JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
बऱ्हाणपूर

बुरहानपुर हे मध्य प्रदेश राज्यातील मध्य आकाराचे शहर आहे. हे बुरहानपूर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. तो ताप्ती नदीच्या उत्तर किनारपट्टीवर, भोपाळच्या 340 कि.मी. (211 मैल) आणि मुंबईच्या 540 कि.मी. (336 मैल) वर स्थित आहे. शहराकडे एक महानगरपालिका आहे आणि मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा मुख्यालय देखील आहे.
*
* इतिहास
753–982 पासून राष्ट्रकूट राजवटीत बुर्हानपुर हे एक महत्त्वाचे शहर होते. ताप्ती नदी आणि असिर्गगळ किल्ल्यातील खोदकामामुळे अनेक नाणी, देवी मूर्ति आणि प्रागैतिहासिक काळापासून मंदिरे सापडली आहेत. तथापि, मध्ययुगीन काळामध्ये बुर्हानपुरचा उल्लेख प्रामुख्याने आला.

1388 मध्ये, खान्देशच्या फरुकी राजवंश सुल्तान मलिक नासीर खान यांनी शेख जैनुद्दीन यांच्या आज्ञाने आणि प्रसिद्ध मध्ययुगीन सूफी संत बुरहान-उद-दीन यांच्या नावाने बुरहानपुर असे नाव बदलले. बुर्हानपुर खानदेश सल्तनतीची राजधानी बनली. नंतर, मिरन आदिल खान दुसरा (इ.स. 1457-1501) या राजघराण्याचा एक सुलतान याने बुरहानपूरमधील एक राजवाडा आणि अनेक राजवाडे बांधले. आपल्या दीर्घकाळादरम्यान, बुरहानपूर हे व्यापार आणि कापड उत्पादनाचे एक प्रमुख केंद्र बनले.

1601 मध्ये, मुगल सम्राट अकबरने खानदेश वर कब्जा केला आणि बुर्हानपुर मुघल साम्राज्यातील तीन नवीन उच्चस्तरीय प्रांतांपैकी एक, खान्देशाची राजधानी बनले, प्रारंभिक अकबराचा पुत्र दानियल याचा नावावरून खानदेशचे नामकरण दानेश असे केले होते (1609). 1609 मध्ये, मुघल सम्राट जहांगीर यांनी दख्खनच्या मुघल प्रांताचे राज्यकारभारास आपला दुसरा पुत्र परविज नियुक्त केला आणि राजाने त्याचे मुख्यालय आणि त्यांचे निवासस्थान म्हणून बुरहानपुरला निवडले.

बुर्हानपुर एक सुंदर शहर बनले आणि अनेक ऐतिहासिक स्मारके त्याच्या अंतरावरच टिकून राहिली, प्रामुख्याने मुगल शासक शाहजहांप्रमाणे बुऱ्हाणपूर एक महत्त्वाचा मुघल चौकी होता. शाहजहांमुळे या शहरामध्ये बराच वेळ घालवला, आणि शाही किलांना मदत केली. शाही किला ही बुद्धानगरमधील एक भव्य राजवाडा आहे, ताप्ती नदीच्या पश्चिमेला आहे. दिवाण-ए-आम आणि दिवाण-इ-खास हे किल्लाच्या टेरेसवर बांधलेले होते. आज कालिला अवशेषांमध्ये आहेत . तथापि, अजूनही उज्ज्वल शिल्पाकृती आणि कोरीव काम असलेल्या या राजवाड्यावरील भाग. राजवाड्यात मुख्य आकर्षण हमाम किंवा शाही बाथ आहे.हे विशेषतः शाहजहांची पत्नी बेगम मुमताज महल यांच्यासाठी बनविले गेले होते, जेणेकरून ते आल्हाददायक स्नान करू शकतील. असे म्हणले जाते की तिच्या चौदाव्या मुलाला जन्म देताना ती तिथेच मरण पावली. आजही, छतावर अनेक जटिल चित्रे आहेत. यातील एक पेंटिंग एक स्मारक आहे जी ताजमहालची प्रेरणा आहे असे म्हणले जाते. बेगम मुमताजला ताजमहालl स्थानांतरित कारण्याआधी सहा महिने येथेच पुरण्यात आले होते.

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:बऱ्हाणपूर जिल्हा
देवास

देवास हे भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यामधील एक शहर व देवास जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. देवास मध्य प्रदेशच्या पश्चिम भागातील माळवा भौगोलिक प्रदेशात भागात इंदूरच्या ३७ किमी ईशान्येस तर उज्जैनच्या ३५ किमी आग्नेयेस वसले आहे. भारताच्या स्वातंत्र्यापूर्वी ब्रिटिश राजवटीदरम्यान देवास हे एक स्वतंत्र मराठा संस्थान होते. सध्या २.९ लाख लोकसंख्या असलेले देवास मध्य प्रदेशातील सहाव्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. देवास मध्य प्रदेश राज्याचे औद्योगिक नगर आहे. भारत सरकारचे बैंक नोट मुद्रणालय देवास नगरात स्थित आहे.

देवास शहराला त्याचे नाव शहरात स्थित चामुण्डा पर्वतामूळे प्राप्त झाले, ह्या पर्वताला टेकरी (३०० फिट उंची) ह्या नावाने ओळखले जाते. पर्वतावर देवीचे मन्दिर असल्या मुळे देवी वासिनी आणि ह्याच्या पासून देवास (देव-वास) हे नाव प्राप्त झाले असू शकते. शहराचे संस्थापक देवासा बनिया यांच्या नावा पासूनही शहराला त्याचे नाव प्राप्त झाले असू शकते.
इतिहास

पूर्वी देवास हे नगर इंग्रज शासित भारताच्या दोन राघराण्यांची राजधानी होती. मूळ देवास राज्याची स्थापना अठराव्या शतकाच्या पूर्वार्धात झाली. मराठांच्या पंवार (पुआर) कुळातल्या तुकाजी राव (वरिष्ठ) आणि जिवाजी राव (कनिष्ठ) ह्यांनी ह्याची स्थापना केली.
वाहतूक

*रेल्वे - भारताच्या सर्वच प्रमुख स्थानांसाठी रेल्वे उपलब्ध आहे. पश्चिम रेल्वेच्या अखत्यारीखालील देवास रेल्वे स्थानक एक वर्दळीचे स्थानक असून येथे अवंतिका एक्सप्रेस, माळवा एक्सप्रेस, नर्मदा एक्सप्रेस इत्यादी अनेक रोज धावणाऱ्या गाड्यांचा स्थांबा आहे.
*रस्ता - मुंबई ते आग्रा दरम्यान धावणारा राष्ट्रीय महामार्ग ३ देवासमधूनच जातो.
*वायुमार्ग - सर्वात जवळचा विमानतळ देवास पासून ३५ किमी दूर इन्दौर ह्या शहरात आहे.
हे सुद्धा पहा

*देवास (लोकसभा मतदारसंघ)

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
ग्वाल्हेर

ग्वाल्हेर हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर ग्वाल्हेर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
भौगोलिक दृष्टि ने ग्वालियर म.प्र. राज्यातील उत्तरे कडे स्थित आहे. हे शहर आणि येथील प्रसिद्ध दुर्ग उत्तर भारतील प्राचीन शहरांचे केन्द्र होते. हे शहर गुर्जर प्रतिहार राजवंश, तोमर आणि बघेल कछवाहों,गोत्र यांची राजधानी होता. यांच्या हस्ते सोडलेले प्राचीन चिन्ह स्मारके, किल्ले, महलांच्या रूपात सापडतील. संभाळून ठेवलेले अतीतचे भव्य स्मृति चिन्ह या शहराला पर्यटनाच्या दृष्टिने महत्त्वपूर्ण बनवतात.

आज ग्वालियर एक आधुनिक शहर आहे आणि एक प्रसिद्ध औद्योगिक केन्द्र ही आहे. ग्वालियरला गालव ऋषिची तपोभूमि पण म्हणले जाते. १७ जून १८५८ रोजी भारताची महान पराक्रमी वीरांगना झांशीच्या महाराणी लक्ष्मीबाई यांचे ब्रिटिश सैन्यासोबत महा भयंकर युद्ध झाले. आणि सायंकाळी राणी लक्ष्मीबाई ह्या स्वातंत्र्याच्या बलिवेदीवर धारातीर्थी पडल्या. कोटा की सराय जवळ फुलबागेत महाराणी लक्ष्मीबाईसाहेब यांचे समाधी स्थान आहे. पूर्वी येथे बाबा गंगादास यांचे विस्तारित मठ होते. मठातच बाईसाहेबांचे अंत्यसंस्कार झाले होते. तिथे आता सिंधिया सरकारने‌ स्मारक बांधले आहे.

वर्ग:ग्वाल्हेर
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:ग्वाल्हेर जिल्हा
मंदसौर

मंदसौर हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.

यह शहर मंदसौर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र है। मंदसौर भारताच्या मध्यप्रदेश प्रान्त मध्ये स्थित एक प्रमुख शहर आहे. मंद्सौरचे प्राचिन नाव दशपुर होते. पुरातात्त्विक आणि ऐतिहासिक वारसाने समरू्द्ध उत्तरी मध्य प्रदेशचा मंदसौर हा एक ऐतिहासिक जिल्हा आहे. हे 5530 वर्ग किलोमीटर एवढ्या क्षेत्रात पसरले आहे. स्वतंत्रताच्या पहिले हे ग्वालियर सियासतीचा हिस्सा होता. मंदसौर हिन्दू आणि जैन मंदिरांसाठी खास लोकप्रिय आहे. पशुपतिनाथ मंदिर, बाही पारसनाथ जैन मंदिर आणि गांधी सागर बांध येथील मुख्य दर्शनीय स्थळ आहेत. या जिल्हयात अफीमचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन होते. मंदसौर राजस्थानच्या चित्तौड़गढ़, कोटा, भीलवाड़ा, झालावाड़ आणि मध्यप्रदेशातील रतलाम जिल्ह्याने वेढलेले आहे.

प्रमुख आकर्षण
पशुपतिनाथ मंदिर
हे मंदिर मंदसौर जिल्ह्यातील प्रमुख आकर्षण आहे. संभवतः पूर्ण विश्वाची एकमात्र अष्टमुखी भगवान शिवची प्रतिमाचे पशुपतिनाथ मंदिर शिवना नदीच्या काठावर स्थित आहे. चारी दिशांमध्ये मंदिराचे दरवाजे आहेत. प्रवेश द्वार केवळ पश्चिम दिशेतच उघडते. मंदिर मध्ये 7.5 फीट ऊंचीचा शिवलिंग स्थापित केले गेले आहे. प्रतिमेच्या वरचे चार मुख शिवच्या बाल्यकाल, युवावस्था, अधेडवस्था, वृधावस्थाला प्रदर्शित करते. शिवच्या दर्शनाकरीता लांबून येथे भक्तांचे ये जा चालू राहते. दर वर्षी श्रावण महिन्यात मंदिर परिसरात मनोकामना अभिषेक होते. जे सम्पूर्ण भारतात कोणत्याही शिव मंदिरात होत नाही.

श्री वही तीर्थ
इस लेख में संदर्भ या स्रोत नहीं दिया गया है।
कृपया विश्वसनीय संदर्भ या स्रोत जोड़कर इस लेख में सुधार करें। स्रोतहीन सामग्री ज्ञानकोश के उपयुक्त नहीं है। इसे हटाया जा सकता है। (जून 2016)
Quick facts

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
विदिशा

विदिशा हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर विदिशा जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
प्रेक्षणीय स्थळे

हेलिओडोरसचा स्तंभ

विदिशा हे सांचीपासून ९ किलोमीटरवर व भोपाळपासून ५४ किलोमीटरवर आहे. या गावात इंडो-ग्रीक राजा अ‍ॅन्टिअल्किडास याचा राजदूत हेलिओडोरस याने बांधलेला स्तंभ आहे. हेलिओडोरस हा शुंग राजा भागभद्र याच्या दरबारात होता. तो विष्णूभक्त होता असे समजले जाते. भारतात मंदिर स्थापत्य हे गुप्त काळापासून म्हणजे इसवी सनाच्या चौथ्या शतकापासून पाहायला मिळते. परंतु या स्तंभावर असलेल्या उल्लेखानुसार इ.स.पूर्व पहिल्या शतकातदेखील इथे विष्णूमंदिर होते असे सिद्ध होते. या स्तंभाला इथले लोक खंबाबाबा असे म्हणतात.
उदयगिरी लेण्या

विदिशाहून चार किलोमीटरवर बेस नदीच्या काठी उदयगिरी लेणी आहेत. त्या गुंफांत असलेली शिल्पे वैशिष्ट्यपूर्ण आहेत. इसवी सनाच्या पाचव्या शतकात, गुप्‍तकाळात या गुंफा खोदल्या गेल्या. इथे असलेले भूवराहाचे शिल्प अतिशय देखणे आहे. भूदेवीला पाताळातून बाहेर आणणारा हा विष्णूचा वराह अवतार इथे अतिशय ठसठशीतपणे आणि रेखीव असा कोरलेला आहे. डावा पाय किंचित दुमडून शेषावर ठेवलेला आणि उजवा पाय ताठ असलेल्या अशा आसनात हा वराह उभा असून डाव्या खांद्यावर भूदेवी दिसते. पाठीमागील भिंतीवर या वराहाचे अभिवादन करणाऱ्या विविध देवदेवता कोरलेल्या आहेत.

या गुंफांजवळच गुप्‍त सम्राट दुसरा चंद्रगुप्‍त आणि कुमारगुप्‍त यांचे शिलालेख आहेत.


वर्ग:विदिशा जिल्हा
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:मध्य प्रदेशातील लेणी
रब्बी पिके

पावसाळयानंतर पडणाऱ्या थंडीत दवबिंदूंचा आधार घेऊन (सध्याच्या काळात बहुधा कृत्रिम सिंचनाचा वापर करून घेण्यात येणाऱ्या पिकांना रब्बी पिके म्हणतात.
हिवाळ्यात जे पिक घेतले जाते ते म्हणजे रब्बी पिक होय.
हे पिक ऑक्टोबर-नोव्हेंबर मध्ये पेरले जाते. (पेरणी हंगाम)
उन्हाळा लागण्याच्या वेळेस अर्थात मार्च-एप्रिलला हे पिक काढले जाते.(कापणी हंगाम)
आलू, जव, सरसो, कांदे, लसुण, राई, मटर असे रब्बी पिक मध्ये समावेश आहेत.
बाजरी, ज्वारी, नाचणी, दादर, गहू, चने आणि इतर पाले भाजी यांचा ही समावेश आहे
बाष्पीभवन

उजवे|इवलेसे|319x319अंश|या आकृतीमध्ये वेगवेगळ्या टप्पे संक्रमणाचे नाव दर्शविले आहे.
उष्णतेमुळे पाण्याची वाफ होणे या प्रक्रियेला “बाष्पीभवन” असे म्हणतात.

घटक किंवा कंपाऊंडची बाष्पीकरण म्हणजे द्रव टप्प्यापासून वाफ एक चरण संक्रमण आहे. बाष्पीकरण दोन प्रकारचे असते: बाष्पीभवन आणि उकळणे. बाष्पीभवन एक पृष्ठभागावर होणारी क्रिया आहे आणि उकळणे ही क्रिया घटकात सर्वत्र होत असते.

बाष्पीकरण हे द्रव टप्प्यापासून वाफेपर्यंतचे एक चरण संक्रमण आहे जे उष्मांक तापमानाच्या जवळ दिलेल्या दबावाने तापमानात येते. बाष्पीभवन केवळ तेव्हाच होते जेव्हा एखाद्या पदार्थाच्या वाफेचे आंशिक दाब संतुलित संतुलनास वाफ दाबापेक्षा कमी असते.

बाष्पीभवन हे फक्त द्रवाच्या वरील भागावर होते. उकळने या प्रकियेपेक्षा बाष्पीभवन हे मूलभूत तत्त्व मुले वेगळे आहे , उकळण्याची प्रकिया द्रवाच्या सर्व भागात होते , तर बाष्पीभवन हे फक्त वरील भागावर होते.

बाष्पीभवन करण्यासाठी द्रवाच्या रेणूंसाठी ,ते पृष्ठभागाजवळ असले पाहिजेत, त्यांना योग्य दिशेने वाटचाल करावी लागेल,आणि द्रवाच्या आण्विक बलावर मात करण्यासाठी पुरेशी गतीशील उर्जा असली पाहिजे.जेव्हा रेणूंचा थोडासा भाग या निकषांवर अवलंबून असतो, तेव्हा बाष्पीभवन दर कमी असतो.

बाष्पीभवन हा जलचक्राचा एक आवश्यक भाग आहे.सूर्य (सौर ऊर्जा) समुद्र, तलाव, जमिनीतील ओलावा आणि पाण्याचे इतर स्त्रोतांमधून पाण्याचे बाष्पीभवन करतो.पाण्याचे बाष्पीभवन जेव्हा द्रवाची पृष्ठभाग उघडकीस येते तेव्हा रेणू बाहेर पडतात आणि पाण्याची वाफ तयार करतात;ही वाफ नंतर वर येऊन ढग तयार करू शकते.पुरेशी उर्जा असल्यास, द्रव वाफेत बदलते.
ऊत्कलन बिंदू

जर द्रव्य उत्कलन बिन्दुच्या वर गेले तरच त्याचे बाष्पीभवन होण्यास सुरुवात होते.
ज्या तापमानास दिलेल्या पदार्थाचे द्रवावस्थेतून वायू अवस्थेत रूपांतरण होते, त्या तापमानास त्या पदार्थाचा "'क्वथनबिंदू"' असे म्हणतात, यालाच उत्कलनांक अथवा उत्कलनबिंदू म्हणूनही ओळखले जाते.आसपासच्या वातावरणाच्या दाबानुसार द्रवाच्या उत्कलन बिंदूमध्ये बदल होतो.जेव्हा द्रव वातावरणातील दाबांवर असते. तेव्हापेक्षा अंशतः निर्वात पोकळीमध्ये द्रवाचा उत्कलन बिंदू कमी असतो.वातावरणीय दाब असलेल्या द्र्वापेक्षा पेक्षा उच्च दाब असलेल्या द्रवाचा उत्कलन बिंदू जास्त असतो.उदाहरणार्थ, समुद्राच्या पातळीवर 100 डिग्री सेल्सियस तापमानात पाणी उकळते ,परंतु 1,795 मीटर उंचीवर 93.4 डिग्री सेल्सियसला पाणी उकळते.दिलेल्या दाबासाठी, वेगवेगळे पातळ पदार्थ भिन्न तापमानात उकळतात.
परिणामी घटक
तापमान

जेवढे तापमान जास्त असेल, तेवढे बाष्पीभवणाचे प्रमाण जास्त असते.
कमी तापमानस कमी बाष्पीभवन होते.
आकारमान

द्रव्याचे आकारमान जेवढे अधिक, तेवढा द्रव्याचा बाष्पीभवनचा दर वाढतो.


वर्ग:ऊष्मगतिकी
वर्ग:भौतिकशास्त्र
संप्लवन

पदार्थाचे स्थायुरूपातून थेट वायुरूपात रूपांतर होण्याच्या प्रक्रियेला संप्लवन असे म्हणतात.
संप्लवनशील पदार्थ

* कापूर
* आयोडिन
* कार्बन डायऑक्साइड
* नॅप्थालीन (डांबराच्या गोळ्या)
* कॅडमियम (कमी दाबामध्ये)
संप्लवनाचे उपयोग

# रंगकामामध्ये स्थायू रंगद्रव्यांचे संप्लवन करून कागद किंवा ईतर माध्यमांवर त्यांचा थर चढवला जातो. या प्रक्रियेत विविध रंगघटकावर व्यवस्थीत नियंत्रण ठेवता येते. व उत्तम दर्जाचे रंगकाम करता येते.


वर्ग:ऊष्मगतिकी
वर्ग:भौतिकशास्त्र
उडुपी

उडुपी भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर उडुपी जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

उडुपीतील कृष्णाचे मंदिर प्रसिद्ध आहे. उडुपी खाण्याला या शहराचे नाव दिलेले आहे. उडुपी हे कृष्ण मंदिर, तुळू, अष्टमठासाठी उल्लेखनीय आहे आणि लोकप्रिय उडुपी पाककृतींवरून त्याचे नाव देण्यात आले आहे. हे भगवान परशुराम क्षेत्र म्हणूनही ओळखले जाते, आणि कनकना किंडीसाठी प्रसिद्ध आहे. तीर्थक्षेत्राचे केंद्र, उडुपी हे रजता पीठ आणि शिवली (शिबलेल) म्हणून ओळखले जाते. हे मंदिराचे शहर म्हणूनही ओळखले जाते. मणिपाल हे उडुपी शहरातील एक परिसर आहे. Udui औद्योगिक केंद्र मंगळुरूपासून सुमारे 60 किमी उत्तरेस आणि राज्याची राजधानी बेंगळुरूपासून सुमारे 422 किमी उत्तरेस रस्त्याने स्थित आहे.

वर्ग:उडुपी जिल्ह्यातील शहरे व गावे
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
मडिकेरी

मडिकेरी (याचे पूर्वीचे नाव मेर्करा होते) भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे. हे एक थंड हवेचे ठिकाण आहे. हे शहर कोडागु जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
व्युत्पत्ती

मडिकेरी पूर्वी मुद्दू राजा केरी म्हणून ओळखले जात असे. याचा अर्थ मुद्दुराजाचे शहर असा होतो. इ.स. १६३३ ते १६८७ दरम्यान कोडागूवर राज्य करणाऱ्या प्रख्यात हलेरी राजा मुद्दुराजा यांच्या नावावरून या गावाला हे नाव देण्यात आले आहे. इ.स. १८३४ पासून, जुलमी ब्रिटिश राजवटी दरम्यान, याचे नाव मेर्करा असे ठेवण्यात आले. स्वातंत्र्यानंतर त्याचे नाव म्हैसूर सरकारने मडिकेरी असे ठेवले.
इतिहास

मडिकेरीचा इतिहास कोडगूच्या इतिहासाशी संबंधित आहे. इ.स. दुसऱ्या ते सहाव्या शतकापर्यंत कोडगूच्या उत्तर भागावर कादंबस राजवंश राज्य करीत होते. कोडगूच्या दक्षिणेकडील भागावर चौथ्या ते अकराव्या शतकापर्यंत गंगास राजवंशाने राज्य केले. ११ व्या शतकात गंगास राजवंशाला पराभूत केल्यानंतर चोलास राजे कोडगूचे राज्यकर्ते बनले. १२ व्या शतकात चोलास राजे होयसलास कडून पराभूत झाले आणि कोडगूवर होयसलास राजवंशाचे राज्य आले. १४ व्या शतकात कोडगु विजयनगर राजांकडे आला. त्यांच्या पतनानंतर, कर्णमभु (पालेगार) सारख्या स्थानिक सरदारांनी थेट त्यांच्या प्रदेशांवर राज्य करण्यास सुरुवात केली. त्यांचा हलेरी राजवंश संस्थापक वीरराजूंनी पराभव केला. हे इककेरी सदाशिवा नायक यांचे पुतणे जे तालकडु गंगा राजवंशाचे वंशज होते. इ.स. १७०० मध्ये केकेरी सोमशेखर नायक यांनी तुल्यनाडूच्या पुट्टूर आणि अमारा सुलिया मॅग्नेस हलेरी राजांना भेट दिली. हलेरी राजवंश म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या वीरराजूच्या वंशजांनी कोडगुवर इ.स. १६०० ते १८३४ पर्यंत राज्य केले. हलेरी राजा मुद्दुराजाने मडीकेरी येथे किल्ला बांधला आणि त्यांची राजधानी म्हणून घोषित केली. मुद्दुराजा हे हलेरी राजवंशातला तिसरे राजा होते. त्यांनी मडिकेरीच्या भोवतालची जमीन सपाट करण्यास सुरुवात केली आणि इ.स. १८८१ मध्ये किल्ला बांधला. मडीकेरी किल्ला जो मूळतः चिखलाने बांधलेला होता. नंतर ती जागा टीपू सुलतान याने जिंकली. इ.स. १८३४ नंतर कोडगुवर ब्रिटिशांची जुलमी राजवट चालु झाली. इ.स. १९४७ नंतर भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यावर हा भाग भारतात शामिल झाला.
लोकसंख्याशास्त्र

२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार मडीकेरीची लोकसंख्या ३३,३८१ होती. यात पुरुषांची टक्केवारी ५७.२% आणि महिलांची टक्केवारी ४२.८% आहे. मडीकेरीचा सरासरी साक्षरता दर ८५% होता, जो राष्ट्रीय सरासरी प्रमाण ५७.२%च्या तुलनेत जास्त होती. पुरुष साक्षरता ८३% आणि महिला साक्षरता ८०% होती. ११% लोकसंख्या ६ वर्षाखालील होती.
भूगोल आणि हवामान

हे शहर समुद्र सपाटीपासून उंचीवर आहे. येथे उष्णकटिबंधीय डोंगराळ प्रदेशाचे हवामान आहे. मडीकेरी येथे स्थित आहे. मडिकेरी पश्चिम घाटात स्थित आहे आणि एक लोकप्रिय थंड हवेचे ठिकाण आहे. उत्तरेस हसन, पश्चिमेला मंगलुरु आणि पूर्वेस मयसूरू ही सर्वात जवळची शहरे आहेत. जानेवारीत सरासरी दैनंदिन किमान तापमान ११ सेल्सियस असते. उन्हाळ्यात कमाल तापमान २४ अंश सेल्सियस ते २७ अंश सेल्सियस पर्यंत असते. नैऋत्य मॉन्सूनला सुरुवात झाल्यानंतर तापमानात जूनमध्ये घट होते आणि हवामान थंड होते. ४.५ अंश सेल्सियस हे सर्वात कमी नोंदविले तापमान आहे.
संदर्भ


बह्यदुवे

*
* Madikeri.org: मडिकेरी आणि कुर्गचे पोर्टल
* मडिकेरी: इतिहास आणि आर्किटेक्चर

वर्ग:कोडागु जिल्हा
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
मंगळूर

मंगळूर, मॅंगलोर, किंवा मंगलोर हे भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे. (मंगलौर नावाचे एक गाव उत्तराखंडमध्ये हरिद्वार जिल्ह्यात आहे).

हे शहर दक्षिण कन्नड जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. मंगळूराचे नाव मंगळूरु (किंवा मॅंगालूरु) करण्याचे घाटत आहे. मंगळूरात तूळू व कोंकणी भाषा बोलल्या जातात.

या गावात तयार होणारी मंगलोरी कौले भारतभर प्रसिद्ध आहेत.

वर्ग:दक्षिण कन्नड जिल्हा
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
वर्ग:मंगळूर
कलबुर्गी

कलबुर्गी भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर कलबुर्गी जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. कलबुर्गीपासून हैदराबाद सुमारे २०० कि.मी. तर बंगळूर दक्षिणेस ६२३ कि.मी. अंतरावर आहे.
इतिहास

गुलबर्गा हे एक ऐतिहासिक शहर असून, निजामाच्या हैदराबाद प्रांताचा एक भाग होते. इ.स.च्या १४व्या शतकातील हसन गंगू बह मनशाह या मुस्लिम सुलतानाने स्थापलेल्या बहामनी सुलतानशाहीची राजधानी म्हणून हे शहर उदयास आले.
धर्म

कलबुर्गी आणि त्याचा परिसर हे धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचे ठिकाण आहे. येथील श्रीक्षेत्र गाणगापूर हे नरसिंह सरस्वतींमुळे प्रसिद्धीस आले. कलबुर्गी शहरात कोरांटी हनुमानाचे मंदिर, लिंगायत समाजाचे शरण बसवेश्वर मंदिर आणि ख्वाजा बंदे नवाझ दर्गा प्रसिद्ध आहे. नव्याने बांधलेला बुद्ध विहार देखील कलबुर्गीचे धार्मिक महत्त्व वाढवतो.
भाषा

कन्नड भाषेसह कलबुर्गीमध्ये प्रामुख्याने उर्दू, मराठी बोलल्या जातात.
दळणवळण

कलबुर्गी रेल्वे स्थानक हे मुंबई-हैदराबाद-चेन्नई-बंगळूर मार्गावरील मध्य रेल्वेचे एक महत्त्वाचे स्थानक आहे. मध्य रेल्वेच्या बहुतांश गाड्या ह्या स्थानकावर थांबतात. कलबुर्गी शहर राष्ट्रीय आणि राज्य महामार्गांनी जोडलेले आहे.
हे सुद्धा पहा

*हैदराबाद संस्थान
बाह्य दुवे

वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
वर्ग:कलबुर्गी जिल्हा
वर्ग:कलबुर्गी
आदिलाबाद जिल्हा

येथील ज्ञान सरस्वती मंदिर]]
आदिलाबाद हा भारताच्या तेलंगणा राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २०१४ सालापूर्वी आदिलाबाद जिल्हा आंध्र प्रदेश राज्याच्या अखत्यारीमध्ये होता. आदिलाबाद येथे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे.
हा दक्षिण आणि मध्य भारताचा प्रवेशद्वार जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. जिल्ह्याच्या सीमा आसिफाबाद, निर्मल जिल्ह्यांसह आणि महाराष्ट्राच्या राज्याच्या सीमेसह आहेत.
प्रमुख शहरे

*आदिलाबाद
लोकसंख्या

भारताच्या जनगणनेनुसार, सध्याच्या आदिलाबाद जिल्ह्याची लोकसंख्या ७०८,९७२ आहे, ज्याचे प्रमाण ९८९ स्त्रिया आणि १००० पुरुष आहेत. साक्षरता दर ६३.४६% आहे. अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती लोकसंख्येच्या अनुक्रमे १४.०२% आणि ३१.६८% आहेत. जिल्ह्यात, ३६.५०% लोकसंख्या तेलुगू, १९.६७% मराठी, १७.२३% गोंडी, १०.२३% उर्दू, ७.००% लंबाडी, २.९२% कोलामी आणि २.०५% हिंदी भाषा बोलतात.
मंडळ (तहसील)

खालील तक्त्यामध्ये जिल्ह्यातील १८ मंडळांचे त्यांच्या संबंधित महसूल विभागांमध्ये वर्गीकरण केले आहे:
हे सुद्धा पहा

* तेलंगण
* तेलंगणामधील जिल्हे
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ
संदर्भ

वर्ग:तेलंगणामधील जिल्हे
चित्तूर जिल्हा

हा लेख चित्तूर जिल्ह्याविषयी आहे. चित्तूर शहराविषयीचा लेख येथे आहे.

चित्तूर जिल्हा (), हा भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील रायलसीमा भागातील एक जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र चित्तूर येथे आहे. भारताच्या २०११ च्या जनगणनेनुसार याची लोकसंख्या ४१,७०,४६८ आहे. चित्तूर जिल्ह्यात तिरुपती, श्रीकलाहस्ती आणि कानिपकम आणि इतर मंदिरांचा समावेश आहे. हा चेन्नई-मुंबई महामार्गाच्या चेन्नई - बेंगळुरू विभागातील दक्षिणेकडील आंध्र प्रदेशच्या पोनि नदी खोऱ्यात आहे. आंबे, धान्य, ऊस आणि शेंगदाणे या बाजारपेठेचे प्रमुख केंद्र आहे. या जिल्ह्यातील सत्यवेद मंडल एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र आहे. हे चित्तूर जिल्ह्यासह संपूर्ण आंध्रप्रदेशातील प्रमुख केंद्र मानले जाते.
व्युत्पत्ती

चित्तूर जिल्ह्याचे नाव त्यात असणाऱ्या चित्तूर शहरावरून पडले आहे.
इतिहास

१९४७ मधील भारतीय स्वातंत्र्यानंतर चित्तूर हे पूर्वीच्या मद्रास राज्याचा एक भाग बनवले गेले. सध्याचा चित्तूर जिल्हा पूर्वी उत्तर आर्कोट जिल्हा होता, जो १९ व्या शतकात ब्रिटिशांनी स्थापन केला होता. चित्तूर हे त्याचे मुख्यालय होते. पूर्वीचा चित्तूर जिल्हा १ एप्रिल १९११ रोजी सध्याच्या चित्तूर जिल्हा आणि उत्तर आर्कोट जिल्ह्यात विभागला गेला. १ एप्रिल १९११ रोजी चित्तूर जिल्हा, तत्कालीन मद्रास राज्याच्या उत्तर आर्कोट जिल्ह्यातील चट्टूर, पालामेनेरू, चंद्रगिरी आणि कडप्पा व पुंगनूर येथील वैलपडु, श्री कालाहस्ती, चित्तूर जिल्ह्यातील जमींदारी तहसीलमधील कर्वेतीनगर जिल्हा एकत्रित करून बनविला गेला. १९६० मध्ये मा. पो.सि. आणि इतर नेत्यांच्या मागण्यांमुळे चित्तूर जिल्ह्यात ३१९ गावे समाविष्ट करण्यात आली. ती गावे तमिळनाडूच्या तत्कालीन कांचीपुरम जिल्हा आणि तिरुवल्लूर जिल्ह्यातील होती.
चंद्रगिरी हे तिरुपतीचे एक उपनगर आहे. हा भाग विजयनगर साम्राज्याची चौथी राजधानी होती.
भौगोलिक स्थिती

चित्तूर हा आंध्र प्रदेशातील रायलसीमेचा भाग आहे. जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ आहे. या जिल्ह्याच्या वायव्येकडे अनंतपूर जिल्हा, उत्तरेस कडपा जिल्हा, ईशान्येकडे नेल्लूर जिल्हा, दक्षिणेस तामिळनाडू राज्यातील कृष्णागिरी जिल्हा, वेल्लोर जिल्हा, तिरुपत्तूर जिल्हा व तिरुवल्लूर जिल्हा आणि पश्चिमेस कर्नाटक राज्यातील कोलार जिल्हा आहे. चित्तूर जिल्हा आंध्र प्रदेश राज्याच्या दक्षिणेस जवळजवळ १२°३७′ - १४°८′ उत्तर अक्षांश आणि ७८°३′ - ७९°५५′ पूर्व रेखांश या दरम्यान आहे. जिल्ह्यातील एकूण भूभागापैकी तीस टक्के भाग जंगलांनी व्यापलेला आहे. चित्तूर शहराभोवती आंबा आणि चिंच यांची झाडे आहेत. तसेच या जिल्ह्यात गुरे-ढोरे भरपूर आहेत. जिल्ह्यातील मातीत लाल चिकट ५७%, लाल वालुकामय ३४% आणि उर्वरित ९% काळी चिकणमाती, काळी वाळू आणि लाल मातीने बनलेली आहे. चित्तूर चेन्नईपासून , बंगळुरूपासून आणि हैदराबादपासून अंतरावर आहे.
संदर्भ


वर्ग:चित्तूर जिल्हा
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे
गुंटुर जिल्हा

]]
गुंटुर अमरावती हा भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यामधील एक जिल्हा आहे. गुंटुर येथे गुंटुर जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. कृष्णा नदी गुंटुर जिल्ह्याच्या उत्तरेकडून वाहते.

गुंटुर जिल्हा आंध्र प्रदेशमधील कृषी उद्योगाचे प्रमुख केंद्र असून तांदूळ, तंबाखू व मिरची ही येथील मुख्य पिके आहेत. आंध्र प्रदेशाची नवी राजधानी अमरावती गुंटुर जिल्ह्यामध्येच असेल असा अंदाज व्यक्त केला गेला आहे.
चतुःसीमा

गुंटुर जिल्ह्याच्या पश्चिमेस तेलंगणाचा नालगोंडा जिल्हा, दक्षिणेस बंगालचा उपसागर तर उर्वरित दिशांना आंध्र प्रदेशची इतर राज्ये आहेत.
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ



वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे
हैदराबाद जिल्हा

]]
हैदराबाद हा भारताच्या तेलंगणा राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २०१४ सालापूर्वी हैदराबाद जिल्हा हा आंध्र प्रदेश राज्याचा भाग होता. हैदराबाद शहर हे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. हैदराबाद महानगरपालिकेचा भाग ह्या जिल्ह्यामध्ये येतो. हा तेलंगणा राज्यातील सर्व जिल्ह्यांमध्ये सर्वात लहान जिल्हा आहे, परंतु लोकसंख्या घनता जिल्ह्यांमध्ये सर्वाधिक आहे.
इतिहास

ऑपरेशन पोलोनंतर १९४८ मध्ये अत्राफ-ए-बाल्दा जिल्हा आणि बाघाट या हैदराबाद संस्थानातील जिल्ह्यांचे विलीनीकरण करून हैदराबाद जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली. १९७८ मध्ये हैदराबाद जिल्ह्याचे नंतर हैदराबाद शहरी जिल्हा आणि हैदराबाद ग्रामीण जिल्हा असे विभाजन करण्यात आले. हैदराबाद ग्रामीण जिल्ह्याचे नंतर रंगारेड्डी जिल्हा असे नामकरण करण्यात आले.
प्रमुख शहर

*हैदराबाद
भूगोल

हैदराबाद जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ २१७ चौरस किलोमीटर (८४ चौरस मैल) आहे. हैदराबाद जिल्ह्याला रंगारेड्डी आणि मेडचल-मलकाजगिरी जिल्ह्याच्या सीमा आहेत.
लोकसंख्या

२०११ च्या भारताच्या जनगणनेनुसार, सध्याच्या हैदराबाद जिल्ह्याची लोकसंख्या आहे, लिंग गुणोत्तर हे १००० पुरुषमागे ९५४ स्त्रिया आहेत. साक्षरता दर ८३.२५% आहे. एकूण लोकसंख्येच्या १००% शहरी भागात राहतात.

२०११ च्या जनगणनेत हैदराबाद जिल्ह्याची धार्मिक रचना अशी होती:
मंडळ (तहसील)

हैदराबाद जिल्ह्या मध्ये १६ मंडळे आहेत:
हे सुद्धा पहा

* तेलंगणामधील जिल्हे
* तेलंगणा
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ
संदर्भ

वर्ग:तेलंगणामधील जिल्हे
करीमनगर जिल्हा

करीमनगर हा भारताच्या तेलंगणा राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २०१४ सालापूर्वी हा जिल्हा आंध्र प्रदेश राज्याच्या अखत्यारीमध्ये होता. करीमनगर येथे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. निजाम काळात, सय्यद करीमुद्दीन नावाच्या एलगंडाला किलादाराने गावास करीमनगर हे नाव दिले होते. करीमनगर हे एक प्रमुख नागरी समूह आणि राज्यातील पाचवे मोठे शहर आहे.
प्रमुख शहर

*करीमनगर
भूगोल

करीमनगर जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ २,१८८ चौरस किलोमीटर (८२२ चौरस मैल) आहे. जिल्‍ह्याच्‍या सीमा उत्तरेला जगित्याल आणि पेद्दपल्ली जिल्हा, दक्षिणेला हनमकोंडा जिल्हा आणि सिद्दिपेट जिल्हा, पूर्वेला राजन्ना सिरिसिल्ला जिल्हा आणि पश्चिमेला जयशंकर भूपालपल्ली जिल्‍ह्यांसह आहेत.
लोकसंख्या

२०११ च्या भारताच्या जनगणनेनुसार, सध्याच्या करीमनगर जिल्ह्याची लोकसंख्या १०,०५,७११ आहे, लिंग गुणोत्तर हे १००० पुरुषमागे ९९३ स्त्रिया आहेत. साक्षरता दर ६९.१६% आहे. जिल्ह्यात एकूण लोकसंख्येच्या ३०.७२% लोक शहरी भागात राहतात. करीमनगर जिल्हा प्रामुख्याने ग्रामीण स्वरूपाचा असून तो भारतामधील २५० सर्वात गरीब जिल्ह्यांपैकी एक आहे.
मंडळ (तहसील)

करीमनगर जिल्ह्या मध्ये १६ मंडळे आहेत: करीमनगर आणि हुजुराबादा ही दोन महसूल विभाग आहेत.
हे सुद्धा पहा

* तेलंगणामधील जिल्हे
* तेलंगणा
संदर्भ
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ
*


वर्ग:करीमनगर जिल्हा
वर्ग:तेलंगणामधील जिल्हे
खम्मम जिल्हा

इवलेसे|पामुलापल्लीजवळील रथम टेकड्या
खम्मम हा भारताच्या तेलंगणा राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २०१४ सालापूर्वी हा जिल्हा आंध्र प्रदेश राज्याच्या अखत्यारीमध्ये होता. खम्मम येथे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे.
प्रमुख शहर

*खम्मम
भूगोल

खम्मम जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ ४,३६१ चौरस किलोमीटर (१,६८४ चौरस मैल) आहे. जिल्‍ह्याच्‍या सीमा सूर्यापेट, महबूबाबाद, भद्राद्री कोठगुडम जिल्ह्यांसह आणि आंध्र प्रदेश राज्यासह आहेत. जिल्ह्याचा मध्य व पूर्व भाग प्रामुख्याने डोंगराळ आहे. गोदावरी ही येथून वाहणारी प्रमुख नदी आहे.
लोकसंख्या

२०११ च्या भारताच्या जनगणनेनुसार, सध्याच्याखम्मम जिल्ह्याची लोकसंख्या १४,०१,६३९ आहे, लिंग गुणोत्तर हे १००० पुरुषमागे ९९७ स्त्रिया आहेत. साक्षरता दर ६५.९५% आहे. जिल्ह्यात एकूण लोकसंख्येच्या २२.६% लोक शहरी भागात राहतात.

खम्मम जिल्हा प्रामुख्याने ग्रामीण स्वरूपाचा असून तो भारतामधील २५० सर्वात गरीब जिल्ह्यांपैकी एक आहे.
मंडळ (तहसील)

खम्मम जिल्ह्या मध्ये २१ मंडळे आहेत: खम्मम आणि कल्लूरु ही दोन महसूल विभाग आहेत.
हे सुद्धा पहा

* तेलंगणामधील जिल्हे
* तेलंगणा
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ



वर्ग:तेलंगणामधील जिल्हे