JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
अभंग

अभंग हा प्राचीन मराठी साहित्यात विकसित झालेला विशेष काव्यप्रकार आहे. तसेच अभंग हे एक अक्षरवृत्त किंवा छंदाचा प्रकार आहे.
काव्यप्रकार म्हणून प्रामुख्याने आध्यात्मिक आशयाच्या अभिव्यक्तीसाठी वारकरी संप्रदायातील संतांनी या काव्यप्रकाराचा व छंदाचा प्रथम उपयोग केला. संत नामदेव,संत ज्ञानेश्वर, संत एकनाथ, इत्यादी संतांचे विठ्ठलभक्तिपर काव्य प्रामुख्याने अभंग स्वरूपातच आहे.
अल्ट=गाथेतील एक अभंग |इवलेसे|गाथेतील एक अभंग
छंद म्हणून अभंगाचे दोन प्रमुख प्रकार पडतात. एक मोठा अभंग व दुसरा लहान अभंग. मोठ्या अभंगात प्रत्येक चरणाचे चार खंड पडतात. पहिल्या तीन खंडांत प्रत्येकी सहा अक्षरे असतात. तर शेवटच्या खंडात चार अक्षरे असतात. दुसऱ्या व तिसऱ्या चरणखंडाच्या शेवटी यमक जुळविलेले असते. तर शेवटचा खंड चरणाला पूर्णत्व देणारा असतो.

उदा० सुंदर ते ध्यान । उभे विटेवरी ।। कर कटेवरी । ठेवोनिया ।।

तर लहान अभंगात प्रत्येकी आठ अक्षरांचे दोन चरणखंड असतात. व शेवटी यमक जुळवलेले असते. उदा० जे का रंजले गांजले । त्यांसी म्हणे जो आपुले ।।

अक्षरसंख्येचे बंघन नेहमीच काटेकोरपणे पाळले जाते असे नाही; उच्चारानुसार कमीजास्त अक्षरेही वापरली जातात. १३व्या शतकातील नामदेव-ज्ञानेश्वरांपासून ते १७व्या शतकातील निळोबांपर्यंत अनेक संतांनी अभंगरचना केली आहे. संत एकनाथ महाराज व संत तुकाराम महाराज केवळ या दोन संतांचे अभंग ४००० च्या वर असून यात निरनिराळे विभाग करण्यात आलेले आहेत. कधीही भंग न पावणारा तो अभंग असेही अभंगाचे माहात्म्य सांगितले जाते. आधुनिक काळातही केशवसुतांपासून मर्ढेकर-करंदीकर व त्यापुढच्या पिढीतील दिलीप चित्रे व अरुण कोलटकरांपर्यंत अनेक कवींनी अभंग हा काव्यप्रकार हाताळला आहे. अभंगाचे वृत्त वापरून सामाजिक सुधारणेची व सत्यधर्माची शिकवण देणाऱ्या महात्मा जोतिबा फुले यांनी अखंड लिहिले. तेही अभंगाचेच वेगळे रूप होय. प्रत्येकाने आपापल्या परीने सर्वासाठी भक्तिमार्ग या माध्यमातून अभंगाचे रूप खुले करून दिले. कीर्तनामध्ये अभंगांद्वारे जनप्रबोधन केले जाते. रामदासांचे अभंग श्रीराम विषयक आहेत. जसे:
समुदाय काय सांगों श्रीरामाचा
अंतरी कामाचा लेश नाही
लेश नाही तया बंधु भरतासी

महानुभाव संप्रदायात अभंग या शब्दाला समाप्तिमुद्रा असे म्हणले आहे.(लीळाचरित्र ४२४.) इतिसासाचार्य राजवाडे यांनी अभंगांचे १. प्रतिष्ठा २. उष्णिग ३. सुप्रतिष्ठा ४. बृहती व ५.जगती असे काही भेद सांगितले आहेत.
प्रसार

अभंग आणि हरिकथा या मराठी भक्ती परंपरेच्या दोन महत्त्वपूर्ण धारांचा गेल्या तीनशे वर्षांत तामिळनाडूत चांगलाच प्रसार झालेला आहे. भारताच्या दक्षिण भागात कन्नड आणि तेलुगू भाषेतही अभंग आढळून येतात. पुधील गयक अभंग गायनासाठी प्रसिद्ध आहेत. सुंदरा स्वामीगल, प्रख्यात मृदुंगवादक नारायणस्वामी आप्पा, रामदोस स्वामी (दोस स्वामीगल), तुकाराम राव आणि टी. एस. वेंकोबा नाईग. तसेच अरुणा साईराम, ओ. एस. अरुण, रंजनी-गायत्री भगिनी आणि तुकाराम गणपती महाराज हे ही प्रसिद्ध आहेत.
पुस्तके

अभंग विषयक अनेक पुस्तके आहेत.
* अभंग आस्वाद पुस्तक माला - श्रीवामनराज प्रकाशन
* अभंगशतक - श्रीवामनराज प्रकाशन
संत जनाबाई चे अभंग

१ . गाता विठोबाची कीर्ती | महापातके जळती ||१||

सर्व सुखाचा आगर | उभा असे विटेवर ||२ ||

आठविता पाय त्याचे |मग तुम्हा भय कैचे ||३||

कायावाचामने भाव | जनी म्हणे गावा देव ||४ ||

भावार्थ :-या अभंगाचा अर्थ असा होतो की . सर्व सुखाचे आगर असलेला पंढरीनाथ विटेवर उभा आहे


---
बाह्य दुवे

* संत एकनाथ
* नामदेवाचे अभंग

वर्ग:वारकरी
वर्ग:मराठी साहित्य
वर्ग:काव्यप्रकार
वर्ग:लोककला
आज्ञावली

संगणकाने करावयाच्या कामांसाठी इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात दिल्या जाणाऱ्या सूचनांच्या संचाला आज्ञावली (इंग्लिश संज्ञा : 'सॉफ्टवेर/ सॉफ्टवेर)' म्हणतात. ह्याउलट, संगणकाच्या प्रत्यक्ष मूर्त स्वरूपातील भागांना 'हार्डवेर' म्हणले जाते. उदाहरणादाखल, 'लिब्रे ऑफिस', 'ओपन ऑफिस' हा कचेरींसाठी उपयुक्त अशा आज्ञावल्यांचा समूह आहे.
प्रकार

आज्ञावल्यांचे पुढील दोन प्रकार आहेत :
हे सुद्धा पहा

* मराठी सॉफ्टवेरची यादी
* आग ऑपरेटिंग सिस्टिम
* सी-डॅक

वर्ग:संगणकशास्त्र
वर्ग:संगणक
पाँपेई

पॉंपेई हे इटली देशाच्या काम्पनिया ह्या प्रदेशामधील एक गाव आहे. पॉम्पेई हे नष्ट झालेले प्राचीन शहर ह्याच गावाजवळ स्थित आहे.
चित्रदालन


File:Santuario Pompei 01 - Esterni.jpg|Sanctuary of Pompei
File:Napoli pompei 023.JPG|The Roman ruins of Pompeii
File:Citrus store at Pompeii.JPG|A citrus store on a central road
File:Pompei 25-4-08 064.jpg|The FS railway station

हे सुद्धा पहा

* पॉम्पी द ग्रेट
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ
*
*पर्यटन माहिती

वर्ग:इटलीमधील शहरे
मेसोपोटेमिया

right|thumb|250 px|नकाशावर मेसोपोटेमिया
हा एक मध्याश्मयुगीन प्रदेश होता.इथे आद्य शेतकऱ्यांचा उगम झाला.असे या प्रदेशाला संबोधले जाते.या प्रदेशात मध्याश्मयुगीन संस्कृती नांदत होती.

आजचे इराक, सीरिया हे देश तसेच इराणचा पश्चिमेकडील प्रदेश आणि तुर्कस्तानचा आग्नेय कडील प्रदेश यांचा प्राचीन मेसोपोटेमिया मध्ये समावेश होतो.मेसोपोटेमिया हे टायग्रीस आणि युफ्रेटिस नद्यांच्या खोऱ्याचे ग्रीक भाषेतील नाव आहे.मेसोस म्हणजे" मधला ". पोटेमोस म्हणजे " नदी ". दोन नद्यांच्या मधला प्रदेश म्हणजे मेसोपोटेमिया.दोन नद्यांच्य मुबलक पाणी आणि त्यांना दरवर्षी येणाऱ्या पुरांमुळे सुपीक झालेली जमीन यांमुळे प्राचीन मेसोपोटेमिया मध्ये मध्याश्मयुगीन भटके - निभटके जनसमूह स्थिरावले आणि नवाश्मयुगीन आद्य गाव - वसाहतींचा उदय झाला. मेसोपोटेमिया मधील नवाश्मयुगीन आद्य वसाहती इसवी सनापूर्वी १०००० वर्ष इतक्या प्राचीन आहेत. तेथील शेतकरी गहू आणि बार्ली पिकवत असतं. प्राचीन काळामध्येे मेसोपोटेमिया बरोबर भारताचा व्यापार चालत असे याचा पुरावा म्हणजे लोोथल येथे सापडलेल्या मेसोपोटेमियन मुद्रा होय


वर्ग:इराकचा इतिहास
वर्ग:इराणचा इतिहास
वर्ग:तुर्कस्तानचा इतिहास
वर्ग:सीरियाचा इतिहास
बॅक्ट्रिया

thumb|300px|बॅक्ट्रियाचा नकाशा (इंग्लिश मजकूर)
बॅक्ट्रिया (अन्य नावे: बाख्तर, तोखारिस्तान; ग्रीक: Βακτριανή; फारसी: باختر , उच्चार: बाख्तर; चिनी: 大夏 , उच्चार: ताश्या) हे मध्य आशियातील प्राचीन प्रदेशाचे ग्रीक दस्तऐवजांमधील नाव आहे. आधुनिक अफगाणिस्तान आणि त्या जवळील हिंदुकुश पर्वत ते अमू दर्या नदीपर्यंतचा प्रदेश यात गणला जातो. प्राचीन भारतीय पुराणे व इतिहासात त्याला बाल्हिक देश या नावाने उल्लेखले आहे.

वर्ग:अफगाणिस्तान
वर्ग:मध्य आशिया
कोंबडी

कोंबडी (पुल्लिंग - कोंबडा) हा एक पक्षी आहे. कोंबडीची अंडी व कोंबडीच्या मांसापासून बनवले जाणारे पदार्थ लोकप्रिय आहेत.
कुक्कुटपालन म्हणजे कोंबड्या पाळण्याचा व्यवसाय.

200px|इवलेसे|कोंबडा
कोंबड्यांमध्ये होणारे रोग

* रानीखेत - घरघर लागणे, श्वास घेण्यास त्रास, थरथरणे, अडखळणे, पाय व पंख टोकाशी लुळे पडणे.
: उपाय - 'लासोटा' ही लस नाकात किंवा डोळ्यांत एक थेंब.
* कॉक्सीडिओसिस - विष्टेमध्ये रक्त दिसते.
* देवी - तुरा व डोळे मलूल होतात.
: उपाय - देवी रोगप्रतिबंधक लस टोचून घ्यावी.
* मरेक्स - पाय लुळे पडतात.
* गंबोरो - पातळ पांढरी हगवण लागते.
* जंत - वाढ खुंटते, बिन कवचाची अंडी देते.
: उपाय - जंताचे औषध प्रत्येक महिन्यात सतत २ ते ३ दिवस द्यावे.

==कोंबडीच्या मांसापासून बनविले जाणारे पदार्थ== चीकेन बिर्याणी ,चीकेन लोल्लीपोप, चीकेन टिक्का
हे सद्धा पहा

* प्राण्यांचे आवाज
* कडकनाथ
*नर्मदा निधी
*कुक्कुटपालन

वर्ग:पक्षी

वर्ग:पाळीव प्राणी
झेलम नदी

झेलम नदी पंजाबातील नद्यांपैकी सर्वात पश्चिमेकडची आहे व ती सिंधू नदीला जाऊन मिळते.
इतिहास

झेलम नदीला वैदिक काळातील प्राचीन भारतीय लोक वितस्ता या नावाने तर प्राचीन ग्रीक लोक हिडास्पेस (Hydaspes)(ग्रीकः Υδάσπης) या नावाने ओळखत.

झेलम नदीच्या काठी अलेक्झांडरचा सामना पंजाबचा राजा पोरस याच्याशी झाला.

संस्कृत भाषेत झेलम नदीचे नाव वितस्ता' असे आहे ; हे नाव प्राचीन संस्कृत ग्रंथ ऋग्वेद वेदामध्ये नदीस्तुती सूक्तामध्ये झेलम नदीचा उल्लेख आढळते. ऋग्वेद वेदात सात प्रमुख (सप्त सिंधु )नद्यापैकी एक आहे.कश्मीरी भाषेत झेलम नदीला व्यथ' या नावाने संबोधतात

श्लोक

इमं मे गङ्गे यमुने सरस्वति शुतुद्रि स्तोमं सचता परुष्ण्या ।

असिक्न्या मरुद्वृधे वितस्तयार्जीकीये शृणुह्या सुषोमया ॥५॥ ऋ.१०.७५.५

श्रीमद्भागवत नामक प्रमुख धार्मिक ग्रंथानुसार, प्राचीन भारतामधून वाहणारी प्रमुख नद्यांपैकी एक म्हणजे वितस्ता' होय. ‘नदीं वेत्रवतीं चैव कृष्णवेणांच निम्नगाम्, इरावती वितस्तांच पयोष्णीं देविकामपि।' -भीष्मपर्व
प्रवाह

झेलम नदी जम्मू आणि काश्मीर राज्यातील वेरिनाग येथील झऱ्यातून उगम पावते. नदीची लांबी सुमारे ७२५ कि.मी. आहे. नदी ३,००,००० हेक्टर जमिनीस सिंचनाद्वारे पाणी पुरवते.
संदर्भ

वर्ग:भारतातील नद्या
वर्ग:पाकिस्तानमधील नद्या
वर्ग:जम्मू आणि काश्मीरमधील नद्या
वर्ग:झेलम जिल्हा
वर्ग:झेलम
पत्ते

पत्ता हा पुठ्ठ्यापासून किंवा प्लास्टिकपासून बनविण्यात येणारा एक हाताच्या पंजाएवढा पातळ चौकोनी कागद आहे.

अनेक पत्त्यांच्या संचाला कॅट म्हणतात (मराठी शब्द असेल तर सुचवावा). परंतु एका कॅटमध्ये काही विशिष्ट पत्तेच असावे लागतात. पत्ते हे विविध बैठे खेळ खेळण्यासाठी वापरण्यात येतात.

सर्व पत्त्याची एक बाजू समान असते (बहुधा कोरी असते किंवा काही चित्र असते). मात्र प्रत्येक पत्त्याची दुसरी बाजू दुसऱ्या पत्त्यापासून वेगळी असते. खेळाव्यतिरीक्त पत्त्यांचा वापर जादूमध्ये, भविष्यकथनात व पत्त्यांचे बंगले बनविण्यातही होतो. जुगारामध्येही त्यांचा वापर विशेषकरून होतो.
इतिहास

पत्त्यांची सुरुवात चीनमध्ये झाली.
पत्त्यांचे प्रकार

एका कॅटमध्ये ५२ पत्ते व दोन जोकर (विदुषक) असतात. ह्या बावन्न पत्त्यांमध्ये तेरा पत्त्यांचे चार गट असतात. हे गट पुढीलप्रमाणे:
* इस्पिक (चिन्ह: ♠)
* बदाम (चिन्ह: )
* चौकट (चिन्ह: )
* किल्वर (चिन्ह: ♣)

प्रत्येक गटामध्ये पुढीलप्रमाणे पत्ते असतात.
* एक्का (चिन्ह: A)
* राजा/बादशहा (चिन्ह: K)
* राणी/बेगम (चिन्ह: Q)
* गुलाम/गोटू/झब्बू (चिन्ह: J)
* दश्शी (चिन्ह: 10)
* नव्वी (चिन्ह: 9)
* अठ्ठी (चिन्ह: 8)
* सत्ती (चिन्ह: 7)
* छक्की (चिन्ह: 6)
* पंजी (चिन्ह: 5)
* चव्वी/चौरी/चौकी (चिन्ह: 4)
* तिर्री (चिन्ह: 3)
* दुर्री (चिन्ह: 2)
पत्त्यांचे खेळ

पत्त्यांचा सर्वात सोपा आणि लहान मुलांमध्ये लोकप्रिय असलेला खेळ म्हणजे भिकार-सावकार. इतर प्रसिद्ध खेळ पुढीलप्रमाणे,
* पाच-तीन-दोन
* सात-आठ/सत्ती-अठ्ठी
* बदाम सात
* झब्बू
* ब्रीज
* रमी
* ३०४
* मुंगूस
* Not At Home
* जड्‍जमेंट
* चॅलेंज
* हार्टस
* स्पेडस
* पोकर
हे सुद्धा पहा

*गंजिफा


वर्ग:बैठे खेळ
मॅसेडोनचा दुसरा फिलिप

thumb|right|200 px|महान सेनानी फिलीप दुसरा
फिलिप (इ.स.पू. ३८२ - इ.स.पू. ३३६) (राज्यकाळ इ.स.पू. ३६० - मृत्यूपर्यंत) मॅसेडोनियाचा राजा आणि अलेक्झांडर द ग्रेटचा (सिकंदराचा) पिता होता.

फिलिप हा प्राचीन कालीन मॅसेडोनिया देशाचा राजा सेनानी होता. ग्रीसमध्ये तत्कालीन अस्तित्वात असलेल्या अनेक लहान शहरांच्या देशांना(नगरराज्यांना) त्याने जिंकून एकछत्री अंमल प्रस्थापीत केला. आजवरचा सर्वात सेनानी अलेक्झांडर हा फिलिपचा मुलगा होता. अलेक्झांडरने जरी जग जिंकायची मोहीम पार पाडली असली तरी जग जिंकायची कल्पना फिलिपचीच होती तसेच त्या दृष्टीने प्रबळ सैन्याची तयारी फिलिपनेच केली होती.

एका युद्धात फिलिपने आपला डोळा गमावला होता. एका समारंभात झालेल्या त्याच्यावर हल्लेखोराने त्याच्या पाठीत सुरा भोकसून फिलिपचा वध केला. हल्लेखोर तात्काळ मारला गेला. फिलिपच्या वध हा अलेक्झांडरच्या आईने करवला असल्याची दाट शक्यता आहे. दुसऱ्या शक्यतेप्रमाणे फिलिपच्या समलैंगिक प्रियकराला फिलिपचा विरह सहन न झाल्याने त्याने हा खून करवला असे म्हणले जाते. फिलिपच्या वधानंतर अलेक्झांडर मॅसेडोनियाचा राजा बनला व त्याने जग जिंकायची मोहीम आखली.

वर्ग:ग्रीसचा इतिहास
वर्ग:इ.स.पू. ३८२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स.पू. ३३६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पारशी

पारशी हा एक संप्रदाय आहे. पारशी लोक दहाव्या शतकात पर्शियामधील इस्लामी राज्यवटीकडून सुरू असलेल्या छळापासून सुटका करण्यासाठी स्थानांतर करून भारतात (मुख्यतः गुजरातमध्ये) स्थायिक झाले.

भारताच्या इतिहासात अनेक पारशी लोकांना विशेष स्थान आहे. व्यापार ही पारशी लोकांची अंगभूत कला असल्यामुळे आजवर भारतात अनेक यशस्वी पारशी उद्योगपती होऊन गेले. भारतीय जनगणनेनुसार पारशी लोकांची संख्या सातत्याने घटत चालली आहे. सध्या जगात केवळ १ लाख पारशी अस्तित्वात आहेत.

महात्मा गांधी पारशी लोकांविषयी म्हणाले होते की, हा समाज भारताच्या लोकसंख्येच्या तुलनेत फक्त ०.००७% आहे पण, त्यांची कामगिरी मात्र उल्लेखनीय आहे. स्वातंत्र सैनिकांपासून ते उद्योजकांपर्यंत पारश्यांचेही येगदान आहे.
आहार आणि खाद्य संस्कृती

पारशी लोकांचे जेवण हे गुजराती आणि इराणी खाद्यसंस्कृतींवर आधारित आहे. यात मुख्यत्वे भात आणि दालचा (घट्ट वरण) सामावेश आहे. बहुतांश पारशी लोक मांसाहार देखील करतात. पात्रानू मच्छी, धनसाक, चिकन फर्चा, सली कोंबडी हे काही पारशी मांसाहारी पदार्थ आहेत. अंडी आणि स्क्रॅंबल्ड एग, पारसी आकूरी, पोरो सारखे अंड्याचे पदार्थ हे पारशी नाश्त्यात असतात.
नामांकित पारशी व्यक्ती

* गोदरेज कुटुंब
* जमशेदजी टाटा व परिवार
** दोराबजी टाटा
** जे.आर.डी. टाटा
**रतन टाटा
* दादाभाई नौरोजी
* दिनशा एडलजी वाच्छा
* नाना चूडासमा
* नानी पालखीवाला
* फिरोजशहा मेहता
* बोम्मन इराणी
* होमी भाभा
* शापूरजी पालनजी
* वाडिया परिवार
* सायरस पालोनजी मिस्त्री


नरिमन पॉईंटसह मुंबईमधील अनेक स्थळांची नावे पारशी व्यक्तींवरून ठेवण्यात आलेली आहेत.
बाह्य दुवे

वर्ग:पारशी धर्म
वर्ग:पारशी व्यक्ती
गोरेगाव

250 px|इवलेसे|गोरेगाव पूर्व येथील ओबेरॉय मॉल
गोरेगाव हे मुंबईचे उपनगर व मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या पश्चिम मार्गावरील एक स्थानक आहे. जोगेश्वरीच्या उत्तरेस वसलेले गोरेगाव येथील फिल्मिस्तान व फिल्म सिटी ह्या चित्रपट स्टुडिओंसाठी प्रसिद्ध आहे.
वाहतूक

गोरेगांव रेल्वे स्थानक हे गोरेगांवमधील रेल्वे स्थानक आहे. येथे चर्चगेट व बोरिवली जाणाऱ्या केवळ संथगती लोकलगाड्या थांबतात. पश्चिम द्रुतगती महामार्ग गोरेगावच्या पूर्वेकडून धावतो. बेस्टचे अनेक मार्ग गोरेगावमध्ये कार्यरत आहेत. येथून गोरेगांव लोकल सुटतात.
मतदार संघ

*गोरेगाव विधानसभा मतदारसंघ
*उत्तर पश्चिम मुंबई लोकसभा मतदारसंघ


वर्ग:मुंबईची उपनगरे
दक्ष

हिंदू पौराणिक साहित्यानुसार दक्ष प्राचेतस (मराठी लेखनभेद: दक्ष प्राचेतस प्रजापती;) हा चाक्षुष मन्वंतरातील सृष्टी निर्मिणारा प्रजापति व ऋषी होता. 'प्रचेतस्' या समूहनामाने ओळखल्या जाणाऱ्या दहा ऋषींचा व कंडु ॠषीची कन्या मारिषा यांचा हा पुत्र होता. मत्स्य पुराणानुसार याच्या पूर्वीच्या काळी संकल्प, दर्शन व स्पर्श या मार्गांनी प्रजोत्पादन होत असे. या पद्धती बंद करून मैथुनाद्वारे संततिप्राप्तीची नवी परंपरा याने आरंभली.
प्रजावॄद्धी

भागवत पुराणानुसार याने आपल्या मनःसामर्थ्याने संतती निर्मिण्याचे केलेले प्रयत्न निष्फळ ठरले व त्यामुळे त्याने वीर्याद्वारे मैथुनज संतती निर्मिण्याचे ठरवले. त्यासाठी याने विंध्य पर्वताजवळच्या अघमर्षण तीर्थाजवळ तपस्या करून विष्णूस प्रसन्न करवून घेतले. विष्णूने याला पंचजन प्रजापतीची कन्या असिक्री दिली व तिच्यापासून प्रजावृद्धी करण्यास सांगितले.

असिक्रीपासून याला हर्यश्व आदी १,००० पुत्र झाले. मात्र नारदाने त्या पुत्रांना प्रजोत्पादनापासून परावृत्त करून मोक्षमार्गास प्रवृत्त केले. तेव्हा सृष्टीनिर्मितीसाठी दक्ष प्राचेतसाने ६० कन्या उपजवून त्या धर्म, कश्यप, चंद्र आदी ऋषींना दिल्या. यांपैकी कश्यपास दिलेल्या याच्या १३ कन्यांपासून देव, दानव, दैत्य, पर्वत, नाग, पक्षी, आदित्य, अप्सरा व मानव इत्यादी सृष्टीतील व्यक्तिमात्रांची उत्पत्ती झाली.
संदर्भ व नोंदी

वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी
वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती
वर्ग: ३३ कोटी देव
अदिति

अदिती (संस्कृत: अदितिः, शब्द. 'असीमित' किंवा 'निरागसता'IAST: Āditi) ही हिंदू धर्मातील एक महत्त्वाची वैदिक देवी आहे. ती पसरलेल्या अनंत आणि विशाल विश्वाचे अवतार आहे. ती मातृत्व, चेतना, बेशुद्धी, भूतकाळ, भविष्य आणि प्रजनन यांची देवी आहे. ती आदित्य म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या खगोलीय देवतांची आई आहे आणि तिला अनेक देवतांची माता म्हणून संबोधले जाते. असंख्य प्राण्यांची खगोलीय माता म्हणून, सर्व गोष्टींचे संश्लेषण, ती जागा (आकाश) आणि गूढ भाषण (वाक) शी संबंधित आहे. तिला ब्रह्मदेवाचे स्त्रीरूप म्हणून पाहिले जाऊ शकते आणि वेदांतातील मूळ पदार्थाशी (मूलप्रकृती) संबंधित आहे. ऋग्वेदात तिचा उल्लेख २५० हून अधिक वेळा आला आहे, श्लोक तिच्या स्तुतीने भरलेले आहेत.
आदित्यांची माता, दक्षप्रजापतीची कन्या व कश्यपप्रजापतीची पत्नी. आठ पुत्रांपैकी आठव्या सूर्याला तिने टाकल्याने तो नभस्थ झाला. ही तपस्येमुळे विष्णुमाता व सर्वदेवमाता झाली, असे पुराणे सांगतात. नरकासुराने नेलेली हिची कुंडले कृष्णाने नरकासुरमर्दन करून परत आणून दिली.
वंश

अदिती ही दक्ष आणि असिकनी (पंचजनी) यांची मुलगी आहे. पुराण, जसे की शिव पुराण आणि भागवत पुराण, असे सुचविते की दक्षाने आपल्या सर्व मुलींचे लग्न वेगवेगळ्या लोकांशी केले, ज्यात अदिती आणि इतर १२ जणांनी कश्यप ऋषी यांच्याशी लग्न केले. कश्यप जेव्हा अदिती आणि दितीसोबत आपल्या आश्रमात राहत होता, तेव्हा तो अदितीच्या सेवेवर खूष झाला आणि तिला वरदान मागायला सांगितले. अदितीने एका आदर्श पुत्रासाठी प्रार्थना केली. त्यानुसार इंद्राचा जन्म झाला. नंतर आदितीने वरुण, पर्जन्य, मित्र, आंशा, पुषन, धात्री, आर्यमान, सूर्य, भग, सावित्र, वामन आणि विष्णू या बारा आदित्यांना जन्म दिला. तिच्या लहान बहिणींचाही विवाह कश्यप ऋषीसोबत झाला होता.
आदितीला बारा मुलगे होते, त्यापैकी मित्र, वरुण, धाता, आर्यमा (अर्यमन), अंशुमान,भग , विवस्वान, आदित्य, पर्जन्य, इंद्र,त्वष्टा,पूषा, विष्णु आहेत.
पौराणिक कथा

कश्यप मरीचि ऋषी यांचा पुत्र आहे, कश्यप ऋषींना अदिती आणि दिती या दोन बायका होत्या. देवांचा जन्म आदितीच्या गर्भाशयातून झाला आणि दैत्यांचा जन्म दितीच्या गर्भाशयातून झाला. श्रीकृष्णाची आई देवकी 'अदितीचा अवतार' असल्याचे म्हणले जाते.
संदर्भ


वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती
वर्ग:दक्षाच्या मुली
दिति

हिंदू पौराणिक साहित्यानुसार दिति (मराठी लेखनभेद: दिती; संस्कृत: दिति) ही कश्यपाची पत्नी व दैत्य वंशाची माता होती. महाभारतमते ही दक्ष प्राचेतस प्रजापतीची कन्या होती.
वंश

कश्यपापासून दितीला झालेले पुत्र दैत्य या मातृक नावाने संबोधले जातात. वाल्मीकि रामायणानुसार तिच्या पुत्रांनी, म्हणजेच दैत्यांनी अमृतप्राप्तीसाठी देवांशी युद्ध केले. या युद्धात दितीचे सर्व पुत्र मारले गेले. त्यामुळे तिने इंद्रविनाशक पुत्रप्राप्तीसाठी कश्यपाची १,००० वर्षे तपस्या केली व त्यातूनच तिने सात मरुत्गणांना जन्म दिला.
संदर्भ

वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती
दनु

हिंदू पौराणिक साहित्यानुसार दनु (मराठी लेखनभेद: दनू ; संस्कृत: दनु) ही कश्यपाची पत्‍नी व दानव वंशाची माता होती. ही दक्ष प्राचेतस प्रजापती व त्याची पत्‍नी असिक्री यांची कन्या होती.
वंश

कश्यपापासून हिला झालेले पुत्र दानव या मातृक नावाने संबोधले जातात. शतपथ ब्राह्मणानुसार वृत्र हा दनूचा पुत्र होता. महाभारतमते हिला विप्रचित्ति आदी ३४ पुत्र होते. पौराणिक साहित्यात अन्यत्र हिला १२६ पुत्र होते, असे उल्लेख आढळतात. तिच्या पुत्रांपैकी केशिन्, तारक, नमुचि, नरक, बाण, विप्रचित्ति, वृषपर्वन्, शंबर, हिरण्यकश्यपू हे पुत्र विशेष ख्यात झाले.
मंदिरे

दनूस पूज्य देवी मानून बांधलेली दोन मंदिरे इंडोनेशियात बाली बेटावर आहेत :एक ब्रातान तळ्याजवळ असलेले पुरा उलुन दनु मंदिर व दुसरे पनेलोकान या स्थानानजीकचे उलुन दनु बातुर मंदिर.
संदर्भ

वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती
विनता

हिंदू धर्मात, विनता (संस्कृत: विनता, IAST: Vinatā) ही अरुण आणि गरुड यांची आई आहे. ती प्रजापती दक्षाच्या मुलींपैकी एक आहे. तिने कश्यप आणि तिच्या अनेक बहिणींसोबत लग्न केले आहे. तिला दोन मुलगे झाले, थोरला अरुण आणि धाकटा गरुड.

हिंदू पुराणांनुसार विनता ही प्रजापती दक्षाच्या तेरा कन्यांपैकी एक होय. विनतेची दोन मुले अरुण आणि गरुड होत.
आख्यायिका

विनता ही दक्षाची मुलगी. कद्रू ही तिची मोठी बहीण आहे आणि जेव्हा त्या दोघी कश्यपाबरोबर त्याच्या पत्नी म्हणून राहत होत्या आणि त्याच्या सर्व सुखसोयींची काळजी घेत होत्या, तेव्हा त्याने प्रत्येकाला वरदान देऊन आशीर्वाद दिला होता. कद्रूने एक हजार नागपुत्र मागितले जे शूर असावेत. तिच्या बहिणीने पुत्रांची मागणी केल्यामुळे, विनताने फक्त दोनच पुत्र मागितले, जे कद्रूच्या मुलांपेक्षा अधिक शक्तिशाली आणि तेजस्वी असावेत. कश्यपाने त्यांची इच्छा पूर्ण केली. त्याच्या बायका गरोदर राहिल्यानंतर त्याने त्यांना मुलांची काळजी घेण्याचा सल्ला दिला आणि मग तो जंगलात तपश्चर्येसाठी निघून गेला.
संदर्भ यादि


वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती
वर्ग:हिंदू देवी
अंगिरस

अंगिरस अथवा अंगिरा वज्रकुलोत्पन्न एक प्रसिद्ध वैदिक ऋषी होते. वैदिक साहित्यात त्यांचा उल्लेख मनु, ययाति, दध्यच्, प्रियमेघ, कण्व, अत्रि, भृगु इत्यादी ऋषींसोबत आढळतो. ते सप्तर्षी व दहा प्रजापतींमध्ये गणले जातात.

अंगिरस ऋषी यांनी आपल्या मंत्रशक्तीने सूर्याचा व स्वर्लोकाचा शोध लावला असे सांगितले जाते.

अंगिरस हे नांव वेदांमध्ये अंगिरा किंवा अंगिरस् अशा दोन स्वरूपात येते. बृहस्पतीला उद्देशून अंगिरस् हे पूर्वज नाम (गोत्रनाम) म्हणून येते. नंतरच्या काळात अंगिरस् हे प्राचीन ऋषींमध्ये गणले जाऊ लागले. अंगिरस् हे ऋषिसमूहाचे नाव झाले.

मुळातले सात अंगिरस ऋषी हे मानवसमाजाचे पूर्वज - 'पितरो मनुष्याः ।" असे मानले जातात. त्यांनी प्रकाशाचा शोध लावला. त्यांनी सूर्याला प्रकाशमान केले आणि सत्यधामाच्या दिशेने म्हणजे ऊर्ध्वदिशेने ते गतिमान् झाले. काही सूक्तांमध्ये त्यांना पितृदेवता किंवा यमाचे स्त्रीअश्व असे म्हटले आहे.

ते मनुष्यजातीचे पूर्वज होते. वैदिक धर्माचे संस्थापक होते.

अंगिरस ऋषी हे अग्नीच्या ज्वालाशक्तीचे आणि भृगूंच्या सौरशक्तीचे प्रतीक असण्याची शक्यता आहे, असे दिसते.

ते केवळ ऋषी नाहीत तर ते योद्धे म्हणूनही काम करतात. आनंदलोकातील मधुरतेमध्ये त्यांचा निवास असतो. ते अग्निशक्तीप्रमाणेच बृहस्पती-शक्तीचेही प्रतीक आहेत. (वेदरहस्य: पा. १५०)

ते ज्वालापुत्र आहेत. ते सोमरस देणारे व स्वीकारणारे आहेत. ते ऋचांचे गायक आहेत. ते चिरतरुण आहेत. (वेदरहस्य: पा. १५५)
संदर्भ

वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी
ब्युसाफलस

ब्युसाफलस अलेक्झांडर द ग्रेटचा घोडा होता.

आख्यायिकेनुसार हा घोडा संपूर्ण काळ्या रंगाचा असून त्याच्या कपाळावर पांढरा ठिपका असल्याने तो सुलक्षणी गणला जात असे. तो फिलिपकडे विकावयास आणला असता अचानक उधळला आणि कोणाच्याही ताब्यात येईना. त्यामुळे फिलिपने त्याला विकत घ्यायचा विचार रहित करण्याचे ठरवले.

त्या घोड्याचे वागणे बारकाईने निरखणाऱ्या अवघ्या दहा वर्षांच्या अलेक्झांडरने तो घोडा आपण काबूत करू असा विश्वास आपल्या वडिलांना दिला आणि थोड्यावेळातच त्या घोड्याला काबूत आणले. उन्हात उभा असलेला हा घोडा आपली सावली पाहून बिथरत असल्याचे अलेक्झांडरच्या लक्षात आल्याने त्याने ब्युसाफलसला सावलीत नेऊन शांत केल्याचे सांगितले जाते. त्याच्या या धाडसावर खूश होऊन फिलिपने त्याला हा घोडा भेट दिला. "पुत्रा, तुझ्या पराक्रमाला साजेसे राज्य तुला शोधावे लागेल, कारण माझे मॅसेडोनिया तुझ्यासाठी फार लहान आहे." हे ग्रीक इतिहासातील प्रसिद्ध वाक्य फिलिपने या ठिकाणी उद्धृत केल्याचे प्लूटार्कच्या इतिहासाप्रमाणे सांगितले जाते.


पुढे अनेक लढायांत अलेक्झांडरने या घोड्यावरूनच स्वारी केली.

पुरू राजाशी झालेल्या भारतातील लढाईत हा घोडा जबर जखमी होऊन मरण पावला. त्याच्या स्मृतीप्रीत्यर्थ झेलम नदीच्या काठावर अलेक्झांडरने ब्युसाफलस नावाचे शहर उभारल्याचे सांगितले जाते.

वर्ग:ग्रीसचा इतिहास
अनातोलिया

thumb|right|300px|अनातोलियाचा उपग्रहीय चित्रांद्वारे साकारलेला व्यामिश्र नकाशा: तुर्कस्तानाच्या आशियातील भूभागाचा पश्चिमेकडील दोन तृतीयांश हिस्सा अनातोलियाने व्यापला आहे.
अनातोलिया (तुर्की: Anadolu ; ग्रीक: Ἀνατολή, आनातोली, अर्थ: सूर्योदय; इंग्रजी: Asia Minor, एशिया मायनर, अर्थ: छोटा आशिया ;) ही आशियाच्या सर्वाधिक पश्चिमेकडील भूप्रदेशासाठी वापरली जाणारी भौगोलिक व ऐतिहासिक संज्ञा आहे. अनातोलियाने तुर्कस्तानाच्या प्रजासत्ताकाचा मोठा हिस्सा व्यापला आहे. याच्या उत्तरेस काळा समुद्र, ईशान्येस जॉर्जिया, पूर्वेस आर्मेनियाचा डोंगराळ प्रदेश, आग्नेयेस मेसापोटेमिया, दक्षिणेस भूमध्य समुद्र, तर पश्चिमेस एजियन समुद्र आहेत. ऐतिहासिक काळापासून हिटाइट, ग्रीक, पर्शियन, असीरियन, आर्मेनियन, रोमन, बायझंटाइन, अनातोलियन सेल्जुक, ओस्मानी संस्कृती अनातोलियाच्या परिसरात नांदल्यामुळे अनातोलिया पुरातत्त्वशास्त्राच्या दृष्टीने जगातील सर्वांत संपन्न वारसा असणाऱ्या प्रदेशांपैकी एक आहे.


वर्ग:तुर्कस्तान
पुष्पक विमान

thumb|right|300px|रामायणात वर्णिल्याप्रमाणे राम-[[सीता पुष्पक विमानातून अयोध्येस परतल्याच्या प्रसंगावरील एक चित्र]]
पुष्पक हे हिंदू पुराणांत व रामायणात उल्लेखलेले एक विमान होते. मय दैत्याने हे विमान कुबेरासाठी बनवले. परंतु कुबेराचा पराभव केल्यावर पुढे ते रावणाच्या ताब्यात आले. रामायणातील उल्लेखांनुसार युद्धात रावणास हरवल्यानंतर लक्ष्मण, मारुती या आपल्या सहकाऱ्यांसोबत राम व सीता पुष्पक विमानातून अयोध्येला परतले.
हे सुद्धा पहा

* पुष्पक विमान (चित्रपट)


वर्ग:रामायण

en:Vimana#Ramayana
इलियड

इलियड हे होमरचे जगप्रसिद्ध महाकाव्य आहे. यात ट्रॉय या ग्रीक शहरात झालेल्या युद्धाच्या विजयाचे आणि विध्वंसाचे वर्णन आहे. हे युद्ध ट्रॉजन युद्ध म्हणून ओळखले जाते.

इलियड काव्याची रचना होमरने इ.स.पू. ७६० ते इ.स.पू. ७१० च्या दरम्यान केल्याचा अंदाज आहे.
ग्रीक महाकाव्यांचा परिचय करून देणारी मराठी पुस्तके

* इलियद (संपूर्ण गद्य भाषांतर, शामराव निळकंठ ओक)
* ओदिसी (संपूर्ण गद्य भाषांतर, शामराव निळकंठ ओक)
* ग्रीक महाकाव्ये (स्मिता कापसे)

वर्ग:ग्रीक महाकाव्ये
आर्टेमिसचे मंदिर

thumb|300px|आर्टेमिसच्या मंदिराचे, सध्याच्या तुर्कस्तानमधील [[एफसस येथे असणारे अवशेष. मंदिराच्या मूळ स्तंभाचे काही अवशेष एकावर एक रचून ठेवलेले सदर चित्रात दिसत आहेत. तसेच स्तंभावर पक्षाचे घरटेही दिसते. बाकी मंदिर त्याला लागलेल्या आगीत आणि काळाच्या ओघात नष्ट झाले.]]

आर्टेमिस ही ग्रीक देवता सर्वोच्च ग्रीक देव झ्यूस याची कन्या आणि आरोग्य व धनुर्विद्येचा देव अपोलो याची जुळी बहीण होती. इ.स.पूर्व सुमारे ५५० मध्ये हे मंदिर बांधले गेले. आर्टेमिसचे मंदिर प्राचीन जगतातील सात आश्चर्यांपैकी एक गणले जाते.

अलेक्झांडर द ग्रेटच्या जन्मदिनी या मंदिराला आग लागून ते बेचिराख झाले. हे देउळ आधुनिक तुर्कस्तानात इफेसूस या प्राचीन शहराच्या साईट जवळ स्थित होते.आज ह्या देवळाची काही भग्नावशेष शिल्लक आहेत.
----

वर्ग:प्राचीन ग्रीक वास्तू आणि बांधकामे
वर्ग:प्राचीन ग्रीक धर्म