JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
खुर्लिताई

खुर्लिताई म्हणजे मंगोल टोळ्यांतर्फे बोलावली जाणारी सर्वसाधारण सभा. एकाधिकारशाहीवर चंगीझ खानाचा विश्वास नसल्याने तो आपले सल्लागार, मांडलिक टोळीप्रमुख व मुख्य सैन्याधिकारी यांना एकत्र बोलावून महत्त्वाच्या निर्णयांवर सभा घेत असे. इतर राज्यांवर स्वारी, स्वतःच्या राज्यातील महत्त्वाचे निर्णय ठरवणे किंवा कायदे करणे यासाठी खुर्लिताई बोलावली जाई.

खुर्लिताईला उपस्थित न राहण्याचा अर्थ इतरांनी घेतलेल्या निर्णयाला आपली संमती देणे असा होत असे. चंगीझच्या निर्णयाला नकार देण्याची गरज वाटत नसे तेव्हा बरेचजण खुर्लिताईला अनुपस्थित राहणे पसंत करत.

चंगीझच्या पश्चात त्याच्या बाकीच्या वंशजांनीही महत्त्वाचे निर्णय 'खुर्लिताई' बोलावून संमत करण्याची प्रथा कायम राखली.
हे सुद्धा पहा

वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
मध्य आशिया

मध्य आशिया हा आशिया खंडामधील एक भौगोलिक प्रदेश आहे. इतर भौगोलिक प्रदेशांप्रमाणे मध्य आशियाच्या अनेक व्याख्या आहेत. सर्वसाधारणपणे मध्य आशियामध्ये आशियाच्या पश्चिम भागातील युरोपाच्या सीमेजवळील भूभागाचा समावेश केला जातो. ह्यांमध्ये भूतपूर्व सोव्हिएत संघाच्या विघटनानंतर स्वतंत्र झालेले कझाकस्तान, किर्गिझस्तान, उझबेकिस्तान, ताजिकिस्तान व तुर्कमेनिस्तान हे देश येतात. ह्या देशांची एकत्रित लोकसंख्या सुमारे ६.१५ कोटी इतकी आहे.


काही व्याख्यांनुसार दक्षिण आशियातील अफगाणिस्तान व इराण तर पूर्व आशियातील मंगोलिया हे देश तसेच पाकिस्तानचा उत्तर भाग, भारताचा काश्मीर, चीनमधील शिंच्यांग हा प्रदेश व दक्षिण सायबेरिया देखील मध्य आशियामध्ये गणले जातात.
भूगोल

thumb|225px|संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांच्या व्याख्येनुसार [[आशियाचे भौगोलिक प्रदेश:


]]
मध्य आशियाच्या भौगोलिक रचनेमध्ये पर्वतरांगा (तियान शान), वाळवंटे (कारा कुम, किझिल कुम, ताक्लामकान) व वृक्षरहित गवताळ पठारांचा समावेश होतो. सीर दर्या, अमू दर्या व हरिरुद ह्या मध्य आशियातील प्रमुख नद्या आहेत. अरल समुद्र व बालखाश सरोवर हे येथील सर्वात मोठे पाण्याचे साठे आहेत. गेल्या अनेक दशकांमध्ये मध्य आशियातील नद्यांचे पाणी मोठ्या प्रमाणावर सिंचनाकरिता इतरत्र वळवण्यात आल्यामुळे हे दोन्ही पाण्याचे साठे झपाट्याने आटले आहेत.

येथील पुष्कळशी जमीन ओबडधोबड व रूक्ष असून शेतीसाठी अनुकुल नाही. मध्य आशियाच्या मोठ्या भागात कोणताही पाण्याचा साठा नसल्यामुळे येथील हवामानामधील बदल तीक्ष्ण असतात. तसेच पाण्याची तीव्र टंचाई असल्यामुळे पाण्यावरून वाद व तंटे कायम आहेत.
भूभाग व तपशील

उजवे|300 px|इवलेसे|मध्य आशियाचा नकाशा


खालील देशांचे काही भूभाग मध्य आशियामध्ये गणले जावू शकतात.
संस्कृती

इस्लाम हा मध्य आशिया, अफगाणिस्तान व शिंच्यांग भागातील प्रमुख धर्म आहे. येथील बहुसंख्य लोक सुन्नी पंथाचे आहेत व अफगाणिस्तानाच्या काही भागांत शिया पंथीय अल्पसंख्य वस्ती आहे. इस्लामच्या उदयापूर्वी पारशी व बौद्ध हे मध्य आशियातील प्रमुख धर्म होते.

सोव्हिएत संघाच्या कम्युनिस्ट राजवटीखाली मध्य आशियामध्ये मोठ्या प्रमाणावर उद्योगीकरण व पायाभूत सुविधा झाल्या परंतु त्याच बरोबर येथील स्थानिक धर्म व संस्कृती दडपण्याचे प्रयत्न देखील सातत्याने होत राहिले.
महत्त्वाची सांस्कृतिक व आर्थिक केंद्रे
संदर्भ

वर्ग:आशिया खंडामधील भौगोलिक प्रदेश
किर्गिझस्तान

किर्गिझस्तान (किर्गिझ: Кыргызстан ; ), अधिकृत नाव किर्गिझ प्रजासत्ताक (किर्गिझ: Кыргыз Республикасы ; रशियन: Кыргызская Республика ), हा मध्य आशियातील एक देश आहे. इ.स. ११९१ सालापर्यंत किर्गिझस्तान हे सोव्हियत संघाचे एक प्रजासत्ताक होते. बिश्केक ही किर्गिझस्तानची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.
इतिहास

वर्तमान किर्गिझस्तानाच्या भूभागावर प्राचीन काळी सिथियन टोळ्यांची वस्ती होती .

अरबांशी व्यापार करणाऱ्या तुर्क व्यापाऱ्यांमार्फत इ.स.च्या ७व्या शतकापासून मध्य आशियात इस्लाम पसरू लागला. इ.स. ८४० साली जॉर्डन राजाच्या आधिपत्याखाली किर्गिझ लोकांनी उय्गुर खाखानतीवर विजय मिळवला व राज्याच्या सीमा पूर्वेकडे विस्तारल्या. पुढील दोनशे वर्षे थ्यॅन षान पर्वतरांगांपर्यंतच्या भूप्रदेशावर किर्गिझांची हुकमत अबाधित राहिली. मात्र १२व्या शतकात मंगोलांच्या आक्रमणापुढे किर्गिझांची पीछेहाट होत, आल्ताय आणि सायान पर्वतरांगांच्या प्रदेशापुरतीच त्यांची सत्ता उरली. इ.स.च्या १३व्या शतकात मंगोल साम्राज्याच्या उदयामुळे किर्गिझांनी दक्षिणेस स्थलांतरे केली. चंगीझ खानाने इ.स. १२०७ साली किर्गिझांवर विजय मिळवला.

किर्गिझ टोळ्यांवर आणि त्यांच्या मुलखावर इ.स.च्या १७या शतकात मंगोल ओइरातांचे, इ.स.च्या १८व्या शतकाच्या मध्यास मांचू छिंग साम्राज्याचे आधिपत्य होते. इ.स.च्या १९व्या शतकाच्या पूर्वार्धात या प्रदेशावर कोकंदाच्या उझबेक खानतीची सत्ता राहिली. एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात रशियन साम्राज्य आणि चिनी छिंग साम्राज्यादरम्यान झालेल्या दोन तहांद्वारे वर्तमान किर्गिझस्तानाचा बह्वंशी भूभाग रशियास तोडून देण्यात आला. किर्गिझिया या तत्कालीन रशियन नावाने ओळखला जाणारा हा भूभाग रशियन साम्राज्यात इ.स. १८७६ साली अधिकृतरित्या सामील करण्यात आला. पुढे झारशाही उलथून सोव्हिएत राजवट आल्यावर सोव्हिएत रशियाचे कारा-किर्गिझ स्वायत्त ओब्लास्त या नावाने या भूभागास ओब्लास्ताचा दर्जा मिळाला. दशकभराने ५ डिसेंबर, इ.स. १९३६ रोजी किर्गिझ सोव्हिएत समाजवादी गणराज्य या रूपाने यास प्रजासत्ताकाचा दर्जा मिळाला.

इ.स. १९९०-९१ दरम्यान किर्गिझ सोव्हिएत समाजवादी प्रजासत्ताकात किर्गिझस्तान लोकशाहीवादी चळवळ जोर धरू लागली. इ.स. १९९१ साली मार्च ते ऑगस्ट महिन्यांदरम्यान झालेल्या राजकीय घडामोडींची परिणती म्हणजे ३१ ऑगस्ट, इ.स. १९९१ रोजी किर्गिझस्तानाचे प्रजासत्ताक सोव्हिएत संघातून फुटून स्वतंत्र झाले.
हे सुद्धा पहा

* किर्गिझस्तानचे विभाग
बाह्य दुवे

*
*
*


वर्ग:मध्य आशियाई देश
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
रामरक्षा

रामरक्षा हे पठण करणाऱ्या व्यक्तीचे रक्षण व्हावे अशी रामाची प्रार्थना करणारे तसेच रामाची स्तुती करणारे संस्कृत भाषेतील स्तोत्र आहे. रामाच्या विविध नावांसह विशिष्ट अवयवांची क्रमाने नावे घेत त्या त्या अवयवाचे रामाने रक्षण करावे अशा आशयाचा मजकूर ह्या स्तोत्राच्या सुरुवातीच्या भागात येतो.
स्तोत्राची विविध संस्करणे

प्रस्तुत स्तोत्र हे मौखिक परंपरेच्या, हस्तलिखिताच्या आणि मुद्रित प्रकाशनाच्या अशा विविध स्वरूपात आढळते. ह्यांपैकी हस्तलिखित संस्करणे आणि मुद्रित संस्करणे ह्यांत बरेच अंतर असल्याचे ह्या स्तोत्राच्या विविध संस्करणांचा अभ्यास करणाऱ्या अभ्यासक डॉ. गूदेन ब्यूनेमान ह्यांनी नोंदवले आहे. त्यांनी ह्या संस्करणांचे पुढीलप्रमाणे विभाग मानले आहेत.
आधुनिक संस्करण

हे मुद्रित स्वरूपात सर्वसामान्यपणे आढळणारे आणि सर्वत्र प्रसार असलेले संस्करण असून विविध मुद्रित संहितांत मोठ्या प्रमाणात सारखेपणा आढळतो.
हस्तलिखितांतील विविध संस्करणे

मुद्रित स्वरूपातील संस्करणाव्यतिरिक्त भारतात विविध ठिकाणी ह्या स्तोत्राची हस्तलिखिते आढळतात. ब्यूनेमान ह्यांनी ह्यांपैकी पुणे, वाई, वाराणशी आणि अयोध्या येथील एकून ८४ हस्तलिखितांचा समावेश आपल्या अभ्यासात केला आहे. ही हस्तलिखिते प्राधान्याने देवनागरी लिपीतील असून काही हस्तलिखिते मैथिली तसेच शारदा लिपीत लिहिलेलीही आढळतात.
रचना

बुधकौशिक ऋषींनी रचलेले हे स्तोत्र आहे.
भगवान शंकर यांनी बुधकौशिक ऋषी यांना रात्री स्वप्नात हे स्तोत्र सांगितले आणि सकाळी उठल्यावर ऋषीनी ते लिहून काढले अशी कथा याच स्तोत्राच्या शेवटी नोंदविलेली आढळते.
हे सुद्धा पहा

* विकिस्रोतावरील रामरक्षा स्तोत्र
संदर्भ
संदर्भसूची

*


वर्ग:भारतीय नित्यपाठ
वर्ग:स्तोत्रे
वर्ग:संस्कृत भाषा
ए.एक्स. त्रिंदाद

(१८७० - १९३५) हे व्यक्तिचित्रणाकरता नावाजेलेले गोवेकर चित्रकार होते.
जीवन

त्रिंदादांचा जन्म १८७० साली तत्कालीन पोर्तुगीज गोव्यात पोर्तुगीज कॅथॉलिक कुटुंबात झाला. त्यांनी मुंबईच्या 'जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट'मधून चित्रकलेचे शिक्षण घेतले. शिक्षणानंतर आपल्या व्यावसायिक कारकिर्दीच्या सुरुवातीस त्यांनी मुंबईतल्या 'राजा दीनदयाळ फोटो स्टुडिओ'मध्ये काम केले. १९२१ साली त्यांनी जे.जे. स्कूल ऑफ आर्टमध्ये अध्यापनाची जबाबदारीही स्वीकारली.
व्यक्तिचित्रांकरता त्रिंदादांची विशेष ख्याती होती.
१९३५ साली त्रिंदादांचा मृत्यू झाला.
बाह्य दुवे

त्रिंदाद, ए.एक्स
वर्ग:इ.स. १८७० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील मृत्यू
गणपतराव म्हात्रे

रावबहादूर गणपतराव म्हात्रे (मार्च १०, इ.स. १८७६ - एप्रिल ३०, इ.स. १९४७) हे मराठी शिल्पकार होते. इ.स. १८९१ साली मुंबईतल्या जे.जे. कलाविद्यालयातून ते शिल्पकलेतील परीक्षा उत्तीर्ण झाले. त्यांनी घडवलेले मंदिरपथगामिनी हे शिल्प महाराष्ट्रातील व भारतीय उपखंडातील तत्कालीन शिल्पकलेची प्रातिनिधिक कलाकृती मानली जाते.
हे सुद्धा पहा

* शिल्पकार करमरकर
* रावबहादूर गणपतराव म्हात्रे
* रघुनाथ फडके
* बाबुराव पेंटर
* शिल्पकला
* चित्रकला
बाह्य दुवे

* मनसे.ऑर्ग : महाराष्ट्रातील शिल्पकार - रावबहादूर गणपतराव म्हात्रे (१८७६-१९४७) (मराठी मजकूर)


वर्ग:मराठी शिल्पकार
वर्ग:इ.स. १९४७ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८७६ मधील जन्म
वर्ग:शिल्पकार
वर्ग:कलाकार
वर्ग:कला
वर्ग:रावबहादुर
र.धों. धोपेश्वरकर

रघुनाथ धोंडो धोपेश्‍वरकर उर्फ र.धों. धोपेश्वरकर (१९०२ - १९७४) हे मराठी चित्रकार होते.
कारकीर्द

१९३० साली धोपेश्वरकरांनी महाविद्यालयीन शिक्षण अर्धवट टाकून चित्रकलेचे शिक्षण घ्यायचे ठरवले. तोवर त्यांनी इंटरपर्यंतचे महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण केले होते. मुंबईतल्या जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट या संस्थेमध्ये प्रवेश घेऊन १९३० - १९४१ सालांदरम्यान धोपेश्वरकर तेथे चित्रकला शिकले. पुढे त्याच संस्थेत १९५८ साली सेवानिवृत्तीपर्यंत त्यांनी कलाअध्यापन केले.
संदर्भ

धोपेश्वरकर, र.धों.
वर्ग:इ.स. १९०२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७४ मधील मृत्यू
रघुवीर गोविंद चिमुलकर

रघुवीर गोविंद चिमुलकर (१९०४ / १९०५ - १९४८) हे गोमंतकीय चित्रकार होते. भारतीय पुनरुज्जीवनवादी शैलीतील चित्रे हे त्यांचे वैशिष्ट्य होते.
जीवन

चिमुलकरांचा जन्म १९०४ (किंवा १९०५) साली गोव्यातील वड्डे, कांदोळी-बारदेस या गावी झाला. लहानपणीच त्यांचे पितृछत्र हरपले. थोरला मुलगा अनंत, त्यापाठचा रघुवीर व धाकटी मुलगी विजया यांना घेऊन चिमुलकरांची आई मुंबईत चिमुलकरांच्या मावशीकडे - 'दांडे' कुटुंबाकडे आश्रयास आली. परंतु अल्पावधीतच चिमुलकरांची आईही मरण पावली. चिमुलकरांचे थोरले बंधू अनंत यांनी आपल्या नोकरीच्या मिळकतीतून आपल्या दोन्ही धाकट्या भावंडांची जबाबदारी वाहिली. त्यांनीच दोन्ही भावंडाचे शिक्षण व बहिणीचे लग्न करून दिले.
चिमुलकर गिरगावातील चिकित्सक समूहाच्या शाळेत शिकले. शाळेतील अभ्यासात हुशार असलेल्या चिमुलकरांनी इंग्रजी पाचव्या इयत्तेत असताना १९२० सालातल्या असहकार चळवळीच्या शाळा-कॉलेजांवर बहिष्कार घालण्याच्या आवाहनाला प्रतिसाद देत चळवळीत सहभाग घेतला. चळवळीचा काळ सरल्यानंतर काही दिवसांत शाळा पुन्हा सुरू झाली व चिमुलकरांनाही वर्गात येण्याची अनुमती मिळाली. परंतु चिमुलकरांचे मन शालेय शिक्षणावरून उडाले. या काळात त्यांच्या घराजवळच राहणाऱ्या अनंत वामन घोटींग नावाच्या गोमंतकीय चित्रकाराच्या सहवासात त्यांच्या मनी चित्रकलेचे आकर्षण रुजले. चित्रकलेबद्दल त्यांची ओढ लक्षात घेत त्यांच्या मावशीच यजमान दांडेमास्तर व चित्रकार घोटींग यांनी त्यांना जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट या कलाविद्यालयात घातले. १९२४-१९२९ दरम्यान त्यांनी जे.जे. कलाविद्यालयात चित्रकलेचे रीतसर शिक्षण घेत डिप्लोमाचा अभ्यासक्रम पुरा केला. कलाविद्यालयातील उत्कृष्ट विद्यार्थ्यासाठी दिले जाणारे 'मेयो पदक' १९३२ साली चिमुलकरांना बहाल करण्यात आले.

१९३१-१९४० सालांदरम्यान त्यांनी स्वतंत्र चित्रनिर्मिती केली. त्यांच्या चित्रांना मुंबई, पुणे, दिल्ली, सिमला, म्हैसूर येथील चित्रप्रदर्शनांत बक्षीसेही मिळाली. ऑगस्ट २७, १९३९ रोजी मुंबईत गिरगावातल्या पाववाला स्ट्रीट येथील गायकवाड बिल्डिंगमध्ये त्यांनी चित्रकलेचे शिकवणीवर्ग उघडले. अल्पावधीतच हे वर्ग विद्यार्थिप्रिय ठरले व विद्यार्थी-विद्यार्थिनींची गर्दी वाढू लागली. वर्गात येणाऱ्या विद्यार्थ्यांमध्ये 'कमला' नावाची, चित्रकलेत हुशार असलेली एक सुस्वरूप विद्यार्थिनी येत असे. चिमुलकरांच्या मार्गदर्शनाखाली तिची चित्रकलेत उत्तम प्रगती होऊ लागली. या काळात दोघांनाही एकमेकांबद्दल आत्मीयता वाटू लागली. परंतु त्यांच्या प्रेमाची परिणती लग्नात होऊ शकली नाही. चिमुलकरांनी या संदर्भात पुढाकार घेतला नाही आणि तत्कालीन सामाजिक बंधनांच्या पार्श्वभूमीवर कमलेलाही भावना व्यक्त करणे शक्य झाले नसावे. मनात दबलेले अव्यक्त प्रेम व ते प्राप्त न होण्याची खंत यामुळे चिमुलकरांच्या मनावर विपरीत परिणाम झाला. मनातल्या मनात झुरण्याचा त्यांच्या मनावर इतका परिणाम झाला की १९४० सालाच्या उत्तरार्धात ते भ्रमिष्टासारखे वागू लागले. हळूहळू त्यांचे शिकवणीवर्गही होईनासे झाले. चिमुलकरांचे वेड काळागणिक वाढत गेले. या काळातही त्यांच्या हातून थोडी चित्रनिर्मिती घडली. या काळातल्या त्यांच्या चित्रांमध्ये त्यांच्या मनस्थितीचे प्रतिबिंब पडल्यासारखे वाटते.
एप्रिल, १९४७मध्ये चिमुलकरांना ठाण्याच्या मनोरुग्णालयात दाखल करण्यात आले. एव्हाना मानसिकदृष्ट्या खचलेल्या चिमुलकरांची प्रकृतीही ढासळली होती. १९४८ सालाच्या आरंभी वयाच्या बेचाळिसाव्या वर्षी चिमुलकर प्लूरसीच्या विकाराने दगावले.
संदर्भ
बाह्य दुवे

* एशियनआर्टन्यूजपेपर.कॉम - चिमुलकरांनी रंगवलेले तांडव नृत्य करणाऱ्या शिवाचे चित्र


चिमुलकर, रघुवीर
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील मृत्यू
इंद्र

इवलेसे|इन्द्र - ऐरावतावर आरूढ असलेला
ऋग्वेदातील इंद्र ही हिंदू धर्मातली एक प्रमुख देवता आहे. ऋग्वेदातील एकूण सूक्तांच्या एक चतुर्थांश सूक्ते या देवतेला उद्देशून आहेत. हिंदू विचारधारेनुसार हा स्वर्गाचा अधिपती आहे. ही पर्जन्यदेवता आहे. इंद्राला सोमाबद्दल आसक्ती असल्याने त्याला सोमपा असे नाव आहे.

इंद्राणी ही इंद्रपत्‍नी असून ती सूक्तद्रष्टी आहे. इंद्राणीला अखण्ड सौभाग्यवतीपद पावलेले आहे. म्हणून लग्नात वाङ्‌निश्चयाच्यावेळी वधूकडून तिची पूजा करवितात. विदर्भात इंद्राणीचे मंदिर आहे.

इंद्राचे देऊळ मात्र कोठेही नाही. इंद्रालाच देवेंद्र, सुरेंद्र,अमरेंद्र, वज्रपाणि, सहस्राक्ष, वसावा, पुरंदर, शक्र, सोमपा, मेषवृषण अशा विविध नावांनी ओळखले जाते. इंद्र हा सुरांचा म्हणजेच देवांचा राजा म्हणून देवेंद्र किंवा सुरेंद्र म्हणतात. इंद्राच्या हाती वज्र हे दधिची ऋषींंच्या अस्थीपासून बनलेले शस्त्र असल्याकारणाने इंद्राला वज्रपाणि म्हणून ओळखले जाते, पाणि म्हणजे हात. तसेच इंद्राला सहस्र म्हणजे हजार अक्ष म्हणजे डोळे असल्यामुळे सहस्राक्ष सुद्धा म्हणतात.
इंद्रपद

इंद्रपद हे पराक्रमाने किंवा तपाने प्राप्त होणारे एक पद आहे. आतापर्यंत या पदावर बसलेली माणसे (एकूण २१): अद्भुत, ऊर्जस्विन, देवास्पती, पुरंदर (महाबल), प्रल्हाद, बलि, भवानुभव (मनोजव, मंत्रदुम), भूतधामन (ऋतुधामन), यज्ञ, रजि (आयुपुत्र), रोचक, विपश्चित, विभू (विधु), विश, विश्वभुुज, शक्र, शिखि (त्रिशिख, शिबी), सत्यजित, सूची, सुशांती ऊर्फ सुकीर्ती, हिरण्यकशिपु आणि रावणपुत्र मेघनाद.




वर्ग:हिंदू दैवते
वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती
वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग: ३३ कोटी देव
डेअर श्पीगल

देअर श्पीगल (अर्थ: 'आरसा') हे युरोपातील सर्वाधिक खपाचे आणि जर्मनीतील एक प्रभावशाली साप्ताहिक आहे. जर्मनीतील हॅंबुर्ग शहरातून प्रसिद्ध होणाऱ्या या साप्ताहिकाच्या आठवड्याला साधारणत: ११ लाख प्रती वितरित होतात.

पहिल्या महायुद्धापूर्वी नोव्हेंबर १९०८ मध्ये लिओन फोयष्टवागनर यांनी 'देअर श्पीगल' नावाचे एक पत्रक म्युनिकमधून प्रसिद्ध केले. या श्पीगलचे पहिले प्रकाशन जानेवारी ४, १९४७ साली हॅनोव्हर मधून प्रसिद्ध झाले. रुडॉल्फ आउगस्टाइन यांनी श्पीगलच्या पहिल्या अंकापासून त्यांच्या मृत्यूपर्यंत (नोव्हेंबर ७, २००२) या साप्ताहिकाचे प्रमुख संपादक म्हणून काम केले.
बाह्य दुवे

* Spiegel.de साप्ताहिकाचे संकेतस्थळ

श्पीगल
पोप पायस सहावा

पोप पायस सहावा (डिसेंबर २७, इ.स. १७१७:सेसेना, इटली - व्हॅलेंस, फ्रांस) हा अठराव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव जियोव्हानी ॲंजेलो ब्राशी असे होते.
चरित्र

ब्राशीने सेसनाच्या जेसुइट महाविद्यालयातून कायद्याची डॉक्टरेट पदवी मिळवली व त्यानंतर फेरेरा विद्यापीठात शिक्षण सुरू ठेवले. तेथे ब्राशी पोपचा दूत असलेल्या तोमासो कार्डिनल रुफोचा अंगत सचिव झाला. यानंतर १७५३पर्यंत ऑस्टिया आणि व्हेलेत्रीच्या विभागाचा ऑडितोरेच्या पदवर असलेला ब्राशी पोप बेनेडिक्ट चौदाव्याच्या नजरेत भरला व त्याला पोपने आपला सचिव म्हणून नेमले.


पायस ०६
पायस ०६
वर्ग:इ.स. १७१७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप ग्रेगोरी सोळावा

thumb|right|200px|पोप ग्रेगोरी सोळावा
पोप ग्रेगोरी सोळावा (लॅटिन: Gregorius XVI), जातनाम बार्तोलोम्यो आल्बेर्तो काप्पेल्लारी (इटालियन: Bartolomeo Alberto Cappellari) (सप्टेंबर १८, इ.स. १७६५; बेलुनो, इटली - जून १, इ.स. १८४६; रोम, इटली), हा इ.स. १८३१ ते इ.स. १८४६ सालांदरम्यान कॅथॉलिक चर्चाचा पोप होता. युरोपातील व विशेषतः कॅथॉलिक युरोपातील आधुनिकतावादी चळवळी मूलतः डाव्या क्रांतिकारक चळवळी असल्याचा ग्रेगोरीचा दृष्टिकोन होता. त्यामुळे परंपरावादी व स्थितिप्रियवादी व्यवस्थेच्या रक्षणासाठी त्याने युरोपातील आधुनिकतावादी चळवळींना विरोध केला.


वर्ग:पोप
वर्ग:इटालियन पोप
वर्ग:इ.स. १७६५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८४६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप पॉल दुसरा

right|thumb|120px|पोप पॉल दुसरा

पोप पॉल दुसरा (फेब्रुवारी २३, इ.स. १४१७:व्हेनिस-जुलै २६, इ.स. १४७१:रोम) हा पंधराव्या शतकातील पोप होता. याचे मूळ नाव पियेत्रो बार्बो होते.
व्यक्तिगत जीवन

व्हेनिसमध्ये जन्मलेला पियेत्रो पोप युजिन चौथ्याचा पुतण्या होता. आपला काका पोप झाल्याचे पाहून पियेत्रोने धर्मगुरू होण्याचे ठरवले. त्याची प्रगती असाधारण होती. इ.स. १४४०मध्ये तो कार्डिनल झाला ऑगस्ट ३०, इ.स. १४६४ रोजी त्याची एकमताने पोपपदी निवडणुक झाली.
सद्दी

निवडणुकीपूर्वी पियेत्रोने जाहीर केले होते की पोप झाल्यावर तो क्युरियातील वशिलेबाजी मोडून काढेल व तुर्कस्तानशी युद्ध सुरू करेल. पण एकदा पोप झाल्यावर त्याने आपला शब्द फिरवला. त्यामुळे इतर कार्डिनलांचा त्याच्यावरील विश्वास कमी झाला.

इ.स. १४६६मध्ये पॉलने चर्चमधील नोकरशाही कमी करण्याचे धोरण अवलंबिले. त्याअंतर्गत त्याने कॉलेज ऑफ ऍब्रिव्हियेटर्स, जे पोपचे लिखाण प्रसिद्ध करण्याची संस्था होती, बंद करण्याचे ठरवले. त्यामुळे तेथील कवी, भाट व लेखक संतापले. प्लॅटिना नावाच्या त्यातील एकाने पोपला धमकीवजा पत्र लिहीले. त्याबद्दल त्याला पकडण्यात आले पण नंतर सोडून दिले गेले. पण नंतर संधी मिळताच त्याला पोपविरुद्ध कारस्थाने केल्याबद्दल पुन्हा पकडले गेले व अन्य विसंवादी व्यक्तींबरोबर त्याचा छळही करण्यात आला. प्लॅटिनाने नंतर व्हिटे पॉॅंटिफिकम नावाचे पोपची निंदा करणारे पुस्तक लिहीले.

पॉलने चर्चमधील नोकरशाही व वशिलेबाजी कमी केली. त्याचा निःपक्षपातीपणाही ख्यात होता. पॉलचे परराष्ट्रधोरण यथातथाच होते. बोहेमियाचा राजा जॉर्जने तुर्कस्तानवर स्वारी करण्याची तयारी दाखवली असताना पॉलने त्याला नकार दिला इतकेच नव्हे तर त्याला अधर्मी ठरवून जॉर्जला आपल्यासमोर हजर होण्याचे फरमान सोडले. जॉर्जने नकार दिल्यावर पॉलने त्याला बोहेमियाच्या राज्यपदावरून पदच्युत केले. जॉर्जने पोपविरुद्ध लढण्याचे ठरवले व त्याला साथही मिळाली. हे पाहून पॉलने मवाळपणा अंगिकारला व संधी करण्याचे ठरवले. प्रत्यक्ष संधी होण्याआधीच पोप पॉल दुसरा जुलै २६, इ.स. १४७१ रोजी मृत्यू पावला.

पॉल हा ऐशारामी पोप होता. त्याला स्वतःच्या देखणेपणाबद्दल इतका अभिमान होता की त्याने आपले नाव बदलून पोप फॉर्मोसस (देखणा) दुसरा असे ठेवण्याचे योजिले होते पण त्याच्या हितचिंतकांनी त्यापासून पॉलला परावृत्त केले.


पॉल ०२
वर्ग:इ.स. १४१७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १४७१ मधील मृत्यू
पॉल ०२
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कीचक

इवलेसे|कीचक व सैरंध्री

कीचक याचा वध भीमाने केला. अज्ञातवासात पांडव विराट राजापाशी रहात होते. तेव्हा, एकदा द्रौपद्रीचे (अज्ञातवासातील सैरंध्रीचे) सौंदर्य पाहून मोहीत झालेल्या कीचकाने द्रौपद्रीची कामना केली. तेव्हा द्रौपद्रीने तो प्रकार भीमाला सांगीतला. क्रोधित झालेल्या भीमाने रात्री पाकशाळेत त्याला बोलवायला सांगून मारून टाकले. कीचक हा खूप बलशाली व क्रुर होता आणि विराट राजाच्या राणीचा भाऊ होता. कीचकवधाने भीमाने संहार केलेल्यांमधे अजून भर पडली.


वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
उर्वशी

उर्वशी ही इंद्राच्या दरबारातील सर्वात सुंदर गणली जाणारी अप्सरा होती.

यांनी काढलेले तैलचित्र.]]
जन्म

हिंदू पौराणिक कथांनुसार नर व नारायण हे हिमालयात उग्र तपश्चर्येला बसले होते. त्यांच्या तपश्चर्येने आपले इंद्रपद डळमळते आहे अशी भीती वाटल्याने इंद्राने आपल्या दरबारातील अप्सरांना त्यांचा तपोभंग करण्यासाठी पाठवले. इंद्राचा कावा लक्षात आल्याने संतापलेल्या या ऋषींनी आपल्या मांडीवर थाप मारली व त्यातून इंद्राच्या दरबारातील इतर अप्सरांपेक्षा अतीव सुंदर असणाऱ्या उर्वशीचा जन्म झाला. (संस्कृतात 'उरू' म्हणजे मांडी.) तिचे स्वर्गीय सौंदर्य पाहून इंद्राने पाठवलेल्या अप्सरांचे गर्वहरण झाले आणि त्या लाजेने चूर झाल्या. स्वतः इंद्राने नर व नारायणांची क्षमा मागितली. या ऋषींनी राग विसरून उर्वशीला इंद्राच्या दरबारात पाठवले.

उर्वशी पुढे पुरूरव्याची पत्नी झाली.

महाभारतात वनपर्वात अर्जुन व उर्वशीमधील संवाद येतो. उर्वशी ही कुरुवंशातील राजा पुरुरव्याची पत्‍नी असल्याने आणि अर्जुन हा पुरूरव्याचा वंशज असल्याने, कामातुर उर्वशीचा स्वीकार करण्यास अर्जुन नकार देतो. यावर उर्वशी सांगते, "अप्सरा या नीतिनियमांतून मुक्त असून आपल्या इच्छेप्रमाणे त्या पुरुष निवडतात. यामुळे मी जरी कुरुकुलातील तुझी पूर्वज असले तरी कालांतराने जी पुरूरव्याची मुले-नातवंडे येथे स्वर्गात आली त्या सर्वांनी माझ्याशी संग केला आहे, तेव्हा तू माझा स्वीकार कर." अर्जुन या मागणीचा अव्हेर करतो. तेव्हा संतप्त होऊन उर्वशी त्याला शाप देते. हा शाप पुढे बृहन्नडेच्या रूपाने खरा ठरतो.

ऋग्वेदात पुरूरवा-उर्वशी संवाद आहे (ऋग्वेद १०/९५). पुरूरवा करुणपणे तिची विनवणी करीत असताना ती त्याला परत जाण्यास सांगते. तिला त्याची जराही दया येत नाही. अठरा ऋचांच्या या सूक्ताची सुरुवातच मुळी “हये जाये मनसा तिष्ठ” अशा विनवणीने होते. हे निष्ठुर पत्नी, जरा थांब! पुरूरव्याला नकार देताना पंधराव्या ऋचेत उर्वशी “न वै स्त्रैणानि सख्यानि” असा उपदेशही करते. स्त्रियांशी मैत्री करू नये असे सांगणारी उर्वशी नक्की कशी आहे हे समजण्यास या सूक्ताची मदत होते.

उर्वशी ही कालिदासाच्या विक्रमोर्वशीय या नाटकाची नायिका आहे.

अरुणा ढेरे यांनी उर्वशीवर एक कादंबरी लिहिली आहे.

रवींद्रनाथ टागोरांची उर्वशीवर एक कविता आहे. पु.शि. रेगे यांचीही या विषयावर एक कविता आहे.

हिंदी कवी रामधारीसिंह ‘दिनकर’ यांचे उर्वशीवरील महाकाव्य आहे.

वर्ग:अप्सरा
वर्ग:हिंदू पौराणिक अप्सरा
प्रभाकर पंडित

प्रभाकर पंडित (सप्टेंबर ३०, १९३३ - डिसेंबर २८, २००६) हे मराठी संगीतकार होते.
जीवन

प्रभाकर पंडित यांचा जन्म सप्टेंबर ३०, १९३३ रोजी झाला. त्यांचे मॅट्रिकपर्यंतचे शिक्षण साताऱ्याला झाले. संगीताची आवड बालपणापासून असल्याने त्यांनी गायनाचे मार्गदर्शन मटंगेबुवा; तसेच पेंढारकरबुवा यांच्याकडे घेतले. व्हायोलिनचे शिक्षण त्यांना जे.वाय. पंडित यांच्याकडून मिळाले. संगीतात कारकीर्द घडविण्यासाठी ते मुंबईला आले. दादर येथे त्यांनी ३० वर्षे "मधुवंती व्हायोलिन विद्यालया"चे संचालन केले. मुंबई आकाशवाणी केंद्रावर १५ वर्षे ते काम करत होते. मुंबई विद्यापीठाच्या सुगम संगीत विषयाचे ते अभ्यागत व्याख्याते; तसेच परीक्षकही होते.

संगीत क्षेत्रात सुमारे ४५ वर्षे कार्यरत असलेल्या पंडितांनी ध्वनिफीती, चित्रपट, नाटक, संगीतिका, संगीत नाटक यांसाठी संगीत दिले.

डिसेंबर २८, २००६ रोजी त्यांचे पुण्यात हृदयविकाराच्या झटक्याने निधन झाले.
कारकीर्द

संगीतबद्ध केलेल्या गाण्यांच्या ध्वनिफितींमुळे (सुमारे तीनशे) प्रभाकर पंडित नावाजले गेले. याखेरीज दहा चित्रपट, वीस नाटके, संगीतिका, संगीत नाटके यांकरताही त्यांनी संगीत दिले. तसेच जाहिरातींच्या जिंगल्सचीही निर्मिती त्यांनी मोठ्या प्रमाणावर केली.

त्यांनी संगीतबद्ध केलेल्या "देवाचिये द्वारी'या अजित कडकडे यांच्या आवाजातील ध्वनिफितीने अत्यंत दुर्मिळ अशा "डबल प्लॅटिनम डिस्क'चा बहुमान मिळवला होता. मंगेशकरांसह सुरेश वाडकर, सुमन कल्याणपूर, कविता कृष्णमूर्ती, साधना सरगम ते स्वप्नील बांदोडकर पर्यंत सुमारे ७८ विविध गायकांचे आवाज त्यांनी आपल्या ध्वनिफितींच्या माध्यमातून लोकांसमोर आणले. भावगीते, भक्तिगीते, लोकगीते, अभंग, आरत्या, संतरचना, बालगीते असे अनेक गीतप्रकार त्यांनी संगीतबद्ध केले. रंग ओलेत्या फुलांचे, मन हा मोगरा, अभंग प्रभात, वृंदावनी वेणु, छंद हा विठ्ठलाचा, भक्तिप्रकाश, झुकझुक गाडी, देव दयानिधी अशा अनेक ध्वनिफितींची उदाहरणे सांगता येतील. "सुगम संगीताचे सौंदर्य' या पुस्तकाचे लेखनही त्यांनी केले होते.
बाह्य दुवे

पंडित,प्रभाकर
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू
बिटटॉरेंट

बिटटॉरेंट (BitTorrent) हे 'पिअर-टू-पिअर' पद्धतीने संगणक फाईल्स् वितरण करण्यासाठीच्या एका प्रोटोकॉलचे नाव आहे. तसेच, ह्या प्रोटोकॉलचा उपयोग करणाऱ्या एका मुक्त सॉफ्टवेरलाही 'बिटटॉरेंट' ह्या नावाने ओळखले जाते. मोठ्या प्रमाणात असलेल्या कोणत्याही डिजिटल माहितीचे (दृक/श्राव्य माध्यम व इतर विविध स्वरूपातील) इंटरनेटवरून वितरण करण्यासाठी बिटटॉरेंटचा उपयोग केला जातो. उदाहरणार्थ, बिटटॉरेंटचा वापर करून गाणी, सिनेमा वा टेलिव्हिजनचे कार्यक्रम मोठ्या प्रमाणावर वितरीत केले जातात.

बिटटॉरेंट प्रोटोकॉलची रचना सर्वप्रथम 'ब्रॅम कोहन' ह्या अमेरिकन प्रोग्रॅमरने केली. सध्या 'बिटटॉरेंट इनकॉर्पोरेटेड (BitTorrent Inc.)' ही कंपनी बिटटॉरेंटचा पुढील विकास करते.

माहिती वितरणाच्या काही पद्धतींचा (उदा. वेब सर्व्हर / FTP सर्व्हर) वापर करताना, वितरण करणाऱ्या संगणक आणि नेटवर्कवर अतिशय मोठ्या प्रमाणावर ताण पडतो. (विशेषतः, मोठ्या प्रमाणावरील डिजिटल माहिती बऱ्याच लोकांना वितरित करताना.) अश्या प्रकारचा ताण कमी करणे हे बिटटॉरेंट प्रोटोकॉलच्या रचनेमागील एक मुख्य उद्दिष्ट्य होते.

बिटटॉरेंट प्रोटोकॉल हा मोठ्या प्रमाणावर लोकप्रिय आहे. सार्वजनिक संशोधन करणाऱ्या काही कंपन्यांचा दावा आहे की इंटरनेटवरील बॅडविड्थ(नेटवर्कची माहिती वाहनक्षमता)च्या जवळपास ३५ टक्के क्षमता ही बिटटॉरेंटच्या वापरासाठी खर्च होते. केबललॅब्स् (उत्तर अमेरिकेत केबल इंटरनेट सेवा पुरवणाऱ्या काही कंपन्याची संशोधन संस्था) ही संस्था दावा करते की केबल इंटरनेट नेटवर्कवरील बहुतांश 'Upstream' बॅडविड्थ ही बिटटॉरेंटने वापरली जाते.
सर्वसाधारण रचना

बिटटॉरेंटद्वारे फाईल्स वितरीत करण्यासाठी सर्वप्रथम बिटटॉरेंट सॉफ्टवेरचा उपयोग करून एक 'टॉरेंट' तयार केला जातो. 'टॉरेंट' म्हणजे एक फाईल असते, ज्यात वितरणासाठी गरज असलेले सगळे तपशील साठवलेले असतात. उदा. वितरीत केल्या जाणाऱ्या सर्व फाईल्सची नावे, त्यांचा आकार (क्षमता), वितरणाचे संचलन करणाऱ्या मुख्य संगणकाबद्दल (Tracker) माहिती इत्यादी. टॉरेंट फाईल तयार केल्यावर ती कोणत्यातरी एक माध्यमातून प्रसिद्ध केली जाते - उदा. एखाद्या वेबसाईट(संकेतस्थळ)वर. टॉरेंट फाईल ठेवली जाते किंवा ईमेलमधून पाठवली जाते. प्रसिद्ध केलेली टॉरेंट फाईल दुसऱ्या संगणकावर बिटटॉरेंट सॉफ्टवेरमध्ये उघडली असता, वितरित केली जाणारी माहिती त्या संगणकावर उतरवून घेतली जाते. (म्हणजेच 'डाऊनलोड' केली जाते)
कायदेविषयक

इतर कोणत्याही प्रोटोकॉल पद्धतीप्रमाणे, बिटटॉरेंटचा वापर कायदेशीर किंवा बेकायदेशीर अश्या कोणत्याही वितरणासाठी केला जाणे शक्य आहे. उदा. एखाद्या माहितीचे (जसे, पुस्तकी मजकूर, डिजिटल गाणी) वितरण करण्याचा कायदेशीर अधिकार नसताना अशी माहिती प्रसिद्ध करणे.

अश्या बेकायदेशीर वितरणासाठी बऱ्याच लोकांनी बिटटॉरेंटचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग केला गेल्यामुळे अनेक लोक बिटटॉरेंट म्हणजे बेकायदेशीर असे समीकरण मांडू पाहतात.मात्र, बिटटॉरेंट प्रोटॉकॉल स्वतः बेकायदेशीर नसून, त्या प्रकारे वापर करणाऱ्या व्यक्तीवर अश्या कृत्याची जबाबदाही ठेवणे जास्त संयुक्तीत आहे.
References


काही लोकप्रिय बिटटॉरेंट सॉफ्टवेरर्स (बाह्य दुवे)

* अझ्युरस (Azureus)
* बिटटॉरेंट
*म्यू-टॉरेंट(µTorrent)

वर्ग:संगणकशास्त्र