JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
नवे तेहरी

नवे तेहरी भारताच्या उत्तराखंड राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर तेहरी गढवाल जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. या नगरपालिका क्षेत्रात विधी विहार ते विश्वकर्मा पुरम (कोट कॉलनी) पर्यंत ११ वॉर्ड आहेत. सध्या (२०१९) श्रीमती सीमा कृषाली नगर पालिका तेहरीच्या अध्यक्षा आहेत. त्या तेहरी महानगरपालिकेच्या पहिल्या महिला अध्यक्षा आहेत. त्या अपक्ष उमेदवार होत्या आणि हे स्थान त्यांनी जिंकले तेसुद्धा काँग्रेससारख्या राष्ट्रीय पक्षांच्या उमेदवारांना पराभूत करून. श्रीमती सीमा कृषाली पूर्वी भाजपाचे श्री उमेश गुसाईन तेहरीचे नगरपालिका अध्यक्ष होते. हे एकमेव अध्यक्ष आहेत ज्यांनी ६१ वर्षात सलग दोनदा या जागेवर विजय मिळविला. नवे तेहरी हे आता उत्तराखंडच्या तेहरी विधानसभा जागा आणि भारताच्या तेहरी लोकसभा मतदारसंघांतर्गत आहेत, ज्यांचे प्रतिनिधित्व अनुक्रमे धनसिंग नेगी (भारतीय जनता पार्टी) आणि माला राज्य लक्ष्मी शाह (भारतीय जनता पार्टी) करतात. येथून जवळ असलेल्या तेहरी धरणात जुने तेहरी शहर बुडायच्या आधी संपूर्ण शहराचे स्थलांतर येथे करण्यात आले.
इतिहास

तेहरीचे जुने शहर भागीरथी आणि भिलंगना नद्यांच्या संगमावर वसलेले होते. तेहरी ब्रिटीशांच्या काळातील तेहरी गढवाल (गढवाल राज्य) या राज्याच्या राजधानीची राजधानी होती. ज्याचे क्षेत्रफळ होते आणि इ.स. १९०१ मध्ये लोकसंख्या १,६८,८८५ होती. हे गढवाल जिल्हा जवळच आहे आणि त्याच्या स्थलाकृतिक वैशिष्ट्ये देखील अशीच होती. या शहरात गंगा आणि यमुना या दोन्ही नद्यांचा समावेश होतो. येथे दरवर्षी हजारो भाविक भेट देतात. अठराव्या शतकात ईस्ट इंडिया कंपनीची जहाजे तेहरी बंदरावर येत असत.

तेहरी धरणाच्या बांधकामामुळे तेहरीचे जुने शहर पूर्णपणे धरणाच्या पाण्यात बुडले आणि तेथे राहणारे सर्व लोक नवीन तेहरी शहरात येऊन वसले. सुंदरलाल बहुगुणा यांनी केलेल्या तेहरी धरणाच्या विरोधामुळे हे शहर प्रसिद्ध झाले होते. त्यांच्या अनुयायांनी चिपको आंदोलनही चालवले होते.
लोकसंखेचे वर्गीकरण

२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार, नव्या तेहरीची लोकसंख्या २४,०१४ होती. यात ६५% पुरुष आणि ३५% स्त्रिया होत्या. नव्या तेहरीची सरासरी साक्षरता दर ७८% होता, जो राष्ट्रीय प्रमाण साक्षरता दर ५९.५% पेक्षा जास्त आहे. पुरुष साक्षरता दर ८१% आहे, तर महिला साक्षरता दर ७१% आहे. नव्या तेहरीमध्ये १०% लोकसंख्या ६ वर्षाखालील होती.
पर्यटन स्थळे

देवी कुंजापुरी मंदिर, चंद्रबादणी देवी, श्री आदिनाथ दिगंबर जैन मंदिर, महासर ताल, सहस्र ताल आणि खटलिंग ग्लेशियर ही सर्वात जास्त प्रसिद्ध पर्यटन स्थळे आहेत. तेहरीचे काही भाग फारच सुंदर आहेत परंतु उत्तराखंड सरकारने त्याकडे दुर्लक्ष केले आहे, यात पनवाली कंठा, बेलहबागी बुग्याल आणि खैत पर्वताचा समावेश होतो. पनवाली कंठा उत्तराखंडमधील सर्वात लोकप्रिय ट्रेकपैकी एक आहे ज्याचा उल्लेख आउटलुक ट्रॅव्हलरने सूचीबद्ध केलेला आहे. इतर बऱ्याच ठिकाणांमध्ये पर्यटकांना ट्रेकिंग व पर्वतारोहणासाठी आकर्षित करण्याची क्षमता आहे परंतु त्याचा योग्य वापर केलेला नाही. नवीन टिहरी येथील नवीन जिल्हा मुख्यालय भविष्यातील पर्यटन स्थळ होऊ शकते. टिहरी गढवालच्या सान्निध्यात वसलेले नरेंद्रनगर हे पर्यटकांचे आकर्षण आहे जिथे अभ्यागतांना गंगा नदी व दून खोरे दिसतात.
संदर्भ


वर्ग:उत्तराखंडमधील शहरे
वर्ग:तेहरी गढवाल जिल्हा
वर्ग:माहितीचौकटीची आवश्यकता असणारे लेख
बालमोहन विद्यामंदिर

बालमोहन विद्यामंदिर ही शाळा मुंबई मध्ये दादर भागात शिवाजी पार्क येथे आहे.
विभाग

* पूर्व प्राथमिक
* प्राथमिक
* माध्यमिक
परंपरा

महाराष्ट्र टाईम्स वाचकांचा पत्रव्यवहार-१ एप्रिल


इ.स. २००६ हे दादरला 'बालमोहन विद्यामंदिर'ची स्थापना करून अविरत 'ज्ञानयज्ञ' चालू ठेवणाऱ्या ज्ञानमहर्षी दादासाहेब रेगे यांचे हे जन्मशताब्दी वर्ष आहे. 'बालमोहन'चा विद्यार्थी असणे हा एक गौरव आहे व ही गौरवास्पद परंपरा भावी पिढ्याही चालूच ठेवणार, ही खात्री आहे.

आपल्या विद्यार्थ्यांना आदर्श व्यक्ती घडवणाऱ्या व बालमोहनसाठी तनमनधन अर्पण करणाऱ्या दादासाहेबांवरूनच बहुधा पु. ल. देशपांडे यांना व्यक्ती व वल्लीमधील 'चितळे मास्तर' ही व्यक्तिरेखा सुचली असावी. देशासाठी बलिदान करणाऱ्या (कै.) लेफ्टनंट दिलीप गुप्तेंपासून राजकारणातील उगवता तारा राज ठाकरे व अनेक डॉक्टर्स, वकील, लेखापाल, उच्च पोलीस व सनदी अधिकारी बालमोहनने देशाला अर्पण केले. दादासाहेबांनी लावलेल्या रोपाचा दादर येथील भव्य बालमोहन विद्यामंदिर व तळेगाव दाभाडे येथील रामभाऊ परूळेकर विद्यानिकेतनच्या [स्थापना: २२ जून १९७०] रूपाने महावृक्ष होऊन पिढ्यान् पिढ्या आदर्शत्वाची सुमधुर फळे देत राहणार आहे.

बालमोहनच्या संस्थाचालकांनी व शिक्षकांनी संगणक क्रांती, मायबोली मराठीची होणारी उपेक्षा, ऱ्हास होणारी संस्कृत भाषा व आधुनिक शिक्षण पद्धती ही आव्हाने स्वीकारून शिक्षण क्षेत्रात 'बालमोहन' हा परवलीचा शब्द करून दाखवावा, हाच खरा दादासाहेब रेगे यांच्या वत्सल स्मृतीस मानाचा मुजरा ठरेल.
बाह्य दुवे

* बालमोहन विद्यामंदिरचे संकेतस्थळ
* माजी विद्यार्थ्यांचे संकेतस्थळ
* बालमोहनची गौरवास्पद परंपरा

वर्ग:मराठी माध्यम शाळा
बहराईच जिल्हा

बहराईच हा भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे. उत्तर प्रदेशाच्या देवीपाटन विभागातील हा जिल्हा भारत--नेपाळ सीमेवर वसला असून बहराईच हे ह्या जिल्हाचे मुख्यालय आहे. ऐतिहासिक अवध प्रदेशात असलेल्या बहराईच जिल्ह्याची लोकसंख्या २०११ साली सुमारे ३४.८८ लाख इतकी होती. भारताच्या २५० सर्वात मागासलेल्या जिल्ह्यांपैकी एक असून येथील ३६ टक्के लोकसंख्या राखीव जातीजमातीमधील आहे.



वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील जिल्हे
शिवाजी पार्क

छत्रपती शिवाजी महाराज उद्यान पूर्वीचे (शिवाजी पार्क) हे मैदान मुंबईच्या दादर (पश्चिम) या भागामध्ये आहे. हे मैदान लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांचे लोकप्रिय स्थळ आहे. हल्ली या मैदानाला शिवसेना आणि मनसैनिक शिवतीर्थ असे संबोधतात.
इतिहास

छत्रपती शिवाजी महाराज पार्क इ.स. १९२५मध्ये मुंबई नगर पालिकेने जनतेसाठी खुले केले. याचे मूळ नाव माहीम पार्क असे होते. या मैदानावर एका बाजूला [[शिवाजी महाराजांचा] पुतळा इ.स. १९६६मध्ये उभारण्यात आला.
जवळची ठिकाणे

* सावरकर स्मारक
* उद्यान गणेश मंदिर
* शिवाजी पार्क जिमखाना
* माहीम स्पोर्ट्‌स क्लब
* समर्थ व्यायाम मंदिर
* बालमोहन विद्यामंदिर
* शिवतीर्थ
कट्टा

शिवाजी पार्कचा कट्टा तरुण मंडळींसाठी तारुण्यसुलभ गप्पांची जागा, तर वयस्कर मंडळींसाठी सकाळ-संध्याकाळच्या फेरफटक्यानंतर विश्रांतीचा थांबा आहे.
बाह्य दुवे

* शिवाजी पार्क संकेतस्थळ
शिवाजी पार्कचा इतिहास


वर्ग:मुंबई
वर्ग:शिवाजी महाराज यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
एप्रिल १४

ठळक घटना आणि घडामोडी

इ.स.पू. पहिले शतक

* ४३ - फोरम गॅलोरमची लढाई - ज्युलियस सीझरचा मारेकरी डेसिमस ज्युनियस ब्रुटस मार्क ऍन्टनीच्या सैनिकांकडून ठार.

सतरावे शतक

* १६६१: प्रिन्स सेसी या शास्त्रज्ञाने प्रथमच दुर्बिणीसाठी टेलिस्कोप ही संज्ञा वापरली.
* १६६५: सुप्रसिद्ध पुरंदरच्या वेढ्यामध्ये दिलेरखान पठाणने वज्रमाळ किल्ला जिंकला.
* १६९९ : गुरू गोविंद सिंग यांनी 'खालसा'ची स्थापना केली.

अठरावे शतक

* १७३६: चिमाजीअप्पा यांनी अद्वितीय पराक्रम करून जंजिऱ्याच्या सिद्दीसाताचा पराभव केला.
एकोणिसावे शतक

* १८२८ - नोआह वेब्स्टरने डिक्शनरीचा कॉपीराईट नोंदवला.
* १८६० - पोनी एक्सप्रेसचा पहिला घोडेस्वार साक्रामेंटो, कॅलिफोर्निया येथे पोचला.
* १८६५ - जॉन विल्कस बूथने अब्राहम लिंकनवर गोळी झाडली. लिंकन दुसऱ्या दिवशी मृत्यू पावला.
विसावे शतक

* १९१२ - आर.एम.एस. टायटॅनिकची हिमनगाशी टक्कर. बोटीला भगदाड पडून बुडु लागली.
* १९१५ - तुर्कस्तानने आर्मेनियावर आक्रमण केले.
* १९३१ - स्पेनच्या सर्वोच्च न्यायालयाने राजा आल्फोन्सो तेराव्याची हकालपट्टी केली व दुसरे स्पॅनिश प्रजासत्ताक अस्तित्वात आल्याचे जाहीर केले.
* १९४० - युनायटेड किंग्डमचे सैनिक नॉर्वेतील नाम्सोस गावात शिरले व गाव काबीज केले.
* १९४४ - मुंबईच्या बंदरात उभ्या असलेल्या बोटीवर महाभयानक विस्फोट. ३०० ठार. त्याकाळच्या २ कोटी पाउंडचे नुकसान.
* १९६२ - जॉर्जेस पॉम्पिदु फ्रांसच्या पंतप्रधानपदी.
* १९८६ - अमेरिकेच्या लढाउ विमानांनी लिब्याच्या बेंगाझी व ट्रिपोली शहरांवर हल्ला केला. ६० ठार.
* १९८६ - बांगलादेशमध्ये १ किलो वजनाच्या अतिप्रचंड गारांचा वर्षाव. ९२ ठार. गारांच्या वजनाचा हा विक्रम अजून अबाधित आहे.
* १९८८ : यू.एस.एस.आर.ने अफगाणिस्तानातून माघार घेण्याचा निर्णय घेतला.
* १९९४ : भारताने गॅट करारास मान्यता दिली.
* १९९५: टेबल टेनिसमध्ये सलग ६,६७० रॅलीज करण्याचा जागतिक विक्रम डॉ. रमेश बाबू यांनी पुण्यात नोंदवला.
एकविसावे शतक

जन्म

* १३३६ - गो-कोगोन, जपानी सम्राट.
* १५७८ - फिलिप तिसरा, स्पेनचा राजा.
* १७४१ - मोमोझोनो, जपानी सम्राट.
* १८३३ डॉ. विश्राम घोले, सत्यशोधक समाजाचे पहिले अध्यक्ष
* १८६६ - ऍन सुलिव्हान, हेलन केलरची शिक्षिका.
* १८९१ - डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, भारतीय संविधानचे शिल्पकार, मानवी हक्काचे कैवारी, अद्वितीय विद्वान
* १९१४: शांता हुबळीकर, अभिनेत्री
* १९१९: शमशाद बेगम, पार्श्वगायिका
* १९१९: के. सरस्वती अम्मा, भारतीय लेखक आणि नाटककार
* १९२२: अली अकबर खान, मैहर घराण्याचे जागतिक कीर्तीचे सरोदवादक
* १९२५ - एबेल मुझोरेवा, झिम्बाब्वेचा पंतप्रधान.
* १९२७: द. मा. मिरासदार , विनोदी लेखक
* १९४२: मार्गारेट अल्वा केंद्रीय मंत्री व राजस्थानच्या राज्यपाल
* १९४३: रामदास फुटाणे , वात्रटिकाकार
* १९७२- राजेश्वरी सचदेव, गायिका तथा अभिनेत्री
मृत्यू

* १५९९ - हेन्री वॅलप, इंग्लिश राजकारणी.
* १७५९ - जॉर्ज फ्रीडरीक हान्डेल, जर्मन संगीतकार.
* १९५० - श्री रमण महर्षी, भारतीय तत्त्वज्ञ.
* १९६२ - सर मोक्षगुंडम् विश्वेश्वरैया, भारतीय अभियंता.
* १९६३ - राहुल सांकृत्यायन इतिहासकार
* १९९७ - चंदू पारखी , चित्रपट आणि नाट्य अभिनेते
* २०१३ - राम प्रसाद गोएंका, उद्योगपती
प्रतिवार्षिक पालन

* आंबेडकर जयंती – भारत व जगभरात
* ज्ञान दिन – महाराष्ट्र राज्य
* मुंबई अग्निशमन सेवा दिन
बाह्य दुवे

एप्रिल १२ - एप्रिल १३ - एप्रिल १४ - एप्रिल १५ - एप्रिल १६ - (एप्रिल महिना)
बलिया जिल्हा

हा लेख बलिया जिल्ह्याविषयी आहे. बलिया शहराविषयीचा लेख येथे आहे.बलिया जिल्हा हा भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे. बलिया जिल्हा हा उत्तर प्रदेशच्या पूर्वेला असलेल्या आझमगड विभागाचा एक भाग आहे. मुख्य आर्थिक क्रियाकलाप शेती आहे. शहर हे या जिल्ह्याचे मुख्यालय आणि व्यापारी बाजारपेठ आहे. हे भारताचे माजी पंतप्रधान चंद्रशेखर सिंह यांचे जन्मस्थान आहे या जिल्ह्यात सहा तहसील आहेत: बलिया, बांसडीह, रसरा, बैरिया, सिकंदरपूर आणि बेलथारा. सरकारी साखर कारखाना आणि कापूस विणकाम उद्योग असलेले रसरा हे जिल्ह्यातील दुसरे मोठे व्यापारी क्षेत्र आहे. बलियाचा मुख्य व्यवसाय शेती असला तरी तेथे काही अतिरिक्त छोटे उद्योग आहेत. मणियार हे बिंदी उद्योगासाठी ओळखले जाते आणि ते प्रमुख पुरवठादार आहे.

बलिया जिल्हा हा भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

याचे प्रशासकीय केंद्र बलिया येथे आहे.
चतुःसीमा
तालुके

बलिया, बांसडीह, रसरा, बैरिया, सिकंदरपूर आणि बेलथारा.


वर्ग:बलिया जिल्हा
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील जिल्हे
ललितपूर जिल्हा

हा लेख ललितपूर जिल्ह्याविषयी आहे. ललितपूर शहराविषयीचा लेख येथे आहे.

ललितपूर जिल्हा हा भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

याचे प्रशासकीय केंद्र ललितपूर येथे आहे.

== चतुःसीमा == ललितपुर जिल्ह्याच्या केवळ उत्तरेस उत्तर प्रदेशमधील झांशी या एकमेव जिल्ह्याची सीमा लागते तर याव्यतिरिक्त पूर्व, पश्चिम आणि दक्षिण या दिशांना मध्य प्रदेश राज्याची सीमा लागते.
तालुके

वर्ग:ललितपूर जिल्हा
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील जिल्हे
प्रयागराज

thumb|right|250px| येथील यमुनेवरच्या नव्या पुलाजवळील दृश्य

प्रयागराज हे भारतातील उत्तर प्रदेश राज्यातील एक प्राचीन शहर आहे. काही दाव्यांप्रमाणे भारतातील दुसरे प्राचीन शहर आहे. हे शहर प्रयागराज जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

गंगा, यमुना या नद्यांचा प्रयागराज शहरानजीक संगम होतो. या नद्यांना सरस्वती नदीसुद्धा येऊन मिळते अशी हिंदू धर्मीयांची धारणा आहे. पवित्र नद्यांच्या त्रिवेणी संगमामुळे या स्थानास हिंदू तीर्थक्षेत्र मानतात. कुंभमेळ्याच्या चार क्षेत्रांपैकी प्रयागराज एक असून, हरिद्वार, उज्जैन व नाशिक - त्र्यंबकेश्वर ही अन्य क्षेत्रे आहेत.
इतिहास

प्रयागराज हे भारतातील एक ऐतिहासिक शहार आहे. प्राचीन काळी या शहराचे नाव प्रयाग होते. मुघलांनी याचे नाव बदलून इलाहाबाद (मराठीतील नाव: अलाहाबाद) केले. जानेवारी २०१९ मध्ये भारत सरकारने या शहराचे नाव इलाहाबादहून प्रयागराज केले.

१९३१ साली प्रयागराज येथील अल्फ्रेड पार्क मध्ये क्रांतिकारी चंद्रशेखर आजाद यानी ब्रिटिश पोलिसांनी घेरल्यागेल्या नंतर स्वतःला गोळी घालून आत्मबलीदान केले होते.
धार्मिक महत्त्व

हिंदू धर्मानुसार सृष्टिकर्ता ब्रह्मदेवाने सृष्टि कार्य पूर्ण झाल्यावर पहिला यज्ञ येथे केला होता. गंगा, यमुना व सरस्वती नद्यांच्या त्रिवेणी संगमामुळे हे शहर हिंदूंचे एक महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र आहे.
संदर्भ
बाह्य दुवे

*

वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:प्रयागराज जिल्हा
वर्ग:प्रयागराज
अलीगढ

अलीगढ हे भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यामधील एक मोठे शहर व अलीगढ जिल्हा आणि अलीगढ विभागाचे मुख्यालय आहे. अलीगढ शहर उत्तर प्रदेशच्या पश्चिम भागात नवी दिल्लीच्या १४० किमी आग्नेयेस, आग्र्याच्या ८५ किमी उत्तरेस तर लखनौच्या २०० किमी नैऋत्येस वसले आहे. अलीगढ प्रामुख्याने येथील अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठासाठी ओळखले जाते.

१ सप्टेंबर १८०३ रोजी दुसऱ्या इंग्रज-मराठा युद्धातील अलीगढची लढाई येथेच लढली गेली होती. २०११ साली ८.७४ लाख लोकसंख्या असलेले अलीगढ भारतामधील ५५व्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.
वाहतूक

अलीगढ शहर भारतामधील इतर भागांसोबत महामार्ग व रेल्वेमार्गांद्वारे जोडले गेले आहे. हावडा-दिल्ली हा भारतामधील एक प्रमुख रेल्वेमार्ग अलीगढमधूनच जातो. राष्ट्रीय महामार्ग ९१ व ९३ अलीगढ शहरातून धावतात.
बाह्य दुवे

*


वर्ग:अलीगढ
बहराईच

बहराइच हे उत्तर प्रदेश राज्यातील बहराइच जिल्ह्यातील एक शहर आणि एक महानगरपालिका आहे. हे शहर बहराईच जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. घाघरा नदीची उपनदी असलेल्या सरयू नदीच्या काठावर हे शहर आहे. उत्तर प्रदेश राज्याच्या राजधानीचे शहर लखनौच्या ईशान्य दिशेला अंतरावर वसलेले आहे. बाराबंकी, गोंडा, बलरामपूर, लखीमपूर आणि सीतापूर ही शहरे बहराइचला लागून आहेत. या शहराचे महत्त्व वाढण्याचे एक कारण म्हणजे नेपाळची आंतरराष्ट्रीय सीमा या शहराला लागून आहे.
भूगोल आणि हवामान

हे शहर समुद्रसपाटीपासून १२६ मीटर उंचीवर आहे. बहराइचमध्ये सहसा थोडेसे गरम आणि आर्द्र वातावरण असते. एप्रिल ते जुलै या कालावधीत गरम उन्हाळा जाणवतो. जुलै ते सप्टेंबर दरम्यान पावसाळी हंगाम असतो. बहराइचमध्ये दक्षिण-पश्चिम मान्सूनच्या वाऱ्यामुळे पाऊस पडतो. कधीकधी परतीचा पाऊस जानेवारीत पडतो. हिवाळ्यात जास्तीत जास्त तापमान २५ अंश सेल्सियस पर्यंत असते आणि किमान तापमान -१ ते ७ अंश सेल्सियस पर्यंत असते. इथे डिसेंबरच्या शेवटापासून ते जानेवारीच्या शेवटापर्यंत सहसा धुकं असतं. उन्हाळ्यात तापमान ४० ते ४७ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते. त्यामुळे उन्हाळा अत्यंत उष्ण असतो. वर्षाचे सरासरी तापमान ३० अंश सेल्सियस असते. सरासरी वार्षिक पाऊस १,९०० सेंटीमीटर पडतो.
लोकसंख्या

२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार बहराइचची एकूण लोकसंख्या १,८६,२२३ होती, त्यापैकी ९७,६५३ पुरुष आणि ८८,५७० महिला होत्या. ० ते ६ वर्षे वयोगटातील लोकसंख्या २४,०९७ होती. बहराइचमधील साक्षरांची एकूण संख्या १,१९,५६४ होती, ज्यात साक्षरतेचे प्रमाण ६४.२% होते. पुरुष साक्षरता ६६.५% आणि महिला साक्षरता ६१.७% होती. बहराइचमधील ७ वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या लोकसंख्येच्या साक्षरतेचा दर ७३.७% होता, त्यातील पुरुष साक्षरता दर ७६.४% आणि महिला साक्षरता दर ७०.८% होता. अनुसूचित जाती व जमातीची लोकसंख्या अनुक्रमे ९५८४ आणि १७० होती. २०११ मध्ये बहराइचची ३०,४६० घरे होती.
राजकारण

बहराइच बहराइच आणि कैसरगंज या दोन संसदीय मतदार संघात विभागले गेले आहेत. माजी भारतीय जनता पक्षाचे अक्षयबर लाल आणि सध्याचे आमदार भाजपाचे ब्रिज भूषण शरण सिंग आहेत.
इथे सात राज्य विधानसभा मतदारसंघ आहेत:
* बहराइच - अनुपमा जयस्वाल (भाजप)
* मतेरा - यासर शाह (समाजवादी पार्टी)
* महासी - सुरेश्वर सिंग (भाजप)
* कैसरगंज - मुकुट बिहारी वर्मा (भाजप)
* बाल्हा - अखयबर लाल गौड (भाजप)
* पायगपूर - सुभाष त्रिपाठी (भाजप)
* नानपारा - माधुरी वर्मा (भाजप)
शिक्षण

बहराइचमध्ये वैद्यकीय, तांत्रिक आणि पदव्युत्तर / पदव्युत्तर महाविद्यालयांसह अनेक शैक्षणिक संस्था आहेत.
वैद्यकीय सुविधा

बहराइच येथील मुख्य जिल्हा रुग्णालयात प्रसूती प्रकरणांच्या विशेष काळजीसाठी १०० खाटांचे युनिट समाविष्ट आहे.
खेळ

इंदिरा गांधी स्पोर्ट्स स्टेडियम म्हणून ओळखले जाणारे या शहराचे स्वतःचे स्पोर्ट्स स्टेडियम आहे. हे दरवर्षी अनेक क्रीडा स्पर्धा आयोजित करते. शहरात बरेच छोटे-मोठे स्पोर्ट्स क्लब आहेत.
संदर्भ


बाह्यदुवे

*बहराइच जिल्हा शासन उत्तर प्रदेश, संक्षिप्त इतिहास
*बहराइच नगरपालिकेची वेबसाइट
*बहराइचचे स्थान व रस्त्याचा नकाशा
*बहराइच - आवडीची ठिकाणे
*बहराइचमधील मुस्लिम

वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:बहराईच जिल्हा
फैजाबाद

फैझाबाद हे भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यामधील एक शहर व फैझाबात जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. फैझाबाद शहर उत्तर प्रदेशच्या पूर्व भागात घाघरा नदीच्या काठावर लखनौच्या १३० किमी पूर्वेस वसले आहे. अयोध्या हे प्राचीन शहर व रामाचे जन्मस्थान फैझाबादच्या जवळच स्थित आहे.

अवध संस्थानाची पहिली राजधानी असलेल्या फैझाबादमध्ये नवाबांनी बांधलेल्या अनेक वास्तू आढळतात.
बाह्य दुवे

वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:अयोध्या जिल्हा
वर्ग:अवध संस्थान
*
गोरखपूर

गोरखपूर हे भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यामधील एक मोठे शहर व गोरखपूर जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. गोरखपूर शहर उत्तर प्रदेशच्या पूर्व भागात भारत-नेपाळ आंतरराष्ट्रीय सीमेजवळ वसले असून ते लखनौच्या २७० किमी पूर्वेस, अलाहाबादच्या २७० किमी ईशान्येस तर पाटण्याच्या २८० किमी वायव्येस आहे. गोरखपूर प्रामुख्याने येथील गोरखनाथ मठासाठी ओळखले जाते.
वाहतूक

गोरखपूर रेल्वे स्थानक हे भारतीय रेल्वेच्या १०० सर्वाधिक वर्दळीच्या स्थानकांपैकी एक असून ते उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्राचे मुख्यालय आहे.
प्रसिद्ध रहिवासी

* मुन्शी प्रेमचंद
* नरेंद्र हिरवाणी, माजी भारतीय फिरकी गोलंदाज
* अनुराग कश्यप, बॉलिवूड दिग्दर्शक
बाह्य दुवे

*

वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:गोरखपूर जिल्हा
वर्ग:गोरखपूर
गाझियाबाद

गाझियाबाद हे भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यामधील एक मोठे शहर आहे. गाझियाबाद शहर उत्तर प्रदेशच्या पश्चिम भागात नवी दिल्लीपासून २५ किमी व नोएडापासून २० किमी अंतरावर वसले आहे. दिल्लीच्या राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्राचा भाग असलेल्या गाझियाबादची लोकसंख्या २०११ साली २३ लाख होती. गाझियाबाद पश्चिम उत्तर प्रदेशातील प्रगत औद्योगिक क्षेत्रांपैकी एक आहे.

गाझियाबादची स्थापना इ.स. १७४० मध्ये मुघल साम्राज्यादरम्यान केली गेली. भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर गाझियाबादची झपाट्याने प्रगती झाली व येथे अनेक कारखाने व उद्योग उभारले. अजच्या घडीला उत्तर प्रदेशामधील औद्योगिक शहरांमध्ये कानपूर खालोखाल गाझियाबादचा क्रमांक लागतो. दिल्लीच्या जवळ स्थित असल्यामुळे गाझियाबादमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गृहसंकुले उभी राहिली आहेत व गाझियाबादला दिल्लीच्या उपनगराचा दर्जा प्राप्त झाला आहे.
वाहतूक

गाझियाबाद शहर भारतामधील इतर भागांसोबत महामार्ग व रेल्वेमार्गांद्वारे जोडले गेले आहे. दिल्लीचा इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ येथून ४५ मिनिटांच्या अंतरावर आहे. दिल्लीचा आनंद नगर बसस्टॅंड गाझियाबादच्या पश्चिमेस आहे. राष्ट्रीय महामार्ग २४, राष्ट्रीय महामार्ग ५८ व राष्ट्रीय महामार्ग ९१ गाझियाबादमधूनच जातात.

दिल्ली मेट्रोची लाल रंगाची मर्गिका सध्याच्या घडीला दिलशाद गार्डन स्थानकापर्यंत धावते. हे स्थानक गाझियाबादहून १८ किमी अंतरावर आहे. ही मार्गिका २०१७ पर्यंत गाझियाबाद बस स्थानकापर्यंत वाढवली जाईल असा अंदाज आहे. ह्यामुळे गाझियाबाद मेट्रोद्वारे दिल्लीसोबत जोडले जाईल.
बाह्य दुवे

*संकेतस्थळ

*

वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:गाझियाबाद जिल्हा
वर्ग:राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र
कनौज

कन्नौज हे उत्तर प्रदेश राज्यातील कन्नौज जिल्ह्यातील एक शहर, प्रशासकीय मुख्यालय आणि एक नगरपालिका किंवा नगर परिषद आहे. शहराचे सध्याचे नाव हे कन्याकुब्जा या शास्त्रीय नावाचे आधुनिक रूप आहे. ९ व्या शतकाच्या आसपास गुर्जर-प्रतिहार सम्राट मिहीरा भोजाच्या काळात याला महोदय म्हणूनही ओळखले जात असे. तसेच हे शहर सम्राट हर्षवर्धन यांची राजधानी होती.

कन्नौज हे एक प्राचीन शहर आहे. असे म्हणले जाते की कन्याकुब्ज ब्राह्मण जे शांडिल्य येथील तीन प्रमुख कुटुंबांपैकी एक कुटुंब मानले जाते ते कन्नौज मधून होते. शास्त्रीय भारताच्या काळात हे साम्राज्य भारतीय राजवंशांचे केंद्र म्हणून काम करीत होते. सर्वात आधी हे मौखरी राजघराण्याच्या वर्चस्वाखाली होते आणि नंतर वर्धन घराण्याचे सम्राट हर्ष यांच्या वर्चस्वाखाली. ७ व्या आणि ११ व्या शतकाच्या दरम्यान, कन्नौज हे त्रिपक्षीय संघर्षाचे केंद्र बनले, जे पाल साम्राज्य, राष्ट्रकूट साम्राज्य आणि गुर्जर-प्रतिहार साम्राज्य दरम्यान होते. हा संघर्ष दोन शतकांपेक्षा जास्त काळ टिकला. नंतर हे शहर गहदावळा घराण्याच्या ताब्यात आले, गोविंदाचंद्रांच्या कारकिर्दीत या शहराला अभूतपूर्व प्रसिद्धी मिळाली. परंतु, कन्नौजची गौरवशाली गाथा दिल्लीच्या सुल्तानांनी संपवली.

कन्नौज सुगंधित अत्तर बनवण्यासाठी प्रसिद्ध आहे. याला भारतातील अत्तरांची राजधानी म्हणून ओळखले जाते. प्रसिद्ध पारंपारिक कन्नौज अत्तराची कृती सरकाराकडून संरक्षित केलेली आहे. खुद्द कन्नौजमध्ये २०० पेक्षा अधिक परफ्यूम डिस्टिलरी आहेत आणि तंबाखू, अत्तर (परफ्यूम) आणि गुलाबपाणी साठीची एक मोठी बाजारपेठ आहे. कानौजी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या वेगळ्या हिंदुस्थानी बोलीला त्याचे नाव दिले गेले आहे, ज्यात दोन भिन्न कोड किंवा रजिस्टर आहेत.
इतिहास

प्रारंभिक इतिहास

पुरातत्त्व संशोधनात असे दिसून येते की कन्नौज ग्रे वेर आणि नॉर्दन ब्लॅक पॉलिश वेर संस्कृतीपासून वसवलेले आहे. या संस्कृतीचा कालावधी अनुक्रमे सीए १२०० - ६०० बीसीई आणि सीए. ७०० - २०० बीसीई असा होता. या शहराचे पूर्वीचे नाव कन्याकुब्ज होते. या नावाचा उल्लेख हिंदू महाकाव्य, महाभारत आणि रामायण या मध्ये सापडतो. हे शहर एक प्रसिद्ध शहर म्हणून उल्लेले आहे. तसेच याचा उल्लेख पतंजली (सी.ए. १५० बीसीई) या व्याकरणज्ञानेही केला आहे. प्राचीन बौद्ध साहित्यात कन्नौजचा उल्लेख कन्नकुज्जा असा आहे आणि मथुरा ते वाराणसी आणि राजगीर या व्यापार मार्गावरील शहर असा उल्लेख आहे.
संदर्भ


बाह्यदुवे

* कन्नौज जिल्ह्याची वेबसाइट
*
* कनौजचा इतिहास: रामशंकर त्रिपाठी यांनी लिहिलेले मुस्लिम विजय
* तिर्वा प्रथम कंपनी

वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:कनौज जिल्हा
ललितपूर

ललितपूर हे भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यामधील एक शहर व ललितपूर जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. ललितपूर शहर उत्तर प्रदेशच्या दक्षिण भागात बुंदेलखंड भौगोलिक प्रदेशात वसले असून ते लखनौच्या ४२५ किमी नैऋत्येस तर मध्य प्रदेशमधील भोपाळच्या २५० किमी ईशान्येस स्थित आहे.
वाहतूक

ललितपूर रेल्वे स्थानक हे भारतीय रेल्वेच्या दिल्ली-चेन्नई रेल्वेमार्गावर असून ते ह्या भागातील एक महत्त्वाचे जंक्शन मानले जाते. ललितपूर विमानतळ आजच्या घडीला वापरात नाही.

वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:ललितपूर जिल्हा
लखनौ

लखनौ (हिंदी: लखनऊ) ही भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्याची राजधानी व उत्तर भारतामधील एक प्रमुख शहर आहे. २०११ साली ४८ लाख लोकसंख्या असणारे लखनौ भारतामधील दहाव्या क्रमांकाच्या लोकसंख्येचे शहर आहे. नवाबांचे शहर ह्या टोपणनावाने ओळखले जात असलेले लखनौ उत्तर प्रदेशच्या मध्य भागात गोमती नदीच्या काठावर वसले आहे. ऐतिहासिक काळापासून अवध भूभागाची राजधानी असलेले लखनौ मुघल साम्राज्याच्या दिल्ली सल्तनतीचा भाग होते. सध्या लखनौ उत्तर प्रदेशचे सांस्कृतिक, राजकीय व शैक्षणिक केंद्र असून येथील शिवणकाम, पाककला भारतभर प्रसिद्ध आहेत. हिंदीसोबत अवधी व उर्दू ह्या भाषादेखील लखनौमध्ये वापरात आहेत.

लखनौ येथे केंद्रीय ऊस संशोधन केंद्र आहे.
उत्तर प्रदेश व भारताच्या राजकीय पटलावर लखनौला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. भारताचे माजी पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी येथील लखनौ लोकसभा मतदारसंघामधून सलग ५ निवडणुकांमध्ये विजय मिळवून लोकसभेवर गेले होते. भारताचे विद्यमान गृहमंत्री राजनाथ सिंह २०१४ सालच्या निवडणुकीत येथूनच निवडून आले.
वाहतूक

भारतातील रा.मा. २४, रा.मा. २५, रा.मा. २८ व रा.मा. ५६ हे चार राष्ट्रीय महामार्ग लखनौमधून जातात. आग्रा–लखनौ द्रुतगतीमार्ग हा देशामधील सर्वाधिक लांबीचा द्रुतगतीमार्ग असून त्याद्वारे लखनौवरून आग्रा तसेच दिल्लीपर्यंत जलद रस्तावाहतूक शक्य आहे. नोव्हेंबर २०२१ मध्ये खुला करण्यात आलेला पूर्वांचल द्रुतगतीमार्ग लखनौला पूर्वांचल भागासोबत जोडतो.

लखनौ चारबाग रेल्वे स्थानक हे येथील प्रमुख रेल्वे स्थानक उत्तर रेल्वेच्या लखनौ विभागाचे मुख्यालय व भारतातील सर्वात वर्दळीच्या स्थानकांपैकी एक आहे. नागरी परिवहनासाठी येथे अनेक बसमार्ग उपलब्ध आहेत. लखनौ-कानपूर ही उपनगरी रेल्वेसेवा ह्या दोन शहरांदरम्यान रोज प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांसाठी सोयीची आहे. लखनौ मेट्रो ही जलद परिवहन प्रणाली लखनौमध्ये कार्यरत असून ह्या मेट्रोच्या दुसऱ्या टप्प्यामधील बांधकाम प्रगतीपथावर आहे.

चौधरी चरण सिंह आंतरराष्ट्रीय विमानतळ लखनौमधील प्रमुख विमानतळ असून भारतामधील बहुतेक सर्व प्रमुख शहरे लखनौसोबत थेट जोडली गेली आहेत. ह्याशिवाय मध्य पूर्वेतील दुबई, रियाध, मस्कत इत्यादी शहरांसाठी देखील लखनौहून थेट विमानसेवा उपलब्ध आहे.
शिक्षण

लखनौमध्ये उच्च शिक्षणासाठी अनेक नामांकित महाविद्यालये आहेत. भारतीय प्रबंध संस्थान लखनौ ही नामांकित व्यापार प्रशासन शिक्षण संस्था लखनौमध्ये स्थित आहे. ह्याशिवाय भारतीय माहिती तंत्रज्ञान संस्था, केंद्रीय औषधे संशोधन संस्था, भारतीय विषविज्ञान संशोधन संस्था इत्यादी अनेक प्रशिक्षण संस्था लखनौमध्ये आहेत.
खेळ

भारतीय बॅडमिंटन संघटना (बॅडमिंटन असोसिएअशन ऑफ इंडिया) ह्या भारतामधील बॅडमिंटन खेळाच्या सर्वोच्च नियंत्रण संस्थेचे मुख्यालय लखनौमध्ये आहे. के.डी. सिंग बाबू स्टेडियम हे लखनौमधील प्रमुख क्रिकेट मैदान असून येथे अनेक आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामने आयोजीत केले जातात. भारतीय बॅडमिंटन लीगमध्ये खेळणारा अवध वॉरियर्स व हॉकी इंडिया लीगमध्ये खेळणारा उत्तर प्रदेश विझार्ड्स हे दोन लखनौमधील प्रमुख व्यावसायिक क्लब आहेत.
बाह्य दुवे

*



वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:लखनौ जिल्हा
महोबा

महोबा हे भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यामधील एक ऐतिहासिक शहर व महोबा जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. महोबा शहर उत्तर प्रदेशच्या दक्षिण भागात बुंदेलखंड भौगोलिक प्रदेशात स्थित असून ते कानपूरच्या १५० किमी दक्षिणेस तर अलाहाबादच्या २४० किमी पश्चिमेस आहे.

महोबा हे ऐतिहासिक चंदेल्ल घराण्याचे मुख्यालय होते. जगप्रसिद्ध पर्यटनस्थळ खजुराहो येथून जवळच आहे.
वाहतूक

महोबा भारतीय रेल्वेच्या झाशी-अलाहाबाद रेल्वेमार्गावर असून बुंदेलखंड एक्सप्रेस, उत्तर प्रदेश संपर्क क्रांती एक्सप्रेस इत्यादी गाड्यांचे येथे थांबे आहेत. महोबा-खजुराहो रेल्वेमार्ग २००८ साली चालू झाल्यामुळे महोबाला जंक्शनचा दर्जा मिळाला आहे.
संदर्भ आणि नोंदी