JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
मीन रास

इवलेसे|मीन राशीचे चिन्ह
मीन रास एक ज्योतिष-राशी आहे. पृथ्वीवरून माणसाला दिसणारे जे आकाश आहे त्याच्या पूर्वेकडून पश्चिमेकडे जाणाऱ्या रेषेवर आकाशाचे प्रत्येकी ३० अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. मीन रास ही बाराव्‍या भागात येते म्हणून ही राशी १२ या आकड्याने दर्शवतात. या राशीमध्ये पूर्वा भाद्रपदा ह्या नक्षत्राचा शेवटचा चौथा चरण(चौथा भाग), आणि उत्तराभाद्रपदा व रेवती ही नक्षत्रे येतात.
स्वभाव

ही द्विस्वभावी राशी आहे.

आद्याक्षरे - दि, दु, ठ, थ, झ, यां, दे, दो, चा,ची

कन्या रास मीन राशीचा विरोधी रास मानली जाते.
हे सुद्धा पहा

* कुंडली
* फलज्योतिष


वर्ग:ज्योतिष
वर्ग:फलज्योतिष
वर्ग:राशी
वर्ग:ज्योतिष-राशी
डिसेंबर १८

ठळक घटना आणि घडामोडी

सतरावे शतक

अठरावे शतक

एकोणिसावे शतक

विसावे शतक

एकविसावे शतक

* २०१२ - पुण्यात इमारतीचे बांधका करीत असताना छत कोसळून १३ कामगार ठार.
* २०२४ - मुंबईजवळ घारापुरीच्या दिशेने जाणाऱ्या "नीलकमल" फेरी आणि भारतीय आरमाराची स्पीटबोट यांच्यात धडक. १३ प्रवासी मृत्युमुखी व ५ जण बेपत्ता. एकूण ९९ जणांना वाचवण्यात आले. नीलकमलमध्ये क्षमतेपेक्षा जास्त प्रवासी भरले होते.
जन्म

* १६२० - हाइनरिक रॉथ, जर्मनीचा संस्कृतपंडित.
* १६२६ - क्रिस्टीना, स्वीडनची राणी.
* १७७८ - जोसेफ ग्रिमाल्डी, इंग्लिश विदूषक.
* १८५६ - सर जे.जे. थॉमसन, नोबेल पारितोषिक विजेता इंग्लिश भौतिकशास्त्रज्ञ.
* १८६३ - फ्रांझ फर्डिनांड, ऑस्ट्रियाचा आर्चड्यूक.
* १८७८ - जोसेफ स्टालिन, सोवियेत संघाचा नेता.
* १८८६ - टाय कॉब, अमेरिकन बेसबॉल खेळाडू.
* १९१० - एरिक टिंडिल, न्यू झीलंडचा क्रिकेट आणि रग्बी खेळाडू.
* १९१३ - विली ब्रॅंट, पश्चिम जर्मनीचा चान्सेलर.
* १९३० - रमेश तेंडुलकर, मराठी साहित्यिक व समीक्षक.
* १९३१ - स.शि. भावे, मराठी समीक्षक.
* १९४३ - कीथ रिचर्ड्स, इंग्लिश संगीतकार.
* १९४६ - स्टीवन स्पीलबर्ग, अमेरिकन चित्रपट दिग्दर्शक.
* १९४६ - रे लियोटा, अमेरिकन चित्रपट अभिनेता.
* १९५५ - विजय मल्ल्या, भारतीय उद्योगपती
* १९६३ - ब्रॅड पिट, अमेरिकन चित्रपट अभिनेता.
* १९७१ - बरखा दत्त, भारतीय पत्रकार.
* १९७१ - अरांता सांचेझ व्हिकारियो, स्पेनची टेनिस खेळाडू.
* १९७८ - केटी होम्स, अमेरिकन चित्रपट अभिनेत्री.
मृत्यू

* १९९३ - राजा बारगीर, मराठी आणि हिंदी चित्रपट दिग्दर्शक.
* १९९५ - कमलाकरबुवा औरंगाबादकर, कीर्तनकार.
* २००० - मुरलीधर गोपाळ तथा मु.गो.गुळवणी, भारतीय इतिहास संशोधक, वैदिक संस्कृतीचे अभ्यासक.
* २००४ - विजय हजारे, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
प्रतिवार्षिक पालन

* प्रजासत्ताक दिन - नायजर.
* जागतिक स्थलांतरित दिन.
* अरब भाषा दिन.
* अस्पृश्यता निवारण दिन
* अल्पसंख्याक हक्‍क दिन
बाह्य दुवे

डिसेंबर १६ - डिसेंबर १७ - डिसेंबर १८ - डिसेंबर १९ - डिसेंबर २० - (डिसेंबर महिना)
फॉर्म्युला वन

फॉर्म्युला वन जो एफ 1 या नावाने ही ओळखला जातो हा अतिशय जलद अशा मोटार शर्यतीचा खेळ आहे. हा खेळ अधिकृतरित्या एफआयए फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपद , या नावाने ओळखला जातो.
स्पर्धेचा इतिहास
तंत्रज्ञान

ग्रां प्री

हे सुद्धा पहा

# फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी
# फॉर्म्युला वन चालक यादी
# फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी
#
संदर्भ
बाह्य दुवे

# फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ


वर्ग:क्रीडा
वर्ग:फॉर्म्युला वन
मायकेल शुमाकर

मायकेल शुमाकर (३ जानेवारी, इ.स. १९६९:हुर्थ, पश्चिम जर्मन - )हा फॉर्म्युला वन शर्यतीतील माजी चालक असून त्याने तब्बल सात वेळा ही स्पर्धा जिंकली आहे. फॉर्म्युला वन स्पर्धा जिंकणारा तो पहिला जर्मन नागरिक असून त्याच्या यशामुळे ही स्पर्धा जर्मनी मध्ये फार लोकप्रिय झाली. २००६ सालाच्या फॉर्म्युला वन चहात्यांच्या सर्वेक्षणानुसार तो सर्वात लोकप्रिय चालक आहे.
कारकीर्द
सारांश
फॉर्म्युला वन

शुमाकरला १९९७ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदासाठी अपात्र घोषित करण्यात आले, कारण युरोपियन ग्रांप्रीच्या वेळेत त्याच्या खतरनाक पधतीने गाडी चालवल्यामुळे, त्याचा जॅक्स व्हिलनव्ह सोबत अपघात झाला, जो त्याला टाळता आला असता. त्याचे सर्व गुण रद्द करण्यात आले. जर हे घडले नसते तर तो त्या हंगामात दुसऱ्या क्रमांकावर आला असता.
शर्यत पूर्ण नाही केली, परंतु ९०% शर्यत पूर्ण केल्यामुळे गुण मिळाले.
हे सुद्धा पहा

# फॉर्म्युला वन
# हुआन मॅन्युएल फंजिओ
#
# फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी
# फॉर्म्युला वन चालक यादी
# फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी
संदर्भ
बाह्य दुवे

# फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ
# मायकल शुमाकर रेखाचित्र – मर्सिडीज जीपी अधिकृत संकेतस्थळ
# कार्टसेंटर डॉट डि.ई मायकल शुमाकर बद्दल माहिती.
# के.एस.एम मोटरस्पोर्ट्स डॉट डि.ई मायकल शुमाकर बद्दल माहिती.
# फॉर्म्युला वन डॉट कॉम अधिकृत संकेतस्थळावरील रेखाचित्र.
# मायकल शुमाकर कारकीर्द आकडेवारी.
# मायकल शुमाकर बद्दल बातम्या.
#


वर्ग:जर्मन फॉर्म्युला वन चालक
वर्ग:फॉर्म्युला वन चालक‎
वर्ग:इ.स. १९६९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फर्नांदो अलोन्सो

फर्नांदो अलोन्सो (देवनागरी लेखनभेद: फेर्नांदो अलोन्सो ; स्पॅनिश: Fernando Alonso ;) (जुलै २९, इ.स. १९८१ - हयात) हा स्पॅनिश फॉर्म्युला १ चालक आहे. त्याने आजवर दोन वेळा फॉर्म्युला वन शर्यती जिंकल्या असून, अशी शर्यत जिंकणारा तो आजवरचा सर्वांत तरुण चालक आहे (२४ वर्ष, ५८ दिवस). फेलिपी मासा याच्यासोबत तो सध्या स्कुदेरिआ फेरारी संघाचे प्रतिनिधित्व करतो.
कारकीर्द

सारांश

* सद्य हंगाम.
फॉर्म्युला वन

* सद्य हंगाम.
शर्यत पूर्ण नाही केली, परंतु ९०% शर्यत पूर्ण केल्यामुळे गुण मिळाले.
हे सुद्धा पहा

# फॉर्म्युला वन
#
# फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी
# फॉर्म्युला वन चालक यादी
# फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी
संदर्भ
बाह्य दुवे

#
# फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ
# फर्नांदो अलोन्सो अधिकृत संकेतस्थळ
# फॉर्म्युला वन डॉट कॉम अधिकृत संकेतस्थळावरील रेखाचित्र.
# फर्नांदो अलोन्सो रेखाचित्र – मॅकलारेन अधिकृत संकेतस्थळ.
# फर्नांदो अलोन्सो कारकीर्द आकडेवारी.
# फर्नांदो अलोन्सो कारकीर्द आकडेवारी.
#


वर्ग:स्पॅनिश फॉर्म्युला वन चालक
वर्ग:फॉर्म्युला वन चालक‎
किमी रायकोन्नेन

किमी रायकोन्नेन(१७ ऑक्टोबर १९७९ एस्पू - हयात) हा एक फिनिश रेसिंग कार चालक आहे. फॉर्म्युला वनच्या नऊ मोसमात त्याने भाग घेतला. यापैकी २००७ च्या मोसमात तो फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपद मिळवण्यात यशस्वी झाला. २००९ ते २०११ मध्ये त्याने विश्व रॅली अजिंक्यपद स्पर्धेत आईस वन रेसिंग या संघाचे प्रतिनिधित्व केले. २०१२ फॉर्म्युला वन हंगामात तो लोटस रेसिंग संघाचे प्रतिनिधित्व करणार आहे.


