अमृता प्रीतम

अमृता प्रीतम (३१ ऑगस्ट, १९१९ - ३१ ऑक्टोबर, २००५) या भारतातील महान साहित्यिकांपैकी एक गणल्या जातात. त्यांनी पंजाबी आणि हिंदी भाषां मध्ये लिखाण केले होते.

प्रीतम यांचा जन्म १९१९ मध्ये भारतातल्या पंजाब राज्यातील गुजरानवाला येथे झाला. त्यांचे बालपण लाहोरमध्ये गेले. शिक्षणदेखील तेथेच झाले. किशोरावस्थेत त्यांनी कविता, कथा व निबंध इत्यादी लेखन करण्यास सुरुवात केली. त्यांची पन्नासहून अधिक पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. त्यांनी लिहिलेल्या साहित्यापैकी काही साहित्यकृतींचा अनेक देशी-विदेशी भाषांमध्ये अनुवाद झाला आहे.

अमृता प्रीतम यांना १९५७ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार, १९५८ मध्ये पंजाब सरकारच्या भाषा विभागाचा पुरस्कार, १९८८ मध्ये बल्गेरियामधील वैरोव पुरस्कार आणि १९८२ मध्ये भारतातील सर्वोच्च साहित्यिक पुरस्कार समजल्या जाणाऱ्या ज्ञानपीठ पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
इवलेसे|अमृता प्रीतम (१९४८)
चरित्र
पार्श्वभूमी

अमृता प्रीतम यांचा जन्म १९१९ मध्ये सध्याच्या पाकिस्तानच्या पंजाबच्या मंडी बहाउद्दीन येथे अमृत कौर या नावाने झाला. त्यांचे वडील शीख धर्माचे उपदेशक होते. अमृताच्या आईचे अकरा वर्षांचे असताना निधन झाले. त्यानंतर लगेचच ती व तिचे वडील लाहोर येथे गेले आणि तेथेच तिने १९४७ मध्ये भारतात स्थलांतर होईपर्यंत वास्तव्य केले. प्रौढांच्या जबाबदाऱ्या सामना करून आणि आईच्या निधनानंतर एकाकीपणाने त्याला वेढले, अगदी लहान वयातच ती लिहायला लागली. १९३६ मध्ये वयाच्या सोळाव्या वर्षी त्यांनी अमृत लेहरन (अमर वेव्हज) या कवितांचे पहिले काव्यसंग्रह प्रकाशित केले होते ज्या वर्षी तिने लहानपणापासूनच व्यस्त असलेल्या संपादक प्रीतम सिंगशी लग्न केले आणि अमृत कौर यांचे नाव बदलून अमृता प्रीतम केले.

स्वातंत्र्यानंतर, सामाजिक कार्यकर्ते गुरू राधा किशन यांनी दिल्लीत पहिले जनता ग्रंथालय आणण्यासाठी पुढाकार घेतला होता. स्वातंत्र्यानंतर काही काळ सामाजिक कामातही ती सहभागी झाली होती. उद्घाटन बलराज साहनी आणि अरुणा असफ अली यांच्या हस्ते झाले आणि त्या अनुषंगाने त्या कार्यक्रमाला हातभार लागला. हे स्टडी सेंटर कम लायब्ररी अजूनही क्लॉक टॉवर, दिल्ली येथे चालू आहे. भारत विभाजन होण्यापूर्वी तिने काही काळ लाहोर रेडिओ स्टेशनवरही काम केले होते.

गरम हावा या अमर विभाजन चित्रपटाचे दिग्दर्शक म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या एम. एस. सत्यू यांनी आपल्या दुर्मिळ नाट्यसृष्टी 'एक थे अमृता' च्या माध्यमातून तिला नाट्य श्रद्धांजली वाहिली.
प्रमुख साहित्य

* कादंबऱ्या :
**अदालत
**उन्चास दिन
**कोरे कागज़
**तेरहवॉं सूरज
**दिल्ली की गलियॉं
**नागमणि
**पांच बरस लंबी सड़क
**पिंजर
**रंग का पत्ता
**सागर और सीपियॉं
* आत्मचरित्र :
**रसीदी टिकट
* कथासंग्रह :
**कहानियों के आंगन में
**कहानियां जो कहानियॉं नहीं हैं
* संस्मरणें :
**एक थी सारा
**कच्चा ऑंगन
* कवितासंग्रह :
**कस्तुरी
**कागज ते कॅनवस (ज्ञानपीठ पुरस्कार प्राप्त कवितासंग्रह) इत्यादी १८ कवितासंग्रह प्रसिद्ध आहेत.
**चुनी हुई कविताएॅं
**मैं जमा तूं (१९७७)
**लामियॉं वतन
**लोक पीड (१९४४)
**सुनहुडे (साहित्य अकादमी पुरस्कारप्राप्त कवितासंग्रह)
* ललित गद्‍य :
** अग दियॉं लकीरॉं (१९६९)
** अज्ज दे काफीर (१९८२)
** अपने-अपने चार वरे (१९७८)
** इक उदास किताब (१९७६)
** इक हथ मेहन्दी इक हथ छल्ला (१९८०)
** इकी पत्तियॉं दा गुलाब
** औरतः इक दृष्टिकोण (१९७५)
** कच्चे अखर (१९७९)
** कडी धुप्प दा सफर (१९८२)
** काला गुलाब
** किरमिची लकीरें
** केडी जिंदगी केडा साहित्य (१९७९)
** मुहब्बतनामा (१९८०)
** मेरे काल मुकट समकाली (१९८०)
** शौक सुरेही (१९८१)
** सफरनामा (१९७३)
संदर्भ
बाह्य दुवे

* sawnet.ऑर्ग - अमृता प्रीतम यांच्याबद्दल माहिती
* अपनाऑर्ग.कॉम - अमृता प्रीतम यांचे चरित्र
*


प्रीतम, अमृता
प्रीतम, अमृता
प्रीतम, अमृता
प्रीतम, अमृता
प्रीतम, अमृता
प्रीतम, अमृता
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते