JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
प्लॅटिनम

35px|left (Pt) (अणुक्रमांक ७८) रासायनिक पदार्थ.


१६ व १७ व्या शतकात स्पॅनिश लोकांनी ॲझटेक आणि इंका लोकांकडून टनावारी सोने, चांदी आणि हिरेमाणके जहाजात भरभरून आपल्या देशात नेले. त्यातच रुपेरी धातूचे काही कणही होते. त्यांचा वितळणबिंदू फारच उच्च असल्याने ते कण निरुपयोगी ठरले, सोने मिळविण्यास अडचणीचे ठरले. स्पॅनिश लोकांनी त्यास तिरस्काराने प्लॅटिनो म्हणजे हलक्या प्रतीची चांदी असे नाव दिले.

पुढे १८ व्या शतकाच्या अखेरीस रशियन रसायनशास्त्रज्ञ व सेंट पीटर्सबर्गच्या खनिकर्म महाविद्यालयाचे उपाध्यक्ष आपोलस म्युसिन-पुश्किन यांनी प्लॅटिनमच्या अभ्यासात महत्त्वाचे योगदान दिले. त्यामुळे प्लॅटिनमसह निसर्गतः:च येणाऱ्या अनेक धातूंचा शोध लागला, या सर्वांना मिळून प्लॅटिनम वर्गीय धातू असे नाव दिले गेले. यात १८०३ मध्ये पॅलॅडियम व ऱ्होडियम, १८०४ मध्ये ॲस्मियम व इरिडियम तर १८४४ च्या सुमारास रुदेनियमचा शोध लागला. टंग्स्टनचा शोध लागेपर्यंत प्लॅटिनम-पोलाद हे सगळ्यात कठीण संयुग समजण्यात येई, त्यास डायमंड-स्टील असे म्हणत.

प्लॅटिनमच्या अंगी रासायनिक रोधकता आहे. तीव्र सल्फ्युरिक आम्लाचाही यावर परिणाम होत नाही म्हणून औद्योगिक क्षेत्रात प्लॅटिनमच्या मुशी, भांडी, चाळण्या, नळ्या वगैरे वापरतात. काचेवर प्लॅटिनमचा अत्यंत पातळ थर देऊन तयार केलेला आरसा दारा-खिडक्यांना लावतात त्यामुळे घरातील व्यक्तीला बाहेरचे नीट पाहता येते पण बाहेरील व्यक्तीला या काचेतून घरातील काहीही दिसत नाही.

१८८३ साली प्लॅटिनमच्या सहाय्याने प्रमाणित मानके (किलोग्रॅम, मीटर वगैरे) तयार करण्यात आली. या मानकांचे वेळोवेळी परीक्षण केले असता लक्षात आले की १२५ पेक्षा जास्त वर्षे होऊनही यांच्यात काहीच फरक पडलेला नाही, त्यांची झीज झालेली नाही.

प्लॅटिनमची नाणी पाडतात, त्यापासून दागिने, शोभेच्या वस्तू, कलाकुसरीचे साहित्य घडविले जाते.

प्लॅटिनम सोन्यापेक्षा कितीतरी महाग धातू असून याच्या किमती स्थिर राहत नसल्याने अनेक क्षेत्रांतून वापर कमी जास्त होत असतो. पण उच्च वितळणबिंदू व रासायनिक रोधकता या गुणांमुळे वैद्यकीय क्षेत्रासह अनेक क्षेत्रात प्लॅटिनमचा उपयोग होतो.


वर्ग:मूलद्रव्ये
गेऑर्ग झिमॉन ओम

इवलेसे|उजवे|250px|
गेऑर्ग झिमॉन ओम (आंग्लीकरणातून उद्भवलेला मराठी नामभेद: जॉर्ज सायमन ओह्म ; जर्मन: Georg Simon Ohm) (मार्च १६, इ.स. १७८९ - जुलै ६, इ.स. १८५४) हा बव्हेरियन-जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ, गणितज्ञ होता. याने शाळेत शिक्षकी पेशा करताना अलेस्सांद्रो व्होल्टा या इटालियन आविष्कारकाने बनवलेल्या विद्युतरासायनिक घटावर अधिक संशोधन करण्यास आरंभ केला. या संशोधनातून घडवलेल्या स्वनिर्मित उपकरणाद्वारे याने संवाहकाच्या दोन टोकांतील विभवांतर आणि संवाहकातून वाहणारी विद्युतधारा यांच्यामधील परस्परसंबंध सिद्ध केला. हा संबंध "ओमचा नियम" म्हणून प्रसिद्ध आहे.

1879 मध्ये म्युनिकच्या उत्तरेस 50 मैलांवर असलेल्या एर्लान्जेनमध्ये जन्मलेले जॉर्ज ओम हे अशा लोकांपैकी एक बनले ज्यांनी विजेशी संबंधित नवीन विज्ञानाबद्दल बरेच काही शोधून काढले, कंडक्टरमधील व्होल्टेज आणि करंट यांच्यातील संबंध शोधून काढले - या कायद्याला आता नाव देण्यात आले आहे. ओमचा कायदा, त्याने केलेल्या कार्याचा गौरव.

कोणत्याही डीसी इलेक्ट्रिकल सर्किटमधील व्होल्टेज, करंट आणि रेझिस्टन्स यांच्यातील संबंध सर्वप्रथम जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ जॉर्ज ओम यांनी शोधून काढले.
ओमचा नियम

संवाहकाच्या दोन टोकांत वाहणारी विद्युतधारा, त्या दोन टोकांमधील विभवांतराच्या समानुपाती असते.
वाहकाची भौतिक स्थिती कायम असताना (तापमान,क्षेत्रफळ) वाहकातून वाहणारी विद्युत धारा ही त्या वाहकाच्या दोन तोकांमधील विभवांत राशी समनुपती असते.
=V

जॉर्ज ओम यांना असे आढळून आले की, स्थिर तापमानात, एका स्थिर रेषीय प्रतिकारातून वाहणारा विद्युत प्रवाह हा त्यावर लागू होणाऱ्या व्होल्टेजच्या थेट प्रमाणात असतो आणि प्रतिकाराच्या व्यस्त प्रमाणातही असतो. व्होल्टेज, करंट आणि रेझिस्टन्समधील हा संबंध ओहम कायद्याचा आधार बनतो आणि खाली दर्शविला आहे.

विद्युत प्रवाह व्होल्टेजच्या प्रमाणात आणि प्रतिकाराच्या व्यस्त प्रमाणात आहे असे सांगणारा ओमचा नियम.

विद्युत प्रवाह (I) = व्होल्टेज (V) / प्रतिकार (R)
संदर्भ व नोंदी

वर्ग:इ.स. १७८९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८५४ मधील मृत्यू
वर्ग:जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ
जॉर्ज ओहम- विद्युत धारा
येन्स स्टोल्टेनबर्ग

येन्स स्टोल्टेनबर्ग (नॉर्वेजियन: Jens Stoltenberg; १६ मार्च १९५९ - ) हा स्कॅंडिनेव्हियामधील नॉर्वे देशाचा माजी पंतप्रधान आहे. तो २०००-२००१ व २००५-२०१३ दरम्यान ह्या पदावर होता.

मार्च २०१४ मध्ये स्टोल्टेनबर्गची नाटोच्या सरचिटणीसपदावर निवड करण्यात आली. तो ह्या पदाचा भार १ ऑक्टोबर २०१४ पासून सांभाळेल.
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ


वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:नॉर्वेचे पंतप्रधान
वर्ग:नाटोचे सरचिटणीस
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आर्थर मोल्ड

180px|right|thumb|आर्थर मोल्ड
आर्थर वेब मोल्ड किंवा आर्थर मोल्ड (२७ मे १८६३ - २९ एप्रिल १९२१) हा एक इंग्लिश व्यावसायिक क्रिकेट खेळाडू होता जो १८८९ आणि १९०१ या दरम्यान लॅंकेशायरचा वेगवान गोलंदाज म्हणून प्रथम वर्गीय क्रिकेट खेळत असे.त्याला सन १८९२ मध्ये विस्डेन क्रिकेट खेळाडू ऑफ द इयर याने सन्मानित केल्या गेले होते.तसेच इंग्लंडतर्फे १८९३ मधील तीन कसोटी सामन्यांसाठी त्याला निवडल्या गेले होते. १८९० च्या दशकात, दरम्यान इंग्लंडमध्ये मोल्ड हा सर्वात प्रभावशाली गोलंदाज ठरला होता परंतु त्याच्या गोलंदाजीच्या पद्धतीत निर्माण झालेल्या विवादामुळे त्याची कारकीर्द ढासळली होती. पहिल्या-श्रेणीतील सामन्यांमध्ये त्याने १,६७३ विकेट घेतल्या तरी अनेक टीकाकारांनी त्यांची कामगिरी धक्कादायक असल्याचे नमूद केले आहे.


वर्ग:इ.स. १८६३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९२१ मधील मृत्यू
मोल्ड, आर्थर
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ज्याँ-पॉल सार्त्र

thumb|right|250px| (इ.स. १९५० सालाच्या सुमारास)
ज्याँ-पोल सार्त्र (फ्रेंच: Jean-Paul Sartre ;) (जून २१, इ.स. १९०५ - एप्रिल १५, इ.स. १९८०) हा फ्रेंच लेखक, नाटककार व तत्त्वज्ञ होता. इ.स.च्या विसाव्या शतकातील अस्तित्ववाद, मार्क्सवाद या तत्त्वप्रणालींचा तो जाणकार आणि अग्रणी पुरस्कर्ता होता. त्याने विपुल लेखन केले. त्याला इ.स. १९६४ साली साहित्यातील नोबेल पारितोषिक जाहीर करण्यात आले होते, परंतु ते त्याने स्वीकारले नाही.

सिमोन दि बोव्हा ह्या प्रसिद्ध फ्रेंच लेखिकेसोबत सार्त्रचे जवळीकीचे संबंध होते परंतु त्यांनी विवाह केला नाही.
संदर्भ आणि नोंदी
बाह्य दुवे

*
*


वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:फ्रेंच तत्त्वज्ञ
वर्ग:फ्रेंच लेखक
वर्ग:इ.स. १९०५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सोयराबाई भोसले

महाराणी सोयराबाई ह्या छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या द्वितीय पत्नी होत्या. त्या मराठा साम्राज्याच्या पहिल्या अभिषिक्त महाराणी होत्या. या शिवाजी महाराजांचे सेनापती हंबीरराव मोहिते यांच्या भगिनी, छत्रपती राजाराम महाराजांच्या मातोश्री व छत्रपती संभाजी महाराज महाराजांच्या सावत्र आई होत्या. राजाराम महाराज हे त्यांचे पुत्र होते. त्यांना दीपाबाई नावाची एक मुलगी होती.
शिवाजी महाराजांच्या नंतर राजाराम महाराज हे पुढचे छत्रपती व्हावेत अशी त्यांची इच्छा होती . १६८० मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर काही कनिष्ठांच्या मदतीने सोयराबाईंचा दहा वर्षांचा मुलगा छत्रपती राजाराम महाराज यांना रिक्त सिंहासनावर आला. तिचे सावत्र पुत्र आणि वारस छत्रपती संभाजी महाराज यांना सोयराबाईंचा भाऊ आणि सेना प्रमुख हंबीरराव मोहिते यांच्या मदतीने गादीवरून काढून टाकण्यास सक्षम होते. छत्रपती संभाजी महाराज यांनी सोयराबाईकडून सत्ता हस्तगत केल्यानंतर, तिने प्रत्येक साधन नष्ट करण्याचा प्रयत्न केला. अष्टमंडळातील अनुयायांनी ऑगस्ट १६८१ मध्ये छत्रपती संभाजी महाराजांना विषबाधा करण्याचा प्रयत्न केला, पण ते वाचले, आणि मंत्र्यांना व कट कारस्थाने करणाऱ्यांना हत्तीच्या पायाखाली तुडवून मारण्यात आले. शिवरायांचा संशियित खून व राजाराम यांचा झालेला राज्याभिषेक चोरून लपून केला गेला. ही बातमी रायगडावरून फुटणार नाही याची दखल घेतली गेली. लगेच अष्टप्रधान मंत्र्यांनी संभाजीराजे यांना पकडण्याचे आदेशपत्र हंबीरराव मोहिते यांना दिले. पण हंबीरराव यांना शिवरायांनी खाजगीत संभाजी महाराजांना छत्रपती करा असे सांगितले होते. राजाराम हा दहा वर्षाचा आहे त्याला राजा करणे हे स्वराज्य अष्टप्रधान मंत्र्यांचे हातात देणे होईल, अशी सूचना शिवरायांनी पूर्वीच " राजारामाचे सख्खे मामा सरसेनापती हंबीरराव मोहिते " यांना केली होती. हंबीरराव यांना सोयराबाईंचे व मंत्र्यांचे पत्र मिळताच त्यांनी छत्रपती संभाजी महाराज यांना त्याची माहिती कळवली.
संदर्भ :- श्रीमानयोगी ग्रंथ
कुटुंब

संभाजी मोहिते हे महाराणी सोयराबाई यांचे वडील होते.


वर्ग:भोसले घराणे
वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १६३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६८१ मधील मृत्यू
नोव्हेंबर २५

ठळक घटना आणि घडामोडी

विसावे शतक

एकविसावे शतक

* २०१२ - बांगलादेशच्या ढाका शहरात कपडे बनविणाऱ्या कारखान्यात आग लागून ११७ ठार.
जन्म

* १८३५ - अँड्रु कार्नेगी, अमेरिकन उद्योगपती आणि दानशूर.
* १८४१ - अर्न्स्ट श्रोडर, जर्मन गणितज्ञ.
* १८४४ - कार्ल बेंझ, जर्मन उद्योजक आणि अभियंता.
* १८८१ - पोप जॉन तेविसावा.
* १८८२ - सावळाराम लक्ष्मण हळदणकर, मराठी चित्रकार.
* १८९५ - लुडविक स्वोबोदा, चेकोस्लोव्हेकियाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९१५ - जनरल ऑगुस्तो पिनोशे, चिलीचा हुकमशहा.
* १९२० - तुआंकु सैयद पुत्र इब्नी अलमरहूम सैयद हसन जमालुल्लैल, मलेशियाचा राजा.
* १९२३ - मौनो कोइव्हिस्टो, फिनलंडचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९५२ - इमरान खान, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
* १९५३ - जेफ्री स्किलिंग, एन्रॉनचा मुख्याधिकारी.
* १९६० - एमी ग्रँट, अमेरिकन संगीतकार.
* १९६८ - जिल हेनेसी, केनेडियन अभिनेत्री.
* १९७१ - क्रिस्टीना ऍपलगेट, अमेरिकन अभिनेत्री.
* १९८४ - पीटर सिडल, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

* १०३४ - माल्कम चौथा, स्कॉटलंडचा राजा.
* ११८५ - पोप लुसियस तिसरा.
* १९२० - गास्टॉन शेव्हरोले, फ्रेंच-अमेरिकन रेसकार चालक.
* १९७४ - उ थांट, संयुक्त राष्ट्रांचा सरचिटणीस.
* १९८४ - यशवंतराव चव्हाण, महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री.
प्रतिवार्षिक पालन

नोव्हेंबर २३ - नोव्हेंबर २४ - नोव्हेंबर २५ - नोव्हेंबर २६ - नोव्हेंबर २७ - (नोव्हेंबर महिना)
बाह्य दुवे
सुशीलादेवी बापूराव पवार

सुशीलादेवी बापूराव पवार ऊर्फ वनमाला (मे २२, इ.स. १९१५ - मे २९, इ.स. २००७; ग्वाल्हेर; मध्य प्रदेश, भारत) या मराठी आणि हिंदी चित्रपटांतील राष्ट्रीय पुरस्कार विजेत्या अभिनेत्री होत्या. श्यामची आई चित्रपटातील भूमिकेसाठी त्यांना इ.स. १९५३ सालचा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा भारतातील राष्ट्रपती पुरस्कार मिळाला.
जीवन

सुशीलादेवी पवार यांचा जन्म मे २२, इ.स. १९१५ रोजी झाला. त्यांचे वडील बापूराव पवार ग्वाल्हेराचे संस्थानिक शिंदे यांच्या दरबारी सरदार होते . सुशीलादेवींनी बी.ए. पदवी मिळवली. तसेच त्यांनी बी.टी. अभ्यासक्रमासाठी प्रवेश मिळवला होता. पुण्यातील आगरकर हायस्कुलात त्यांनी काही काळ शिक्षिकेची नोकरी केली . सुशीलाबाईंचे लग्न पी.के.सावंत नावाच्या एका वकिलाशी झाले होते. ते मुंबई राज्याच्या मंत्रिमंडळात मंत्री होते. त्यांच्याशी घटस्फोट घेऊन सुशीलाबाई पुण्यात आल्या आणि त्यांनी नाटकां-चित्रपटांत भूमिका करायला सुरुवात केली.
अभिनयक्षेत्रातील कारकीर्द

नागभूषण नवकुमार आणि लच्छूमहाराज यांच्याकडून नृत्य, तर पं. सदाशिवराव अमृतफुले, चम्मनखाँ आणि गणपतराव देवासकर यांच्याकडून सुशीलादेवी हिंदुस्तानी गायकी शिकल्या होत्या. कलेच्या आवडीमुळे त्यांनी कुटुंबीयांचा विरोध पत्करून चित्रपटक्षेत्रात उतरण्याचा निर्णय घेतला आणि इ.स. १९४० सालातल्या लपंडाव चित्रपटाद्वारे चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. इ.स. १९४१ सालच्या "सिकंदर" या चित्रपटाने त्यां हिंदी चित्रपटात आल्या. पुढील काळात त्यांनी वसंतसेना, बाईलवेडा, पायाची दासी इत्यादी मराठी चित्रपटांतून, तसेच आँखमिचौली, महाकवी कालिदास, हातिमताई, शरबती आँखे, परबत पे अपना डेरा इत्यादी हिंदी चित्रपटांतून अभिनय केला.

पांडुरंग सदाशिव साने यांनी लिहिलेल्या "श्यामची आई"वर प्र.के. अत्र्यांनी श्यामची आई चित्रपट बनवला. त्यात श्यामच्या आईची मुख्य व्यक्तिरेखा वनमालाबाईंनी साकारली. हा चित्रपट आणि त्यातील त्यांनी रंगवलेली आईची व्यक्तिरेखा प्रचंड लोकप्रिय ठरली. या भूमिकेसाठी त्यांना इ.स. १९५३ सालचा भारतातील सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा राष्ट्रपती पुरस्कार लाभला.

चित्रपटांशिवाय वनमालाबाईंनी मराठी नाटकांतूनही पात्रे रंगवली. त्यांनी रंगवलेल्या संगीत संशयकल्लोळ नाटकातील कृत्तिका, तसेच लग्नाची बेडी नाटकातील रश्मी या भूमिका विशेष गाजल्या.
निधन

आयुष्याच्या अखेरची काही वर्षे वनमालाबाईंना कर्करोगाने ग्रासले. मे २९, इ.स. २००७ रोजी भारतातील मध्य प्रदेश राज्यात ग्वाल्हेरमुक्कामी त्यांचे निधन झाले.
पुरस्कार व मानसन्मान

वनमालाबाईंना श्यामची आई चित्रपटातील भूमिकेसाठी इ.स. १९५३ सालच्या भारतातील राष्ट्रपती पुरस्कारांतर्गत सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला. महाराष्ट्र राज्य शासनानेही त्यांना व्ही. शांताराम पुरस्कार देऊन गौरवले.
आत्मचरित्र

वनमालाबाईंनी ’परतीचा प्रवास' या नावाचे आत्मचरित्र लिहिले आहे.
हे सुद्धा वाचा

विनायक लिमये :अजरामर 'आई'

पी.के. सावंत
संदर्भ

वर्ग:मराठी अभिनेत्री
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९१५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
हरादा नाओमासा

हरादा नाओमासा (जपानी: 原田 直政 ; रोमन लिपी: Harada Naomasa ;) (जन्मदिनांक अज्ञात - मे ३०, इ.स. १५७६) हा जपानमधील ओदा कुळातील सामुराई होता. ओदा नोबुनागा याच्या खास, निवडक लढवय्यांच्या सैन्यातून त्याने सैनिकी कारकीर्द आरंभली. इ.स. १५६८ साली नोबुनाग्याने क्योतो जिंकल्यावर तेथे नव्या राजवटीची घडी बसवण्यात त्याने महत्त्वाची भूमिका बजावली. इ.स. १५७४ साली तो यामाशिरो प्रांताचा व यामातो प्रांताचा शासक बनला. इशियामा होगान्-जी किल्ल्यात एकवटलेल्या बंडखोरांचा बिमोड करायला उघडलेल्या मोहिमेतील एका लढाईत इ.स. १५७६ सालातल्या मे महिन्यात तो मारला गेला.


वर्ग:जपानी सामुराई
वर्ग:इ.स. १५७६ मधील मृत्यू
पिएर लव्हाल

पिएर लव्हाल (जून २८, इ.स. १८८३ - ऑक्टोबर १५, इ.स. १९४५) हा फ्रांसचा राजकारणी व पंतप्रधान होता.

लव्हाल एकूण चारवेळा फ्रांसच्या पंतप्रधानपदी होता. पैकी शेवटच्या वेळी त्याने नाझी जर्मनीधार्जिण्या विची फ्रांस सरकारमध्ये पंतप्रधानपद स्वीकारले. दुसरे महायुद्ध संपल्यावर या कारणास्तव त्याच्यावर शत्रूला साथ दिल्याचा व देशद्रोहाचा आरोप ठेवण्यात आला. अपराधी सिद्ध झाल्यावर लव्हालला मृत्युदंड देण्यात आला.


लव्हाल, पिएर
लव्हाल, पिएर
लव्हाल, पिएर
वहिनीची माया (चित्रपट)

वहिनीची माया


छायाचित्र


निर्मिती वर्ष
निर्मिती वर्ष


निर्मिती
सौ. गीता वा. देशमुख, कुमार सोहोनी


दिग्दर्शन
कुमार सोहोनी


कथा


पटकथा


संवाद


संकलन
कुमार सोहोनी, दिनेश मेंगडे


छाया
समीर आठल्ये


कला


गीते
प्रवीण दवणे


संगीत
अनिल मोहिले


ध्वनी


पार्श्वगायन
सुरेश वाडकर


नृत्यदिग्दर्शन


वेशभूषा


रंगभूषा


प्रमुख कलाकार
अजिंक्य देव, अलका कुबल, रमेश भाटकर, कविता लाड, आशालता वाबगांवकर, जयंत सावरकर

यशालेख

कलाकार

*अजिंक्य देव = राजेश
*अलका कुबल = माधवी
*रमेश भाटकर = योगेश
*कविता लाड = प्रिया
*आशालता वाबगांवकर = प्रियाची आई
*जयंत सावरकर = रामूकाका
पार्श्वभूमी

कथानक

उल्लेखनीय

या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.
* कशी अबोली आज बहरली
* जो जो रे बाळा
* साईनाथ गुरू माझे आई
संदर्भ

बाह्य दुवे

वर्ग:मराठी चित्रपट
प्रेम करुया खुल्लम खुल्ला

यशालेख

कलाकार

*अशोक सराफ = बजरंग
*लक्ष्मीकांत बेर्डे = शेखर गोरे
*रेखा राव = सुरेखा
*किशोरी शहाणे = सीमा पाटील
*नयना आपटे = सौ. गोरे
*ईशाद हाश्मी = विश्वनाथ गोरे
*विद्या पटवर्धन = अंबु
*रमेश भाटकर = राजेश
*नयनतारा = सावित्री इनामदार
*अजय वढावकर = गणपत हवालदार
*भावना = सौ. पाटील
पार्श्वभूमी

कथानक

उल्लेखनीय

या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.
*प्रेम करुया खुल्लम खुल्ला
*हात हाती दे साजणा
*जातो हिरो बनायला
संदर्भ

बाह्य दुवे

वर्ग:इ.स. १९८७ मधील मराठी चित्रपट
मायबाप (चित्रपट)

मायबाप


छायाचित्र


निर्मिती वर्ष
२००७


भाषा
मराठी


देश
भारत


निर्मिती
अदिती देशपांडे


दिग्दर्शन
गजेंद्र अहिरे


कथा
गजेंद्र अहिरे


पटकथा
गजेंद्र अहिरे


संवाद
गजेंद्र अहिरे


संकलन
महेश पावसकर, शिवानी चौधरी, गजेंद्र अहिरे


छाया
इम्तियाज बारगीर


कला


गीते
गीतेtd>


संगीत
आनंद मोडक


ध्वनी


पार्श्वगायन
रवींद्र साठे


नृत्यदिग्दर्शन


वेशभूषा


रंगभूषा


साहस दृष्ये


प्रमुख कलाकार
संदीप कुळकर्णी, अदिती देशपांडे, यतीन कार्येकर, मोहन आगाशे, माधवी सोमण, दुष्यंत वाघ, स्पृहा

यशालेख

कलाकार

* संदीप कुळकर्णी = विश्वनाथ सोनटक्के
* अदिती देशपांडे = सुधा सोनटक्के
* यतीन कार्येकर = जावडेकर
* मोहन आगाशे = डॉ. भागवत
* दुष्यंत वाघ = अजय
* स्पृहा = मंजिरी
* माधवी सोमण
पार्श्वभूमी

कथानक

उल्लेखनीय

या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.
*ते ऊन कोवळे माझे
*आज घनू घनू बरसू दे
संदर्भ

बाह्य दुवे

वर्ग:इ.स. २००७ मधील मराठी चित्रपट
भरत (रामायण)

thumb|right|250px|राम वनवासाला निघाला असताना त्याच्या पादुका मागून घेताना भरत : भवानराव श्रीनिवासराव पंतप्रतिनिधी|बाळासाहेब पंतप्रतिनिधी यांनी चितारलेले चित्र
हिंदू महाकाव्य रामायणानुसार भरत (निस्संदिग्ध नाव: भरत दाशरथि; संस्कृत: भरत; भासा इंडोनेशिया: Barata; चिनी: पोलोतो; बर्मी: भाद्रा; भासा मलेशिया: Baradan, तमिळ: பரதன் ; थाई: พระพรต ;) हा दशरथ आणि कैकेयी यांचा पुत्र आणि रामाचा भाऊ होता. राम, सीता व लक्ष्मण यांच्या वनवासकाळात त्याने रामाच्या वतीने अयोध्येचे राज्य चालवले. नैतिक व धर्म्य आचारात रामायणातील सर्व व्यक्तिरेखांमध्ये भरताचे व्यक्तिमत्त्व रामाशी तुलनीय गुणवत्तेचे असल्याचे मानले जाते. किंबहुना रामायणाचे काही भाष्यकार या पैलूंत भरताला रामाहून उजवा मानतात.


वर्ग:रामायणातील व्यक्तिरेखा
थालियम

थॅलियम हा एक मऊ, चांदीसारखा पांढरा धातू आहे जो शिसे आणि पारा सारख्या घटकांच्या समान गटाशी संबंधित आहे. यात अनेक उपयुक्त ऍप्लिकेशन्स आहेत, परंतु ते विषारी आणि मानव आणि पर्यावरणासाठी संभाव्य हानिकारक देखील असू शकतात.

थॅलिअमचा एक प्राथमिक उपयोग म्हणजे इलेक्ट्रॉनिक घटकांचे उत्पादन. थॅलियम हे विजेचे उत्तम वाहक आहे आणि त्याचा वापर अर्धसंवाहक, फोटोइलेक्ट्रिक पेशी आणि इतर इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे बनवण्यासाठी केला जाऊ शकतो. हे विशेष ऑप्टिकल लेन्स आणि क्रिस्टल्सच्या निर्मितीमध्ये देखील वापरले जाते.

थॅलियमचे काही वैद्यकीय उपयोगही आहेत. हे एकेकाळी विशिष्ट त्वचेच्या परिस्थितीवर उपचार म्हणून आणि कीटकनाशक म्हणून वापरले जात होते, परंतु सुरक्षिततेच्या कारणांमुळे हे अनुप्रयोग मोठ्या प्रमाणात बंद केले गेले आहेत. तथापि, थॅलियम अजूनही काही निदान चाचण्यांमध्ये वापरला जातो, जसे की न्यूक्लियर मेडिसिन स्कॅनचा एक प्रकार ज्याला थॅलियम स्कॅन म्हणतात, जे डॉक्टरांना हृदयातील रक्त प्रवाहाची कल्पना करण्यात मदत करू शकते.

दुर्दैवाने, थॅलियम मानवांसाठी आणि इतर सजीवांसाठी विषारी असू शकते. यामुळे मळमळ, उलट्या, अतिसार, डोकेदुखी आणि मज्जासंस्थेचे परिणाम जसे की सुन्नपणा, मुंग्या येणे आणि स्नायू कमकुवत होणे यासह अनेक लक्षणे होऊ शकतात. उच्च डोसमध्ये, थॅलियम अगदी प्राणघातक असू शकते. त्याच्या विषारीपणामुळे, थॅलियमचे काटेकोरपणे नियमन केले जाते आणि ते केवळ योग्य सुरक्षा खबरदारीनुसारच वापरले जावे.


वर्ग:मूलद्रव्ये
युरेनियम

35px|left (U) (अणुक्रमांक ९२) रासायनिक पदार्थ. युरेनियम हे एक प्रकारचे खनिज आहे. याच्या अणू स्फोटातून मोठ्या प्रमाणात उर्जा उत्सर्जन होते, म्हणून अणू पासून वीज निर्मिती मध्ये याचा जगभर उपयोग केला जातो.

----
१७८९ साली जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ मार्टिन क्लॅपरॉथ यांनी एका नव्या मूलद्रव्याचा शोध लावला. त्याच्या काही वर्षे आधी सर विल्यम हर्षल यांनी दि. मार्च १३ १७८१ या दिवशी युरेनस ग्रहाचा शोध लावला होता. हे नाव ग्रीक देवता युरेनसच्या नावावरून ठेवले गेले. क्लॅपरॉथ या ग्रहाच्या सापडण्याने फार प्रभावित झाले होते, त्यांनी त्यावरूनच नव्या मूलद्रव्यास युरेनियम असे नाव दिले.

150px|left|thumb|युरेनियम खनिज

१८४१ मध्ये फ्रेंच रसायनशास्त्रज्ञ युजेन पेलिगॉट यांना पहिल्यांदा धातूरूप युरेनियम मिळविता आले. १८९६ साली फ्रेंच रसायनशास्त्रज्ञ आंत्वान हेन्री बेकरेल यांनी युरेनियम क्षार (पोटॅशियम युरेनिल डबल सल्फेट) वापरून धातूच्या पत्र्यावर ते सपाट पसरून ठेवले व नंतर ते काळ्या कागदात गुंडाळून ठेवले. काही वेळाने त्यांनी पाहिले की पत्र्यावर जसे क्षार पसरले होते अगदी तशीच आकृती काचेवर उमटली आहे. यावरून त्यांनी असे जाहीर केले की युरेनियम हे पहिले धातूवर्गीय मूलद्रव्य आहे की जे अदृष्य प्रकाश देते (प्रस्फूरणासारखा गुणधर्म असलेले) यावरूनच पुढे युरेनियमचा उपयोग करून उर्जा मिळविता येत असल्याबातचा शोध लागला.

अणु मधील शक्ती वापरून अणुशस्त्र तयार करता येऊ शकेल असे शास्त्रज्ञांना १९३० च्या सुमारास वाटू लागले. नाझींचा पाडाव करण्यासाठी असे शस्त्र अत्यंत महत्त्वाचे असल्याने अल्बर्ट आइनस्टाइन हे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष फ्रॅंकलिन डिलानो रूझवेल्ट यांना भेटले आणि त्यांनी परवानगी दिल्यावर मग शास्त्रज्ञांनी प्रयत्न करून अणुशस्त्र (बॉम्ब) तयार केले.

150px|right|thumb|युरेनियम बॉम्ब टाकल्यानंतर हिरोशिमा|हिरोशिमावर पसरलेले दाट ढग

डिसेंबर २ १९४२ या दिवशी युरेनियमचे किरणोत्सारी विघटन साखळी प्रक्रिया मार्गाने घडवून आणले गेले. यावरून अतिशय शिस्तीने युरेनियमचा अणुगर्भ विघटीत करून त्यापासून उर्जा मिळविता येते हे सिद्ध झाले. दि. ऑगस्ट ६ १९४५ रोजी जपानच्या हिरोशिमा आणि दि. ऑगस्ट ९ १९४५ रोजी नागासाकी या दोन शहरांवर युरेनियम बॉम्ब टाकण्यात आले, यामुळे तेथे मोठ्या प्रमाणावर विनाश घडून आला.

या घटनेमुळे सगळे जग हादरले, युरेनियमचा वापर युद्धासाठी न करता केवळ शांततेसाठी व्हावा अशी मागणी होऊ लागली. रशियन शास्त्रज्ञ इगोर कुर्चातोव यांनी त्या दिशेने प्रयत्न करत जून २७ १९५४ रोजी युरेनियमचा उपयोग करून विद्युत निर्मितीचा पहिला प्रयोग सोवियेत संघात यशस्वीपणे पार पाडला.


वर्ग:मूलद्रव्ये
वर्ग:इंधने
पडवळ

thumb|right|250px|पडवळाचे वनस्पतिशास्त्रीय चित्र
पडवळ (शास्त्रीय नाव: Trichosanthes anguina, ट्रायकोसॅंथेस ॲंग्विना ;

कुळ Cucurbitaceae ( कुकुरबिटेसी )

इंग्रजी: Snake Gourd, स्नेक गोअर्ड वा गुअर्ड ;) ही एक उष्ण कटिबंधीय प्रदेशांत आढळणारी वेलवर्गीय वनस्पती आहे. ह्याला लक्षणीय अशा लांबलचक आकाराची फळे लगडतात. ही फळे भाजी म्हणून व त्याच्या औषधी गुणधर्मासाठी वापरली जातात. पडवळामुळे चाई (डोक्यावर जागो जागी टक्कल पडणे) व अन्य आजार बरे होतात. ऑस्ट्रेलियन आदिवासींमध्ये प्रचलित असणाऱ्या डिजेरिडू या वाद्याच्या निर्मितीसाठीही पडवळांचा वापर होतो.

पडवळाची फळे सुमारे १५० सें.मी. लांबीपर्यंत वाढतात. त्यांच्या आत पांढुरक्या हिरव्या रंगाचा, मऊ, रसदार गर असतो. दक्षिण आशियातल्या व आग्नेय आशियातल्या देशांमध्ये पडवळाच्या फळांचा वापर पाककृतींसाठी केला जातो. महाराष्ट्रातल्या घरांघरांत पडवळाची भाजी-कढी, बियांची चटणी वगैरे पदार्थ बनतात,
बाह्य दुवे

*


वर्ग:भाज्या
गवार

गवार किंवा गोवार (इंग्लिश: Cluster Beans) एक पलाश(Papilionaccea) कुळातली वेलवनस्पती आहे. हिच्या शेंगांची भाजी करतात.
शास्त्रीय नांव : Cyamopsis psoralioides किंवा Cyamopsis tetragonoloba.

गोवारीचे झुडुप साधारणपणे एक मीटर उंचीचे असते. कांडावर बहुशः अंगासरसे केस असतात गवारीच्या शेंगाना कप्पे असतात. एकेक्या कप्प्यात ७ ते ११ बिया असतात. बिया बहुधा हिरव्या, क्वचित काळ्या रंगाच्या असतात. गवार द्विदल पिकांच्या श्रेणीत मोडते. उत्तर भारतात गवारीचे जास्त उत्पादन केले जाते. गवार शुष्कतेबाबत खूप सहनशील असल्यामुळे कमी पावसाच्या प्रदेशात प्रामुख्याने हिची शेती केली जाते. गवारीच्या बियांच्या सालीपासून डिंक तयार केला जतो.


250px|thumb|गवार|right


★गवारीचा उपयोग:-
१)बियांचा उपयोग ऊसळ बनविण्यासाठी किंवा डाळीसारखा होतो.
२)डिंक बनविण्यासाठी.
३)यांच्या डिंकाचा ऊपयोग कापड व कागद उद्योगात रंग व रसायन,खाद्यपदार्थ बनविण्यासाठी, तेलऊद्योगत, सौंदर्यप्रसाधने व स्फोटक द्रव्यांच्या ऊत्पादनात केला जातो.
४)जनावरांना हिरवा चारा म्हणून.
५)हिरवळीचे खत म्हणून.

★सुधारित जाती:-
१)पुसा नवबहार.
२)पुसा सदाबहार.
३)पुसा मोसमी.
४)शरद बहार.

◆लागवडीचे अंतर:-
१)सरिवरंब्यावर ४५×१५सें.मी. किंवा
३०×१५सें.मी.
#हेक्टरी बियाणे:-
१४ ते २४ किलो प्रती हेक्टर पुरेसे होते.
खते :-
★ ३५किलो नत्र,६०किलो स्फुरद व
६० किलो पालाश.लागवडीच्या वेळी
द्यावा


वर्ग:भाज्या
मेथी

right|thumb|मेथी
मेथी(शास्त्रीय नाव: Trigonella foenum-graecum, ट्रिगोनेला फीनम-ग्रासम) ही लेग्युमिनोसी कुळातील वनस्पती आहे. ही पाने व बिया या दोन्ही रूपांत वापरली जाते. मेथीची पाने भाजी म्हणून वापरले जातात. तसेच, मेथीदाणे हे मसाल्याचा पदार्थ म्हणून वापरले जातात. कसुरी मेथी नावाने प्रचलित असलेली वाळवलेली मेथीपाने त्यांच्या सुगंधामुळे विविध पदार्थांत वापरली जातात.मेथीला कडवट चव असते.
उत्पादन

नेपाळ, भारत, पाकिस्तान, बांगलादेश, आर्जेन्टिना, इजिप्त, फ्रान्स, स्पेन, तुर्कस्तान, मोरोक्को आणि चीन या देशांत मेथीचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन होते. भारतात राजस्थान राज्यात मेथीचे सर्वांत जास्त उत्पादन होते. तसेच हिवाळया मध्ये मेथीच्या उत्पादनाचे प्रमाण जास्त असते.
वापर

लोणची, रसभाज्यांसाठी वापरण्यात येणारे मसाले तसेच वाटणे यांमध्ये मुख्यतः मेथीदाण्याचा वापर केला जातो. मेथी ही एरिट्रीअन तसेच इथिओपियन जेवणातही वापरली जाते. इथिओपियामध्ये मेथीदाणे हे मधुमेहावरचे औषध म्हणून वापरले जातात. काही यहुदी लोक प्रथा म्हणून रोश हाशनाच्या (यहुदी नववर्ष) पहिल्या आणि दुसऱ्या रात्रीच्या जेवणात मेथीचा समावेश करतात.मेथीच्या पानांची भाजी केली जाते.ती भाजी खूप पौष्टिक आहे. मेथीच्या पानांचे मुटके केले जातात. मेथीची भाजी उंधियो या गुजराती पदार्थात वापरली जातात. मेथीची पाने कणकेत मिसळून पराठे, ठेपले,आणि धपाटे असे पदार्थ केले जातात.
मेथीची भाजी आणि भाकरी हा महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील लोकांचा आवडता आहार आहे.
चित्रावली


File:Methi.jpg
File:Methi bunch.jpg
File:Methi leaves.jpg
File:Fenugreek seeds(মেথি).JPG


वर्ग:पालेभाज्या
वर्ग:वनस्पती
पालक

पालक एक पालेभाजी आहे.

पालकचे शास्त्रीय नाव स्पिनॅसिया ओलेरोसिया असे आहे. पालक ही मूळ मध्य आणि पश्चिम आशिया खंडामध्ये आढळून येते. तिची ताजी पाने, कॅनिंग, फ्रीझिंग किंवा डिहायड्रेशनद्वार या तंत्रांचा वापर करून साठवणानंतर संरक्षित व खाण्यायोग्य राहू शकतात. ही भाजी शिजवून किंवा कच्ची खाल्ली जाऊ शकते, त्यामुळे तिची चव वेगवेगळी असु शकते; वाष्पीकरण प्रक्रिये मधून पालकामध्ये असलेली अति उच्च ऑक्सलेट सामग्री कमी केली जाऊ शकते.

वर्ग:पालेभाज्या
वर्ग:वनस्पती
शेपू

thumb|right|शेपू
शेपू (इंग्रजी: Dill ; मराठी: बाळंतशेपू , बाळंतशोपा, शोफा, शापू ; शास्त्रीय नाव Anethum graveolens) ही पालेभाजी इंग्रजीत Dill या नावाने ओळखली जाते. त्याचे शास्त्रीय नाव Anethum graveolens आहे .यास बाळंतशोपा असेही नाव आहे.हिरव्या लहान पानाची ही भाजी शरिरासाठी उपयोगी आहे. ही द्विदलीय फूले असणारी वनस्पती आहे.

यूरेशियामध्ये शेपू मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते जेथे त्याची पाने आणि बियाणे अन्नासाठी चव येण्यासाठी औषधी वनस्पती किंवा मसाला म्हणून वापरली जातात.

या ३० – ९० सेंमी. उंचीच्या ओषधीय बहुवर्षायू पालेभाजीचे मूलस्थान भूमध्य सामुद्रिक प्रदेश असून भारतात तिचा प्रसार सर्वत्र आहे. दक्षिण यूरोप व पश्चिम आशियात ती लागवडीत आहे. खानदेश व गुजरातमधील काही भागांत शेपूची मोठया प्रमाणात लागवड करतात. शेपूची पाने संयुक्त त्रिगुण-पिच्छाकृती, शेवटचे दलक रेषाकृती, देठ तळाजवळ रूंदट, फुले लहान पिवळी व संयुक्त चामरकल्प फुलोऱ्यात साधारणतः जुलै-ऑगस्टमध्ये येतात. फळ (आंदोलिपाली) ४ २ मिमी. कंगोरे व अरूंद-पंखाचे बिया सपाट. तैलनलिका व कंगोरे एकाआड एक असतात. पालेभाजी तिखट, कडवट, कफवातनाशक, शुकदोषनाशक, कृमिनाशक समजतात.बी कुटून पाण्यात उकळून व त्यामध्ये त्याची मुळे मिसळून संधिवात व सुजेवर लावतात.

बियांपासून बाष्पनशील तेल मिळते. फळ (बी) स्निग्ध,तिखट भूक वाढविणारी, उष्ण, मूत्ररोधक,बुद्धिवर्धक असुन कफ व वायूनाशक असते. याचे सेवनाने दाह शूळ नेत्ररोग , तहान ,अतिसार यांचा नाश होतो.बाळंतीणीस ही सोप पचनास विडयामध्ये देतात.

लागवड

भारतामध्ये पालेभाजीसाठी पाण्याखाली उन्हाळी व हिवाळी हंगामांत लागवड करतात.
संदर्भ यादी


वर्ग:पालेभाज्या
वर्ग:वनस्पती
वर्ग:मुखशुद्धी
वर्ग:मसाले
वर्ग:इराणी खाद्यपदार्थ
वर्ग:औषधी वनस्पती