युक्रेन

युक्रेन (; ; क्राइमियन तातर: Ukraina) हा पूर्व युरोपातील एक देश आहे. युक्रेनच्या उत्तरेस बेलारूस, पूर्व व वायव्येस रशिया, पश्चिमेस पोलंड, स्लोव्हाकिया व हंगेरी, नैऋत्येस रोमेनिया व मोल्दोव्हा हे देश, दक्षिणेस काळा समुद्र तर आग्नेयेस अझोवचा समुद्र आहेत. क्यीव ही युक्रेनची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.

नवव्या शतकात निर्माण झालेले क्यीवन रुस हे राज्य मध्य युगादरम्यान एक बलाढ्य राष्ट्र होते. १९व्या शतकामध्ये युक्रेनचा मोठा हिस्सा रशियन साम्राज्याच्या तर उर्वरित भाग ऑस्ट्रिया-हंगेरीच्या अधिपत्याखाली होता. पहिल्या महायुद्धा व रशियन यादवीनंतर ३० डिसेंबर १९२२ रोजी सोव्हिएत संघामध्ये सामील होणारा युक्रेन हा आघाडीचा देश होता. तेंव्हापासून १९९१ सालामधील सोव्हिएत संघाच्या विघटनापर्यंत युक्रेनियन सोव्हिएत साम्यवादी गणराज्य हे सोव्हिएत संघातील एक आघाडीचे गणराज्य होते. २४ ऑगस्ट १९९१ रोजी युक्रेनला स्वातंत्र्य मिळाले.
इतिहास

नावाची व्युत्पत्ती

प्रागैतिहासिक कालखंड

भूगोल

६,०३,७०० वर्ग किमी क्षेत्रफळ असलेला युक्रेन हा जगातील ४४व्या क्रमांकाचा देश आहे. ह्या बाबतीत युक्रेनचा युरोपात दुसरा क्रमांक लागतो. युक्रेनला २,७८२ किमी लांबीचा समुद्रकिनारा लाभला आहे. द्नीपर ही युक्रेनमधून वाहणारी प्रमुख नदी असून डॅन्युब नदी युक्रेन व रोमेनियाच्या सीमेवरून वाहते.
चतुःसीमा

युक्रेनच्या उत्तरेस बेलारूस, पूर्व व वायव्येस रशिया, पश्चिमेस पोलंड, स्लोव्हाकिया व हंगेरी, नैऋत्येस रोमेनिया व मोल्दोव्हा हे देश, दक्षिणेस काळा समुद्र तर आग्नेयेस अझोवचा समुद्र आहेत.
राजकीय विभाग

{{Image label begin|image=UKR Kiev map.svg|width={}|float={}}}

{{Image label small|x=-95.0|y=-67.0|scale={}|text=20pxव्होलिन}}
{{Image label small|x=-143.0|y=-75.0|scale={}|text=20pxरिव्ह्ने}}
{{Image label small|x=-179.0|y=-90.0|scale={}|text=20pxझितोमिर}}
{{Image label small|x=-245.0|y=-125.0|scale={}|text=20pxक्यीव}}
{{Image label small|x=-142.0|y=-135.0|scale={}|text=20pxख्मेल्नित्स्की}}
{{Image label small|x=-105.0|y=-125.0|scale={}|text=20pxतेर्नोपिल}}
{{Image label small|x=-70.0|y=-162.0|scale={}|text=20px इव्हानो-फ्रांकिव्ह्स्क}}
{{Image label small|x=-28.0|y=-175.0|scale={}|text=20pxझाकारपत्तिया}}
{{Image label small|x=-105.0|y=-188.0|scale={}|text=20pxचेर्निव्हत्सी}}
{{Image label small|x=-185.0|y=-165.0|scale={}|text=20pxव्हिनित्सिया}}
{{Image label small|x=-265.0|y=-145.0|scale={}|text=20pxचेर्कासी}}
{{Image label small|x=-260.0|y=-187.0|scale={}|text=20px किरोव्होराद}}
{{Image label small|x=-280.0|y=-230.0|scale={}|text=25pxमिकोलाइव्ह}}
{{Image label small|x=-330.0|y=-130.0|scale={}|text=20pxपोल्ताव्हा}}
{{Image label small|x=-275.0|y=-67.0|scale={}|text=20pxचेर्निहिव्ह }}
{{Image label small|x=-330.0|y=-75.0|scale={}|text=20pxसुमी}}
{{Image label small|x=-398.0|y=-135.0|scale={}|text=20pxखार्कीव्ह}}
{{Image label small|x=-350.0|y=-175.0|scale={}|text=20pxद्नेप्रोपेत्रोव्स्क}}
{{Image label small|x=-230.0|y=-250.0|scale={}|text=ओदेसा}}
{{Image label small|x=-325.0|y=-260.0|scale={}|text=20pxखेर्सन}}
{{Image label small|x=-385.0|y=-226.0|scale={}|text=20pxझापोरिझिया}}
{{Image label small|x=-435.0|y=-195.0|scale={}|text=20pxदोनेत्स्क}}
{{Image label small|x=-355.0|y=-315.0|scale={}|text=20pxक्राइमिया}}
{{Image label small|x=-469.0|y=-150.0|scale={}|text=20pxलुहान्स्क}}
{{Image label small|x=-267.0|y=-108.0|scale={}|text=क्यीव}}
{{Image label small|x=-355.0|y=-355.0|scale={}|text=सेव्हास्तोपोल}}
{{Image label small|x=-67.0|y=-120.0|scale={}|text=25pxलिव्हिव}}
{{Image label|x=-252.0|y=-107.0|scale={}|text=•}}
{{Image label|x=-341.0|y=-353.0|scale={}|text=•}}


युक्रेन देश २४ ओब्लास्त, क्राइमिया हे स्वायत्त प्रजासत्ताक व क्यीव आणि सेव्हास्तोपोल ही दोन विशेष शहरे अशा राजकीय विभागांचा बनला आहे.
मोठी शहरे
संरक्षण दले

सैन्य

वायुसेना

युक्रेनी वायुसेना देशाच्या संरक्षण दलाचा भाग असून याचे मुख्यालय विनित्सिया शहरात आहे. सोवियेत संघाच्या विघटनानंतर मूळ सोवियेत वायुसेनेतील अनेक विमाने युक्रेनला मिळाली व त्यातून युक्रेनी वायुसेनेची निर्मिती झाली. त्यानंतर युक्रेनने आपल्या वायुसेनेचा आकार कमी करीत असतानाच दर्जा वाढविण्याचा प्रयत्न केला. तरीही त्यातील बहुसंख्य विमाने मूळ रशिया व सोवियेत बनावटीचीच आहेत. २०२२ च्या सुमारास युक्रेनी वायुसेनेत २२५ लढाऊ विमाने होती.
आरमार
समाजव्यवस्था

वस्तीविभागणी

धर्म

शिक्षण

संस्कृती
राजकारण

अर्थतंत्र

वाहतूक

युक्रेनमध्ये रस्त्यांचे जाळे १,६४,७३२ किमीचे आहे. त्यातील १०९ किमीचा क्यीव-द्निप्रोपेत्रोव्स्क आणि १८ किमी लांबीचा क्यीव-बोरिस्पिल हे मार्ग द्रुतगती मार्ग आहेत.

युक्रझालिझ्नित्सिया ही युक्रेनमधील सरकारी मालकीची रेल्वेकंपनी आहे. युक्रेनमधील लोहमार्गांवर एकाधिकार असलेली ही कंपनी २३,००० किमी लांबीच्या लोहमार्गांचे व्यवस्थापन करते.

एरोस्वित आणि युक्रेनियन इंटरनॅशनल एरलाइन्स या युक्रेनच्या सगळ्यात मोठ्या विमानकंपन्या आहेत. क्यीव आणि ल्विव येथील विमानतळ सगळ्यात मोठे असून दोनेत्स्कचा विमानतळ आता उद्ध्वस्त झाला आहे.

ओदेसा हे युक्रेनचे सगळ्यात मोठे बंदर असून येथून काळा समुद्र आणि भूमध्य समुद्रातील मोठ्या शहरांना सागरी सेवा उपलब्ध आहे.
खेळ

right|thumb|२००१ साली काढलेले पोस्टाचे तिकिट
सोव्हिएत संघाच्या शारिरिक शिक्षणावर भर देण्याच्या व क्रीडा संकुले बांधण्याच्या धोरणाचा युक्रेनला फायदा झाला. संघाच्या विघटनानंतर युक्रेनला असंख्य स्टेडियम व मैदाने मिळाली. सध्या क्यीवमधील ऑलिंपिस्की राष्ट्रीय क्रीडा संकुल हे युक्रेनमधील सर्वात मोठे व राष्ट्रीय स्टेडियम मानले जाते.

फुटबॉल हा युक्रेनमधील सर्वात लोकप्रिय खेळ आहे. ऑंद्रे शेवचेन्को हा येथील सर्वात लोकप्रिय फुटबॉल खेळाडू आहे. युक्रेनने युएफा यूरो २०१२ ह्या स्पर्धेचे पोलंडसोबत आयोजन केले आहे.
हे सुद्धा पहा

*ऑलिंपिक खेळात
*युक्रेन फुटबॉल संघ
संदर्भ
बाह्य दुवे

बाह्य दुवे

* सरकारी संकेतस्थळ
* युक्रेन एन्सायक्लोपेडिया ब्रिटानिकावरील माहिती
*
*


वर्ग:युरोपातील देश