JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
ऑस्ट्रेलिया

ऑस्ट्रेलिया पृथ्वीच्या दक्षिण गोलार्धातील एक खंड आणि देश आहे. याच्या भूभागात ऑस्ट्रेलिया खंड, तास्मानिया बेट व हिंदी महासागर व पॅसिफिक महासागरातील अनेक छोट्या बेटांचा समावेश होतो.
इतिहास

साधारणपणे तीस ते पन्नास हजार वर्षे ऑस्ट्रेलियातील आदिवासी एकाच पद्धतीची जीवनपद्धतीने जगत होते. अठराव्या शतकात युरोपिय लोकांना या खंडाचा शोध लागला. आधी डच, फ्रेंच व मग ब्रिटिश येथे आले. त्या आधीच चीनी लोकांना ऑस्ट्रेलिया खंड ज्ञात होता. आलेल्या युरोपीयनांनी येथिल आदिवासींना हुसकावून लावले व आपल्या वसाहती वसवल्या. ज्यांनी विरोध केला त्यांच्या कत्तली करण्यात आल्या.
पहिली वसाहत आताच्या सिडनी जवळ वसवण्यात आली. त्यानुसार सिडनी हे ऑस्ट्रेलियाचे आद्य शहर म्हणून ओळखले जाते.
नावाची व्युत्पत्ती

युरोपातील पुराण कथांमधून ऑस्ट्रालिस या खंडाचा (काल्पनिक) उल्लेख आढळतो. मॅथ्यु फ्लिंडर्स या दर्यावर्दी खलाशाने ऑस्ट्रेलिया खंडाला प्रदक्षिणा पूर्ण केली त्यावेळी त्याला वाटले की ऑस्ट्रालिया सापडले. म्हणून त्याने नकाशावर ऑस्ट्रेलिया अशी नोंद केली. व या खंडाला ऑस्ट्रेलिया हे नाव मिळाले.
प्रागैतिहासिक कालखंड

भूगोल

ऑस्ट्रेलिया हा एक देश, खंड आणि एक बेट आहे. हे हिंद महासागर आणि दक्षिण प्रशांत महासागर यांच्या दरम्यान ओशनियामध्ये आहे. हा जगातील सहाव्या क्रमांकाचा मोठा देश असून एकूण क्षेत्रफळ 7,686,850 चौरस किलोमीटर (2,967,910 चौरस मैल) आहे. (लॉर्ड हो आयलॅंड आणि मॅकक्वेरी आयलॅंडसह) हे संमिश्र अमेरिकेच्या 48 राज्यांपेक्षा किंचित लहान आणि १.५ पट मोठे आहे.
चतु:सीमा

ऑस्ट्रेलियाच्या उत्तरेला हिंदी महासागर आणि इंडोनेशिया, पूर्व तिमोर व पापुआ न्यू गिनी हे देशच ईशान्येला पॅसिफिक महासागर आणि सोलोमन द्वीपे, व्हानुआटु व न्यू कॅलिडोनिया हे देश/प्रदेश तर आग्नेयेला न्यूझीलॅंड हा देश आहे. ऑस्ट्रेलियाच्या दक्षिणेला दक्षिणी महासागर आहे.
राजकीय विभाग
मोठी शहरे

* सिडनी आर्थिक राजधानी
* मेलबर्न
* कॅनबेरा राजधानी
* ॲडलेड/ऍडलेड
* ब्रिस्बेन
* गोल्डकोस्ट
* पर्थ
* डार्विन
* होबार्ट
समाजव्यवस्था

दुसऱ्या जागतिक महायुद्धा नंतर येथे मुख्यतः इटली व ग्रीस येथून लोक देशांतरीत झाले. त्या नंतर पुर्व युरोपातील अनेक देशां मधून येथे राहण्यासाठी लोक आले. इ.स. १९७३ साली ऑस्ट्रेलिया हा फक्त गोऱ्या लोकांसाठी राखीव ठेवण्याचा कायदा (व्हाईट ऑस्ट्रेलिया पॉलिसी) रद्द करावा लागला. (इंग्रजी: White Australia Policy). व्हियेतनाम युद्धा नंतर व्हियेतनामी लोकांनीही मोठ्याप्रमाणात देशांतर केले. ऐशीच्या दशकात थायलंड, चीन व इंडोनेशिया‎ येथील लोकही आले.
वस्तीविभागणी

धर्म
शिक्षण

ऑस्ट्रेलिया येथील शिक्षण पद्धती दोन विभागात विकसित आहे - तंत्र शिक्षण (इंग्रजी: Technical And Further Education TAFE ) व पदवी शिक्षण तसेच पदव्युत्तर शिक्षण उपलब्ध आहे. शिक्षण निर्यात हा येथील सरकार एक प्रमुख व्यवसाय मानते. विविध विद्यापीठे यासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विद्यार्थी मिळवण्यासाठी प्रयत्न करतात. मुख्यत: व्हियेतनाम , मलेशिया , इंडोनेशिया व चीन या देशातून येथे शिक्षणासाठी विद्यार्थी येतात. भारतातून येणारे विद्यार्थी साधारण पणे ९% (संदर्भ?) आहेत असे मानले जाते. जास्तीत जास्त परदेशी विद्यार्थी मिळावेत यासाठी सर्व विद्यापीठांनी मिळून आय.डी.पी. एज्युकेशन (इंग्रजी: IDP Education) ही संस्था स्थापन केली आहे.
संस्कृती
राजकारण

अर्थतंत्र
ऑस्ट्रेलियावरील पुस्तके

* ऑस्ट्रेलियाचा शोध (ह.अ. भावे).
हे सुद्धा पहा

* ऑस्ट्रेलियाला येणे
* ऑस्ट्रेलियाला देशांतर
* ऑस्ट्रेलियाला पर्यटन


ऑस्ट्रेलिया : राष्ट्रीय प्राणी कांगारू हा आहे.

वर्ग:ओशनियातील देश
वर्ग:जी-२० सदस्य देश
युरोप

युरोप हा पृथ्वीवरील सात खंडांपैकी एक खंड आहे. युरेशिया ह्या महाखंडाच्या पश्चिम प्रायद्वीपावर वसलेल्या युरोपाच्या उत्तरेला आर्क्टिक महासागर, पश्चिमेला अटलांटिक महासागर, दक्षिणेला भूमध्य समुद्र व पूर्वेला काळा समुद्र आहेत. उरल पर्वतरांगा, कास्पियन समुद्र व कॉकासस प्रदेश हे साधारणपणे युरोप व आशियाच्या भौगोलिक विभाजनासाठी वापरले जातात. क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने युरोप हा जगातील दुसरा सर्वात लहान तर लोकसंख्येच्या दृष्टीने हा जगातील तिसऱ्या क्रमांकाचा खंड आहे. रशिया हा युरोपातील सर्वात मोठा देश तर व्हॅटिकन सिटी हा सर्वात लहान देश आहे.
वर Lierna मधून Bellagio कडे पाहताना कोमो सरोवर चा सर्वात आयकॉनिक दृश्य]]
भौगोलिक विभाग

left|thumb|300px|संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या व्याख्येनुसार युरोपातील प्रदेश:


भौगोलिक दृष्ट्या युरोप खंड चार प्रदेशांमध्ये विभागला जातो.
* उत्तर युरोप
* पूर्व युरोप
* पश्चिम युरोप
* दक्षिण युरोप
अनेकदा मध्य युरोप हा देखील एक भौगोलिक प्रदेश समजला जातो.
घटक देश

युरोप खंडामध्ये एकूण ५० मान्यताप्राप्त व सार्वभौम देश आहेत. ह्यामधील कझाकस्तान व्यतिरिक्त इतर सर्व देश युरोपाच्या परिषदेचे सदस्य आहेत तर २००७ सालापासून २७ युरोपियन देश युरोपियन संघाचे सदस्य आहेत.


वरील ५० स्वतंत्र देशांव्यतिरिक्त खालील अंशतः मान्य देश तसेच वरील देशांच्या अखत्यारीखालील प्रदेश युरोपामध्ये मोडले जातातः
संदर्भ


बाह्य दुवे

* युरोपियन परिषद
* युरोपियन संघ
*


*
*
मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे

250px|thumb|मराठीतील काही लोकप्रिय वृत्तपत्रे
मराठी वृत्तपत्रे भारतातील सगळ्यात जुन्या वृत्तपत्रांत आहेत. दर्पण हे पहिले मराठी वृत्तपत्र होते.६ जानेवारी १८३२ रोजी 'दर्पण' आणि 'दिग्दर्शन' नावाची नियतकालिके बाळशास्त्री जांभेकर आणि भाऊ महाजन यांनी सुरू केली. व्यवहारात उपयोगी ठरावेत असे शास्त्रीय लेख असावेत असा मनोदय त्यांनी व्यक्त केला. १८६७ मध्ये 'विविधज्ञानविस्तार'ने विज्ञानाचा प्रसार मराठीत व्हावा म्हणून पारिभाषिक शब्दांचा वापर सुरू केला.
यादी

* इंदुप्रकाश
* एकमत
* केसरी
* गावकरी
* जनता
* तरुण भारत (नागपूर)
* तरुण भारत (बेळगाव)
* देशोन्नती
*दिव्य मराठी
* नवप्रभा
* महासागर
* नवभारत
* नवयुग
* नवशक्ति
* नवा काळ
* पार्श्वभूमी
* पुढारी
* पुण्यनगरी
* देशदूत
* प्रजावाणी
* प्रबुद्ध भारत
* प्रहार
* बहिष्कृत भारत
* मराठा
* महाराष्ट्र टाइम्स
* महासत्ता
* मूकनायक
* लोकमत
* लोकसत्ता
* सकाळ
* समता
* सामना
* सुधारक
* दैनिक प्रभात
* मुंबई तरुण भारत
महाराष्ट्र टाइम्स

महाराष्ट्र टाइम्स हे मुंबई, भारत येथे स्थित एक लोकप्रिय मराठी भाषेतील दैनिक आहे. हे भारतातील सर्वात मोठ्या मीडिया समूहांपैकी एक असलेल्या द टाइम्स समूहाच्या मालकीचे आणि प्रकाशित केले आहे. या वृत्तपत्राची १९६२ मध्ये स्थापन झाली आहे.

महाराष्ट्र टाइम्स २ दशलक्ष पेक्षा जास्त वाचकांसह, भारतातील सर्वात जास्त विकल्या जाणाऱ्या मराठी वृत्तपत्रांपैकी एक बनले आहे. मुंबई आणि संपूर्ण महाराष्ट्रात याचे वितरण होते.

