ప్రాజెక్టుల విషయంలో జరిగాయి.


ఈ ప్రాజెక్టుల భారీ పరిమాణం వలన వివిధ ప్రాంతాల, రాష్ట్రాల మధ్య సమన్వయం సాధించడమనేది చాలా ప్రధానమైన అంశం. అయితే నీటి పంపకాలపై వివిధ ప్రాంతాలు, రాష్ట్రాల మధ్య తలెత్తిన వివాదాలు ప్రాజెక్టు నిర్మాణాల పురోగతిని అడ్డుకుంటున్నాయి. ప్రభుత్వాలు ఏర్పాటు చేసిన వివిధ ట్రిబ్యునళ్ళు, సంస్థల వలన సమస్యలు పరిష్కారం కాని సందర్భాలు చాలా ఉన్నాయి.
ప్రాజెక్టుల జాబితా

వర్గం:నదీలోయ ప్రాజెక్టులు
అరేబియా సముద్రం

thumb|right|250px|అరేబియా సముద్ర ప్రాంత పటము.

అరేబియా సముద్రం, హిందూ మహాసముద్రములోని భాగం. దీనికి తూర్పున భారత దేశం, ఉత్తరాన బలూచిస్తాన్, దక్షిణ ఇరాన్, పశ్చిమాన అరేబియా దీపకల్పం, దక్షిణాన ఈశాన్య సొమాలీలాండ్ లోని కేప్ గౌర్దఫూయి నుండి భారతదేశం లోని కన్యాకుమారిని కలుపే ఊహారేఖ దీని ఎల్లలుగా ఉన్నాయి. వేదకాలంలో ఈ సముద్రాన్ని భారతీయులు సింధుసాగరం అని పిలిచేవారు.

అరేబియా సముద్ర తీరాన ఉన్న దేశాలు: భారతదేశం, ఇరాన్, ఒమన్, పాకిస్తాన్, యెమెన్, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (UAE), సొమాలియా, మాల్దీవులు.

ఈ సముద్ర తీరాన ఉన్న ప్రధాన నగరాలు ముంబై, కరాచీ.
వివరాలు
వాణిజ్య మార్గాలు

భారత దేశ ద్వీపాలు

మూలాలు
బయటి లంకెలు

* అరబ్బీ సముద్రం (World Wildlife Fund)
* అల్-హింద్ మధ్యయుగానికి చెందిన భారతదేశము - 7 , 11 వశతాబ్దాల మధ్య ఇస్లాం వ్యాప్తి


వర్గం:సముద్రాలు
వర్గం:హిందూ మహాసముద్రం
గూడూరు

గూడూరు లేదా గూడూర్ పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:
ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు

* గూడూరు (కర్నూలు) - కర్నూలు జిల్లాలో ఒక మండలం
* గూడూరు (కృష్ణా) - కృష్ణా జిల్లాలో ఒక మండలం
* గూడూరు (నెల్లూరు) - నెల్లూరు జిల్లాలో ఒక మండలం.
ఆంధ్రప్రదేశ్ గ్రామాలు

*గూడూరు (చింతూరు) - తూర్పుగోదావరి జిల్లా,చింతూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
తెలంగాణ మండలాలు

* గూడూరు (మహబూబాబాద్ జిల్లా) - మహబూబాబాద్ జిల్లాలో ఒక మండలం
తెలంగాణ గ్రామాలు

* గూడూరు, బీబీనగర్ - నల్గొండ జిల్లాలోని బీబీనగర్ మండలంలో ఒక గ్రామం
* గూడూరు (మిర్యాలగూడ) - నల్గొండ జిల్లాలోని మిర్యాలగూడ మండలంలో ఒక గ్రామం
* గూడూరు (కొత్తూరు) - రంగారెడ్డి జిల్లా, కొత్తూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* గూడూర్ (కమలాపూర్) - వరంగల్ (పట్టణ) జిల్లాలోని కమలాపూర్ మండలానికి చెందిన గ్రామం
* గూడూర్ (కాటారం) - జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లాలోని కాటారం మండలానికి చెందిన గ్రామం
* గూడూర్ (చిన్నచింతకుంట) - మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలోని చిన్నచింతకుంట మండలానికి చెందిన గ్రామం
* గూడూర్ (మానూరు) - మెదక్ జిల్లాలోని మానూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* గూడూర్ (దోమ) - వికారాబాదు జిల్లాలోని దోమ మండలానికి చెందిన గ్రామం
నూజివీడు

నూజివీడు, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని ఏలూరు జిల్లా లోని ఒక ముఖ్య పట్టణం. మామిడి తోటలకు, వీణలకు ప్రసిద్ధి.
చరిత్ర

270x270px|thumb|నూజివీడు సెంటర్
పూర్వం రాజుల పరిపాలనలో ఈ పట్టణం ఉండేది. నూజివీడు రాజుల కోట నుండి విజయనగర ఆస్థానం వరకు ఒక సొరంగం ఉండేది.అది ప్రస్తుతం కరెంటు ఆఫీసుగా ఉన్న రాజుల కోటకు ఆగ్నేయంగా ఉండేది.ఈ కోట కోడిగుడ్డు సొన, మినుప పిండి, సున్నం వేసి నిర్మించారు. తరువాత ఆ కోటలో ఆ.ప్ర సాంఘిక సంక్షేమ బాలుర పాఠశాలగా ఏర్పాటు చేసింది.
భౌగోళికం

జిల్లా కేంద్రమైన ఏలూరుకు వాయవ్యంగా 32 కి.మీ దూరంలో ఉంది. విజయవాడకి 50 కి.మీ దూరములో ఉంది. సముద్రమట్టానికి 28 మీ. ఎత్తు.
జనగణన వివరాలు

2011 జనగణన ప్రకారం జనాభా 58,590.
పరిపాలన

నూజివీడు పురపాలక సంఘం పట్టణ పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.
రవాణా సౌకర్యాలు

విజయవాడ, ఏలూరు నుండి రహదారి వ్యవస్థ ఉంది. సమీప రైల్వేస్టేషన్ ఏలూరులో ఉంది.
విద్యా సౌకర్యాలు

*ఐ.ఐ.ఐ.టి నూజివీడు:- ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర మాజీ ముఖ్య మంత్రి, వై.యస్.రాజశేఖర రెడ్డిచే పేద విద్యార్థుల కోసం స్థాపింపబడిన ప్రతిష్ఠాత్మకమైన రాజీవ్ గాంధీ సాంకేతిక వైఙ్ఞానిక విశ్వవిద్యాలయం.
*దర్మా అప్పారావు కాలేజీ:- ప్రతి యేడూ డీఏఆర్ కాలేజీలో బాస్కెట్ బాల్ పోటీలు, బాయ్స్ ఉన్నత పాఠశాలలో కబడ్డీ పోటీలు చాలా పెద్ద స్థాయిలో జరుగుతాయి.
*కృష్ణ యునివర్శిటీ ఉన్నత విద్యా కేంద్రం
*సారథి కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజినీరింగ్
*శ్రీ దత్తాత్రేయ యోగ, వ్యాయామ పాఠశాల
దర్శనీయ ప్రదేశాలు

#కుక్కల గేటు, గుర్రం గేటు: నూజివీడు జమీందారులచే నిర్మించబడినవి
#శ్రీ వరసిద్ధి విఘ్నేశ్వరస్వామివారి ఆలయం: గొడుగువారిగూడెంలో వున్నది
#శ్రీ దుర్గా మల్లేశ్వరస్వామివారి ఆలయం: బస్సుస్టాండ్ రహదారిలో ఉన్న ఈ ఆలయంలో ప్రతి సంవత్సరం, మహాశివరాత్రి ఉత్సవాలు వైభవంగా నిర్వహించెదరు.
#కోట శివాలయం: డి.ఏ.ఆర్.రహదారిపై ఉన్నది
#శ్రీ ధన్వంతరీస్వామివారి ఆలయం: నూజివీడు పట్టణ శివారులలో ఉన్నది
#సరస్వతి దేవాలయం: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కేవలం రెండు సరస్వతీదేవి ఆలయాలు మాత్రమే వున్నవి, ఒకటి బాసర అయితే రెండవది నూజివీడు.
ఉత్పత్తులు

నూజివీడు మామిడి తోటలకు బాగా పేరున్న ప్రదేశం. పలు వందల రకాల మామిడి పళ్ళు ఇక్కడ లభించును. ప్రసిద్ధి చెందిన "నూజివీడు చిన్న రసం" పళ్ళకు నూజివీడు పుట్టినిల్లు.
నూజివీడు వీణలు

పట్టణంలోని వెంకటేశ్వర కోవెల ప్రాంతములో వీణల తయరీ దుకాణాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ తయారుచేసిన వీణలకు, దేశంలోనే కాదు విదేశాలలో గూడా ప్రాచుర్యం ఉంది. రాజులకాలంలో ప్రారంభించిన వీణల తయారీదారులు ఇప్పటికీ తమ వృత్తిని కొనసాగించుచున్నారు. సరస్వతి, మయూర, విపంచి, డ్రాగన్, ఫోల్డింగ్, గోటు, మధుర వీణల తయారీలో షేక్ మాబు షేక్ మీరాసాహెబ్ నిష్ణాతులు. ఈ తండ్రీకొడుకులు రూపొందిన వీణలను ప్రముఖ వీణ చిట్టిబాబు, మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ, నేదునూరి కృష్ణమూర్తి, ద్వారం భవన్నారాయణ, డాక్టర్ పినాకపాణి, శ్యాంసుందర్ వంటి విద్వాంసులు తమ కచేరీలకు కొనుగోలు చేసేవారు.
నూజివీడు పట్టణ ప్రముఖులు

* ఎస్.వి. రంగారావు
* మాలతీ చందూర్
* ఎం.ఆర్. అప్పారావుగా ప్రసిద్ధిచెందిన మేకా రంగయ్య అప్పారావు
* పాలడుగు వెంకట్రావు మాజీ శాసనసభ్యుడు కాంగ్రేస్ పార్టీ
* దశిక సూర్యప్రకాశరావు,స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, రచయిత.
ఇవికూడా చూడండి

*నూజివీడు శాసనసభ నియోజకవర్గం
*నూజివీడు సంస్థానం
వనరులు


వెలుపలి లింకులు

వర్గం:ఏలూరు జిల్లా పట్టణాలు