JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
सप्टेंबर १४

ठळक घटना आणि घडामोडी

आठवे शतक

* ७८६ - हरून अल रशीद बगदादच्या खलीफापदी.
अठरावे शतक

* १७५२ - ब्रिटिश साम्राज्याने ग्रेगोरियन दिनदर्शिकेचा उपयोग सुरू केला व या वर्षातून ११ दिवस गाळले.
एकोणिसावे शतक

* १८२९ - एड्रियानोपलचा तह - रशिया व ओट्टोमन साम्राज्यातील युद्ध संपुष्टात आले.
विसावे शतक

* १९०१ - आठ दिवसांपूर्वीच्या खूनी हल्ल्यामुळे अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष विल्यम मॅककिन्लीचा मृत्यू. थियोडोर रूझवेल्ट राष्ट्राध्यक्षपदी.
* १९१७ - रशियाने स्वतःला प्रजासत्ताक घोषित केले.
* १९२३ - मिगेल प्रिमो दि रिव्हेरा स्पेनचा सर्वेसर्वा झाला.
* १९५९ - सोव्हिएत संघाचे लुना २ हे अंतरिक्षयान चंद्रावर कोसळले. चंद्रापर्यंत पोचणारी ही सर्वप्रथम मानवनिर्मित वस्तू होती.
* १९६० - ओपेकची स्थापना.
* १९८२ - निवडणूकांमध्ये विजयी ठरलेल्या बशीर गमायेलची राष्ट्राध्यक्षपदी बसण्यापूर्वीच हत्या.
* १९९९ - किरिबाटी, नौरू व टोंगाचा संयुक्त राष्ट्रांमध्ये प्रवेश.
एकविसावे शतक

* २००० - मायक्रोसॉफ्टने आपल्या एम.एस.-डॉस या संगणकप्रणालीची शेवटची आवृत्ती (८.०) प्रकाशित केली. याचबरोबर विंडोज एम.ई. या प्रणालीचेही वितरण सुरू केले.
* २००३ - स्वीडनच्या जनतेने आपले चलन स्वीडीश क्रोना हेच प्रमाण ठेवले व युरोचा अस्वीकार केला.
* २००३ - एस्टोनियाच्या जनतेने युरोपीय संघात सामील होण्यासाठीचा कौल दिला.
जन्म

* १८६८ - आर्थर सेकल, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १८८४ - डेव्हिड स्मिथ, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १८९५ - चार्ल्स मॅरियट, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९०५ - हर्बी वेड, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९११ - रॉबर्ट हार्वे, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९१३ - जॅकोबो आर्बेंझ, ग्वातेमालाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९१६ - जेफ नोब्लेट, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १९१९ - न्यालचंद शाह, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* १९१९ - गिल लँग्ली, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १९४० - पद्माकर शिवलकर, भारतातील क्रिकेट खेळाडू
* १९५६ - पॉल ऍलोट, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९५७ - केप्लर वेसल्स, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९५८ - जेफ क्रोव, न्यू झीलँडचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९५९ - सलिया अहंगामा, श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९६३ - रॉबिन सिंग, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* १९६६ - आमिर सोहेल, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
*(इ.स.१९९९)-विनायक नवघरे.
मृत्यू

* ५८५ - बिदात्सु, जपानी सम्राट.
* ७७५ - कॉन्स्टन्टाईन पाचवा, बायझेन्टाईन सम्राट.
* ७८६ - अल-हदी, खलिफा.
* ८९१ - पोप स्टीवन पाचवा.
* ११४६ - झेंगी, सिरियाचा राजा.
* ११६४ - सुटोकु, जपानी सम्राट.
* १५२३ - पोप एड्रियान सहावा.
* १७१२ - जियोव्हानी कॅसिनी, इटालियन खगोलतज्ञ.
* १८३६ - एरन बर, अमेरिकेचा उपराष्ट्राध्यक्ष.
* १९०१ - विल्यम मॅककिन्ली, अमेरिकेचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९३७ - टोमास मासारिक, चेकोस्लोव्हेकियाचा पहिला राष्ट्राध्यक्ष.
* १९६५ - जे.डब्ल्यु. हर्न, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* २०११ - हरिश्चंद्र माधव बिराजदार, मराठी पहिलवानी कुस्तीगीर.
प्रतिवार्षिक पालन

बाह्य दुवे

सप्टेंबर १२ - सप्टेंबर १३ - सप्टेंबर १४ - सप्टेंबर १५ - सप्टेंबर १६ - सप्टेंबर महिना
प्रश्नोपनिषद

प्रश्नोपनिषद हे उपनिषदअथर्ववेदाच्या पिप्पलाद शाखेच्या 'ब्राह्मण' भागामध्ये येते. पिप्पलाद ऋषींनी सहा ऋषींच्या सहा प्रश्नांना दिलेली उत्तरे असे या उपनिषदाचे स्वरूप असल्याने याला प्रश्नोपनिषद असे ओळखले जाते. पहिला आणि शेवटचा प्रश्न सोडून इतर प्रश्न हे उपप्रश्नांचे समूह आहेत.
या उपनिषदाच्या सुरुवातीस सांगितल्याप्रमाणे सहा ऋषी 'ब्राह्मण‌'च्या जिज्ञासेने पिप्पलादाकडे येतात. पिप्पलाद त्यांना एक वर्षभर तेथेच तपस्या करून नंतर प्रश्न विचारण्यास सांगतात. पिप्पलादाच्या प्रश्न विचारायला आलेल्या या सहा ऋषींची नावे अशी:
# सुकेशा - भारद्वाज कुळातील एक ऋषी
# सत्यकाम शिबीकुमार - ऋषी
# सौर्यायणी - गर्ग कुळातील एक ऋषी
# आश्वलायन कोसल देशाचा एक ऋषी
# भार्गव विदर्भ निवासी असा एक ऋषी
# कबन्धी कत्यऋषीचा प्रपौत्र

* या लेखाचा ज्ञानकोशीय विस्तार येथे करा. मराठी अर्थासहीत मूळग्रंथ मजकूरासाठी मराठी विकिस्रोत प्रकल्पाकडे जावे.


वर्ग:उपनिषदे
सप्टेंबर १८

ठळक घटना आणि घडामोडी

सोळावे शतक

* १५०२ - क्रिस्टोफर कोलंबस आपल्या चौथ्या व शेवटच्या सफरीत कोस्टा रिकाला पोचला.
अठरावे शतक

* १७३९ - बेलग्रेडचा तह - बेलग्रेड ऑट्टोमन साम्राज्याच्या हवाली.
एकोणिसावे शतक

* १८५० - अमेरिकेच्या काँग्रेसने फ्युजिटिव्ह स्लेव्ह ऍक्ट हा कायदा लागू केला.
* १८८५ - माँत्रियालमध्ये कांजिण्याची लस घेणे सक्तीचे केल्याने लोकांनी दंगाधोपा सुरू केला.
विसावे शतक

* १९०६ - चक्रीवादळ व त्यानंतर आलेल्या त्सुनामीने हाँगकाँगमध्ये १०,००० बळी घेतले.
* १९१९ - नेदरलँड्समध्ये स्त्रीयांना मतदानाचा हक्क मिळाला.
* १९२२ - हंगेरीला लीग ऑफ नेशन्समध्ये प्रवेश.
* १९३४ - सोवियेत संघाला लीग ऑफ नेशन्समध्ये प्रवेश.
* १९३९ - दुसरे महायुद्ध - पोलंडचे सरकार पळून रोमेनियाला गेले.
* १९४३ - ज्यूंचे शिरकाण - सोबिबोरची कत्तल.
* १९३९ - दुसरे महायुद्ध - ब्रिटिश पाणबुडी एच.एम.एस. ट्रेडविंडने जपानच्या जुन्यो मारु हे जहाज बुडवले. ५,६०० मृत्युमुखी.
* १९४८ - मार्गारेट चेझ स्मिथ अमेरिकेची पहिली स्त्री सेनेटर झाली.
* १९६१ - संयुक्त राष्ट्रांचा सरचिटणीस दाग हॅमरशील्डचा विमान अपघातात मृत्यू.
* १९६२ - र्‍वांडा, बुरुंडी आणि जमैकाला संयुक्त राष्ट्रांमध्ये प्रवेश.
* १९७३ - पूर्व जर्मनी आणि पश्चिम जर्मनीला संयुक्त राष्ट्रांमध्ये प्रवेश.
* १९७४ - हरिकेन फिफि होन्डुरासच्या किनाऱ्यावर आले. ५,००० ठार.
* १९८१ - फ्रांसमध्ये मृत्युदंड बेकायदा.
* १९९० - लिश्टनस्टाइनला संयुक्त राष्ट्रांमध्ये प्रवेश.
* १९९७ - टेड टर्नरने संयुक्त राष्ट्रांना १ अब्ज अमेरिकन डॉलर दान केले.
* १९९८ - आयकानची स्थापना.
एकविसावे शतक

* २००१ - ट्रेंटन, न्यू जर्सी येथून कोणीतरी अँथ्रॅक्सचे विषाणू असलेली पत्रे पाठवण्यास सुरुवात केली.
* २००७ - पाकिस्तानच्या राष्ट्राध्यक्षपदी निवडून घेतल्यावर जनरल परवेझ मुशर्रफने लश्करप्रमुखपदाचा राजीनामा देण्याचे जाहीर केले.
जन्म

* ५३ - ट्राजान, रोमन सम्राट.
* १७०९ - सॅम्युएल जॉन्सन, इंग्लिश कवी, पत्रकार, समीक्षक.
* १७६५ - पोप ग्रेगरी सोळावा.
* १८७६ - जेम्स स्कलिन, ऑस्ट्रेलियाचा ९वा पंतप्रधान.
* १८९२ - सॅम स्टेपल्स, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १८९५ - जॉन डिफेनबेकर, कॅनडाचा १३वा पंतप्रधान.
* १९३७ - आल्फोन्सो रॉबर्ट्स, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९२३ - ऍन, रोमेनियाची राणी.
* १९४० - ब्रेस मरे, न्यू झीलँडचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९५८ - विन्स्टन डेव्हिस, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९५८ - डेरेक प्रिंगल, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९७० - डॅरेन गॉफ, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९७१ - लान्स आर्मस्ट्रॉँग, अमेरिकन सायकल शर्यत विश्वविजेता.
मृत्यू

* ९६ - डॉमिशियन, रोमन सम्राट.
* ११८० - लुई सातवा, फ्रांसचा राजा.
* १७८३ - लेओनार्ड ऑयलर, स्विस गणितज्ञ.
* १८७० - चार्ल्स पंधरावा, स्वीडनचा राजा.
* १९७० - जिमी हेंड्रिक्स, अमेरिकन संगीतकार.
* १९९३ - असित सेन, विनोदी अभिनेते व दिग्दर्शक.
* १९९४ - व्हिटास जेरुलायटिस, अमेरिकन टेनिस खेळाडू.
* १९९५ - काका हाथरसी उर्फ प्रभुलाल गर्ग, हिंदी कवी.
* १९९९ - अरुण वासुदेव कर्नाटकी, चित्रपट दिग्दर्शक.
* २००२ - शिवाजी सावंत, मराठी साहित्यिक.
* २००४ - डॉ. भालचंद्र दिनकर फडके, मराठी समीक्षक, साहित्यिक.
प्रतिवार्षिक पालन

* वरिष्ठ नागरिक आदर दिन - जपान.
बाह्य दुवे

सप्टेंबर १६ - सप्टेंबर १७ - सप्टेंबर १८ - सप्टेंबर १९ - सप्टेंबर २० - सप्टेंबर महिना
इ.स. १३७८

ठळक घटना आणि घडामोडी

* एप्रिल १६ - बहमनी सुलतान अलाद्दीन मुजाहिद शाह बहमनीच्या हत्येनंतर त्याच्या काका दाउद शाह बहमनीने सत्ता बळकावली. एकाच महिन्यात दाउद शाहची हत्या होउन दुसरा मोहम्मद शाह बहमनी सुलतान झाला.
जन्म

* ऑगस्ट १६ - होंग-सी, मिंग राजवंशातील चिनी सम्राट.
मृत्यू

* मार्च २७ - पोप ग्रेगोरी अकरावा.

वर्ग:इ.स. १३७८
वर्ग:इ.स.च्या १३७० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
सप्टेंबर १९

ठळक घटना आणि घडामोडी

एकोणिसावे शतक

* १८९३ - न्यू झीलँडमध्ये महिलांना मतदानाचा हक्क मिळाला.
विसावे शतक

* १९४४ - सोवियेत संघ आणि फिनलंडमध्ये संधी.
* १९५२ - इंग्लंडला गेलेल्या चार्ली चॅप्लिनला अमेरिकेने परतण्यास मुभा नाकारली.
* १९५७ - अमेरिकेने पहिल्यांदा भूमिगत अणुबॉम्बचाचणी केली.
* १९५९ - अमेरिकेने निकिता ख्रुश्चेव्हला डिस्नीलँड बघण्यास मनाई केली.
* १९७६ - तुर्कस्तानचे बोईंग ७२७ प्रकारचे विमान देशाच्या दक्षिण भागात डोंगरांत कोसळले. १३५ ठार.
* १९८३ - सेंट किट्स आणि नेव्हिसला स्वातंत्र्य.
* १९८५ - मेक्सिको सिटीमध्ये भूकंप. ४०० इमारती कोसळल्या, हजारो मृत्युमुखी.
* १९८९ - यु.टी.ए. फ्लाइट ७७२ या विमानात दहशतवाद्यांनी ठेवलेल्या बॉम्बचा विमान नायजरवर असताना स्फोट. १७१ ठार.
एकविसावे शतक

* २००७ - ट्‌वेंटी-२० क्रिकेटमध्ये एकाच षटकात सहा षटकार मारण्याची कामगिरी करणारा युवराज सिंग पहिलाच क्रिकेट खेळाडू ठरला. त्याने क्रिकेटच्या इतिहासातील सर्वाधिक वेगवान अर्धशतक नोंदविताना पन्नास धावा करण्यासाठी फक्त १२ चेंडू घेतले.
जन्म

* ८६ - अँटोनियस पायस, रोमन सम्राट.
* ८६६ - लिओ सहावा, बायझेन्टाईन सम्राट.
* १५५१ - तिसरा हेन्री, फ्रान्सचा राजा.
* १८६७ - पंडित श्रीपाद दामोदर सातवळेकर, मराठी चित्रकार, वेदाभ्यासक.
* १९११ - सर विल्यम गोल्डिंग, नोबेल पुरस्कार विजेते ब्रिटिश लेखक.
* १९२७ - डिक वेस्टकॉट, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९५३ - वेन क्लार्क, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १९७४ - नईमुर रहमान, बांगलादेशी क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

* १३३९ - गो-दाइगो, जपानी सम्राट.
* १७१० - ओले ऱ्यॉमर (Ole Rømer), डॅनिश खगोलशास्त्रज्ञ.
* १८८१ - जेम्स गारफील्ड, अमेरिकेचा २०वा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९३५ - कॉन्स्टान्टीन त्सियाल्कोव्स्की, रशियन रॉकेटशास्त्रज्ञ.
* १९३६ - पंडित विष्णू नारायण भातखंडे, भारतीय संगीतकार, संगीतज्ञ.
* १९८७ - आयनार गेऱ्हार्डसन, नॉर्वेचा पंतप्रधान.
* २००१ - अनंतराव दामले, प्रभात फिल्म कंपनीचे संचालक.
* २००२ - प्रिया तेंडुलकर, अभिनेत्री .
* २००७ - दत्ता डावजेकर ऊर्फ डीडी, संगीतकार.
प्रतिवार्षिक पालन

* सेना दिन - चिले.
* स्त्री मतदान हक्क दिन - न्यू झीलँड.
* स्वातंत्र्य दिन - सेंट किट्स आणि नेव्हिस.
----
बाह्य दुवे

सप्टेंबर १७ - सप्टेंबर १८ - सप्टेंबर १९ - सप्टेंबर २० - सप्टेंबर २१ - सप्टेंबर महिना
इ.स. १४१५

ठळक घटना आणि घडामोडी

* जुलै ४ - पोप ग्रेगरी बाराव्याने कॉन्स्टान्सच्या समितीचे उद्घाटन करून पोपपदाचा राजीनामा दिला. सुमारे ६०० वर्षांनी २०१३मध्ये पोप बेनेडिक्ट सोळाव्याने राजीनामा देईपर्यंत पोपपदाचा राजीनामा देणारा ग्रेगरी बारावा शेटचा पोप होता.
जन्म

* सप्टेंबर २१ - फ्रेडरिक तिसरा, पवित्र रोमन सम्राट.
मृत्यू

* जॉन हस - ख्रिश्चन धर्मसुधारक.
संदर्भ आणि नोंदी

वर्ग:इ.स. १४१५
वर्ग:इ.स.च्या १४१० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
विष्णु नारायण भातखंडे

विष्णू नारायण भातखंडे (ऑगस्ट १०, १८६० - सप्टेंबर १९, १९३६) हे हिंदुस्तानी संगीताचे संशोधक, संगीतकार, गायक होते. त्यांनी हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीताच्या वर्गीकरणाची थाट पद्धत विकसित केली.
बालपण व शिक्षण

विष्णू नारायण भातखंडे यांचा जन्म ऑगस्ट १०, १८६० रोजी जन्माष्टमीच्या दिवशी मुंबई येथील वाळकेश्वर भागात झाला. लहानपणापासूनच त्यांचे संगीतकलेवर विशेष प्रेम होते. वयाच्या दहाव्या-अकराव्या वर्षी ते उत्तम बासरी वाजवायचे. मराठी शाळेतील व हायस्कूलचे शिक्षण झाल्यानंतर भातखंडे एल्फिन्स्टन कॉलेजमधून बी.ए. झाले. याच काळात त्यांनी गोपालगिरी यांच्याकडून सतारीचे धडे आत्मसात केले.
जीवन व कार्य

इ.स. १८८५ साली ते कायद्याचे पदवीधर झाले व इ.स. १८८७ सालापासून वकिली करू लागले. पुढे काही काळ कराचीच्या न्यायालयात त्यांनी वकिली केली. भातखंडे यांनी त्यांच्या महाविद्यालयीन दिवसांत वल्लभदास दामुलकर नावाच्या सतारवादकांकडून सतार शिकायला आरंभ केला. पुढे पं. रावजीबुवा बेलबागकर नावाच्या ध्रुपदगायकाकडून ते गायकी शिकू लागले. गायकी व हिंदुस्तानी संगीताच्या इतर पैलूंबाबत त्यांना प. बेलबागकर, उस्ताद हुसेन खाँ, उस्ताद विलायत हुसेन खाँ यांचेही मार्गदर्शन लाभले. पत्नी व मुलीच्या निधनानंतर भातखंडे यांनी वकिली सोडून पूर्णपणे संगीताभ्यासाला वाहून घेतले. १९०६ मधे मनरंग वंशाच्या महंमद अली ह्यांच्याशी त्यांचा परीचय झाला. त्यांच्या ३०० वर ख्याल गायनाच्या ध्वनीमुद्रीकांचा त्यांनी अभ्यासुन त्या आत्मसात केल्या. त्यांनी भरताच्या नाट्यशास्त्राचा आणि संगीत रत्नाकर या प्राचीन भारतीय संगीतविषयक ग्रंथांचा अभ्यास चालवला होताच; पण आता त्यांनी हिंदुस्तानी संगीतातील विस्कळीत वैविध्याला पद्धतशीर सैद्धांतिक चौकटीत बसवण्याकरता प्रयत्न केले. त्यातूनच त्यांनी राग, रागिण्या आणि पुत्ररागांमध्ये वर्गीकरण करण्याच्या जुन्या पद्धतीऐवजी 'थाट पद्धत' नावाची नवी वर्गीकरण पद्धत हिंदुस्तानी संगीतामध्ये आणली. उत्तर भारतीय संगीतात दहा थाटांची पद्धत ही पं भातखंडे ह्यांच फार मोठं कार्य आहे. त्याचबरोबर सरळ व‌ सोपी संगीत नोटेशन पद्धती ची देणगी ही त्यांनी संगीत क्षेत्रास दिली. माँरीस काँलेज आँफ म्युझीक ची ही स्थापना पं भातखंडे नी केली.
निधन

उतारवयात भातखंडे पक्षाघात व मांडीच्या अस्थिभंगामुळे अंथरुणास खिळून होते. १९ सप्टेंबर १९३६ रोजी, गणेश चतुर्थीच्या दिवशी त्यांचे निधन झाले.
भातखंडे यांनी लिहिलेली पुस्तके

* हिंदुस्थानी संगीत पद्धती भाग १ ते ५ (एकूण १९५८ पाने)
* लक्ष्य संगीत
* अभिनव रागमंजीरी
* क्रमीक पुस्तक मालीका
* Historical Survey of Indian Music
* Comparative Study - The system of 15th, 16th and 17th Century
*
स्मरणार्थ

* अल्मोडाचे भातखंडे संगीत महाविद्यालय
* जबलपूरचे भातखंडे संगीत महाविद्यालय
* डेहराडूनचे भातखण्डे हिंदुस्तानी संगीत महाविद्यालय
* लखनौचे भातखण्डे संगीत संस्थान विश्वविद्यालय
* विलासपूरचे भातखंडे संगीत महाविद्यालय
* त्यांच्या स्मरणार्थ भारतीय पोस्टाने भातखंडे यांचे छायाचित्र असलेले पोस्टाचे तिकीट काढले होते.
संदर्भ

वर्ग:मराठी संगीतकार
वर्ग:हिंदुस्तानी संगीतकार
वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १८६० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३६ मधील मृत्यू
अनंतराव दामले

अनंतराव विष्णूपंत दामले (जन्मदिनांक अज्ञात - सप्टेंबर १९, इ.स. २००१) हे मराठी चित्रपट निर्माते आणि प्रभात फिल्म कंपनीचे संचालक होते.
चित्रपट निर्मिती

दामल्यांनी प्रभात फिल्म कंपनीच्या इतिहासावर इट्स प्रभात नावाच्या माहितीपटाची निर्मिती केली. इ.स. २००३-०४ साली झळकलेल्या या माहितीपटाचे दिग्दर्शन माधवी वैद्य यांनी केले आहे. या माहितीपटाला इ.स. २००४ सालच्या भारतातील ५२व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांतर्गत "सर्वोत्कृष्ट चरित्रपट" पुरस्कार जाहीर झाला.


वर्ग:भारतीय चित्रपट निर्माते
वर्ग:मराठी चित्रपट निर्माते
वर्ग:इ.स. २००१ मधील मृत्यू
सप्टेंबर २०

२६ ऑगस्ट
ठळक घटना आणि घडामोडी

बारावे शतक

* ११८७ - सलाद्दीनने जेरुसलेमला वेढा घातला.
सतरावे शतक

* १६३३ - पृथ्वी सूर्याभोवती फिरत असल्याचे प्रतिपादन केल्या बद्दल गॅलेलियोवर खटला चालवण्यात आला.
* १६९७ - रीसवीकचा तह.
अठरावे शतक

* १७३७ - वॉकिंग परचेस - लेनापे-डेलावेर लोकांची १२ लाख एकर जागा पेनसिल्व्हेनिया वसाहतीला देण्यात आली.
एकोणिसावे शतक

* १८५४ - अल्माची लढाई - फ्रांस आणि ब्रिटिश सैन्यांनी रशियाला हरवले.
* १८५७ - १८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध - ब्रिटिश फौजेने दिल्ली परत घेतले.
* १८८१ - अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष जेम्स गारफील्डच्या हत्येनंतर चेस्टर ए. आर्थर राष्ट्राध्यक्षपदी.
विसावे शतक

* १९४२ - ज्यूंचे शिरकाण - जर्मन एस.एस.ने ३,००० ज्यूंची कत्तल केली.
* १९७० - सिरियाने जॉर्डनवर चाल केली.
* १९७६ - टर्किश एरलाइन्सचे बोईंग ७२७ प्रकारचे विमान तुर्कस्तानच्या टॉरस माउंटनमध्ये कोसळले. १५५ ठार.
* १९७७ - व्हियेतनामला संयुक्त राष्ट्रांमध्ये प्रवेश.
* १९७९ - मध्य आफ्रिकेच्या साम्राज्यात लश्करी उठाव. सम्राट बोकासा पहिला पदच्युत.
* १९८४ - बैरुतच्या अमेरिकन वकिलातीवर आत्मघातकी हल्ला. २२ ठार.
* १९९० - दक्षिण ऑसेटियाने स्वतःला जॉर्जियापासून स्वतंत्र घोषित केले.
एकविसावे शतक

* २००१ - अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज डब्ल्यु. बुशने दहशतीविरुद्ध युद्ध पुकारले.
* २००४ - एज्युसॅट या उपग्रहाचे श्रीहरिकोटा येथील तळावरून यशस्वी प्रक्षेपण करण्यात आले.
जन्म

* १८५३ - राम पाचवा तथा चुलालोंगकोर्ण, थायलंडचा राजा.
* १८६१ - वॉल्टर ग्रिफेन, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १८९७ - नारायण भिकाजी परुळेकर ऊर्फ नानासाहेब परुळेकर, मराठी पत्रकार.
* १९२१ - पनानमल पंजाबी, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* १९२२ - द. न. गोखले, चरित्र वाङ्मयाचे संशोधक व मराठी शुद्धलेखनाचे ज्येष्ठ अभ्यासक.
* १९२३ - अक्किनेनी नागेश्वर राव, दादासाहेब फाळके पुरस्कार प्राप्त भारतीय अभिनेते आणि निर्माते.
* १९२५ - राम सातवा तथा आनंद माहिडोल, थायलंडचा राजा.
* १९३४ - सोफिया लॉरेन, इटालियन अभिनेत्री.
* १९५१ - स्टीवन ब्रूक, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९४४ - रमेश सक्सेना, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* १९६३ - अनिल दलपत, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
* १९६८ - इजाझ अहमद, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
* १९७३ - नवीद नवाझ, श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

* १३८४ - लुई पहिला, नेपल्सचा राजा.
* १९३३ - ऍनी बेझंट, ब्रिटिश, भारतीय समाजसुधारिका.
* १९२८ - नारायण गुरु, केरळमधील समाजसुधारक .

* १९९६ - दया पवार, मराठी साहित्यिक.
* १९७९ - लुडविक स्वोबोदा, चेकोस्लोव्हेकियाचा राष्ट्राध्यक्ष.
प्रतिवार्षिक पालन

* राष्ट्रीय युवक दिन - थायलंड
-----
बाह्य दुवे

सप्टेंबर १८ - सप्टेंबर १९ - सप्टेंबर २० - सप्टेंबर २१ - सप्टेंबर २२ - सप्टेंबर महिना
दया पवार

(१५ सप्टेंबर इ.स.१९३५ - सप्टेंबर २०, १९९६) हे मराठी साहित्यिक होते. मराठी दलित साहित्यातील अग्रणी साहित्यिक म्हणून ते ओळखले जातात.

पवार यांचे खरे नाव दगडू मारुती पवार आहे.जागल्या या टोपणनावानेही त्यांनी लेखन केलेले आहे. त्यांचा जन्म अहमदनगर जिल्ह्यातील धामणगाव नावाच्या खेड्यात जन्मले. संगमनेरच्या बोर्डिंगमध्ये राहून ते शिक्षण पूर्ण करीत होते. त्याला किंवा त्याच्या आईला न विचारता दगडूच्या चुलत्याने दगडूचे लग्न ठरवले. त्यामुळे विचलित होऊन पवारमॅट्रिकमध्ये नापास झाले. इंग्लिशमध्ये त्यांना पास होण्यासाठी सात मार्क कमी पडले. त्यांच्या मामा आणि आईच्या धीराने त्यांनी ऑक्टोबरमध्ये पुन्हा परीक्षा दिली. बोर्डिंगच्या अधिकाऱ्यांनी दगडूला अपवाद म्हणून बोर्डिंगमध्ये राहण्याची परवानगी दिली. मुलांच्या चिडवण्याचा त्रास होई म्हणून पवार बोर्डिंगजवळच्या एका कोंबडीच्या खुराडात बसून अभ्यास करू लागलेव इंग्रजीमध्ये ६३ मार्क मिळवले.

मॅट्रिक नापास झालेल्या दया पवार यांना पद्मश्री पुरस्कार मिळाला आहे.

पवार यांच्या ’बलुतं’ या आत्मकथानत्मक पुस्तकाचे अनेक भारतीय भाषांमध्ये आणि इंग्रजी, फ्रेंच आणि जर्मन या युरोपियन भाषांत भाषांतरे झाली आहेत. बलुतं हे मराठीतले दलित लेखकाने पहिले प्रसिद्ध पुस्तक आहे. या पुस्तकाने मराठीत दलित साहित्याची पाऊलवाट निर्माण केली.

पवार यांची मुलगी प्रज्ञा ही एक मराठी कवयित्री आणि गद्यलेखक आहे.
प्रकाशित साहित्य

* अछूत (बलुतं’चा हिंदी अनुवाद).
* कोंडवाडा (कवितासंग्रह)
* चावडी (कथासंग्रह)
* जागल्या (कथासंग्रह)
* धम्मपद (कवितासंग्रह)
* पाणी कुठंवर आलं गं बाई... (वैचारिक)
* पासंग(कथासंग्रह)
* बलुतं (आत्मकथन). ’बलुतं’चा जेरी पिंटो यांनी इंग्रजी अनुवाद केला आहे.
* बीस रुपये (’विटाळ’चा हिंदी अनुवाद)
* विटाळ (वैचारिक)
पुरस्कार

* पद्मश्री
* ’बलुतं’ या पुस्तकाला महाराष्ट्र सरकारचा उत्कृष्ट वाङ्मयासाठीचा पुरस्कार (१९७९)
दया पवारांवरील मराठी पुस्तके

* दया पवार यांच्या साहित्याचा अभ्यास (भास्कर खांडगे)
दया पवारांवरील संशोधन

* दया पवार यांचे समग्र साहित्य(एक अभ्यास)(प्रभंजन चव्हाण)



वर्ग:इ.स. १९९६ मधील मृत्यू
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पुरुषोत्तम दारव्हेकर

पुरुषोत्तम दारव्हेकर (१९२७ - सप्टेंबर २१, १९९९) हे मराठी नाटककार होते.

कट्यार काळजात घुसली’ हे नाटक मराठी रंगभूमीवर आणणारे नाटककार दिग्दर्शक आणि गीतकार पुरुषोत्तम दारव्हेकर

त्यांचा जन्म शिक्षण नागपुरातील B. Sc. B. T., M. A. LL.B. with Gold Medal एवढे उच्च शिक्षण घेऊनही त्यांनी नाट्यक्षेत्रात पाय रोवला

१९५१ मध्ये रंजन कला मंदिर या नावाने नाट्यसंस्था काढली ,

लहान मुलांचे साठीही त्यांनी नाटकांची निर्मिती केली

१९६१ साली त्यांनी दिल्ली येथे दूरदर्शनचे सहाय्यक संचालकपद सांभाळले,

ज्येष्ठ नाटककार पुरुषोत्तम दारव्हेकर यांच्या लेखणीतून उतरलेलं आणि पं. जितेंद्र अभिषेकींच्या बहारदार संगीताने सजलेलं हे नाटक रंगभूमीवर आलं आणि त्याने एक नवा इतिहास रचला.

पुरुषोत्तम दारव्हेकर यांनी मधुसुदन कोल्हटकर व लता अरुण यांना घेऊन नटसम्राट दिग्दर्शित केले. या प्रयोगाचे श्रेयस इतकेच की आजपर्यंत महाराष्ट्रातल्या ज्या गावांमधे नटसम्राट पोचला नव्हता तिथपर्यंत तो पोचला.

मास्तरांनी नाटकाला आपल्या अपत्यासारखे जपले. त्यांच्या नाटकांवर विदर्भासह, इंदोर, दिल्ली, जबलपूरच्या रसिकांनीही भरभरून प्रेम केले.

चंद्र नभीचा ढळला नाटकाचे १६ प्रयोग, काळी माती : खारे पाणीचे सहा प्रयोग, वऱ्हाडी मानसंचे २६प्रयोग, नयन तुझे जादुगारचे २९ प्रयोग, वाजे पाऊल आपलेचे 21 प्रयोग त्यांनी केले. व्यावसायिक रंगभूमीवर अश्रूंची झाली फुले, इथे ओशाळला मृत्यू, नटसम्राट, कट्यार काळजात घुसली आदी नाटकांचे यशस्वी प्रयोग त्यांनी केले. तात्यासाहेबांनी तर नटसम्राट हे नाटक मास्तर दिग्दर्शित करणार असतील तरच मी देईन, असे म्हणले होते.

त्यांनी लेखन आणि दिग्दर्शन केलेले ’कट्यार काळजात घुसली’ हे नाटक मराठी रंगभूमीवरील मैलाचा दगड आहे.

त्यांची गीत संपदा

घेई छंद मकरंद ------- छळतसे काजळ काळी रात------- जा उडुनी जा पाखरा ------तेजोनिधी लोहगोल ----- दिन गेले भजनाविण सारे ----- मुरलीधर श्याम हे नंदलाल ------ या भवनातिल गीत पुराणे

त्यांची बालनाटिका

उपाशी राक्षस --कबुलीवाला ---मोरूचा मामा ---पत्र्यांचा महाल ------नारदाची शेंडी -----अब्रा -कि-डब्रा


वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी नाटककार
वर्ग:मराठी नाट्यदिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सप्टेंबर २१

ठळक घटना आणि घडामोडी

अठरावे शतक

एकोणिसावे शतक

* १८२७ - जोसेफ स्मिथ जुनियरच्या म्हणण्यानुसार मोरोनी या दैवी शक्तीने त्याला सोन्याच्या पत्र्यावर लिहीलेली मॉर्मोनपंथाची कथा दिली.
* १८९६ - होरेशियो किचनरने सुदानमधील डोंगोला शहर जिंकले.
विसावे शतक

* १९२१ - जर्मनीतील ऑप्पाउ शहरातील खत कारखान्यात स्फोट, ५-६०० ठार.
* १९३४ - चंद्रशेखर आगाशे यांनी बृहन्महाराष्ट्र शुगर सिंडिकेट या कंपनीची स्थापना केली..
* १९३४ - सुपर टायफून मुरोतोने जपानच्या ओसाका शहरात धुमाकूळ घातला. ३,०६० ठार.
* १९३८ - १९३८ चे हरिकेन न्यू योर्क शहरात आले. ५००-७०० ठार.
* १९३९ - रोमेनियाच्या पंतप्रधान आर्मांड कॅलिनेस्कुची हत्या.
* १९४२ - ज्यूंचे शिरकाण - युक्रेनच्या दुनैव्त्सि शहरात नाझींनी २,५८८ ज्यूंची हत्या केली.
* १९६४ - माल्टाला युनायटेड किंग्डमपासून स्वातंत्र्य.
* १९६५ - सिंगापूरला संयुक्त राष्ट्रांमध्ये प्रवेश.
* १९७२ - फिलिपाईन्समध्ये लश्करी कायदा लागू.
* १९८१ - बेलिझला युनायटेड किंग्डमपासून स्वातंत्र्य.
* १९८१ - सांड्रा डे ओ'कॉनॉरची अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशपदी नेमणूक.
* १९९१ - आर्मेनियाला सोवियेत संघापासून स्वातंत्र्य.
* १९९५ - भारतात अनेक व्यक्तिंनी दावा केला की गणपतीच्या मूर्तीसमोर दूध ठेवले असता त्याने ते दूध प्यायले.
* १९९९ - तैवानमध्ये भूकंप. २,४०० ठार.
एकविसावे शतक

* २००१ - तुलू, फ्रांसमधील रसायन कारखान्यात स्फोट. २९ ठार.
* २००३ - गॅलेलियो या अंतराळयानाने मुद्दामहून गुरूच्या वातावरणात प्रवेश केला. अत्यंत दाबामुळे यान नाश पावले.
* २०१३ - केन्याच्या नैरोबी शहरात मुस्लिम दहशतवाद्यांनी वेस्टगेट मॉलवर हल्ला करून ७२ पेक्षा अधिक लोकांना ठार केले. सुमारे १७५ जखमी.
जन्म

* १३२८ - हाँग्वू, चीनी सम्राट.
* १४१५ - फ्रेडरिक तिसरा, पवित्र रोमन सम्राट.
* १४२८ - जिंग्टाइ, चीनी सम्राट.
* १७५६ - जॉन मॅकऍडम, स्कॉटिश रस्ता-तंत्रज्ञ.
* १८४० - मुराद पाचवा, ऑट्टोमन सम्राट.
* १८४२ - दुसरा अब्दुल हमीद, ओस्मानी सम्राट.
* १८६६ - एच.जी. वेल्स, अमेरिकन लेखक.
* १९०२ - लियरी कॉन्सन्टाईन, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९३२ - पंडित जितेंद्र अभिषेकी, भारतीय-मराठी गायक, मराठी संगीतकार.
* १९४७ - स्टीवन किंग, अमेरिकन लेखक.
* १९५० - बिल मरे, अमेरिकन अभिनेता.
* १९५१ - अस्लान माश्काडोव्ह, चेचेन क्रांतीकारी.
* १९५९ - रिचर्ड एलिसन, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९६३ - कर्टली ऍम्ब्रोस, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७१ - जॉन क्रॉली, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९७१ - ऍडम हकल, झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७९ - क्रिस गेल, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९८० - करीना कपूर, भारतीय अभिनेत्री.
मृत्यू

* इ.स.पू. १९ - व्हर्जिल, रोमन कवि.
* १३२७ - एडवर्ड तिसरा, इंग्लंडचा राजा.
* १५५८ - चार्ल्स पाचवा, पवित्र रोमन सम्राट.
* १७४३ - सवाई जयसिंह, जयपूर संस्थानाचा राजा.
* १९३९ - आर्मांड कॅलिनेस्कु, रोमेनियाचा पंतप्रधान.
* १९५७ - हाकोन सातवा, नॉर्वेचा राजा.
* १९९८ - फ्लोरेंस ग्रिफिथ जॉयनर, अमेरिकन धावपटू.
* १९९९ - पुरुषोत्तम दारव्हेकर, मराठी नाटककार, मराठी नाट्यदिग्दर्शक.
प्रतिवार्षिक पालन

* आंतरराष्ट्रीय शांति दिन.
* स्वातंत्र्य दिन - माल्टा, बेलीझ, आर्मेनिया.
----
बाह्य दुवे

सप्टेंबर १९ - सप्टेंबर २० - सप्टेंबर २१ - सप्टेंबर २२ - सप्टेंबर २३ - सप्टेंबर महिना
कर्टली ॲम्ब्रोज

{{माहितीचौकट क्रिकेटपटू संपूर्ण माहिती |
नाव = कर्टली ऍम्ब्रोस |
image = Curtly ambrose2 crop.jpg |
देश= | देश_इंग्लिश_नाव = West Indies |
पूर्ण नाव = कर्टली ऍल्कॉन लिनवॉल ऍम्ब्रोस
| उपाख्य = लिटल बर्ड
| living = true
| दिनांकजन्म = २१
| महिनाजन्म = ९
| वर्षजन्म = १९६३
| स्थान_जन्म = स्वीट्स व्हिलेज
| देश_जन्म = ॲंटिगा
| heightft = ६
| heightinch = ७
| फलंदाजीची पद्धत = डावखोरा (LHB)
| गोलंदाजीची पद्धत = उजव्या हाताने जलदगती (RF)
| विशेषता = गोलंदाज

| international = true
| कसोटी सामना पदार्पण दिनांक = २ एप्रिल
| कसोटी सामना पदार्पणवर्ष = १९८८
| कसोटी सामना पदार्पण विरूद्ध = पाकिस्तान
| कसोटी सामने = १९२
| शेवटचा कसोटी सामना दिनांक = ३१ ऑगस्ट
| शेवटचा कसोटी सामना वर्ष = २०००
| शेवटचा कसोटी सामना विरूद्ध = इंग्लंड
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पण दिनांक = १२ मार्च
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पणवर्ष = १९८८
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पण विरूद्ध = पाकिस्तान
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने = ५३
| शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना दिनांक = २३ एप्रिल
| शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना वर्ष = २०००
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना विरूद्ध = पाकिस्तान

| संघ१ = लीवार्ड आयलंड्स
| वर्ष१ = १९८५–२०००
| संघ२ = ॲंटिगा आणि बार्बुडा
| वर्ष२ = १९९८–१९९९
| संघ३ = नॉर्धॅम्प्टनशायर
| वर्ष३ = १९८९–१९९६ |
चेंडू = {} |
columns = ४ |
column१ = कसोटी |
सामने१ = ९८ |
धावा१ = १४३९ |
फलंदाजीची सरासरी१ = १२.४० |
शतके/अर्धशतके१ = ०/१ |
सर्वोच्च धावसंख्या१ = ५३ |
चेंडू१ = ३६८३.५ |
बळी१ = ४०५ |
गोलंदाजीची सरासरी१ = २०.९९ |
५ बळी१ = २२ |
१० बळी१ = ३ |
सर्वोत्तम गोलंदाजी१ = ८/४५ |
झेल/यष्टीचीत१ = १८/० |
column२ = ODIs |
सामने२ = १७६ |
धावा२ = ६३९ |
फलंदाजीची सरासरी२ = १०.६५ |
शतके/अर्धशतके२ = ०/० |
सर्वोच्च धावसंख्या२ = ३१* |
चेंडू२ = १५५८.५ |
बळी२ = २२५ |
गोलंदाजीची सरासरी२ = २४.१२ |
५ बळी२ = ४ |
१० बळी२ = n/a |
सर्वोत्तम गोलंदाजी२ = ५/१७ |
झेल/यष्टीचीत२ = ४५/० |
column३ = प्र.श्रे. |
सामने३ = २३९ |
धावा३ = ३४४८ |
फलंदाजीची सरासरी३ = १३.९५ |
शतके/अर्धशतके३ = ०/४ |
सर्वोच्च धावसंख्या३ = ७८ |
चेंडू३ = ८१३३ |
बळी३ = ९४१ |
गोलंदाजीची सरासरी३ = २०.२४ |
५ बळी३ = ५० |
१० बळी३ = ८ |
सर्वोत्तम गोलंदाजी३ = ८/४५ |
झेल/यष्टीचीत३ = ८८/० |
column४ = List A |
सामने४ = ३२९ |
धावा४ = १२८२ |
फलंदाजीची सरासरी४ = ११.९८ |
शतके/अर्धशतके४ = ०/० |
सर्वोच्च धावसंख्या४ = ४८ |
चेंडू४ = २८५७.१ |
बळी४ = ४०१ |
गोलंदाजीची सरासरी४ = २३.८३ |
५ बळी४ = ४ |
१० बळी४ = n/a |
सर्वोत्तम गोलंदाजी४ = ५/१७ |
झेल/यष्टीचीत४ = ८२/० |
दिनांक= सप्टेंबर १ |
वर्ष = २००७ |
source = http://content-uk.cricinfo.com/westindies/content/player/51107.html |
}}


वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख