JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
विनोदाची मीमांसा

प्रथम एक चुटका:



अभिजित आणि सत्यजित अरण्यात भटकत असताना त्यांना एक वाघ अचानक समोर उभा ठाकलेला

दिसला. लगेच सत्यजितने आपले हंटर शूज काढून स्पोर्ट्‌स शूज घालायला सुरुवात केली.

'वेडा की काय तू?' अभिजितने पृच्छा केली, 'स्पोर्ट्‌स शूज घातलेस म्हणून तू वाघापेक्षा

जास्त वेगाने धावू शकणार आहेस का?'

'अभी,' सत्यजित म्हणाला, 'मला कुठे वाघापेक्षा जास्त वेगाने पळायचंय...तुझ्याहून जास्त

वेगानं पळालो म्हणजे झालं!!!'


...................................................................................................................................................................


विनोद हे माणसाच्या आयुष्याचे एक महत्त्वाचे अंग आहे.


बुद्धिकौशल्य दाखवणारे विनोद/चुटके वाचकांचे/श्रोत्यांचे मनोरंजन करतात. गंमत म्हणजे बहुतांश

चुटक्यांचे जनक वाचकां-श्रोत्यांना अज्ञात असतात, पण त्या गोष्टीचे चुटके रचणाऱ्या बहुतांश माणसांना

काहीएक महत्त्व वाटत नाही. चांगल्या दर्जाचा विनोद रचण्यातला आनंद त्यांना पुरेसा समाधानदायक

वाटत असतो. चांगले चुटके "सांगोवांगी"तून लोकांमधे पसरत रहातात. चुटके स्वभावतः छोटे

असल्याने संगणकावर वाचणे सोपे असते, आणि ते वाचून त्वरित मनोरंजन होते; ह्या दोन गोष्टींमुळे

विशेषतः इंटरनेट-ईमेलच्या नव्या जमान्यात चुटक्यांचा प्रसार अगदी जलदीने वाढत आहे.


चुटक्यांच्या शेवटच्या वाक्यात असलेली अनपेक्षित कलाटणी हे चुटक्यांमधले मर्मस्थान असते. वर

उद्धृत केलेल्या चुटक्यात ह्या गोष्टीचा सहज प्रत्यय येईल.


माणसाच्या सामुदायिक आयुष्यातली कोणतीना कोणती घटना, अगदी यत्किंचित का होईना पण दुःखद घटना

प्रत्येक विनोदाच्या बुडाशी असते. (माणसाचे शरीर हे वाघोबाच्या शरीरधारणेचे एक साधन आहे ही

--माणसाच्या दृष्टिकोनातली!--

निसर्गातली एक दुःखद रचना वर उद्धृत केलेल्या चुटक्याच्या बुडाशी आहे.)

आयुष्यातल्या कुठल्याही आनंददायक घटनेसंबंधात विनोद रचणे अशक्य

आहे. (गुलाबाचे सुंदर फूल पाहून त्या सौंदर्याबाबत काही विनोद करणे शक्य आहे का?) पण

माणसाच्या सामुदायिक आयुष्यातल्या दुःखाची तीव्रता कमी करण्याकरता माणसाच्या प्रगत कल्पनाशक्तीने

विनोद हा एक सुंदर इलाज हजारो वर्षांपासून शोधून काढला आहे. शिवाय हसण्याच्या संवेदनेने

माणसाच्या शरीरातली आजारप्रतिकारशक्तीही बरीच वाढत असल्याचे एक महत्त्वाचे संशोधन तज्ज्ञांनी

केलेले आहे. (माणसाच्या मेंदूत चालणाऱ्या वैचारिक प्रक्रिया आणि इतर शरीरात चालणाऱ्या प्रक्रिया

ह्यांच्या परस्परप्रभावाचे हे एक चांगले उदाहरण आहे.)


काही काही विनोद कुठल्यातरी भाषेतल्या शब्दश्लेषादी वैशिष्ट्यांवर अवलंबून असतात. तशा तऱ्हेच्या

विनोदांचे दुसऱ्या भाषेत भाषांतर शक्य नसते. (वर उद्धृत केलेला चुटका कुठल्याही भाषेच्या वैशिष्ट्यावर

अवलंबून नसल्याने त्याचे कुठल्याही भाषेत भाषांतर शक्य आहे.)
रामनाथपुरम जिल्हा

इवलेसे|250 px|right|रामेश्वरम द्वीपाला मुख्य भूमीसोबत जोडणारा [[पांबन पूल]]
250 px|इवलेसे|१२ ज्योतिर्लिंगांपैकी एक असलेले [[रामेश्वरम येथील रामनाथस्वामी मंदिर]]
रामनाथपुरम हा भारताच्या तमिळनाडू राज्यामधील एक जिल्हा आहे. तामिळनाडूच्या आग्नेय भागात मन्नारच्या आखाताच्या व पाल्क सामुद्रधुनीच्या किनाऱ्यावर स्थित असलेल्या रामनाथपुरम जिल्ह्याची लोकसंख्या २११ साली १३.५३ लाख होती.
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ



वर्ग:तमिळनाडूमधील जिल्हे
कोइंबतूर

कोइंबतूर हे भारताच्या तमिळनाडू राज्यातील चेन्नई खालोखाल दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर व कोइंबतूर जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. कोइंबतूर शहर तमिळनाडूच्या पश्चिम भागात सह्याद्रीचा भाग असलेल्या अनामलाई व निलगिरी पर्वतरांगेच्या पायथ्याशी वसले आहे. पालक्काड खिंड कोइंबतूर व तमिळनाडूला केरळ राज्यासोबत जोडते. कोइंबतूर शहर चेन्नईपासून ५०० किमी, बंगळूरपासून ३१० किमी तर पालक्काडपासून ५० किमी अंतरावर स्थित आहे. उटी हे दक्षिण भारतामधील सर्वात लोकप्रिय थंड हवेचे पर्यटनस्थळ कोइंबतूरपासून ८५ किमी अंतरावर आहे. २०११ साली कोइंबतूरची लोकसंख्या १०.५ लाख होती.

येथील कापूस उत्पादनामुळे व मोठ्या प्रमाणावरील वस्त्रउद्योग कारखान्यांमुळे कोइंबतूरला दक्षिण आशियाचे मॅंचेस्टर असे संबोधले जात असे. स्वातंत्र्यानंतर कोइंबतूरचे झपाट्याने उद्योगीकरण झाले व सध्या ते भारतामधील सर्वात झपाट्याने प्रगती करणाऱ्या शहरांपैकी एक मानण्यात येते.
वाहतूक

कोइंबतूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ शहरापासून १५ किमी अंतरावर असून तो भारतामधील १८व्या क्रमांकाच्या वर्दळीचा विमानतळ आहे. सध्या येथून केवळ देशांतर्गत प्रवासी वाहतूक चालवली जाते. कोइंबतूर रेल्वे स्थानक दक्षिण रेल्वेवरील चेन्नई सेंट्रलखालोखाल दुसऱ्या क्रमांकाचे वर्दळीचे रेल्वे स्थानक आहे. येथून चेन्नई, दिल्ली, मुंबई, बंगळूर इत्यादी अनेक शहरांसाठी थेट गाड्या सुटतात. युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान असलेली निलगिरी पर्वतीय रेल्वे कोइंबतूरच्या मेट्टुपलयम ह्या उपनगरापासून उटीपर्यंत धावते.

राष्ट्रीय महामार्ग ४७, ६७ व २०९ हे तीन राष्ट्रीय महामार्ग कोइंबतूरमधून जातात. कोइंबतूर शहरामधील वाहतूक समस्या सोडवण्यासाठी येथे मोनोरेल मार्गाचे प्रस्तावन करण्यात आले आहे.

कोइंबतूर हे कृषि विद्यापीठ असलेले शहर आहे.
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ


वर्ग:कोइंबतूर जिल्हा
वर्ग:तमिळनाडूमधील शहरे
*
कडलूर

कडलूर (तमिळ: கடலூர்) भारताच्या तमिळनाडू राज्यातील एक शहर आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या १,७३,६७६ होती.

हे शहर कडलूर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
इतिहास

अमेरिकेच्या स्वातंत्र्ययुद्धाच्या सुमारास फ्रेंचांनी इंग्लंडच्या इतर वसाहतींवर हल्ला केला होता. त्यावेळी १७८२मध्ये फ्रेंचांनी कडलूर जिंकून घेतले. १७८३मध्ये इंग्रजांनी शहराला वेढा घातला. हा वेढा फसला परंतु १७९५मध्ये कडलूर परत इंग्रजांच्या ताब्यात आले.


वर्ग:तमिळनाडूमधील शहरे
वर्ग:कडलूर जिल्हा
वर्ग:कडलूर
उदगमंडलम

250px|इवलेसे|उजवे|उटीमधील सरोवर
उदगमंडलम किंवा उदगमंडलम् () भारताच्या तमिळनाडू राज्यातील एक शहर आहे. हे उटी किंवा उटकमंड या नावांनीही ओळखले जाते.

हे शहर निलगिरी जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. हे शहर कोईमततुर पासून ८६ किलोमीटर उत्तरेस म्हैैसूर पासूूून दक्षिणेस १२८ कि.मी. आहे. हे एक लोकप्रिय हिल स्टेशन आहे. हे निलगिरी पर्वतरांगेत स्थित आहे. तर येथील स्थानिक रहिवासी हिल्सची क्वीन म्हणतात.

मूळतः टोडा लोकांच्या ताब्यात असलेले हे क्षेत्र १८ व्या शतकाच्या शेवटी ईस्ट इंडिया कंपनीच्या अखत्यारीत होते. येथील अर्थव्यवस्था पर्यटन आणि शेतीवर आधारित असून औषधी व छायाचित्रण, चित्रपट निर्मिती केली जाते. हे शहर नीलगिरी घाट रस्ते आणि नीलगिरी माउंटन रेल्वेने जोडलेले आहे . येथील नैसर्गिक वातावरण पर्यटकांना आकर्षित करते तर उन्हाळ्यात पर्यटकांना आकर्षित करणार एक लोकप्रिय ठिकाण आहे. २०११ मध्ये या शहराची लोकसंख्या ८८,४३० होती.


वर्ग:तमिळनाडूमधील शहरे
वर्ग:निलगिरी जिल्हा
वर्ग:थंड हवेची ठिकाणे
वेल्लूर

वेल्लूर हे भारताच्या तमिळनाडू राज्याच्या वेल्लूर जिल्ह्याचे एक लहान शहर आहे. वेल्लोर शहर तमिळनाडूच्या उत्तर भागात चेन्नईपासून १२५ किमी अंतरावर स्थित आहे. २०११ साली वेल्लूरची लोकसंख्या १.८५ लाख होती. वेल्लूर हे तमिळनाडूमधील एक प्रमुख शैक्षणिक केंद्र आहे. येथील व्ही.आय.टी. विद्यापीठ हे अभियांत्रिकी कॉलेज व ख्रिश्चन मेडिकल कॉलेज हे वैद्यकीय कॉलेज भारतामधील सर्वोत्तम शैक्षणिक संस्थांपैकी एक मानली जातात.

काटपाडी जंक्शन हे बंगळूर-चेन्नई रेल्वेमार्गांवरील एक महत्त्वाचे जंक्शन आहे.
हे सुद्धा पहा

* वेल्लूर लोकसभा मतदारसंघ

वर्ग:वेल्लूर जिल्हा
वर्ग:तमिळनाडूमधील शहरे
धमतरी जिल्हा

हा लेख धमतरी जिल्ह्याविषयी आहे. धमतरी शहराच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या.

धमतरी हा भारताच्या छत्तीसगढ राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र धमतरी येथे आहे.हा एक सुपिक व संपन्न असा जिल्हा आहे.येथे अनेक मुख्य नद्या वाहतात व त्यावर धरणेही आहेत.येथून महानदी वाहते. गांगरेल धरण, सोंधूर धरण, दुधवा धरण ही या जिल्ह्यातील धरणे आहेत.येथील हाथीकोट, अमृत कुंड,दंतेश्वरी गुफा ही प्रेक्षणीय स्थळे आहेत.
चतुःसीमा
तालुके

वर्ग:धमतरी जिल्हा
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:छत्तीसगढमधील जिल्हे
कांकेर जिल्हा

हा लेख कांकेर जिल्ह्याविषयी आहे. कांकेर शहराच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या.

कांकेर हा भारताच्या छत्तीसगढ राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र कांकेर येथे आहे.

हा जिल्हा सन १९९८ पासून अस्तित्वात आला.या जिल्ह्यात महानदी, दूध नदी, हतुल नदी, सिंदूर नदी, तरु नदी ह्या नद्या आहेत.
चतुःसीमा
तालुके

संदर्भ व नोंदी
बाह्य दुवे

* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ


वर्ग:कांकेर जिल्हा
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:छत्तीसगढमधील जिल्हे
बस्तर जिल्हा

बस्तर हा भारताच्या छत्तीसगढ राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र जगदलपुर येथे आहे.

हा जिल्हा छत्तीसगढचा दक्षिण भाग आहे. यास 'दक्षिण छत्तीसगढ' असेही म्हणतात.या जिल्ह्यातील 'बस्तरचा दसरा' अतिशय प्रसिद्ध आहे.येथील वस्ती आदिवासीबहुल आहे. ते पारंपारिक पद्धतीने शेती करतात. तेथे वाहन म्हणून बैलगाडीचा वापर आहे. ट्रॅक्टर वगैरे वाहने अपवादानेच आढळतात.येथे १० ते १२ प्रकारच्या आदिवासी जमाती आहेत. अर्वांचे वेगवेगळे वैविध्य आहे. अगदी भाषेपासून ते सर्व चालीरितीपर्यंत. ज्या ठिकाणावरून या जिल्ह्याचे 'बस्तर' हे नाव पडले ते बस्तर गाव रायपूर-जगदलपूरला रस्त्याने जातांना २५ किमी आधी पडते.

बस्तर या गावात व शेजारी आदिवासी नृत्यकला, शिल्पकला, काष्ठ कला बांबू आर्ट मेटलक्राफ्ट वगैरे गोष्टी बघावयास मिळतात.या ठिकाणच्या बहुसंख्य लोकांचे आराध्य दैवत दंतेश्वरी देवी आहे.या देवीचे मंदिर दंतेवाडा येथे आहे.
चतुःसीमा
तालुके

बस्तर, जगदलपूर, दरभा, टोकपाल बस्तानार, लोहंडीगुडा, बकावंड
संदर्भ व नोंदी
हे सुद्धा पहा

* बस्तर


वर्ग:बस्तर जिल्हा
वर्ग:छत्तीसगढमधील जिल्हे
जगदलपूर

जगदलपूर भारताच्या छत्तीसगढ राज्यातील एक शहर आहे.हे शहर बस्तर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

येथील 'बस्तर राजवाडा' ही राजघराण्याची वास्तू आहे.यास जगदलपूर पॅलेसही म्हणतात.येथे गंगामुंडा व दलपत लेक नावाचे दोन तलाव आहेत.

येथून जवळच सुमारे ४५ किमी अंतरावर चित्रकोट धबधबे आहेत. हे धबधबे इंद्रावती नदीवर आहेत.हे घोड्याच्या नालेच्या आकाराचे असून सुमारे १०० फूट उंचीवरून ते खाली कोसळतात.याजवळच नारायणपल नावाचे एक विष्णूंचे मंदिर आहे.तसेच या गावाच्या दक्षिणेला तीरथगड नावाचा अजून एक धबधबा आहे.येथे जाणारा महामार्ग हा कांगर व्हॅली राष्ट्रीय उद्यानातून जातो.हा धबधबा सुमारे ३०० फूट खाली कोसळतो.या धबधब्यांशिवाय येथे मांडवना, चित्रधारा व थामाद घुमार आदी धबधबे आहेत.

