JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
साओ पाउलो

साओ पाउलो (पोर्तुगीज: São Paulo ; अर्थ: संत पॉल ;) ब्राझील देशातील, तसेच पृथ्वीच्या दक्षिण गोलार्धातील सर्वांत मोठे शहर आहे. हे शहर ब्राझीलच्या साओ पाउलो राज्याची राजधानी आहे. साओ पाउलो शहराची वस्ती १,१०,१६,७०३ असून क्षेत्रफळ १,५२३ कि.मी.२ आहे. २५ जानेवारी १५५४ रोजी स्थापलेल्या या शहराचे नाव ख्रिश्चन धर्मातील संत पॉल याच्या पोर्तुगीज भाषेतील नावावरून पडले.

साओ पाउलो देशातील आर्थिक, व्यापारी, सांस्कृतिक घडामोडींचे केंद्र आहे. येथे साओ पाउलो रोखे बाजार आहे.

साओ पाउलो हे २०१४ फिफा विश्वचषक स्पर्धेमधील १२ यजमान शहरांपैकी एक होते. येथील अरेना कोरिंथियान्स येथे स्पर्धेमधील ६ सामने खेळवले गेले.
हे सुद्धा पहा

* साओ पाउलो मेट्रो
* साओ पाउलो–ग्वारूलोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
* अवेनिदा पाउलिस्ता
बाह्य दुवे

*
*

वर्ग:ब्राझिलमधील शहरे

वर्ग:इ.स. १५५४ मधील निर्मिती
रिगा

रिगा ही (लात्व्हियन: ) लात्व्हिया ह्या बाल्टिक देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. हे शहर बाल्टिक समुद्राच्या किनाऱ्यावर दौगाव्हा नदीच्या किनारी वसलेले आहे.
इतिहास

भूगोल

हवामान

रिगाचे हवामान दमट आहे. येथील हिवाळे शीत तर उन्हाळे सौम्य असतात.
अर्थव्यवस्था

जनसांख्यिकी

वाहतूक

कला

खेळ

शिक्षण

आंतरराष्ट्रीय संबंध

रिगाचे जगातील खालील शहरांसोबत सांस्कृतिक व व्यापारी संबंध आहेत.
हे सुद्धा पहा

संदर्भ
बाह्य दुवे

* अधिकृत संकेतस्थळ
* नकाशा
*


वर्ग:लात्व्हियामधील शहरे
वर्ग:युरोपातील देशांच्या राजधानीची शहरे
वर्ग:लात्व्हियामधील जागतिक वारसा स्थाने
मध्य रेल्वे क्षेत्र

मध्य रेल्वे हा भारतीय रेल्वेतील एक महत्त्वाचा विभाग आहे. मध्य रेल्वेचे मुख्यालय मुंबईमधील छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस येथे आहे. भारतामधील पहिली प्रवासी रेल्वेगाडी मुंबई ते ठाणे दरम्यान १६ एप्रिल १८५३ रोजी मध्य रेल्वेमार्गावरून धावली. महाराष्ट्रातील बहुतांशी, ईशान्य कर्नाटकातील काही व दक्षिण मध्य प्रदेशमधील काही रेल्वेमार्ग मध्य रेल्वेच्या अखत्यारित येतात.
मध्य रेल्वेचे उपविभाग

मध्य रेल्वे विभाग ५ उपविभागांमध्ये विभागला गेला आहे.
मुंबई उपविभाग

* मुंबई छशिमट - दादर - कुर्ला
** मुंबई छशिमट - वडाळा रोड - कुर्ला (हार्बर मार्ग)
** कुर्ला - वाशी - नेरूळ - बेलापूर - पनवेल
* कुर्ला - घाटकोपर - ठाणे - दिवा जंक्शन - कल्याण जंक्शन
** दिवा जंक्शन - पनवेल - रोहा
** दिवा जंक्शन - वसई रोड
* कल्याण जंक्शन - कसारा - इगतपुरी
* कल्याण जंक्शन - नेरळ जंक्शन - कर्जत - लोणावळा
** नेरळ जंक्शन - माथेरान
** कर्जत - पनवेल
** कर्जत - खोपोली
पुणे उपविभाग

* लोणावळा - पुणे - दौंड
** दौंड - बारामती
* पुणे - सातारा - सांगली - मिरज - कोल्हापूर
** मिरज - पंढरपूर
सोलापूर उपविभाग

* मनमाड - अहमदनगर - दौंड
* दौंड - कुर्डुवाडी - सोलापूर
** कुर्डुवाडी - पंढरपूर
** कुर्डुवाडी - लातूर - लातूर रोड
* सोलापूर - होटगी - गुलबर्गा - वाडी
भुसावळ उपविभाग

- भुसावळ रेल्वे रुळावर रेल्वेचे एक इंजिन]]
* इगतपुरी - मनमाड - चाळीसगाव - पाचोरा - जळगाव - भुसावळ
** चाळीसगाव - धुळे
** पाचोरा - जामनेर (नॅरो गेज)
* भुसावळ - बऱ्हाणपूर - खंडवा
* भुसावळ - जळंब - अकोला - मुर्तिजापूर - बडनेरा
** जळंब - खामगाव
** बडनेरा - अमरावती
** मुर्तिजापूर - यवतमाळ (नॅरो गेज)
** मुर्तिजापूर - अचलपूर (नॅरो गेज)
नागपूर उपविभाग

* बडनेरा - पुलगाव - वर्धा - नागपूर
* वर्धा - माजरी - ताडळी - चंद्रपूर - बल्लारशा
* नागपूर - आमला - इटारसी
रेल्वे गाड्यांची यादी
मध्य रेल्वेवरील उल्लेखनीय गाड्या

* डेक्कन क्वीन - पुणे ते मुंबई
* हुसेनसागर एक्सप्रेस - मुंबई ते हैदराबाद
* गीतांजली एक्सप्रेस - मुंबई ते कोलकाता
* महालक्ष्मी एक्सप्रेस - मुंबई ते कोल्हापूर
* दीक्षाभूमी एक्सप्रेस - कोल्हापूर ते धनबाद
* आझाद हिंद एक्सप्रेस - पुणे ते कोलकाता
* उद्यान एक्सप्रेस - मुंबई ते बंगळूर
* डेक्कन एक्सप्रेस - पुणे ते मुंबई
* गोदावरी एक्सप्रेस - मनमाड ते मुंबई
* मिरज एक्स्प्रेस - मिरज ते सोलापूर
विकास प्रकल्प

नवीन मार्ग

* अमरावती - नरखेड
* लोणंद - फलटण - बारामती
* अहमदनगर - परळी वैजनाथ
* पुणतांबे - शिर्डी
दुपदरीकरण

* सोलापूर - मोहोळ
गेज रूपांतर

* कुर्डुवाडी - लातूर (नॅरो गेज ते ब्रॉड गेज)
* पंढरपूर - मिरज (नॅरो गेज ते ब्रॉड गेज)


वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग
वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक
वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:मध्य रेल्वे
बृहन्मुंबई महानगरपालिका

बृहन्मुंबई महानगरपालिका महाराष्ट्राची राजधानी व भारताची आर्थिक राजधानी मुंबईला नियंत्रण करतो आणि भारत अतिश्रीमंत महापालिका संस्था आहे. याची स्थापना मुंबई महानगरपालिका कायदा १८८८ अंतर्गत करण्यात अली आहे. शहरातील महानगरपालिकेच्या सुविधा, प्रशासनात आणि मुंबई काही उपनगरातील शेत्र ही जबाबदार आहे. किशोरी पेडणेकर ह्या मुंबईच्या महापौर आहेत.
प्रशासन

BMCचे नेतृत्व एक IAS अधिकारी करतात जो महापालिका आयुक्त म्हणून काम करतो, कार्यकारी अधिकार वापरतो. मूलभूत नागरी सुविधा आणि कर्तव्याची अंमलबजावणी करणाऱ्या नगरसेवकांची निवड करण्यासाठी पंचवार्षिक निवडणूक घेतली जाते. महापौर, सहसा बहुसंख्य पक्षाचे, सभागृहाचे प्रमुख म्हणून काम करतात. जून २००८ पर्यंत, बीएमसीमधील सर्व प्रशासकीय कामकाज मराठीत चालवले जात होते, या निर्णयामुळे वाद निर्माण झाला, त्यानंतर बीएमसीने आपली भूमिका हलकी केली आणि फॉर्म इंग्रजीमध्ये स्वीकारण्यास सुरुवात केली.
महानगरपालिका विधिमंडळ

२०१७ पर्यंत, BMCच्या विधानमंडळात, ज्याला महापालिकेचा विधिमंडळ असेही म्हणतात, त्यात २२७ सदस्य होते. २०१७ मध्ये पहिल्यांदाच ३१ उमेदवारांनी एकाच प्रभागातून (१६४) निवडणूक लढवली होती. राघवेंद्र सिंग हे वयाच्या २१ व्या वर्षी सर्वात तरुण अपक्ष उमेदवार होते.
नगरसेवक निवडणूक

२०१७ च्या निवडणुकीनंतरची सदस्य संख्या
हे सुद्धा पहा

*बृहन्मुंबई महानगरपालिका २०१७ निवडणूकात विजयी झालेले नगरसेवक
*महाराष्ट्र महानगरपालिका निवडणूक २०१७
*मुंबईचे महापौर
संदर्भ
बाह्य दुवे

*


वर्ग:मुंबई
वर्ग:महाराष्ट्रातील महानगरपालिका
वर्ग:मुंबईमधील इमारती व वास्तू
वर्ग:बृहन्मुंबई महानगरपालिका
सापेक्ष आर्द्रता

सापेक्ष आर्द्रता (इंग्लिश: relative humidity, रिलेटिव्ह ह्यूमिडिटी ;) म्हणजे हवेतील बाष्परूपात असलेल्या पाण्याचे प्रमाण(आर्द्रता) मोजण्याचे परिमाण होय. हवेच्या बाष्प धारणक्षमतेला मर्यादा असते. त्या मर्यादेपेक्षा बाष्पाचे प्रमाण अधिक झाले तर जास्तीच्या बाष्पाचे द्रवीकरण (इंग्लिश: condensation, 'कंडेन्सेशन ;) होऊन पाणी बनते.
सापेक्ष आर्द्रता मोजण्यासाठी वापरले जाणारे तापमापक| thumb
आर्द्रता मोजण्याच्या पद्धती

* सापेक्ष आर्द्रता मोजण्यासाठी एका पद्धतीनुसार दोन तापमापके वापरतात. त्यापैकी एका तापमापकाच्या पारा ठेवलेल्या फुग्याला मलमलीचे पातळ कापड गुंडाळलेले असते. आणि ते ओले राहण्याची व्यवस्था केलेली असते. या ओलसर कापडातून पाण्याचे बाष्पीभवन होत असते. त्यामुळे या तापमापकावर तापमान काहीसे कमी दाखवले जाते. याला 'वेट बल्ब तापमान' म्हणतात. दुसऱ्या कोरड्या तापमापकावर दाखवल्या जाणाया तापमानाला 'ड्राय बल्ब तापमान' म्हणतात. जर हवेतील सापेक्ष आर्द्रता कमी असेल तर अधिक पाण्याचे बाष्पीभवन होईल आणि ओल्या तापमापकाचा फुगा जास्त थंड होऊन दोन्हीतल्या तापमानातला फरक जास्त राहील. आर्द्रता खूप जास्त असेल तर पाण्याचे बाष्पीभवन अगदी कमी होऊन हा शीतनाचा परिणाम मिळणार नाही आणि दोन्ही तापमापकातील तापमान जवळजवळ सारखेच दिसेल. सापेक्ष आर्द्रता १०० टक्के असेल तर बाष्पीभवन शून्य होऊन दोन्ही तापमापके समान तापमान दर्शवतील.

* सापेक्ष आर्द्रता मोजण्याच्या दुसऱ्या पद्धतीत मानवी केसाचा उपयोग केला जातो. आर्द्रता वाढली की केसाची लांबी वाढते. तेलाचा अंशही नसलेल्या मानवी केसांच्या एका जुडीला, शून्यापासून शंभर असे आकडे असलेल्या तबकडीवर फिरणारा एक काटा जोडतात. केस पूर्ण ओले केले की तो काटा तबकडीवरील शंभर या आकड्याला स्पर्श करतो. हवेतील आर्द्रता कमी व्हायला लागली की केसांचा पुंजका कोरडा होऊ लागतो आणि काटा तबकडीवर कमी सापेक्ष आर्द्रता दाखवतो.

* तिसऱ्या पद्धतीत हायग्रिस्टरचा वापर करतात. सापेक्ष आर्द्रता वाढली की हायग्रिस्टरचा विद्युत विरोध कमी होतो. हायग्रिस्टरमधून पसार होणाऱ्या विद्युत प्रवाहाचा दाब मोजून सापेक्ष आर्द्रतेचे अनुमान करता येते.
परिणाम

मनुष्यप्राण्याच्या शरीरात सतत उष्णता निर्माण होत असते. त्यातील थोडीशी ऊर्जा हालचाल, श्वासोच्छ्वास, अन्नपचन व मेंदूच्या आणि इतर शारीरिक क्रियांसाठी वापरली जाते. बाकीची ऊर्जा त्वचेतून बाहेर टाकली जाते. ऊर्जेचे हे संक्रमण सुलभ होण्यासाठी घामाच्या बाष्पीभवनाचा उपयोग होतो. अधिक सापेक्ष आर्द्रता असलेल्या जागी (उदा. किनारपट्टीचे प्रदेश) किंवा अशा काळात (उदा पावसाळ्यापूर्वीचा काळ) घामाचे बाष्पीभवन कमी प्रमाणात होते. त्यामुळे शरीरात निर्माण होणारी उष्णता बाहेर टाकली जाणे अवघड जाते. त्यामुळे मनुष्यास अस्वस्थ वाटते. उलट कमी सापेक्ष आर्द्रता असलेला प्रदेश किंवा काळ मनुष्यास सुखकर वाटतो. पावसाळ्यात कपडे लवकर वाळत नाहीत हे आपण अनुभवतोच.
सापेक्ष आर्द्रता जास्त असेल तर सुती कापडाच्या गिरणीत धागे तुटण्याचे प्रमाण कमी होते. म्हणून अशा गिरण्यांमध्ये मुद्दाम सापेक्ष आर्द्रता वाढविली जाते.
जास्त सापेक्ष आर्द्रता असलेल्या ठिकाणी विविध जीव-जंतूंची वाढ अधिक होते. त्यामुळे लाकडी वस्तूंवर बुरशी येणे वगैरे अधिक प्रमाणात आढळते.
अधिक वाचन

बाह्य दुवे

वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:हवामानशास्त्र

cs:Vlhkost vzduchu#Relativní (poměrná) vlhkost vzduchu
de:Luftfeuchtigkeit#Relative_Luftfeuchtigkeit
es:Humedad ambiental
fi:Kosteus
तापमान

thumb|right|पाणी|पाण्याचा [[गोठनबिंदू ०० सें. आहे.तापमापी येथे उणे १७० तपमान दर्शवित आहे.]]

(इंग्लिश भाषा:Temperature. वातावरणातील उष्णता मोजण्याचे परिमाण.)

तापमान हे पदार्थातील कणांची (अणू वा रेणू) सरासरी ऊर्जा मोजण्याचे एकक आहे. पदार्थ किती थंड वा गरम आहे हे मोजण्यासाठी तापमान वापरतात. तापमान मोजण्यासाठी तापमापीचा उपयोग करतात. तापमान मोजण्यासाठी अंश सेल्सियस, अंश फॅरेनहाइट, आणि अंश केल्विन ही एकके वापरतात.

सैधांतिक किमान तापमानाला परम शून्य म्हणतात. ह्या तापमानाला पदार्थातील कणांची गती शून्य मानली जाते. परम शून्य हे केल्विन मापन पद्धतीत ०°Κ, सेल्सियस मापन पद्धतीत- २७३.१५ °С आणि फॅरेनहाइट मापन पद्धतीत -४५९.६७°F संबोधिले जाते.

भौतिक, रसायन, वैद्यक, भूगर्भ, जीव व हवामान इत्यादी शास्त्रांसह दैनंदिन व्यवहारात तापमानाचे खूप महत्त्व आहे.

तापमान ही सध्य जगत खूप चार्व्चेच विषय असून ही एक घाम्बीर समस्या झाही आहे. तरी आपण तापमान आटोक्यात आणण्याचा पर्यंत करावा नाहील्तर जगाचा विनाश्गा हा आतलं आहे.
तापमानाचे परिणाम

* पदार्थाचे भौतिक गुणधर्म बदलतात उदा.अवस्था [स्थायु,द्रव,वायु],घनता,विद्युतवाहकता,विद्राव्यता
* रासायनिक क्रियांची गति
* ध्वनीची गति
* पदार्थाच्या पृष्ठभागावरून होत असलेल्या औष्णिक उत्सर्जनाची गति व प्रमाण


वर्ग:ऊष्मगतिकी
वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:हवामानशास्त्र
महाराष्ट्र विधानसभा

महाराष्ट्र विधानसभा हे महाराष्ट्र शासनाच्या द्विस्तरीय प्रांतिक विधिमंडळामधील कनिष्ठ सभागृह आहे (महाराष्ट्र विधान परिषद हे वरिष्ठ सभागृह). विधानसभेचे कामकाज मुंबई येथून चालते.
* विधानसभेची विद्यमान सदस्य संख्या २८८ आहे.
* महाराष्ट्रात भाजपा-शिवसेना-राष्ट्रवादी काँग्रेस यांच्या नेतृत्वाखालील महायुती सरकार अस्तित्वात आहे.

इवलेसे
२०१९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत कोणाला ही स्पष्ट बहुमत न मिळाल्याने काही काळ महाराष्ट्रात राष्ट्रपती राजवट लागू केली होती. त्यानंतर अगदी छुप्या पद्धतीने मुख्यमंत्री पदी आलेले देवेंद्र फडणवीस यांची महाराष्ट्राचे सर्वात कमी कालावधीचे मुख्यमंत्री म्हणून नोंद झाली व तद्नंतर आश्चर्यकारकरित्या थोड्याच दिवसांत उद्धव बाळासाहेब ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखाली महाविकास आघाडी सत्तेत आली.
* पुढे अडीच वर्षांनंतर जुन २०२२ मध्ये शिवसेना आमदार एकनाथ शिंदे यांनी बंड केले आणि शिवसेना व भाजप यांच्या नेतृत्वाखालील सरकार महाराष्ट्रात स्थापन झाले. एकनाथ शिंदे यांची मुख्यमंत्रीपदी तर देवेंद्र फडणवीस यांची उपमुख्यमंत्री पदी निवड झाली. त्या दोघांचे सरकार २ महिने चालले मग मंत्रीमंडळाच्या विस्तारात शिवसेना-भाजपच्या १०-१० कॅबिनेट मंत्र्यांनी शपथ घेतली.
* ०२ जुलै २०२३ रोजी राष्ट्रवादी काँग्रेसचे विधानसभेचे तत्कालीन विरोधी पक्षनेते अजित पवार यांनी मुख्य प्रतोदासह गटनेत्याविरुद्ध बंड केले. अजित पवार यांच्या नेतृत्वात आमदारांचा एक गट विद्यमान सरकारमध्ये सामील झाला आणि अजित पवार यांची सरकार मधील २रे उपमुख्यमंत्री म्हणून निवड झाली व इतर ९ आमदारांनी कॅबिनेट मंत्रीपदाची शपथ घेतली.
यादी
बाह्य दुवे

* महाराष्ट्र विधिमंडळाचे


वर्ग:महाराष्ट्र शासन
महाराष्ट्र
मुंबई उच्च न्यायालय

इवलेसे
मुंबई उच्च न्यायालय (अधिकृत नाव: बॉम्बे हायकोर्ट, इंग्रजी: The High Court of Bombay) हे भारतातील सर्वात जुन्या न्यायालयापैकी एक आहे. महाराष्ट्र आणि गोवा राज्यांसोबत दिव -दमण आणि दादरा आणि नगर हवेली हे केंद्रशासित प्रदेश मुंबई उच्च न्यायालाच्या न्यायक्षेत्रात येतात. उच्च न्यायालयाची कायम खंडपीठे महाराष्ट्रात नागपूर आणि छत्रपती संभाजीनगर येथे तर गोव्यात पणजी येथे आहे आणि नुकतेच नवीन निर्माण झालेले फिरते पिठ
* कोल्हापूर Circuit Bench हे फिरते-पीठ ६ जिल्ह्यांसाठी (कोल्हापूर, सांगली सातारा, रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, सोलापूर) असणार आहे.

मुंबई उच्च न्यायालयाने दिलेल्या निकालावर केवळ सर्वोच्च न्यायालय, दिल्ली येथेच दाद मागता येऊ शकते, तसेच उच्च न्यायालयने दिलेला निकाल, उच्च न्यायालयाच्या न्याय-क्षेत्रास बंधनकारक असतो.
नांवांची गंम्मत

१९९५ मध्ये शहराचे नाव बदलून बॉम्बे ऐवजी मुंबई असे करण्यात आले असले तरी, कोर्टाने एक संस्था म्हणून त्याचे पालन केले नाही आणि Bombay High Court हे नाव कायम ठेवले.
* तथापि, मुंबई उच्च-न्यायालय असे नामबदल करण्यासाठीचे विधेयक केंद्रीय मंत्रिमंडळाने ५ जुलै २०१६ रोजी कलकत्ता उच्च न्यायालय आणि मद्रास उच्च न्यायालयाचे नाव अनुक्रमे कोलकाता उच्च न्यायालय आणि चेन्नई उच्च न्यायालय असे बदलण्यास-सह मान्यता दिली.
ते भारताच्या संसदेसमोर मंजुरीसाठी प्रलंबित आहे. परंतु, काही काळासाठी ते लागू केले जाणार नाही.
कर्मवीर भाऊराव पाटील मार्ग

बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने कर्मवीर भाऊराव पाटील यांच्या सामाजिक कार्याची दखल घेऊन मुंबई येथील चर्चगेट परिसरातील मुंबई उच्च न्यायालय व राजाबाई क्लॉक टॉवर येथे त्यांची स्मृती लोकांमध्ये जिवंत ठेवण्यासाठी आणि लोकांना स्फूर्ती मिळावी म्हणून एका रस्त्याचे कर्मवीर भाऊराव पाटील मार्ग असे नामकरण केलेले आहे.
कायम खंडपीठे

# नागपूर
# औरंगाबाद
# पणजी, गोवा
* कोल्हापूर (सर्किट बेंच)
हे सुद्धा पहा

* मुंबई उच्च न्यायालयाचे खंडपीठ
* मुख्य न्यायाधीश
संदर्भ
अधिकृत संकेतस्थळ

* मुंबई उच्च न्यायालय


वर्ग:भारतातील उच्च न्यायालये
*
पश्चिम रेल्वे क्षेत्र

250 px|इवलेसे|9 - पश्चिम रेल्वे
250 px|इवलेसे|चर्चगेट रेल्वे स्थानक
पश्चिम रेल्वे हे भारतीय रेल्वेच्या १७ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. १९५२ साली स्थापन झालेल्या पश्चिम रेल्वेचे मुख्यालय मुंबईच्या चर्चगेट रेल्वे स्थानक येथे असून महाराष्ट्र, गुजरात, राजस्थान व मध्य प्रदेश ही राज्ये पश्चिम रेल्वेच्या अखत्यारीत येतात. वडोदरा रेल्वे स्थानक हे पश्चिम रेल्वेवरील सर्वात वर्दळीचे जंक्शन आहे.

मुंबईमध्ये मुंबई सेंट्रल व वांद्रे टर्मिनस ह्या स्थानकांवरून बहुतेक सर्व लांब पल्ल्याच्या गाड्या सुटतात. मुंबई उपनगरी रेल्वेचा पश्चिम मार्ग पश्चिम रेल्वेद्वारे चालवला जातो.
विभाग

पश्चिम रेल्वेचे सहा विभाग आहेत.
*मुंबई विभाग
*अहमदाबाद विभाग
*वडोदरा विभाग
*राजकोट विभाग
*भावनगर विभाग
*रतलाम विभाग
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ



वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग
वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक
वर्ग:गुजरातमधील रेल्वे वाहतूक
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक
वर्ग:राजस्थानमधील रेल्वे वाहतूक
वरळी

वरळी हे मुंबई शहरातील एक उपनगर आहे. ऐतिहासिक शब्दलेखनांमध्ये वारली, वरली, वरळी आहे. मूलतः वरळी हे मुंबईचे सात द्वीपसमूह असलेले एक वेगळे बेट होते, जे पोर्तुगीज ते इंग्लंडमध्ये १६६१ मध्ये दिले गेले होते; १९ व्या शतकात ते इतर बेटांबरोबर जोडले गेले.
भूगोल

वरळी हा दक्षिण मुंबईचा भाग आहे जो हाजी अलीपासून प्रभादेवी पर्यंत जातो. ते पश्चिमेकडे अरबी समुद्र आणि दक्षिणेस हाजी अलीचे परिसर, पूर्वेकडे महालक्ष्मी आणि उत्तरेकडे प्रभादेवीने बांधलेले आहे. अतिपरिचित क्षेत्रातील सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक महालक्ष्मी आहे, तर प्रभादेवी आणि लोअर परळ पश्चिमेकडील ओळीवरील वरळीहून सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक आहेत तर करी रोड, परळ आणि भायखळख रेल्वे स्थानक मध्ये जवळचे आहेत. त्याची मूळ रहिवासी पौराणिक दिशांकेश्वर कलसी होती ज्याला भारताच्या पहिल्या समलैंगिक स्टेज कलाकार म्हणून अनेक कालखंडात ओळखले गेले होते. काळीची लवासाई भारताच्या पश्चिमी किनारपट्टीवर लोकप्रिय होती आणि त्याच्या पाळीव बकरीसह स्टेशन कृत्ये करण्यासाठी त्याला ओळखले जात असे. एका ब्रिटिश सैनिकाने त्याला शेवटी आपल्या प्रियकराने मारहाण केली, जेव्हा त्याने कुष्ठरोगाने एक समझौता करण्यासाठी केलेल्या स्थितीत दिशांकेश्वरला पकडले. ऋषी ऋषींची लोकप्रियता यामुळे कलसी घराण्याचे स्थान अधिक लोकप्रिय झाले. सी-लिंक सुरू झाली वरळी सी-फेस आता पश्चिम किनाऱ्यावरील चांगले जोडलेले आहे. वरळी मधील मालमत्तेच्या दृष्टीने वरळी सागर चेहरा सर्वात महाग आहे.
संदर्भ

डी'कुन्हा, जोस गेर्सन (१९००). "चौथा पोर्तुगीज कालावधी". द ऑरिजिन्स ऑफ बॉम्बे (३ इडी). बॉम्बे: एशियन एज्युकेशनल सर्व्हिसेस पी. 265. आयएसबीएन ८१-२००६-०८१५-१ . ४ जानेवारी २००९ रोजी पुनर्प्राप्त.


वर्ग:मुंबईची उपनगरे
द टाइम्स ऑफ इंडिया

द टाइम्स ऑफ इंडिया () हे भारतामधील एक आघाडीचे इंग्रजी वृत्तपत्र आहे. २००८ सालामधील एका सर्वेक्षणानुसार रोजचा ३१.४ लाख खप असलेले टाइम्स ऑफ इंडिया हे जगातील सर्वात लोकप्रिय इंग्लिश तर सर्व भाषीय वृत्तपत्रांमध्ये तिसऱ्या क्रमांकाचे वृत्तपत्र आहे. टाइम्स वृत्तसमूहाच्या मालकीचा असलेला टाइम्स १८३८ सालापासून अस्तित्वात आहे.

इतिहास
टाइम्स ऑफ इंडिया वृत्तपत्राची सुरुवात ३नोव्हेंबर,इ.स.१८३८ रोजी द बॉम्बे टाइम्स अँड जनरल ऑफ कॉमर्स या नावाने झाली.

आवृत्त्या
सध्याच्या घडीला टाइम्स ऑफ इंडिया भारतामधील खालील १४ प्रमुख शहरांमधून छापला जातो.
१ मुंबई
२ अहमदाबाद
३ बंगळुरु
४ भोपाळ
५ चंदीगढ
६ चेन्नई
७ दिल्ली
८ गोवा
९ हैदराबाद
१० जयपूर
११ कोची
१२ कोलकाता
१३ लखनौ
१४ पुणे
ह्याखेरीज टाइम्स ऑफ इंडियाचे ॲप आयफोन,आयपॅड,अँड्रॉईड,ब्लॅकबेरी,विंडोज फोन इत्यादी प्रमुख मोबाईल फोन प्रणालींवर उपलब्ध आहे.
बाह्य दुवे

*
* टाइम्स ऑफ इंडिया इ-पेपर


वर्ग:भारतामधील वृत्तपत्रे
वर्ग:मुंबईतील वृत्तपत्रे
फिल्मफेर

फिल्मफेर हे भारतामधील एक इंग्रजी नियतकालिक आहे. टाइम्स वृत्तसमूहाच्या मालकीच्या ह्या नियतकालिकाचा विषय हिंदी सिनेसृष्टी हा आहे.

फिल्मफेर मासिकातर्फे दरवर्षी हिंदी चित्रपटांसाठी फिल्मफेअर पुरस्कार तर दक्षिण भारतामधील तमिळ, तेलुगू, कन्नड व मल्याळी भाषिक चित्रपटांसाठी फिल्मफेअर पुरस्कार दक्षिण ह्या पुरस्कार सोहळ्यांचे आयोजन केले जाते.
बाह्य दुवे

*फिल्मफेअर


वर्ग:भारतामधील नियतकालिके
वर्ग:इंग्लिश भाषेमधील नियतकालिके
प्रभाकर आत्माराम पाध्ये

प्रभाकर आत्माराम पाध्ये (जानेवारी ४, १९०९ - मार्च २२, १९८४) हे मराठी पत्रकार, विचारवंत आणि लेखक होते.
व्यक्तिगत जीवन

पाध्ये ह्यांचा जन्म लांजे (जि. रत्‍नागिरी) येथे झाला. पाध्ये ह्यांचे जन्मनाव प्रल्हाद असे होते. पुढे त्यांनी ते प्रभाकर असे केले आणि प्रभाकर पाध्ये ह्याच नावाने ते पुढे प्रसिद्ध झाले. पाध्ये ह्यांच्या वडिलांचे नाव आत्माराम तर आईचे नाव मथुरा. पाध्ये ह्यांना एकूण पाच भावंडे असून पाध्ये हे आपल्या आईवडिलांचे दुसरे अपत्य होते. त्यांचे वडील कोहिनूर मिलमध्ये नोकरी करत असत.
शिक्षण

१९२७मध्ये पाध्ये मॅट्रिकची परीक्षा उत्तीर्ण झाले. मॅट्रिक उत्तीर्ण झाल्यानंतरच्या काळात त्यांनी यूसुफ मेहेर अली ह्यांच्या यूथ लीग चळवळीत सहभाग घेतला. मॅट्रिकनंतर साधारणतः दीड वर्षे पुणे येथे पुढील शिक्षण घेतल्यावर पाध्ये मुंबईत परतले आणि मुंबई येथील एल्फिन्स्टन महाविद्यालयातून त्यांनी अर्थशास्त्र आणि इतिहास ह्या विषयांतून बी. ए. ही पदवी प्राप्त केली.
महाविद्यालयीन शिक्षणाच्या काळात पाध्ये ह्यांना इंग्लिश वाङ्मयाची आवड लागली. जॉर्ज बर्नाड शॉ आणि एच. जी. वेल्स हे त्यांचे आवडते लेखक होते.
प्रभाकर पाध्ये यांनी पुण्याच्या गोखले इन्स्टिट्यूटमधून प्रा. धनंजयराव गाडगीळ यांच्या हाताखाली शिकून अर्थशास्त्र विषयात एम.ए. पदवी मिळवली.
कारकीर्द

पदवीनंतर त्यांनी मुंबईस परतून पत्रकारिता आरंभली. मो.ग. रांगणेकरांच्या 'चित्रा' साप्ताहिकात पाध्ये रुजू झाले. या साप्ताहिकातून पाध्यांनी राजकीय विषयांवर व्यासंगपूर्ण लिखाणास आरंभ केला. याशिवाय हरिभाऊ मोटे यांच्या 'प्रतिभा' साप्ताहिकात पाध्ये साहित्यिक घडामोडींवर लिहीत असत. चित्रा साप्ताहिकातले त्यांचे लिखाण झाल्यावर ते १९३८ - १९४५ सालांदरम्यान 'धनुर्धारी'चे संपादक होते. त्यानंतर १९४५ - १९५३ सालांदरम्यान ते 'नवशक्ती'चे संपादक होते; परंतु फ्री प्रेस समूहाचे मालक एस. सदानंद यांच्याशी वैचारिक मतभेद उद्भवल्यावर ते नवशक्तीतून राजीनामा देऊन बाहेर पडले.

प्रभाकर पाध्ये १९५३-५४मध्ये इंडियन कमिटी फॉर कल्चरल फ्रीडम या संस्थेचे चिटणीस, तर १९५५-५७ या काळात याच संस्थेच्या आशिया विभागाचे जनरल सेक्रेटरी होते. १९६७-७८ या काळात प्रभाकर पाध्ये सेंटर फॉर इंडियन रायटर्स या संस्थेचे संचालक होते.
साहित्यिक कारकीर्द

पत्रकारितेच्या जोडीनेच पाध्यांनी ललित साहित्यही लिहिले. त्यांची 'मैत्रीण' ही कादंबरी, 'त्रिसुपर्ण' (इ.स. १९८३) हा दृष्टांतकथासंग्रह व अन्य चार कथासंग्रह प्रकाशित झाले. पाध्यांनी प्रवासवर्णने व समीक्षाही लिहिल्या. त्यांच्या 'सौंदर्यानुभव' या समीक्षापर ग्रंथाला साहित्य अकादमी पुरस्कार लाभला.

मार्च २२, १९८४ रोजी पाध्यांचे निधन झाले.
पुरस्कार

* साहित्य अकादमी पुरस्कार (इ.स. १९८२) – 'सौंदर्यानुभव' ग्रंथासाठी.
प्रकाशित साहित्य
प्रभाकर पाध्ये यांच्याबद्दल लिहिली गेलेली पुस्तके

* प्रभाकर पाध्ये : वाङ्‌मय दर्शन (संपादक - गंगाधर पाटील, म.सु. पाटील)
संदर्भ
संदर्भसूची

*

*


वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी विचारवंत
वर्ग:मराठी समीक्षक
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग : विचारवंत
शाह जहान

शाहजहान (जन्मनाव खुर्रम) ( जानेवारी ५, इ.स. १५९२; लाहोर, पंजाब (पाकिस्तान) - जानेवारी २२, इ.स. १६६६; आग्रा) हा मुघल सम्राट व औरंगजेबाचा पिता होता.
* मारवाडाचा राजा उदयसिंह याची कन्या मानमती उर्फ जगत गोसई ही शहाजहानाची आई होती व तिचा विवाह जहांगिराशी इ.स.१५८६ साली झाला.
* तूळ रास राशिमंडळात असताना शहाजहानचा जन्म झाला. या नक्षत्रात जन्मलेले अर्भक महान मानले जात असल्यामुळे, दरबारी फलज्योतिषांनी त्यांची कुंडली तयार करून त्याचे भवितव्य अतिशय उज्ज्वल असल्याचे भाकीत वर्तवले होते.
खुर्रम या नावाचा अर्थ आनंददायी असा होतो. जहांगीर या आपल्या पित्याचा उत्तराधिकारी म्हणून शहा ज्यांनी राज्यकारभार सांभाळला, तो कला आणि स्थापत्यशास्त्रप्रेमी होता.
जहांगीर यांनीदेखील कलाकारांना व कलेला मोठा राजाश्रय दिला.
जंहागिर बादशहा हा चित्रकलेचा उत्तम पारखी होता. त्याचा हा वारसा पुढे शहाजान याने पुढे नेला, मोगल सम्राटांमध्ये शहाजानने जहांगिराचे धोरण पुढे नेताना मुघल साम्राज्याचा मोठा विस्तार केला.
अनेक प्रांत त्याने जिंकून घेतले, स्थापत्यकलेची त्याला विशेष आवड होती.

बालपणाची चार वर्ष आणि चार महिने संपल्यानंतर खुर्रमाचे राजपुत्र म्हणून शिक्षण सुरू झाले. तुर्की भाषेबरोबर नेमबाजी, घोडेस्वारी, तलवारबाजी यांत शहाजहानाला रुची होती . शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर २१ मार्च, इ.स. १६०७ रोजी शहाजहानाला पहिली लष्कर मनसब देण्यात आली.
संदर्भ व नोंदी

वर्ग:मुघल सम्राट
वर्ग:इ.स. १५९२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६६६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ओगदेई खान

ओगदेई खान हा चंगीझ खानचा तिसरा मुलगा (इ.स. ११८५ ते इ.स. १२४१) व त्याच्या राज्याचा उत्तराधिकारी होता. चंगीझ खानाच्या मृत्यूनंतर इ.स. १२२९ मध्ये याने मध्यमंगोलियावर आपले राज्य चालवण्यास सुरुवात केली. वडिलांप्रमाणेच त्याने अनेक स्वाऱ्या व लुटालुट केली. मंगोलियातील काराकोरम या शहराला त्याने आपल्या राजधानीचे शहर म्हणून निश्चित केले.
बालपण

ओगदेई हा चंगीझ खानाच्या चार मुलांपैकी तिसरा मुलगा. लहानपणापासूनच आपल्या शांत, नम्र व समजूतदार स्वभावामुळे तो चंगीझ खानाचा लाडका होता. आपण वडिलांसारखे हुशार नसल्याचे त्याने जोखले होते तरीही आपल्या समजूतदार व चतुर स्वभावामुळे तो इतरांना प्रभावित करण्यात यशस्वी ठरत असे. मंगोल रीतीरिवाजांप्रमाणे लहानपणापासूनच त्याला घोडेस्वारी व युद्धनीतीचे प्रशिक्षण दिले होते. चंगीझच्या स्वाऱ्यांमध्ये त्याला सहभागी केले जात असे. युद्धनीतीत तो तरबेज होता. याचबरोबर आपल्या सैन्याधिकारी, सेनापती यांच्या सल्ले, तक्रारींकडे तो उत्तमरीत्या लक्ष पुरवत असल्याने तो लोकप्रियही होता.
राज्यविस्तार

चंगीझ खानाच्या मृत्यूनंतर इ.स. १२२९मध्ये भरवण्यात आलेल्या सभेत एकमताने चंगीझच्या राज्याचा उत्तराधिकारी म्हणून ओगदेई खानाची निवड करण्यात आली. स्वतः चंगीझखानाचीही अशीच इच्छा असल्याचे सांगितले जाते. ओगदेईने अनेक स्वाऱ्या करून आपल्या वडिलांचा वारसा पुढे चालवला.

चंगीझ खानाप्रमाणे "गेर"मध्ये न राहता जगात इतरत्र लोक जसे नगरे बांधून राहतात तसेच मंगोलांनी राहावे अशी ओगदेईची इच्छा होती. यासाठी त्याने अनेक कारागीर, स्थापत्यशास्त्रज्ञ व अभियंत्याना काराकोरमला नेले व तेथे पक्की बांधकामे करून नगर वसवले. या बांधकामावर युरोपीय व मुसलमानी संस्कृतीचा प्रभाव दिसून येतो. नगरात त्याने चर्च व मशिदी बांधल्या. आपापल्या धर्माप्रमाणे आचरण करण्याची पूर्ण मुभाही दिली. चंगीझ खानाने मिळवलेली बरीचशी लूट त्याने या नगरावर व इतर बांधकामांवर तसेच व्यापारावर खर्च केल्याने अधिक लूट मिळवण्यासाठी त्याला पुन्हा स्वाऱ्या करणे भाग होते.

चीनमधील सुंग राज्यकर्त्यांच्या साहाय्याने त्याने चीनमधीलच जुर्चेन या प्रबळ राज्यवटीवर जोरदार हल्ले करून त्यांची राजधानी ताब्यात घेतली. इ.स. १२३४मध्ये त्याने जुर्चेन राज्याचा निःपात केला. त्यानंतर त्याच्या अधिपत्याखाली चीनविरुद्ध सुरू करण्यात आलेले युद्ध त्याच्यानंतरही सुमारे ४५ वर्षे चालले व संपूर्ण चीन मंगोल फौजांच्या ताब्यात आला. त्याच्या फौजांनी कोरियाला आपले मांडलिक बनवले, मध्य आशिया व युरोपमध्ये रशिया, हंगेरी, पोलंडवर स्वाऱ्याही केल्या. त्यापुढे जाणे मात्र ओगदेईच्या मृत्यूमुळे रहित करण्यात आले.
मृत्यू

इ.स.१२४१ मध्ये ओगदेई खानाचा अतिमद्यपान व संधीवाताच्या दुखण्याने मृत्यू झाला. आपल्या पश्चात आपला बेजबाबदार व ऐशोआरामाला चटावलेला मुलगा गुयुक खान गादीवर बसावा अशी ओगदेईची इच्छा नव्हती. त्याने जीवंतपणी आपला उत्तराधिकारी न निवडल्याने त्याची पत्नी व गुयुक खानाची आई तोरेगीन खातूनने काही काळ राज्यकारभार सांभाळला. पुढे इ.स. १२४५ मध्ये तिने आपल्या मुलाला गुयुक खानाला गादीवर बसवले. ओगदेईच्या बाजूने लढणाऱ्या रशियामधील जोचीच्या मुलाला बाटु खानला ही निवड मान्य नव्हती. त्यामुळे गुयुक व बाटु यांच्यातील बेबनाव वाढत होता. या प्रकरणाचा सोक्षमोक्ष लावण्यासाठी इ.स. १२४८मध्ये गुयुक खान बाटुच्या भेटीस जात असता त्याचा वाटेत मृत्यू झाला. यानंतर सत्ता तोलुई खान याचा पुत्र मोंगके खान याच्या ताब्यात गेली.
संदर्भ

* गेंगीज़ खान ऍन्ड द मेकिंग ऑफ द मॉडर्न वर्ल्ड - जॅक वेदरफोर्ड
* द मंगोल कॉन्क्वेस्ट्स - बाय द एडिटर्स ऑफ टाइम-लाइन बुक्स


(अपूर्ण)

वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
वर्ग: मंगोलियन व्यक्ती
वर्ग:इ.स. ११८५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १२४१ मधील मृत्यू
द हिंदू

द हिंदू () हे एक भारतीय इंग्लिश भाषेतील अग्रगण्य दैनिक आहे. याच्यावर द हिंदू ग्रुपच्या मालकीचे हक्क आहेत. ज्याचे मुख्यालय तामिळनाडू शहरातील चेन्नई येथे आहे. हे १८७८ मध्ये सुरुवातीला साप्ताहिक म्हणून सुरू झाले आणि १८८९ मध्ये दैनिक बनले. हे सर्वाधिक खप असणारे भारतीय वृत्तपत्रांपैकी तसेच टाइम्स ऑफ इंडिया नंतर भारतातील दुसरे सर्वाधिक प्रसारित इंग्लिश भाषेतील वृत्तपत्र आहे. द हिंदू भारतातील ११ राज्यांमधील चेन्नई, कोइम्बतुर, बंगळूर, हैदराबाद, मदुरै, दिल्ली, विशाखापट्टणम, तिरुवअनंतपुरम, कोची, विजयवाडा, मंगळूर, आणि तिरुचिरापल्ली अशा २१ ठिकाणांहून प्रकाशित होतं.
संदर्भ