JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
जनता दल (संयुक्त)

200 px|इवलेसे|जनता दलाचा ध्वज
जनता दल (संयुक्त) हा एक भारतातील एक राजकीय पक्ष आहे. सध्या हा पक्ष प्रामुख्याने बिहार व झारखंड ह्या राज्यांमध्ये कार्यरत असून नितीश कुमार हे विद्यमान पक्षाध्यक्ष आहेत. बिहार राज्यामध्ये जनता दलाचे नितीश कुमार हे मुख्यमंत्री आहेत तर १५व्या लोकसभेमध्ये जनता दलाचे २० खासदार आहेत.

२००३ साली जनता दल ह्या पक्षाच्या अनेक गटांनी एकत्रित येऊन संयुक्त जनता दलाची स्थापना केली. स्थापनेपासून भारतीय जनता पक्षाच्या राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीमधील घटक पक्ष असलेल्या जे.डी.यू.ने २०१३ साली एन.डी.ए.मधून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला. २०१४ सालातील आगामी लोकसभा निवडणुकांमध्ये पंतप्रधानपदासाठी नरेंद्र मोदी ह्यांचे नाव पुढे आणण्याची भाजपची घोषणा हे ह्यामागील प्रमुख कारण होते.
आता २०१७ मद्ये पुन्हा भाजपा बरोबर युती केली आहे. आणि बिहार मद्ये सत्तेत आहे
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ


वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
समता पक्ष

समता पार्टी हा एक राजकीय पक्ष आहे जो जॉर्ज फर्नांडिस आणि नितीश कुमार यांनी 1994 मध्ये स्थापन केला होता.
* 2000 मध्ये पहिल्यांदा नितीश कुमार 8 दिवसांसाठी बिहारचे मुख्यमंत्री झाले, नंतर त्यांनी 2003 मध्ये जनता दल (युनायटेड)ची स्थापना केली.
समता पक्षाचे विलीनीकरण केले, परंतु ब्रह्मानंद मंडळाच्या विरोधामुळे समता पक्ष विलीनीकरण झाले नाही. निवडणूक आयोगाने पक्ष चालवण्यास परवानगी दिली, त्यानंतर ब्रह्मानंद मंडल पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष झाले.. बिहार विधानसभा निवडणुकीत 2020 मध्ये, पक्षाने उदय मंडल यांच्या नेतृत्वाखाली 10 जागा लढवल्या पण पक्षाला कोणतेही यश मिळाले नाही. समता पक्षाची संघटनात्मक निवडणूक नोव्हेंबर 2021 मध्ये झाली ज्यामध्ये पुन्हा ब्रह्मानंद मंडल राष्ट्रीय अध्यक्ष आणि उदय मंडल राष्ट्रीय सरचिटणीस म्हणून निवडून आले.
मुख्यमंत्र्यांची यादी
चिन्ह वाद

शिवसेनेत फूट पडल्यानंतर निवडणूक आयोगाने उद्धव ठाकरे यांच्या गटाला शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) असे नवीन नाव आणि निवडणूक चिन्ह म्हणून मशाल या चिन्हाचे वाटप केले, ज्यावर समता पक्षाने दावा केला आहे. समता पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष उदय मंडल यांनी मशाल चिन्हासाठी दिल्ली उच्चन्यायालयात याचिका दाखल केली आहे,तिथे ही मागणी फेटाळली. हे प्रकरण आता सर्वोच्च न्यायालयात दाखल झाले आहे,परंतु अंतरीम स्थगितीसुद्धा मिळाली नाही.
बाह्य दुवे

ऑफिसियल वेबसाइट

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
समाजवादी पक्ष

समाजवादी पक्ष किंवा तत्सम नाव असलेले अनेक राजकीय पक्ष भारतात आहेत. भारताला स्वातंत्र्य मिळण्यापूर्वी समाजवादी पक्ष नावाचा पक्ष हा भारतातील पाच प्रमुख राजकीय पक्षांपैकी एक होता. (बाकीचे पक्ष - काँग्रेस , हिंदू महासभा, भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष आणि मुस्लिम लीग.) पुढे प्रजापक्ष (स्थापना इ.स.१९३०, हा पुढे प्रजा संयुक्त पक्ष झाला) नावाच्या एका समान विचारसरणी असलेल्या पक्षात सामील होऊन तो प्रजासमाजवादी पक्ष तयार झाला. याही पक्षाचे लोहिया समाजवादी (प्रजा सोशालिस्ट पार्टी), संयुक्त समाजवादी, बहुजन समाजवादी, लोकदल वगैरे नावाचे अनेक तुकडे होऊन बरेच राजकीय पक्ष तयार झाले. आजही हिंदुस्थान प्रजापक्ष, भारतीय प्रजापक्ष ता नावाचे काही प्रजापक्ष अस्तित्वात आहेत.

आचार्य कृपलानींचा 'किसान मजदूर प्रजा पार्टी' नावाचा पक्ष होता. पुढे त्यांनी राममनोहर लोहियांच्या बरोबर 'प्रजा सोशालिस्ट पार्टी'

जयप्रकाश नारायण यांनी स्थापन केलेला समाजवादी पक्ष हा त्या तुकड्यांपैकीच एक पक्ष. हा आजही उत्तरी भारतातील एक प्रमुख राजकीय पक्ष आहे. मुलायम सिंग यादव हे त्यांच्या मुलाने - अखिलेश यादव याने - पक्षातून हकालपट्टी करेपर्यंत या पक्षाचे अध्यक्ष होते. अमरसिंग, अबू आझमी हे पक्षातील इतर महत्त्वाच्या व्यक्ती. अनेक चित्रपट अभिनेते व उद्योगपती या पक्षाचे सदस्य आहेत. उत्तर प्रदेश, बिहार, मध्यप्रदेश या राज्यात या पक्षाचे वर्चस्व आहे. अलीकडच्या काळात मुंबईत या पक्षाने आगमन केले होते. २००८ मध्ये मराठी भाषकांच्या विरोधात या पक्षाने काही प्रक्षोभक भाषणे व भित्तिपत्रके लावल्याने महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेबरोबर या पक्षाची धुमश्चक्री उडाली होती. मुलायम सिंग यांच्या या समाजवादी पक्षात कुख्यात गुंड मुख्तार अन्सारी याचा ‘कौमी एकता दल’ हा पक्ष विलीन झाला आहे. (जून २०१६)

भारतावर इंदिरा गांधी यांनी लादलेल्या आणीबाणीनंतर जयप्रकाश नारायण यांच्या पक्षातूनच जनता पक्षाचा उदय झाला. याही राजकीय पक्षाचे यथावकाश तुकडे होऊन (नीतीशकुमार/शरद यादव यांचा) संयुक्त जनता दल, (लालूप्रसाद यादव यांचा) राष्ट्रीय जनता दल, (ओमप्रकाश चौटाला यांचा) भारतीय राष्ट्रीय लोक दल, (देवेगौडा यांचा)
जनता दल (धर्मनिरपेक्ष) , शरद यादव यांचा संयुक्त जनता दल आणि (कमल मोरारका यांचा) समाजवादी जनता पक्ष, जन मोर्चा, समाजवादी पक्ष (अखिलेश यादव गट), समाजवादी पक्ष (मुलायमसिंग यादव), बहुजन समाज पक्ष (मायावती), वगैरे वगैरे अनेक पक्ष निर्माण झाले. यापैकी सहा पक्षांचे विलीनीकरण होऊन एक नवा राजकीय पक्ष उदयास येणार होता , पण ते शक्य झाले नाही.

रामविलास पासवान, अजित सिंग, नवीन पटनायक अशा काही नेत्यांनी या नव्या पक्षापासून दूर राहण्याचा निर्णय घेतला आहे. याउलट शिवपाल यादव यांनी ‘समाजवादी धर्मनिरपेक्ष मोर्चा’ नावाचा नवाच पक्ष स्थापन केला आहे. शिवपाल यादव यांचे वडील बंधू मुलायम सिंग यादव या पक्षाचे अध्यक्ष असतील.
पक्षाचे नेते

*राष्ट्रीय अध्यक्ष- अखिलेश यादव
*राष्ट्रीय महासचिव- रामगोपाल यादव
*उत्तर प्रदेश कार्यकारिणी अध्यक्ष- नरेश उत्तम पटेल
*महाराष्ट्र प्रदेश अध्यक्ष- अबू आसिम आझमी
सत्रावीं लोकसभा
मुख्यमंत्र्यांची यादी
उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री
महाराष्ट्र विधानसभा
हे सुद्धा पहा

* भारतातील राजकीय पक्ष
संदर्भ

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:समाजवादी पक्ष
राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष

राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष (इंग्रजी: Nationalist Congress Party) हा भारताच्या एक राष्ट्रीय पक्ष असून मुख्यत्वे महाराष्ट्रात प्रभावशाली आहे. शरद पवार यांनी इ.स. १९९९ मध्ये या पक्षाची स्थापना केली, त्यानंतर हा पक्ष भारतीय काँग्रेस पक्षाच्या साथीने इ.स. १९९९ ते २०१४ या कालावधीत महाराष्ट्र राज्यात सत्तेवर राहिला. हा पक्ष २००४ ते २०१४ च्या दरम्यान काँग्रेस प्रणीत संपुआ मध्ये राहून केंद्रीय सरकारमध्येही सहभागी झाला होता.
पार्श्वभूमी

इटलीत जन्मलेल्या सोनिया गांधींना भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे नेतृत्व करण्याचा हक्क आहे काय? असा प्रश्न उपस्थित केल्यामुळे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातून निष्कासित केलेल्या शरद पवार, पी.ए. संगमा व तारिक अन्वर यांनी१० जून १९९९ रोजी राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाची स्थापना केली. स्थापनेच्या वेळीच पक्षाने समाजवादी भारतीय काँग्रेस पक्षाला आपल्यात सामावून घेतले.

२० जून २०१२ रोजी राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत सहभागी होण्यासाठी पी. ए. संगमांनी राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातून निलंबित केले. पराभूत झाल्यानंतर त्यांना पक्षात न घेतल्याने त्यांनी NPP हा NCPसदृश नवा पक्ष स्थापन केला.
पक्षाचे चिन्ह

१० वाजून १० मिनिटे ही वेळ दाखविणारे, दोन पाय व गजराची कळ असलेले सदृश (अ‍ॅनालॉग) घड्याळ हे या पक्षाचे अधिकृत निवडणूक चिन्ह आहे, (तात्पुरत्या स्वरुपात पूर्व-सूचनेसह) .
पक्षातील महत्त्वाच्या व्यक्ती

* प्रफुल्ल पटेल, राज्यसभा सदस्य
* सुनील तटकरे, प्रदेशाध्यक्ष
* हसन मुश्रीफ
* दिलीप वळसे पाटील
* नवाब मलिक
* संदीप क्षीरसागर
* बाळासाहेब पाटील
* अजित पवार
* छगन भुजबळ
* धनंजय मुंडे
* संजय बनसोडे
* धर्मरावबाबा आत्राम
संदर्भ व नोंदी
बाह्य दुवे

* संकेतस्थळ


*
शिरोमणी अकाली दल

शिरोमणी अकाली दल (पंजाबी: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ) हा एक भारतातील एक प्रादेशिक राजकीय पक्ष आहे. भारताच्या पंजाब राज्यामध्ये कार्यरत असलेल्या ह्या पक्षाचे ध्येय शीख लोकांचे हित जपणे आणि धार्मिक व प्रादेशिक अस्मिता जोपासण्यास प्राध्यान्य देणे. या पक्षाची स्थापना १९२० साली करण्यात आली. पंजाबचे विद्यमान मुख्यमंत्री प्रकाशसिंग बादल हे अकाली दलाचे सदस्य व माजी अध्यक्ष असून त्यांचे पुत्र सुखबीर सिंग बादल हे विद्यमान पक्षाध्यक्ष आहेत.


पंजाबचे माजी मुख्यमंत्री सुरजीत सिंह बरनाला हे देखील अकाली दलाचे पक्षाध्यक्ष होते.
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ


वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:पंजाब
आसाम गण परिषद

इवलेसे|आसाम गण परिषद चिन्ह


आसाम गण परिषद हा मुख्यत्वे आसाम राज्यात सक्रिय असलेलाप्रादेशिक राजकीय पक्ष आहे. सरकारबरोबरील वाटाघाटीतून १९८५ आसाम करार झाला आणि त्याच वर्षी या पक्षाची स्थापना करण्यात आली. हा पक्ष गेली अनेक वर्षे आसाममध्ये सत्ताधारी पक्ष आहे.
या पक्षाचे पुढील प्रमाणे कार्य आहे.
* निर्वासितांचे प्रश्न सोडविणे.
* आसामचे सांस्कृतिक, भाषिक व सामाजिक वेगळेपण जपणे.
* आर्थिक विकासासाठी प्रयत्नशील असणे.


वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
संदर्भ यादी
झारखंड मुक्ति मोर्चा

झारखंड मुक्ति मोर्चा (संक्षेप: जे.एम.एम.) हा एक भारताच्या झारखंड राज्यातील एक प्रादेशिक राजकीय पक्ष आहे. बिरसा मुंडा ह्या अदिवासी योद्ध्याच्या जन्मदिनादिवशी १९७२ साली झारखंड मुक्ती मोर्चाची स्थापना केली गेली. झारखंडला स्वतंत्र राज्याचा दर्जा मिळवून देण्यात झारखंड मुक्ती मोर्चाचा मोठा सहभाग होता.

परंतु राजकारणापेक्षा गुन्हेगारांना आश्रय देणारा पक्ष अशी झारखंड मुक्ती मोर्चाची कुप्रसिद्धी झाली आहे. पक्षाचे संस्थापक व अध्यक्ष शिबू सोरेन ह्यांच्यावर खून, अपहरण इत्यदी अनेक आरोप असून केंद्र सरकारमध्ये मंत्री असताना कोर्टाने दोषी ठरवले गेलेले सोरेन हे आजवरचे एकमेव भारतीय राजकारणी आहेत. त्याचबरोबर २००९ सालच्या निवडणुकीमध्ये झारखंड मुक्ती मोर्चाकडून तिकिट मिळालेल्या सर्व उमेदवारांविरुद्ध गुन्हेगारी दाखले नोंदवले गेले होते.

२०१४ लोकसभा निवडणुकांमध्ये झामुमोला केवळ २ जागांवर विजय मिळाला तर २०१४ विधानसभा निवडणुकीमध्ये हेमंत सोरेन ह्याच्या नेतृत्वाखालील झामुमोला ८२ पैकी १९ जागांवर विजय मिळवता आला.
२०१९-२० च्या निवडणुकीत या पक्षाने ८१ पैकी ३० जागा जिंकल्या.


वर्ग:झारखंडमधील राजकारण
वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
तेलुगू देशम पक्ष

तेलुगू देशम पक्ष हा भारतातील आंध्र प्रदेश राज्यातील लोकप्रिय पक्ष असून एन.टी. रामाराव यांनी मार्च २९, १९८२ रोजी त्याची स्थापना केली होती. चंद्राबाबू नायडू हे या पक्षाचे अर्वाचीन नेते आहेत.

एन.टी. रामाराव 1983 मध्ये पक्षाच्या स्थापनेच्या ९ महिन्यांच्या आत आंध्रप्रदेशचे 10वे मुख्यमंत्री झाले आणि अशाप्रकारे आंध्रप्रदेशात पहिले बिगर काँग्रेस सरकार स्थापन झाले. [9] 1984 ते 1989 पासून 8 व्या लोकसभेत टीडीपी ही पहिली प्रादेशिक पार्टी बनली. [10]

विचारप्रणाली आणि प्रतीकवाद संपादन

तेलगू देसम पार्टी तेलुगू राष्ट्रवादी विचारधाराचा अवलंब करत आहे. तेलगू ते प्रादेशिक अभिमान आणि शेतकरी, मागासवर्गीय आणि मध्यमवर्गीय लोकांसाठी एक पक्ष यावर जोर देऊन काँग्रेसच्या पुढाकारासाठी पर्याय म्हणून ही स्थापना झाली. 1990 पासून, ग्रामीण भागाच्या खर्चावर आर्थिकदृष्ट्या एक व्यवसायिक आणि विकासात्मक दृष्टिकोन असल्याचे दिसून आले आहे. टीडीपी ध्वज फॉरग्राउंडमध्ये झोपडी, चाक आणि नांगर चिन्हांसह पार्श्वभूमी रंग म्हणून पिवळा वापरते. अधिकृत सायकल चिन्ह म्हणून एक सायकल वापरली जाते.

निवडणूक इतिहास संपादन

लोकसभा

आंध्रप्रदेश (1956-2014) मधील लोकसभा मतदारसंघांची एकूण संख्या 42 होते. 2014च्या विभाजनानंतर आंध्र प्रदेशातील 25 लोकसभा आणि तेलंगणमध्ये 17 लोकसभा मतदारसंघ आहेत.

राष्ट्रीय संयुक्त आघाडीची स्थापना एन.टी.रामाराव, अध्यक्ष म्हणून झाली. चंद्राबाबू नायडूतुले यांच्या नेतृत्वाखाली अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या नेतृत्वातील एनडीए सरकारची भारताच्या पंतप्रधानपदी निवड झाली. तेलगू देसमधील लोकसभेचे 12 व्या अध्यक्ष म्हणून जी.एम.सी. बालयोगी होते.

वर्ष सार्वत्रिक निवडणुका जिंकली मतदारसंघांची संख्या बदलती टक्के मत बदल% 19848th लोकसभा 30-4.31% -1999 99 लोकसभा 2 283.2 9% 1.02% 199110ला लोकसभा13 112.96% 3.3%% 199611 लोकसभा 16 32.97% 0.01% 199812 व्या लोकसभा12 42.77% 0.20% 1 999-13 लोकसभे 2 9 .3.65% 0.83% 2004 14 वे लोकसभा 5 9 243.04% 0.61% 200 9 लोकसभेची 12.51% 0.33% 2014 16ला लोकसभा 16 102.52% ते 2.0.01%

मुख्यमंत्र्यांची यादी संपादन

एन.टी. राम राव फर्स्ट टर्म (9 जानेवारी 1 9 83 - 16 ऑगस्ट 1 9 84). दुसरी टर्म (16 सप्टेंबर 1 9 84 - 2 डिसेंबर 1 9 8 8). तिसरी संज्ञा (12 डिसेंबर 1 99 4 - 1 सप्टेंबर 1 99 5). चंद्रबाबू नायडू पहिल्यांदाच (1 सप्टेंबर 1995 - 13 मे 2004). दुसरा कार्यकाल (8 जून 2014 - पदाधिकारी) (2 जून 2014 पासून आजपर्यंतचे पोस्ट-विभाजित राज्याचे / नव्याने निर्माण झालेले आंध्र प्रदेशचे कार्यालय मानले जाणारे पहिले मुख्यमंत्री.

1984 मध्ये झालेल्या भारतीय सार्वत्रिक निवडणुकीत तेलगू देसम पक्ष हा दुसऱ्या क्रमांकाचा पक्ष होता आणि 4.31% मतांपैकी 30 जागांवर विजय मिळविल्याने ते राष्ट्रीय विरोधी पक्ष बनण्याचे पहिले प्रादेशिक पक्ष बनण्याचे महत्त्व प्राप्त करीत होते.


वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:तेलुगू देशम पक्ष
द्रविड मुन्नेत्र कळघम

द्रविड मुन्नेत्र कळघम् किंवा कळहम् किंवा द्रविड मुन्नेत्र कळघम (तमिळ: திராவிட முன்னேற்றக் கழகம் ; स्थानिक उच्चार: तिमुका , तिमुक; रोमन लिपी: Dravida Munnetra Kazhagam / Dravida Munnetra Katchi ; अर्थ: द्रविड विकास संघटना) हा तमिळनाडू, भारतातील एक राजकीय पक्ष आहे.
* पेरियार यांच्या द्रविडार कळगम् (इ.स. १९४४ सालापर्यंत जस्टिस् पार्टी म्हणून परिचित) या पक्षापासून फुटून सी.एन. अण्णादुरै याने इ.स. १९४९ साली हा द्रविडी पक्ष स्थापन झाला.
* भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस या राष्ट्रीय पक्षाचा अपवाद वगळता भारतातल्या एखाद्या राज्यातल्या विधिमंडळाच्या निवडणुका स्वबळावर जिंकून आपली राजवट स्थापण्याची विक्रमी कामगिरी करणारा तो पहिला राजकीय पक्ष आहे..
संदर्भ
बाह्य दुवे

*



वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:तमिळनाडूतील राजकीय पक्ष
भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)

इतिहास

१९६५ साली वैचारिक मतभेदांमुळे भारतीय कम्युनिस्ट पक्षात फूट पडली, त्या वर्षी भा.क.प. आणि भा.क.प.(मार्क्सवादी) अशी दोन अधिवेशने भरली आणि भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी) वेगळा झाला. ह्या विभाजनाचा १९६२ च्या भारत चीन युद्धाशी संबंध आहे असा एक गैरसमज आहे.
पक्षाचे नेते

* ज्योति बसू
* हरकिशनसिंह सुरजित
* माणिक सरकार
* बुद्धदेब भट्टाचार्य
* सीताराम येचुरी (माजी महासचिव)
* सोमनाथ चॅटर्जी
* प्रकाश कारत (माजी मुख्य सचिव)
* वृंदा कारत
* बिमान बोस
* चित्तव्रत मजुमदार
* व्ही. एस. अच्युतानंदन
* एस. रामचंद्रन पिल्लई
* आर. उमानाथ
* अनिल बिश्वास

या पक्षाचा केरळ व पश्चिम बंगाल या राज्यांत प्रभाव असून हा पक्ष भारत सरकारमध्ये, काँग्रेस पक्षाच्या सत्ताकाळात संयुक्त पुरोगामी आघाडीचा सदस्य होता.
मार्क्सवादी हिंसाचार

मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष (माकप) या नावाने भारतात ओळखला जाणारा हा पक्ष हिंसेचे समर्थन करणारा पक्ष आहे, असे आरोप त्यांच्यावर सतत होत असतात.

१९८० च्या दशकात माकपची कामगार संघटना ‘सीटू’ आणि काँग्रेसच्या ‘इंटक’ या संस्थांच्या केरळमधील कार्यकर्त्यांमध्ये तेथील वेलदोड्याच्या बागांमधील रोजगाराच्या मुद्यावरून नेहमीच मारामाऱ्या होत. असे म्हणतात की, माकपसाठी हत्या ही नवीन गोष्ट नाही. माकपने ८० च्या दशकात १३ काँग्रेस कार्यकर्त्यांची हत्या केली होती. सन १९८२ मध्ये एकाला गोळी घालून ठार केले, दुसऱ्याला बेदम मारहाण करून ठार मारून टाकले आणि तिसऱ्याला कापून काढले. यानंतर तर सारे काँग्रेसी पळून गेले होते आणि नंतर ते माकपच्या परवानगीनेच परतू शकले.

समाजवाद,धर्मनिरपेक्षता आणि लोकशाही यांचा हा पक्ष पुरस्कार करतो .साम्राज्यवादस या पक्षाचा विरोध आहे.कामगार ,शेतकरी, शेतमजूर यांच्या हितसंबंधांची जपणूक करणे हे या पक्षाचे धोरण आहे
माकप आणि राष्ट्रवादी संघटना

माकप आणि मुस्लिम लीग

कम्युनिस्ट पक्ष आणि सत्तांतरे

कार्ल मार्क्स, अध्यात्म, स्टॅलिन, माओ आणि पॉट पॉल

भारतीय मार्क्सवादी कम्युनिस्ट
न्यायालयाचा निर्णय

केरळच्या कोझीकोड येथील स्थानिक न्यायालयाने बंडखोर मार्क्सवादी नेते टीपी चंद्रशेखरन यांच्या हत्येची सुनावणी करताना ११ जणांना जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली आहे (३ फेब्रुवारी २०१५). यांत मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षाचे तीन नेते, कन्नूर जिल्ह्यातील पन्नूरचे समिती सदस्य पी.के. कुंजुनंदन, स्थानिक समितीचे सचिव के.सी. रामचंद्रन आणि शाखा सचिव टी. मनोज यांचा समावेश आहे.

४ मे २०१२ रोजी रिव्होल्युशनरी मार्क्सवादी पार्टीचे नेते टी.पी. चंद्रशेखरन यांची केलेली क्रूर हत्या म्हणजे ‘सुनियोजित राजकीय हत्या’ असल्याचे न्यायालयाने नमूद केले आहे. ’टी.पी. चंद्रशेखरन यांच्या पक्षाची लोकप्रियता वेगाने वाढत होती. केवळ हिंसेवरच विश्‍वास असलेले मार्क्सवादी ही बाब पचवू शकले नाहीत’ असे न्यायाधीश म्हणाले.


वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष

वर्ग:कम्युनिस्ट पक्ष
वर्ग:विचारप्रणाली
वर्ग:सामाजिक बदलाचे विचार
पर्वत

250 px|इवलेसे|मॉंट ब्लॅंक हा [[आल्प्स पर्वतरांगेतील सर्वात उंच पर्वत आहे.]]
250 px|इवलेसे|हिमालयामधील [[के२ पर्वत.]]
पर्वत हे नाव नैसर्गिकरित्या इतर भूस्तराहून उंच असलेल्या भौगोलिक रचनेसाठी वापरले जाते. समुद्रसपाटीपासून उंचीनुसार पर्वत डोंगर व टेकडीपेक्षा उंच असतात. बरेचदा पर्वताचा माथा सपाट नसून सुळका अथवा शिखराच्या स्वरूपाचा असतो. तसेच बव्हंशी पर्वत एखाद्या पर्वतरांगेचा भाग असतात.

हिमालयामधील माउंट एव्हरेस्ट हा पृथ्वीवरील सर्वात उंच पर्वत असून त्याच्या शिखराची समुद्रसपाटीपासूनची उंची ८,८४८ मी (२९,०२९ फूट) इतकी आहे २१,१७१ मी (६९,४५९ फूट) उंची असलेला मंगळ ग्रहावरील ऑलिंपस मॉन्स हा सूर्यमालेमधील सर्वात उंच पर्वत मानला जातो.

सर्वमान्य व्याख्यांनुसार पृथ्वीवरील २४ टक्के भूभाग पर्वतांनी व्यापला आहे. ह्यापैकी आशिया खंडात ६४ टक्के, युरोपा २५ टक्के, दक्षिण अमेरिका खंडात २३ टक्के ऑस्ट्रेलियामध्ये १७ टक्के तर आफ्रिकेत ३ टक्के जमिनीचा समावेश होतो.


*
वर्ग:भौगोलिक रचना
बेट

250 px|इवलेसे|भारताच्या [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूहामधील एक छोटे बेट]]
बेट अथवा द्वीप हा पृथ्वीवरील जमीनीचा असा भाग आहे जो चारही दिशांनी पाण्याने वेढला गेला आहे. बेट हे नदी, सरोवर, समुद्र इत्यादी कोणत्याही पाण्याच्या अंगामध्ये असू शकते व ते नैसर्गिक अथवा मानवनिर्मित असते. भौगोलिक रित्या समान व जवळजवळ असणाऱ्या बेटांच्या गटाला द्वीपसमूह असे म्हणले जाते.

जी बेटे जमिनीपासून जवळ आहेत त्यांना खंडीय बेटे तर जी दूर आहेत त्यांना महासागरी बेटे असे संबोधले जाते.
जगातील आकाराने सर्वात मोठी बेटे

खंड
मोठी बेटे
संदर्भ

वर्ग:भौगोलिक रचना
डोंगर

इवलेसे|250px|उजवे|डोंगर


शेजारील जमिनीपेक्षा उंच असलेल्या जमिनीच्या भागास वाढत्या उंचीनुसार उंचवटा, टेकाड, टेकडी, डोंगर, कडा किंवा पर्वत म्हणतात. जमिनीपेक्षा खालच्या पातळीवर असलेल्या भागास वाढत्या खोलीनुसार खळगा, खाच, खड्डा, दरी किंवा खाई म्हणतात.सह्याद्री पर्वताच्या महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या तीन डोंगर रांगा म्हणजे सातमाळा अजिंठा ,हरिश्चंद्र बालाघाट व शंभू महादेव डोंगर रांग

वर्ग:भौगोलिक रचना

en:Hill
पर्वतरांग

300 px|इवलेसे|हिमालय ही जगातील सर्वात उंच पर्वतरांग आहे.
300 px|इवलेसे|आन्देस ही जगातील सर्वात लांब पर्वतरांग आहे.
पर्वतरांग हा एकसारखे अनेक पर्वत अथवा डोंगर असलेला एक भौगोलिक प्रदेश आहे. पर्वतरांगेमध्ये भूगर्भशास्त्रानुसार समान गुणधर्म असलेले पर्वत असतात.

जगातील सर्वात उंच पर्वतरांगा आशिया खंडामध्ये आहेत.
* हिमालय: भारत, चीन, नेपाळ, पाकिस्तान, भूतान; सर्वोच्च शिखर - एव्हरेस्ट, 8848 मी
* काराकोरम पर्वतरांग: पाकिस्तान, भारत, चीन; सर्वोच्च शिखर - के२, 8611 मी
* हिंदुकुश पर्वतरांग: अफगाणिस्तान, पाकिस्तान, भारत; सर्वोच्च शिखर - तिरिच मीर, 7708 मी
* पामीर पर्वतरांग: ताजिकिस्तान, चीन, अफगाणिस्तान, पाकिस्तान, भारत; सर्वोच्च शिखर - इस्माइल सोमोनी शिखर, 7495 मी
* थ्यॅन षान: चीन, कझाकस्तान, उझबेकिस्तान, किर्गिझस्तान, भारत, पाकिस्तान; सर्वोच्च शिखर - चंगीश चोकुसू, 7439 मी

अमेरिका खंडामधील खालील दोन जगातील सर्वात लांबीच्या पर्वतरांगा आहेत.
* आन्देस - ७,००० किमी
* रॉकी पर्वतरांग - ४,८०० किमी

वर्ग:पर्वत
*
उत्तर प्रदेश

उत्तर प्रदेश हे भारताचे उत्तरेकडील एक प्रमुख राज्य आहे. उत्तर प्रदेशची लोकसंख्या १९,९५,८१,४७७ एवढी आहे. लोकसंख्येनुसार उत्तर प्रदेश भारताचे पहिल्या क्रमांकाचे राज्य ठरते. उत्तर प्रदेशाचे क्षेत्रफळ २,४०,९२८ वर्ग किमी एवढे आहे. हिंदी व उर्दू ह्या येथील प्रमुख भाषा आहेत. लखनौ ही उत्तर प्रदेशाची राजधानी तर कानपूर हे तेथील सर्वात मोठे शहर आहे. उत्तर प्रदेशाची साक्षरता ७९.१२ टक्के आहे. तांदूळ, गहू, मका व डाळ ही येथील प्रमुख पिके आहेत. उत्तर प्रदेशात लोकसभेच्या सर्वात जास्त ८० जागा आहेत. त्यामुळे राजकीयदृष्ट्याही हे राज्य अतिशय महत्त्वाचे समजले जाते. उत्तर प्रदेशात सर्व धर्मांची अनेक पवित्र स्थळे आहेत, त्यामुळे हे राज्य अतिशय संवेदनशील आहे.
इतिहास

भूगोल
जिल्हे

उत्तर प्रदेश राज्यात ७० जिल्हे आहेत.
बाह्य दुवे

* उत्तर प्रदेश सरकारचे संकेतस्थळ (इंग्रजी मजकूर)
* उत्तर प्रदेशच्या पर्यटन विभागाचे संकेतस्थळ (इंग्रजी मजकूर)


वर्ग:भारतीय राज्ये
माणिक वर्मा

माणिक वर्मा, पूर्वाश्रमीच्या माणिक दादरकर (१६ मे, इ.स. १९२६ - १० नोव्हेंबर, इ.स. १९९६) या हिंदुस्तानी संगीत व सुगम संगीत या संगीतप्रकारांत गायन करणाऱ्या मराठी गायिका होत्या. त्या हिंदुस्तानी संगीतातील किराणा घराण्याच्या शैलीत गायन करत. मराठी भाषेतील गाजलेली भावगीते, नाट्यगीते व चित्रपटगीते त्यांनी गायली आहेत. किराणा घराण्याच्या गायिका हिराबाई बडोदेकर यांच्याकडे त्या हिंदुस्तानी संगीत शिकल्या. संगीतक्षेत्रातील योगदानाबद्दल इ.स. १९७४ साली पद्मश्री पुरस्कार देऊन त्यांना गौरवण्यात आले.
सांगीतिक कारकीर्द

गजानन दिगंबर माडगूळकर यांनी लिहिलेल्या व सुधीर फडके यांनी चाली बांधलेल्या गीतरामायणातील काही गाणी माणिक वर्मांच्या आवाजात होती. पुणे आकाशवाणी केंद्रावरून इ.स. १९५५ साली प्रसारित झालेल्या या साप्ताहिक संगीतकार्यक्रमात त्यांच्यासह सुधीर फडके, बबनराव नावडीकर, योगिनी जोगळेकर इत्यादी गायकांचा सहभाग होता.
वैयक्तिक जीवन

माणिकबाईंचा विवाह अमर वर्मा यांच्याशी झाला. राणी वर्मा, अरुणा जयप्रकाश, चित्रपट-अभिनेत्री भारती आचरेकर व नाट्य-चित्रपट-दूरचित्रवाणी माध्यमांतील अभिनेत्री वंदना गुप्ते या त्यांच्या चार कन्या होत. गायिका सुनीता खाडिलकर या माणिकबाईंच्या कनिष्ठ भगिनी.
संस्था

माणिक वर्मा यांच्या प्रेरणेतून कलाकारांनी कलाकारांसाठी स्थापन केलेले रसिक मंडळ होते. त्याचे पुनरुज्जीवन सुनीता खाडिलकर यांच्याकडून होणे अपेक्षित आहे.
माणिक वर्मा महोत्सव

रंगशारदा महोत्सव योजनेअंतर्गत इ.स. १९९८ सालापासून तीन दिवसांचा माणिक वर्मा संगीत महोत्सव साजरा होतो. माणिक वर्मा यांच्या जन्मदिवसाचे औचित्य साधून दरवर्षी हा महोत्सव आयोजित केला जातो.
पुरस्कार

माणिक वर्मा यांच्या नावाने अनेक पुरस्कार दिले जातात.
* स्वतः माणिक वर्मा यांना भारत सरकारकडून १९७४साली पद्मश्री पुरस्कार प्रदान झाला.
* पुणे भारत गायन समाज हा माणिक वर्मा यांच्या स्मरणार्थ माणिक वर्मा हा पुरस्कार देतो. २०१३साली सुनीता खाडिलकर यांना हा पुरस्कार मिळाला होता.
* २००३साली, हॉकी खेळाडू धनराज पिल्ले यांना माणिक वर्मा पुरस्काराने सन्मानित केले होते.
* २००२साली संगीत दिग्दर्शक नौशाद यांना माणिक वर्मा पुरस्कार दिला गेला.
* स्वरानंद प्रतिष्ठान हे शास्त्रीय किवा सुगम संगीताच्या क्षेत्रातील उल्लेखनीय कामगिरीबद्दल 'बहुस्पर्शी गायिका माणिक वर्मा' पुरस्कार देते.
* अखिल भारतीय मराठी नाट्य परिषदेची पुणे शाखा दरवर्षी एका संगीत क्षेत्रातील व्यक्तीला माणिक वर्मा पुरस्कार देते.
बाह्य दुवे

*


वर्मा, माणिक
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:मराठी पार्श्वगायक
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
मिर्झाराजा जयसिंह

मिर्झाराजे जयसिंग (१५जुलै, १६११ - २८ऑगस्ट, १६६७)
औरंगजेबाचा सेनापती होते
दख्खनेवर चाल

ई. स.१६६५ मध्ये औरंगजेबाने जयपूरच्या (त्या वेळचे आमेर) मिर्झा राजा जयसिंग यांना दख्खनवर जाण्यासाठी तयार केले व त्याच्या मदतीला १४,०००० सैन्यांसह दिलेर खानासारखा विश्वासू सरदार दिला.
पुरंदरला वेढा

दख्खनला पोहोचल्यावर प्रथम मुघल सैन्याने पुण्याच्या पूर्वेला तळ दिला आणि आजूबाजूच्या प्रदेशावर नाकेबंदी लावली आणि पुरंदर या महत्त्वाच्या किल्ल्याला जवळून वेढा घातला. पुरंदरच्या या लढाईत दीलेर खानसोबत लढताना मुरारबाजी देशपांडे धारातीर्थी पडले, त्यानंतर शिवाजी राजांनी मिर्झा राजांशी वाटाघाटी सुरू केल्या.
पुरंदरचा तह

हा तह १६६५ रोजी झाला. त्या मध्ये २३ किल्ले देण्याचे ठरवले.


वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती
वर्ग:मुघल साम्राज्य
वर्ग:इ.स. १६११ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६६७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ओडिशा

ओडिशा (मराठी नामभेद: ओरिसा ; रोमन लिपी: Odisha) भारत देशाच्या २८ राज्यांपैकी एक राज्य आहे. ओडिशा भारताच्या पूर्व किनारपट्टीच्या उत्तरेला असून त्याच्या दक्षिणेला व आग्नेय दिशेला बंगालचा उपसागर, पूर्वेला व ईशान्य दिशेला पश्चिम बंगाल , उत्तरेला झारखंड, पश्चिमेला छत्तीसगढ, नैर्ऋत्येला तेलंगण आणि दक्षिणेला व नैर्ऋत्य दिशेस आंध्र प्रदेश ही राज्ये आहेत. भुवनेश्वर ही ओडिशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. भुवनेश्वर आणि कटक ही जुळी शहरे आहेत. क्षेत्रफळानुसार ओडिशा भारतातील ९व्या क्रमांकाचे तर लोकसंख्येनुसार ११व्या क्रमांकाचे मोठे राज्य आहे. ओडिशाला ४८५ किमी लांबीचा समुद्रकिनारा लाभला आहे.

ओडिशाची विविध नावे : उच्छल (बंगाली), उत्कल, उड्र देश, ओड्र, उडीशा, उडीसा, ओडिसा, ओडिसा, ओढिया, ओदिशा, ओरिसा

पुरी येथील जगन्नाथ मंदिर, कोणार्क येथील सूर्य मंदिर इत्यादी जगप्रसिद्ध सांस्कृतिक स्थाने असलेल्या ओडिशामध्ये प्राचीन भारतीय संस्कृतीचे अनेक ठसे आढळतात. कोणार्कच्या सूर्यमंदिराजवळ पुराणामध्ये वर्णन केलेली चंद्रभागा नदी होती. आता तेथे चंद्रभागा पुळण आहे.
इतिहास व प्राचीनत्व

ऐतिहासिक काळात ओडिशा कलिंग साम्राज्याचा भाग होता. इ.स.पूर्व २६१ मध्ये सम्राट अशोकने कलिंगवर आक्रमण केले. त्याची परिणती कलिंगच्या युद्धात झाली. ऋग्वेदात उल्लेख आलेल्या कक्षीवान ऋषी हा कलिंग देशाच्या राणीच्या दासीचा पुत्र होता. महाभारतात कलिंगाचे स्थान आर्यावर्ताच्या पूर्वेस असल्याचे सांगितले आहे. महाभारतातील अर्जुन कलिंगच्या तीर्थयात्रेला गेला होता. कर्णाने व कृष्णाने या प्रदेशावर स्वारी केली होती. परशुरामानेही कलिंग जिंकला होता. इतिहासावरून असे दिसते की मौर्य साम्राज्याच्या स्थापनेपूर्वी हे एक प्रबळ राज्य होते.
भूगोल

ओडिशा हे भरपूर खनिज संपत्ती असलेले राज्य आहे. छोटा नागपूरचे पठार व पूर्व घाट या राज्यात एकत्र येतात आणि या दोहोंतील खडकांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण रचनेमुळे ओडिशामध्ये मोठय़ा प्रमाणावर खनिजे मिळतात
चतुःसीमा

ओड़िशाच्या पूर्वेस बंगालचा उपसागर, दक्षिणेस आंध्र प्रदेश, पश्चिमेस छत्तीसगढ तर उत्तरेस झारखंड ही राज्ये आहेत.
जिल्हे

यावरील विस्तृत लेख पहा - ओरिसामधील जिल्हे.

ओडिशा राज्यात ३० जिल्हे नावे आहेत.
प्रमुख शहरे
औद्योगिकीकरण व सामाजिक विरोध

तत्कालीन ओडिशातील (आताच्या झारखंड मधील) जमशेदपूर येथे पहिला स्वदेशी पोलाद कारखाना स्थापन झाला, आणि या भागातील खनिज संपत्तीमुळे या प्रदेशांचे मोठ्या प्रमाणात उद्योगीकरण झाले. मात्र गेल्या ६० वर्षांत विकास प्रकल्पांसाठी सुमारे ६ कोटी ग्रामस्थांनी आपली घरे, जमिनी गमावल्या. त्यापैकी वीस लक्ष ग्रामस्थ एकट्या ओडिशातील आहेत.
संदर्भ

वर्ग:ओडिशा
वर्ग:भारतीय राज्ये