JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
फ्रेंच राज्यक्रांती

thumb|right|300px|बास्तीय किल्ल्याचा पाडाव, १४ जुलै, इ.स. १७८९
फ्रेंच राज्यक्रांती (फ्रेंच: Révolution française) म्हणजे फ्रान्समध्ये इ.स. १७८९ ते इ.स. १७९९ या कालखंडात घडून आलेली सामाजिक व राजकीय उलथापालथ होय. या घटनाक्रमाने फ्रान्स व उर्वरित युरोपच्या इतिहासास कलाटणी दिली. अनेक शतके फ्रान्सवर राज्य केलेली अनियंत्रित राजेशाही राज्यक्रांतीच्या तीनच वर्षांमध्ये उलथून पडली. कट्टर डाव्या विचारसरणीच्या राजकीय गटांच्या, रस्त्यावर उतरलेल्या लोकशक्तीच्या व शेतकऱ्यांच्या एकत्रित रेट्यामुळे फ्रेंच समाजावरचा सरंजामशाहीवादी, धर्मशास्त्रप्रणीत मूल्यव्यवस्थेचा पगडा ओसरून समाजात मोठे पुनरुत्थान घडून आले. जुन्या रूढीगत परंपरा, तसेच राजेशाही, सरंजामशाही, धर्मसत्ता यांच्या योगे रुजलेल्या सामाजिक कल्पना व उतरंडीची व्यवस्था झुगारून दिल्या गेल्या व त्यांच्या जागी समता, नागरिकत्व, आणि मानवी हक्क ही प्रबोधक मूल्ये अंगिकारली गेली. या काळात मॅान्टेस्क्यू या विचारवंताने 'सत्ता विभाजनाचा सिद्धांत' मांडला होता. तसेच फ्रान्समधील अनियंत्रीत राजेशाही व्यवस्था सदोष असल्याने ती बदलणे आवश्यक आहे, असे प्रतिपादन केले. त्याच्या विचारांचा प्रभाव फ्रान्समधील बुद्धिवादी लोकांवर मोठ्या प्रमाणात पडला होता. जॉ जॅकवेस रुसो यांना फ्रेंच राज्यक्रांतीचे जनक म्हणून संबोधले जाते.

इ.स. १७८९ च्या मे महिन्यात भरलेल्या "ल एता-जेनेरो", अर्थात समाजातील पुरोहित, सरंजामदार महाजन व सामान्यजन अशा तीन इस्टेटींच्या, सर्वसाधारण सभेमधून क्रांतीची ठिणगी पडली. जून महिन्यात तिसऱ्या इस्टेटीने टेनिस कोर्टावर प्रतिज्ञा घेतली; तर जुलै महिन्यात बॅस्तिये किल्ल्याचा पाडाव झाला. ऑगस्ट महिन्यात मानवाच्या व नागरिकांच्या हक्कांचा जाहीरनामा स्वीकारण्यात आला. ऑक्टोबर महिन्यात इतिहासप्रसिद्ध झालेल्या व्हर्सायवरच्या मोर्च्याने राजदरबाराला पॅरिसला परतण्यास भाग पाडले. पुढील काही वर्षे विविध मुक्तिवादी गट आणि परिवर्तनवादी प्रयत्नांना हाणून पाडू पाहणारी दक्षिणपंथी राजसत्ता यांच्यादरम्यान संघर्ष घडतच राहिले.
बाह्य दुवे

*


वर्ग:फ्रान्सचा इतिहास
साम्यवाद

thumb|left|साम्यवादाचे चिन्ह - हातोडा व कोयता

साम्यवाद ही एक राज्यव्यवस्था किंवा समाजव्यवस्था आहे.

ह्या व्यवस्थेत उत्पादनाच्या मुख्य साधनांवर आणि स्रोतांवर कुणा एका व्यक्तीचे अथवा गटाचे आधिपत्य मान्य नाही. म्हणजेच, उत्पादनाची मुख्य साधने आणि स्रोत संपूर्ण समाजाच्याच एकत्रित आधिपत्याखाली असावेत अशी साम्यवादाची मान्यता असते.

कामाची सर्वांत समान विभागणी, योग्यतेनुसार आणि आवश्यकतेनुसार सर्व लाभ इत्यादी साम्यवादी विचारसरणीचे मुख्य पैलू आहेत.

भांडवलवादाच्या प्रसारामुळे विसाव्या शतकाच्या शेवटीशेवटी साम्यवादी विचारसरणी मागे पडत गेली. आजमितीस केवळ पाच देशांत (उत्तर कोरिया, व्हिएतनाम, लाओस, चीन आणि क्युबा) साम्यवादी राज्यव्यवस्था तग धरून आहे.

भारतातील साम्यवादाचे नेतृत्व पी.सी.जोशी, ए.के.गोपालन, बी.टी.रणदिवे, पी.सुंदरय्या यांनी केले.
नोव्हेंबर ७

ठळक घटना आणि घडामोडी

अठरावे शतक

एकोणिसावे शतक

* १८३७ - गुलामगिरीविरुद्ध मजकूर व पुस्तके प्रसिद्ध करणाऱ्या एलायजाह पी. लव्हजॉयची आल्टन, इलिनॉयमधील मुद्रणशाळा तिसऱ्यांदा जाळण्यासाठी आलेल्या जमावाचा विरोध करताना लव्हजॉयचा मृत्यू
विसावे शतक

* १९०७ - डेल्टा सिग्मा पायची न्यू यॉर्क युनिव्हर्सिटी मध्ये स्थापना
* १९९६ - नायजेरियाचे बोईंग ७२७ प्रकारचे विमान लागोसपासून आग्नेय दिशेस ४० मैलावर कोसळले. १४३ ठार
* १९९६ - नासा तर्फे मार्स ग्लोबल सर्व्हेयरचे प्रक्षेपण
एकविसावे शतक

* २००० - हिलरी क्लिंटनची अमेरिकेच्या सेनेटवर निवड
* २००१ - एकमेव स्वनातीत प्रवासी विमान कॉॅंकोर्ड १५ महिन्यांच्या बंदीनंतर पुन्हा आकाशात झेपावले
* २००२ - इराणने अमेरिकन वस्तूंच्या जाहिरातींवर बंदी घातली
जन्म

* ९९४ - इब्न हज्म, अरब तत्त्वज्ञानी
* १८६७ - मेरी क्युरी, पोलिश भौतिकशास्त्रज्ञ
* १८७४ - जोसेफ विलोबी, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू
* १८७६ - चार्ली टाउनसेन्ड, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू
* १८७६ - टेड आर्नोल्ड, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू
* १८७९ - लेऑन ट्रॉट्स्की, रशियन क्रांतिकारी
* १८८४ - पांडुरंग सदाशिव खानखोजे, भारतीय क्रांतिकारक
* १८८८ - सर चंद्रशेखर वेंकट रमण, भारतीय शास्त्रज्ञ
* १८८९ - लॉर्ड लायोनेल टेनिसन, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू
* १८८९ - डस्टी टॅपस्कॉट, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू
* १९१८ - बिली ग्रॅहाम, अमेरिकन धर्मप्रसारक
* १९५४ - कमल हासन, भारतीय चित्रपट अभिनेता
* १९५९ - श्रीनिवास, भारतीय पार्श्वगायक
* १९६१ - रॉन हार्ट, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू
* १९६२ - वेन एन. फिलिप्स, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू
* १९६६ - मार्टिन सुआ, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू
* १९७२ - तनवीर मेहदी, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू
* १९७९ - मंजुरल इस्लाम, बांगलादेशी क्रिकेट खेळाडू
* १९८० - जेम्स फ्रॅंकलिन, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू
* १९८० - कार्तिक - भारतीय पार्श्वगायक
* १९८१ - अनुष्का शेट्टी, भारतीय अभिनेत्री
मृत्यू

* १९१० - लिओ टॉल्स्टॉय, रशियन लेखक
* १९६७ - जॉन गार्नर, अमेरिकेचा उपराष्ट्राध्यक्ष
* २००० - सी. सुब्रम्हण्यम - गांधीवादी नेते, केंद्रीय मंत्री व महाराष्ट्राचे राज्यपाल
* २००६ - पॉली उमरीगर, भारतीय क्रिकेट खेळाडू
प्रतिवार्षिक पालन

* ऑक्टोबर क्रांती दिन - रशिया
* विद्यार्थी दिवस – महाराष्ट्र राज्य
----
नोव्हेंबर ५ - नोव्हेंबर ६ - नोव्हेंबर ७ - नोव्हेंबर ८ - नोव्हेंबर ९ - नोव्हेंबर महिना
बाह्य दुवे
आल्फ्रेदो स्त्रॉसनर

आल्फ्रेदो स्त्रॉसनर मात्याउदा (; ३ नोव्हेंबर १९१२ - १६ ऑगस्ट २००६) हा दक्षिण अमेरिकेमधील पेराग्वे देशाचा एक लष्करी अधिकारी व हुकुमशहा होता. १९५४ साली एका लष्करी बंडाद्वारे स्त्रॉसनरने पेराग्वेची सत्ता बळकावली. पुढील ३५ वर्षे पेराग्नेच्या राष्ट्राध्यक्षपदावर राहिलेल्या स्त्रॉसनरने त्याच्या कार्यकाळात सर्व राजकीय विरोधकांना डांबून ठेवले व पेराग्वेमधील जनतेच्या मानवी हक्कांची मोठ्या प्रमाणावर पायमल्ली केली. त्याच्या कट्टर कम्युनिस्ट-विरोधी विचारांमुळे अमेरिकेचा राष्ट्राध्यक्ष ड्वाइट डी. आयझेनहॉवरचा स्त्रॉसनरला पाठिंबा होता.

१९८९ साली आंद्रेस रॉद्रिग्वेझने केलेल्या एका लष्करी बंदामध्ये स्त्रॉसनरला सत्ता सोडावी लागली. त्याने ब्राझीलला पलायन केले व मृत्यूपर्यंत पुढील १७ वर्षे तो ब्राझिलिया येथे वास्तव्यास होता.
बाह्य दुवे

* श्रद्धांजली


वर्ग:पेराग्वेचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ज्याँ-बेडेल बोकासा

ज्यॉॅं-बेडेल बोकासा (फेब्रुवारी २२, इ.स. १९२१ - नोव्हेंबर ३, इ.स. १९९६) हा मध्य आफ्रिकेचे प्रजासत्ताकचा राष्ट्राध्यक्ष, हुकुमशहा व सम्राट होता.

जानेवारी १, इ.स. १९६६ रोजी बोकासा सैन्याच्या मदतीने सत्तेवर आला व त्याने स्वतःला राष्ट्राध्यक्ष करून घेतले. डिसेंबर ४, इ.स. १९७६ रोजी त्याने स्वतःला बोकासा पहिला (अथवा पहिला बोकासा) या नावाने मध्य आफ्रिकेचा सम्राट घोषित केले. सप्टेंबर २०, इ.स. १९७९ रोजी त्याची सत्तेवरून हकालपट्टी झाली. याला सलाह एद्दिन अहमद बोकासा या नावानेही ओळखतात.


बोकासा, ज्यॉॅं-बेडेल
बोकासा, ज्यॉॅं-बेडेल
बोकासा, ज्यॉॅं-बेडेल
वर्ग:हुकूमशाह
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सरीवर सरी (चित्रपट)

सरीवर सरी


निर्मिती वर्ष
२००५


दिग्दर्शक
गजेंद्र अहिरे


कथा लेखक
गजेंद्र अहिरे


पटकथाकार
गजेंद्र अहिरे


संवाद लेखक
गजेंद्र अहिरे


संकलन
शिवाजी चौधरी, महेश पावसकर, गजेंद्र अहिरे


छायांकन
इम्तियाज बारगीर


गीतकार
गजेंद्र अहिरे


संगीत
भास्कर चंदावरकर


ध्वनी दिग्दर्शक
रियाज नागपूरवाला, ओंकार केळकर


पार्श्वगायन
हरीहरन, शंकर महादेवन, साधना सरगम, वैशाली सामंत, राहुल जोशी


वेशभूषा


रंगभूषा


प्रमुख अभिनेते
मधुरा वेलणकर, मानसी साळवी, मोहन जोशी, नीना कुळकर्णी, भरत जाधव, श्रेयस तळपदे, मिलिंद गुणाजी


एक गाजलेला मराठी चित्रपट. गजेंद्र अहिरे यांनी दिग्दर्शीत केलेल्या या चित्रपटात मुख्य भूमिका मधुरा वेलणकर, मोहन जोशी व नीना कुलकर्णी यांच्या आहेत.
पार्श्वभूमी

कथानक

उल्लेखनीय

या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.
*कंठ आणि आभाळ दाटून येती
बाह्य दुवे

वर्ग:इ.स. २००५ मधील मराठी चित्रपट
नोव्हेंबर ९

ठळक घटना आणि घडामोडी

अठरावे शतक

एकोणिसावे शतक

विसावे शतक

* १९०७ - इंग्लंडच्या राजा सातव्या एडवर्डला त्याच्या वाढदिवसानिमित्त कलिनन हीरा भेट देण्यात आला.
* १९१३ - अमेरिकेच्या ग्रेट लेक्स सरोवरांत आलेल्या वादळात १९ जहाजे बुडाली व २५०पेक्षा जास्त व्यक्ती मृत्यू पावल्या.
* १९१८ - पहिले महायुद्ध - जर्मनीच्या सम्राट विल्हेल्म दुसऱ्याने पदत्याग केल्यावर जर्मनीला प्रजासत्ताक घोषित करण्यात आले.
* १९२३ - म्युनिकमध्ये नाझी पक्षाने आयोजित केलेला बीयर उठाव पोलीस व सैन्याने चिरडून काढला.
* १९३७ - जपानने शांघाय शहर जिंकले.
* १९३८ - जर्मनीत हर्षल ग्रिंझपानने अर्न्स्ट फोन राथची हत्या केली. हे कारण पुढे करून नाझींनी ज्यूंच्या शिरकाणाला सुरुवात केली.
* १९४७ - जुनागढ भारतात विलीन झाले.
* १९५३ - कंबोडियाला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
* १९६३ - जपानच्या मीके खाणीत स्फोट होउन ४५८ ठार, ८३९ दवाखान्यात. याच दिवशी जपानमध्ये योकोहामाजवळ तीन रेल्वेगाड्यांच्या अपघातात १६० ठार.
* १९८५ - अनातोली कारपोव्हला हरवून गॅरी कास्पारोव्ह सगळ्यात छोटा बुद्धिबळ जगज्जेता झाला.
* १९९० - नेपाळने नवीन संविधान अंगिकारले.
* १९९० - मेरी रॉबिन्सन आयर्लंडची पहिली स्त्री राष्ट्राध्यक्षा झाली.
* १९९४ - डार्मश्टाटियम या मूलतत्त्वाचा शोध.
* १९९८ - आपल्या गिऱ्हाइकांना एक किंमत दाखवून वेगळ्याच किमतीला रोखे विकल्याबद्दल नॅस्डॅक शेरबाजारातील दलालसंस्थांना १.०३ अब्ज अमेरिकन डॉलरचा दंड.
एकविसावे शतक

* २००५ - आत्मघातकी दहशतवाद्यांनी जॉर्डनच्या अम्मान शहरात बॉम्बस्फोट करून ६० व्यक्तींना ठार केले.
* २०१३ - सुपर टायफून हैयान या प्रचंड चक्रीवादळाने फिलिपाइन्सचा किनारा गाठला. ताशी ३१५ किमी वेगाने वाहणाऱ्या वाऱ्यासह तुफान पावसात शेकडो मृत्युमुखी.
जन्म

* १८४१ - एडवर्ड सातवा, इंग्लंडचा राजा.
* १८७७ - अल्लामा इकबाल, भारतात जन्मलेला पाकिस्तानचा राष्ट्रकवी.
* १८८२ - ज्यो हार्डस्टाफ, सिनियर, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १८८५ - आल्फ्रेड डिपर, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९०४ - एडवर्ड व्हान डेर मर्व, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९१८ - स्पिरो ऍग्न्यू, अमेरिकेचा उपराष्ट्राध्यक्ष.
* १९२३ - डोरोथी डॅन्ड्रिज, श्यामवर्णीय अमेरिकन अभिनेत्री.
* १९३१ - टॉमी ग्रीनहाउ, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९३४ - कार्ल सेगन, अमेरिकन अंतराळतज्ञ व इंग्लिश लेखक.
* १९४३ - जॉन शेफर्ड, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७५ - मॅथ्यू सिंकलेर, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

* ९४९ - कॉन्स्टन्टाईन सातवा, बायझेन्टाईन सम्राट.
* ११८७ - गाओझॉॅंग, चीनी सम्राट.
* १५०४ - फर्डिनांड दुसरा, अरागॉनचा राजा.
* १९३७ - राम्से मॅकडोनाल्ड, युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान.
* १९४० - नेव्हिल चेंबरलेन, युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान.
* १९५३ - अब्दुल अझीझ अल-सौद, सौदी अरेबियाचा राजा.
* १९७० - चार्ल्स दि गॉल, फ्रांसचा राष्ट्राध्यक्ष.
* २००३ - बिनोद बिहारी शर्मा, मैथिली भाषेतील लेखक, कवि.
* २००५ - के. आर. नारायणन, भारतीय राष्ट्रपती.
प्रतिवार्षिक पालन

* स्वातंत्र्य दिन - कंबोडिया.
* अल्लामा इकबाल दिन - पाकिस्तान.
* संशोधक दिन - युरोप.
----
नोव्हेंबर ७ - नोव्हेंबर ८ - नोव्हेंबर ९ - नोव्हेंबर १० - नोव्हेंबर ११ - नोव्हेंबर महिना
बाह्य दुवे
भुताचा भाऊ (चित्रपट)

भुताचा भाऊ हा १९८९ला प्रदर्शित झालेला मराठी चित्रपट आहे. अशोक सराफ आणि सचिन पिळगावकर यांनी या चित्रपटात मुख्य भूमिका निभावल्या आहेत.
कथा

बंडूला अप्पाजी, इंद्रसेन आणि दयाराम या तीन गुंडांनी ठार केले. तो भूत बनतो. तो आपला दीर्घ हरवलेला भाऊ आणि आई शोधण्यासाठी प्रवास करतो. त्याचा लहान भाऊ नंदू (सचिन पिळगावकर) हा भेकड माणूस आहे. बंडू त्याला भेटतो आणि या गुंडांनी त्याला कसे मारले ते सांगते. तो त्याला गावी यायला सांगतो. बंडूचा आत्मा फक्त नंदूलाच दिसतो. बंडूचा आत्मा बऱ्याच वेळा नंदूच्या शरीरात शिरला आणि ते एकत्र या गुंडांशी युद्ध करतात.
कलाकार

कलाकार आणि त्यांनी साकारलेल्या भूमिका -
*अशोक सराफ - बंडू
*सचिन पिळगांवकर - नंदू (नंदकुमार)
*वर्षा उसगावकर - अंजू (अंजली)
*जयराम कुळकर्णी - राव साहेब
*भारती आचरेकर - नंदुची आई
*लक्ष्मीकांत बेर्डे - बारकू
*रेखा राव - बिट्टी
*जॉनी लिव्हर - गप्पाजी
*विजय पाटकर - वॉर्ड बॉय

हिंदीतील नामवंत विनोदी कलाकार जॉनी लिव्हर यांचा मराठी चित्रपटसृष्टीतील पहिला चित्रपट.
निर्माण

भुताचा भाऊ या चित्रपटाचं निर्माण नंदिनी फिल्म्स ने आणि पद्मिनी फिल्म्स प्रोडक्शन प्रा. ली. ने केलं होत. हा चित्रपट २१ मार्च १९८९ला प्रदर्शित झाला होता. सचिन पिळगावकर ने कथा, पटकथा लिहिली होती. अरुण पौडवाल हे संगीत दिग्दर्शक होते. सचिन पिळगावकर हे या चित्रपटाचे दिग्दर्शक होते.
संदर्भ

वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मराठी चित्रपट
अर्नी हेस

अर्नी हेस तथा अर्नेस्ट जॉर्ज हेस ( ६ नोव्हेंबर १८७६ पॅकहॅम,लंडन - मृत्यू: २ डिसेंबर १९५३,वेस्ट डल्विच, लंडन) हा एक क्रिकेट खेळाडू होता जो सरे,लिसेस्टरशायर व इंग्लंडसाठी खेळत होता.अर्नी हेस हा उजखोरा फलंदाज होता, जो साधारणपणे तिसऱ्या क्रमांकावर खेळत असे. तो फटके मारण्यात व पुलिंगमध्ये निष्णात होता.तसेच तो लेग ब्रेक गोलंदाजही होता. तो फाईन स्लिपमध्ये फिल्डिंग करीत असे.दुसरे विश्व युद्ध सुरू होईपर्यंत, तो सरेमार्फत सुमारे १५ वर्षे खेळला. सन १८९९ते १९१४ या दरम्यानच्या प्रत्येक मोसमात त्याने १००० व त्याअधिक धावा कमाविल्या. सन १९१६ हे त्याचे सर्वात चांगले वर्ष होते.त्या मोसमात त्याने दर इनिंग ४५ पेक्षा जास्त धावांच्या सरासरीने २३०९ धावा केल्यात. त्याला त्यामुळे सन १९०७ मध्ये 'विस्डन क्रिकेट खेळाडू ऑफ द इयर' असे नाव देण्यात आले.त्याने सन १९०९ मध्ये हॅम्पशायर विरुद्ध ओव्हल मैदानावर २७६ ही सर्वोच्च धावसंख्या कमाविली.यातच त्याने जॅक हॉब्ज सोबत, दुसऱ्या विकेटसाठी ३७१ धावांची भागिदारी केली जी आजतागायत सरेमधील अत्युच्च आहे.
हेसची गोलंदाजी ही अधून मधून फायदेशीर राहिली.सन १९०५ मध्ये त्याने ७६ बळी घेतले व १९१२ मध्ये ६०. पण इतर मोसमात फारच कमी बळी घेतले व तो पुष्कळ धावा देणारा गोलंदाज राहिला.सर्व सामन्यात मिळून त्याने स्लिपचा फिल्डर म्हणून ६०० झेल घेतले.


हेस, अर्नी
वर्ग:इ.स. १८७६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पूर्वरंग

पूर्वरंग हे पु. ल. देशपांडे यांनी लिहिलेले मराठी भाषेतील प्रवासवर्णनात्मक पुस्तक आहे. देशपांड्यांनी केलेल्या आग्नेय आशिया व पूर्व आशियातील देशांतील भ्रमंतीवर हे प्रवासवर्णन लिहिले आहे. इ.स. १९६२ सालच्या जानेवारी ते मे महिन्यांदरम्यान हा प्रवास पु.ल.देशपांडे व त्यांच्या पत्नी सुनीता देशपांडे यांनी केला. आग्नेय आशियातील सिंगापुरापासून प्रवासाची सुरुवात होऊन पूर्व आशियातील जपानभेटीने त्याची सांगता होते. या प्रवासात सिंगापूर व जपानाव्यतिरिक्त त्यांनी मलेशिया (तत्कालीन मलाया), थायलंड, इंडोनेशियातील जावा व बाली बेटे, पूर्व आशियातील हॉंगकॉंग या ठिकाणांस भेट दिली. तसेच, जहाजप्रवासाचा पहिला थांबा असलेल्या श्रीलंकेतील कोलंबो शहरातल्या भटकंतीचे वर्णन या पुस्तकात अंतर्भूत आहे.

या चार महिन्यांतील प्रवासात भेट दिलेल्या विविध देशांतील अनुभव, तिथे भेटलेले लोक, स्थानिक भाषा, तिथले सांस्कृतिक वातावरण, कलाप्रकार, खाद्यसंस्कृती अशांसारख्या अनेक गोष्टी पुस्तकात मांडल्या आहेत.

पुस्तकाचे मुखपृष्ठ दीनानाथ दलाल यांनी चितारले असून आतील मजकुरास समर्पक बोधचित्रे हास्यचित्रकार शि.द. फडणीस यांनी काढली आहेत.


वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:पु.ल. देशपांडे यांचे साहित्य
नोव्हेंबर १०

ठळक घटना आणि घडामोडी

अठरावे शतक

एकोणिसावे शतक

विसावे शतक

एकविसावे शतक

* २००६ - श्रीलंकेतील तमिळवंशीय संसदसदस्य नादराजाह रविराजची कोलंबो येथे हत्या.
जन्म

* ७४५ - मुसा अल-कझीम, शिया इमाम.
* १४८३ - मार्टिन ल्युथर, जर्मन धर्मसुधारक.
* १६८३ - जॉर्ज दुसरा, इंग्लंडचा राजा.
* १८४५ - सर जॉन स्पॅरो डेव्हिड थॉम्पसन, कॅनडाचा चौथा पंतप्रधान.
* १८७१ - विन्स्टन चर्चिल, इंग्लिश लेखक.
* १८८८ - आंद्रेई तुपोलेव, सोव्हिएत आंतरिक्ष अभियंता.
* १८९५ - जॉन क्नुडसेन नॉर्थ्रोप, अमेरिकन विमान अभियंता.
* १९१८ - मार्टिन हेनली, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९१९ - मिखाइल तिमोफीविच कलाश्निकोव्ह, रशियन संशोधक.
* १९१९ - मॉइझे त्शोम्बे, कॉंगोचा पंतप्रधान.
* १९३३ - सेमूर नर्स, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७२ - नईम अशरफ, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
* १९७३ - झहीद फझल, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
* १९७८ - मफिझुर रहमान, बांगलादेशचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९८५ - आफताब अहमद, बांगलादेशचा क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

* १४४४ - व्लादिस्लॉस तिसरा, पोलंडचा राजा.
* १५४९ - पोप पॉल तिसरा.
* १६७३ - मिकाल विस्नियोवियेकी, पोलंडचा राजा.
* १९३८ - मुस्तफा कमाल अतातुर्क, तुर्कस्तानचा संस्थापक व राष्ट्राध्यक्ष.
* १९८२ - लिओनिद ब्रेझनेव्ह, सोवियेत संघाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९९५ - केन सारो-विवा, नायजेरियाचा लेखक.
* २००० - जाक शबान-देल्मास, फ्रांसचा पंतप्रधान (जन्म-१९१५).
* २००३ - कनान बनाना, झिम्बाब्वेचा राष्ट्राध्यक्ष.
प्रतिवार्षिक पालन

* अतातुर्क स्मृती दिन - तुर्कस्तान.
----
नोव्हेंबर ८ - नोव्हेंबर ९ - नोव्हेंबर १० - नोव्हेंबर ११ - नोव्हेंबर १२ - नोव्हेंबर महिना
बाह्य दुवे
पोप इनोसंट सातवा

thumb|right|200px|
पोप इनोसंट सातवा (इ.स. १३३६:सुलोम्ना, इटली - नोव्हेंबर ६, इ.स. १४०६:रोम) हा पंधराव्या शतकातील पोप होता. याचे मूळ नाव कोसिमो दि मिग्लियोराती असे होते. पाश्चात्य फुटीच्या काळात इ.स. १४०४ सालापासून इ.स. १४०६ साली मरण पावेपर्यंत केवळ दोन महिने तो पोपपदावर राहिला. त्याच्या कार्यकाळात विरुद्ध पक्षातील आविन्यॉन पोपशाहीवर प्रतिपोप बेनेडिक्ट तेरावा (इ.स. १३९४ - १४२३) आरूढ होता.


वर्ग:पोप
वर्ग:इटालियन पोप
वर्ग:इ.स. १३३६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १४०६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नोव्हेंबर ११

ठळक घटना आणि घडामोडी

विसावे शतक

* १९१८ - पहिले महायुद्ध - जर्मनीने फ्रांसमधील कॉम्पियेन्ये गावाजवळ दोस्त राष्ट्रांशी संधी केली व युद्ध संपुष्टात आणले.
* १९१८ - ऑस्ट्रियाच्या सम्राट चार्ल्स पहिल्याने पदत्याग केला.
* १९२१ - अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष वॉरेन जी. हार्डिंगने वॉशिंग्टन डी.सीमधील अज्ञात सैनिकाची समाधी राष्ट्राला अर्पण केली.
* १९२६ - अमेरिकेतील रूट ६६ या रस्त्याची आखणी करण्यात आली.
* १९३३ - अमेरिकेच्या साउथ डकोटा राज्यात प्रचंड वादळाने जमिनीवरील माती उडून गेली. डस्ट बोलची ही सुरुवात होती. यानंतर अमेरिकेतील महाभयंकर दुष्काळास सुरुवात झाली.
* १९४० - दुसरे महायुद्ध-टारांटोची लढाई - रॉयल नेव्हीने इतिहासातील सर्वप्रथम विमानवाहू नौकेवरून विमानहल्ला केला.
* १९४० - अमेरिकेत हिमवादळात १४४ ठार.
* १९६२ - कुवैतने नवीन संविधान अंगिकारले.
* १९६५ - ऱ्होडेशियाच्या (आताचे झिम्बाब्वे) श्वेतवर्णीय लघुमतीतील सरकारने राष्ट्राला स्वतंत्र जाहीर केले.
* १९६६ - जेमिनी १२ अंतराळयानाचे प्रक्षेपण.
* १९६८ - मालदीवमध्ये प्रजासत्ताक राष्ट्राची स्थापना.
* १९९२ - चर्च ऑफ इंग्लंडने स्त्रीयांना पादरी होण्याची मुभा दिली.
एकविसावे शतक

* २००० - ऑस्ट्रियातील कॅप्रन गावातील केबलकारला लागलेल्या आगीत १५५ स्कीयर व स्नो-बोर्डर्सचा मृत्यू.
* २००४ - यासर अराफातच्या मृत्यूनंतर महमूद अब्बास पी.एल.ओ.च्या नेतेपदी.
जन्म

* १०५० - हेन्री चौथा, पवित्र रोमन सम्राट.
* ११५४ - सांचो पहिला, पोर्तुगालचा राजा.
* ११५५ - आल्फोन्सो आठवा, कॅस्टिलचा राजा.
* १७४८ - कार्लोस चौथा, स्पेनचा राजा.
* १८६९ - व्हिकटर इम्मॅन्युएल तिसरा, इटलीचा राजा.
* १८७८ स्टॅनली स्नूक, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १८८२ - गुस्ताफ सहावा एडॉल्फ, स्वीडनचा राजा.
* १९२४ रुसी मोदी, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* १९२८ ट्रेव्हर मील, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९४२ रॉय फ्रेडरिक्स, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९४५ - डॅनियेल ओर्तेगा, निकाराग्वाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९६४ - कॅलिस्टा फ्लॉकहार्ट, अमेरिकन अभिनेत्री.
* १९६७ सोहेल फझल, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
* १९६९ मायकेल ओवेन्स, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७४ - लिओनार्डो डिकॅप्रियो, अमेरिकन अभिनेता.
* १९७४ - वजातुल्लाह वस्ती, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
* १९७७ बेन होलियोके, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

* ५३७ - पोप सिल्व्हेरियस.
* १८८० - नेड केली, ऑस्ट्रेलियन दरोडेखोर.
* १९१७ - लिलिउओकलानी, हवाईची राणी.
* १९१८ - जॉर्ज लॉरेंस प्राइस, पहिल्या महायुद्धाचा शेवटचा बळी.
* २००४ - यासर अराफात, पॅलेस्टाइनचा शासक, दहशतवादी.
प्रतिवार्षिक पालन

* स्वातंत्र्य दिन - पोलंड, ॲंगोला.
* शस्त्रसंधी दिन - फ्रांस, बेल्जियम.
* सैनिक दिन - अमेरिका.
* स्मृती दिन - युनायटेड किंग्डम, ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा.
----
नोव्हेंबर ९ - नोव्हेंबर १० - नोव्हेंबर ११ - नोव्हेंबर १२ - नोव्हेंबर १३ - नोव्हेंबर महिना
बाह्य दुवे
बलुतं (पुस्तक)

बलुतं (१९७८) हे दया पवार (दगडू मारुती पवार) यांचे आत्मकथन आहे. या कलाकृतीचे महत्त्व म्हणजे ते मराठी भाषेतील पहिले प्रकाशित दलित आत्मचरित्र आहे. या आत्मकथनाच्या माध्यमातून भारतीय समाजातील तळागाळातील दुर्लक्षित घटकाच्या अस्तित्त्वाची जाणीव होते. अशा प्रकारच्या आत्मकथनांतून सामाजिक इतिहासाचे वास्तव दर्शन होण्यास मदत होते. पु. ल. देशपांडेंनी म्हटल्याप्रमाणे स्वतःच्याच विश्वात मग्न असणाऱ्यांसाठी हे आत्मकथन म्हणजे एकप्रकारचा आरसाच आहे. फार काळापासुन भारतीय समाज हा जात, वर्ग व लिंगभेदाने बरबटलेला असून त्यात भांडवलशाहिने जणू भरच टाकलीय; अशा काळात मुंबईसारख्या शहरांमध्ये राहणं सामान्य माणसासाठी अगदी दुरापास्त होऊन बसले आहे. ह्या सगळ्या खटाटोपींध्ये आपलं अस्तित्त्व टिकविण्यासाठी कोणकोणत्या दिव्यांचा सामना करावा लागतो याचं यथार्थ चित्रण बलुतंमधून बघायला मिळतं.
बलुतं हे आत्मचरित्र दया पवार याचे आहे. हे मराठी साहित्यातील पहिले आत्मचरित्र आहे. दलित समाजातील हळूहळू होणारे बदल तसेच मुंबई शहर बद्दलची माहिती देखील आलेली आहे.


त्याचबरोबर मराठी भाषेच्या दडलेल्या प्रकाराची जाणीवसुद्धा बलुतं मधुन होते.

वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:दया पवार यांचे साहित्य
स्वामी (कादंबरी)

स्वामी ही रणजित देसाई यांनी लिहिलेली मराठी भाषेतील ऐतिहासिक कादंबरी आहे. श्रीमंत थोरले माधवराव पेशवे यांच्या जीवनावर आधारित हे पुस्तक आहे. मेहता पब्लिशिंग हाउसद्वारे १९६२ साली कादंबरी प्रकाशित करण्यात आली होती.

ही कादंबरी वाचकांमध्ये प्रचंड लोकप्रिय आहे. मराठी भाषेतील सर्वोत्कृष्ट पुस्तकांमध्ये याची गणना होते. थोरले माधवराव पेशवे यांचे राजकीय जीवन, कर्तुत्व आणि त्यांचे वैयक्तिक जीवन यांचे अतिशय प्रभावी चित्रण पुस्तकात आहे.

१९६४ साली पुस्तकाला साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. १९८७ साली "स्वामी"वर आधारित त्याच नावाची दूरचित्रवाणी मालिका तयार करण्यात आली होती.
हे सुद्धा पहा

* स्वामी (दूरचित्रवाणी मालिका)
संदर्भ

वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
वर्ग:रणजित देसाई यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
नटसम्राट

नटसम्राट- असा नट होणे नाही हा एक कुसुमाग्रज यांनी लिहिलेल्या नटसम्राट या नाटकावर आधारित चित्रपट आहे. नटसम्राट या चित्रपटात नाना पाटेकर यांनी प्रमुख भूमिका साकारली आहे. हा चित्रपट १ जानेवारी २०१६ रोजी प्रदर्शित झाला असून याला लोकांचा उत्तम प्रतिसाद लाभत आहे. या चित्रपटाचे दिग्दर्शक महेश मांजरेकर आहेत. या चित्रपटात रंगमंचावरील अभिनेत्याचे दुःखद कौटुंबिक जीवन दर्शविले गेले आहे ज्यांनी अभिनयातून निवृत्त झाले आहे परंतु थिएटर आणि रंगमंचावरील त्यांच्या आवडत्या आठवणींना विसरण्यास अक्षम केले आहे.

नाना पाटेकर आणि विश्वास जोशी यांनी ग्रेट मराठा एन्टरटेन्मेंट, गजानन चित्र आणि फिनक्राफ्ट मीडिया ॲण्ड एंटरटेनमेंट प्रा. लि. हा चित्रपट २०१६ च्या नवीन वर्षात अधिकृतपणे भारतात प्रदर्शित झाला आणि सैराटने त्या जागेवर कब्जा होईपर्यंत आजपर्यंत मराठी चित्रपटसृष्टीत सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट ठरला. हा चित्रपट गुजरातीमध्ये २०१६ मध्ये या चित्रपटाचा रीमेक झाला होता आणि तेलुगू भाषेत रंगमंत्रांडाच्या रूपात पुन्हा तयार केला जात होता.
कथासूत्र

नटसम्राट गणपतराव बेलवलकर नाटक व्यवसायातून निवृत्ती पत्करतात. पत्नी कावेरी, मित्र राम, मुलगा, सून, मुलगी यांच्याबरोबर समारंभ साजरा करत असतानाच बेलवलकर आपलं घर मुलाच्या नावावर करण्याची घोषणा करतात आणि बाकीचे संपत्ती मुलीच्या नावावर करतात. नटसम्राट अशीच त्यांची ख्याती असते. ते शरीराने निवृत्त झाले असले तरी मनाने निवृत्त झालेले नसतात. ते नाटकातच रमलेले असतात. या गोष्टीचा त्यांच्यावर आणि सभोवतालच्या लोकांवर विपरीत परिणाम होऊ लागतो. जे होतं ते सारं मुलामुलींच्या नावे केलेलं असतं. चाळीस वर्षे रंगभूमीवर असंख्य मानसन्मान भोगलेला हा नटसम्राट गलितगात्र होतो. त्याच्या आयुष्याची एक असह्य फरफट सुरू होते.
कलाकार

* नाना पाटेकर - गणपत रामचंद्र बेलवलकर / नटसम्राट / अप्पा (ऊर्फ) / बाबाच्या भूमिकेत
* मेधा मांजरेकर - कावेरी गणपत बेलवलकर, गणपत रामचंद्र बेलवलकरांची पत्नी सरकारच्या भूमिकेत
* मृण्मयी देशपांडे - विद्या गणपत बेलवलकर, गणपत यांची मुलगी, राहुल बर्वे यांची पत्नी
* सुनील बर्वे - राहुल बर्वे, गणपत बेलवलकरांचे जावाई
* विक्रम गोखले - रामभाऊ अभ्यंकर, गणपत बेलवलकरांचे मित्र
* अजित परब - मकरंद गणपत बेलवलकर, गणपत बेलवलकरांचा मुलगा
* नेहा पेंडसे - नेहा मकरंद बेलवलकर, गणपत बेलवलकरांची सुन
* प्रांजल परब - मेघा मकरंद बेलवलकर, गणपत बेलवलकरांची नात
* निलेश दिवेकर -
* जितेंद्र जोशी -
* श्रीधर लिमये -
* सविता मालपेकर - कुमुद अभ्यंकर, रामभाऊची पत्नी
* संदीप पाठक -
* अनिकेत विलासराव -
* जयवंत वाडकर - विठ्ठलच्या भूमिकेत
* सारंग साठे - सिद्धार्थच्या भूमिकेत
* विद्या पटवर्धन -
* महेश मांजरेकर - मेघाच्या शाळेतील शिक्षक
* प्रविण तारडे - दारु बनवणारा
* पुजा सावंत -
संदर्भ
काजळमाया (कथा संग्रह)

गुरुनाथ आबाजी उर्फ जी.ए. कुलकर्णी हे एक मराठी मधील प्रसिद्ध कथाकार होते.
त्यांचा काजळमाया हा गाजलेला कथा संग्रह आहे.
जी ए एका वेगळ्याच जगात आपल्या या कथा संग्रहातून घेऊन जातात. या कथा संग्रहातील सर्वच कथा शेवटी अनपेक्षित वळणावर संपत असल्या तरी यातील अंजन ही कथा विशेष आहे.
साहित्य

जी. ए. कुलकर्णींच्या काही कथा सुरुवातीस सत्यकथा नियतकालिकात प्रसिद्ध झाल्या. त्यांचे इतर कथासंग्रह व इतर साहित्य खालीलप्रमाणे आहे:
* निळा सावळा
* हिरवे रावे
* पारवा
* रक्तचंदन
* सांजशकुन
* पिंगळावेळ
* रमलखुणा
* एक अरबी कहाणी
* अमृतफळे
* ओंजळधारा
* वैऱ्याची रात्र
* मुग्धाची रंगीत गोष्ट
* माणसे: आरभाट आणि चिल्लर
* बखर बिम्मची
इतर माहिती

* समग्र जी. ए. कुलकर्णी
* जी ए आणि मी, बेळगावचे दिवस, लोकसत्ता
* इंग्रजी विकिपीडिया वरील पान
* काळ्या चष्म्याआडचा माणूस

वर्ग:जी.ए. कुलकर्णी

जी.ए.कुलकर्णी

वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
वर्ग:जी.ए. कुलकर्णी यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी साहित्य यादी