याजवळ असलेल्या कांगर व्हॅली राष्ट्रीय उद्यानात कैकश अथवा कुतुमसर नावाची एक गुहा आहे.ही गुफा सुमारे २०-३० फूट खोल आहे. येथे चुनखडीपासून निसर्गतःच बनलेल्या आकृती आहेत.

येथून सुमारे ५५ किमी दूर दंतेश्वरी देवीचे मंदिर असलेले दंतेवाडा हे ठिकाण आहे.शाकिनी व डाकिनी नद्यांच्या संगमावर वसलेले हे मंदिर येथील मुख्य आकर्षण आहे.
संदर्भ
बाह्य दुवे

* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ
वर्ग:छत्तीसगढमधील शहरे
वर्ग:बस्तर जिल्हा
बिलासपूर

बिलासपूर हे भारत देशाच्या छत्तीसगढ राज्यामधील बिलासपूर जिल्ह्याचे मुख्यालय व राज्यातील एक प्रमुख शहर आहे. राजधानी रायपूरच्या १३३ किमी उत्तरेस वसलेले बिलासपूर छत्तीसगढमधील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. २०११ साली येथील लोकसंख्या सुमारे ३.३१ लाख इतकी होती. हिंदीसोबत येथे छत्तीसगढी भाषा देखील मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते.
वाहतूक

भारतीय रेल्वेच्या दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे क्षेत्राचे मुख्यालय बिलासपूर येथेच असून हावडा-नागपूर-मुंबई रेल्वेमार्गावर असलेले बिलासपूर रेल्वे स्थानक देशातील प्रमुख रेल्वे स्थानकांपैकी एक आहे.

बिलासपूर विमानतळ या शहरास विमानसेवा पुरवतो.
बाह्य दुवे

* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ

वर्ग:छत्तीसगढमधील शहरे
वर्ग:बिलासपूर जिल्हा
वर्ग:बिलासपूर
दांतेवाडा

दंतेवाडा भारताच्या छत्तीसगढ राज्यातील एक शहर आहे.हे शहर दंतेवाडा जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

हे ठिकाण जगदलपूरपासून आग्नेयेस सुमारे ५५ किमी लांब आहे. येथे दंतेश्वरी देवीचे मंदिर आहे. हे मंदिर तेथील आदिवासींचे आराध्यदैवत आहे.हे ठिकाण शाकिनी व डाकिनी या दोन नद्यांच्या संगमावर आहे.
संदर्भ
बाह्य दुवे

* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ


वर्ग:छत्तीसगढमधील शहरे
वर्ग:दांतेवाडा जिल्हा
धमतरी

धमतरी भारताच्या छत्तीसगढ राज्यातील एक शहर आहे.हे शहर धमतरी जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

हे गाव शिवाहा पहाडाच्याशेजारी वसलेले आहे.येथे सप्तर्षीमंडल हे येथील एक प्रेक्षणीय ठिकाण आहे. ऋंगी, गौतम,अगस्ती , कंक, मुचकुंद, अंगीरा व शरभंग अशी या ऋषींच्या मंदिरांची नावे आहेत.या गावाच्या आजूबाजूस जंगल आहे. या जंगलात वन्य प्राण्याचा संचारही आहे.
संदर्भ व नोंदी
बाह्य दुवे

* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ

वर्ग:छत्तीसगढमधील शहरे
वर्ग:धमतरी जिल्हा
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
दुर्ग (छत्तीसगढ)

दुर्ग हे भारत देशाच्या छत्तीसगढ राज्यामधील दुर्ग जिल्ह्याचे मुख्यालय व राज्यातील एक प्रमुख शहर आहे. दुर्ग-भिलाई महानगर राजधानी रायपूरच्या ६० किमी पश्चिमेस वसले असून ते ह्या भागातील एक प्रमुख औद्योगिक क्षेत्र आहे.
इतिहास

हे शहर दहाव्या शतकाच्या सुमारास जगपाल नावाच्या व्यक्तीने वसवले होते, जो मूळचा मिर्झापूरमधील बधल देशाचा होता आणि छत्तीसगडच्या कलाचुरी राजाचा कोषागार अधिकारी बनला होता. त्याच्या उत्कृष्ट सेवेसाठी त्याला दुर्गच्या जमिनीचे अनुदान मिळाले आणि नंतर त्याने कलाचुरी राजाला त्याच्या विजयांमध्ये खूप मदत केली. शहराचे मूळ नाव "शिव दुर्ग" होते, ज्याचा शब्दशः अर्थ शिवनाथ नदीवरील किल्ला होता. दुर्गमध्ये एक किल्ला होता जो मध्ययुगीन कलाचुरी राजांच्या प्रशासनाखालील १८ गड किंवा जिल्ह्यांपैकी एकाचे मुख्यालय होता. एक प्रख्यात ब्रिटिश पुरातत्वशास्त्रज्ञ अलेक्झांडर कनिंगहॅम यांना वाटले की दुर्ग हे मध्ययुगीन काळात काही महत्त्वाचे ठिकाण असावे कारण त्याचे नाव शब्दशः "किल्ला" असा होतो.१७४१ मध्ये नागपूरच्या मराठ्यांनी छत्तीसगडवर आक्रमण केले तेव्हा त्यांनी जुना कलाचुरी किल्ला ताब्यात घेतला आणि तो त्यांच्या कारवायांचा आधार बनवला.
बाह्य दुवे

* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ

वर्ग:छत्तीसगढमधील शहरे
वर्ग:दुर्ग जिल्हा
जांजगिर

जांजगिर भारताच्या छत्तीसगढ राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर जांजगिर-चांपा जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.जरी जांजगिर-चांपा असे संयुक्त नाव असले तरी प्रशासकीय सोयीचे दृष्टीने जिल्हा कचेरी व जिल्ह्याशी संबंधित कार्यालये या गावी आहेत.
हे सुद्धा पहा

* चांपा, छत्तीसगढ
* जांजगिर-चांपा जिल्हा
संदर्भ
बाह्य दुवे

* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ

वर्ग:छत्तीसगढमधील शहरे
वर्ग:जांजगिर-चांपा जिल्हा
कांकेर

कांकेर भारताच्या छत्तीसगढ राज्यातील एक शहर आहे.हे शहर कांकेर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

हे ठिकाण धमतरीपासून सुमारे ७० किमी वर आहे.येथे केशकलघाट हा एक प्रसिद्ध घाट आहे.गोबरहिन गड नावाचे एक स्थळही प्रेक्षणीय आहे.कांकेर हे एक जूने संस्थान आहे.या राज्याच्या नावात असलेल्या छत्तीसगडांपैकी ते एक आहे.केशकलघाटापासून १२ किमी अंतरावर मलाजकुंदम हा धबधबा आहे.
संदर्भ व नोंदी

वर्ग:छत्तीसगढमधील शहरे
वर्ग:कांकेर जिल्हा
राजनांदगांव

राजनांदगांव हे भारताच्या छत्तीसगढ राज्यातील एक शहर आहे. राजनांदगाव हे मराठी संस्थान, भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर, वल्लभभाई पटेलांनी खालसा केले, आणि तो प्रदेश इ.स. १९४८ मध्ये दुर्ग जिल्ह्यात विलीन केला. १९७३ सालापासून हे शहर राजनांदगांव जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
हे सुद्धा पहा

* मराठी संस्थाने
बाह्य दुवे

* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ

वर्ग:छत्तीसगढमधील शहरे
वर्ग:राजनांदगांव जिल्हा
रायपूर

रायपूर भारताच्या छत्तीसगढ राज्यातील एक शहर आहे.रायपूर हे भारताच्या छत्तीसगड राज्यातील एक शहर आहे . ही राज्याची राजधानी आणि रायपूर जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. रायपूर हे छत्तीसगड राज्यातील सर्वात मोठे शहर तसेच राज्याचे महत्त्वाचे औद्योगिक आणि व्यवसाय केंद्र आहे. [३] [४] छत्तीसगडच्या विभाजनापूर्वी, रायपूर मध्य प्रदेश राज्याचा एक भाग होता. [५] रायपूरला स्वच्छ सर्वेक्षण २०२१ मध्ये भारतातील सहावे स्वच्छ शहर घोषित करण्यात आले आहे. [६]

हे शहर रायपूर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
हे सुद्धा पहा

* रायपूर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान
बाह्य दुवे

* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ


वर्ग:छत्तीसगढमधील शहरे
वर्ग:रायपूर जिल्हा
वर्ग:रायपूर
मराठी भाषेमधील साहित्यिकांची यादी

* विकिस्रोत:समस्त लेखक (कॉपीराईट फ्री) यादी अद्ययावत करण्यात साहाय्य करा.
# अण्णाभाऊ साठे : फकीरा सुलतान चित्रा वैजयंता माकडीचा माळ माझा रशियाचा प्रवास
# मा.म. देशमुख
# पुरुषोत्तम भास्कर भावे
# जी.ए. कुलकर्णी : काजळमाया, हिरवे रावे, निळा सावळा, पारवा, रक्तचंदन,(कथा संग्रह)
# पु.ल. देशपांडे : व्यक्ति आणि वल्लि, पुर्वरंग, अपुर्वाई, बटाट्याची चाळ, असा मी असामी
# अनिल बाबुराव गव्हाणे बळीराजा (कवितासंग्रह)
# प्र.के. अत्रे कऱ्हे चे पाणी,झेंडूची फुले
# वि.वा. शिरवाडकरनटसम्राट,जीवनलहरी,विशाखा,
# ना.सी. फडके : छाया
# रणजित देसाई : श्रीमान योगी, राधेय,
# ग.दि. माडगूळकर : शेवटची कविता
# साने गुरुजी श्यामची आई,गोड गोष्टी,
# भा.रा. भागवत : फास्टर फेणे
# नामदेव चंद्रभान कांबळे : राघववेळ, ऊनसावली, साजरंग
# जयंत नारळीकर : यक्षांची देणगी, वामन परत न आला, प्रेषित, आकाशाशी जडले नाते
# व.पु. काळे
# नागनाथ संतराम इनामदार
# राम गणेश गडकरी एकच प्याला
# विजय तेंडुलकर घाशीराम कोतवाल,गिधाडे,
# चिं.त्र्यं. खानोलकर
# विश्वास पाटील पानिपत,संभाजी,झाडाझडती
# शांता शेळके : धूळपाटी
# दुर्गा भागवत : व्यासपर्व
# लक्ष्मण देशपांडे : वऱ्हाड निघालंय लंडनला
# कैलास दौंड : कापूसकाळ , तुडवण , उसाच्या कविता, अंधाराचा गाव माझा
# रा.रं. बोराडे : पाचोळा
# दशरथ यादव : वारीच्या वाटेवर
# सानिया : स्थलांतर, ओमियागे, अवकाश, पुन्हा एकदा, आवर्तन, शोध, प्रवास, प्रतीती, अशी वेळ, खिडक्या, भूमिका, बलम, प्रयाण, परिणाम
# इंदिरा संत : हिमकिरीट
# अनिल अवचट
# मिलिंद बोकील शाळा
# यशवंत मनोहर


वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:साहित्यिक
बटाट्याची चाळ (पुस्तक)

बटाट्याची चाळ (१९६२) हा मराठी भाषेतील पु.ल. देशपांडे यांचा विनोदी कथासंग्रह आहे. मौज प्रकाशनाकडून तो प्रसिद्ध केला गेला. १९६२ साली या पुस्तकाची पहिली आवृत्ती प्रकाशित झाली होती. त्यानंतर आजतागायत अनेक आवृत्त्या प्रसिद्ध झाल्या आहेत. मराठीतल्या सर्वोत्कृष्ट साहित्यात याची गणना होते.
संदर्भ

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:पु.ल. देशपांडे यांचे साहित्य
वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)

en:Batatyachi Chal
गमभन टंकलेखन सुविधा

गमभन टंकलेखन सुविधा वापरून केवळ एका एच.टी.एम.एल. पानाच्या साहाय्याने उच्चारांनुसार देवनागरी,गुजराती,बंगाली,गुरुमुखीमध्ये टंकलेखन करणे शक्य आहे. इथे टंकलिखित केलेला मजकूर युनिकोडयुक्त फाईलमधे डकवा आणि एकत्र करून तो हवा तेव्हा एखाद्या संकेतस्थळांवर डकवता येईल. मूळ बाळबोध आवृत्तीच्या मुख्य गाभ्यात बरेच बदल करून ही सुधारित आवृत्ती तयार केली आहे. ही एन्ट्रान्स अथवा मनोगतच्या टंकलेखन शैलीशी मिळती जुळती आहे.
काही नमुने

अ आ इ ई उ ऊ ए ऐ ओ औ अं अ: ॲ ऑ अ अँ ऑं ऋ ॠ ऌ ॡ
a,aa/A,i,I/ee,u,U/oo,e,ai,o,au,aM,a:,E,O,EM,OM,Ru,RU,Rlu, RlU
----
क ख ग घ ङ
ka,kha,ga,gha,Ga

च छ ज झ ञ
ca/cha,chha,ja,jha/za/Za,Ya

ट ठ ड ढ ण
Ta,Tha,Da,Dha,Na

त थ द ध न
ta,tha,da,dha,na

प फ ब भ म
pa/Pa,pha/fa/Fa/fa,ba,Ba,bha/Bha,ma

य र ल व श
ya,ra,la,va,sha

षस ह ळ क्ष ज्ञ
Sha/shha,sa/Sa,ha,La,xa,jna
----
म् म मा मि मी मु मू मे मै मो मौ मं मः म्र र्म मॅ मॉ मॅं माँमृ मॄ मॢ मॣ म॑ म॒ म॓ म॔ म़
m,ma,maa,mi,mI/mee,mu,mU/moo,me,mai,mo,mau,maM,ma:,mra,rma,mE,mO,mEM,mOM, mRu/mR,mRU/MRoo,mRl/mRlu,mRlU/mRloo,maq,maqq,maQ,maQQ,maJ
----
[C]q : udaatta
[C]qq : anudaatta
[C]Q : grave
[C]QQ : accute
[C]J/K : nukta
----
ॐ : AUM
श्री : ShrI
----
ऽ : a~ (avagraha)
॰ : C (abreviation)
। : H (ardhacharana,khada danda)
॥ : HH (poornacharan)
----
१२३४५६७८९०
1234567890
बाह्य दुवे

*gamabhana - गमभन
*गमभन मराठी शुद्धलेखन चिकित्सक

वर्ग:मराठी टंकलेखन प्रणाली
वर्ग:लिप्यंतर
पाताळेश्वर (पुणे)

पाताळेश्वर हे महाराष्ट्राच्या पुणे शहरातल्या शिवाजीनगर भागात वसलेले एक शिवालय आहे. हे शिवालय राष्ट्रकूट राजवटीचा पहिला राजा पहिला दंतिदुर्ग (इ.स ७३५ - ७५३) याने त्याच्या काळात इ.स.च्या ८ व्या शतकाच्या सुमारास लेण्याच्या स्वरूपात खोदून घडवले आहे, या शिवालयाचे लेणी स्वरूपात केलेले बांधकाम इ.स. ७५० ला पुर्णत्वास आले. राष्ट्रकुटांच्या काळात पुणे हे पुण्यविषय किंवा पूनकविषय (विषय म्हणजे जिल्हा) म्हणून प्रसिद्ध होते. राष्ट्रकूट राजा कृष्ण (पहिला) याच्या कारकिर्दीत दिलेल्या ताम्रपटात ही नावे आढळतात.

पाताळेश्वर हे लेणे जमिनीच्या खाली खडक खोदून कोरण्यात आले आहे. पाताळेश्वर आणि वेरूळमधील राष्ट्रकुट कालखंडातील लेणी यांत साम्य आढळते. त्या एकाच परंपरेतील ही लेणी असावीत. पाताळेश्र्वर लेण्याला मोठे प्रांगण आहे. प्रांगणाच्या मध्यभागी वर्तुळाकार नंदीमंडप आहे. या नंदीमंडपाचे छत प्रचंड मोठे, जाड व वर्तुळाकार कातळाचे आहे. हा कातळ स्तंभांनी पेलला आहे. त्याच्या आत आणखी एक वर्तुळ आहे, त्यावर नंतरच्या काळात ठेवण्यात आलेला एक नंदी आहे.

लेण्यात प्रवेश केल्यावर चौकोनी स्तंभांच्या रांगा आहेत. समोर तीन गर्भगृहे आहेत. मधल्या गर्भगृहात शिवलिंग आहे. त्याच्या द्वारशाखांवर, म्हणजे गर्भगृहाच्या दरवाज्याजवळ नक्षी कोरली आहे. येथे प्रदक्षिणा मार्ग आहे. गर्भगृहामागील भाग हा पुढील भागापेक्षा लहान आहे. मागच्या भिंतीला लागून काही भागांत कट्ट्याचे काम पूर्ण झालेले आढळते. एका भागातील काम अर्धवट आहे. तेव्हा लेणी कशी खोदत असतील, पुढे कसे जात असतील ते आपल्याला लक्षात येते.

गर्भगृहाच्या डाव्या आणि उजव्या हाताच्या भिंतींवर जी शिल्पे दिसतात ती पूर्णपणे खराब झाली आहेत, किंवा त्यांच्या वर कधी काळात यवनी अतिक्रमण झाले आहे असे दिसुन येते. त्या कोरलेल्या शिल्पांतील एक लिंग शिवाचे आणि एक त्रिपुरासुर वधाचे आहे. लेण्याच्या बाहेरील भिंतीवर एक झिजल्या मुळे न वाचता येणारा शिलालेख आहे.

पेशवे काळात या मंदिराची नोंद आहे आणि मंदिराला दक्षिणा दिल्याचे उल्लेख आहेत.

भारत सरकारने पाताळेश्वर लेण्याला दिनांक २६ मे, इ.स. १९०९ च्या ब्रिटिश सुचना पत्राला अनुसरून महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित केलेले आहे. याच्या समोरून आजच्या काळात जंगली महाराज रस्ता जातो. हे पाताळेश्वरचे मंदिर एकाच मोठ्या खडकात खोदकाम करून निर्माण केले आहे. ह्या मंदिरात राम, सीता, लक्ष्मण, लक्ष्मी आणि गणेश ह्या दैवतांच्याही मूर्ती आहेत. त्या अर्थातच नंतर कुणीतरी ठेवल्या आहेत.
संदर्भ
बाह्य दुवे

*
* पुण्यातील पाताळेश्वर मंदिराचा इतिहास


वर्ग:पुणे
वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके
फटका

समाजाला एखादी गंभीर गोष्ट कठोर भाषेत पटवून देणे/सांगणे, म्हणजे फटका. अनंत फंदींनी त्यांना ‘फटका‘ या काव्यप्रकाराचे जनक म्हणले जाते. शंकाराचार्यांनी संध्येतील २४ नावे म्हणून दाखव, असे म्हटल्यावर फंदींनी डफावर थाप मारून शीघ्र रचना केली अशी आख्यायिका सांगतात. शार्दूलविक्रीडित, शिखरिणी या वृत्तांत त्यांनी रचना केल्या आहेत.

कवी अनंतफंदींच्या अनेक फटक्यांपैकी एक उपदेशपर फटका:

बिकट वाट वहिवाट नसावी, धोपट मार्गा सोडु नको
संसारामधी असा आपला, उगाच भटकत फिरू नको
चल सालसपण धरुनी निखालस, खोट्या बोला बोलु नको
अंगी नम्रता सदा असावी, राग कुणावर धरूं नको
नास्तिकपणी तुं शिरुनि जनाचा बोल आपणा घेउ नको
आल्या अतिथा मुठभर द्याया मागेपुढती पाहु नको
मायबापांवर रुसूं नको
दुर्मुखलेला असूं नको
व्यवहारमधी फसूं नको
कधी रिकामा बसू नको
परी उलाढाली भलभलत्या, पोटासाठी करू नको ॥ १ ॥

वर्म काढुनी शरमायाला, उणे कुणाला बोलूं नको
बुडवाया दुसऱ्याचा ठेवा, करूनी हेवा, झटू नको
मी मोठा शाहणा, धनाढ्यही, गर्वभार हा वाहू नको
एकाहूनू चढ एक जगामंधि, थोरपणाला मिरवू नको
हिमायतीच्या बळे गरिबगुरीबाला तू गुरकावू नको
दो दिवसाची जाइल सत्ता, अपेश माथा घेउ नको
विडा पैजेचा उचलु नको
उणी कुणाचे डुलवु नको
उगिच भीक तूं मागुं नको
स्नेह्यासाठी पदरमोड कर, परंतु जामीन राहू नको ॥ २ ॥

उगीच निंदा स्तुती कुणाची स्वहितासाठी करू नको
वरी खुशामत शाहण्याची परि मूर्खाची ती मैत्री नको
कष्टाची बरी भाजिभाकरी, तूपसाखरे चोरू नको
दिली स्थिती देवाने तीतच मानी सुख, कधीं विटू नको
असल्या गाठी धनसंचय, कर सत्कार्यी व्यय, हटू नको
आता तुज गुज गोष्ट सांगतो, सत्कर्मा तूं टाकू नको
सुविचारा कातरू नको
सत्संगत अंतरू नको
द्वैताला अनुसरू नको
हरिभजना विस्मरू नको
सत्कीर्ती नौबतिचा डंका गाजे मग शंकाच नको ॥ ३ ॥


-अनंतफंदी

वर्ग:मराठी साहित्य
अनंत भवानीबावा घोलप

अनंत घोलप ऊर्फ अनंतफंदी (जन्म : शा.श. १६६६ / इ.स. १७४४; - शा.श. १७४१ / इ.स. १८१९) हे एक मराठी कवी, शाहीर होते.
जीवन

अनंत फंदी हे संगमनेर येथे राहत होते. त्यांचे आडनाव घोलप असे होते. हे दुसऱ्या बाजीराव पेशव्यांच्या काळात होऊन गेले.

अनंतफंदींच्या आईचे नाव राऊबाई आणि पत्नीचे म्हाळसाबई. अनंत फंदींच्या पूर्वजांचा गोंधळीपणाचा व सराफीचाही धंदा होता. अनंत फंदींनी पुढे बऱ्याच लावण्या केल्या; त्यांतील कांहीं प्रसिद्ध आहेत. नंतर त्यांनीं तमाशा आरंभिला व नंतर तमाशा सोडला. त्यांचे तमाशांतील साथी एक मलकफंदी, दुसरे रतनफंदी, तिसरे राघवफंदी आणि चवथे हे अनंतफंदी.

अनंतफंदीस "फंदी" नांव पडण्याचें कारण, पूर्वी संगमनेर येथें मलकफंदी म्हणून एक फकीर होता. तो नेहमीं लोकांत चमत्कारिक रीतीनें वागत असे म्हणून त्यास फंदी म्हणत. त्या फकिराचा आणि अनंतफंदीचा स्नेह असे. यावरून यासही लोक फंदी म्हणूं लागले. वर सांगितलेले चौघे फंदी तमाशा घेऊन होळकरशाहीत गेले. अनंत फंदींनी आठ लावण्या व काही पोवाडे रचले. त्यांची 'रावबाजीवरील लावणी, नाना फडणवीसाचा पोवाडा व फटका हे विशेष नावाजले. त्यांना ‘फटका‘ या काव्यप्रकाराचे जनक म्हणले जाते. शंकराचार्यांनी संध्येतील २४ नावे म्हणून दाखव, असे म्हटल्यावर फंदींनी डफावर थाप मारून शीघ्र रचना केली अशी आख्यायिका सांगतात. शार्दूलविक्रीडित, शिखरिणी या वृत्तांत त्यांनी रचना केल्या आहेत.
साहित्य

* माधवग्रंथ
अनंदफंदीवरील पुस्तके

* अनंतफंदीकृत लावण्या, अनेक भाग (चित्रशाळा प्रकाशन)
संदर्भ
बाह्य दुवे

*


वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:इ.स. १७४४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८१९ मधील मृत्यू
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर तंत्रशास्त्र विद्यापीठ

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर तंत्रशास्त्र विद्यापीठ (डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर तंत्रज्ञान विद्यापीठ) या विद्यापीठाची स्थापना इ.स. १९८९ साली झाली. हे विद्यापीठ महाराष्ट्रामध्ये रायगड किल्ल्याच्या पायथ्याशी लोणेरे गावात वसलेले आहे. स्थापनेच्या वेळी पेट्रोकेमिकल, केमिकल आणि मेकॅनिकल शाखांमध्ये पदवी अभ्यासक्रम सुरू करण्यात आला. लवकरच संगणक, विद्युत आणि "इलेक्ट्रॉनिक्स आणि टेलिकम्युनिकेशन" ह्या नवीन शाखा १९९५ साली सुरू करण्यात आल्या.

पदव्युत्तर पदवी
निर्माणशास्त्र अभियांत्रिकी
औष्णिक आणि द्रविक अभियांत्रिकी
रसायन अभियांत्रिकी
विद्युत अभियांत्रिकी
इलेक्ट्रोनिक आणि दूरसंचार अभियांत्रिकी
पदवी शाखा (Degree)

*पेट्रोकेमिकल
*रसायन अभियांत्रिकी
*यांत्रिक अभियांत्रिकी
*संगणक अभियांत्रिकी
*विद्युत अभियांत्रिकी
*इलेक्ट्रॉनिक्स आणि टेलिकम्युनिकेशन
*माहिती तंत्रज्ञान
*स्थापत्य अभियांत्रिकी
पदविका शाखा (Diploma)

*यांत्रिक अभियांत्रिकी
*रसायन अभियांत्रिकी
*पेट्रोकेमिकल अभियांत्रिकी
*संगणकशास्त्र अभियांत्रिकी
*इलेक्ट्रॉनिक्स आणि टेलिकम्युनिकेशन
*विद्युत अभियांत्रिकी
*माहिती आणि तंत्रज्ञान अभियांत्रिकी
पाॅलिमर आणि प्लास्टिक अभियांत्रिकी
इन्स्ट्रुमेंटेशन अभियांत्रिकी
हे सुद्धा पहा

* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
बाह्य दुवे

*www.dbatechuni.org
संदर्भ आणि नोंदी

वर्ग:रायगड जिल्हा
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
वर्ग:महाराष्ट्रातील विद्यापीठे