वृत्तपत्रात राजकारण, व्यवसाय, क्रीडा, मनोरंजन आणि जीवनशैली यासह विविध विषयांचा समावेश होतो. त्याच्या मुद्रित आवृत्तीव्यतिरिक्त, महाराष्ट्र टाइम्सची ऑनलाइन उपस्थिती देखील आहे, ज्यामध्ये मराठीत ताज्या बातम्या आणि अपडेट्स उपलब्ध करून देणारी सर्वसमावेशक वेबसाइट आहे. महाराष्ट्र टाइम्स वेबसाइटमध्ये व्हिडिओ, फोटो आणि इन्फोग्राफिक्स यांसारखी परस्परसंवादी मल्टीमीडिया सामग्री देखील आहे.

महाराष्ट्र टाइम्स ने, प्रतिष्ठित 'रामनाथ गोएंका एक्सलन्स इन जर्नालिझम अवॉर्ड'सह अनेक वर्षांमध्ये याने अनेक पुरस्कार आणि सन्मान मिळवली आहेत.

महाराष्ट्र टाइम्स हे मराठी भाषेतील सहा दशकांहून अधिक काळ भारतीय मीडिया लँडस्केपचा महत्त्वपूर्ण भाग आहे. २ दशलक्ष पेक्षा जास्त वाचकसंख्येसह, हे राजकारण, व्यवसाय, क्रीडा, मनोरंजन आणि जीवनशैली यासह विविध विषयांचे व्यापक कव्हरेज प्रदान करणारे मराठी वृत्तपत्र आहे.
विविध आवृत्त्या
विशेष पुरवण्या
प्लस पुरवण्या
बाह्य दुवे

*

वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
वर्ग:मुंबईतील वृत्तपत्रे
*
लोकसत्ता

लोकसत्ता हे भारताच्या मुंबई, पुणे, नागपूर, अहमदनगर, औरंगाबाद आणि दिल्ली या शहरांतून प्रसिद्ध होणारे मराठी भाषेतील वृत्तपत्र आहे. इंडियन एक्सप्रेस या वृत्तसमूहाचे लोकसत्ता हे मराठी दैनिक आहे. साप्ताहिक लोकप्रभा हे लोकसत्ताचे प्रकाशन आहे.

लोकसत्ता हे द इंडियन एक्सप्रेस ग्रुप द्वारे मुंबई, भारत येथे प्रकाशित होणारे लोकप्रिय मराठी दैनिक आहे. १.५ दशलक्षाहून अधिक प्रसारित लोकसत्ता राजकारण, व्यवसाय, क्रीडा, मनोरंजन आणि जीवनशैली कव्हर करते. त्याची संपादकीय टीम निःपक्षपाती अहवाल आणि अंतर्दृष्टीपूर्ण विश्लेषणासाठी प्रसिद्ध आहे. मल्टीमीडिया सामग्री असलेल्या सर्वसमावेशक वेबसाइटसह वर्तमानपत्राची ऑनलाइन उपस्थिती मजबूत आहे. लोकसत्ताने रामनाथ गोएंका एक्सलन्स इन जर्नालिझम अवॉर्डसह अनेक पुरस्कार जिंकले आहेत आणि आपल्या उपक्रमांद्वारे मराठी भाषा आणि संस्कृतीला सक्रियपणे प्रोत्साहन दिले आहे.
विविध आवृत्त्या
विशेष पुरवण्या
संदर्भ

वर्ग:मुंबईतील वृत्तपत्रे
वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
दूरध्वनी

250px|right
दूरध्वनी अथवा दूरभाषा(इंग्रजी: telephone टेलिफोन) ही दोन एकमेकांपासून दूर असलेल्या ठिकाणांमध्ये संवादद्वारा संपर्क साधणारी यंत्रणा आहे. या यंत्रणेच्या सर्वात प्राथमिक स्वरूपाचा शोध अलेक्झांडर ग्रॅहॅम बेल याने इ.स. १८७६ मध्ये लावला. ४ एप्रिल 1845 रोजी पहिला टेलिफोन एका घरात बसवण्यात आला.
त्यानंतर इ.स. १८८२ मध्ये भारतातही टेलिफोनचे आगमन झाले. फोनची सुविधा ही रस्ते, वीज यासारखीच एक पायाभूत सुविधा आहे व उद्योगासाठी आवश्यक बाब आहे.thumb|right|जुने दूरध्वनी यंत्र|250px
टेलिफोन एक्स्चेंज

जुने तंत्रज्ञान

200px|thumb|right|छोट्या क्षमतेचे एक जुने टेलिफोन एक्स्चेंज (चित्र आडवे आहे)
200px|thumb|जुन्या टेलिफोन एक्स्चेंज मध्ये असणारे स्विचेस, हे स्विचेस वापरून येणारे व जाणारे कॉल्स योग्य ठिकाणी पोहोचवले जात असत. या साठी चालक (टेलिफोन ऑपरेटर)ची गरज पडत असे.
thumb|right|डीटीएमएफ प्रकारचे दूध्वनी यंत्र|250px
नवीन तंत्रज्ञान

इवलेसे|उजवे
वर्ग:दूरसंपर्क उपकरणे
वर्ग:दूरसंचार
दूरचित्रवाणी

शोध

दूरचित्रवाणीचा शोध जॉन लोगी बेअर्ड या स्कॉटिश संशोधकाने लावला.
दूरचित्रवाणीचा इतिहास-

ध्वनी आणि चित्रे एकाच वेळी एका ठिकाणापासून दुसऱ्या ठिकाणी पाठवण्याच्या महात्वाकान्क्षेपोटी दूरचित्रवाणीचा जन्म झाला.प्रायोगिक स्वरूपात दुराचीत्रवाणीवरील प्रक्षेपण प्रथम १९२० मध्ये दुराचीत्रावानिवरील प्रक्षेपण प्रथम १९२० मध्ये अमेरिकेत झाले.१९३० च्या सुमारास न्युयार्कमध्ये यन.बी.सी. हे केंद्र तर लंडनमध्ये बी.बी.सी. हे केंद्र सुरू झाले.या केंद्रामधून नियमितपणे कार्यक्रम प्रक्षेपित होऊ लागले.

भारतात १५ सप्टेंबर,१९५९ रोजी प्रथम फिलिप्स इंडिया या कंपनीने सरकारला एक प्रक्षेपक बनवून दिला.युनेस्कोने केलेली मदत आणि सरकारने सामाजशिक्षणाचे डोळ्यासमोर ठेवलेले ध्येय यातून केंद्राचे काम सुरू झाले.सुरुवातीला शैक्षणिक आणि समाज शिक्षण या उद्दिष्टाना समोर ठेवून सुरू झालेल्या या केंद्राने १९६५ मध्ये मनोरंजनपर कार्यक्रम प्रक्षेपित केले.१९७२ मध्ये मुंबई व त्यानंतर श्रीनगर,अमृतसर,कलकत्ता,लखनौ या ठिकाणी केंद्राची उभारणी झाली.१ एप्रिल,१९७६,मध्ये भारत सरकारच्या अखत्यारीत असलेल्या आकाशवाणी आणि दूरचित्रवाणी या दोन्ही माध्यमांचे स्वतंत्र विभाग करण्यात आले.त्यावेळी दूरदर्शन हे नाव या माध्यमाला मिळाले.माहिती व प्रसारण मंत्रालयाच्या अखत्यारीत हे मध्यम स्वतंत्रपणे कार्य करू लागले.


वर्ग:शोध
थॉमस अल्वा एडिसन

thumb|right|थॉमस अल्वा एडिसन


थॉमस अल्व्हा एडिसन (११ फेब्रुवारी, इ.स. १८४७ – १८ ऑक्टोबर, इ.स. १९३१) याने विजेचा दिव्याच़ा शोधलावला. तसेच त्याचे ग्रामोफोन इत्यादींसारखे अनेक शोध सुप्रसिद्ध आहेत.जेव्हा आपण दिवा लावण्याकरिता बटण दाबतो किंवा सिनेमा बघतो, रेडिओ ऐकतो, फोनवर बोलतो, ते केवळ एडिसनने लावलेल्या शोधांमुळेच . फेब्रुवारी ११ इ.स. १८४७ रोजी अमेरिकेतील ओहायो राज्यामधील मिलान या गावी एडिसनचा जन्म झ़ाला. ते फक्त ३ महिने शाळेत गेला. कारण वर्गातील मास्तरांनी हा अतिशय "ढ" आणि निर्बुद्ध विद्यार्थी काहीही शिकू शकणार नाही असा शिक्का एडिसनवर मारला. त्यामुळे एडिसनला शाळा सोडावी लागली. एडिसन घरी बसले. त्याचा उपद्व्यापामुळे घरातील माणसे चिडत. म्हणून त्याने आपल्या घराचा पोटमाळ्यावर आपली छोटीशी प्रयोगशाळा थाटली. या प्रयोगशाळेसाठी लागणारी रसायने विकत घेण्यासाठी थॉमस यांनी वर्तमानपत्र विकण्याच़े काम केले. १८६२ मध्ये एडिसनने एक छोटासा मुलगा रेल्वे रुळावर खेळत असताना पाहिला. तेवढ्यात एक सामान भरलेला ट्रक भरधाव वेगाने रेल्वे फाटकातून आत येताना दिसला. क्षणात एडिसन धावला व त्या मुलाला उच़लून त्याने त्याच़े प्राण वाच़वले. हा पोरगा स्टेशनमास्तर मॅकेंझ़ी यांच़ा होता. एडिसनच़े उपकार स्मरून कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी मॅकेंझ़ीने त्याला आगगाडीचा तारायंत्राच़े शिक्षण देऊन रेल्वे स्टेशनवर टेलिग्राफ ऑपरेटरच़े काम दिले. दिवसभर नाना प्रयोगात मग्न असल्यामुळे एडिसनला रात्री झ़ोप येई, म्हणून त्याने तारयंत्रालाच़ घड्याळ बसवले. ते घड्याळच बरोबर तासातासांनी संदेश पाठवी. पुढे एडिसन
१८६९ मध्ये टेलिग्राफ इंजिनिअर झाला. त्याने लावलेल्या शोधांची नोंद करणेही कठीण आहे. या जगविख्यात शास्त्रज्ञाने विजेच़ा बल्ब, फिल्म, फोनोग्राफ, ग्रॅहॅमचा फोनमधील सुधारणा वगैरे अनेक शोध लावून जगावर उपकाराचे डोंगर उभारले. त्याचा मित्र महान तत्त्ववेत्ता कार्ल मार्क्स यांनी थॉमस एडिसन चा तीव्र विरोध केला. वादामुळे डीसी किंवा एसी करंट चांगले आहे की नाही. त्याने एसी करंटने दोन कुत्र्यांना इलेक्ट्रोसिव्ह देखील केले त्याचा मुद्दा सिद्ध करण्यासाठी.
एकाधिकार

* इलेक्ट्रिसिटीवर च़ालणाऱ्या मतनोंदणी मशीनसाठी
*विद्युत दिव्यासाठी (४ नोव्हेंबर, इ.स. १८७९ला मागणी केली व २७ जानेवारी, इ.स. १८८० रोजी एकाधिकार मिळाला.)
थाॅमस अल्वा एडिसनवरील मराठी पुस्तके

* एडिसन चरित्र (ह.अ. भावे)
* एडिसनची आगळी कहाणी (बाल कादंबरी, लेखक - सुधाकर भालेराव)
* थॉमस अल्वा एडिसन (चरित्र, लेखक - अनिल गोडबोले)
* थॉमस आल्वा एडिसन (मदन पाटील)
बाह्य दुवे

*

वर्ग:अमेरिकन संशोधक
वर्ग:इ.स. १८४७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील मृत्यू
ग्रामोफोन

thumb|right|200px|एडिसनाने बनवलेला दंडगोलाकृती ग्रामोफोन (इ.स. १८९९)
ग्रामोफोन (इंग्लिश: gramophone ;), हे एका चक्राकार तबकडीवर चिरा पाडून ध्वनिमुद्रित केलेल्या आवाजाचे पुन्हा ध्वनीत रूपांतर करणारे उपकरण होते. ते प्रामुख्याने इ.स. १८७० च्या दशकापासून इ.स. १९८० च्या दशकापर्यंत प्रचलित होते. या तबकड्या लाखेच्या किंवा तत्सम पदार्थाच्या असत. याउलट, फोनोग्राम म्हणजे आवाजाचे तबकडीवर ध्वनिमुद्रण करणारे उपकरण.
निर्मिती

thumb|right|200px|ग्रामोफोनाबरोबर थॉमस अल्वा एडिसन
ग्रामोफोनाची प्रथम निर्मिती थॉमस अल्वा एडिसन याने केली. ग्रामोफोनाचा प्रथम प्रयोग एडिसनाने मेरी हॅड ए लिट्ल लॅंब हे सुप्रसिद्ध इंग्रजी बालगीत स्वतःच्या आवाजात ध्वनिमुद्रित करून केला. ध्वनिमुद्रणाची ही आद्य पद्धत होय. एका दंडगोलाच्या बाजूवर विशिष्ट लेप देऊन, त्यावर मुद्रित करण्याच्या ध्वनीच्या कंपनांच्या अनुसार चढउतारांचे मुद्रण व त्या चढउतारांच्या अनुसार ध्वनीचे पुनरुत्पादन करण्याची ही पद्धती आहे.

ग्रामोफोनाच्या प्राथमिक अवस्थेत ध्वनिमुद्रणासाठी दंडगोलाकृती ड्रम वापरण्यात येत असे, परंतु त्यानंतर त्याऐवजी तबकडीचा वापर करण्यात येऊ लागला. या प्रकारात तबकडीच्या दोन्ही पृष्ठभागांवर ध्वनिमुद्रण केले जात असे.
संदर्भ
बाह्य दुवे

*
*

वर्ग:इलेक्ट्रॉनिक्स
वर्ग:ध्वनी
वर्ग:शोध
एकक

आकार, वस्तुमान, अंतर इत्यादी मोजण्याचे परिमाण म्हणजे एकक हे आहे.दैनंदिन वापरात अनेक एकके असतात. जसे वजन मोजण्यासाठी वापरात असलेले किलोग्रॅम. अंतर मोजण्यासाठी नॅनोमीटर ते किलोमीटर वगैरे. यासाठी असलेला इंग्लिश भाषा प्रतिशब्द 'युनिट'(इंग्रजी : unit) असा आहे.
एककांचे प्रकार

एकके ही दोन प्रकारची असतात:
* (१) मूलभूत एकक ( Fundamental unit) - ज्या भौतिक राशीचे एकक हे दुसय्रा राशीवर अवलंबून नसते त्याना मूलभूत एकक म्हणतात.
जसे: मीटर,किलोग्राम,सेकंद,केल्व्हिन, मोल
* (२) साध्य एकक (Derived quantity/Unit) - ज्या राशी/एकके या मूलभूत राशीच्या मदतीने तयार होतात त्यांना साध्य राशी/एकके म्हणतात.


वर्ग:मापनाची एकके
त्रिज्या

right|250 px
वर्तुळाचा मध्य बिंदू आणि त्या वर्तुळाच्या परिघावरील कोणताही बिंदू यांना जोडणाऱ्या सरळ रेषेस किंवा तिच्या लांबीस त्रिज्या म्हणतात. वर्तुळात असंख्य त्रिज्या काढता येतात, आणि सर्वांची लांबी सारखीच असते.
त्रिज्या व्यासाच्या निम्मी असते. त्रिज्या माहित असल्यास वर्तुळाचे क्षेत्रफळ व परिघाची लांबी काढणे शक्य आहे.

समजा

r = त्रिज्या ,
c = परिघ ,
A = क्षेत्रफळ


c=2\pi.r \,


A = \pi.r^2 \,

वर्तुळाकार किंवा चक्राकार गतीने फिरत असलेल्या वस्तूची गती त्या वर्तुळाच्या त्रिज्येवर अवलंबून असते.
वर्ग:भूमिती
कोन

एकमेकांना छेदले जाणारे दोन किरण (दोन सरळ रेषा) जेथे जोडल्या जातात त्या जागी होणाऱ्या आकृतीस कोन असे म्हणतात. कोन हा अंशात किंवा रेडियन मध्ये मोजला जातो. तो (ठरलेल्या संकेतानुसार) धन किंवा ऋण असू शकतो.

विभिन्न प्रतलात असलेल्या दोन रेषा (किरण) एकमेकांना प्रत्यक्ष छेदत नाहीत. अशा वेळी एका रेषेच्या प्रतलात दुसऱ्या रेषेला समांतर रेषा काढून त्या दोन रेषांतील कोन मोजतात.

कोन मोजण्याच्या एककाला षष्टिक-मान पद्धतीमध्ये अंश म्हणतात. या पद्धतीमध्ये १ अंश (चिन्ह ०) म्हणजे ६० मिनिटे किंवा ६० कला (चिन्ह ') , आणि एक मिनिट (कला) म्हणजे ६० सेकंद (६० विकला - चिन्ह "). काटकोन ९० अंशाचा बनतो आणि एक पूर्ण वर्तुळ ३६० अंशाचे होते. मिनिटाचा (किंवा कलेचा) १/६०, अंशाचा १/३,६०० अथवा पूर्ण वर्तुळाचा १/१२,९६,००० एवढा भाग म्हणजे सेकंद होय.

कोनमापनाच्या शतमान पद्धतीत काटकोनाचे १०००, एका अंशाची १००' व एका मिनिटाचे १००" मानतात. म्हणून या पद्धतीत सेकंद म्हणजे काटकोनाचा १/१०,००,००० किंवा पूर्ण वर्तुळाचा १/४०,००,००० एवढा भाग होय.

वैज्ञानिक किंवा अभियांत्रिकी पद्धतीत पूर्ण वर्तुळाचा कोन (१) ३६० अंश किंवा (२) २ अरीये (रेडियन्स, चिन्ह RAD) हे मापक, मानक म्हणून वापरतात.

150px|right|thumb|कोनाचे चिन्ह
कोनाचे प्रकार

* आंतरकोन
* काटकोन
* कोटिकोन
* तलकोन
* पूरककोन
* प्रविशालकोन
* बाह्यकोन
* लघुकोन
* वर्तुळकेंद्री कोन
* विरुद्ध कोन
* विषम कोन
* विशालकोन
* व्युत्क्रम कोन
* शीर्षकोन
* संगतकोन
* समाविष्ट कोन
* सरळकोन
* सरूप कोन
* संलग्न कोन


वर्ग:भूमिती
वर्तुळ

thumb|right|250px|वर्तुळाची आकृती
वर्तुळ( इंग्लिश: Circle;) भूमितीनुसार एका बिंदूपासून समान अंतरावर असणाऱ्या व एकाच प्रतलावर असणाऱ्या सर्व बिंदूंच्या संचाला वर्तुळ असे म्हणतात.
वर्तुळ म्हणजे प्रतलातील एक वक्र असून तो शांकव कुलातील आहे. त्याच्यावरील प्रत्येक बिंदू एका विशिष्ट बिंदूपासून ठराविक अंतरावर असतो. या विशिष्ट बिंदूस 'वर्तुळमध्य किंवा वर्तुळकेंद्र' म्हणतात व ठराविक अंतरास 'त्रिज्या' म्हणतात.
क्षेत्रफळ व परीघ

वर्तुळाची त्रिज्या अथवा व्यास माहित असल्यास त्याचा परीघ व क्षेत्रफळ यांची माहिती मिळते.

समजा :
r = त्रिज्या, c = परिघ, A = क्षेत्रफळ असेल, तर
c=2\pi.r \,
A = \pi.r^2\,
वर्तुळ रचना

भूमितीय रचनांमध्ये वर्तुळाला फार महत्त्व आहे, कारण परंपरेने भूमितीमधील प्रश्नांची उकल करताना रचना फक्त सरळपट्टी व कंपास यांनीच करावयाच्या असतात. त्यामुळे दिलेल्या अटी पूर्ण करणारी वर्तुळे काढण्याचा अभ्यास आवश्यक आहे.
त्रिज्या

वर्तुळाचा मध्य बिंदु आणि परिघावरील कोणताही बिंदु याना जोडणाऱ्या सरळ रेषेस किंवा तिच्या लांबीस त्रिज्या म्हणतात. वर्तुळात असंख्या त्रिज्या काढता येतात, पण त्या सर्वांची लांबी सारखीच असते. त्रिज्या व्यासाच्या निम्मी असते. त्रिज्या माहित असल्यास, वर्तुळाचे क्षेत्रफळ व परिघाची लांबी काढणे शक्य आहे
व्यास

वर्तुळाच्या मध्य बिंदूमधून जाणाऱ्या व त्याच्या परिघावरील कोणत्याही दोन बिंदुना जोडणाऱ्या सरळ रेषेस वर्तुळाचा व्यास असे म्हणतात. अशी ही रेषा वर्तुळास दोन समान भागात दुभागते. अशा रेषेच्या लांबीस सुद्धा व्यासच म्हणले जाते. वर्तुळाच्या व्यासाची लांबी त्याच्या त्रिज्येच्या दुप्पट असते. व्यास ही वर्तुळाची सर्वात मोठी ज्या आहे. एखाद्या वर्तुळात अगणित व्यास काढता येतात व सर्व व्यासांची लांबी सारखीच असते. त्रिज्येप्रमाणेच, वर्तुळाचा व्यास माहित असल्यास परीघ व क्षेत्रफळ यांची माहिती मिळते.
जीवा

वर्तुळावरील कोणतेही दोन बिंदू जोडणाऱ्या रेषेस 'जीवा' म्हणतात. जीवा वर्तुळमध्यातून जात असल्यास तिला वर्तुळाचा 'व्यास' म्हणतात. वर्तुळास दोन बिंदूंत छेदणाऱ्या रेषेस छेदिका' म्हणतात.
कंस

वर्तुळावरील कोणत्याही दोन बिंदूंमधील वर्तुळाच्या भागास 'कंस' म्हणतात. हे दोन बिंदू व्यासाची टोके असल्यास त्या कंसाला 'अर्धवर्तुळ' म्हणतात. वर्तुळाची लांबी म्हणजे वर्तुळाचा 'परिघ' होय.
वर्तुळाचे गुणधर्म

* वर्तुळात अनंत त्रिज्या व व्यास काढता येतात. तसेच समान किंवा असमान लांबीच्या अगणित ज्या सुद्धा काढता येतात.
* मध्यबिंदूतून ‘ज्या’वर काढलेल्या लंब, ‘ज्या’स दुभागतो.
* वर्तुळाच्या परीघावर एका बिंदूतून फक्त एकच स्पर्शिका काढता येते.
* स्पर्शबिंदूतून काढलेली त्रिज्या व स्पर्शिका एकमेकाला काटकोनात असतात.
* वर्तुळाबाहेरिल बि॑दुतुन वर्तुळावर काडढलेल दोनि स्पर्शिका समान् ला॑बिच्या असतात.
बाह्य दुवे

* स्कूल फॉर ऑल.ऑर्ग - वर्तुळाची संक्षिप्त माहिती (मराठी मजकूर)
संदर्भ

http://www.school4all.org/mathematics/geometry/varatulle-lambvaratulle

http://mr.vikaspedia.in/education/childrens-corner/91792393f924/93593094d924941933

वर्ग:भूमिती
वर्ग:वर्तुळ


.
व्यास (भूमिती)

250px|इवलेसे|वर्तुळातील व्यास
वर्तुळाच्या मध्य बिंदूमधून जाणाऱ्या व त्याच्या परिघावरील कोणत्याही दोन बिंदुना जोडणाऱ्या सरळ रेषेस वर्तुळाचा व्यास (इंग्लिश: Diameter, डायमिटर) असे म्हणतात. अशी ही रेषा वर्तुळास दोन समान भागांत दुभागते. अशा रेषेच्या लांबीस सुद्धा व्यासच म्हणले जाते. वर्तुळाच्या व्यासाची लांबी त्याच्या त्रिज्येच्या दुप्पट असते.
: d = 2r.

व्यास ही वर्तुळाची सर्वांत मोठी ज्या होय. एखाद्या वर्तुळात अगणित व्यास काढता येतात व सर्व व्यासांची लांबी सारखीच असते.
वर्तुळाच्या अन्य गुणधर्मांशी संबंध

त्रिज्येप्रमाणेच, वर्तुळाचा व्यास माहित असल्यास परीघ व क्षेत्रफळ यांची माहिती मिळते. समजा :
: d = व्यास, c = परीघ, A = क्षेत्रफळ असेल, तर
: c = \pi.d \,
: A = \frac{\pi.d^2}{4}


वर्ग:भूमिती
वर्ग:वर्तुळ
चरक संहिता

चरक संहिता या आयुर्वेदीय ग्रंथाचे संस्करण चरकाने केले. चरक संहितेचे नाव जरी चरक संहिता असले, तरी तीन विविध व्यक्तींनी त्याचे संपादन केले आहे. अग्निवेश या व्यक्तीने तिचे प्रथम संपादन केले म्हणून त्यास अग्निवेश संहिता असे देखील म्हणले जाते. चरक हा चरक संहितेचा दुसरा संपादक आहे.
उगम

ब्रह्मदेवाने प्रजापतिंना आयुर्वेद शिकवला. प्रजापतिने तो अश्विनीकुमारांना शिकवला. त्यांनी ते ज्ञान इंद्राला दिले. इंद्राने आयुर्वेद भारद्वाज ऋषींना शिकवला. त्यांनी तो पुनर्वसू ऋषी आणिअत्रि ऋषींना शिकवला. या दोन ऋषींनी तो आपल्या सहा शिष्यांना शिकवला. अग्निवेश ऋषी, भेद, जतुकर्ण, पराशर, हरित आणि क्षारपापाणि. यात अग्निवेशांनी त्याची संहिता लिहून काढली. चरकाने हीच संहिता संस्कारित केली. म्हणून चरक संहितेत पहिल्या अध्यायाच्या अंती म्हंटले आहे, 'इत्य अग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते सूत्रस्थाने'

चरक संहितेच्या अनेक आवृत्या सिद्ध केल्या गेल्या. चरक संहितेच्या दहाही खंडाचे इंग्रजी भाषांतर झाले असून ते ई-पुस्तक स्वरूपात bookganga.com वर उपलब्ध आहे. छापील स्वरूपातील भाषांतराचे पुस्तक प्रकाशनाधीन आहे. ग्रंथाचे संपादन डॉ. पां.ह. कुलकर्णी यानी केले आहे.

* चरक संहिता - इ.स. ९०० संस्कारक - दृढबाला - काश्मिरी पंडित
* आयुर्वेद दीपिका - इ.स. १०६६ संस्कारक - चक्रपाणी दत्त
* चरक न्यास - इ.स. ६०० संस्कारक - हरिश्चंद्र
* निरंतर पादव्याख्या - इ.स. ८७५ संस्कारक - जैज्जातास
* चरकतत्त्वप्रदीपिका - इ.स. १४६० संस्कारक - शिवदास सेन
* चरकतत्त्वप्रकाश - इ.स. १८७९ संस्कारक - नरसिंह कविराज
* चरक संहिता (मराठी) - (इ.स. १९८२) संपादक - डॉ. पां.ह. कुलकर्णी
* चरक संहिता (इंग्रजी) - (इ.स. २०१५) संपादक - डॉ. पां.ह. कुलकर्णी
*आयुर्वेद हा ग्रंथ सुमारे इ.स. पूर्व -४००० हजार (६०००) वर्षा पूर्वी लिहला गेला.
स्वरूप

चरक संहितेची रूपरेषा पुढील प्रमाणे आहे. आठ प्रकरणे व दोन परिशिष्टे.

* आठ प्रकरणे
** सूत्र स्थान - आयुर्वेदाचा तात्त्विक आणि वैचारिक पाया
** निदान स्थान - चिकित्सा आणि रोग निदान शास्त्र
** विमान स्थान
** शारीर स्थान - शरीर विज्ञान शास्त्र
** इंद्रिय स्थान - इंद्रिय विज्ञान शास्त्र
** चिकित्सा स्थान - रोग आणि विकृतींमुळे होणारी गुंतागुंत
** कल्प स्थान- आयुर्वेदातील पवित्र औषधी
** सिद्धि स्थान - पंचकर्म रोग प्रतिकार आणि उपसंहार
अधिक माहिती

* आयुर्वेद
* सुश्रुत संहिता
* अष्टांगहृदयसंहिता


हिंदू धर्म
जुलै ४

* पृथ्वी अपभू स्थितीत(सुर्यापासून लंबवर्तुळाकार भ्रमणामुळे सर्वात जास्त अंतर-१५ कोटी २० लाख कि.मी.)
ठळक घटना आणि घडामोडी

अठरावे शतक

* १७७६ - अमेरिकेने स्वतःला इंग्लंडपासून स्वतंत्र जाहीर केले.
एकोणिसावे शतक

विसावे शतक

एकविसावे शतक

जन्म

* १५४६ - मुराद तिसरा, ऑट्टोमन सम्राट.
* १७९० - जॉर्ज एव्हरेस्ट, वेल्सचा सर्वेक्षक.
* १७९९ - ऑस्कार पहिला, स्वीडनचा राजा.
* १८१६ - हायराम वॉकर, अमेरिकन उद्योगपती.
* १८७२ - कॅल्व्हिन कूलिज, अमेरिकेचा ३०वा राष्ट्राध्यक्ष.
* १८८२ - लुई बी. मायर, अमेरिकन चित्रपट निर्माता.
* १८९६ - माओ दुन, चिनी भाषेमधील कादंबरीकार, पत्रकार.
* १८९८ - गुलजारीलाल नंदा, भारतीय पंतप्रधान.
* १९१८ - टॉफाहौ तुपौ चौथा, टोंगाचा राजा.
* १९२७ - जिना लोलोब्रिजिडा, अमेरिकन चित्रपट अभिनेत्री.
* १९३० - जॉर्ज स्टाइनब्रेनर, अमेरिकन उद्योगपती.
* १९४३ - हराल्डो रिव्हेरा, अमेरिकन पत्रकार.
* १९४६ - मायकेल मिल्केन, अमेरिकन धनाढ्य.
* १९६२ - पाम श्रायव्हर, अमेरिकन टेनिस खेळाडू.
* १९६३ - हेन्री लेकॉंते, फ्रेंच टेनिस खेळाडू.
मृत्यू

* १९०२ - स्वामी विवेकानंद, भारतीय तत्त्वज्ञ.
* १९६३ - पिंगाली वेंकय्या, भारतीय तिरंग्याचे परिकल्पक.
प्रतिवार्षिक पालन

* स्वातंत्र्यदिन - अमेरिका
बाह्य दुवे

----
जुलै २ - जुलै ३ - जुलै ४ - जुलै ५ - जुलै ६


वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका