JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
వెంకటగిరి

వెంకటగిరి, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, తిరుపతి జిల్లాలోని ఒక చారిత్రక పట్టణం, అదే పేరు గల మండల కేంద్రం.
పేరు వ్యుత్పత్తి

వెంకటగిరి అనే గ్రామనామం వెంకట అనే పూర్వపదం, గిరి అనే ఉత్తరపదాల కలయికతో ఏర్పడింది. గిరి అనే పదం పర్వతసూచి, దీనికి కొండ అనే అర్థం వస్తోంది. వెంకట అనేది దైవ సూచి, శ్రీనివాసుని మరో పేరు వెంకట.
చరిత్ర

మద్రాసు రాష్ట్రములో భాగమైన వెంకటగిరి సంస్థానమును వెలుగోటి వంశమునకు చెందిన వెలుగోటి రాయుడప్ప నాయని 1600లో స్థాపించెను.
కుటుంబ రికార్డుల ప్రకారం, చెవిరెడ్డి అనే జమీందారు, తన పొలం దున్నుతుండగా 9 లక్షల ఖజానా దొరికింది. ఈ ధనంతో, వరంగల్ రాజు యొద్దకు మార్గము సుగమమం చేసుకుని అతన్ని ప్రసన్నం చేసుకొని వెంకటగిరి కోట అధికారాన్ని పొందగలిగాడు. ఇతని వారసులు వెంకటగిరి జమీందారులుగా వెలుగొందుతూ వచ్చారు. 1802 లో లార్డ్ క్లైవు కాలంలో సనద్ ను పొందారు. తమ వంశం జమీందార్లు "రాజా" అనే బిరుదును వాడుతూ వచ్చారు.

వెంకటగిరి జమీందారుల పూర్వీకుడైన యాచమనాయుడు 1614లో రెండవ తిరుమల దేవరాయల తర్వాతి విజయనగర సామ్రాజ్య వారసత్వంపై జరిగిన పోరాటంలో తిరుమల దేవరాయలు వారసునిగా నిర్ణయించిన శ్రీరంగరాయలకు అనుకూలంగా పోరాడారు. వారసత్వపు తగాదాల్లో జగ్గరాయుడు అనే రాచబంధువు శ్రీరంగరాయల కుటుంబాన్ని అంతా చంపేసినా, రంగరాయల కుమారుడు కుమారుడైన రామదేవరాయలను సింహాసనంపై నిలిపారు.
భౌగోళికం

ఈ పట్టణం అక్షాంశ రేఖాంశాలు .
జనగణన వివరాలు

జనాభా లెక్కల ప్రకారం 2001 నాటికి 48,341 మంది వున్నట్లు సమాచారం. వెంకటగిరి ఆక్ష్యరాస్యత 67%. ఇది దేశ అక్షరాస్యత కంటే 8% ఎక్కువ.
రవాణా సౌకర్యాలు

* వెంకటగిరిలో రెండు బస్టాండ్లు ఉన్నాయి. ఇక్కడి నుంచి తిరుపతి, నెల్లూరు, చెన్నై, బెంగుళూరు, హైదరాబాదుకు బస్సులు ఉన్నాయి. చుట్టుపక్కల చిన్న ఊర్లకు పల్లెలకు బస్సులు మాత్రమే కాక ఆటోలు, వ్యానులు ఉన్నాయి.
* ఇక్కడ రైల్వేస్టేషను గూడూరు - శ్రీకాళహస్తి మార్గం మధ్యలో వుంది. దగ్గర లోని పెద్ద జంక్షన్ గూడూరు, రేణిగుంట.
* అతి దగ్గరలోని విమానాశ్రయం తిరుపతి విమానాశ్రయం
ఉత్పత్తులు

వెంకటగిరి పట్టణం పట్టుచీరలకు ప్రసిద్ధి.
దర్శనీయ ప్రదేశములు
శ్రీ పోలేరమ్మ తల్లి ఆలయం

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని,తిరుపతి జిల్లాలో వెంకటగిరిలో ప్రతి సంవత్సరం భాద్రపదమాసన వినాయక చవితి తర్వాత వచ్చే మూడో బుధవారం నాడు గ్రామస్తులు ఉత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు. పోలేరమ్మ అమ్మవారి జాతర వైభవంగా జరుగుతోంది
ఈ జాతరను చూడడానికి చుటుపక్కల ప్రాంతాల నుండి చాలా మంది వస్తారు. ఈ జాతరను ఏపీ గవ్నమెంట్ రాష్ట్ర పండుగగా ప్రకటించింది. వెంకటగిరి లో యం.టి.ర్ కాలనీ 6 వ వార్డు లో రామ్ సాయి అనే వ్యక్తి ఉన్నాడు.
6 వ వార్డు టాంక్ ఇక్కడ ప్రత్యేకమైనది.
వ్యక్తులు

* శ్రీధర లక్ష్మీనరసింహం
* సర్వజ్ఞ కుమార యాచమనాయుడు
ఇవీ చూడండి

* వెంకటగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం
మూలాలు

వర్గం:తిరుపతి జిల్లా పట్టణాలు
మంజీరా నది

మంజీరా (; ), గోదావరి యొక్క ఉపనది. మహారాష్ట్రలో దీనిని మాంజ్రా లేదా మాంజరా అని కూడా వ్యవహరిస్తారు. ఇది మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, తెలంగాణ రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహిస్తుంది. మహారాష్ట్రలోని బీఢ్ జిల్లా, పటోడా తాలూకాలోని బాలాఘాట్ పర్వతశ్రేణి యొక్క ఉత్తరపు అంచుల్లో 823 మీటర్ల ఎత్తున పుట్టి, గోదావరి నదిలో కలుస్తుంది. ఈ నది యొక్క పరీవాహక ప్రాంతం 30,844 చ.కి.మీ.లు

మంజీరా నది సాధారణంగా తూర్పు, ఆగ్నేయంగా మహారాష్ట్రలోని ఉస్మానాబాద్, కర్ణాటకలోని బీదర్, తెలంగాణలోని మెదక్ జిల్లాల గుండా 512 కిలోమీటర్లు ప్రవహించి, సంగారెడ్డి వద్ద దిశను మార్చి ఉత్తరంగా ప్రవహిస్తుంది. ఆ దిశగా మరో 75 కిలోమీటర్లు ప్రవహించి నిజామాబాదు జిల్లాలో ప్రవహిస్తుంది. 102 కిలోమీటర్ల దిగువ నుండి ఇది మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ రాష్ట్రాల సరిహద్దుగా ఉంది. ఈ నది యొక్క జన్మస్థానం నుండి గోదావరిలో కలిసే దాకా మొత్తం 724 కిలోమీటర్లు ప్రవహిస్తుంది. 823 మీటర్ల ఎత్తు నుండి 323 మీటర్లకు దిగుతుంది. మంజీరా నది యొక్క ప్రధాన ఉపనదులు, తిర్నా నది. ఘర్నీ, దేవన్ నది, తవర్జా, కారంజ నది, హలయి, లెండీ, మనర్ నది. ఉపనదులతో సహా మంజీరా నది యొక్క మొత్తం పరీవాహక ప్రాంతం 30,844 చ.కి.మీ.లు. పరీవాహక ప్రాంతంలో సాలీనా 635 మి.మీ.ల వర్షపాతం కురుస్తుంది. పరీవాహక ప్రాంతం మహారాష్ట్రలో 15,667 చ.కి.మీ.లు కర్ణాటకలో 4,406 చ.కి.మీ.లు, తెలంగాణలో 10,772 చ.కి.మీ.లు విస్తరించి ఉంది.

ఈ నది మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక రాష్ట్రాలలో ప్రవహించి, నైరుతి దిక్కునుండి నిజామాబాదు జిల్లాలో ప్రవేశించి, రెంజల్‌ మండలములోని కందకుర్తి గ్రామం వద్ద గోదావరిలో కలుస్తుంది. మంజీరానది పై, ఇదివరకటి బాన్స్‌వాడ బ్లాక్‌ లోని అచ్చంపేట గ్రామం వద్ద నిజాంసాగర్ ప్రాజెక్టు నిర్మాణము జరిగింది. ఈ ప్రాజెక్టులో భాగముగా 35 M.V.A.ల స్థాపక సామర్ధ్యము కలిగిన జలవిద్యుత్‌ కేంద్రము కూడా ఉంది.
నదిపై ప్రాజెక్టులు

మంజీరా నది యొక్క నీటిని వినియోగించుకోవటానికి మొట్టమొదట నిర్మించిన ప్రాజెక్టు మెదక్ జిల్లాలోని ఘన్‌పూర్ ఆనకట్ట. ఈ ఆనకట్ట ద్వారా నీటిని మళ్ళించి మెదక్ జిల్లాలోని ఐదు వేల ఎకరాలకు నీరు అందించారు. ఈ ప్రాజెక్టులో భాగంగా కుడి కాలువ (మహబూబ్ నహర్)ను కూడా నిర్మించారు. 1904లో నిర్మించబడిన ఈ ప్రాజెక్టు నిర్మాణానికి 18 లక్షల రూపాయలు ఖర్చయ్యింది. ఆ తరువాత ఈ ప్రాజెక్టు మరింతగా సద్వినియోగ పరచుకొనేందుకు నవాబ్ అలీ నవాజ్ జంగ్ బహాదుర్ ఎడమ కాలువ (ఫతే నహర్)ను నిర్మించాడు. ఘన్‌పూర్ ఆనకట్ట యొక్క ప్రస్తుత ఆయకట్టు 30 వేల ఎకరాలు.మరియు ఈ నదిపై సింగూరు వద్ద బాగారెడ్డి ప్రాజెక్టు నిర్మించడం జరిగింది.ఇది మంజీర నదిపై అతిపెద్ద మొదటి ప్రాజెక్టు సికింద్రాబాద్ జంట నగరాలకు త్రాగునీరు మరియు మెదక్ జిల్లాలో సాగునీరు విద్యుత్ కేంద్రం ఈ ప్రాజెక్టు ప్రధాన ఉద్దేశం

సంగారెడ్డి జిల్లా కలుబుగూర్ వద్ద వద్ద మంజీర డ్యాం దీనిపై నిర్మించడం జరిగింది.నిజామాబాద్ మెదక్ జిల్లా సరిహద్దు ప్రాంతంలో నిజాంసాగర్ నిర్మించడం జరిగింది ఇది మంజీర నదిపై రెండవ అతిపెద్ద ప్రాజెక్టు
మూలాలు

వర్గం:తెలంగాణ నదులు
వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు
ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా

ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నరు భారతదేశంలోని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి అధిపతి. భారతదేశం లోని గవర్నర్‌లకు కేంద్ర స్థాయిలో భారత రాష్ట్రపతికి ఉన్న అధికారాలు, విధులు రాష్ట్ర స్థాయిలో ఉంటాయి. వారు ఐదు సంవత్సరాల పాటు భారత రాష్ట్రపతిచే నియమించబడిన రాష్ట్రంలో ఉనికిలో ఉంటారు. వారు పరిపాలించడానికి నియమించబడిన రాష్ట్రానికి స్థానికంగా ఉండరు. రాష్ట్రపతి అభ్యర్థులను మూల్యాంకనం చేసే అంశాలు రాజ్యాంగంలో పేర్కొనబడలేదు. గవర్నర్ నామమాత్రపు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు, అయితే నిజమైన అధికారం రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి వారి మంత్రి మండలి వద్ద ఉంటుంది. ఇది 1953 నుండి ఇప్పటి వరకు అధికారంలో ఉన్న ఆంధ్ర రాష్ట్రం, ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో సహా ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్‌ల జాబితా. విజయవాడలో ఉన్న రాజ్ భవన్ గవర్నర్ అధికారిక నివాసం. ఇ.ఎస్.ఎల్.నరసింహన్ అత్యధిక కాలం ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్‌గా పనిచేశారు.2023 ఫిబ్రవరి 24 నుండి ప్రస్తుత గవర్నరుగా ఎస్. అబ్దుల్ నజీర్ అధికారంలో ఉన్నారు.
అధికారాలు, విధులు

గవర్నరు అనేక రకాల అధికారాలను కలిగి ఉంటారు:
* పరిపాలన, నియామకాలు, తొలగింపులకు సంబంధించిన కార్యనిర్వాహక అధికారాలు,
* రాష్ట్ర శాసనసభకు సంబంధించిన శాసన అధికారాలు, అంటే శాసనసభ, లేదా శాసన మండలి రూపొందించిన చట్టాన్ని ఆమోదించటం,
* విచక్షణాధికారం ప్రకారం గవర్నరు నిర్వహించాల్సిన విచక్షణాధికారాలు.
వివిధ రాజ్యాంగ అధికారాలను అనుభవించడమే కాకుండా, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విశ్వవిద్యాలయాలకు ఎక్స్-అఫీషియో ఛాన్సలరుగా వ్యవహరిస్తారు.
ఆంధ్ర రాష్ట్రం
ఆంధ్రరాష్ట్ర గవర్నర్ల జాబితా 19531956

ఆంధ్రరాష్ట్ర గవర్నరు, ఆంధ్రరాష్ట్రం, కోస్తా ఆంధ్ర, రాయలసీమ ప్రాంతాలను కలిగి ఉన్నారు. ఈ రాష్ట్రం 1953లో మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి విభజనచెందింది..

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పోర్టల్ నుండి డేటా.

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి గవర్నర్లు 1956 నుండి పనిచేసిన గవర్నర్లు జాబితా.
ఆంధ్రప్రదేశ్

1956 నవంబరు 1న, హైదరాబాద్ రాష్ట్రం ఉనికిలో లేదు; దాని గుల్బర్గా, ఔరంగాబాద్ డివిజన్లు వరుసగా మైసూర్ రాష్ట్రం, బొంబాయి రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడ్డాయి. దాని మిగిలిన తెలుగు - మాట్లాడే భాగం, ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో విలీనం చేయబడింది. యునైటెడ్ ఆంధ్రప్రదేశ్ కొత్త రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 ద్వారా 2014 జూన్ 2న రాష్ట్రం ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలుగా విభజించబడింది.

ఇప్పటివరకు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర, నవ్యాంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర గవర్నర్లుగా 2023 ఫిబ్రవరి 12 వరకు 24 మంది గవర్నర్లుగా పనిచేసారు.

}
| కర్ణాటక
| సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి
| ద్రౌపది ముర్ము
|}
ఇవి కూడా చూడండి

* ఆంధ్రప్రదేశ్
* ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా
మూలాలు


బయటి లింకులు

* Official Website of the Governor of Andhra Pradesh
* List on Andhra Pradesh State Government's Web Site

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు
వర్గం:భారతీయ రాష్ట్రాల గవర్నర్ల జాబితాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్లు
వర్గం:భారతదేశ రాజకీయ కార్యాలయ అధిపతుల జాబితాలు
వర్గం:జాబితాలు
త్రిపుర

త్రిపుర () ఈశాన్య భారతదేశం లోని రాష్ట్రం. రాష్ట్ర రాజధాని అగర్తాల, ఇక్కడ మాట్లాడే ప్రధాన భాషలు బెంగాళీ, కోక్‌బరోక్. త్రిపుర రాష్ట్ర శాసనసభకు 60 శాసనసభ నియోకవర్గాలు ఉన్నాయి
చరిత్ర

త్రిపుర స్వాతంత్ర్యానికి మునుపు ఒక రాజ్యంగా ఉండేది. 1949 లో భారతదేశంలో విలీనమయ్యేవరకు గిరిజన రాజులు మాణిక్య అనే పట్టణంతో త్రిపురను శతాబ్దాలుగా పరిపాలించారు. వీరి రాజ్యం రాజధాని దక్షిణ త్రిపురలో గోమతీ నది తీరాన రంగమతిగా పేరుపొందిన ఉదయపూర్ లో ఉంది. రాజధానిని తొలుత పాత అగర్తాలకు ఆ తర్వాత 19వ శతాబ్దంలో ప్రస్తుత అగర్తాలాకు తరలించబడింది. రాచరిక పరిపాలనకు వ్యతిరేకంగా గణముక్తి పరిషద్ ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ ఉద్యమ విజయానికి ఫలితంగా త్రిపుర భారతదేశంలో విలీనమైంది. దేశ విభజన తీవ్ర ప్రభావం చూపిన ప్రాంతాలలో త్రిపుర కూడా ఒకటి. రాష్ట్రంలో ఇప్పుడు బెంగాళీలు (ఇందులో చాలామంది 1971లో బంగ్లాదేశ్ యేర్పడిన తర్వాత పారిపోయి ఇక్కడ ఆశ్రయం పొందిన వారే) స్థానిక గిరిజనులు పక్కపక్కనే సహజీవనం సాగిస్తున్నారు.1970 దశాబ్దం చివరి నుండి త్రిపురలో సాయుధ ఘర్షణ కొనసాగుతుంది.
రాజకీయాలు

త్రిపుర రాష్ట్రాన్ని ప్రస్తుతం విప్లవ్ కుమార్ ముఖ్యమంత్రిగా భా.జ.పా పరిపాలిస్తుంది. 1977 వరకు రాష్ట్రాన్ని కాంగ్రేసు పార్టీ పరిపాలించింది. 1978 నుండి 1988 వరకు వామపక్ష కూటమి పరిపాలించి, తిరిగి 1993లో అధికారములోకి వచ్చింది. 1988 నుండి 1993 వరకు భారత జాతీయ కాంగ్రేసు, త్రిపుర ఉపజాతి యుబ సమితి సంకీర్ణ ప్రభుత్వం పాలించింది.2018లో జరిగిన ఎన్నికలలో అప్పటి వరకు ఉన్న వామపక్ష కోటను బద్దలుకొట్టి భాజపా అధికారంలోకి వచ్చింది.
ఇవి కూడా చూడండి

* 2019 లో కుదిరిన త్రిపుర శాంతి ఒప్పందం
మూలాలు
బయటి లింకులు

* త్రిపుర రాష్ట్ర ప్రభుత అధికారిక వెబ్‌సైటు
* త్రిపుర ఇంఫో.కాం

వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు
త్రిపుర
వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశం
ఒడియా భాష

thumb|ఒడియా వర్ణమాల ఉచ్చారణ.|250x250px
ఒరియా (ଓଡ଼ିଆ ), భారతదేశానికి చెందిన ఒడిషా రాష్ట్రంలో ప్రధానంగా మట్లాడే భారతీయ భాష. ఒరియా భారతదేశ అధికార భాషలలో ఒకటి. దీన్ని సాధారణంగా ఒడియా అని అంటారు. ఒరియా ఇండో-ఆర్యన్ భాషా కుటుంబానికి చెందిన భాష. ఇది 1500 సంవత్సరాలకు పూర్వం తూర్పు భారతదేశంలో మట్లాడుతున్న మాగధి లేదా పాళీ అనే ప్రాకృత భాష నుండి నేరుగా ఉద్భవించిందని భావిస్తారు. ఒరియాకు ఆధునిక భాషలైన బెంగాళీ, అహోమియా (అస్సామీ) తో చాలా దగ్గరి పోలికలు ఉన్నాయి. ఒరియా భాషాపై పర్షియన్, అరబిక్ భాషల ప్రభావం చాలా స్వల్పం.
thumb|ఒడియా లిపిలో "ఒడియా" అనే మాట|250x250px
ఒరియాకు 13వ శతాబ్దం నుండి ఘనమైన సాహితీ వారసత్వం ఉంది. 14వ శతాబ్దంలో నివసించిన సరళ దాస్, ఓరియా వ్యాసునిగా పేరుపొందాడు.15వ, 16వ శతాబ్దాలలో, జయదేవుని కృతులు, చైతన్య కృతులు ప్రాభవంలోకి వచ్చాయి. ఆ కాలంలో ప్రసిద్ధి చెందిన కవులలో ఉపేంద్ర భంజ ఒకడు. ఆధునిక యుగంలో ఒరియాలో విశిష్ట రచనలు చేసిన వారిలో ఫకీర్ మోహన్ సేనాపతి, మనోజ్ దాస్, కిషోర్ చరణ్ దాస్, కాలిందీ చరణ్ పాణిగ్రాహి, గోపీనాథ్ మొహంతి ముఖ్యులు.

ఒరియా సాంప్రదాయకంగా బౌద్ధ, జైన మతాలచే ప్రభావితమైంది. ఒరియాను ఒరియా లిపిలో రాస్తారు. తెలుగు భాష లాగే ఒడియా భాషలో అనేక మాండలికాలు ఉన్నాయి. దక్షిణ ఒడిషాలో మాట్లాడే ఒడియా భాషలో తెలుగు ప్రభావం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. ఒడియా మాండలికాలలో రెల్లి భాష ఒకటి. ఈ మాండలికాన్ని రెల్లి జాతీయులు మాత్రమే మాట్లాడుతారు. వీరు ఒడిషా నుంచి వలస వచ్చి కోస్తా ఆంధ్రలోని అనేక జిల్లాలలో స్థిరపడిన వారు.
మూలాలు
బయటి లింకులు

* ఒడియా.ఆర్గ్, ఒరియా వార్తలు
* ‌రోమన్ లిపి నుండి ఒరియా యూనికోడ్ ట్రాన్స్‌లిటరేటర్


వర్గం:ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు
వర్గం:భారతీయ భాషలు
నేపాలీ భాష

thumb|దేవనాగరి లిపిలో "నేపాలీ" అనే మాట
thumb|నేపాలీ స్పీకర్, మయన్మార్‌లో రికార్డ్ చేయబడింది.
నేపాలీ () ఇండో-ఆర్యన్ భాషా కుటుంబానికి చెందిన భాష. నేపాలీ భాషను నేపాల్, ఇండియా, భూటాన్, కొంత భాగము బర్మా దేశాలలో మట్లాడతారు. ఇది నేపాల్, భారత దేశాలలో అధికార భాష. నేపాల్లో దాదాపు సగ భాగము ప్రజలు నేపాలీని మాతృభాషగా మాట్లాడతారు. ఇంకా చాలా మంది నేపాలీలు ద్వితీయ భాషగా మట్లాడతారు.

నేపాలీ తమ భాషను ఖస్కూరా అని పిలుచుకుంటారు. ఇదేకాక అనేక పేర్లతో చలామణి అవుతుంది. ఆంగ్లములో సాధారణంగా నేపాల్ కు చెందిన భాష కాబట్టి నేపాలీ లేదా నేపాలీస్ అని అంటారు. ఖస్కూరాను గోర్ఖాలీ లేదా గుర్ఖాలీ (గూర్ఖాల భాష), పర్బతీయ (పర్వత ప్రాంతాల భాష) అని కూడా అంటారు.

హిమాలయ పర్వత సానువులలో తూర్పు నేపాల్ నుండి భారత రాష్ట్రాలైన ఉత్తరాంచల్, హిమాచల్ ప్రదేశ్ వరకు మాట్లాడే పహారీ భాషలలో నేపాలీ అన్నిటికంటే ప్రాచ్యమైనది. నేపాలీ అనేక టిబెటో-బర్మన్ భాషలకు, ప్రత్యేకముగా నేవారీ భాషకు సన్నిహితముగా అభివృద్ధి చెందినది. అందువలన నేపాలీపై టిబెటో-బర్మన్ ప్రభావాలు కనిపిస్తాయి.

నేపాలీ భాషా హిందీకి చాల దగ్గరి బంధువు. అయితే నేపాలీ హిందీ కంటే కొంచెము సాంప్రదాయబద్ధమైంది. పర్షియన్, ఆంగ్ల పదాలు అరువుతెచ్చుకోకుండా సంస్కృతము నుండి అభివృద్ధి చెందిన పదాలు ఎక్కువగా ఉపయోగించబడినవి. ప్రస్తుతం నేపాలీ, దేవనాగరి లిపిలో రాయబడుతున్నది. నేపాల్లోనే అభివృద్ధి చెందిన భుజిమోల్ అనే పాతలిపి కూడా ఉంది.

19వ శతాబ్దము రెండవ అర్ధభాగములో నేపాలీ కొంత సాహిత్యము సంతరించుకొన్నది. అందులో చెప్పుకోదగినవి 1833లో సుందరానంద బారా రచించిన ఆధ్యాత్మ రామాయణ, ఒక అజ్ఞాత జానపదా కథల సంపుటి అయిన బీర్‌సిక్కా, భానుభక్త రచించిన రామాయణ. ఇవే కాక అనేక సంస్కృత గ్రంథాలు, ఒక బైబిల్ సంపుటి నేపాలీలోకి అనువదించబడినవి.

కొన్ని నేపాలీ వాక్యాల ఉదాహరణలు:

* నమస్తే. नमस्ते - నమస్కారము
* మేరో నాం అలోక్ హొ.मेरो नाम आलोक हो -- నా పేరు అలోక్.
* ఖానా ఖానే థావూ కహా ఛా? खाना खाने ठाउँ कहाँ छ? -- (ఇక్కడ) తిండి తినే ప్రదేశము ఎక్కడ ఉంది?
* కాట్మండూ జానే బాటో ధేరై లామో ఛా. काठमाडौँ जाने बाटो धेरै लामो छ -- కాట్మండూ వెళ్లే దారి చాలా దూరము
* నేపాల్మా బనేకొ नेपालमा बनेको -- నేపాల్లో తయారయ్యింది.
* మా నేపాలీ హూ म नेपाली हूँ—నేను నేపాల్ వాన్ని
* పుగ్యో पुग्यो — వచ్చేసినది/ఇక చాలు


వర్గం:ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు
వర్గం:భారతీయ భాషలు
వర్గం:భూటాన్ భాషలు
వర్గం:నేపాల్ భాషలు
బంగ్లా భాష

బంగ్లా లేదా బెంగాలీ భారత ఉపఖండములోని తూర్పు భాగమునకు చెందిన ఒక ఇండో-ఆర్యన్ భాష. బంగ్లా మాగధీ పాకృతం, పాలీ, సంస్కృతముల నుండి ఉద్భవించింది. ఈ భాషకు తనదైన సంస్కృతి, స్థాయి ఉన్నాయి.

బెంగాలీని స్థానికంగా దక్షిణ ఆసియాలోని తూర్పు ప్రాంతమైన బెంగాల్లో మాట్లాడుతారు (ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్, భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం. 23 కోట్లమంది మాట్లాడే బెంగాలీ, ప్రపంచములో విస్తృతముగా మాట్లాడే భాషలలో ఒకటి. (ప్రపంచ భాషలలో 5వ లేదా 6వ స్థానములో ఉన్నది).
బంగ్లాదేశ్లో బంగ్లా ప్రాథమిక భాష, భారతదేశములో అత్యంత విస్తృతముగా మాట్లాడే భాషలలో ఒకటి.. అస్సామీతో పాటు బెంగాలీ, ఇండో-ఇరానియన్ భాషలలో భౌగోళికముగా అత్యంత తూర్పునకు వ్యాపించి ఉన్న భాష.
thumb|1400 సంవత్సరంలో వెండి నాణేలపై ముద్రించిన బెంగాలీ భాష
మూలాలు
హిందీ

హిందీ భాష (దేవనాగరి: हिन्दी) ఉత్తర, మధ్య భారతదేశములో మాట్లాడే ఒక భాష. అనేక మంది హిందీయేతర భారతీయులు కూడా భ్రమ పడుతున్నట్లుగా హిందీ భారతదేశ జాతీయ భాష (దేశ భాష) కానే కాదు. దేశ భాష అనే హోదాను రాజ్యాంగం ఏ భాషకూ ఇవ్వలేదు. ఎందుకంటే ఈ దేశం వివిధ సంస్కృతులు, భాషలు కలిగిన అనేక రాజ్యాల కలయిక. ఇండో-ఆర్యన్ ఉప కుటుంబానికి చెందిన ఇండో-యూరోపియన్ భాష. మధ్యయుగమునకు చెందిన ప్రాకృత మధ్య యుగపు ఇండో-ఆర్యన్ భాషల నుండి, పరోక్షంగా సంస్కృతము నుండి ఉద్బవించింది. హిందీ సాంకేతిక, పుస్తక యొగ్యమైన పదజాలమంతా చాలా మటుకు సంస్కృతము నుండి పొందింది. ఉత్త్రర భారతదేశములో ముస్లిం ప్రభావము వలన పర్షియన్, అరబిక్, టర్కిష్ పదాలు హిందీలో చేరి ఉర్దూ భాష పుట్టింది. ప్రామాణిక ("శుద్ధ") హిందీ ప్రసంగాలలో, రేడియో, టి.వి. వార్తలలో వాడబడుతుంది. రోజువారీ భాష మటుకు చాలా రకాలుగా ఉండే హిందుస్తానీ భాష రకము. బాలీవుడ్ సినిమాలలో ఈ విషయము కనిపెట్టవచ్చును.

భాషా శాస్త్రజ్ఞులు హిందీ, ఉర్దూ లను, ఒకటే భాష కానీ హిందీను దేవనాగరి లిపిలోను, ఉర్దూను పర్షియన్ లిపిలోను వ్రాయడము మాత్రమే తేడా అని భావిస్తారు. భారత విభజనకు ముందు హిందీ, ఉర్దూలను ఒకటే భాషగా భావించేవారు కాబట్టి ఈ తేడా చాలా మటుకు రాజకీయము అని కూడా చెప్పవచ్చు.

కేంద్ర ప్రభుత్వ రెండు అధికార భాషల్లో హిందీ ఒకటి. కేంద్ర ప్రభుత్వంలో ఆంగ్లాన్ని కూడా తొలగించి హిందీని మాత్రమే దేశమంతటా ఉపయోగించేలా చేయాలని తొలుత రాజ్యాంగంలోనే రాసినా, ఇందుకు హిందీయేతర భారతీయులు ఒప్పుకోకపోతుండటంతో ఆ లక్ష్యం ఇప్పటికైతే నేరవేరలేదు. అయితే అఖిల భారత స్థాయిలో ఎంపికలు జరిగే కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో హిందీ వాళ్ళకు ఉద్యోగం రావడానికి అవకాశాలు ఎక్కువ ఉన్నాయనీ, దీనికి కారణం అనేక రకాల పరీక్షలను కేవలం ఇంగ్లీషు, హిందీల్లో మాత్రమే పెడుతుండటమేననే ఆరోపణ ఎప్పటినుంచో ఉంది. కొన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థలు దేశవ్యాప్తంగా ఉన్నవైనప్పటికీ వాటిలో ఉద్యోగాలకైతే ఆంగ్లంతోపాటు హిందీ కూడా రావడం తప్పనిసరి చేశారు. దీంతో అలాంటి సంస్థల్లోనైతే అత్యధిక శాతం ఉద్యోగాలు కేవలం హిందీ వాళ్ళకే దక్కుతున్నాయని హిందీయేతర భారతీయులు ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తుంటారు. ఈ పద్ధతి మారాలని సామాజిక మాధ్యమాల్లో యువత పోస్టులు పెట్టడం ఈమధ్య సాధారణమైపోతోంది.
హిందీ సాహిత్యం

హిందీ సాహిత్య చరిత్రలో సా.శ. 1318 నుండి 1643 వరకు భక్తి యుగంగా ఆచార్య రామచంద్ర శుక్లా భావించారు. వీరిలో రామ భక్తులు కొందరు కాగా మరికొందరు కృష్ణ భక్తులు.
;రామభక్తులు:
* తులసీదాసు నొ మమెస్ ఉఎ పెదొ చొన్ ఎస్త ఎస్చ్రితుర మనీచ
* అగ్రదాసు
* నాబాధాసు
* సేనాపతి
* కేశవదాసు
;కృష్ణభక్తులు:
* సూరదాసు
తెలుగు భాషలో ఉన్న హిందీ పదములు

* నాజూకు - హి.నాజూక్ (సన్నగా, వయ్యారంగా)
* బే, భయ్యా, భాయ్, భాయి, భే - హి.బే, భయ్యా, భాయ్, భాయి, భే (అన్న, అన్నయ్య, తమ్ముడు)
ఇవీ చూడండి

*ఆంధ్ర ప్రదేశ్ హిందీ అకాడమీ
*హిందీ వికీపీడియా


వర్గం:హిందీ భాష
వర్గం:ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు
వర్గం:భారతీయ భాషలు
ఆంధ్రప్రదేశ్ దర్శనీయ స్థలాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో చాలా దర్శనీయ స్థలాలు ఉన్నాయి. వీటిని కింది విధాలుగా వర్గీకరించవచ్చు.

పుణ్యక్షేత్రాలు, చారిత్రక స్థలాలు, రమణీయ ప్రకృతి గల స్థలాలు, సంగ్రహశాలలు, జంతుప్రదర్శనశాలలు, నదీలోయ ప్రాజెక్టులు
పుణ్య క్షేత్రాలు

*తిరుమల తిరుపతి
*అంతర్వేది - శ్రీ లక్ష్మీనరసింహ స్వామి మందిరం
*ద్రాక్షారామం
*అహోబిళం -కర్నూలు జిల్లా
* మహానంది - కర్నూలు జిల్లా
*అన్నవరం
*కాణిపాకం - చిత్తూరు జిల్లా
*దేవుని కడప - కడప జిల్లా
*తాళ్ళపాక - కడప జిల్లా
*బ్రహ్మంగారిమఠం - కడప జిల్లా
*పుష్పగిరి - కడప జిల్లా
*శ్రీ కాళహస్తి - చిత్తూరు జిల్లా
* శ్రీశైలం - కర్నూలు జిల్లా
*సింహాచలం
*కనకదుర్గ దేవాలయం - (విజయవాడ)
*వేదాద్రి నరసింహ క్షేత్రం
*పిఠాపురం
*మంగళగిరి
*మోపిదేవి
*అరసవిల్లి
*శ్రీముఖ లింగం
*ర్యాలి - ఆత్రేయపురం
*ద్వారకా తిరుమల
*మద్ది ఆంజనేయ స్వామి గుడి - జంగారెడ్డిగూడెం
*కోటప్ప కొండ
*మంత్రాలయం - కర్నూలు జిల్లా
*పావులూరు
*రాయదుర్గం
*చెన్నకేశవస్వామి ఆలయం (మాచర్ల)
*ఆంజనేయ స్వామి ఆలయం (పొన్నూరు), (గుంటూరు జిల్లా)
*ఆంజనేయ స్వామి ఆలయం (సింగరకొండ), (ప్రకాశం జిల్లా)
*శ్రీ తిరుపతమ్మ అమ్మవారి దేవస్థానం (పెనుగంచిప్రోలు)
*శ్రీ తల్పగిరి రంగనాథస్వామి దేవస్థానం (నెల్లూరు)
* కామాక్షమ్మ గుడి, జొన్నవాడ (నెల్లూరు జిల్లా)
*శ్రీ నరసింహ స్వామి గుడి, నరసింహ కొండ (నెల్లూరు జిల్లా)
*శ్రీ నరసింహ స్వామి గుడి, పెంచలకోన (నెల్లూరు జిల్లా
*చెన్నకేశవ స్వామి గుడి, మార్కాపురం (ప్రకాశం జిల్లా)
*శ్రీ నరసింహ స్వామి గుడి (కదిరి)
* శ్రీ వెంకయ్యస్వామి ఆశ్రమం (గొలగమూడి), (నెల్లూరు జిల్లా)
* క్షీరారామం (పాలకొల్లు) - ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పంచారామాలుగా ప్రసిద్ధి చెందిన 5 పుణ్యక్షేత్రాలలో పాలకొల్లు ఒకటి.
* కన్యకా పరమేశ్వరీ దేవి ఆలయం - పెనుగొండ, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా
*భీమారామం (గునుపూడి) - భీమవరం, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా
*కుమరాభీమారామం - సామర్లకోట, తూర్పు గోదావరి జిల్లా
*అంతర్వేది - (తూర్పు గోదావరి జిల్లా)
*కోటిపల్లి - (తూర్పు గోదావరి జిల్లా)
*వాసుదేవ పెరుమాళ్ దేవాలయం -మందస
*శ్రీ కూర్మాం- శ్రీకాకుళం జిల్లా
చారిత్రక స్థలాలు

*అమరావతి
*కొలనుపాక
*ద్వారకాతిరుమల
*నాగార్జునసాగర్
*పాకాల
*సత్ర సాల
*చంద్రగిరి కోట - తిరుపతి దగ్గర
*రాయభూపాలపట్నం - తూర్పుగోదావరి జిల్లా
*ఆత్మకూరు - నెల్లూరు జిల్లా
*లక్ష్మినరసింహస్వామి ఆలయం, పామూరు (ప్రకాశం జిల్లా)
*కోదండ రామాలయం - ఒంటిమిట్ట
*కొండవీడు కోట
రమణీయ ప్రకృతి గల స్థలాలు

*విశాఖపట్నం
*అరకులోయ
* బెలుం గుహలు - కర్నూలు జిల్లా
*బొర్రాగుహలు
*అంతర్వేది - సాగర సంగమం, గోదావరి బీచ్
*తలుపులమ్మ లోవ
*మదనపల్లి
*పాపికొండలు
*మారేడుమిల్లి
*శిలాతోరణం తిరుమల తిరుపతి
*తలకోన - చిత్తూరు జిల్లా
*హొప్ ఐలాండ్ (కాకినాడ)
*ఉండవల్లి గుహలు
వస్తు ప్రదర్శన శాల

*నాగార్జునసాగర్
*విజయవాడ
*అమరావతి - గుంటూరు జిల్లా
మృగ సంరక్షణ ప్రాంతాలు

*విశాఖపట్నం
* శ్రీశైలం - కర్నూలు జిల్లా
*నాగార్జునసాగర్
*కొల్లేరు సరస్సు
*పులికాట్ సరస్సు
నదీలోయ ప్రాజెక్టులు

* శ్రీశైలం - కర్నూలు జిల్లా
*నాగార్జునసాగర్
*విజయవాడ
మూలాలు
బయటి లింకులు

*ఆంధ్ర ప్రదేశ్ పర్యాటక సంస్థ

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు
హిమాచల్ ప్రదేశ్

హిమాచల్ ప్రదేశ్ (हिमाचल प्रदेश) వాయవ్య భారతదేశం లోని ఒక రాష్ట్రం. రాష్ట్రానికి తూర్పున టిబెట్ (చైనా), ఉత్తరాన, వాయవ్యాన జమ్మూ కాశ్మీరు, నైఋతిన పంజాబ్, దక్షిణాన హర్యానా, ఉత్తర్ ప్రదేశ్, ఆగ్నేయాన ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. హిమాచల్ ప్రదేశ్ విస్తీర్ణం 55,658 చ.కి.మీలు (21,490 చ.కి.మైళ్లు), 1991 జనాభా ప్రకారం రాష్ట్రం జనాభా 5,111,079. 1948లో 30 పర్వత రాజ్యాలను కలిపి ఒక పాలనా విభాగంగా హిమాచల్ ప్రదేశ్ ఏర్పడింది. 1971, జనవరి 25న భారతదేశ 18వ రాష్ట్రంగా అవతరించింది. రాష్ట్ర రాజధాని సిమ్లా. ధర్మశాల, కాంగ్రా, మండి, కుల్లు, చంబా, డల్‌హౌసీ, మనాలీ ఇతర ముఖ్య పట్టణాలు. రాష్ట్రంలో చాలా ప్రాంతం పర్వతమయం. ఉత్తరాన హిమాలయాలు, దక్షిణాన శివాలిక్ పర్వతశ్రేణులు ఉన్నాయి. శివాలిక్ శ్రేణి ఘగ్గర్-హక్రా నది జన్మస్థలం. రాష్ట్రంలోని ప్రధాన నదులు సట్లెజ్ (భాక్రానంగల్ డ్యాం ప్రాజెక్టు ఈ నది మీదే ఉంది), బియాస్ నది. సట్లెజ్ నది మీద కంద్రౌర్, బిలాస్‌పూర్ వద్ద నున్న బ్రిడ్జి ఆసియాలో కెళ్లా ఎత్తైన వంతెనలలో ఒకటి.
రాష్ట్రం లోని జిల్లాలు

* కాంగ్రా
* హమీర్‌పూర్
* మండి
* బిలాస్‌పూర్
* ఊనా
* చంబా
* లాహౌల్ స్పితి
* సిర్మార్
* కిన్నర్
* కుల్లు
* సోలన్
* సిమ్లా
సంస్కృతి

కాంగ్రి, పహారీ, పంజాబీ, హిందీ, మండియాలీ ఈ రాష్ట్రంలో ప్రధానంగా మట్లాడే భాషలు. హిందూ, బౌద్ధ, సిక్కు రాష్ట్రంలోని ప్రధాన మతాలు. రాష్ట్రంలోని పశ్చిమ భాగంలోని ధర్మశాల, దలైలామా, అనేక టిబెట్ శరణార్ధులకు ఆవాసం.
రాజకీయాలు

2003 రాష్ట్ర శాసనసభలో భారత జాతీయ కాంగ్రెసు అధికారంలోకి వచ్చింది. భారతీయ జనతా పార్టీ ప్రధాన ప్రతిపక్షం.
రవాణా, సమాచార ప్రసరణ

రోడ్లు ప్రధాన రవాణా మార్గాలు. రోడ్లు కురుచగా మెలికలు తిర్గుతూ తరచూ ఊచకోతలు, భూమి జారడాల మధ్య ఉండటం వలన ప్రయాణం చాలా మెల్లగా సాగుతుంది. ఋతుపవనాల కాలంలో పరిస్థితి మరింత భయానకంగా ఉంటుంది. ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలో నడుస్తున్న హిమాచల్ రోడ్డు ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పోరేషన్ రాష్ట్రమంతటా బస్సులు నడుపుతుంది. దాదాపు అన్ని ప్రాంతాలకు టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.
పర్యాటక ప్రాంతాలు

* ఖజ్జియార్
ఇవి కూడా చూడండి

* హిమాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు
*బాబా కాన్సీరామ్ - ఇతను భారతీయ కవి, భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ కార్యకర్త.
*బి. రాచయ్య
*చౌక్ పూరణ (జానపద కళ)
మూలాలు
బయటి లింకులు

*వర్మ, వి. 1996. గద్దీస్ ఆఫ్ ధౌళాధర్: ఏ ట్రాన్స్ హ్యూమన్ ట్రైబ్ ఆఫ్ ద హిమాలయాస్'. ఇండస్ పబ్లిషింగ్ కం., న్యూఢిల్లీ.
* హందా, ఓ. సీ. 1987. బుద్ధిష్ట్ మొనాస్టరీస్ ఇన్ హిమాచల్ ప్రదేశ్'. ఇండస్ పబ్లిషింగ్ కం., న్యూఢిల్లీ. ISBN 81-85182-03-5.
* హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వ అధికారిక వెబ్‌సైటు
* హిమాచల్ ప్రదేశ్ గురించిన వెబ్‌సైటు
* హిమాచల్ ప్రదేశ్ - కళలు, సంస్కృతి పోర్టల్
* హిమాచల్ ప్రదేశ్ గైడు
* హిమాచల్ ప్రదేశ్ గురించి వార్తలు
* ధర్మశాల.నెట్ - ధర్మశాల గురించిన సమాచారం


వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు
వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్
నాగాలాండ్

నాగాలాండ్, ఈశాన్య భారత దేశములోని ఒక రాష్ట్రము. రాష్ట్రానికి అస్సాం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మణిపూర్ రాష్ట్రాలు, మయన్మార్ దేశము సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రాజధాని కోహిమా. నాగాలాండ్ 7 జిల్లాలుగా విభజించబడింది. జనాభాలో దాదాపు 84 శాతము ప్రజలు 16 నాగా తెగలకు చెందినవారే. నాగాలు ఇండో-మంగోలాయిడ్ జాతికి చెందిన వారు. ఇతర అల్పకసంఖ్యాక తెగలలో చిన్ ప్రజలు 40,000 దాకా ఉన్నారు. వీరితోపాటూ 220,000 అస్సామీలు, 14,000 బెంగాళీ ముస్లింలు ఉన్నారు. జనాభాలో 85% పైగా క్రైస్తవ మతస్థులు ముఖ్యముగా బాప్టిస్టులు. హిందూ ఆధిక్య భారతదేశములో నాగాలాండ్ ఈ క్రైస్తవ వారసత్వాన్ని పక్కనున్న మిజోరాం, మేఘాలయ రాష్ట్రాలతో పంచుకొంటున్నది.
ఇటీవలి చరిత్ర

కేంద్ర ప్రభుత్వానికి, నాగా పీపుల్స్ కన్వెన్షనుకు మధ్య జరిగిన చర్చల ఫలితంగా ఈ రెండు పక్షాల మధ్య 16 అంశాల ఒప్పందం కుదిరింది. దాని మేరకు 1963 డిసెంబరు 1 న నాగాలాండ్ రాష్ట్రం ఏర్పాటైంది. 1956 నుండి భారత దేశములో అంతర్భాగముగా, దీనికి మునుపు స్వంతంత్ర భుభాగముగా దీని స్థాయి వివాదాస్పదమైనది. కొన్ని వర్గాలు దీన్ని ఆసరాగ తీసుకొని స్వతంత్ర ప్రతిపత్తికై ఆందోళన చేస్తున్నారు.

2004, అక్టోబర్ 2న జరిగిన దాడులలో, అస్సాం, నాగాలాండ్ రాష్ట్రాలలో జరిగిన రెండు బాంబు ప్రేళుల్లలో 57 మంది ప్రజలు మరణించగా, 100 మందికి పైగా గాయపడ్డారు. అధికారులు రెండు వేర్పాటువాద తిరుగుబాటుదారు గ్రూపులు యునైటెడ్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ అసోం, నేషనల్ డెమొక్రాటిక్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ బోడోలాండ్ ఈ చర్యలకు బాధ్యులని భావిస్తున్నారు.
ప్రజలు

* జానాభా: 15.5 లక్షలు (2000)
** జాతి వర్గాలు:
*** నాగా (16 తెగలు) : 83.6%
*** అస్సామీలు: 11.5%
*** చిన్: 2.5%
*** బెంగాళీ: 0.8%
*** ఇతరులు: 1.6%
** మతము:
*** క్రైస్తవులు: 87.5% (60%+ బాప్టిస్టులు)
*** హిందూ: 10.1%
*** ముస్లింలు: 1.7%
* రాజధాని: కోహిమా (జనాభా. 63,000)
చిత్రమాలిక


దస్త్రం:Way o Kohima,Nagaland India.jpg|ఇది నాగాలాండ్‌లోని కోహిమా పట్టణానికి ప్రవేశ ద్వారం
దస్త్రం:Kapamodzu.jpg|నాగాలాండ్‌లోని ఫేక్ జిల్లాలోని కపామోడ్జులోని చిన్న లోయ
దస్త్రం:Hornbill Festival.jpg|హార్న్‌బిల్ ఫెస్టివల్ గ్రౌండ్‌లో నాగ తెగ వారి సంప్రదాయ నృత్యం
దస్త్రం:The Prime Minister, Shri Narendra Modi at the Hornbill Festival, at Kohima, in Nagaland on December 01, 2014. The Chief Minister of Nagaland, Shri T.R. Zeliang is also seen.jpg|నాగాలాండ్‌లో నాగా ప్రజలతో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ, డిసెంబర్ 2014
దస్త్రం:Forest around Pangti Village and Doyang Dam region Nagaland JEG4768.JPG|పంగ్టి గ్రామం, డోయాంగ్ డ్యామ్ ప్రాంతం
దస్త్రం:Great hornbill , Buceros bicornis.jpg|గ్రేట్ హార్న్‌బిల్, బుసెరోస్ బైకార్నిస్

మూలాలు


ఇవి కూడా చూడండి

* నాగాలాండ్ జిల్లాల జాబితా

* నాగాలాండ్ ముఖ్యమంత్రులు
* రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956
* 2015 లో కుదిరిన నాగా శాంతి ఒప్పందం
బయటి లింకులు

* నాగాలాండ్ ప్రభుత్వ అధికారిక వెబ్‌సైటు


వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు
నాగాలాండ్
వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశం