JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
जून १६

ठळक घटना आणि घडामोडी

अठरावे शतक

* १७७९ - स्पेनने ग्रेट ब्रिटनविरुद्ध युद्ध पुकारले व जिब्राल्टरला वेढा घातला.
एकोणिसावे शतक

* १८४६ - पोप पायस नववा पोपपदी.
* १८५८ - अठराशे सत्तावनच्या संग्रामातील मोरारची लढाई
* १८९१ - जॉन ऍबट कॅनडाच्या पंतप्रधानपदी.
विसावे शतक

* १९०३ - फोर्ड मोटर कंपनीची स्थापना.
* १९४० - दुसरे महायुद्ध - हेन्री फिलिप पेटें विची फ्रांसच्या पंतप्रधानपदी.
* १८४६ - पोप पायस बाराव्याने हुआन पेरॉनला वाळीत टाकले.
* १९६३ - व्हॅलेन्तिना तेरेश्कोवा पहिली स्त्री अंतराळयात्री झाली.
* १९७६ - दक्षिण आफ्रिकेच्या सोवेटो शहरात दंगलखोरांवर पोलिसांचा गोळीबार ५६६ विद्यार्थी ठार.
* १९७७ - ऑरेकल कॉर्पोरेशनची सॉफ्टवेर डेव्हलपमेंट लॅबोरेटरीझ नावाने स्थापना.
* १९९४ - चीनचे तुपोलेव तू-१५४ प्रकारचे विमान कोसळले. १६० ठार.
* १९९७ - दैरात लॅबग्वेरची कत्तल - अल्जीरियात ५० ठार.
एकविसावे शतक

जन्म

* ११३९ - कोनो, जपानी सम्राट.
* १६१२ - मुराद चौथा, ऑट्टोमन सम्राट.
* १६३३ - ज्याँ दि थिवेनो, फ्रेंच भटक्या.
* १८०१ - जुलियस प्लकर, जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ व गणितज्ञ.
* १८०६ - एडवर्ड डेव्ही, ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ.
* १८२९ - जेरोनिमो, अपाचे नेता.
* १८५८ - गुस्ताफ पाचवा, स्वीडनचा राजा.
* १८७४ - आर्थर मेइघेन, कॅनडाचा नववा पंतप्रधान.
* १८८८ - अलेक्झांडर अलेक्झांड्रोविच फ्रीडमन, रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ.
* १८८८ - पीटर स्टोनर, अमेरिकन गणितज्ञ व अंतराळतज्ञ.
* १८९७ - जॉर्ज विट्टिग, नोबेल पारितोषिकविजेता जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ.
* १९१० - हुआन व्हेलास्को, पेरूचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९२० - हेमंत कुमार मुखोपाध्याय, प्रसिद्ध गायक, संगीतकार.
* १९२० - जॉन हॉवर्ड ग्रिफिन, अमेरिकन लेखक.
* १९२० - होजे लोपेझ पोर्तियो, मेक्सिकोचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९२७ - टॉम ग्रेव्हनी, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९३७ - सिमियॉन सॅक्से-कोबर्ग-गोथा, बल्गेरियाचा झार.
* १९४१ - ऍल्ड्रिच एम्स, सी.आय.ए.त काम करणारा सोवियेत संघाचा हेर.
* १९८६ - फरहाद रझा, बांगलादेशचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९९४ - आर्या आंबेकर, मराठी गायिका.
मृत्यू

* १९२५ - देशबंधू चित्तरंजन दास, बंगालमधील कायदेपंडित.
* १९३० - एल्मर ॲंब्रॉझी स्पेरी, अमेरिकन संशोधक.
* १९७७ - श्रीपाद गोविंद नेवरेकर, मराठी रंगभूमीवरील लोकप्रिय गायक, नट.
* २०२० - हरीभाऊ माधव जावळे, राजकारणी.
प्रतिवार्षिक पालन
बाह्य दुवे

जून १४ - जून १५ - जून १६ - जून १७ - जून १८ (जून महिना)
पहिला चंद्रगुप्त

चंद्रगुप्त पहिला हा गुप्त साम्राज्याचा संस्थापक मानला जातो. महाराज श्रीगुप्त यांनी स्थापलेल्या गुप्त राज्याचे साम्राज्य करण्यात चंद्रगुप्त यांचे मोठे योगदान आहे. चंद्रगुप्त हा महाराज घटत्कोच यांचा पुत्र होता. श्रीगुप्त व घटत्कोच यांना महाराज किताब होता तर चंद्रगुप्त ने स्वता:ला महाराजाधिराज म्हणवले. चंद्रगुप्तने आपल्या कार्यकालात अनेक स्वता:च्या नावाने अनेक मोहरा काढल्या ज्या त्याच्या कार्यकालातील त्याचा प्रभाव दर्शावतात. चंद्रगुप्त पहिल्याचा कार्यकाल साधारणपणे इस ३२० ते ३३५ होता व हा काल भारतीय संस्कृतीचा सुवर्ण काळ मानला जातो. चंद्रगुप्त ने अनेक जनपदांना आपल्या अधिपत्याखाली आणले. प्रयाग, साकेत मगध ही भारतातील महत्त्वाची राज्ये गुप्त साम्राज्याच्या अधिपत्याखाली आली.

वैशालीच्या लिच्छवी राज्याशी वैवाहिक संबंध प्रस्थापित करणे ही चंद्रगुप्ताच्या जीवनातील मह्त्त्वाची घटना आहे. तत्कालीन राजकीय जीवनात वैशालीचे लिच्छवी घराणे अत्यंत सामर्थ्यसंपन्न समजले जाई. लिच्छवीची राजकन्या कुमारदेवीशी त्यांचा विवाह झाला. या वैवाहिक संबंधामुळे चंद्रगुप्त यांचे महत्त्व वाढले. राजकीय सामर्थ्य व प्रतिष्ठेत वाढ झाली. चंद्रगुप्ताने लिच्छवीच्या मदतीने मगध प्रदेश जिंकून घेतला. नंतर प्रयाग,अयोध्या,बिहार हे प्रदेश त्याने जिंकले. त्याने स्वतःचा राज्यभिषेक करून घेतला. चंद्रगुप्त पहिला व कुमारदेवी यांची प्रतिमा असलेली नाणी तसेच दुसऱ्या बाजुवर सिंहावर बसलेली दुर्गा व त्या खाली 'लिच्छवी’ असे अंकित केले आहे. चंद्रगुप्त प्रथम व कुमारदेवीचा पुत्र म्हणजे समुद्रगुप्त होय.
संदर्भ आणि नोंदी

वर्ग:गुप्त साम्राज्य
वर्ग:इ.स. ३३५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:हिंदू साम्राज्ये
जून १७

विवेक बोरकर यांचा जन्म|जून|१७|२००४
ठळक घटना आणि घडामोडी

सोळावे शतक

* १५७९ - सर फ्रांसिस ड्रेकने नोव्हा आल्बियोन (सध्याचे कॅलिफोर्निया) इंग्लंडचा भाग असल्याचे जाहीर केले.
अठरावे शतक

* १७७५ - अमेरिकन क्रांती - बंकर हिलची लढाई.
एकोणिसावे शतक

* १८३९ - हवाईचा राजा कामेहामेहा तिसऱ्याने रोमन कॅथोलिक लोकांना धर्मस्वातंत्र्य दिले.
* १८८५ - स्वतंत्रतादेवीचा पुतळा न्यू यॉर्कला पोचला.
* १९३३ - कुख्यात दरोडेखोर फ्रँक नॅशच्या साथीदारांनी त्याला सोडवण्यासाठी कॅन्सस सिटी, मिसूरीच्या रेल्वे स्थानकावर अंदाधुंद गोळीबार केला. चार एफ.बी.आय. अधिकारी व स्वतः नॅश ठार.
विसावे शतक

* १९४० - दुसरे महायुद्ध-ऑपरेशन एरियेल - दोस्त सैन्यांनी फ्रांसमधून माघार घेण्यास सुरुवात केली.
* १९४० - दुसरे महायुद्ध-एस्टोनिया, लात्व्हिया व लिथुएनिया सोवियेत संघाच्या आधिपत्याखाली.
* १९४४ - आइसलॅंड प्रजासत्ताक झाले.
* १९४८ - युनायटेड एरलाइन्स फ्लाइट ६२४ हे डी.सी.-६ प्रकारचे विमान माउंट कार्मेल, पेनसिल्व्हेनियाजवळ कोसळले. ४३ ठार.
* १९५३ - पूर्व जर्मनीत दंगेखोर कामगारांना दडपण्यासाठी सोवियेत संघाने सैन्य पाठवले.
* १९६३ - अमेरिकेचे सर्वोच्च न्यायालयाने सार्वजनिक शाळांतून बायबलचे पठण करणे कायदेबाह्य ठरवले.
* १९७२ - वॉटरगेट कुभांड - डेमोक्रॅटिक पक्षाचे कार्यालय फोडून कागदपत्रे पळवल्याबद्दल रिचर्ड निक्सनच्या चार साथीदारांना अटक.
* १९८२ - रोबेर्तो कॅल्व्हीची हत्या.
* १९९१ - दक्षिण आफ्रिकेत बाळाचा जन्म झाल्यावर त्याचा वंशाची नोंदणी करणे बंद केले.
* १९९४ - आपली पत्नी निकोल ब्राउन सिम्पसन व तिचा मित्र रोनाल्ड गोल्डमनचा खून केल्याबद्दल ओ.जे. सिम्पसनला अटक.
एकविसावे शतक

* २०१३ - भारताच्या उत्तराखंड राज्यात ढगफुटी होऊन एका दिवसात ३४० मिमी (१३ इंच पाउस) पडला. शेकडो व्यक्ती मृत्युमुखी, हजारो यात्रेकरी अडकले.
जन्म

* १२३९ - एडवर्ड पहिला, इंग्लंडचा राजा.
* १६८२ - चार्ल्स बारावा, स्वीडनचा राजा.
* १६९१ - जियोव्हानी पाओलो पनिनी, इटालियन चित्रकार व स्थपती.
* १८६७ - जॉन रॉबर्ट ग्रेग, लघुलेखन पद्धतीचा शोधक.
* १८९८ - कार्ल हेर्मान, जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ.
* १९०२ - ऍलेक हरवूड, ऑस्ट्रेलियाचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९२० - फ्रांस्वा जेकब, नोबेल पारितोषिक विजेता फ्रेंच जीवशास्त्रज्ञ.
* १९३० - ब्रायन स्टॅधाम, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९७३ - लियॅंडर पेस, भारतीय टेनिस खेळाडू.
* १९८० - व्हिनस विल्यम्स, अमेरिकन टेनिस खेळाडू.
* १९८१ - शेन वॉट्सन, ऑस्ट्रेलियाचा क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

* १२९७ - श्री निवृत्तीनाथ महाराज ज्येष्ठ गुरू संत

* १६७४ - राजमाता जिजाबाई शहाजी भोसले, छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या आईसाहेब .
* १८५८ - राणी लक्ष्मीबाई, झाशीची राणी(लढाईत).
* १८९५ - गोपाळ गणेश आगरकर, समाजसुधारक, विचारवंत.
* १९९६ - मधुकर दत्तात्रेय देवरस, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे माजी सरसंघचालक.
* २००४ - इंदुमती पारीख, सामाजिक कार्यकर्त्या.
प्रतिवार्षिक पालन
बाह्य दुवे

जून १५ - जून १६ - जून १७ - जून १८ - जून १९ (जून महिना)
इ.स. १८९५

ठळक घटना आणि घडामोडी

* एप्रिल १७ - माग्वानचा तह - जपानने पराभूत चीनला अपमानास्पद कलमे असलेला तह मंजूर करण्यास भाग पाडले.
* मे २५ - फोर्मोसाच्या प्रजासत्ताकची स्थापना.
जन्म

* जानेवारी १७ - विठ्ठल दत्तात्रय घाटे, मराठी लेखक, शिक्षणतज्ञ.
* मे ११ - जे. कृष्णमुर्ती, भारतीय तत्त्वज्ञानी.
* मे ३० - मॉरिस टेट, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* ऑगस्ट १० - हॅमी लव्ह, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* सप्टेंबर १४ - चार्ल्स मॅरियट, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* डिसेंबर १४ - जॉर्ज सहावा, इंग्लंडचा राजा.
* सप्टेंबर १८ - जॉन डिफेनबेकर, कॅनडाचा १३वा पंतप्रधान.
मृत्यू

* जून १७ - गोपाळ गणेश आगरकर, भारतीय समाजसुधारक आणि विचारवंत.
* जून २९ - थॉमस हेन्री हक्सले, ब्रिटिश जीवशास्त्रज्ञ.

वर्ग:इ.स. १८९५
वर्ग:इ.स.च्या १८९० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १९ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. २००४

ठळक घटना आणि घडामोडी

जानेवारी-जून

* जानेवारी ४ - मिखाइल साकाश्विली जॉर्जियाच्या राष्ट्राध्यक्षपदी.
* जानेवारी ४ - नासाची मानवरहित गाडी, स्पिरिट, मंगळावर उतरली.
* फेब्रुवारी १ - मक्केत हज चालु असताना चेंगराचेंगरीत २४४ ठार.
* फेब्रुवारी २७ - फिलिपाईन्समध्ये अबु सयफ या अतिरेकी गटाने फेरीवर बॉम्बस्फोट घडवले ११६ ठार.
* मार्च १ - मोहम्मद बह्र अल-उलुम इराकच्या राष्ट्राध्यक्षपदी.
* मार्च २ - इराकवरील अमेरिकन आक्रमण - अल कायदाने अशुराचा मुहुर्त साधून १७० व्यक्तिंची हत्या केली. ५०० जखमी.
* मार्च २ - संयुक्त राष्ट्रांचा शस्त्रनिरीक्षण संघाने ने जाहीर केले की इ.स. १९९४ नंतर इराककडे अतिविनाशकारी शस्त्रास्त्रे नव्हतीच.
* एप्रिल १ - गूगलने जीमेल ही ई-पत्र प्रणाली सुरू केली.
* एप्रिल २० - युटिका, ईलिनॉय शहरात एफ.३ टोर्नेडो. ८ ठार.
* एप्रिल २० - इराकच्या अबु गरीब तुरुंगावर हल्ला. २२ कैदी ठार. ९२ जखमी.
* मे ९ - एका जाहीर कार्यक्रमात व्यासपीठाखाली ठेवलेल्या बॉम्बच्या स्फोटात चेच्न्याच्या राष्ट्राध्यक्ष अखमद काडिरोव्हचा मृत्यू.
* मे २२ - अमेरिकेच्या नेब्रास्का राज्यातील हलाम या गावात एफ.४ टोर्नेडो. ४ कि.मी. रुंदी असलेल्या या टोर्नेडोने सगळे गाव नेस्तनाबूद केले. आधीच धोक्याची सूचना मिळाल्यामुळे फक्त एक नागरिक ठार.
* मे २२ - भारताचे पंतप्रधान म्हणून मनमोहन सिंग यांचा शपथविधी
* मे २३ - पॅरिसच्या चार्ल्स दि गॉल विमानतळाचा काही भाग कोसळला. ५ ठार. ३ जखमी.
* जून ७ - शिरोमणी अकाली दल (लॉॅंगोवाल) या राजकीय पक्षाची स्थापना.
* जून २१ - स्पेसशिपवन या पहिल्या खाजगी अंतराळयानाचे पहिले उड्डाण.
जुलै-डिसेंबर

* जुलै ३ - थायलंडची राजधानी बॅंगकॉकची भुयारी रेल्वे सुरू.
* जुलै ११ - सी.आय.ए.च्या निदेशक जॉर्ज टेनेटने राजीनामा दिला.
* जुलै १२ - पेद्रो संताना लोपेस पोर्तुगालच्या पंतप्रधानपदी.
* जुलै १७ - भारतातील कुंभकोणम शहरात शाळेला आग लागली. ९० विद्यार्थी ठार.
* ऑगस्ट १ - पेराग्वेची राजधानी ऍसन्शनमधील सुपरमार्केटमध्ये आग. २१५ ठार, ३०० जखमी.
जन्म

मृत्यू

* फेब्रुवारी २३ - विजय आनंद, भारतीय चित्रपट दिग्दर्शक.
* फेब्रुवारी २३ - सिकंदर बख्त, भारतीय राजकारणी, केरळचा राज्यपाल.
* एप्रिल १७ - सौंदर्या, दक्षिण भारतीय अभिनेत्री.
* एप्रिल १८ - रतु सर कामिसेसे मारा, फिजीचा प्रथम पंतप्रधान, राष्ट्राध्यक्ष.
* मे १७ - कमिला तय्यबजी, वकील, समाजसेविका.
* जून १७ - इंदुमती परीख, सामाजिक कार्यकर्त्या.
* जून ५ - रोनाल्ड रेगन, अमेरिकेचा राष्ट्राध्यक्ष.
* जून २६ - यश जोहर, भारतीय चित्रपट निर्माता.
* जुलै ५ - ह्यू शियरर, जमैकाचा पंतप्रधान.
* जुलै ६ - थॉमस क्लेस्टिल, ऑस्ट्रियाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* जुलै १९ - झेन्को सुझुकी, जपानचा पंतप्रधान.
* ऑगस्ट १५ - अमरसिंह चौधरी, गुजरातचा मुख्यमंत्री.
* सप्टेंबर १८ - डॉ. भालचंद्र दिनकर फडके, मराठी समीक्षक, साहित्यिक.
* ऑक्टोबर ५ - रॉडनी डेंजरफील्ड, अमेरिकन अभिनेता.
* डिसेंबर २१ - औतारसिंग पेंटल, भारतीय वैद्यकीय शास्त्रज्ञ.
* डिसेंबर २८ - जेरी ऑर्बाख, अमेरिकन अभिनेता.

वर्ग:इ.स. २००४
वर्ग:इ.स.च्या २००० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २१ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
जून १८

ठळक घटना आणि घडामोडी

अठरावे शतक

* १७६७ - सॅम्युएल वॉलिस ताहितीला पोचणारा पहिला युरोपीय झाला.
* १७७८ - अमेरिकन क्रांती - ब्रिटिश सैन्याने फिलाडेल्फियातून पळ काढला.
एकोणिसावे शतक

* १८१२ - १८१२ चेयुद्ध - अमेरिकेने युनायटेड किंग्डमविरुद्ध युद्ध पुकारले.
* १८१५ - वॉटर्लूच्या युद्धानंतर नेपोलियन बोनापार्टने फ्रांसचे राज्य सोडले.
विसावे शतक

* १९०० - चीनने देशातील बाल-स्त्रीयांसकट सगळ्या परदेशी व्यक्तींना ठार मारण्याचा हुकुम सोडला.
* १९०८ - ७८१ जपानी व्यक्ती पेरूच्या किनाऱ्यावर पोचले.
* १९५३ - इजिप्त प्रजासत्ताक झाले.
* १९५३ - अमेरिकेचे सी.-१२४ प्रकारचे विमान टोक्योजवळ कोसळले. १२९ ठार.
* १९५४ - पिएर मेंडेस-फ्रांस फ्रांसच्या पंतप्रधानपदी.
* १९७९ - अमेरिका व सोवियेत संघात सॉल्ट २ तह.
* १९८३ - सॅली राइड पहिली अमेरिकन महिला अंतराळयात्री झाली.
एकविसावे शतक

* २००६ - कॅझसॅट या कझाकस्तानच्या पहिल्या उपग्रहाचे प्रक्षेपण.
* २०१३ - भारताच्या उत्तराखंड राज्यात मुसळधार पाउस पडून मंदाकिनी व अलकनंदा नद्यांना महापूर. शेकडो मृत्युमुखी, हजारो बेघर.
जन्म

* १५१७ - ओगिमाची, जपानी सम्राट.
* १५५२ - गॅब्रियेलो चियाब्रेरा, इटालियन कवी.
* १८१२ - इव्हान गॉन्चारोव्ह, रशियन लेखक.
* १९१५ - रेड अडेर, अमेरिकन अग्निशामक.
* १८१८ - जेरोम कार्ल, नोबेल पारितोषिक विजेता अमेरिकन रसायनशास्त्रज्ञ.
* १९३१ - फर्नान्डो हेनरिके कार्दोसो, ब्राझिलचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९३२ - डडली आर. हर्शबाख, नोबेल पारितोषिक विजेता अमेरिकन रसायनशास्त्रज्ञ.
* १९३७ - जॉन डी. रॉकेफेलर चौथा, अमेरिकन सेनेटर.
* १९४२ - सर पॉल मॅककार्टनी, इंग्लिश संगीतकार.
* १९४२ - थाबो म्बेकी, दक्षिण आफ्रिकेचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९४९ - लेक कझिन्स्की, पोलंडचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९४९ - यारोस्लॉ कझिन्स्की, पोलंडचा पंतप्रधान, लेक कझिन्स्कीचा जुळा भाऊ.
* १९६४ - उदय हुसेन, इराकी नेता.
मृत्यू

* १९०१ - रामचंद्र भिकाजी गुंजीकर, विविध ज्ञानविस्तार या मासिकाचे संपादक.
* १९७१ - पॉल कारर, स्विस रसायनशास्त्रज्ञ व नोबेल पारितोषिक विजेता.
* १९९९ - श्रीपाद रामकृष्ण काळे, मराठी साहित्यिक
* २००३ - जानकीदास, भारतीय चरित्र अभिनेता.
प्रतिवार्षिक पालन

* राष्ट्र दिन - सेशेल्स.
* वॉटरलू दिन - युनायटेड किंग्डम.
बाह्य दुवे

----
जून १६ - जून १७ - जून १८ - जून १९ - जून २० (जून महिना)
विविध ज्ञानविस्तार (नियतकालिक)

विविध ज्ञानविस्तार हे इ.स. १८६७ साली सुरू झालेले मराठी भाषेतील मासिक होते. रामचंद्र भिकाजी गुंजीकर यांनी या मासिकाची स्थापना केली. भौतिक व सामाजिक शास्त्रांतील विविध ज्ञानशाखांविषयी तत्कालीन विद्वानांनी, अभ्यासकांनी लिहिलेले लेख या मासिकात छापून येत असत. हे मासिक इ.स. १९३७ सालापर्यंत चालले.
वाटचाल

इ.स. १८६७ साली रामचंद्र भिकाजी गुंजीकरांनी विविध ज्ञानविस्ताराची सुरुवात केली. या मासिकाचे ते संस्थापक संपादक होते; मात्र त्यावर ते संपादक म्हणून आपले नाव घालत नसत . मासिकाच्या आरंभिक काळापासून भाषा, व्याकरण, भाषिक व्युत्पत्ती इत्यादी विषयांवर त्यात लेख छापून येत असत. सात वर्षे संपादनाचा व्याप सांभाळल्यानंतर गुंजीकर विविधज्ञानविस्तारातून बाहेर पडले .

शिवकालीन मराठा अष्टप्रधानमंडळातील रामचंद्र अमात्य यांनी ग्रथबद्ध केलेली आज्ञापत्रे विविध ज्ञानविस्तारातून इ.स. १८७२ - इ.स. १८७४ या काळात क्रमशः छापून येत होते .
संकेतस्थळावर विविध ज्ञानविस्‍तारचे अंक

जुलै १८६७ ते जानेवारी १९३५ या कालावधीतील विविध ज्ञानविस्तारचे १०० अंक ‘राज्य मराठी विकास संस्थे’च्या संकेतस्थळावर उतरवून घेण्यासाठी उपलब्ध आहेत. संकेतस्थळाच्या दुर्मिळ ग्रंथ या पानावरील ४९ ते ८६ या अनुक्रमांकावर ह्यातला अंक उतरवून घेण्याची कळ आहे.
संदर्भ व नोंदी

वर्ग:मराठी भाषेमधील नियतकालिके
बंकिम चंद्र चॅटर्जी

बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय (बंगाली: বঙ্কিম চন্দ্র চট্টোপাধ্যায় ; उच्चार: बोंकिमचोंद्रो चोट्टोपाद्धाय) (जन्म : २६ जून १८३८; - ८ एप्रिल १८९४) हे बंगाली कवी, कादंबरीकार, पत्रकार होते. भविष्यात भारतीय प्रजासत्ताकाचे राष्ट्रगान ठरलेल्या वंदे मातरम् या गीताचे रचनाकार होते. इ.स. १८७६ साली त्यांच्या आनंदमठ या कादंबरीमध्ये त्यांनी हे गीत लिहिले. ही कादंबरी इ.स. १८८२ साली प्रकाशित झाली आणि काही दिवसातच हे गीत भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचे प्रेरणागीत बनले.

बंकिंमचंद्रचा मूळ पिंड लेखकाचा होता. बंगाली मधून लिहलेल्या कादंबऱ्या, कविता खूप लोकप्रिय झाल्या. त्यांच्या साहित्याचे सर्व देशी भाषामधून अनुवाद झाले. 'राजमोहन्स वाईफ' (इंग्रजी) (१८६४) ही बंकिमचंद्रांनी लिहिलेली पहिली कादंबरी.
प्रकाशित साहित्य

कादंबऱ्या

वा.गो. आपटे यांनी चार खंडांत, बंकिमचंद्र यांचे संपूर्ण कादंबरी वाङ्मय, त्यातील बंगाली वातावरण, पार्श्वभूमी व पात्रांची नावे कायम ठेवून मराठीत आणले आहे.
निबंध
पत्रकारिता

* वंगदर्शन पत्रिका (१८७२-१८७६)
योगदान

देशभक्तीचा धर्म ही बंकिमचंद्रांच्या लिखाणाची प्रमुख कल्पना आहे असे श्रीअरविंद घोष यांनी म्हणले आहे. वंदे मातरम् हे राष्ट्रगान आणि देशभक्तीचा धर्म या दोन गोष्टी म्हणजे त्यांनी राष्ट्राला दिलेले योगदान आहे असे ते म्हणतात. बंकिमचंद्रांनी भारतीयांना भारताकडे माता या रूपात पाहण्याची दृष्टी दिली हे त्यांचे आणखी एक योगदान आहे असेही त्यांनी म्हणले आहे. आणि म्हणून बंकिंमचंद्र हे नवभारताचे प्रेरणास्रोत आणि राजकीय गुरू आहेत, असे श्रीअरविंद म्हणतात.
पूरक वाचन

ऋषी बंकिम चंद्र या नावाचा बंदे मातरम् या नियतकालिकामधील १६ एप्रिल १९०७ साली श्रीअरविंद घोष यांनी इंग्लिश भाषेत लिहिलेला लेख.
संदर्भ

वर्ग:बंगाली साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १८३८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८९४ मधील मृत्यू
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
इ.स. १८७६

ठळक घटना आणि घडामोडी

* बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी त्यांची प्रसिद्ध कादंबरी आनंदमठ आणि वन्दे मातरम् हे गीत लिहिले.
* फेब्रुवारी १४ - अलेक्झांडर ग्रॅहॅम बेल व एलिशा ग्रेने एकाच दिवशी दूरभाष यंत्रणेच्या पेटंटसाठी अर्ज केला.
* मार्च ७ - अलेक्झांडर ग्रॅहॅम बेलला टेलिफोनच्या शोधासाठी पेटंट मिळाला.
* एप्रिल २० - बल्गेरियात उठाव.
* मे १८ - कॅन्ससच्या डॉज सिटी शहरात वायेट अर्प पोलिसकामात रुजू झाला.
* मे ३० - ऑट्टोमन सम्राट अब्दुल अझीझ विरुद्ध उठाव. मुरात पाचव्याने सत्ता हाती घेतली.
* ऑगस्ट १ - कॉलोराडो अमेरिकेचे ३८वे राज्य झाले.
जन्म

* मार्च २ - पोप पायस बारावा.
* मार्च ११ - डेव्हिड विंकूप, क्रांतीकारी डच समाजशास्त्रज्ञ.
* मार्च ११ - कार्ल रगेल्स, रचनाकार.
* मे १८ - हरमन म्युलर, जर्मनीचा चान्सेलर.
* जुलै १९ - जॉन गन, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* सप्टेंबर १३ - पर्सी ट्वेंटीमन-जोन्स, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* सप्टेंबर १८ - जेम्स स्कलिन, ऑस्ट्रेलियाचा ९वा पंतप्रधान.
* सप्टेंबर २९ - चार्ल्स लेवेलिन, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

वर्ग:इ.स. १८७६
वर्ग:इ.स.च्या १८७० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १९ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. १८८२

ठळक घटना आणि घडामोडी

* बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांच्या आनंदमठ कादंबरीचे प्रकाशन झाले.
* जानेवारी ९ - ऑस्कार वाइल्डने न्यू यॉर्कमध्येइंग्लिश कलेचे पुनरुत्थान या विषयावर पहिले व्याख्यान दिले.
* जून ६ - मुंबईत चक्रीवादळ. १,००,०००हून अधिक ठार.
जन्म

* जानेवारी ३० - फ्रॅंकलिन डिलानो रूझवेल्ट, अमेरिकन अध्यक्ष.
* फेब्रुवारी १ - लुई स्टीवन सेंट लॉरें, कॅनडाचा १२वा पंतप्रधान.
* एप्रिल १९ - गेतुइलो व्हार्गास, ब्राझिलचा पंतप्रधान.
* मे १९ - मोहम्मद मोसादेघ, इराणचा पंतप्रधान.
* जुलै ५ - हजरत इनायत खान, शास्त्रीय गायक.
* जुलै २७- जॉफ्रे डी हॅविललॅंड, ब्रिटिश विमान अभियंता.
* सप्टेंबर १३ - रमोन ग्राउ, क्युबाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* ऑक्टोबर ५ - रॉबर्ट गॉडार्ड, अमेरिकन रॉकेटतज्ञ.
* ऑक्टोबर २३ - वालचंद हिराचंद, भारतीय उद्योगपती
* ऑक्टोबर ३० - विल्यम हॅल्सी, जुनियर, अमेरिकन दर्यासारंग.
* नोव्हेंबर २५ - सावळाराम लक्ष्मण हळदणकर, मराठी चित्रकार.
* डिसेंबर १६ - सर जॅक हॉब्स, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

* मार्च १७ - विष्णूशास्त्री चिपळूणकर, आधुनिक मराठी गद्याचे जनक, ग्रंथकार.

वर्ग:इ.स. १८८२
वर्ग:इ.स.च्या १८८० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १९ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
अणू

अणू म्हणजे सर्व द्रव्यात आढळणारी अतिसूक्ष्म संरचना होय. रासायनिक मूलद्रव्याच्या लहानात लहान कणास अणु असे म्हणतात. पदार्थ हा अति सूक्ष्म कणांचा (अणू) बनलेला असतो ही संकल्पना प्राचीन भारतीय शास्त्रज्ञ कणाद याने मांडली.
अणू तीन प्रकारच्या कणांचे बनलेले असतात.
* इलेक्ट्रॉन - ऋणभारीत कण
* प्रोटॉन - धनभारीत कण
* न्युट्रॉन -उदासिन कण, कोणताही भार नसलेले कण

अणूच्या केंद्राला नुक्लेअस म्हणतात , तर त्यामधील न्युट्रॉन आणि प्रोटॉन यांना नुक्लेओन म्हणतात .अणू हे रसायनशास्त्रातील मूलभूत स्तंभ आहेत. रासायनिक प्रक्रियांमध्ये अणूंचे विभाजन होत नाही, अशा रासायनिक प्रक्रियांमध्ये फक्त भिन्न अणूंमधील रासायनिक बंधांमध्ये बदल घडतात. इंग्रजीमधील "ॲटम" हा शब्दाचा ग्रीक भाषेमधील अर्थ "पदार्थाचा अविभाज्य भाग" असाच आहे. विसाव्या शतकातील अणूसंशोधनानंतर काही भौतिक प्रक्रीयांमुळे अणूंचेही विभाजन होऊ शकते ह्याचा शोध लागला. अणुबॉंबचा स्फोट व अणुऊर्जा ह्या गोष्टी अशाच अणुप्रक्रीयांपासून करता येतात.

एखादे मूलद्रव्य त्याच्या अणूतील प्रोटॉनच्या संख्येवरून ओळखले जाते. पृथ्वीवर नैसर्गिक अवस्थेत फक्त ९२ (एकूण ११८ पैकी) मूलद्रव्ये आढळतात, बाकीची प्रयोगशाळेत तयार करता येतात. प्रत्येक शून्यभारीत अणूमध्ये त्याच्या प्रोटॉनच्या संख्येएवढेच इलेक्ट्रॉन असतात. जर असा समतोल नसेल तर त्यावर काही विद्युत भार असतो, अशा विद्युत भारीत अणूला आयन असे म्हणतात. एकाच मूलद्रव्याच्या भिन्न अणूंमधील न्युट्रॉनची संख्या वेगवेगळी असू शकते. मूलद्रव्यांच्या अशा स्वरूपांना समस्थानिके असे म्हणतात. उदाहरणार्थ, प्रोटियम (१ प्रोटॉन, ० न्युट्रॉन) आणि ड्युटेरियम (१ प्रोटॉन, १ न्युट्रॉन) ही हायड्रोजनची समस्थानिके आहेत.

अणू केंद्रकावर विविध कणांचा मारा करून नवीन मूलद्रव्ये प्रयोगशाळेत निर्माण केली जातात. पण अशी मूलद्रव्ये स्थिर राहू शकत नाहीत व त्यांचे स्थिर नैसर्गिक मूलद्रव्यात रूपांतर होते.

दोन किंवा अधिक अणूंमध्ये रासायनिक बंध तयार होऊन रेणू तयार होतात. उदाहरणार्थ, पाण्याच्या एका रेणूत हायड्रोजनचे दोन व ऑक्सिजनचा एक अणू असतात. युरेनियम अणुवर जर न्युट्रॉनचा मारा केला तर प्रंचंड प्रमाणात अणूऊर्जा तयार होते.


वर्ग:आण्विक भौतिकशास्त्र
वर्ग:रसायनशास्त्र
वर्ग:भौतिकशास्त्र
जून २०

ठळक घटना आणि घडामोडी

सतरावे शतक

* १६३१ - आयर्लंडमधील बाल्टिमोर शहर अल्जीरियाच्या चाच्यांनी लुटले.
अठरावे शतक

* १७५६ - कोलकाताचा फोर्ट विल्यम हा ब्रिटिश किल्ला जिंकल्यावर बंगालच्या नवाब सिराज उद् दौलाने ब्रिटिश सैनिकांना तुरुंगात डांबले.
* १७८२ - अमेरिकेच्या कॉॅंग्रेसने राष्ट्रमुद्रा ठरवली.
* १७८९ - पॅरिसमध्ये सुमारे ५०० लोकप्रतिनिधींनी टेनिस कोर्टवरील शपथ घेतली व फ्रेंच क्रांतीला बळ दिले.
* १७९१ - फ्रेंच क्रांतीत आपले मरण असल्याचे ओळखून फ्रेंच राजघराण्याने व्हारेनला पळ काढण्याचा प्रयत्न सुरू केला.
एकोणिसावे शतक

* १८३७ - व्हिक्टोरिया इंग्लंडच्या राणीपदी.
* १८६२ - रोमेनियाचा पंतप्रधान बार्बु कटार्जुची हत्या.
* १८६३ - वेस्ट व्हर्जिनीया अमेरिकेचे ३५वे राज्य झाले.
* १८७७ - अलेक्झांडर ग्रॅहॅम बेलने कॅनडातील हॅमिल्टन शहरात व्यापारी तत्त्वावर चालणारा प्रथम दूरध्वनी बसवला.
विसावे शतक

* १९१९ - मायाग्वेझ, पोर्तोरिको येथील तियात्रो याग्वेझ या नाट्यगृहाला आग. १५० ठार.
* १९५६ - व्हेनेझुएलाचे सुपर कॉन्स्टेलेशन प्रकारचे विमान अमेरिकेच्या ऍस्बरी पार्क, न्यू जर्सी शहराजवळ समुद्रात कोसळले. ७४ ठार.
* १९६० - मालीला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
* १९६० - सेनेगालला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
* १९६९ - जॉक शबान-देल्मास फ्रांसच्या पंतप्रधानपदी.
एकविसावे शतक

* २००१ - परवेझ मुशर्रफ पाकिस्तानच्या राष्ट्राध्यक्षपदी.
जन्म

* १००५ - अली अझ-झहीर, खलिफा.
* १५६६ - सिगिस्मंड तिसरा, पोलंडचा राजा.
* १६३४ - चार्ल्स इमॅन्युएल, सव्हॉयचा राजा.
* १८६० - जॅक वॉराल, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू, फुटबॉल खेळाडू व प्रशिक्षक.
* १८६९ - लक्ष्मणराव किर्लोस्कर, मराठी उद्योगपती, किर्लोस्कर उद्योग समुहाचे संस्थापक.
* १९३९ - रमाकांत देसाई, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* १९४६ - जनाना गुस्माव, पूर्व तिमोरचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९४८ - लुडविग स्कॉटी, नौरूचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९५४ - ऍलन लॅम्ब, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९७२ - पारस म्हाम्ब्रे, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

* ४५१ - थियोडोरिड, व्हिझिगॉथ राजा.
* ८४० - भक्त लुई, फ्रँक राजा.
* १६६८ - हाइनरिक रॉथ, जर्मनीचा संस्कृत भाषाप्रवण.
* १८३७ - विल्यम चौथा, इंग्लंडचा राजा.
* १९१७ - जेम्स मेसन क्राफ्ट्स, अमेरिकन रसायनशास्त्रज्ञ.
* १९९७ - बासू भट्टाचार्य, भारतीय चित्रपट दिग्दर्शक.
* १९९७ - वासुदेव वामन पाटणकर ऊर्फ भाऊसाहेब पाटणकर, मराठीतील प्रथम शायर.
* २००८ - चंद्रकांत गोखले, मराठी रंगभूमी नट व चित्रपट अभिनेता.
प्रतिवार्षिक पालन

* ध्वज दिन - आर्जेन्टिना.
बाह्य दुवे

----
जून १८ - जून १९ - जून २० - जून २१ - जून २२ - (जून महिना)
जून २१

.
ठळक घटना आणि घडामोडी

अठरावे शतक

* १७४९ - कॅनडाच्या नोव्हा स्कॉशिया प्रांतात हॅलिफॅक्स शहराची स्थापना.
* १७८८ - न्यू हॅम्पशायर अमेरिकेचे नववे राज्य झाले.
एकोणिसावे शतक

* १८७७ - पेनसिल्व्हेनियात १० कामगार नेत्यांना फाशी देण्यात आली.
* १८९८ - गुआम अमेरिकेचा प्रांत झाला.
विसावे शतक

* १९४० - दुसरे महायुद्ध - फ्रांसने जर्मनीसमोर शरणागती पत्करली.
* १९४२ - दुसरे महायुद्ध - जर्मन सैन्याने टोब्रुक जिंकले.
* १९४५ - दुसरे महायुद्ध - ओकिनावाची लढाई संपली.
* १९४८ - स्मॉल स्केल एक्सपरिमेंटल मशीन या जगातील पहिल्या संचयित आज्ञावली संगणकाने आपली पहिली आज्ञावली पार पाडली.
* १९६४ - अमेरिकेत मिसिसिपी राज्यात समान हक्कांसाठी आंदोलन करणाऱ्या ३ व्यक्तींना कु क्लुक्स क्लॅनने ठार मारले.
* १९७५ - वेस्ट इंडीजने पहिला क्रिकेट विश्वचषक जिंकला.
* १९८९ - अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाने देशाचा ध्वज जाळण्याची कृती ही वाचास्वातंत्र्याची अभिव्यक्ती असल्यामुळे वैध ठरवली.
* १९९१ - पी.व्ही.नरसिंह राव भारताच्या पंतप्रधानपदी.
एकविसावे शतक

* २००४ - स्पेसशिपवन या पहिल्या खाजगी अंतराळयानाचे पहिले उड्डाण.
जन्म

* १००२ - पोप लिओ नववा.
* १२२६ - बोलेस्लॉस पाचवा, पोलंडचा राजा.
* १७३२ - योहान क्रिस्चियन बाख, जर्मन संगीतकार.
* १७८१ - सिमिओन-डेनिस पॉइसॉन, फ्रेंच गणितज्ञ व भौतिकशास्त्रज्ञ.
* १९०५ - ज्यॉॅं-पॉल सार्त्र, फ्रेंच लेखक व तत्त्वज्ञानी.
* १९२३ - सदानंद रेगे, मराठी कवी, कथाकार आणि अनुवादक.
* १९३७ - जॉन एडरिच, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९५३ - बेनझीर भुट्टो, पाकिस्तानची पंतप्रधान.
* १९५४ - जेरेमी कोनी, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९५५ - मिशेल प्लाटिनी, फ्रेंच फुटबॉल खेळाडू.
* १९८२ - विल्यम, इंग्लिश राजकुमार.
मृत्यू

* १३०५ - वेंकेस्लॉस दुसरा, पोलंडचा राजा.
* १३७७ - एडवर्ड तिसरा, इंग्लंडचा राजा.
* १५२७ - निकोलो माकियाव्हेली, इटलीचा राजकारणी, इतिहासकार.
* १८७४ - अँडर्स योनास ॲंग्स्ट्रॉम, स्वीडीश भौतिकशास्त्रज्ञ.
* १८९३ - लिलॅंड स्टॅनफोर्ड, अमेरिकन उद्योगपती; स्टॅनफोर्ड युनिव्हर्सिटीचा संस्थापक.
* १९२८ - नाथमाधव तथा द्वारकानाथ माधव पितळे, मराठी कादंबरीकार.
* १९४० - केशव बळीराम हेडगेवार, भारतीय हिंदुराष्ट्रवादी, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे संस्थापक व पहिले सरसंघचालक.
* १९५७ - योहानेस श्टार्क, नोबेल पारितोषिकविजेता जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ.
* १९७० - सुकर्णो, इंडोनेशियाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९८४ - अरुण सरनाईक, मराठी चित्रपट अभिनेता.
* १९८५ - टेग अर्लॅंडर, स्वीडनचा पंतप्रधान.
प्रतिवार्षिक पालन

* उत्तर गोलार्धातील वर्षातला सर्वात मोठा दिवस.
* दक्षिण गोलार्धातील वर्षातला सर्वात छोटा दिवस.
* या दिवसाला summer solstice दिवस म्हणतात.
* स्थानिक रहिवासी दिन - कॅनडा.
* राष्ट्र दिन - ग्रीनलॅंड.
* आंतरराष्ट्रीय योग दिवस
बाह्य दुवे

----
जून १९ - जून २० - जून २१ - जून २२ - जून २३ (जून महिना)