JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
वानखेडे स्टेडियम

वानखेडे स्टेडियम हे मुंबई, भारतातील आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान आहे. २०११ क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धेच्या नूतनीकरणानंतर आता स्टेडियमची क्षमता ३३,१०८ आहे. क्षमतावाढ करण्यापूर्वी, क्षमता अंदाजे ४५,००० होती.

यापूर्वी हे स्टेडियममध्ये असंख्य महत्त्वाचे क्रिकेट सामने होत असत, विशेष म्हणजे २०११ क्रिकेट विश्वचषकाचा अंतिम सामना, ज्यामध्ये भारताने श्रीलंकेचा पराभव केला आणि घरच्या मैदानावर क्रिकेट विश्वचषक जिंकणारा पहिला देश ठरला. सचिन तेंडुलकरने त्यांचा आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीच्या शेवटच्या सामना याच स्टेडियम मध्ये खेळला. याव्यतिरिक्त, १९९६ आणि २०११ क्रिकेट विश्वचषकात या स्टेडियम मध्ये बरेच सामने झाले.
संदर्भ

वर्ग:महाराष्ट्रातील क्रिकेट मैदाने
वर्ग:भारतातील क्रिकेट मैदाने
वर्ग:मुंबई
वर्ग:भारतीय प्रीमियर लीग मैदाने‎
निशिगंध

thumb|right|200 px|निशिगंध
निशिगंध तथा गुलछबू गुलछडी ही एक सुवासिक फुले देणारी वनस्पती आहे. या वनस्पतीचे शास्त्रीय नाव पॉलियांथेस ट्युबेरोसा आहे. झुडूप वर्गातील या वनस्पतीची उंची एक ते दीड मीटर एवढी असते. निशिगंधाला हिंदीत रजनीगंधा तर इंग्लिशमध्ये ट्यूबरोझ नाव आहे. निशिगंधाची फुले रात्री फुलतात. म्हणून त्या फुलांना निशिगंधा म्हणतात.
वर्णन

या वनस्पतीची पाने साधी लांब आणि गडद हिरव्या रंगाची असतात. या वनस्पतीच्या पानावरील शिरा समांतर प्रकारातील असतात.. अशा प्रकारची रचना असलेली पाने एकबीजपत्री या गटात मोडतात. या गटातील वनस्पतींना फांद्या नसतात. फुले खोडसदृश दांड्याच्या टोकावर येतात. दांडय़ावर जास्तीत जास्त ३० फुले असतात. दांडय़ाच्या खालच्या भागातील फुले आधी उमलतात, त्यानंतर त्याच्या वरची आणि सर्वात शेवटी टोकाकडील फुले उमलतात. नळीसारख्या आकारातून पांढऱ्या रंगाच्या सहा पाकळ्या वर आलेल्या असतात. अशा प्रकारची विशिष्ट रचना असल्यामुळेच या फुलांना इंग्रजीत ट्यूबरोझ असे म्हणले जाते.
फुले

एकेरी पाकळ्या असलेली निशिगंधाची फुले नेहमी बघायला मिळतात. या प्रकारची फुले असलेली जात शृंगार या नावाने ओळखली जाते. त्याचप्रमाणे दुहेरी पाकळ्या असलेली निशिगंधाची फुले सुहासिनी या नावाने कृषी क्षेत्रात परिचित आहे. सोनेरी रंगाच्या दुहेरी पाकळ्या असलेले निशिगंधाचे एक वाण लखनौ येथील राष्ट्रीय वनस्पती संशोधन केंद्रात तयार केले आहे.
लागवड

निशीगंधाच्या मुळाशी लहानलहान कंद (कांदे) असतात. या कांद्यांना पिल्ले फुटतात. लागवड करताना ती पिल्ले जमिनीत खोलवर पुरतात. मार्च ते मे हे दोन महिने निशिगंधाच्या लागवडीसाठी योग्य समजले जातात. लागवडीनंतर फुले येण्यास तीन महिने लागतात.मुळात परकी असली तरी आज ही वनस्पती जगातील सोळा देशांमध्ये प्रामुख्याने आढळते. भारतातील मुख्यत: पश्चिम बंगाल, महाराष्ट्र, मणिपूर, तामिळनाडू, आंध्र प्रदेश, आसाम या राज्यांत चांगले उत्पन्न देणारे पीक म्हणून लागवड केली जाते. महाराष्ट्रातील नाशिक, पुणे, अहमदनगर, ठाणे, सांगली हे जिल्हे निशिगंधाच्या लागवडीमध्ये अग्रेसर आहेत.
व्यापारी उपयोग

फुलातील तेलाचा उपयोग अरोमा उपचारासाठी केला जातो. तसेच या तेलाचा उपयोग सुगंधी द्रव्य तयार करण्यासाठीही होतो. फुलाची गुणवत्ता, गंध यामुळेच निशिगंधाला व्यापारी पिकाचे महत्त्व आहे.

वर्ग:फुले
वर्ग:फुलझाडे
मोगरा

right|thumb|मोगऱ्याचे फूल
मोगरा (शास्त्रीय नाव-Jasminum sambac
कुल(Family) - Oleaceae
एक प्रकारचे अत्यंत सुवासिक फूल आहे. याच्या वेलीचा झुडपासारखा विस्तार होतो. मोगऱ्याच्या फुलापासून अत्तरही तयार करण्यासाठी वापरले जाते. मोगऱ्याचे फूल पांढऱ्या रंगाचे असते त्याला बिया नसतात. हे फुल २.५ सेमीचे असते. याचे दोन प्रकार आहेत .

१) अनेक पाकळीचे - यालाच बट मोगरा म्हणतात.

२) ६ पाकळ्याचे.

3) हजारी मोगरा

मोगऱ्याचे झाड चांगले वाढवण्यासाठी त्याला वसंत ऋतूच्या सुरुवातीला शेणखत घालतात. त्यानंतर मोगऱ्याची पाने वाढतात आणि पुढे कळ्यांचा बहर येतो. मोठ्या मोगऱ्याला आधार लावल्यास वाढीस मदत होते. फुलं येऊन गेल्यावर त्या भागाची छाटणी करतात.
पुनरुत्पादन

१. मोगऱ्याला बिया नसतात . त्याची रोपे तयार करावी लागतात. हे बहुवार्षिक पिक आहे, यासाठी जमिनीची चांगली नांगरट करावी लागते.जून, जुलै महिन्यात लागवड करावी. लांब वाढणारी मोगऱ्याची फांदी वाकवून नवीन ठिकाणी किंवा कुंडीत खुपसतात. किमान एक खोड- जिथून पाने फुटतात तो भाग - मातीखाली राहील अशी व्यवस्था केली की नोडपासून खाली मुळे फुटतात. तिथे नवीन वाढ होताना दिसली की आधीच्या फांदीचा भाग कापून नवीन रोप तयार करतात.मोगऱ्याचे फुल तिन्हीसांजेला उमलते.
२. किमान चा्र पानांच्या जोड्या असतील अशा रीतीने फांदीचा तुकडा कात्रीने कापतात. खालची पाने कात्रीनेच कापून तो भाग कुंडीत अथवा मातीत खुपसून ठेवतात. ही माती कोरडी पडू देत नाहीत. साधारण दीड ते दोन महिन्यांनी वरच्या पानांच्या बेचक्यात नवीन फुटवा दिसला की खाली मुळे तयार झाली आहेत आणि नवीन रोप तयार झाले असे समजते.त्यानंतर
रोपाला खत व पाणी घालावे.
या फुलाला आणि त्याच्या रोपाला इतर भाषांत अशी नावे आहेत. :

* इंग्रजी : अरेबियन लिली, अरेबियन जास्मिन, संबॅक, तुस्कन-जस्मिन
* कानडी : मल्लिगे, इरावंतिगे
* गुजराती : मोगरो
* संस्कृत : अनंतमल्लिका, नवमल्लिका, प्रमोदिनी,
* हिंदी : चांबा, बनमल्लिका, मोगरा, मोतीया
संदर्भ

वर्ग:फुले
वर्ग:फुलझाडे
जाई

जाई फूल.



*जाई हे एक प्रकारचे सुगंधी फूल असून तिच्या वेलीचा वेलवर्गीय कुळात समाविष्ट होतो.
*शास्त्रीय नाव: Jasminum grandiflorum L.
* कुळ: Oleaceae
* इतर भाषांमधील नावे: संस्कृत जातिका, चंबेली, हिंदी चंबाली, 'इंग्रजी Spanish jasmin, इतर- चमेली, जाती, प्रियंवदा, सुरभिगंधा
*वर्णन: सुगंधी पूजापुष्पे देणारी वेली म्हणून ही प्रसिद्ध आहे. जाईच्या वेलाचे खोड मनगटाएवढे जाड होऊ शकते. इतर वेलीप्रमाणे ही देखील मांडवावर चांगली चढते आणि पसरते.पाने संयुक्तपर्णी विषमसंख्य असून ५ ते ७ पर्णिकांच्या जोड्या मिळून एक पान बनते. सर्व पर्णिका जवळजवळ सारख्याच आकारमानाच्या असतात.जाईची फुले शुभ्र आणि नाजूक असतात. पाकळ्या खालच्या बाजूने फिक्कट गुलाबी- जांभळट असतात.जाईची फुले नेहमी सायंकाळी फुलतात. फुलांच्या मंद सुगंधामुळे या फुलांना महत्त्व प्राप्त झाले आहे. फुले अल्पायुषी असून सुकल्यानंतर लाल होतात.
*उपयोग:
# अंगातील उष्णता वाढल्यावर तोंडात फोड येतात, त्यावर जाईचा पाला चावणे हा एक उत्तम उपाय आहे.
# जाईच्या फुलांपासून सुगंधी तेल तयार करतात.

हा हस्त नक्षत्राचा आराध्यवृक्ष आहे.
नवी चौकट प्रयोग

वर्ग:फुले
वर्ग:औषधी वनस्पती
वर्ग:आराध्यवृक्ष
वर्ग:वेली
लियोनिद ब्रेझनेव्ह

इवलेसे|334x334अंश|1972
लियोनिद इलिच ब्रेझनेव्ह (डिसेंबर १९, इ.स. १९०६ - नोव्हेंबर १०, इ.स. १९८२) हा सोवियेत संघाच्या कम्युनिस्ट पक्षाचा सरसचिव व पर्यायाने सोवियेत संघाचा राज्यकर्ता होता.

ब्रेझनेव्ह इ.स. १९६४ ते इ.स. १९८२ दरम्यान या पदावर होता. तसेच इ.स. १९६० ते इ.स. १९६४ व इ.स. १९७७ ते इ.स. १९८२ या दरम्यान ब्रेझनेव्ह अधिकृतरीत्या सोवियेत संघाचा राष्ट्रप्रमुखही होता.


ब्रेझनेव्ह, लिओनिद
ब्रेझनेव्ह, लिओनिद
ब्रेझनेव्ह, लिओनिद
एचडी-व्ही

हाय डेफिनिशन व्हीडिओ

हाय डेफिनिशन व्हीडिओचे संशोधन जपानच्या सोनी कॉर्पोरेशन (SONY) व व्हिक्टर कंपनी ऑफ जपान (JVC) यांनी संयुक्तपणे २००३ मधे केले. हा व्हीडिओ फॉरमॅट MPEG फॅमिलीमधल्या MPEG-4 कोडेकवर आधारीत आहे. साधारण MPEG-2 DVDच्या सहा पट अधिक रिझॉल्युशन व 8 channel डॉल्बी डिजिटल surround sound हे या फॉरमॅटचे वैशिष्ट्य आहे. चित्रपट व अन्य व्हीडिओ HDV फॉरमॅटमधे पुरवण्यासाठी HD-DVD (High definition or high density dvd) आणि BD-ROM (blu-ray disc) यांचा शोध लावला गेला आहे.

वर्ग:दूरचित्रवाणी
क्रिश (हिंदी चित्रपट)

क्रिश हा चित्रपट बॉलीवूडच्या कोई... मिल गया या सुपरहीट चित्रपटाचा उत्तर-कृति आहे. सुप्रसिद्ध दिग्दर्शक राकेश रोशन यांनी या चित्रपटाची निर्मिती व दिग्दर्शन केले आहे. कोई मिल गया प्रमाणेच क्रिश चित्रपट ही एक वि‍ज्ञान परिकल्पना आहे. हा चित्रपट तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी १७ कोटी रुपये खर्च झाले. तसेच या चित्रपटाच्या जाहिरातीसाठी राकेश रोशन यांनी १२ कोटी रुपये खर्च केले.
कथानक

एका परग्रहवासियाकडून रोहित मेहराला (ॠतिक रोशन) मिळालेली अनैसर्गिक शक्ती कृष्णा मेहरा या त्याच्या मुलाकडेही येते. या शक्तीमुळे त्याला जलद गती व ताकद मिळते. चित्रपटातील त्याची प्रेयसी प्रिया (प्रियांका चोप्रा) त्याला सिंगापूरला घेऊन जाते. तिथे तो विकृत वैज्ञानिक डॉ. सिद्धांत आर्या (नसीरुद्दीन शाह) पासून जगाला वाचवितो.

वर्ग:इ.स. २००६ मधील हिंदी चित्रपट
वर्ग:राकेश रोशन दिग्दर्शित चित्रपट
म्हैस

म्हैस हा एक वन्य गुरांचा प्रकार आहे, आहे ज्यात खऱ्या म्हशींच्या विविध प्रजातींचा समावेश होतो. या प्रजातींमध्ये आफ्रिकन म्हैस, ॲनोआ, जंगली म्हैस आणि पाण म्हैस यांचा समावेश होतो. पाण म्हैस हा भारतात आढळणारा म्हशीचा मुख्य प्रकार असून हिला 'भारतीय म्हैस' असे देखील म्हणतात.

हा प्राणी काळ्या, गडद राखाडी किंवा करड्या रंगाचा असू शकतो. तसेच हा पाळीव आणि जंगली अशा दोन्ही प्रकारात मोडतो. याव्यतिरिक्त हा नदी किंवा पाण्यात डुंबणारा किंवा दलदलीत लोळणारा असू शकतो. हे दुधाळू जनावर असून यातील नर प्राण्याला रेडा तर मादिस म्हैस असे म्हणतात.

सध्या, उप-सहारा आफ्रिका, दक्षिण आशिया आणि आग्नेय आशियामध्ये म्हशी जंगली आणि घरगुती स्वरूपात आढळतो. जंगली म्हशी मोठ्या प्रमाणावर युरोप, अमेरिका आणि ऑस्ट्रेलियामध्ये उपलब्ध आहेत. जिवंत प्रजातींव्यतिरिक्त, म्हशींचे विस्तृत जीवाश्म रेकॉर्ड आहेत जेथे अवशेष बहुतेक आफ्रो-युरेशियामध्ये सापडले आहेत.

जेव्हा अमेरिकेचा शोध लागला तेव्हा तेथील बायसन पशूस चुकीने बफेलो असे संबोधले गेले. आणि बायसनचे ते नाव कायम झालं. तद्नंतर आशिया खंडातील म्हशींना बफेलो पासून वेगळेपणा दाखवण्यासाठी तिच्या पाण्याविषयीच्या आवडीवरून वॉटर हा शब्द लावला गेला.आफ्रिकन जंगली म्हैस भारतीय म्हशीसारखीच दिसते पण प्रत्यक्षात ती एका वेगळ्या जातीची (genus) आहे.
हे सुद्धा पहा

* पाण म्हैस
* भारतीय म्हशीच्या जाती
* ए २ दूध
संदर्भ
बाह्य दुवा

* Buffalo Breeds, dairyknowledge
* Buffalo Breeds, buffalopedia

म्हैस
म्हैस
वर्ग:पाळीव प्राणी
वर्ग:जंगली प्राणी
बैल

बैल
बैल
बैल (इंग्रजी : bull किंवा Ox ) गाईच्या नरांना 'बैल म्हणतात.महाराष्ट्रात बैलाचा सण ही साजरा करतो त्यासणाला पोळा असे म्हणले जाते.
बैल म्हणजे शेतकऱ्याचा अस्सल मित्र मानला जातो.बैल नांगरणी, मळणी,रहाटगाडगे(विहीरीतून पाणी काढणे), वाहतूक(बैलगाडी),इत्यादीसाठी उपयोगी पडतो.

पंख युक्त पाहिजे हो खोसारबाद

दुसऱ्या सारंगा राज्याच्या प्रसादाच्या प्रवेशा जवळ दोन विचित्र रक्षकांची शिल्पे आढळून आली इजिप्तमधील स्पिंक्स प्रमाणे मानवी चेहरा बैलाचे शरीर याचे चित्र शिल्प आढळते बैलांना मोठे पंखही दाखवले आहेत 16 फूट उंचीचे हे द्वार रक्षक आपल्या आकारामुळे येणाऱ्या प्रेक्षकांच्या मनावर राजसत्तेचा ऐश्वर्याचा प्रभाव पडतात या प्रचंड दगडी शिल्प यामुळे मागील विटांच्या बांधकामाला आधार लाभला होता तसा बाद येथे अशा कृतींच्या 26 जोड्या उपलब्ध झाल्या आहेत भिंतीतील बसवलेले या एकसंघ दगडी शिल्पांची राजवाड्यातील विटांनी बांधलेल्या वरील कमांडोंना आधार दिला आहे या कृतींना 5 दाखवलेले आहेत हे त्यांचे आणखी एक वैशिष्ट्य आहे समोरून पाहिल्यास दोन व बाजूने पाहिल्यास पाचवी पाय दिसतात भिंतीत असलेल्या या बैलांची शरीर बाजूने दिसती तशी असल्याने त्यांची तोंडे वळवलेली आहेत मेसोपोटेमियातील संस्कृतीतील समर्थाचे प्रतीक मानला जात होता परत म्हणून देवत्वाचे दर्शन असलेले मानवी शरीर व पाचवी समर्थ यांच्या मिलाफातून निर्माण होणाऱ्या रक्षक शक्तीला या अपंग युक्त बैलांच्या रूपाने साकार करण्यात आलेल्या होते या शिल्पाचे कोरीवकाम उत्कृष्ट प्रकारची आहे बैलांच्या रूपाने साकार करण्यात आले होते या शिल्पाचे कोरीवकाम उत्कृष्ट प्रकारचे आहे बैलांच्या शिल्पांचा प्रत्यक्ष नाही स्पष्टपणे व बारकाईने घडविला आहे व वर दिसणाऱ्या आपण केलेल्या नसांचे उत्कृष्ट चित्रीकरण केले आहे
संदर्भ यादि


वर्ग:संदर्भ नसलेली पाने
नोव्हेंबर १६

ठळक घटना आणि घडामोडी

* १८५२ - महात्मा फुले यांचा मेजर कॅंन्डी यांच्या अध्यक्षतेखाली शिक्षण कार्याबद्दल सरकारी विद्याखात्याकडून सत्कार.
एकविसावे शतक
जन्म

* ४२ - तिबेरियस, रोमन सम्राट.
* १८२७ - जेम्स सदरटन, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १८३६ - डेव्हिड कालाकौआ, हवाईचा राजा.
* १८६२ - चार्ल्स टर्नर, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १८९२ - गुओ मोरुओ, चिनी भाषेमधील कवी, लेखक, इतिहासकार.
* १८९४ - ‘धोंडो वासुदेव गद्रे– केशवसुत संप्रदायी आधुनिक कवी काव्यविहारी
* १९२२ - जीन ऍमडाल, अमेरिकन संगणकशास्त्रज्ञ.
* १९४० - क्रिस बाल्डरस्टोन, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९४४ - डेव्हिड ओ'सुलिव्हान, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९६८ - एडो ब्रान्डेस, झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७१ - वकार युनिस, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

* १२७२ - हेन्री तिसरा, इंग्लंडचा राजा.
* १३२८ - हिसाकी, जपानी शोगन.
* १७९७ - फ्रेडरिक विल्यम दुसरा, प्रशियाचा राजा.
* २००६ - मिल्टन फ्रीडमन, अमेरिकन अर्थतज्ञ.
प्रतिवार्षिक पालन

* जागतिक सहनशीलता दिवस
बाह्य दुवे

----
नोव्हेंबर १४ - नोव्हेंबर १५ - नोव्हेंबर १६ - नोव्हेंबर १७ - नोव्हेंबर १८ - (नोव्हेंबर महिना)
नोव्हेंबर १७

* जागतिक अपरिपक्वता दिन
* जागतिक स्मृती दिन
* आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन
* राष्ट्रीय अपस्मार दिन
ठळक घटना आणि घडामोडी

विसावे शतक

एकविसावे शतक

जन्म

* ९ - व्हेस्पासियन, रोमन सम्राट.
* १५०२ - अताहुआल्पा, शेवटचा इंका सम्राट.
* १७५५ - लुई अठरावा, फ्रांसचा राजा.
* १७९० - ऑगस्ट फर्डिनांड मोबियस, जर्मन गणितज्ञ.
* १८८३ - हॅरोल्ड बॉमगार्टनर, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९०५ - ऍस्ट्रीड, बेल्जियमची राणी.
* १९०५ - आर्थर चिप्परफील्ड, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १९२३ - बर्ट सटक्लिफ, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९२५ - रॉक हडसन, अमेरिकन अभिनेता.
* १९२८ - कॉलिन मॅकडोनाल्ड, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १९३८ - रत्नाकर मतकरी, मराठी लेखक, नाटककार.
* १९४९ - न्विन टॅन डुंग, व्हियेतनामचा पंतप्रधान.
* १९५६ - स्टॅन्ली डिसिल्व्हा, श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९६० - मॅंडी याचाड, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
मृत्यू

* ३७५ - व्हॅलेन्टिनियन पहिला, रोमन सम्राट.
* ५९४ - तूर्सचा ग्रेगरी, इतिहासकार.
* ६४१ - जोमेइ, जपानी सम्राट.
* १५५८ - मेरी पहिली, इंग्लंडची राणी.
* १५९२ - योहान तिसरा, स्वीडनचा राजा.
* १७६८ - थॉमस पेलहाम-होल्स, युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान.
* १७९६ - कॅथेरिन दुसरी, रशियाची सम्राज्ञी.
* १९०५ - एडोल्फ, लक्झेम्बर्गचा राजा.
* १९२८ - लाला लजपत राय भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक, पंजाब केसरी
* १९५७ - जॅक वोराल, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
प्रतिवार्षिक पालन

* आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन.
* राष्ट्रीय अपस्मार दिन (भारत).
----
नोव्हेंबर १५ - नोव्हेंबर १६ - नोव्हेंबर १७ - नोव्हेंबर १८ - नोव्हेंबर १९ - (नोव्हेंबर महिना)
बाह्य दुवे
शास्त्र

व्यापक अर्थाने, विशिष्ट विषय किंवा विषयांच्या गटाशी संबंधित सर्व ज्ञान, जे एकत्रित केले गेले आहे आणि योग्य क्रमाने ठेवले आहे, त्याला शास्त्र म्हणतात. जसे, भौतिकशास्त्र, आर्किटेक्चर, आर्किटेक्चर, प्राणीशास्त्र, अर्थशास्त्र, विद्युत, वनस्पतिशास्त्र इ. शास्त्राचा अर्थ शास्त्र आहे.'शास्त्र' हा शब्द 'शासू अनुशिष्ठौ' पासून आला आहे ज्याचा अर्थ 'शिस्त लावणे किंवा उपदेश करणे' आहे.

विज्ञान हे कोणत्याही विषयाच्या, ज्ञानाच्या किंवा कलेच्या सर्व पैलूंचे त्याच्या मूलभूत तत्त्वांपासून सुरू होणारे एक सुनियोजित, सूत्रबद्ध प्रतिनिधित्व आहे. येथे शास्त्राची व्याख्या खालीलप्रमाणे केली आहे-

शास्ती च त्रयते च. शिष्य अनेन ।

म्हणजेच जे शिक्षण शिस्त देऊन आपले रक्षण करते, मार्गदर्शन करते, कधी बोट धरून मार्गदर्शन करते, त्याला 'शास्त्र' म्हणतात. अशा रीतीने धर्मग्रंथ आणि शास्त्रे पाहिली तर शास्त्रांना खूप महत्त्व आहे. असंख्य शास्त्रे आहेत, विद्वान शास्त्रे रचत राहतात.

परंतु धर्माच्या संदर्भात 'शास्त्र' म्हणजे ऋषी-मुनी इत्यादींनी लिहिलेल्या त्या प्राचीन ग्रंथांचा संदर्भ ज्यामध्ये लोककल्याणासाठी विविध प्रकारची कर्तव्ये सांगितली गेली आहेत आणि अनुचित कृत्यांचा निषेध करण्यात आला आहे. दुसऱ्या शब्दांत, धर्मग्रंथ म्हणजे ते ग्रंथ जे लोकांच्या हितासाठी आणि शिस्तीसाठी तयार केले गेले आहेत. सामान्यत: शास्त्रात सांगितलेली कामे पूर्वानुभूती मानली जातात आणि ज्या गोष्टी शास्त्रात निषिद्ध आहेत, त्या निषिद्ध आणि वर्ज्य मानल्या जातात. शास्त्रांमध्ये अध्यापनशास्त्र, नीतिशास्त्र किंवा धर्मशास्त्र, स्थापत्यशास्त्र, खगोलशास्त्र, अर्थशास्त्र, आयुर्वेद, व्याकरण, तत्त्वज्ञान, कला, धनुर्वेद (लष्करी विज्ञान) इत्यादींचा समावेश होतो.
फायदे

काही शास्त्रे अनुभवजन्य ज्ञानाच्या शोधात असतात व ते प्राप्त करून घेण्यासाठी विशिष्ट पद्धतींचा वापर करतात. या शास्त्रांचा एक स्वतंत्र गट होतो. या गटातील शास्त्रांना विज्ञान हे नाव देता येईल. विज्ञान गटाबाहेर असणारी शास्त्रे उद्दिष्ट व पद्धती या दोन्ही बाबतींत विज्ञानांपेक्षा वेगळी आहेत. गणित हे एक शास्त्र आहे. तसेच इतर विज्ञानातील उपपत्तीन्ची मांडणी करण्यात गणित उपयोगी पडते. त्याची कारणे दोन.

कोण्यताही उपपत्तीमध्ये एक भाग गणनेचा असतो. उदाहरणार्थ कालमापनात अमुक सेकंद, अमुक मिनिटे, अमुक तास, अमुक दिवस, अमुक महिने, अमुक वर्षे या साऱ्या संकल्पना संख्या वापरून व्यक्त करता येतात. संख्या हा गणितातील एक महत्त्वाचा विचार आहे. त्याचप्रमाणे कोण्यताही उपपत्तीत विशिष्ट "space"ची संकल्पना असते. "space" हा गणितातील दुसरा महत्त्वाचा विचार आहे. किंबहुना गणित म्हणजे "संख्या व space वापरून व्यक्त झालेला विचार" अशी गणिताची व्याख्या करता येईल.
संदर्भ

वर्ग:पद्धतशीर अभ्यास
वर्ग:विज्ञान
चंदन

thumb|right|250px|चंदनाचे वनस्पतिशास्त्रीय चित्र
चंदन (इंग्लिश: Santalum album, सांटालम आल्बम ; इंग्लिश: Indian sandalwood, इंडियन सॅंडलवूड ;) हा छोट्या आकारमानाचा उष्ण कटिबंधीय वृक्ष आहे. याचे खोड सुगंधी आणि थंड असते. मूलतः भारतीय उपखंडातून उद्भवलेला हा वृक्ष आता भारतीय उपखंड, चीन, श्रीलंका, इंडोनेशिया, फिलिपिन्स व वायव्य ऑस्ट्रेलिया या प्रदेशांत याची लागवड केली जाते. हा सदाहरित वृक्ष असून त्याच्या फांद्या काहीशा नाजूक, खाली झुकलेल्या असतात.
भारतातील आढळ

कर्नाटक, तामिळनाडू राज्यांत चंदनाचे वृक्ष विपुल प्रमाणात आढळतात. कर्नाटक राज्यात म्हैसूर तसेच इतर अनेक ठिकाणी या वृक्षावर आधारित अनेक लघुउद्योगांचा विकास झालेला दिसून येतो.

याच्या सुवासिक गुणधर्मामुळे अनेक शतकांपासून ह्याचा वापर, लागवड व व्यापार चालत आला आहे. परंतु याच कारणामुळे या वृक्षाचे वन्य वाण सध्या नामशेष होण्याच्या उंबरठ्यावर आहेत. मोठ्या आकारमानाची लाकडे आता आढळत नसल्यामुळे फर्निचरांसाठीच्या लाकूडकामासाठी याचा वापर संपला असला, तरीही सुवासिक तैलार्कासाठी याची मोठ्या प्रमाणावर लागवड होते.
झाडाचे वर्णन

चंदनाचा वृक्ष सुमारे १५ ते २० मीटर उंच वाढतो. पाने समोरासमोर, लांबट, पातळ व टोकदार असतात. चंदनाच्या फांद्यांना लहान आणि गंधहीन फुलांचे गुच्छ येतात. चंदनाचे खोड कठीण व तेलयुक्त असते. खोडाचा आतील गाभा पिवळसर ते तपकिरी असून तो अतिशय सुगंधी असतो. चंदनाचे झाड जसे वाढत जाते तसे त्यातील सुगंधित तेलाचा अंशही वाढत जातो.
आगीपासून आणि कीटकांपासून धोका

चंदनाच्या वृक्षाला आग लगेच लागते. त्यामुळे वणव्यात ही झाडे पटकन पेट घेतात. चंदनाला सर्वात जास्त नुकसानकारक असा ‘कणिश' (स्पाइक) रोग होतो. या रोगाशिवाय अमरवेलीमुळे झाडाचे नुकसान होते, तर काही चंदनाच्या झाडांचे कीटकांमुळे नुकसान होते.
चंदनाचे पराबलंबित्व

झाडे जवळजवळ लावली तर नीट वाढत नाहीत असा एक सर्वसाधारण समज आहे. याला अपवाद आहे चंदनाचे झाड. चंदन नेहमी मोठय़ा वृक्षांच्या जवळच जोमाने वाढते. त्याला कारण आहे त्याचे अंशिक परावलंबित्व. चंदन हा अर्धपरोपजीवी वृक्ष समजला जातो. कारण हा वृक्ष स्वतःचे अन्न पूर्णपणे तयार करू शकत नाही. हा वृक्ष दुसऱ्या वनस्पतींच्या मुळांतून आपल्या मुळांच्या साहाय्याने अन्नशोषण करतो.
वापर

चंदन उगाळून याचा लेप शरीराला लावण्याची पद्धत आहे. याचा वापर औषध म्हणूनही करतात. माणसांना व देवाच्या मूर्तीला चंदनाच्या खोडाचा तुकडा उगाळून बनलेले गंध लावतात. thumb|right|250px|चंदनाची पाने
thumb|right|250px|चंदन वृक्षाच्या बिया

चंदनाचे चारोळीसारखी असणारे फळ पक्ष्यांचे आवडते खाद्य आहे. चंदनाच्या बियांपासून लवकर सुकणारे कोरडे तेल (ड्रॉइंग ऑईल) मिळते. हे तेल इन्सुलेशन टेप व वॉर्निश बनविण्यासाठी वापरले जाते. त्याची पेंड जनावरांचे खाद्य व खत बनविण्यासाठी व अगरबत्तीला लागणारा लगदा म्हणून वापरतात. खोड आणि बियांप्रमाणेच चंदनाच्या मुळांमध्येही तेलाचा अंश असतो. चंदनाच्या तेलात असणाऱ्या सॅटॅलॉल या रसायनामुळे त्याला सुगंध आणि औषधी गुणधर्म प्राप्त होतात.
श्‍वेतचंदन

श्‍वेतचंदन चंदनाचाच उपप्रकार असून याचा वापर आयुर्वेदिक औषधे तयार करण्यात होतो.
रक्तचंदन बियाणे फोटो
बाह्य दुवे

*
*
* चंदनाविषयी माहिती|मराठी

वर्ग:औषधी वनस्पती
वर्ग:पवित्र वनस्पती
वर्ग:वनस्पती
मोहरी

भारतीय खाण्यात येणारी एक पालेभाजी. हिला हिंदीत सरसों म्हणतात. अन्य नावे : Brassica juncea. इंग्रजीत Leaf Mustard.
पंजाबी लोकांची ही आवडती भाजी आहे. विशेषेकरून ते मक्याच्या भाकरीबरोबर ही भाजी आवडीने खातात.

याच प्रकारच्या दुसऱ्या एका भाजीच्या रोपांच्या बियांना मोहरी किंवा राई म्हणतात. हा स्वयंपाकात फोडणीसाठी वापरण्यात येणारा एक प्रकारचा मसाला आहे. मोहरीपासून तेलसुद्धा काढतात. विशेषतः उत्तर भारतात स्वयंपाकात मोहरीचे तेल वापरतात व ते तेल अंगाला-डोक्याला लावतात. मोहरीची लागवड भारतात सर्वत्र होते. मोहरीची अन्य नावे : राई, प्रियंगु/प्रियंगू. सुंदर स्रियांच्या स्पर्शाने प्रियंगु (पिंपळी) बहरतो, असा कविसंकेत आहे.

मोहरीमध्ये पांढरी मोहरी(Brassica alba), पिवळी मोहरी(Brassica campestris), काळी मोहरी(Brassica nigra),तेलाची मोहरी-Rape seed(Brassica napus), आणि भाजीची मोहरी(Brassica juncea अशा आणखीही बऱ्याच जाती आहेत.
right|thumb|150px|मोहरीचे पीकright|thumb|150px|मोहरीच्या रोपा पाने व फुले
right|thumb|150px|मोहरी (बिया)
right|thumb|150px|सरसू (मोहरीचाच एक प्रकार) याचे दाणे मोठे असतात
right|thumb|150px|लोणच्यात वापरण्यात येणारी मोहरीची डाळ

वर्ग:औषधी वनस्पती
वर्ग:मसाल्याचे पदार्थ
वर्ग: पालेभाज्या
वर्ग: तेलबिया
वर्ग:भारतीय मसाले
जिरे

इवलेसे|जिरे
जिरेगिरे किंवा जिरू (इंग्रजीत: Cumin, शास्त्रीय नाव: क्युमिनम सायमिनम) हा एक प्रकारचा मसाल्याचा पदार्थ आहे. मोहरीप्रमाणेच जिरेसुद्धा तेलाची फोडणी करण्यासाठी वापरले जातात.
याला इंग्रजीतcommon carawayअसे म्हणतात .

*जिरे अत्यंत गुणकारी आहे. एक ग्रम जिरेपूड व दोन ग्रम साखर वरचेवर खाल्यालास आव पडणे थांबते.
*भूक लागत नसल्यास,ओकारी होत असल्यास रुग्ण्यास जिरे खाण्यास द्यावे. ओकारी थांबते, भूकही चांगली लागते. अंगाला खाज सुटत असल्यास रात्री झोपण्यापूर्वी जिरे उन पाण्याबरोबर खावे, खाज त्वरित थांबते.
*लहान मुलांना बहुधा जंतचा त्रास होतो,अशा मुलांना एक ग्रम जिरेयाची पूड, एक ग्रम वाव डिंगाची पूड व दोन ग्रम गूळ घालून गोळ्या करून दिल्या असता जंत मरतात व मुलांना प्रकती सुधारते.
*पित्ताचा प्रकोप होऊन आंबट ढेकर येत असल्यास जिरे व साखर यांचे मिश्रण चघळून खावे, त्याने पित्त शमते.
*जिऱ्याची पूड व सुंठीचा पूड मधातून खाल्ल्यास खोकला थांबतो.
*जिऱ्यामध्ये आयर्न भरपूर प्रमाणात असते, जे रक्तातील हिमोग्लोबिनची पातळी वाढवण्यास, रक्तप्रवाह सुधारण्यास मदत करतं. ज्यामुळे मासिक पाळीचं चक्रही सुरळीत राहतं. ॲनिमियाची समस्या दूर राहते.जिरे नैसर्गिकरित्या लोह समृद्ध असतात.एक चमचा जिरेमध्ये १.४ मिलीग्राम लोह किंवा प्रौढांसाठी १७.५% आरडीआय असतो.

नामकरण
"जीरा" संस्कृत भाषेच्या "जीरक" या शब्दा ने आला आहे अर्थात जे पचनक्रिया मध्ये सहायक असतात. इंग्रजी मध्ये "क्युमिन" शब्दाची उत्पत्ति पुरातन इंग्रेज़ीच्या शब्दांवरून सायमैन किंवा लैटिन भाषेचे शब्द क्युमिनम, या शब्दा वरून आले आहे शब्द मूलतः यूनानी भाषेच्या κύμινον (kuminon) याचे साथ यहूदी भाषेचे כמון (कॅम्मन) आणि अरबी भाषेचे كمون (कैम्मन) ने दिले. इस शब्द के रूप का समर्थन कई प्राचीन भाषाओं के शब्द हैं, जैसे अक्कैडियाई भाषा में कमूनु,, सुमेरियाई भाषा में गैमुन। माईसेनियाइ यूनानी भाषा का शब्द κύμινον (क्युमिनॉ) इसका प्राचीनतम उदाहरण है।
वर्ग:मसाल्याचे पदार्थ
वर्ग:पाककलेमध्ये वापरले जाणारे पदार्थ
वर्ग:भारतीय मसाले
हिंग

हिंग हा फेरुला फोइटिडा (Ferula assafaoetida) या वनस्पतीच्या मुळाचा रस सुकवुन त्यापासुन बनविलेला एक पदार्थ आहे. हिंग ही एक अशी वनस्पती आहे जिला वास येतो आणि तिखट चव असते. हे सामान्यतः वाळवले जाते, पिवळ्या चूर्ण मध्ये दळले जाते आणि स्वयंपाक किंवा औषधी कारणांसाठी वापरले जाते. हिंग हे अँटिऑक्सिडंट्सचा चांगला स्रोत आहे.
वापर

भारतात स्वयंपाक आणि आयुर्वेदात पाचक म्हणून हिंगाचा सर्वात वापर होतो. हिंग अनेक शतकांपासून औषधी वनस्पती म्हणून वापरली जात आहे. आयुर्वेदाने हिंग रक्त योग्य करतो असे म्हंटले आहे. हिंगातील कौमरिन नावाची रसायने रक्त पातळ करू शकतात. रक्तदाब कमी करण्यास मदत हिंगाने होऊ शकते. याचा वापर सर्दी आणि खोकल्यांवर उपचार करण्यासाठी देखील केला जाऊ शकतो. हा मसाला पचनास मदत म्हणून, मसाला म्हणून अन्नात आणि लोणच्यामध्ये वापरला जातो. हे भारतीय शाकाहारी पाककृतीमध्ये चव वाढवणारी भूमिका बजावते. श्वासोच्छवासाच्या किंवा घशाच्या समस्या, पचनाच्या समस्या किंवा काही कारणास्तव मासिक पाळी थांबल्यानंतर मासिक पाळी पुन्हा सुरू करण्यासाठी लोक हिंगाचा वापर करतात.
* पोटदुखी शांत करते
* डोकेदुखी आणि मायग्रेनपासून आराम मिळतो
* सर्दीची लक्षणे दूर करणे
* तीव्र थकवा दूर करण्यास मदत करते
* सूज येणे,
* पोटातील वेदनादायक वायू उत्सर्जनास मदत करते
अनेक शतकांपूर्वी, गर्भपात होण्यासाठी गर्भनिरोधक म्हणून हिंगाचा वापर केला जात होता, म्हणून हे औषधी वनस्पती गर्भवती असलेल्या, गर्भवती होऊ पाहत असलेल्या आणि स्तनपान करणाऱ्या महिलांसाठी टाळण्याची शिफारस केली जाते.
लागवड आणि उत्पादन

फेरुला एसा-फोएटिडा ही एपियासी कुटुंबातील एक वनौषधी आहे. ही एक बारमाही वनस्पती आहे. याची उंची २ ते ६ मीटर पर्यंत वाढते. फुले फिकट हिरवट पिवळी रंगाची असतात. फळे अंडाकृती, सपाट, पातळ, लालसर तपकिरी असतात. भारतासह हिंग कझाकिस्तान, उझबेकिस्तान आणि ताजिकिस्तानमध्ये पिकवला जातो.
इतिहास

हिंगाचा प्राचीन लिखित पुरावा भागवत पुराणात (7:5:23-24) आहे. यात हिंगाचा उल्लेख आहे, ज्यामध्ये असे म्हणले आहे की देवतेची पूजा करण्यापूर्वी कोणीही हिंग खाऊ नये. भारतात ही प्रथा आज ही आहे. इराण आणि भूमध्यसागरीय भूमध्य समुद्रात हिंग परिचित होते. अलेक्झांडरच्या मोहिमेद्वारे हिंग युरोपमध्ये आणले गेले.

वर्ग:मसाल्याचे पदार्थ
वर्ग:पाककलेमध्ये वापरले जाणारे पदार्थ
वर्ग:भारतीय मसाले