JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
చింతలపూడి (ఏలూరు జిల్లా)

చింతలపూడి, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోనిఏలూరు జిల్లా, చింతలపూడి మండలానికి చెందిన పట్టణం,మండల కేంద్రం. మెట్ట ప్రాంతంగా పేర్గాంచిన చింతలపూడి పామాయిల్, మామిడి, అరటి పంటలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. చింతలపూడి నగరపంచాయతీ దీని పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.
భౌగోళికం

ఇది జిల్లా కేంద్రమైన ఏలూరు నుండి ఉత్తర దిశలో 48 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
జనాభా గణాంకాలు

2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 6811 ఇళ్లతో, 25952 జనాభాతో 3927 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 12438, ఆడవారి సంఖ్య 13514.

2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 22532. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 11216. మహిళల సంఖ్య 11316, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 5211 ఉన్నాయి.
పరిపాలన

చింతలపూడి నగరపంచాయితీ పట్టణ పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.
రవాణా సౌకర్యాలు

ఏలూరు - మేడిసెట్టివారిపాలెం రహదారిపై చింతలపూడి ఉంది.
విద్యా సౌకర్యాలు

ఒక ప్రభుత్వ వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, ఒక ప్రైవేటు వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ అనియత విద్యా కేంద్రం ఉంది.సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాల వేగవరంలో ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ ఏలూరులో ఉన్నాయి.సమీప దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఏలూరులో ఉంది.
భూమి వినియోగం

2011 జనగణన ప్రకారం భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:

* అడవి: 513 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 449 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 304 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 36 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 2622 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1020 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 1602 హెక్టార్లు
* బావులు/బోరు బావులు: 1001 హెక్టార్లు
* చెరువులు: 575 హెక్టార్లు
* ఇతర వనరుల ద్వారా: 26 హెక్టార్లు
ఖనిజ నిక్షేపాలు

చింతలపూడి మండలంలో బొగ్గు నిక్షేపాలు అపారంగా ఉన్నాయని జియాలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా తెలిపింది. అందువల్ల భవిష్యత్తులో ప్రభుత్వం వారు ఆ మండలంలో ఉన్న వ్యవసాయ భూములను స్వాధీనం చేసుకొనే అవకాశమున్నది
ఇవీ చూడండి

* చింతలపూడి మండలం (ఏలూరు జిల్లా)
మూలాలు


వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:ఏలూరు జిల్లా పట్టణాలు
కోస్తా

కోస్తా లేదా తీరాంధ్ర ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని తీరప్రాంతం. కోస్తా అన్న తెలుగు మాట, కోస్ట్‌ అన్న ఇంగ్లీషు మాట కూడా 'కోస్తా' అన్న పోర్చుగీసు భాష నుండి పుట్టిందని ఒక అనుమానం ఉంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని రెండు (కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ) ప్రధాన విభాగాలలో కోస్తా ఒకటి. 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రావడానికి ముందు బ్రిటిష్ ఇండియాలోని మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో ఉండేది. 1953లో ఆంధ్రరాష్ట్రం ఏర్పడే వరకూ ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్ట్రంలో ఇది అంతర్భాగంగా ఉండేది.

సాధారణంగా కోస్తా జిల్లాల్లో ఉత్తరాంధ్ర జిల్లాలు కూడా అంతర్భాగమే. ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022 వలన కొత్తగా ఏర్పడిన కొన్ని జిల్లాలకు తీర ప్రాంతం హద్దుగాలేదు కాని, ఉమ్మడి జిల్లాలో భాగం కావున వాటిని కోస్తా జిల్లాలుగా పరిగణించటం కొనసాగుతుంది.

* అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా
* ఎన్టీఆర్ జిల్లా
* ఏలూరు జిల్లా
* కాకినాడ జిల్లా
* కృష్ణా జిల్లా
* గుంటూరు జిల్లా
* తూర్పు గోదావరి జిల్లా
* పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా
* ప్రకాశం జిల్లా
* బాపట్ల జిల్లా
* డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా
* శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా

బ్రిటీషు ప్రభుత్వం పాలన కింద ఉన్న జిల్లాలు కూడా కావున, ఉత్తారాంధ్ర జిల్లాలలతో పాటు, వీటికి సర్కారు జిల్లాలు అనే పదప్రయోగం వాడుకలోవుండేది. ఈ తొమ్మిది ఉమ్మడి జిల్లాలూ 972 కి.మీ. నిడివిగల బంగాళాఖాత తీరాన్ని ఆనుకొని ఉన్నాయి. అందుకే ఈ ప్రాంతాన్ని కోస్తా ప్రాంతం అంటారు. భారతదేశంలో గుజరాత్‌ తరువాత రెండవ పెద్ద తీర రేఖ ఉన్న రాష్ట్రం ఇది. గోదావరి, కృష్ణా, పెన్నానదుల సాగరసంగమ స్థానాల్లో ఉన్న ఈ ప్రాంతం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం అంతటిలోను మిక్కిలి సారవంతమైంది. వరి, చెరకు, కూర గాయలకు ప్రసిద్ధి గాంచింది. కోస్తా, రాయలసీమ ప్రజలు 1972లో జై ఆంధ్ర పేరుతో ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రం కోసం పోరాడారు.
ఇంకా చూడండి

*రాయలసీమ
*ఉత్తరాంధ్ర
*ఆంధ్రప్రదేశ్
*తెలంగాణ
మూలాలు
వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికాంశాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రాంతాలు
వర్గం:కోస్తా
కొల్లేరు సరస్సు

right|thumb|250px|కొల్లేరు సరస్సు
right|thumb|250px|కొల్లేరు పెద్దింట్లమ్మవారి ఉత్సవం కొల్లేరు.
right|thumb|250px|కొల్లేరులో పడవప్రయాం.

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, ఏలూరు జిల్లాలలోలో ఉన్న సహజ సిద్ధమైన మంచి నీటి సరస్సు - కొల్లేరు. లక్షకుపైగా ఎకరాల్లో వ్యాపించి ఉన్న ఈ సరస్సు, ప్రకృతి అందాలకు, అరుదైన వలస పక్షులకు ఆలవాలం. సరస్సు మధ్యలో ఎన్నో లంకలున్నాయి. ఎన్నో రకాల చేపలకు కొల్లేరు నిలయం. ఇక్కడకు వలస వచ్చే పక్షులలో ముఖ్యమైనవి - పరజ, పురాజము, నులుగు పిట్ట. సైబీరియా నుండి సైతం ఇక్కడకు పక్షులు వలసవస్తూ ఉంటాయి. గోదావరి, కృష్ణా నదుల డెల్టా ప్రాంతంలో సహజసిద్ధమైన లోతట్టు ప్రాంతంలో ఈ సరస్సు ఏర్పడింది. ఈ సరస్సుకు బుడమేరు, తమ్మిలేరు, రామిలేరు, గుండేరు నుండే కాక డెల్టా ప్రాంతం నుండి వచ్చే అనేక కాలువలు నీటిని చేరుస్తున్నాయి. కోల్లేరు నుండి నీరు ఉప్పుటేరు అనే 62 కిలోమీటర్ల పొడవున్న ఒకే ఒక వాగు ద్వారా బయటికి వెలుతుంది. సరస్సుకు ఆగ్నేయాన ఉన్న ఈ వాగు ద్వారా నీరు బంగాళాఖాతం చేరుతుంది. కొల్లేటి సరస్సు 250 నుండి 340 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంది. సరాసరి లోతు 0.5 నుండి 2 మీటర్ల దాకా ఉంది. ఇక్కడ కొల్లేరు పక్షుల సంరక్షణ కేంద్రం ఉంది.
చరిత్ర

రామాయణం అరణ్యకాండలో వర్ణింపబడిన పెద్ద సరస్సు కొల్లేరే నని ఆంధ్ర దేశపు చరిత్ర అధ్యయనం చేసినవారిలో ఆద్యుడయిన చిలుకూరి వీరభద్రరావు భావించాడు. ఈ విషయమై "ఆంధ్రుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము"లో ఇలా వ్రాశాడు -

:ఈ దండకారణ్య మధ్యమున యోజనాయుతమైన (100 చతురపు మైళ్ళ వైశాల్యము గల) మహా సరస్సొకటి గలదనియు, అది జల విహంగములతో నత్యంత రమణీయమై యొప్పుచున్నదనియు .... ఆప్రదేశమంత నిర్జంతుకముగా నున్నదనియు నగస్త్యుడు శ్రీరామ చంద్రునితో జెప్పినట్లు రామాయణమున చెప్పబడినది.... ఈ సరస్సెక్కడనున్నదని విచారింపగా నయ్యది యాంధ్ర దేశములోనిదిగా జూపట్టుచున్నది. ఏమన గొప్పదై దండకారణ్య మధ్యగతమై కొంగలకాకరమై యుండు తియ్యని కొలను మన యాంధ్ర దేశముననే గాని మఱియెచ్చటను గానరాదు.

: మఱియు దండియను మహాకవి తన దశకుమార చరిత్రములో నీ యాంధ్రదేశము నభివర్ణించుచు నిందొక మహా సరస్సు గలదనియు నది సారస నిలయమనియు నది యాంధ్రనగరికి ననతి దూరముగా నున్నదనియు బేర్కొని యుండుటచేత నట్లభివర్ణింపబడిన కొలను కొల్లేరు గాక మఱియొక్కటి కానేరదు. (ఆంధ్ర నగరి యనగా వేంగి కావచ్చునని చిలుకూరి వీరభద్రరావు అభిప్రాయం). "కొల్లేటికొంగ" యను లోకోక్తియె కొల్లేరు కొంగలకు ప్రసిద్ధమను విషయమును వేనోళ్ళ జాటుచున్నది. దక్షిణ హిందూస్థానమున నెన్నందగిన పెద్ద తియ్య నీటికొలను "కొల్లేరు" మాత్రమేయై దండి చెప్పినట్లుగా జలరాశి.
రవాణా సౌకర్యాలు

సమీపాన కల ఆకివీడు నుండి లాంచీ ల ద్వారా, లేదా ఆలపాడు నుండి చిన్న రవాణా సాధనాలతో సింగిల్ లైన్ బ్రిడ్జి మీదుగా, ఏలూరు నుండి కైకలూరు మీదుగా బస్సు ద్వారా ఇక్కడికి చేరవచ్చు.
పెద్దింట్లమ్మ దేవాలయము

కొల్లేరు సరస్సు నడిబొడ్డున ఉన్న కొల్లేటికోట ప్రాంతమున ఉన్న ప్రసిద్ధ ఆలయం పెద్దింట్లమ్మ వారి ఆలయము ఉంది. శతాబ్ధాల చరిత్ర కలగిన ఈ అమ్మవారి ఆలయంలో తొమ్మిది అడుగులపైబడి, విశాల నేత్రాలతో పద్మాసన భంగిమతో అత్యద్భుతంగా దర్శనమిచ్చే అమ్మవారిని దర్శించేందుకు ఇతర రాష్ట్రాలైన ఒడిషా, అస్సాం, తమిళనాడు ల నుండి సైతం భక్తులు వస్తుంటారు. ఏటా పాల్గుణ శుద్ధ పాడ్యమి నుండి పౌర్ణమి వరకూ జరిగే ఉత్సవాలలో పాల్గుణ శుద్ధ ద్వాదశి రోజున పెద్దింట్లమ్మ సమేత జలదుర్గకు కొల్లేటి కోట సమీపాన కల గోకర్ణేశ్వరస్వామి వారికి కళ్యాణము జరిపిస్తారు.
మూలాలు, వనరులు

వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:సరస్సులు
వర్గం:జల వనరులు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సరస్సులు
వర్గం:మంచినీటి సరస్సులు
వర్గం:ఏలూరు జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు
ముప్పాళ్ల (అయోమయనివృత్తి)

ముప్పాళ్ల పేరుతో ఒకటి కంటే ఎక్కువ పేజీలున్నందువలన ఈ పేజీ అవసరమైంది. ఈ పేరుతో ఉన్న పేజీలు:
వ్యక్తులు

* ముప్పాళ్ల రంగనాయకమ్మ - రచయిత్రి
* ముప్పాళ్ల నాగేశ్వరరావు - ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన ఒక రోదసీ శాస్త్రవేత్త.
ఆంధ్రపదేశ్

# ముప్పాళ్ళ (పల్నాడు జిల్లా), ముప్పాళ్ల మండల కేంద్రం
# ముప్పాళ్ళ మండలం - పల్నాడు జిల్లాకు చెందిన మండలం
# ముప్పాళ్ళ (ఈపూరు మండలం) - పల్నాడు జిల్లా, ఈపూరు మండలం లోని ఒక గ్రామం
# ముప్పాళ్ల (పొన్నలూరు) - ప్రకాశం జిల్లా పొన్నలూరు మండల గ్రామం
# ముప్పాళ్ళ - కృష్ణా జిల్లా, చందర్లపాడు మండల గ్రామం
నెల్లుట్ల వేణుగోపాల్

thumb|నెల్లుట్ల వేణుగోపాల్
నెల్లుట్ల వేణుగోపాల్, తెలుగు మాస పత్రిక వీక్షణం సంపాదకుడు, రచయిత.
పరిచయం

1961 లో వరంగల్ జిల్లా లోని రాఙార౦ అనే గ్రామంలో జన్మించారు.
విరసం
జైలు జీవితము
రచనలు
పుస్తకాలు

*సమాచార సామ్రాజ్యవాదం - 1992
*కల్లోల కాలంలో మేధావులు - 1999
*ఆమ్మకానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ - 1999
*కథా సందర్భం - 2000
*కడలి తరగ - 2001
*పావురం - 2002
*ప్రజల మనిషి (abridgement)- 2003
*తెలంగాణ నుంచి తెలంగాణ దాక - 2004
*విచ్ఛిన్నమౌతున్న వ్యక్తిత్వం, పోస్ట్ మాడర్నిజమ్ - 2005
*వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి సార్థక జీవనం (సంగిశెట్టి శ్రీనివాస్ తో కలిసి) - 2006
*నవలాసమయం - 2006
*రాబందు నీడ - 2007
*కళ్ళముందరి చరిత్ర - 2008
*పరిచయాలు - 2009
*తెలంగాణ - సమైక్యాంధ్ర: భ్రమలు, అబద్ధాలు, వాస్తవాలు - 2009
*శ్రీశ్రీ అన్వేషణ - 2010
*లేచినిలిచిన తెలంగాణ - 2010
*ప్రతి అక్షరం ప్రజాద్రోహం - శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదిక - 2011
*రాబందు వాలిన నేల - 2011
*గురజాడ అప్పారావు దేశభక్తి - ఒక శతాబ్ది కిందటి ముందుచూపు - 2012
*Understanding Maoists - Notes of A Participant Observer from Andhra Pradesh - 2013
*ఊరిదారి - గ్రామ అధ్యయన పరిచయం - 2013
*విద్వేషమే ధ్యేయంగా విశాలాంధ మహా రభస - 2013
*కవిత్వంతో ములాఖాత్ - 2016
*
అనువాదాలు

*మార్క్సిజం, లెనినిజం - మన సూక్ష్మదర్షిని దూరదర్షిని - 1981
*అసంఘఠిత పోరాటాలు - 1983
*అప్రకటిత అంతర్యుద్ధం - 1983
*మా కథ - 1983, 2003
*ఉదయ గీతిక - 1985, 2003
*రైలు బండి -1989
*విచ్ఛిన్నమౌతున్న వ్యక్తిత్వం - 1991
*అనామకుడు -1993
*చీకటి పాట - 1995 (సి.వనజతో పాటు)
*పెద్ద మనుషులు - 1996
*మూడో మార్గం - 2000
బయటి లింకులు

*30 మే, 2005 నాడు ప్రముఖ పాత్రికేయుడు వేణు గోపాల్ అరెస్ట్ ను ఖండిస్తూ హోంపేజ్

వర్గం:విప్లవ రచయితలు
వర్గం:తెలుగు రచయితలు
వర్గం:సంపాదకులు
వర్గం:జనగామ జిల్లా పాత్రికేయులు
వర్గం:జనగామ జిల్లా రచయితలు
దాశరథి

దాశరథి లేదా దాశరథి పేర్లకు సంబంధించిన వ్యాసాలు.
పురాణాలలో

* శ్రీరాముడు - దశావతారములలో ఒకటి. విష్ణువు దశరథ మహారాజు కుమారునిగా అవతరించాడు. అందువల్ల రామునికి దాశరథి అని మరోపేరు.
*దాశరథీ శతకము - శ్రీరాముని గురించి రామదాసు రచించింది.
తెలుగు కవులు

* దాశరథి కృష్ణమాచార్య - ఈయన దాశరథిలేదా దాశరథిగా తెలుగు సాహితీలోకంలో ప్రసిద్ధుడు. వరంగల్ జిల్లా గూడూరులో 1925లో జన్మించాడు. 1987లో మరణించాడు. మహాంధ్రోదయం, తిమిరంతో సమరం వంటి ప్రసిద్ధ రచనలు చేశాడు. నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు.
* దాశరథి రంగాచార్య - ఖమ్మం జిల్లా గార్లలో జన్మించాడు. వేద సాహిత్యం గురించి పరిశోధన చేశాడు. పెక్కు రచనలు చేశాడు. ఈయన రచనలలో కొన్ని చిల్లర దేవుళ్ళు, అంతర్ముఖం, సీతా చరితం, అమృతంగమయ
కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు

కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డును కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తాను గుర్తించిన భాషల్లో ఉత్తమ సాహిత్యసృజన సాగిస్తున్న సాహిత్యవేత్తలకు అందజేస్తోంది. భారతీయ సాహిత్య పురస్కారాల్లో అత్యున్నతమైనదిగా ఈ పురస్కారాన్ని భావిస్తున్నారు.2022 సంవత్సరానికి త్రిపురాంతక నరేంద్ర రచన అయిన మనోధర్మ పరాగంకి వచ్చింది
చరిత్ర

కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ భారతీయ సాహిత్యాన్ని అభివృద్ధి చేయడం లక్ష్యంగా కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారాన్ని 1954లో స్థాపించింది. రాజ్యాంగం గుర్తించిన భాషలతో పాటు తాను పరిగణనలోకి తీసుకున్న మరికొన్ని భాషలు కలిపి మొత్తం 22 భాషల సాహిత్యవేత్తలకు ఏటా ఈ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేస్తున్నారు. తొలి పురస్కారాన్ని 1955 ప్రదానం చేశారు. జ్ఞాపికతో పాటుగా అందజేసే నగదు బహుమతిని ప్రారంభించినప్పుడు రూ.5వేలుగా ఉండగా క్రమంగా ఆ మొత్తాన్ని పెంచారు. 1983లో రూ.10వేలు, 2001లో రూ.40వేలు, 2003లో రూ.50వేలుగా బహుమతి మొత్తాన్ని పెంచారు. 2009 నుంచి పురస్కార గ్రహీతలకు రూ.లక్ష చొప్పున బహుమతిని అందజేస్తున్నారు.
పురస్కారం

# కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డులు - 2015
సాహిత్య అకాడమీ ఇతర పురస్కారాలు

కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ సంస్థ కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారంతో పాటుగా కొన్ని ఇతర పురస్కారాలను కూడా ఏర్పాటుచేశారు. ఇతర పురస్కారాల నుంచి వేరుగా గుర్తించేందుకు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారాన్ని ప్రధాన పురస్కారంగా వ్యవహరిస్తుంటారు. సాహిత్యాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకు అకాడమీ ప్రకటించే ఇతర పురస్కారాలు:
* భాషా సమ్మాన్ పురస్కారం : సాహిత్య అకాడమీ సంస్థ గుర్తించిన ఇతర భాషలలో సాహిత్యసృజన, సేవ చేసిన వారికి ప్రకటిస్తారు.
* సాహిత్య అకాడమీ అనువాద బహుమతి : సాహిత్య అకాడమీ గుర్తించిన భాషల్లో అనువాద రచనలు చేసిన వారికి ప్రకటిస్తారు.
* సాహిత్య అకాడమీ బాల సాహిత్య పురస్కారం : సాహిత్య అకాడమీ గుర్తించిన భాషల్లోని ఉత్తమ బాలసాహిత్యానికి/బాలసాహిత్యానికి సేవ చేసిన వారికి ప్రకటిస్తారు.
* సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కారం : సాహిత్య అకాడమీ గుర్తించిన భాషల్లో ఉత్తమ సాహిత్య సృష్టి చేసిన 35 సంవత్సరాలలోపు సాహిత్యవేత్తలకు ప్రకటిస్తారు.
పురస్కారాల ప్రాతిపదిక

నిబంధనలు

# ఈ అవార్డు కొరకు పుస్తకం అది వ్రాయబడిన భాషలో విశేషమైనదిగా గుర్తింపబడాలి. ఈ పుస్తకం క్రొత్తగా సృష్టింపబడినది గానీ లేదా విశేషమైన కృషితోగాని వ్రాయబడినదై ఉండాలి. కానీ అనువాదం.
భాషలు

* అస్సామీ
* బెంగాలీ
* డోంగ్రీ
* ఇంగ్లీషు
* గుజరాతీ
* హిందీ
* కన్నడ
* కాశ్మీరి
* కొంకణి
* మైథిలి
* మలయాళం
* మణిపురి
* మరాఠీ
* నేపాలీ
* ఒరియా
* పంజాబీ
* రాజస్థానీ
* సంస్కృతం
* సింధీ
* తమిళం
* తెలుగు
* ఉర్దూ
తెలుగు భాషకు చెందిన పురస్కార గ్రహీతలు

1958, 1959, 1966, 1967, 1968, 1976, 1980 సంవత్సరాలలో పురస్కారం ఎవరికీ ఇవ్వలేదు.
పురస్కార గ్రహీతలు

*సీ.ఎస్. లక్షీ (2021)
*మీనాక్షి ముఖర్జీ (2003)
*యశోధర మిశ్రా (2020)
*పారమిత శతపథి (2016)
ఇవి కూడా చూడండి

* సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కారం
* సాహిత్య అకాడమీ బాల సాహిత్య పురస్కారం
* సాహిత్య అకాడమీ అనువాద బహుమతి
మూలాలు
బయటి లింకులు

* కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు అధికారిక వెబ్‌సైటు

వర్గం:భారతీయ సాహిత్య పురస్కారాలు
వర్గం:1954 స్థాపితాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ అకాడమీలు
చెరుకుపల్లి మండలం (బాపట్ల జిల్లా)

చెరుకుపల్లి మండలం, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, బాపట్ల జిల్లాకు చెందిన మండలం.ఈ మండలం బాపట్ల జిల్లా ఏర్పడకముందు గుంటూరు జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. చెరుకుపల్లి మండల ప్రధాన కేంద్రం చెరుకుపల్లి గ్రామం. ఈ గ్రామం ఆరుంబాక గ్రామానికి శివారు గ్రామం. ఈ మండలంలో 10 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.
మండల గణాకాలు

2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం చెరుకుపల్లి మండల మొత్తం జనాభా 60,385. వీరిలో 29,852 మంది పురుషులు కాగా, 30,533 మంది స్త్రీలు. చెరుకుపల్లి మండల పరిధిలో మొత్తం 17,586 కుటుంబాలు నివాసం ఉన్నాయి. చెరుకుపల్లి మండల సగటు లింగ నిష్పత్తి 1,023.

మండల పరిధిలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 5371, ఇది మొత్తం జనాభాలో 9%. 0-6 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గల మగ పిల్లలు 2748, ఆడ పిల్లలు 2623 ఉన్నారు. బాలల లింగ నిష్పత్తి 955, ఇది చెరుకుపల్లె H/O అరుంబాక మండల సగటు లింగ నిష్పత్తి (1,023) కంటే తక్కువగా ఉంది. మండల మొత్తం అక్షరాస్యత రేటు 66.88%. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 66.44%, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 55.55%.
మండలం లోని గ్రామాలు

రెవెన్యూ గ్రామాలు

# ఆరేపల్లి
#ఆరుంబాక
# బలుసులపాలెం
# గూడవల్లి
# కనగాల
# కావూరు
# నడింపల్లి
# పొన్నపల్లి
# రాజవోలు
# రాంభొట్లవారిపాలెం
రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు

* చెరుకుపల్లి
* ఆళ్ళవారిపాలెం
* అనగానివారిపాలెం
* ఉప్పాలవారిపాలెం
*ఊచావారిపాలెం
* గుళ్ళపల్లి
* గంజరబోయినవారిపాలెం
* మెట్టగౌడపాలెం
* తుమ్మలపాలెం
* తూర్పుపాలెం
* యేమినేనివారిపాలెం
* కామినేనివారిపాలెం
* పగడంవారిపాలెం
* పిట్టుపాలెం
* పిట్టుకోటిరెడ్డిపాలెం
* పిట్టుసీతారామిరెడ్డిపాలెం
* పూషడపువారిపాలెం
* పొదిలవారిపాలెం
* కుంచలవారిపాలెం
* వాకావారిపాలెం
* ప్రసాదంవారిపాలెం
ఇతర వివరాలు

* లోక్‌సభ నియోజకవర్గం: బాపట్ల
* శాసనసభ నియోజకవర్గం: రేపల్లె
* రెవెన్యూ డివిజను: తెనాలి
ప్రముఖ సమీప ప్రదేశాలు:

* వినయాశ్రమం: ఇది చెరుకుపల్లికి 4 కి.మీ.ల దూరంలో కావూరు గ్రామంలో ఉంది. స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం నెలకొల్పబడిన ఈ ఆశ్రమాన్ని గాంధీజీ సందర్శించాడు. అహింసా సిద్ధాంతం, ఇతర గాంధీ ప్రబోధాలను వ్యాపింపజేయడానికి స్థాపించబడిన ఈ ఆశ్రమ ప్రాంగణంలో ప్రస్తుతం ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వ బాలికల గురుకుల పాఠశాల, కర్షక పరిషత్, ఆయుర్వేద వైద్యాలయం పనిచేస్తున్నాయి.
* దగ్గరలోని సముద్రతీరం: నిజాంపట్నం
మూలాలు
వెలుపలి లంకెలు

* పార్లమెంటులో ఈ ప్రాంతం
* వినయాశ్రమం గురించి
స్వామి దయానంద సరస్వతి

thumb|right|స్వామి దయానంద సరస్వతి

స్వామి దయానంద సరస్వతి (1824 ఫిబ్రవరి 12- 1883 అక్టోబరు 30) ఆర్యసమాజ్ స్థాపకుడు, అజ్ఞానాంధకారం, దారిద్య్రం, అన్యాయాన్ని ఎదురించి పోరాడిన ముని. హిందు ధర్మ సంస్థాపనకు నడుం బిగించిన ఋషి. 1857 ప్రథమ స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో కీలక పాత్ర పోషించి, ఎందరో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులకు ప్రేరణ అయిన పండితుడు.
జీవిత చరిత్ర

thumb
మూల శంకర్ 1824 ఫిబ్రవరి 12లో గుజరాత్ లోని ఠంకార అనే గ్రామంలో ఒక వర్తక కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి ఒక మహా శివ భక్తుడు, పద్నాలుగేళ్ల ప్రాయంలో ఒక శివరాత్రి నాడు శివలింగంపై విసర్జిస్తున్న మూషికాలను చూసి, ధర్మం పేరిట జరిగే మోసాలు మూఢనమ్మకాలు గ్రహించి 1846లో భగవంతుడిని వెతకడానికి ఇల్లు వదిలి వెళ్లాడు. ఈ ప్రయాణంలో ఎందరో యోగులు, మునుల సాంగత్యంలో గడిపి దయానంద అన్న నామం పొందాడు. భగవంతుని తపనలో భ్రమిస్తూ మథుర లోని స్వామి విరజానంద సరస్వతి కడకు చేరుకున్నాడు. అక్కడే వేదోపనిషత్తులను ఔపోసనం పట్టి గురువు ఆజ్ఞ మేరకు దేశమంతట ప్రబోధించడానికి బయలుదేరాడు.

ప్రయాణ మార్గంలో దేశ స్థితిగతులు, దీనమైన, శోచనీయమైన హిందు సమాజంపై అవగాహన చేసుకున్నాడు. భారతావని ఆంగ్లేయుల పాలనలో ఉంది. ఒకప్పుడు విశ్వమానవ సామ్రాజ్యానికి, ధర్మ సంస్కృతులకు కేంద్రమైన దేశం ఇప్పుడు, అపారమైన దరిద్రంలో స్వయం వినాశనానికి పరుగులెడుతుండడం చూసి శోకించాడు. హిందు సమాజం ఎటువైపు నుండి చూసినా కుల, మత వర్గ విభేదాలతో ముక్కలు అవుతోంది. అంధ విశ్వాసం, అంటరానితనం, సతి, బాల్యవివాహాలు ధర్మం పేరుతో జరుగుతున్న అవాంఛనీయమైన ఆచారాలు చూసి, చలించి పోయి వాటిని ఛేదించడానికి పాఖండ ఖండిని అన్న పతాకాన్ని ఆవిష్కరించాడు.

భారతదేశాన్ని, హిందు సమాజాన్ని జాగృత పరచాలని సంకల్పించి ఎన్నో పురోగామి సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో భాగంగా సతి, బాల్య వివాహాలు, అంటరానితనం, వరకట్న దురాచారాన్ని బహిష్కరించాడు. స్త్రీ విద్య పరిచయం చేసాడు. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాదం పోవాలని నమ్మి (స్వరాజ్) స్వయం పరిపాలన అని మొదటి సారి గొంతెత్తినాడు. దయానందుడు వ్రాసిన సత్యార్థ ప్రకాశ్ లో భారతదేశం నుండి సమస్త భారతీయుల మనసులలోని మూఢ నమ్మకాలు, అంధవిశ్వాసాల నిర్మూలన గూర్చి వ్యాఖ్యానించాడు. స్త్రీలకు సైనిక శిక్షణ ఇవ్వడం అనే ప్రతిపాదనను ప్రధమంగా తీర్మానించినది స్వామి దయానందనే. సత్యార్ధ ప్రకాశ్ ద్వారా వేదాల విశ్లేషణ, మూఢ నమ్మకాలను ప్రక్షాళన చేయుట వంటి వాటిని ప్రచురిస్తూ ప్రజల మన్నలను పొందాడు. ధార్మిక జీవనం కొనసాగిస్తూ వేద సారాంశాల గురించి ఉపన్యాసాలిస్తూ జీవనం కొనసాగించాడు.
ఆర్య సమాజ స్థాపన

ధర్మ సంస్థాపనకు శాశ్వత సంస్థగా, దేశ సంఘసంస్కరణకు పునాదిగా, 1875 10 ఏప్రిల్ న ముంబాయి నగరంలో మొదటి ఆర్యసమాజం స్థాపించాడు. హిందూధర్మాన్ని పునరుద్ధరిద్దాం (హిందూధర్మం ప్రత్యాగఛ్చత) అన్న పిలుపుకు నాంది పలికాడు. ఈ క్రమంలో దయానంద సరస్వతి పెక్కుమందికి కంట్లో నలుసు అయ్యాడు. పూర్వం ఏడు సార్లు విషప్రయోగాలు జరిగిననూ బస్తి, న్యోళి అనే యోగ ప్రక్రియ ద్వారా ప్రేగులను ప్రక్షాళనం చేసుకుని వాటిని విఫలం చేసినను, చివరిసారిగా 1883 అక్టోబరు 30, దీపావళి రోజు సాయంత్రం జరిగిన విష ప్రయోగంతో క్షీణిస్తూ ఓంకారనాదంతో సమాధి అవస్థలో మోక్షాన్ని పొందాడు. అతను తన వాదనలను, ఉద్యమాన్ని సమర్థిస్తూ అథర్వణ, యజుర్వేదం వంటివి భాష్యం చేసిన వేదభాష్యకారుడు.
మూలాలు
బయటి లింకులు

* దయానంద సరస్వతి చరిత్ర, చిత్ర రూపకం
* ఆర్యసమాజ్, జాం నగర్
* దయానంద సరస్వతి రచించిన అథర్వణ, యజుర్వేద భాష్యానికి తెలుగు సేత


వర్గం:1824 జననాలు
వర్గం:1883 మరణాలు
వర్గం:హిందూ తాత్వికులు
వర్గం:భారతీయ తత్వవేత్తలు
వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
రేపల్లె

రేపల్లె బాపట్ల జిల్లా లోని పట్టణం, అదే పేరుతో గల మండలానికి కేంద్రం.
భౌగోళికం

జిల్లా కేంద్రమైన బాపట్లకు పశ్చిమంగా 48 కి.మీ దూరంలో, సమీప నగరమైన గుంటూరు కు ఆగ్నేయంగా 71 కి.మీ దూరంలో ఈ పట్టణం వున్నది.
జనగణన వివరాలు

2011 జనగణన ప్రకారం పట్టణ జనాభా 50,866.
పరిపాలన

రేపల్లె పురపాలక సంఘం పట్టణ పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.
రవాణా సౌకర్యాలు

thumb|రేపల్లె బస్సు నిలయం|250x250px
రేపల్లెలో బస్సు డిపో ఉంది. చుట్టుపక్కల అన్ని గ్రామాలకు రేపల్లె నుండి బస్సులు ఉన్నాయి. పెనుమూడి వారధి 2006 లో నిర్మితమవటంతో రేపల్లె నుండి కృష్ణా జిల్లాలో ఉన్న గ్రామాలకు బస్సు సర్వీసులు ప్రారంభించడం జరిగింది.
రేపల్లె, గుంటూరు డివిజన్ లో తెనాలి - రేపల్లె మార్గానికి చివరి స్టేషను. రేపల్లె నుండి తెనాలి,గుంటూరు, హైదరాబాద్కు రైళ్ళు ఉన్నాయి.
విద్యా సౌకర్యాలు

గ్రంథాలయం

దశబ్దాల చరిత్ర కలిగిన రేపల్లె గ్రంథాలయంలో 32,000 గ్రంథాలుండేవి. ఈ భవనం శిథిలమవడంతో, ఒక నూతన భవనం నిర్మాణం కొరకు ప్రవాసాంధ్రుడు పరుచూరి శ్రీరామకృష్ణయ్య ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్ ఛైర్మన్ పరుచూరి శ్రీనాథ్, 25 లక్షల రూపాయలు వితరణగా అందించడానికి ముందుకు వచ్చారు. పురపాల సంఘం పాలక వర్గం స్పందించి, చంద్రమౌళి పార్కులో 15 సెంట్ల స్థలం కేటాయించింది. భవన నిర్మాణానికి గ్రంథాలయ సంస్థ 35 లక్షల రూపాయల నిధులు మంజూరుచేసింది.
దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు

*పెనుమూడి గ్రామం వద్ద ఉన్న కృష్ణా నది ఒడ్డు. 214 జాతీయ రహదారి వారధిపక్కన శ్రీ శ్రీ శ్రీ అయ్యప్ప స్వామి దేవస్థానం, లక్ష్మి గణపతి ఆలయం, సుబ్రహ్మణ్యేశ్వవర స్వామి ఆలయం, మాలికాపురత్తమ్మ ఆలయం శివాలయం, సత్యనారాయణ స్వామి ఆలయం, దంపతి సమేతంగా నవగ్రహ ఆలయం మొదలైన ఆలయాలు నిర్మాణంలో ఉన్నవి
ప్రముఖులు

*సముద్రాల రాఘవాచార్య, సంగీత దర్శకుడు.
*చంద్రమౌళి, గ్రంథాలయ ఉద్యమకారుడు.
*కాండూరి సీతారాయ్య, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు
*పరుచూరి బ్రదర్స్, సిని రచయితలు, నటులు.
* దేవినేని మల్లిఖార్జునరావు మాజీ ఎమ్మెల్యే,బావుడా ఛైర్మన్
మూలాలు
వెలుపలి లింకులు

వర్గం:బాపట్ల జిల్లా పట్టణాలు
దాచేపల్లి

దాచేపల్లి, పల్నాడు జిల్లా, దాచేపల్లి మండలానికి చెందిన పట్టణం, మండలానికి కేంద్రం.
భౌగోళికం

ఇది సమీప పట్టణమైన పిడుగురాళ్ళ నుండి 21 కి. మీ. దూరంలో ఉంది.
జనగణన

2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 4580 ఇళ్లతో, 17238 జనాభాతో 1996 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 8620, ఆడవారి సంఖ్య 8618.
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 14,256. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 7,237, స్త్రీల సంఖ్య 7,019, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 3,164 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 3,358 హెక్టారులు.
పరిపాలన

దాచేపల్లి నగరపంచాయితీ పట్టణ పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.
రవాణా సౌకర్యాలు

జాతీయ రహదారి 167A పై పట్టణం వుంది. సమీప రైల్వే కూడలి దాచేపల్లి నగర పంచాయతీ పరిధిలో గల నడికుడి
విద్యా సౌకర్యాలు

జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాల

1917 లో ఈ పాఠశాల నిర్మాణానికి కోలా వెంకటరెడ్డి, కోలా కేశవరెడ్డి రెండెకరాల భూమిని విరాళంగా అందజేశాడు. పాఠశాలలో అభివృద్ధిలో భాగంగా దాతలు, పూర్వ విద్యార్థులు తమ వంతు తోడ్పాటు అందించారు.
ఇతరాలు

సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నరసరావుపేటలో, సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులో, మేనేజిమెంటు కళాశాల నరసరావుపేటలో ఉన్నాయి. సమీప అనియత విద్యా కేంద్రం నరసరావుపేటలో వున్నది
ప్రముఖులు

thumb|ధూళిపాళ సీతారామశాస్త్రి, సుప్రసిద్ధ సినీ నటుడు
*ధూళిపాళ సీతారామశాస్త్రి, సుప్రసిద్ధ సినీ నటుడు.
ప్రధాన పంటలు

ప్రత్తి, మిరప, వరి
దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు

*శ్రీ వీర్లంకమ్మ తల్లి ఆలయం: ఉత్సవ విగ్రహాన్ని, ప్రతి సంవత్సరం ఉగాదిరోజున, పురవీధులలో ఊరేగిస్తారు.
మూలాలు

వర్గం:పల్నాడు జిల్లా పట్టణాలు
సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం

సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం (ఆంగ్లం: Sundarayya Vignana Kendram) 1988లో హైదరాబాదులో స్థాపించబడింది. కమ్యూనిష్టు నాయకుడు పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య యొక్క సొంత సేకరణలతో ప్రారంభమైన ఈ గ్రంథాలయము ఆ తరువాత బెజవాడ గోపాలరెడ్డి, ఆరుద్ర, దాశరథి వంటి అనేకమంది ఇతరుల యొక్క సొంత సేకరణలు కూడా కలుపుకొని అభివృద్ధి చెందినది. వామపక్ష రాజకీయ కార్యకర్తలు, రచయితల సొంత రచనలు ఈ సేకరణలో ప్రత్యేకత. కేవలము సుందరయ్య రచనలే దాదాపు లక్ష పుటలకు పైగా ఉన్నాయి. పరిశోధనా గ్రంథాలయములో 75,000 కు పైగా తెలుగు, ఆంగ్లములో ముద్రితమైన సంపుటిలు ఉన్నాయి. ఈ కేంద్రం ఉర్దూ పరిశోధనా గ్రంథాలయము పేరిట ఉర్దూ పుస్తముల సేకరణలు కూడా భద్రపరుస్తున్నది. దక్షిణ ఆసియాలోనే అద్వితీయమైన ఈ సేకరణలో 17వ శతాబ్దము నుండి ముద్రితమైన 30,000 పుస్తకాలు, జర్నల్లు, పత్రికలు, మాన్యుస్క్రిప్టులు ఉన్నాయి.
విధానాలు

సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం ఒక లాభాపేక్షలేని ట్రస్ట్. దీని లక్ష్యాలు మరియు విధానాలు క్రిందివిగా ఉన్నాయి:

A) అధ్యయనం మరియు పరిశోధన కోసం ప్రజలకు సౌకర్యాలు కల్పించడం:

# ప్రజల సామాజిక, ఆర్థిక మరియు సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలను అభివృద్ధి చేయడం
# వివిధ పాఠశాలలు మరియు ఆలోచనా ధోరణుల శాస్త్రీయ సిద్ధాంతాలను ప్రోత్సహించడం
# పాఠశాలలు, గ్రంథాలయాలు, పరిశోధనా కేంద్రాలు వంటి సంస్థలను స్థాపించడం మరియు నిర్వహించడం ద్వారా అన్ని రకాల సంస్థలు మరియు పార్టీల ఉద్యమాలకు మద్దతు ఇవ్వడం

B) విద్యా పురోగతి మరియు ప్రచారం కోసం:

* కళాశాలలు, పాఠశాలలు, హాస్టళ్లు లేదా ఇతర విద్యా సంస్థలను స్థాపించడం, నిర్వహించడం మరియు మద్దతు ఇవ్వడం
* ప్రొఫెసర్‌షిప్‌లు, లెక్చరర్‌షిప్‌లు, స్కాలర్‌షిప్‌లు, బహుమతులు
* పేద మరియు అర్హులైన విద్యార్థులకు ఉచిత భోజనం మరియు వసతి కల్పించడం

C) వైద్య సహాయం మరియు ఉపశమనం కోసం:

* పేదలకు వైద్య సహాయం అందించేందుకు సంస్థలను స్థాపించడం, నిర్వహించడం మరియు నిధులతో మద్దతు ఇవ్వడం

D) మహిళలు మరియు పిల్లలకు సహాయం:

* ప్రత్యక్షంగా లేదా ఇతర సంస్థలు మరియు వ్యక్తుల ద్వారా సహాయం అందించడం

E) లాభాపేక్షలేని ఇతర సాధారణ ప్రజా ప్రయోజనాల అభివృద్ధి కోసం చర్యలు తీసుకోవడం

ఈ కేంద్రం యొక్క సాధారణ విధానం:

* మొత్తం డేటాను భద్రపరచడం
* భాగస్వామ్య సంస్థలకు డిజిటల్ డేటా కాపీలను అందించడం
* వెబ్ పోర్టల్‌లను నడుపుతున్న లాభాపేక్షలేని ట్రస్టులతో డేటాను ఉచితంగా పంచుకోవడం

మానవాళి సమిష్టి జ్ఞానం నుండి అందరికీ లాభం చేకూరేలా జ్ఞానాన్ని బహిరంగంగా పంచుకోవడం — ఇదే సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం యొక్క ప్రకటిత విధానం.
బయటి లింకులు

*అధికారిక వెబ్ సైటు
*ఫ్రంట్ లైను వ్యాసము
*విజ్ఞాన కేంద్రం గురించి

వర్గం:గ్రంథాలయాలు