वर्ग:फिनिश फॉर्म्युला वन चालक
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
वर्ग:फॉर्म्युला वन चालक
निको रॉसबर्ग

कारकिर्द

सारांश
फॉर्म्युला वन

शर्यत पूर्ण नाही केली, परंतु ९०% शर्यत पूर्ण केल्यामुळे गुण मिळाले.
शर्यत पूर्ण नाही केली परंतु ७५% शर्यत पूर्ण केल्यामुळे ५०% गुण मिळाले.
हे सुद्धा पहा

# फॉर्म्युला वन
#
# फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी
# फॉर्म्युला वन चालक यादी
# फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी
संदर्भ
बाह्य दुवे

# फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ
# निको रॉसबर्ग रेखाचित्र – मर्सिडीज जीपी अधिकृत संकेतस्थळ.
# निको रॉसबर्ग कारकीर्द आकडेवारी.
# निको रॉसबर्ग कारकीर्द.
#


वर्ग:जर्मन फॉर्म्युला वन चालक
वर्ग:फॉर्म्युला वन चालक‎
पोप लिओ तेरावा

इवलेसे|पोप लिओ तेरावा
पोप लिओ तेरावा (मार्च २, इ.स. १८१०:कार्पिनेतो रोमानो, इटली - जुलै २०, इ.स. १९०३:रोम) हा २५६वा कॅथोलिक पोप होता.

काउंट लोदोव्हिको पेचीच्या सात पैकी सहाव्या क्रमांकाच्या या मुलाचे नाव व्हिंसेंझो जियोचिनो रफाएल लुइगी पेची असे होते. व्हिंसेंझोने दिवाणी कायदा, दैवी कायदा व धर्मशास्त्रांमध्ये अशा तीन डॉक्टरेटच्या पदव्या मिळवल्या होत्या.

लिओ तेराव्याला कष्टकरी जनतेचा पोप असे म्हणतात.


लिओ १३
वर्ग:इ.स. १८१० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इटालियन पोप
सुबदेई

चंगीझ खान व पुढे ओगदेई खान यांच्या सैन्यातील एक विश्वासू सेनापती. चंगीझ खानाच्या राज्यकाळात याने मोजक्या सैन्यानिशी पूर्व युरोपावर स्वारी केली होती. गनिमी काव्याच्या युद्धनीतीमुळे त्याने जॉर्जिया व व्होल्गा बल्गेरिया प्रदेशावर जेबे नावाच्या दुसऱ्या एका शूर सरदारासमवेत हल्ले केले व हे प्रदेश आपल्या ताब्यात घेतले यामुळे मंगोल साम्राज्य पूर्व युरोपातील स्लाव्हवांशिक प्रदेशांना जिंकून जवळपास मध्य युरोपाच्य सीमेपर्यंत भिडले.

वर्ग: मंगोलियाचा इतिहास
समरकंद

इवलेसे|उजवे|200px|समरकंदाच्या मध्यवर्ती भागातील रेगिस्तान परिसर
समरकंद (उझबेक: Samarqand; ताजिक: Самарқанд; तुर्की: Semerkant; फारसी: سمرقند; रशियन: Самарканд; अर्थ : दगडी दुर्ग किंवा दगडी गाव) हे उझबेकिस्तानामधील दुसरे मोठे शहर व समरकंद प्रांताची राजधानी आहे. चीन व पाश्चात्य देशांमधील व्यापाऱ्याच्या रेशमाच्या मार्गावरील मध्यवर्ती शहर व इस्लामी धर्मशिक्षणाचे, विद्यांचे केंद्र म्हणून ऐतिहासिक काळी समरकंदाची कीर्ती होती. समरकंद इ.स.च्या चौदाव्या शतकातील तैमूरलंगाच्या साम्राज्याचे राजधानीचे शहर होते. तैमूरलंगाची कबर गुर-इ-आमिर येथेच आहे. बीबी-खानिम मशीद ही प्रसिद्ध मशीद समरकंदातील सर्वाधिक लक्षणीय वास्तू आहे.
बाह्य दुवे

* समरकंद.इन्फो

वर्ग:उझबेकिस्तानमधील शहरे
वर्ग:समरकंद प्रांत
पेशावर

पेशावर (पश्तो: پېښور‎; ) ही पाकिस्तानच्या खैबर पख्तूनख्वा प्रांताची राजधानी व देशामधील एक प्रमुख शहर आहे. पेशावर पाकिस्तानच्या उत्तर भागात काबुल नदीच्या खोऱ्यामध्ये खैबर खिंडीच्या जवळ वसले असून ते अफगाणिस्तान-पाकिस्तानच्या सीमेजवळ आहे. मध्य आशिया व दक्षिण आशिया मधील ऐतिहासिक केंद्रांपैकी एक असलेले पेशावर सांस्कृतिक, राजकीय व शैक्षणिक दृष्ट्या खैबर पख्तूनख्वामधील सर्वात महत्त्वाचे शहर आहे. तसेच हे खूप जुने आणि प्राचीन शहर आहे.

सप्टेंबर ११, २००१ च्या दहशतवादी हल्ल्यांनतर अमेरिकेने तालिबानविरुद्ध चालू केलेल्या युद्धामुळे पेशावरमध्ये मोठ्या प्रमाणावर अशांतीचे वातावरण निर्माण झाले. अनेक अतिरेकी गट येथे कार्यरत असून अफगाणिस्तानमधील अनेक निर्वासित लोकदेखील येथे स्थानांतरित झाले. येथे सातत्याने होणाऱ्या हल्ल्यांमुळे पेशावरात असुक्षिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. १६ डिसेंबर २०१४ रोजी पाकिस्तानी तालिबानने पेशावरमधील एक लष्करी शाळेवर हल्ला चढवून १३२ विद्यार्थ्यांना ठार मारले.
खेळ

क्रिकेट हा पेशावरमधील सर्वात लोकप्रिय खेळ असून पेशावर पॅंथर्स हा क्रिकेट क्लब येथे आहे.
पेशावरचा इतिहास

पुरातत्त्वशास्त्री फिदाउल्ला सेहराई यांनी पेशावर आणि त्याच्या आसपासच्या क्षेत्राच्या प्राचीन इतिहासाचा अभ्यास करून त्यावर पुस्तके लिहिली आहेत.
बाह्य दुवे

* महिती
*

वर्ग:पाकिस्तानमधील शहरे
वर्ग:खैबर पख्तूनख्वा
*
हेरात

हेरात (फारसी: هرات) अफगाणिस्तानातील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर व हेरात प्रांताच्या राजधानीचे शहर आहे. ते अफगाणिस्तानाच्या पश्चिम भागात हरी नदीच्या खोऱ्यात वसले आहे.

हेरात अफगाणिस्तानाच्या सुपीक भागात वसले असून वायनीसाठी प्रसिद्ध आहे. हेरातास २,७०० वर्षांहून अधिक काळाचा ज्ञात इतिहास आहे. जुन्या काळातील खोरासान प्रांतातील महत्त्वाचे व्यापारी केंद्र होते.
बाह्य दुवे

*

वर्ग:अफगाणिस्तानमधील शहरे
वर्ग:हेरात प्रांत

la:Artacoana
सायबेरिया

भौगोलिक रशियन सायबेरिया
ऐतिहासिक सायबेरिया]]

सायबेरिया (; लेखनभेद: सैबेरिया) हा रशिया देशामधील एक अवाढव्य भौगोलिक प्रदेश आहे. उत्तर आशिया हा शब्दप्रयोग जवळजवळ संपूर्णपणे सायबेरियाचा उल्लेख करण्यासाठी वापरला जातो. सायबेरियाने रशियाच्या एकूण क्षेत्रफळापैकी ७७% भाग व्यापला आहे, पण रशियाच्या एकूण लोकसंख्येच्या फक्त २५% लोकसंख्या सायबेरियामध्ये वसलेली आहे. सायबेरियाच्या पश्चिमेला उरल पर्वत, उत्तरेला आर्क्टिक महासागर, पूर्वेला प्रशांत महासागर व दक्षिणेला कझाकस्तान, चीन व मंगोलिया हे देश आहेत. नोव्होसिबिर्स्क हे सायबेरियामधील सर्वात मोठे शहर तर ओम्स्क, इरकुत्स्क व क्रास्नोयार्स्क ही इतर शहरे आहेत.

सायबेरिया येथील प्रदीर्घ व कडाक्याच्या हिवाळ्यांसाठी ओळखला जातो. जानेवारी महिन्यामध्ये येथील सरासरी तापमान -२५° से इतके असते.
इतिहास

ऐतिहासिक काळापासून सायबेरिया भागात एनेत, नेनेत, शक, उईघुर इत्यादी जमातींचे वास्तव्य होते. १६व्या शतकामध्ये रशियाचे प्राबल्य झपाट्याने वाढीस लागले व रशियन शासकांनी वरचेवर सायबेरियामध्ये मोहिमा काढण्यास सुरुवात केली. रशियाने सायबेरियामध्ये येनिसेस्क, तोबोल्स्क, याकुत्स्क इत्यादी नगरे वसवली व येथे लष्करी तळ उभारले. १७व्या शतकाच्या मध्यापर्यंत संपूर्ण सायबेरिया भूभागावर रशियाचे अधिपत्य आले होते. रशियाने येथे मोठ्या प्रमाणावर लोकांना वसवले. इ.स. १७०९ पर्यंत येथे सुमारे २.३ लाख रहिवासी बाहेरून वसवण्यात आले होते. येथील मुबलक नैसर्गिक संपत्ती तसेच खनिजांमुळे सायबेरियाची लोकप्रियता वाढीस लागली. इ.स. १७०८ साली पीटर द ग्रेट ह्याच्या नेतृत्वाखाली सायबेरिया प्रशासकीय प्रदेशाची निर्मिती करण्यात आली. ह्याच काळापासून सायबेरियाचा अवाढ्यपणा लक्षात घेता येथे राजकीय शत्रूंना देशोधडीस पाठवण्याची प्रथा चालू झाली.

पारंपारिक काळापासून सायबेरियामध्ये दळणवळणाच्या सोयी अपुऱ्या होत्या ज्यामुळे सायबेरिया प्रदेशाचा उर्वरित रशियासोबत पुरेसा संपर्क नव्हता. लेना, आमुर, ओब इत्यादी नद्या हेच वाहतूकीचे प्राथमिक साधन होते परंतु हिवाळ्यात ह्या नद्या गोठत असल्यामुळे वर्षातील ५ महिने बोटी चालू शकत नसत. ह्या भागात रेल्वेमार्ग बांधण्याचा विचार अनेकदा व्यक्त केला गेला होत. अखेरीस इ.स. १८८० साली दुसऱ्या अलेक्झांडरने सायबेरियन रेल्वे बांधण्याचा निर्णय घेतला व १८९१ साली कामास प्रारंभ झाला. सायबेरियामधील मोठ्या प्रमाणावर होणाऱ्या शेतीचा फायदा उर्वरित रशियास मिळावा व येथील गहू व इतर धान्य सुलभपणे निर्यात करता यावे हा रेल्वे बांधण्यामागील सर्वात मोठा हेतू होता. १९१६ साली सायबेरियन रेल्वेचा संपूर्ण मार्ग कार्यरत झाला व अतिपूर्वेकडील व्लादिवोस्तॉक हे बंदर मॉस्को व युरोपीय रशियासोबत जोडण्यात आले. सायबेरियन रेल्वेचा वापर करून १८९६ ते १९१३ दरम्यान सायबेरियाने दरवर्षी सरासरी ५०२ टन धान्य निर्यात केले.

सोव्हिएत राजवटीदरम्यान नोव्होसिबिर्स्कवर मोठ्या प्रमाणावर लक्ष केंद्रित करण्यात आले व येथे झपाट्याने उद्योगीकरण झाले. दुसऱ्या महायुद्ध काळात युरोपीय रशियामधील अनेक कारखाने सायबेरियामध्ये हलवण्यात आले. ह्यामुळे कृषीसोबत सायबेरियामध्ये औद्योगिक उत्पन्न देखील प्रचंड वाढले. युद्धानंतरच्या काळात सायबेरियात अन्के मोठी जलविद्युत केंद्रे बांधली गेली.
भूगोल

ावरील पेत्रोपावलोव्स्क-कामचत्स्कीयेथील कोर्यास्की ज्वालामुखी]]
सायबेरिया भौगोलिक प्रदेशाचे क्षेत्रफळ इतके असून ते पृथ्वीच्या एकूण क्षेत्रफळाच्या १० टक्के आहे. आल्ताय, उरल ह्या सायबेरियातील प्रमुख पर्वतरांगा आहेत. अंगारा, इर्तिश, कोलिमा, लेना, ओब, याना व येनिसे ह्या सायबेरियातील प्रमुख नद्या तर बैकाल हे येथील प्रमुख सरोवर आहे.
बाह्य दुवे

* सायबेरियाचा नकाशा
* सायबेरियामधील उन्हाळा
*



वर्ग:रशियाचा भूगोल
बाबर

उजवे|इवलेसे|250px|बाबर


जहिरुद्दिन मोहम्मद बाबर (जन्म : १४ फेब्रुवारी १४८३; - २६ डिसेंबर १५३०) हा भारतातील मुघल साम्राज्याचा संस्थापक होता. बाबराने तुर्की भाषेमध्ये तुझुक-ए-बाबरी हे स्वतःचे आत्मचरित्र लिहिले आहे. बाबराने भारतामध्ये मुघल सत्तेचा पाया रोवला. इब्राहिमखान लोधीला पानिपतच्या पहिल्या लढाईत (१५२६) पराभूत करून सल्तनत सत्तेचा शेवट केला व भारतामध्ये मुघल सत्तेचा पाया घातला.
बालपण

बाबरचा जन्म १४ फेब्रुवारी १४८३ रोजी मध्य आशियातील फरगाना खोऱ्यामधील (वर्तमानकालीन उझबेकिस्तानातील) आंदिजान शहरात झाला. बाबरच्या वडिलांचे नाव उमरशेख मिर्झा होते. उमरशेख मिर्झा हा पराक्रमी तुर्क सम्राट तैमूरलंग याचा पाचवा वारस होता. बाबराच्या आईचे नाव कुल्लघ निगार खानुम होते. बाबरची आई ही मंगोलियन सम्राट चंगीझ खान याच्या वंशातील चौदावी वारस होती. उमरशेख मिर्झा हे फरगाणा प्रांताचे शासक होते. बाबरचे आई व वडील हे दोघेही मध्य आशियातील कर्तबगार कुळातील होते. बाबराला तीन भाऊ व पाच बहिणी होत्या. मुलांमधे बाबर हा सर्वात मोठा होता. बाबराचे मूळ नाव झहिरुद्दीन होते. किचकट नावामुळे त्याने नाव बदलून बाबर केले.
फरगाणा प्रांताचे राजपद

बाबराचे वडील उमरशेख मिर्झा याचा अपघाती मृत्यू झाल्यानंतर वंशपरंपरेच्या पद्धतीनुसार फरगाणा प्रांताचे राजपद बाबरास मिळाले. बाबराचे वय तेव्हा बारा वर्षाचे होते. बाबर अगदी लहान वयातच महात्त्वाकांक्षी होता.

इ.स. १४९७ मध्ये त्यालासमरकंद जिंकून घेण्यात यश मिळाले.

बाबरने लढलेली प्रमुख युद्धे :
#पानिपतची लढाई -१५२६
#खानवाची लढाई -१५२७
#चंदेरीची लढाई -१५२८
#घाघराची लढाई -१५२९
बाबरावरील मराठी पुस्तके

* मोगल साम्राज्य : बाबर, रेडर्स फ्रॉम द नॉर्थ (मूळ इंग्रजी लेखक - ॲलेक्स रुदरफोर्ड; मराठी अनुवादक - डाॅ. मुक्ता महाजन)
* मोहम्मद जहिरूद्दीन बाबर (लेखक - प्रा. प्रभाकर गद्रे - मंगेश प्रकाशन, नागपूर)
संदर्भ

वर्ग:मुघल सम्राट
वर्ग:इ.स. १४८३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १५३० मधील मृत्यू
मगधी भाषा

मगधी किंवा मगही ही भारत देशामधील एक भाषा आहे. हिंद-आर्य भाषासमूहामधील एक असलेली मगधी भाषा प्रामुख्याने बिहार राज्यात व पूर्व नेपाळमध्ये वापरली जाते. मगधीची पूर्वज भाषा मगधी प्राकृत ही प्राचीन मगध साम्राज्याची राजकीय भाषा व गौतम बुद्धाची मातृभाषा होती.

मगधी भाषा हिंदी व भोजपुरी भाषांशी साधर्म्य दाखवते.

मगही याची धार्मिक भाषेच्या रूपात ही ओळख आहे. काही जैन धर्मग्रंथ ही मगही भाषेत लिहीले आहेत. मुख्य रूपेण वाचिक परंपराच्या रूपात ही आजपण जीवित आहे. मगहीचा पहिला महाकाव्य गौतम महाकवि योगेश द्वारा 1960-62च्या मध्य लिहिला गेला. दर्जनभर पुरस्कारांशी सन्मानित योगेश्वर प्रसाद सिन्ह हे आधुनिक मगहीचे सर्वात लोकप्रिय कवि मानले गेलेत. 23 अक्तुबरला त्यांची जयन्ति मगही दिवसाच्या रूपात साजरी केली जाते.

मगही भाषा मध्ये विशेष योगदानासाठी सन् 2002 मध्ये डॉ. रामप्रसाद सिंह यांना साहित्य अकादमी भाषा सन्मानाने गौरविले गेले.

काही विद्वानांचे असे मत आहे की मगही संस्कृत भाषा द्वारे जन्मलेली हिन्द आर्य भाषा आहे परंतु महावीर आणि बुद्ध दोघांचे उपदेशांची भाषा मागधी हीच होती. बुद्धाने भाषेची प्राचीनतेच्या प्रश्नावर स्पष्ट म्हणले आहे की‘सा मागधी मूल भाषा' म्हणजे मगही ‘मागधी’ पासून निघालेली भाषा आहे. याची लिपी कैथी आहे.
बाह्य दुवे

* एथ्नॅलॉगवरील माहिती

वर्ग:हिंद-आर्य भाषासमूह
वर्ग:भारतामधील भाषा
एदगा दगा

एदगर दगा (फ्रेंच: Edgar Degas; पूर्ण जन्मनाव: Hilaire-Germain-Edgar Degas) हा चित्रकला, शिल्पकला, रेखाटन कलाप्रकारातील कलाकृतींकरता जगप्रसिद्ध असलेला फ्रेंच चित्रकार होता. दृक् प्रत्ययवाद (अर्थात इंप्रेशनिझम) शैलीच्या जनकांपैकी एक म्हणून मानला जातो.
महत्त्वाच्या चित्रकृती


चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 009.jpg|ब्यूननप्रोब (Bühnenprobe) (१८७८-७९)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 021.jpg|नृत्यवर्ग (Die Tanzklasse) (१८७५)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 066.jpg|नर्तिका (Tänzerin) (१८८१-८३)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 076.jpg|नीलवस्त्रा नर्तिका (Tänzerinnen in Blau)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 029.jpg|न्हाणीघरातील स्त्री (Frau bei der Toilette) (१८८५)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 032.jpg|स्नान करणारी स्त्री (Frau in der Badewanne) (१८८६)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 044.jpg|फेर्नाडो सर्कशीतील कु. लाला (Miss Lala im Zirkus Fernado) (१८७९)
चित्र:Degas l'orchestre.jpg|ऑपराचा वाद्यवृंद (L'orchestre de l'opéra) (१८७०)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 040.jpg|ट्रिब्यूनसमोर जॉकी (Jockeys vor der Tribüne) (१८६९-७२)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 016.jpg| कापसाचा कारखाना, न्यू ऑरलिन्स (Die Baumwollfaktorei) (१८७३)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 051.jpg| मेरी कसाटचे व्यक्तिचित्र (१८७६-७८)
चित्र:Glyptoteket Degas1.jpg| नर्तिकेचे शिल्प

बाह्य दुवे

* गॅलरीऑफआर्ट.यूएस - एदगर दगा
* एदगर दगाची चित्रे


वर्ग:फ्रेंच चित्रकार
वर्ग:दृक् प्रत्ययवाद चित्रशैली
वर्ग:इ.स. १८३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१७ मधील मृत्यू
कामीय पिसारो

याकोब-आब्राहम-कामीय पिसारो ऊर्फ कामीय पिसारो (फ्रेंच: Camille Pissarro) (जुलै १०, १८३० - नोव्हेंबर १३, १९०३) हा प्रख्यात फ्रेंच चित्रकार होता. पिसारोचे दृक् प्रत्ययवाद व दृक् प्रत्ययोत्तरवाद चित्रशैल्यांमधील योगदान महत्त्वाचे मानले जाते.
जीवन

पिसारोचा जन्म जुलै १०, १८३० रोजी कॅरिबियन समुद्रातील सेंट थॉमस, व्हर्जिन बेटे येथे झाला. बालपण सेंट थॉमस बेटावर काढल्यावर पिसारो वयाच्या १२ व्या वर्षी पॅरिसात बोर्डिंग शाळेत दाखल झाला. १८५५ साली त्याने पॅरिसातील एकोल दि बो-आऱ्ह व अकाडेमी स्विस या नामांकित कलाविद्यालयांमधून प्रशिक्षण घेतले. फ्रॅंको-प्रशियन युद्धामुळे १८७० साली फ्रान्स सोडून लंडनात आसरा घ्याव्या लागलेल्या पिसारोने तेथील वास्तव्यात दृक् प्रत्ययवादी चित्रशैलीच्य ढंगाने अनेक चित्रे चितारली. पुढे १८९० साली तो मायदेशी परतला. नोव्हेंबर १३, १९०३ रोजी पॅरिसातील वास्तव्यात पिसारो मरण पावला.
बाह्य दुवे

* कामीय-पिसारो.ऑर्ग (इंग्लिश मजकूर)


वर्ग:फ्रेंच चित्रकार
वर्ग:दृक् प्रत्ययवाद चित्रशैली
वर्ग:इ.स. १८३० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०३ मधील मृत्यू
कॅस्पियन समुद्र

इवलेसे
कॅस्पियन समुद्र (, , , , , तुर्कमेन: Hazar deňzi) हा पृथ्वीवरील जमिनीने वेढलेला सर्वात मोठा पाण्याचा साठा आहे (पृष्ठभागच्या क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने). कॅस्पियन समुद्राचे जगातील सर्वात मोठे सरोवर किंवा एक वेगळा समुद्र ह्या दोन्ही प्रकारांनी वर्गीकरण केले जाते. इतके पृष्ठभागाचे क्षेत्रफळ व इतके पाण्याचे घनफळ असलेल्या कॅस्पियन समुद्राच्या उत्तरेला रशिया, दक्षिणेला इराण, पश्चिमेला अझरबैजान तर पूर्वेला तुर्कमेनिस्तान व कझाकस्तान हे देश आहेत. कॅस्पियन समुद्राच्या पश्चिम किनाऱ्यापाशी कॉकासस पर्वतरांगेची सुरुवात होते. बाकू हे कॅस्पियन समुद्रकिनाऱ्यावरील सर्वात मोठे शहर आहे.

वोल्गा नदी, उरल नदी व कुरा नदी ह्या कॅस्पियन समुद्राला मिळणाऱ्या सर्वात मोठ्या नद्या आहेत. कॅस्पियन समुद्रामधून पाण्याचा बहिर्वाह केवळ बाष्पीभवनाद्वारे होतो. येथील पाण्याचा खारटपणा १.२ टक्के आहे. कॅस्पियन हे नाव मुळात कॅस्पियन ह्या लोकांपासून मिळाले आहे. जुन्या काळात ग्रीक आणि पर्शियन लोकं कॅस्पियन समुद्राला हैरकॅनीयन समुद्र म्हणून उल्लेखित असत. आजच्या काळात पर्शियात माझानदरान सागर असे हे उल्लेखले जाते.

left|thumb|250 px|कॅस्पियन समुद्राचा नकाशा
left|thumb|250 px|Stenka Razin (Vasily Surikov)

वर्ग:समुद्र
वालचंद हिराचंद

इवलेसे|वालचंद हिराचंद
वालचंद हिराचंद जन्म : सोलापूर, २३ नोव्हेंबर १८८२ - मृत्यू : ८ डिसेंबर १९५३) हे एक भारतीय उद्योगपती होते.त्यांचे वडील हिराचंद नेमचंद दोशी हे पहिल्या मराठी जैन नियतकालिकाचे- जैन बोधक-चे संस्थापक संपादक होते.

वालचंद यांचा कल शिक्षणापेक्षा धंद्याकडे असल्याने त्यांनी शिक्षणाला रामराम ठोकून व्यवसायात पदार्पण केले. वडिलांच्या आडत कामात त्यांचे मन रमत नव्हते. त्यात त्यांना, ज्वारीच्या व कापसाच्या व्यापारात झळ सोसावी लागली होती, म्हणून ते जिद्दीने बांधकाम व्यवसायात उतरले. बांधकाम व्यवसायाचे माहीतगार असलेल्या फाटक यांच्याबरोबर फाटक-वालचंद लिमिटेड कंपनीच्या माध्यमातून हे काम सुरू केले. बार्शी लाईट रेल्वेच्या कंत्राटापासून सुरुवात करून सुमारे १४ वर्षे त्यांनी भागीदारीत अनेक पुलांची उभारणी केली. एडशी-तडवळ, बोरीबंदर-करी रोड-ठाणे-कल्याण यांसारखे मोठे प्रकल्प त्यांनी हाती घेतले व तडीस नेले. मुंबईतील व ब्रिटिशांच्या मर्जीतील नावाजलेल्या व्यावसायिकांना मागे सारून त्यांनी ही कामगिरी केली. मुंबईचा तानसा प्रकल्प, बोरघाटातले बोगदे, सिंधू नदीवरील व इरावती नदीवरील पूल यांसह अनेक छोट्या मोठ्या प्रकल्प उभारणीमध्ये वालचंद हिराचंद यांनी त्यांच्यातील धडाडी दाखवली.

ब्रिटिश जहाज कंपन्यांना झुकते माप देण्याच्या भूमिकेमुळे या व्यवसायात त्यांना अनेक अडीअडचणींना तोंड द्यावे लागले होते; मात्र न डगमगता ब्रिटिश व्यवस्थेशी त्यांनी संघर्षाची भूमिका घेतली; तसेच ब्रिटिशांच्या मर्जीतील जहाजे चालवणारी बीआय (ब्रिटिश इंडिया स्टीम नेव्हिगेशन कंपनी) ही कंपनी विकत घेण्याची भाषा केली.

जहाज बांधणीसारख्या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासह देशात प्रथमच बोगदा बनवण्याचे तंत्रज्ञान अंमलात आणले. बॉम्बे सायकल अँड मोटार ही मोटारनिर्मिती कंपनी आणि विमाननिर्मितीसाठी हिंदुस्तान एअरक्राफ्ट या कंपन्या त्यांनी स्थापन केल्या. पाइप फाउंड्री, खाणकाम, रायफल बनवणे, सॉ मिल, चॉकलेट व साखर कारखाना आदी क्षेत्रे त्यांनी काबीज केली. साखर उद्योगासाठी साखर कारखाने निर्मितीचा प्रकल्प राबविला. उद्योजकांच्या अडचणी सोडविण्याकरिता इंडियन मर्चंट्‌स, महाराष्ट्र चेंबर ऑफ कॉमर्स आणि फेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्री (फिक्की) आदी संस्थांची उभारणी केली.

प्रीमियर इलेक्‍ट्रॉनिक्‍स, हिंदुस्तान एअरक्राफ्ट लिमिटेड, सिंदिया स्टीमशिप कंपनी, रावळगाव शुगर फॅक्टरी, अ‍ॅक्रो इंडिया, बॉम्बे सायकल अँड मोटार कंपनी, हिंदुस्तान कन्स्ट्रक्‍शन, इंडियन ह्यूम पाइप, प्रीमियर ऑटोमोबाईल्स, नॅशनल रायफल्स, वालचंद कूपर लिमिटेड, वालचंदनगर इंडस्ट्रीज आदी कंपन्या त्यांनी स्थापन केल्या. कामगारांशी सलोख्याचे संबंध राखून त्यांच्या अडचणी जाणून पावले टाकली.
उल्लेखनीय

* डिसेंबर २३, इ.स. १९४० रोजी हिंदुस्तान एअरक्राफ्ट लिमिटेड हा भारतातील पहिला विमाननिर्मितीचा कारखाना त्यांनी, तत्कालीन म्हैसूर राज्यात बंगलोर येथे सुरू केला. याच 'हिंदुस्तान एअरक्राफ्ट लिमिटेड' कंपनीचे पुढे इ.स. १९६४ साली हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड असे नाव झाले. या कंपनीने आजपर्यंत, भारतातील अत्याधुनिक विमानांच्या निर्मितीचे आणि देखभालीचे काम केले आहे.
संदर्भ

सकाळ संकेतस्थळ

वर्ग:भारतीय उद्योगपती
वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील मृत्यू
वर्ग:वालचंद कुटुंब
मोतीलाल नेहरू

इवलेसे
पंडित मोतीलाल नेहरू हे पंडित जवाहरलाल नेहरूंचे वडील होते. ते अलाहाबाद येथील एक नामवंत वकील होते. पुढे त्यांनी वकिली सोडून दिली व भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात लक्ष घातले. १९२२ साली त्यांनी देशबंधू चित्तरंजन दास व लाला लजपत राय ह्यांच्याबरोबर काँग्रेस पक्षांतर्गत स्वराज पक्षाची स्थापना केली. १९२८ साली कोलकाता येथे भरलेल्या काँग्रेस अधिवेशनाचे अध्यक्षपद त्यांनी भूषविले. तसेच १९२८मध्ये काँग्रेस पक्षाने भारताची भावी राज्यघटना बनवण्यासाठी नेमलेल्या समितीचे ते अध्यक्ष होते. ह्या समितीने नेहरू रिपोर्ट सादर केला.

मोतीलाल नेहरू ह्यांच्या पत्नीचे नाव स्वरूपराणी असे होते. पंडित जवाहरलाल नेहरू हे त्यांचे एकमेव पुत्र होते. तसेच त्यांना दोन कन्या होत्या. त्यांच्या ज्येष्ठ कन्येचे नाव विजयालक्ष्मी होते, ज्या पुढे विजयालक्ष्मी पंडित म्हणून नावारूपाला आल्या. त्यांच्या कनिष्ठ कन्येचे नाव कृष्णा (हाथीसिंग) होते.

मोतीलाल नेहरूंनी अलाहाबाद येथे राजवाड्याप्रमाणे एक प्रशस्त घर घेतले होते. त्या घराचे नाव आनंद भवन असे होते. पुढे त्यांनी हे घर काँग्रेस पक्षाला देऊन टाकले.

मोतीलाल नेहरूंचे निधन १९३१ साली अलाहाबाद येथे झाले.

नेहरू, मोतीलाल
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:जवाहरलाल नेहरू
वर्ग:इ.स. १८६१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील मृत्यू
मुहम्मद दुसरा

अल्ला-उद्दीन मुहम्मद दुसरा हा मध्य आशियातील ख्वारिझम घराण्याचा सत्ताधिश होता. इ.स. १२०० ते इ.स. १२२० पर्यंत त्याने गादी चालवली.
चंगीझ खानची स्वारी

इ.स. १२१८ मध्ये व्यापाराची परवानगी मागणाऱ्या चंगीझ खानच्या व्यापारी चमूला शाह मुहम्मदच्या एका अधिकाऱ्याने ठार केले. या कृत्याबद्दल शाह मुहम्मदने या अधिकाऱ्याला शिक्षा न करता पाठीशी घातले. हा प्रकार कानावर पडल्यावर चंगीझने सुमारे दोन लाख सैन्यानिशी मध्य आशियावर हल्ला केला. या युद्धातील पराभवानंतर शाह मुहम्मद इराणच्या दिशेने पळून गेला. पुढे तेथे परागंदा अवस्थेतच त्याला मृत्यू आला.
हे लेख देखील पहा

*चंगीझ खान

वर्ग:अरेबियाचा इतिहास
वर्ग:मध्य आशियाचा इतिहास
वर्ग:इ.स. ११६९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १२२० मधील मृत्यू