ಕಸ್ತೂರಬಾ ಗಾಂಧಿ

ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಮೋಹನದಾಸ ಗಾಂಧಿ ( , ಜನನ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಗೋಕುಲದಾಸ್ ಕಪಾಡಿಯಾ ; 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 1869 - 22 ಫೆಬ್ರವರಿ 1944) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೋಹನದಾಸ ಕರಮಚಂದ ಗಾಂಧಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 11 ರಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುರಕ್ಷಿತ ತಾಯ್ತನ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ 1869 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 11 ರಂದು ಗೋಕುಲದಾಸ ಮತ್ತು ವ್ರಜ್ಕುನ್ವರ್ಬಾ ಕಪಾಡಿಯಾ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಈ ಕುಟುಂಬವು ಗುಜರಾತಿ ಹಿಂದೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೋಧ್ ಬನಿಯಾ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಪೋರಬಂದರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿತ್ತು. ಮೇ 1883 ರಲ್ಲಿ, 14 ವರ್ಷದ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ 13 ವರ್ಷದ ಮೋಹನದಾಸರನ್ನು ಅವರ ಪೋಷಕರು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು.

ಅವರ ಮದುವೆಯ ದಿನವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಅವರ ಪತಿ ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದರು, "ನಮಗೆ ಮದುವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ನಮಗೆ ಅದು ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸುವುದು, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಕರೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುವುದು ಮಾತ್ರ ಎಂದರ್ಥ." ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ, ಹದಿಹರೆಯದ ವಧು ಮದುವೆಯ ಮೊದಲ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಗಂಡನಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಮೋಹನದಾಸರು ತಮ್ಮ ಯುವ ವಧುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವಿಷಾದದಿಂದ ವಿವರಿಸಿದರು, "ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಅವಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ, ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ನಂತರದ ನಮ್ಮ ಭೇಟಿಯ ಆಲೋಚನೆ ನನ್ನನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು." ಅವರ ಮದುವೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನದಾಸರು ಸ್ವಾಮ್ಯಸೂಚಕ ಮತ್ತು ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರು; ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಆದರ್ಶ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು.

ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ 17 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದರು. ಮೊದಲ ಮಗು ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಜನಿಸಿ ಮೊದಲ ವರ್ಷ ಬದುಕಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಇತರ ನಾಲ್ವರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೆ ಬದುಕುಳಿದರೂ, ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಮಗುವಿನ ಸಾವಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಮೋಹನದಾಸರು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1888 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಮಗು ಜನಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಹರಿಲಾಲ್ ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ತೊರೆದರು. ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು. ಮೋಹನದಾಸರು 1891 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು, ಮತ್ತು 1892 ರಲ್ಲಿ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಮಣಿಲಾಲ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಗನಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಮೋಹನದಾಸರು 1893 ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರು. 1896 ರಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬವು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮೋಹನದಾಸರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು.
thumb|ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ತಮ್ಮ ನಾಲ್ವರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ
೧೯೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನದಾಸರು ಪವಿತ್ರತೆಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದರು. ಕೆಲವು ವರದಿಗಳು ಕಸ್ತೂರಬಾ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿಂದೂ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ತಾನು ಅತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದಾಗ ಕಸ್ತೂರಬಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮದುವೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕಸ್ತೂರಬಾ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಸಹ ತಮ್ಮ ಪತಿ ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ ವಿಧೇಯರಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.

ರಾಮಚಂದ್ರ ಗುಹಾ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಗಾಂಧಿ ಬಿಫೋರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮದುವೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, "ಅವರು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ನಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದರು. ಬಹುಶಃ ಅವರ ಆವರ್ತಕ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಅವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಳೆದ ಸಮಯವನ್ನು ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ

ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ, 1940.]]
ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಅವರು ೧೯೦೪ ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪತಿ ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಡರ್ಬನ್ ಬಳಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಸೆಟ್ಲ್ಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಲಸಿಗರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಅಶಿಕ್ಷಿತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಓದು ಮತ್ತು ಬರೆಯುವುದನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.

ಗಾಂಧಿ ಕುಟುಂಬ ಜುಲೈ ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾವನ್ನು ತೊರೆದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಮರಳಿತು. ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಅವರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್ (ಶ್ವಾಸನಾಳಗಳ ಒಳಪೊರೆಯ ಉರಿಯೂತ) ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅವರು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ನಾಗರಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಪತಿ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಅವರನ್ನು "ಬಾ" ಅಥವಾ ತಾಯಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತಿತ್ತು. ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಮತ್ತು ಮೋಹನದಾಸರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಅವರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ. ಮೋಹನದಾಸರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರು ವಿಶೇಷ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಅರ್ಹರಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಕಸ್ತೂರಬಾ ಅವರು ಮೋಹನದಾಸರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.

೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ, ಕಸ್ತೂರಬಾ ಬಿಹಾರದ ಚಂಪಾರಣ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಮೋಹನದಾಸ್ ಇಂಡಿಗೊ ರೈತರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಶಿಸ್ತು, ಆರೋಗ್ಯ, ಓದು ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು.
೧೯೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆರೋಗ್ಯ ಕಳಪೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಬೊರ್ಸಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ (ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿರೋಧ) ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅನೇಕ ನಾಗರಿಕ ಅಸಹಕಾರ ಅಭಿಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅವರನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು.

೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ್‌ಕೋಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಪರವಾಗಿ ವಕಾಲತ್ತು ವಹಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಅವರು ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಏಕಾಂತ ಸೆರೆವಾಸದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಹದಗೆಟ್ಟಿತು ಆದರೆ ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ೧೯೪೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರೊಂದಿಗೆ, ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆಕೆಯನ್ನು ಪುಣೆಯ ಆಗಾ ಖಾನ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು ಪುಣೆಯ ಬಂಧನ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.

ಮೋಹನದಾಸರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿರುವ ಮಾತುಗಳು ಆಕೆಯಿಂದ ವಿಧೇಯತೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. "ನನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಅನುಭವದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವಳು ತುಂಬಾ ಹಠಮಾರಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಒತ್ತಡದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅವಳು ಬಯಸಿದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಇದು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ದೂರವಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆದರೆ ನನ್ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಂತೆ, ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಅರಳಿದಳು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಳು."
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ
ವರ್ಗ:ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು