JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
पद्मविभूषण पुरस्कार

पद्मविभूषण हा भारतातील दुसऱ्या क्रमांकाचा नागरी सन्मान आहे. याचे स्वरूप एक पदक आणि प्रशस्तीपत्र असे असून भारताच्या राष्ट्रपतींच्या हस्ते हा पुरस्कार दिला जातो.

जानेवारी २, १९५४ मध्ये याची स्थापना करण्यात आली. याचे महत्त्व भारतरत्न पेक्षा कमी आणि पद्मभूषण पेक्षा जास्त असे समजले जाते. कोणत्याही क्षेत्रात देशाचे नाव उज्ज्वल करणाऱ्या लोकांना हा पुरस्कार दिला जातो. जुलै १३, १९७७ ते जानेवारी २६, १९८० पर्यंत हा पुरस्कार स्थगित करण्यात आला होता.
पदक

सुरुवातीच्या काळात १.३७५ इंच व्यासाचे गोलाकार सुवर्णपदक पद्मविभूषण पुरस्कारासाठी तयार करण्यात आले होते. त्यावर मधोमध उठावाचे नक्षीकाम केलेले कमळ, पद्मविभूषण अशी अक्षरे आणि खालच्या बाजूला कमळाच्या फुलांचे चक्र होते. दुसऱ्या बाजूस सरकारी राजमुद्रा, देश सेवा अशी कोरलेली अक्षरे आणि कमळाच्या फुलांचे चक्र होते. पण अशा पदकाची फक्त नोंद सापडते ती कुणाला प्रदान करण्यात आल्याचा कुठेही उल्लेख सापडत नाही.

लगेचच दुसऱ्या वर्षी, म्हणजे १९५५ साली या पदकाचे स्वरूप बदलण्यात आलं. सोन्याऐवजी कांस्य धातूच्या १.१८७५ इंच व्यासाचे साधारण गोलाकार पदक तयार करण्यात आले. पदकाच्या एका बाजूला उठावदार कमळ कोरण्यात आले. त्याच्या समोरच्या चार पाकळ्या पांढऱ्या सोन्याने (सोने आणि निकेल किंवा सोने आणि पॅलाडियम धातूंपासून बनविलेला मिश्र धातू) मढविल्या गेल्या. वरच्या आणि खालच्या बाजूस चांदीचा मुलामा असलेली अनुक्रमे पद्म आणि विभूषण अशी अक्षरे कोरली केली. १९५५ पासून १९५७ पर्यंत ही अशी पदके वितरित करण्यात आली. त्यानंतर १९५८ सालापासून आजपर्यंत याच्या स्वरूपामध्ये ब्रॉन्झच्या धातूतील थोडा केलेला बदल वगळता कोणताही बदल करण्यात आलेला नाही. या पदकाच्या वरच्या बाजूला फिक्या गुलाबी रंगाची फीत लावलेली असते.
विजेते

सन २०२२ पर्यंत एकूण ३२५ व्यक्तींना पद्मविभूषण पुरस्काराने गौरविण्यात आले आहे.
विजेत्यांची यादी
२०२१

}
२०२५
संदर्भ
संदर्भसूची

*
बाह्य दुवे

*
*
*


वर्ग:गृह मंत्रालय
वर्ग:भारत सरकारचे पुरस्कार
*
*
वर्ग:पद्म पुरस्कार
जागतिक समन्वित वेळ

जागतिक समन्वित वेळ () किंवा यूटीसी हे आंतरराष्ट्रीय परमाण्विक वेळेवर आधारलेले वेळ मोजण्याचे एक प्रमाण आहे. ह्या प्रमाणाद्वारे सध्या जगातील सर्व स्थानांवरील प्रमाणवेळ ठरवली जाते. पूर्वी याच कामासाठी ग्रीनविच सरासरी वेळ (GMT) वापरली जाई.. ग्रीनविच सरासरी वेळ ही लंडनमधील ग्रीनिच ह्या स्थळाची स्थानिक वेळ आहे. ही यूटीसीशी मिळतीजुळती आहे. जगातील सर्व आंतरराष्ट्रीय कालविभाग आता यूटीसीच्या संदर्भात मोजले जातात.
जीएम् टीऐवजी यूटीसी का आले?

लंडनमधील बिग बेन हे घड्याळ अत्यंत अचूक चालते. जवळच असलेल्या ग्रीनविच या वेधशाळेत सूर्य, तारे आदींच्या निरीक्षणातून पृथ्वीवरील घड्याळ्याची अचूक वेळ काढली जाई, आणि तिच्याप्रमाणे वेधशाळेतील क्रोनॉमीटर्स आणि अन्य घड्याळे जुळवून ठेवली जात. बिग बेन घड्याळ तीच वेळ दाखवते आहे की नाही याची दिवसातून अनेकदा तपासणी होत असे. ही सर्व घड्याळे यांत्रिक मशिनरीवर चालत. मशिनरीत काही बिघाड झाला तर पुढेमागे अचूक वेळ ठरविण्यास अडथळा होऊ शकला असता. त्यामुळे अचूक वेळ ठरविण्यास यंत्रांशिवाय दुसरे काही वापरणे गरजेचे होते.

पुढे असे लक्षात आले की, ’क्वार्ट्‌झ’ नावाच्या स्फटिकातली स्पंदने अत्यंत नियमित असतात. हा दगड नैसर्गिकरीत्या उत्पन्न झाला असल्याने लाखो वर्षांत त्याच्या स्पंदन वारंवरितेत सूक्ष्मातिसूक्ष्म बदलही होण्याची शक्यता नाही. या ’क्वार्ट्‌झ’च्या गुणाचा उपयोग करून हवी तितकी अचूक घड्याळे बनवली गेली. अशा अचूक घड्याळ्याने दाखविलेल्या अचूक वेळेला परमाण्विक वेळ म्हणतात. जी.एम्‌टीशी ही वेळ जुळवली की ती जागतिक वेळ होते. आणि पृथ्वीच्या भ्रमणकाळाबरोबर तिचा समन्वय साधला की ती जागतिक समन्वित वेळ होते. जागतिक वेळेत दर सहा महिन्यांनी एखाद्या सेकंदाची दुरुस्ती करून ती पृथ्वीच्या भ्रमणकाळाशी समन्वित केली जाते.

उदा. भारतीय प्रमाण वेळ यूटीसीच्या संदर्भात +५:३० आहे. याचा अर्थ जेव्हा भारतात दुपारचे ५:३० वाजतात, तेव्हा ग्रीनिचला दुपारचे बारा वाजलेले असतात.
बाह्य दुवे

* यूटीसीची व्याख्या
* पृथ्वीची फिरण्याची गती


वर्ग:प्रमाणवेळा
वर्ग:वेळ
डेन्मार्क

डेन्मार्क हा उत्तर युरोपामधील व स्कॅंडिनेव्हियातील एक देश आहे. हा देश अतिशय विकसीत असून या देशाचे दरडोई उत्पन्न अति उच्च आहे. डेन्मार्क हा देश दूध व दूग्धजन्य पदार्थांच्या निर्यातीत जगात पहिल्या क्रमांकावर आहे. कोपनहेगन ही डेन्मार्कची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. डेन्मार्क देशात नास्तिकांची संख्या एकवटली आहे.
डेन्मार्कचे साम्राज्य

डेन्मार्कच्या राजतंत्रामध्ये () तीन स्वायत्त देशांचा समावेश होतो.
इतिहास

नावाची व्युत्पत्ती

प्रागैतिहासिक कालखंड

भूगोल

डेन्मार्कचा मुख्य भूप्रदेश जुटलँड नावाचा द्वीपकल्प आहे. याशिवाय स्यीलंड, फुनेन, व्हेन्ड्सिसेल, लोलँड, फाल्स्टर आणि बॉर्नहोम सह शेकडो छोटी बेटे डेन्मार्कचा भाग आहेत. फेरो द्वीपसमूह व ग्रीनलँड डेन्मार्कच्या आधिपत्याखालील प्रदेश आहेत. तेथे स्थानिक स्वराज्य असून हे दोन्ही भाग युरोपीय संघाचे भाग नाहीत.
चतुःसीमा

डेन्मार्कच्या मुख्य भूमिच्या दक्षिणेस जर्मनी, ईशान्येस स्वीडन व उत्तरेस नॉर्वे आहेत. डेन्मार्कला उत्तर समुद्र व बाल्टिक समुद्रांचा किनारा आहे.
राजकीय विभाग

मोठी शहरे

* कोपनहेगन
* आर्हुस
समाजव्यवस्था

वस्तीविभागणी

धर्म

शिक्षण

संस्कृती

राजकारण

अर्थतंत्र

संदर्भ
बाह्य दुवे

*


वर्ग:युरोपातील देश
सेकंद

सेकंद हे कालमापनाचे एकक आहे. आंतरराष्ट्रीय प्रमाण पद्धतीतील ७ मूलभूत एककांपैकी सेकंद हे एक आहे.

१ मिनिट = ६० सेकंद
१ तास = ३६०० सेकंद
व्याख्या

आतरराष्ट्रीय प्रमाण पद्धतीप्रमाणे सेकंदाची व्याख्या सिशियम-१३३ ह्या मूलद्रव्याच्या अणूपासून होणाऱ्या किरणोत्सर्गाच्या frequencyचा आधार घेऊन करतात. "सिशियम-१३३ या मूलद्रव्याच्या अतिबारीक अशा २ स्थितींमधील होणाऱ्या परिवर्तनातून निघणाऱ्या किरणोत्सर्गाच्या ९,१९२,६३१,७७० एवढ्या periodsचा काल म्हणजे एक सेकंद." अशी सेकंदाची व्याख्या करतात.


१ सेकंद बरोबर
१ / ६० मिनिट
१ / ३,६०० तास
१ / ८६,४०० दिवस
१ / ३१,५५७,६०० ज्युलियन वर्ष
संदर्भ

वर्ग:कालमापन
वर्ग:कालक्रम
स्वीडन

स्वीडन () इंग्रजीत स्वीडन) हा उत्तर युरोपातील एक देश आहे. स्वीडनच्या उत्तरेला व पश्चिमेला नॉर्वे, ईशान्येला फिनलंड, तर पूर्वेला व दक्षिणेस बाल्टिक समुद्र आहेत. दक्षिणेला डेन्मार्क, जर्मनी व पोलंड तर पूर्वेला इस्टोनिया, लात्व्हिया, लिथुआनिया व रशिया ह्या देशांसोबत स्वीडनच्या सागरी सीमा आहेत. स्वीडन डेन्मार्क देशाशी ओरेसुंड पूलाद्वारे जोडला गेला आहे.

सुमारे ४.५ लाख चौरस किमी क्षेत्रफळ असलेला स्वीडन देश युरोपियन संघामधील तिसऱ्या क्रमांकाचा मोठा देश आहे. येथील लोकसंख्या ९४ लाख असून बहुतांशी लोक देशाच्या दक्षिण भागात शहरी क्षेत्रांमध्ये राहतात. स्टॉकहोम ही स्वीडनची राजधानी व प्रमुख शहर आहे.

ऐतिहासिक व मध्ययुगीन काळापासून स्वीडन हा एक स्वतंत्र देश राहिला आहे. सध्या स्वीडनमध्ये संविधानिक एकाधिकारशाही व संसदीय लोकशाही आहे. कार्ल सोळावा गुस्ताफ हे येथील विद्यमान राजे आहेत. अत्यंत विकसित व समृद्ध असलेल्या स्वीडनला लोकशाही निर्देशांकानुसार जगात प्रथम स्थान मिळाले आहे.
इतिहास

नावाची व्युत्पत्ती

प्रागैतिहासिक कालखंड

भूगोल

चतुःसीमा

राजकीय विभाग
मोठी शहरे

* स्टॉकहोम
* योहतेबोर्य
समाजव्यवस्था

वस्तीविभागणी

धर्म

शिक्षण

संस्कृती

राजकारण

अर्थतंत्र

खेळ

*ऑलिंपिक खेळात
संदर्भ
बाह्य दुवे

* अधिकृत दालन
* अधिकृत संकेतस्थळ
*
*


वर्ग:युरोपातील देश
कॉन्स्टान्स

रोमन सम्राट फ्लाव्हियस ज्युलियस कॉन्स्टान्स(इ.स. ३२०-जानेवारी १८, इ.स. ३५०) याने रोमन साम्राज्यावर इ.स. ३३७ ते इ.स. ३५० पर्यंत राज्य केले. त्याने दोन वडील भावांबरोबर (कॉन्स्टॅन्टियस दुसरा आणि कॉन्स्टन्टाईन दुसरा) एकत्र राज्य केले.

कॉन्स्टान्स हा कॉन्स्टन्टाईन पहिला व त्याची दुसरी राणी फौस्टाचा मुलगा होता. इ.स. ३४० मध्ये कॉन्स्टन्टाईन दुसऱ्याने कॉन्स्टान्सच्या सैन्यावर हल्ला केला परंतु कॉन्स्टान्स त्या लढाईत विजयी झाला.

इ.स. ३५० मध्ये रोमन सेनापती मॅग्नॅन्टीयसने कॉन्स्टान्सला पदच्युत केले व स्वतःला सम्राट घोषित केले. कॉन्स्टान्स गॉलमध्ये पळून गेला. मॅग्नॅन्टीयसच्या समर्थकांनी तेथे त्याला एका किल्ल्यात घेरले व ठार केले.


कॉन्स्टान्स
वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती
वर्ग:इ.स. ३२० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. ३५० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फ्रांसिस्को पिझारो

फ्रांसिस्को पिझारो इ गोंझालेझ (स्पॅनिश: Francisco Pizarro y González ;) (इ.स. १४७१ किंवा इ.स. १४७६ - जून २६, इ.स. १५४१) हा स्पॅनिश कॉंकिस्तादोर, इंका साम्राज्य जिंकून घेणारा जेता आणि सध्याच्या पेरूची राजधानी असलेल्या लिमा शहराचा संस्थापक होता.

पिझारोने इ.स. १५२४, इ.स. १५२६ व इ.स. १५३२ साली, अश्या तीन वेळा दक्षिण अमेरिकेत मुलूख धुंडाळायच्या मोहिमा काढल्या. इ.स. १५३३ साली इंकांकडून कुझ्कोचा पाडाव करून त्याने विद्यमान पेरूचा भूप्रदेश जिंकून घेतला. १८ जानेवारी, इ.स. १५३५ रोजी त्याने पेरूच्या किनाऱ्यावर लिम्याची स्थापना केली.
बाह्य दुवे

*


वर्ग:इंका साम्राज्य
वर्ग:पेरूचा इतिहास
वर्ग:स्पेनचा इतिहास
वर्ग:इ.स. १४७५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १५४१ मधील मृत्यू
सिमोन बॉलिव्हार

सिमोन होजे अंतोनियो दिला सान्तिसिमा त्रिनिदाद बॉलिव्हार इ पॅलासियोस (जुलै २४, इ.स. १७८३-डिसेंबर १७, इ.स. १८३०) हा दक्षिण अमेरिकेतील एक क्रांतिकारी नेता होता.

त्याने व्हेनेझुएला, कोलंबिया, इक्वेडोर, पेरू, पनामा, आणि बॉलिव्हिया या देशांना स्पेनपासून स्वातंत्र्य मिळवून देण्यात मोठी कामगिरी निभावली. या सगळ्या देशांमध्ये तो एक आदरणीय व्यक्तिमत्त्व आहे. त्याला तेथे एल लिबर्तादोर (मुक्तिदाता) म्हणून संबोधण्यात येते.

इ.स. १८०२ मध्ये त्याने मारिया तेरेसा रोद्रिगेझ देल तोरो इ अलाय्साशी लग्न केले. दुर्दैवाने त्यानंतर एकाच वर्षात तिचा मृत्यू झाला. सिमोन बॉलिव्हारने परत लग्न केले नाही.

दहा वर्षे ग्रान कोलंबिया (बृहत् कोलंबिया)च्या अध्यक्षपदाचा भार वाहिल्यावर डिसेंबर १७, १८३० रोजी त्याने क्षयरोगाशी झगडताना देह ठेवला.
लहानपणीचे आयुष्य

काही जणांचे असे मत आहे की सिमोन बॉलिव्हार याचा जन्म सान माटेओ येथे झाला. पण असे मानले जाते की सिमोन बॉलिव्हारचा जन्म काराकास ,कॅप्टन्सी जनरल ऑफ व्हेनेझुएला, स्पॅनिश साम्राज्य येथे २४ जुलै १७८३ रोजी झाला. जन्मानंतर त्याचे नाव सिमोन जोझ अँटोनियो देला सांतिसिमा त्रिनिदाद बोलिव्हार इ पालकियोस असे ठेवण्यात आले. त्याच्या आईचे नाव डोना मारीया देला कोन्सेपकियोन पालकियोस इ ब्लँको व वडिलांचे नाव कोरोनेल डॉन जुआन विसेंटे बोलिव्हार इ पाँटे होते. सिमोनला दोन मोठ्या बहिणी व एक भाउ होता: मारिया अँटोनिया, जुआना व जुआन विसेंटे. अजुन एक बहिण जन्मतः ख्रिस्तवासी झाली.




वर्ग:व्हेनेझुएला
वर्ग:व्हेनेझुएलाचा इतिहास
इक्वेडोर

इक्वेडोरचे प्रजासत्ताक (; अर्थ: विषुववृत्तावरील प्रजासत्ताक) हा दक्षिण अमेरिका खंडाच्या वायव्य भागातील एक देश आहे. इक्वेडोरच्या उत्तरेला कोलंबिया, पूर्व व दक्षिणेला पेरू तर पश्चिमेला प्रशांत महासागर आहेत. प्रशांत महासागरामधील गालापागोस द्वीपसमूह इक्वेडोरच्याच अधिपत्याखाली आहे. ब्राझिल देशासोबत सीमा नसणारा इक्वेडोर हा चिली व्यतिरिक्त दक्षिण अमेरिकेतील एकमेव देश आहे. युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान असलेले कितो हे इक्वेडोरचे राजधानीचे तर ग्वायाकिल हे सर्वात मोठे शहर आहे.

लॅटिन अमेरिकेमधील अनेक देशांप्रमाणे स्पेनची वसाहत असलेल्या इक्वेडोरला १८२२ साली स्पेनपासून स्वातंत्र्य मिळाले. त्यानंतर अल्प काळाकरिता ग्रान कोलंबियाचा भाग असलेला इक्वेडोर १८३० साली पूर्णपणे स्वतंत्र देश बनला.
इतिहास

स्पॅनिश लोक दाखल होण्याआधी येथे स्थानिक अमेरिकन व इंका जमातीचे लोक वास्तव्यास होते. १५व्या शतकाच्या उत्तरार्धामधील अंतर्गत कलहामुळे इंका साम्राज्य डळमळीत झाले होते. इ.स. १५३१ साली फ्रांसिस्को पिझारो ह्या भागात पोचला व स्पेनने हळूहळू आपले अस्तित्त्व वाढवण्यास सुरुवात केली. लवकरच इक्वेडोर प्रदेश पेरूची व्हॉईसरॉयशाही ह्या वसाहतीमध्ये विलिन करण्यात आला व १५६३ साली कितोला प्रशासकीय जिल्हा बनवण्यात आले.

सुमारे ३ शतके स्पेनच्या अधिपत्याखाली राहिल्यानंतर १८२० साली ग्वायाकिल हे स्वातंत्र्य मिळवणारे इक्वेडोरमधील पहिले शहर होते. त्यानंतर २४ मे १८२२ रोजी आंतोनियो होजे दे सुक्रच्या सैन्याने येथील स्पॅनिश राजवटीचा पराभव केला व इक्वेडोरला स्वातंत्र्य लाभले. स्वातंत्र्यानंतर लगेचच इक्वेडोर सिमोन बॉलिव्हारने स्थापन केलेल्या ग्रान कोलंबियाचे प्रजासत्ताक ह्या राष्ट्रात सामील झाला. १८३१ साली ग्रान कोलंबिया कोलमडुन पडला व त्यामधून व्हेनेझुएला, इक्वेडोर व नवीन ग्रानादा हे तीन स्वतंत्र देश निर्माण झाले. स्वातंत्र्यानंतर अनेक वर्षे इक्वेडोर व पेरूदरम्यान भूभागांबद्दल वाद सुरू होते. १९७२ ते १९७९ दरम्यान इक्वेडोरमध्ये लष्करी राजवट होती. १९७९ सालापासून मात्र येथे लोकशाही असून दानियेल लोबोआ हा विद्यमान राष्ट्राध्यक्ष आहे. ‎
नावाची व्युत्पत्ती

प्रागैतिहासिक कालखंड
भूगोल

२,८३,५६० चौरस किमी इतके क्षेत्रफळ असणारा इक्वेडोर हा दक्षिण अमेरिकेमधील लहान देशांपैकी एक आहे. पश्चिमेस इक्वेडोरला २,३३७ किमी लांबीचा समुद्रकिनारा लाभला असून पूर्वेकडील भाग घनदाट ॲमेझॉन जंगलाने व्यापला आहे. आन्देस पर्वतरांग इक्वेडोरच्या मध्यभागामधून उत्तर-दक्षिण धावते.

अँडीझ पर्वताच्या दोन रांगा या देशातून उत्तरेकडून दक्षिण दिशेकडे जातात. यामुळे हा देश समुद्रकिनाऱ्याकडील भाग, पर्वतीय भाग आणि पूर्व भाग अशा तीन क्षेत्रात विभागला गेला आहे.
चतुःसीमा

राजकीय विभाग

मोठी शहरे
समाजव्यवस्था

वस्तीविभागणी

धर्म

शिक्षण

संस्कृती

राजकारण

अर्थतंत्र

खेळ

*ऑलिंपिक खेळात इक्वेडोर
*इक्वेडोर फुटबॉल संघ
बाह्य दुवे

*
*
*


वर्ग:दक्षिण अमेरिकेतील देश
वर्ग:लॅटिन अमेरिका
सानिया मिर्झा

सानिया मिर्झा (नोव्हेंबर १५, १९८६, मुंबई - ) ही एक भारतीय व्यावसायिक टेनिसपटू आहे. सानियाने आजवर ३ ग्रँड स्लॅम स्पर्धांच्या मिश्र दुहेरीची तर एका ग्रँड स्लॅम स्पर्धेत महिला दुहेरी अशी एकूण ४ अजिंक्यपदे मिळवली आहेत तसेच एकेरीच्या चौथ्या फेरीमध्ये धडक मारली आहे. ती भारतामधील सर्वोत्तम महिला टेनिस खेळाडू समजली जाते. सध्या सानिया डब्ल्यू.टी.ए.च्या दुहेरी जागतिक क्रमवारीमध्ये पहिल्या क्रमांकावर आहे.

सानियाला भारत सरकारने अर्जुन पुरस्कार तर २००६ साली पद्मश्री पुरस्कार देऊन गौरवले. मिर्झा भारताच्या तेलंगण या नव्याने झालेल्या राज्याची प्रवर्तक (ॲम्बॅसॅडर) होती. २०१० साली तिने पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू शोएब मलिकशी विवाह केला.
कारकीर्द

सानियाने वयाच्या सहाव्या वर्षीपासून टेनिस खेळण्यास सुरुवात केली. २००३ मध्ये व्यावसायिक टेनिसमध्ये प्रवेश केला. डब्ल्यू.टी.ए.च्या क्रमवारीत एकेरीमध्ये ३१ आणि दुहेरीमध्ये १०९ इतका वरचा क्रमांक मिळवणारी ती पहिली भारतीय महिला खेळाडू आहे. २००५ मध्ये हैदराबाद ओपन एकेरी स्पर्धा जिंकून ती डब्ल्यू. टी. ए. एकेरी स्पर्धा जिंकणारी पहिली भारतीय महिला बनली.
ग्रँड स्लॅम कारकीर्द

महिला दुहेरी: २ (१-१)
मिश्र दुहेरी: ५ (३-२)
पुस्तके

* सानिया मिर्झाने 'Ace against Odds' ही इंग्रजी आत्मकथा लिहिली आहे. सचिन वाघमारे यांनी या आत्मकथेचा 'आव्हानांवर मात' या नावाचा मराठी अनुवाद केला आहे.
बाह्य दुवे

*


वर्ग:भारतीय महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
लोकशाही

अब्राहम लिंकन कृत व्याख्या: लोकांनी, लोकांच्या हिताकरिता, लोकांकरवी चालवलेले राज्य म्हणजे लोकशाही.

----------------------------------------------------------------------------------
लोकशाहीचे प्रकार
* अध्यक्षीय
* संसदीय

--------------------------------------------------------------------
लोकशाहीचे मुख्य स्पर्धक
* भांडवलशाही
* राजेशाही
* धर्मतंत्र
* फॅसिझम
* साम्यवाद
* हुकुमशाही


वर्ग:नागरिकशास्त्र
लिअँडर पेस

लिअँडर एड्रीयन पेस ( जून १७, १९७३) एक भारतीय व्यावसायिक टेनिसपटू आहे. लिअँडर सध्या ए.टी.पी. टूरमधील दुहेरी तसेच डेव्हिस करंडक स्पर्धांमध्ये टेनिस खेळतो. आजवर पुरुष दुहेरीमध्ये ८ तर मिश्र दुहेरीमध्ये १० ग्रँड स्लॅम स्पर्धांची अजिंक्यपदे मिळवणारा पेस हा जगातील सर्वोत्तम दुहेरी टेनिस खेळाडूंपैकी एक मानला जातो. सर्वाधिक वयामध्ये ग्रँड स्लॅम स्पर्धेचे विजेतेपद मिळवण्याचा मान त्याच्याकडेच जातो. भारतामधील आजतागायतचा सर्वात यशस्वी टेनिस खेळाडू असलेल्या पेसला १९९६-९७ मध्ये राजीव गांधी खेल रत्न, १९९० मध्ये अर्जुन पुरस्कार तर २००१ साली पद्मश्री हे भारतामधील अनेक उच्च पुरस्कार मिळाले आहेत.

१५ ग्रँड स्लॅम विजेतेपदे मिळवण्यासोबतच पेस त्याच्या १९९६ अटलांटा ऑलिंपिक स्पर्धेमधील पुरुष एकेरीमध्ये कांस्यपदक मिळवण्यासाठी देखील प्रसिद्ध आहे. १९९२ ते २०१२ दरम्यान सलग सहा ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये सहभाग घेतलेला पेस हा एकमेव भारतीय खेळाडू तर जगातील एकमेव टेनिस खेळाडू आहे. इतर स्पर्धांमध्ये त्याने भारतासाठी अनेक पदके जिंकली आहेत. डेव्हिस करंडकासाठीच्या भारतीय संघाचा तो अनेक वर्षे कर्णधार होता. २०१० सालच्या विंबल्डन स्पर्धेमध्ये विजय मिळवून पेस रॉड लेव्हरखालोखाल तीन वेगवेगळ्या दशकांमध्ये विंबल्डन विजेतेपदे मिळवणारा दुसराच टेनिस खेळाडू ठरला. २०१० साली पेसने ऑलिंपिक गोल्ड क्वेस्ट ह्या गीत सेठी व प्रकाश पडुकोण ह्यांनी स्थापन केलेल्या संस्थेमध्ये प्रवेश केला. भारतीय खेळाडूंना ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये पदके मिळवण्यासाठी प्रोत्साहन व प्रशिक्षण देणे व अधिकाधिक जागतिक दर्जाचे खेळाडू घडवणे हे ह्या संस्थेचे ध्येय आहे.
जीवन

लिअँडरचा जन्म १७ जून १९७३ रोजी गोव्यामध्ये झाला. लिअँडरचे दोघे पालक माजी खेळाडू आहेत. त्याचे वडील व्हेस पेस हे निवृत्त हॉकी खेळाडू असून ते १९७२ म्युनिक ऑलिंपिक स्पर्धेमध्ये कांस्यपदक मिळवणाऱ्या भारतीय हॉकी संघामध्ये होते. लिअँडरची आई जेनिफर पेस ही माजी बास्केटबॉल खेळाडू असून १९८२ साली तिने भारतीय बास्केटबॉल संघाचे नेतृत्व केले होते. १९व्या शतकामधील प्रसिद्ध बंगाली कवी मायकेल मधुसूदन दत्त हे जेनिफर पेसचे आजोबा होते. लिअँडरचे बालपण कलकत्त्यामध्ये गेले. कलकत्त्यामधील ला मार्तिनिये ह्या प्रसिद्ध शाळेमध्ये तसेच कोलकाता विद्यापीठातील सेंट झेव्हियर्स कॉलेज येथे त्याने शिक्षण घेतले. १९८५ साली लिअँडरने मद्रासमधील ब्रिटानिया अमृतराज टेनिस अकॅडमीमध्ये दाखला घेतला जेथे त्याचे टेनिस जीवन घडण्यास सुरुवात झाली. १९९० साली विंबल्डन स्पर्धेमधील जुनियर स्पर्धेमध्ये अजिंक्यपद मिळवून लिअँडर प्रसिद्धीझोतात आला.

बॉलिवूड अभिनेत्री महिमा चौधरी हिच्यासोबत काही काळ व्यतीत केल्यानंतर लिअँडरने मॉडेल रिया पिल्लई हिच्यासोबत विवाह केला. त्याला आयना पेस ही एक मुलगी आहे.
ग्रँड स्लॅम कारकीर्द

पुरुष दुहेरी: 16 (8–8)

२०१२ ऑस्ट्रेलियन ओपन जिंकून पेसने पुरुष दुहेरीमधील ग्रँड स्लॅम पूर्ण केले.
मिश्र दुहेरी: 18 (10–8)
संदर्भ आणि नोंदी
बाह्य दुवे

* चाहत्यांचे संकेतस्थळ
*


वर्ग:भारतीय टेनिस खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते
चिले

thumb|चिलेतील उत्सव
चिलेचे प्रजासत्ताक ( ) हा दक्षिण अमेरिकेच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील एक अत्यंत चिंचोळा देश आहे. चिलेच्या पश्चिमेला व दक्षिणेला प्रशांत महासागर, उत्तरेला पेरू, ईशान्येला बोलिव्हिया तर पूर्वेला आर्जेन्टिना हे देश आहेत. चिलेला ६,४३५ किमी लांबीची समुद्र किनारपट्टी लाभली आहे. प्रशांत महासागरातील ईस्टर द्वीप चिलेच्या अधिपत्याखाली येते तर अंटार्क्टिका खंडाच्या १२,५०,००० वर्ग किमी भागावर चिलेने आपला हक्क सांगितला आहे.

१६व्या शतकामध्ये स्पॅनिश शोधक येण्यापुर्वी येथे इन्का साम्राज्याची सत्ता होती. १२ फेब्रुवारी १८१८ रोजी चिलेला स्पेनपासून स्वातंत्र्य मिळाले. आजच्या घडिला चिले हा दक्षिण अमेरिकेमधील सर्वात स्थिर व समृद्ध देश आहे.

चिले देशाची एकूण लांबी (दक्षिणोत्तर) ४,३०० किमी तर सरासरी रुंदी (पूर्व-पश्चिम) केवळ १७५ किमी आहे. यामुळे चिले मध्ये विविध प्रकारचे हवामान आढळते.

चिलेचे एकूण क्षेत्रफळ ७,५६,९४५ वर्ग किलोमीटर एवढे असून लोकसंख्या १७.१ दशलक्ष आहे. या देशाचा मुख्य धर्म ख्रिश्चन असून स्पॅनिश ही राष्ट्रभाषा आहे. पेसो हे चलन असलेल्या या देशाचे प्रतिव्यक्ती उत्पन्न १०,०८४ अमेरिकन डॅालर एवढे आहे. चिलेला १८ सप्टेंबर १८१० रोजी स्पेन कडून स्वातंत्र्य मिळाले.

चिलेत संपूर्ण जगातून सर्वाधिक तांब्याचे उत्पादन होते. त्यामुळे हा जगातील सर्वात मोठा तांब्याची निर्यात करणारा देश आहे. चिलेत नायट्रेट, सोने, चांदी, लिथियम व लोहाचे सुद्धा प्रचंड साठे आहेत.
इतिहास

नावाची व्युत्पत्ती

प्रागैतिहासिक कालखंड

स्पॅनिश कालखंड

भूगोल

चतुःसीमा

राजकीय विभाग

मोठी शहरे

सांतियागो ही चिलेची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.
समाजव्यवस्था

वस्तीविभागणी

धर्म

शिक्षण

संस्कृती

राजकारण

अर्थतंत्र

संदर्भ
बाह्य दुवे

* अधिकृत संकेतस्थळ
* सरकार
*
*


वर्ग:दक्षिण अमेरिकेतील देश
वर्ग:लॅटिन अमेरिका
भांडवलशाही

भांडवलशाही ही एक अशी तत्त्वप्रणाली आहे, ज्यात उत्पादनाच्या साधनांची मालकी बव्हंशी अथवा पूर्णपणे खाजगी क्षेत्राकडे असते व ह्या साधनांचा मुख्यत्वे नफा मिळवण्याच्या हेतूने वापर केला जातो. अशा तत्त्वप्रणालीमध्ये अर्थव्यवस्थेतील गुंतवणूक, वितरण, आय, उत्पादन, तसेच मालाच्या आणि सेवांच्या किमतींचे नियमन ह्या सर्व गोष्टी बाजारातील शक्तींवर सोपवलेल्या असतात.
हे सुद्धा पहा

* सरंजामशाही
* साम्यवाद

वर्ग:अर्थशास्त्र
वर्ग:विकास अभ्यास
वर्ग:मार्क्सवाद
जून २८

ठळक घटना आणि घडामोडी

अकरावे शतक

* १०९८ - पहिली क्रुसेड - ख्रिश्चन सैन्याने इराकमधील मोसुल शहर जिंकले.
तेरावे शतक

* १२४३ - इनोसंट चौथा पोपपदी.
चौदावे शतक

* १३८९ - ओटोमन सैन्याने कोसोव्हो येथे सर्बियाला हरवले व युरोप विजयाची मुहूर्तमेढ रोवली.
सोळावे शतक

* १५१९ - पाचवा चार्ल्स रोमन सम्राटपदी.
सतरावे शतक

* १६३५ - ग्वादालुपे फ्रान्सची वसाहत झाली.
* १६५१ - बेरेस्टेक्झोची लढाई.
अठरावे शतक

* १७६३ - हंगेरीतील कोमारोम शहरात भूकंप.
* १७७६ - अमेरिकेच्या पहिल्या राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज वॉशिंग्टनला पळवून नेण्याचा कट रचल्याबद्दल त्याच्या अंगरक्षक थॉमस हिन्कीला फाशी.
* १७७८ - अमेरिकन क्रांती - मॉनमाउथची लढाई.
एकोणिसावे शतक

* १८३८ - इंग्लंडची राणी व्हिक्टोरियाचा राज्याभिषेक.
* १८८० - ऑस्ट्रेलियातील क्रांतिकारी, नेड केली पकडला गेला.
* १८८१ - ऑस्ट्रिया व सर्बियाने गुप्त तह केला.
* १८८७ - मायनोत, नॉर्थ डकोटा शहराची स्थापना.
विसावे शतक

* १९१४ - सर्बियाच्या नागरिक गॅव्ह्रिलो प्रिन्सिपने सारायेवो येथे ऑस्ट्रियाचा आर्चड्युक फ्रांझ फर्डिनांडची हत्या केली. पहिल्या महायुद्धाचा भडका उडण्यासाठी कारणीभूत असलेली ही ठिणगी होती.
* १९१९ - व्हर्सायचा तह - बरोबर पाच वर्षांनी पहिल्या महायुद्धाची समाप्ती.
* १९२२ - आयरिश गृहयुद्धाची सुरुवात.
* १९३६ - चीनच्या उत्तर भागात जपान आधिपत्याखालील मेंगजियांगचे राष्ट्र अस्तित्वात आले.
* १९४० - रोमेनियाने मोल्दोव्हा रशियाच्या हवाली केले.
* १९५० - कोरियन युद्ध - उत्तर कोरियाने सोल जिंकले.
* १९६० - क्युबाने खनिज तेल शुद्धीकरण कारखान्यांचे राष्ट्रीयकरण केले.
* १९६७ - इस्रायेलने जेरुसलेमचा पूर्व भाग बळकावला.
* १९७८ - अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाने महाविद्यालीन प्रवेशप्रक्रियेत आरक्षण बेकायदा ठरवले.
* १९९७ - मुष्टियोद्धा माईक टायसनने प्रतिस्पर्धी इव्हॅन्डर हॉलिफील्डच्या कानाचा चावून तुकडा पाडला. टायसन निलंबित.
एकविसावे शतक

* २००५ - कॅनडात समलिंगी लग्नाला मुभा.
जन्म

* १२४३ - गो-फुकुसाका जपानी सम्राट.
* १४७६ - पोप पॉल चौथा.
* १४९१ - आठवा हेन्‍री
* १८८३ - पिएर लव्हाल फ्रांसचा पंतप्रधान.
* १९२१ - पी. व्ही. नरसिंहराव भारतीय पंतप्रधान.
* १९२६ - मेल ब्रुक्स, अमेरिकन चित्रपट निर्माता, दिग्दर्शक, अभिनेता.
* १९३० - इतमार फ्रॅंको ब्राझिलचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९३४ - रॉय गिलक्रिस्ट वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७० - मुश्ताक अहमद पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

* ७६७ - पोप पॉल पहिला.
* ११९४ - झियाओझॉॅंग, सॉॅंग वंशाचा चीनी सम्राट.
* १८३६ - जेम्स मॅडिसन, अमेरिकेचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९१३ - मनोएल फेराझ दि कॅम्पोस सॅलेस, ब्राझिलचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९१४ - आर्चड्युक फ्रांझ फर्डिनांड, ऑस्ट्रियाचा राजकुमार.
* १९१४ - काउन्टेस सोफी चोटेक, आर्चड्युक फ्रांझ फर्डिनांडची पत्‍नी.
* १९१५ - व्हिक्टर ट्रम्पर, ऑस्ट्रेलियाचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७८ - क्लिफर्ड ड्युपॉॅंट, ऱ्होडेशियाचा पहिला राष्ट्राध्यक्ष.
* १९९७ - पं. गजाननबुवा जोशी शास्त्रीय गायक
प्रतिवार्षिक पालन

* व्हिवोदान - सर्बिया.
बाह्य दुवे

----
जून २६ - जून २७ - जून २८ - जून २९ - जून ३० - (जून महिना)
शांघाय

षांघाय, रूढ लेखन शांघाय, (अन्य लेखनभेद: षांगहाय, शांगहाय, शंघाई, शांघाई ; सोपी चिनी लिपी: 上海; पिनयिन: Shànghǎi; उच्चार: शांग-हाऽ-इ; (अर्थ: समुद्रकिनाऱ्यावरचे); वू: Zånhae; आयपीए: [zɑ̃'he]), हे चीनच्या जनता-प्रजासत्ताकातील सर्वांत मोठे शहर असून जगातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेल्या शहरांच्या यादीत अव्वल क्रमांकाचे शहर आहे. चिनी जनता-प्रजासत्ताकाच्या प्रांतीय दर्जाच्या चार महानगरपालिका क्षेत्रांपैकी एक असलेल्या शांघाय महानगराची लोकसंख्या इ.स. २०१० सालच्या जनगणनेनुसार २ कोटी ३० लाख एवढी आहे. हे जगातले एक प्रमुख वित्तीय केंद्र असून मालाच्या आवकजावकीनुसार जगातील सर्वाधिक वाहतुकीचे बंदर आहे.

चिनाच्या पूर्व किनारपट्टीवरचे शांघाय यांगत्से नदीच्या मुखापाशी वसले आहे. शांघाय महानगर क्षेत्राच्या पश्चिमेकडील सीमा च्यांग्सू आणि च-च्यांग या प्रांतांना भिडल्या असून याच्या पूर्वेस पूर्व चीन समुद्र पसरला आहे. शांघाय पुडोंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा येथील प्रमुख विमानतळ आहे.
संदर्भ व नोंदी
बाह्य दुवे

*


वर्ग:चीनचे राजकीय विभाग
वर्ग:चीनमधील शहरे
सेंट पीटर्सबर्ग

सेंट पीटर्सबर्ग () हे रशिया देशाच्या वायव्य भागातील एक प्रमुख शहर आहे.

ह्या शहराची स्थापना झार पीटर द ग्रेटने २७ मे १७०३ रोजी केली. इ.स. १७१३ ते १७२८ व इ.स. १७३२ ते १९१८ ह्या दरम्यान सेंट पीटर्सबर्ग ही रशियन साम्राज्याची राजधानी होती. १९१४ साली ह्या शहराचे नाव पेट्रोग्राड (), व १९२४ साली लेनिनग्राड () ठेवण्यात आले. १९९२ साली सेंट पीटर्सबर्ग हे मूळ नाव पुन्हा शासकीय वापरात आणले गेले.

नेव्हा नदीवर व फिनलंडच्या आखाताच्या मुखाजवळ वसलेले सेंट पीटर्सबर्ग हे रशियातील दुसऱ्या क्रमांकाचे शहर व बाल्टिक समुद्रावरील महत्त्वाचे बंदर आहे. येथील पुल्कोवो विमानतळ रशियामधील तिसऱ्या क्रमांकाच्या वर्दळीचा विमानतळ आहे.
बाह्य दुवे

*


वर्ग:रशियामधील शहरे
वर्ग:सेंट पीटर्सबर्ग
वर्ग:लेनिनग्राद ओब्लास्त
वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
तेनझिंग नोर्गे

thumb|right|तेनझिंग नोर्गे
तेनझिंग नोर्गे (२९ मे, १९१४ - ९ मे, १९८६:दार्जीलिंग, भारत) हे एडमंड हिलरीबरोबर एव्हरेस्ट या जगातील सगळ्यात उंच पर्वत-शिखरावर सर्वप्रथम यशस्वी चढाई करणारे शेर्पा नेपाळी गिर्यारोहक होते. नामग्याल वांगडी असं त्यांचं जन्मनाव आहे. मात्र, त्यांना तेन्झिंग नोर्गे म्हणूनच ओळखले जाते. २९ मे १९५३ रोजी त्यांनी जगातील सर्वोच्च शिखर असलेल्या माउंट एव्हरेस्टवर सर एडमंड हिलरी यांच्यासह पाऊल ठेवले.
संदर्भ

वर्ग:गिर्यारोहक
वर्ग:इ.स. १९१४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इस्लामाबाद

इस्लामाबाद () ही दक्षिण आशियामधील पाकिस्तान देशाची राजधानी व एक मोठे शहर आहे. इस्लामाबाद पाकिस्तानच्या उत्तर भागात रावळपिंडीच्या उत्तरेस वसवले गेले असून ते लाहोरच्या २९५ किमी वायव्येस, पेशावरच्या १८० किमी पूर्वेस तर श्रीनगरच्या ३०० किमी नैऋत्येस स्थित आहे.

१९४७ साली भारत व पाकिस्तानला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर सुरुवातीस पाकिस्तानची राजधानी कराची येथे होती. नव्या राजधानीसाठी पाकिस्तान सरकारने लष्कराचा प्रमुख तळ असलेल्या रावळपिंडीजवळची एक जागा निवडली व १९६० साली इस्लामाबाद शहर तेथे वसवण्यास सुरुवात झाली. १९६६ साली पाकिस्तानची राजधानी इस्लामाबादला हलवण्यात आली. सध्या इस्लामाबाद पाकिस्तानमधील एक आघाडीचे व प्रगत शहर आहे. फैजल मशीद ही पाकिस्तानमधील सर्वात मोठी तर जगातील चौथ्या क्रमांकाची मोठी मशीद येथेच स्थित आहे.
वाहतूक

कराची-पेशावर रेल्वे मार्गावर स्थित असलेले लाहोर रेल्वे स्थानक हे पाकिस्तानमधील सर्वात मोठे रेल्वे स्थानक आहे. लाहोरहून समझौता एक्सप्रेससह अनेक रेल्वेगाड्या सुटतात. बेनझीर भुट्टो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा इस्लामाबादमधील प्रमुख विमानतळ असून येथे पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय एरलाइन्सचा हब आहे.
खेळ

क्रिकेट हा इस्लामाबादमधील सर्वात लोकप्रिय खेळ आहे. २००४ सालचे दक्षिण आशियाई खेळ इस्लामाबादमध्ये आयोजीत केले गेले होते.
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ
*



वर्ग:पाकिस्तानमधील शहरे
वर्ग:आशियातील देशांच्या राजधानीची शहरे