JayJayThrowThrow/commonwealth-wiki-mix huggingface dataset:
नाइट वॉचमन (क्रिकेट)

नाइट वॉचमन हे कसोटी क्रिकेटमध्ये डावाच्या विशिष्ट वेळी फलंदाजी करण्यास उतरणाऱ्या खेळाडून दिले जाणारे नामाभिधान आहे. असा खेळाडू सहसा ६-७ बळी गेल्यानंतर फलंदाजी करणारा असतो पण दिवसाचा खेळ संपत आलेला असताना पहिल्या १-५ फलंदाजांचा बळी गेला तर हा फलंदाजीस येउन दिवस काढण्याचा प्रयत्न करतो. रात्रभर नाबाद राहून दुसऱ्या दिवशी परत फलंदाजी करण्याच्या या प्रयत्नामुळे अशा खेळाडूला नाइट वॉचमन (रात्रीचा राखणदार) म्हणतात. दिवसभराच्या खेळानंतर (खेळून किंवा आपली फलंदाजी यायची वाट पाहून) दमलेल्या चांगल्या प्रतीच्या फलंदाजांना होऊ घातलेल्या अंधारापासून किंवा लक्ष विचलित होउन आपली विकेट थोडक्यात घालवावी लागू नये म्हणून हा डावपेच वापरला जातो.


वर्ग:क्रिकेट
पॉल रायफेल

पॉल रॉनल्ड रायफेल (१९ एप्रिल, १९६६:बॉक्स हिल, व्हिक्टोरिया, ऑस्ट्रेलिया - ) हे कडून ३५ कसोटी आणि ९२ एकदिवसीय सामने खेळलेले क्रिकेट खेळाडू आहेत. हे १९९९ विश्वचषक विजेत्या संघाचा तसेच १९९६ च्या उपविजेत्या संघाचा भाग होते. खेळाडू म्हणून निवृत्ती घेतल्यावर रायफेल क्रिकेट पंच झाले. हे आयसीसीच्या एलीट पॅनलचे सदस्य आहेत.
संदर्भ आणि नोंदी

वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डेमियन फ्लेमिंग

डेमियन विल्यम फ्लेमिंग (२४ एप्रिल, १९७० - ) हा कडून २० कसोटी आणि ८८ एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि जलद-मध्यमगती गोलंदाजी करीत असे.

खेळाडू म्हणून निवृत्ती घेतल्यानंतर फ्लेमिंग दूरचित्रवाणीवर क्रिकेट सामन्यांचे समालोचन करतो.


वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
यवतेश्वर

यवतेश्वर हे साताऱ्या जवळील डोंगराच्या कुशीत वसलेले छोटे गाव आहे. येथे पुरातन शिवमंदीर आहे.


यवतेश्वर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील सातारा तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान

हवामान

हे गाव समुद्रसपाटीपासून साधारणपणे ७०० मीटर उंचीवर वसलेले आहे. येथे उष्णकटिबंधीय वातावरण आहे. येथे पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो.वार्षिक पर्जन्यमान १०४२ मिलीमीटर आहे.हिवाळ्यात इथे सुखद गारवा असतो.सरासरी वार्षिक तापमान २४.४ अंश सेल्सियस आहे. साताऱ्यातील वाऱ्याचा सरासरी वेग २.८ मीटर प्रति सेकंद आहे.वाऱ्याचा कमाल वेग सुमारे १० मीटर प्रति सेकंद (३६ किमी/तास) आहे.हिवाळ्यात तापमान १०.९ अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाते तर उन्हाळ्यात ते ३७.६ अंश सेल्सियसपर्यंत वर चढते.
लोकजीवन

प्रेक्षणीय स्थळे

नागरी सुविधा

जवळपासची गावे

संदर्भ

#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate

वर्ग:सातारा तालुक्यातील गावे
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
प्रतापसिंह भोसले

हा लेख साताऱ्याचे राजे श्रीमंत छत्रपती प्रतापसिंह महाराज यांच्याबद्दल आहे. हे शाहू राजांचे ज्येष्ठ पुत्र होते.

साताऱ्याचे छत्रपती हे मराठय़ांच्या साम्राज्याचे खरे धनी. युगपुरुष शिवाजी महाराजांचे वंशज वंशपरंपरेने साताऱ्याच्या गादीवर होते. तथापि, पेशवाईचे महत्त्व वाढल्याने साताऱ्याचे छत्रपती केवळ नामधारी राहिले. सन १७९३ च्या सुमारास छत्रपती प्रतापसिंहांचा जन्म झाला. साताऱ्याचे छत्रपती दुसरे शाहू सन १८०८ च्या सुमारास मृत्यू पावल्यावर प्रतापसिंह छत्रपती झाले.

तथापि छत्रपतींनी इंग्रजांशी संधान साधले म्हणून दुसऱ्या बाजीरावाने त्यांना आपल्यासोबतच ठेवले. तसेच छत्रपतींच्या हितचिंतकांची तुरुंगात रवानगी केली. १८१७ च्या सुमारास इंग्रजांशी झालेल्या लढाईत बाजीरावाचा पराभव झाला. तेव्हा बाजीराव पळाला आणि छत्रपती इंग्रजांच्या हाती सापडले. सन १८१८ला दुसऱ्या बाजीरावाचा पूर्ण पराभव करून इंग्रजांनी पेशवाई बुडवली. तथापि, छत्रपतीच्या घराण्याचा आपडौल काय आहे याची इंग्रजांना जाण असल्याने त्यांनी छत्रपतींशी तह करून त्यांना मांडलिक बनवले. सातारा आणि आजूबाजूचा प्रदेश या छोट्याशा राज्यातही छत्रपतींनी काही सुधारणा केल्या. त्या इग्रजांच्या डोळ्यात खुपल्या.

पुढे विविध कारणांवरून त्यांचे इंग्रजांशी खटके उडू लागले. स्वाभिमानी असलेल्या छत्रपतींना इंग्रजांची बंधने आता बोचू लागली. अखेर छत्रपतींवर इंग्रजांनी राजद्रोहाचा आरोप ठेवला. आरोप कबूल केल्यास गादीवर ठेवू अन्यथा राज्यास मुकाल, असा तिढा त्यांना टाकला. या गोष्टीस छत्रपतींनी बाणेदारपणे नकार दिला. तेव्हा त्यांना गादीवरून दूर करून त्यांची रवानगी काशी येथे केली गेली. तत्कालिन गव्हर्नर जनरलपुढे त्यांनी आपली बाजू मांडली. पण काही उपयोग झाला नाही. तेव्हा आपला स्वामीनिष्ठ वकील रंगो बापूजी यास आपली कैफियत मांडण्यासाठी त्यांनी इंग्लंडला पाठवले. ‘‘राज्य जाईल अशी धमकी कशाला देता? मी राज्याची हाव कधीच धरली नाही.’’ असे बाणेदार उत्तर त्यांनी इंग्रजांना दिले होते. पण अखेर १४ ऑक्टोबर १८४७ रोजी प्रतापसिंह भोसले यांचे निधन झाले. त्यांच्या निधनानंतर त्यांच्या काही वारसांना इंग्रजांनी गादीवर बसवते. परंतु पुढे दत्तक वारस नामंजूर करून १८४८ च्या सुमारास सातारचे राज्य खालसा करण्यात आले.


प्रतापसिंह भोसले
प्रतापसिंह भोसले
प्रतापसिंह भोसले
शिवाजीराव अनंतराव भोसले

शिवाजीराव अनंतराव भोसले (जुलै १५, १९२७ - जून २९, २०१०) हे मराठी वक्ते, लेखक होते.
बालपण आणि कौटुंबिक पार्श्वभूमी

भोसल्यांचा जन्म साताऱ्यातील कलेढोण (ता. खटाव) येथे जुलै १५, १९२७ रोजी झाला. त्यांचे वडील अनंतराव भोसले हे प्राथमिक शिक्षक होते. त्यांच्या आईचे नाव अनसूयाबाई होते.
#भोसल्यांचे थोरले भाऊ लष्करी अधिकारी,
# तर दुसऱ्या क्रमांकावरील थोरले बंधू प्राथमिक शिक्षक आणि
#त्यानंतरचे बंधू बॅरिस्टर बाबासाहेब भोसले हे महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री होते.

विटा या लहान गावात शिवाजीरावांनी प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले. पुढे सातारा न्यू इंग्लिश स्कूल, पुण्यातील वाडिया कॉलेज आणि कोल्हापूरच्या राजाराम कॉलेजमध्ये त्यांचे माध्यमिक आणि कॉलेजचे शिक्षण झाले. राजर्षि शाहू महाराजांच्या बोर्डिंगाच्या 'कमवा शिका' योजनेचा लाभही त्यांनी घेतला. कायद्याची पदवी त्यांनी पुण्याच्या आयएलएस लॉ कॉलेजातून घेतली. थोरले भाऊ बाबासाहेब भोसले यांच्याबरोबर साताऱ्यात त्यांनी काही काळ वकिलीही केली.
अध्यापकीय कारकीर्द

फलटणच्या मुधोजी कॉलेज येथे तर्कशास्त्र, मानसशास्त्र आणि तत्त्वज्ञान हे विषय शिकवण्यास १९५७ मध्ये त्यांनी प्रारंभ केला. अत्यंत कठीण असणारे हे विषय सहज, सोपे करून शिकवण्यात त्यांचा हातखंडा होता. याच कॉलेजमध्ये त्यांनी सुमारे २५ वर्षे प्राचार्यपदाची धुरा सांभाळली.

१९८८-९१ या काळात त्यांनी छ्त्रपती संभाजीनगरच्या मराठवाडा विद्यापीठाचे कुलगुरुपद सांभाळले.
वक्तृत्व

शिवाजीराव भोसले एक सुपरिचित व्याख्याते होते. भारतीय तत्त्वज्ञान, भारतीय समाजसुधारक, योगी अरविंद, स्वामी विवेकानंद, छत्रपती शिवाजी महाराज, मराठी संत, तर्कशास्त्र, मानसशास्त्र, साहित्य इत्यादी विषयांवर ते अभ्यासपूर्ण व्याख्यान देत. त्यांपैकी काही व्याख्यानमाला अशा :-

वसंत व्याख्यानमाला, पुणे आकाशवाणी व्याख्यानमाला, श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई गणपती ट्रस्ट व्याख्यानमाला, वगैरे. कन्याकुमारी येथे विवेकानंद शिला स्मारक उभारण्यासाठी शीला स्मारक समितीच्या वतीने शिवाजीराव भोसले यांनी देशभर व्याख्यानमालांचे आयोजन केले होते..
स्मृती पुरस्कार

पुण्याची प्राचार्य शिवाजीराव भोसले स्मृती समिती दर वर्षी १५ जुलै रोजी त्यांच्या नावाचा स्मृती पुरस्कार प्रदान करते. आजवर हा पुरस्कार मिळालेल्या व्यक्ती :-. शिवशाहीर बाबासाहेब पुरंदरे (इ.स. २०१२), शास्त्रज्ञ डॉ. रघुनाथ माशेलकर (२०१३), साहित्यिक प्रा. द.मा. मिरासदार (२०१४), सामाजिक कार्यकर्त्या सिंधूताई सपकाळ (२०१५), डॉक्टर ह.वि. सरदेसाई (२०१६). फादर फ्रान्सिस दिब्रिटो (२०१७), माजी न्यायमूर्ती नरेंद्र चपळगावकर (२०१८) , संतसाहित्याचे आणि लोकसाहित्याचे अभ्यासक व प्रसिद्ध वक्ते डॉ. रामचंद्र देखणे (२०१९)..
साहित्य

* कथा वक्तृत्वाची
* चिंतन
* जागर (खंड १ आणि २)
* जीवनवीध
* दीपस्तंभ
* देशोदेशींचे दार्शनिक
* प्रेरणा
* मुक्तिगाथा महामानवाची
* यक्षप्रश्न
* स्वामी विवेकानंद चरित्र
* हितगोष्टी
संदर्भ
बाह्यदुवे

*लोकसत्ता


वर्ग:मराठी लेखक
कोरेगाव तालुका

कोरेगांव तालुका हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्याचा एक तालुका आहे. कोरेगांव तालुक्याला मोठी ऐतिहासिक, सामाजिक व शैक्षणिक पार्श्वभूमी लाभली आहे. या तालुक्याने भारताच्या स्वातंत्र्य लढ्यात व सामाजिक जडणघडणीत फार मोठे योगदान दिले आहे. आधुनिक भारतातसुद्धा कोरेगांव तालुक्याने आपला वेगळा ठसा उमटवला आहे.

कोरेगांव हे शहर या तालुक्याचे मुख्य ठिकाण आहे.
गावे

प्रमुख शहरे -:
* कोरेगाव
* रहिमतपूर
* सुर्ली

कोरेगांव तालुक्यातील गावे.
कोरेगाव, शिरढोण,
कोरेगांव - कुमठे,
सातारारोड,
सोनके,
देऊर,
पिंपोडे बु.,
वाघोली,
दहिगाव,
करंजखोप,
रणदुल्लाबाद,
सोळशी,
नायगाव,
नांदवळ,
सर्कलवाडी,
चवणेश्वर,
भावेनगर,
विखळे,
खोलवडी,
पळशी,
अनपटवाडी,
चौधरवाडी,
खामकरवाडी,
खेड कोरेगाव,
साप कोरेगाव,
वेळू,
चिमणगाव,
भोसे,
तळिये,
बनवडी,
तडवळे,
अंबवडे,
पिंपोडे खु.,
वाठार,
रुइ,
आजादपुर,
आसनगाव,
किनई,
भक्तवाडी,
देऊर,
भाकरवाडी,
जळगाव, कोरेगाव तालुका,
सुर्ली

अशी ही मोजकी प्रसिद्ध गावे आहेत.
चतुःसीमा

कोरेगाव तालुक्‍याच्‍या उत्‍तरेस खंडाळा व फलटण हे तालुके तर पश्चिमेस वाई सातारा हे तालुके दक्षिणेस कराड तालुका पूर्वेस खटाव तालुका.हेत.
प्रसिद्ध व्यक्ती

कोरेगाव तालुक्यातल्या कुमठे गावचे कानाने बहिरे असलेले कुस्तीगीर भरत जगदाळे यांनी बल्गेरियात मार्च २०१४मध्ये झालेल्या १७व्या जागतिक कुस्ती स्पर्धेत भाग घेतला होता.
पाहण्यासारखी ठिकाणे

जरंडेश्वर

हरेश्वर

कल्याणगड (नांदगिरी चा किल्ला )
संदर्भ साप गावचे अमोल कुलकर्णी

फोन नंबर

बाह्य दुवे

* कोरेगांव तालुक्याचा नकाशा


वर्ग:सातारा जिल्हा
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील तालुके
वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके
पार्श्वगायक

पार्श्वगायक हा तो गायक असतो ज्याचा आवाज रेकॉर्ड करून चित्रपटात वापरतात. त्याचा गाण्यांवर कलाकार ओठ हलवुन ते गाण त्यांनीच म्हणल आहे असा अविर्भाव करतात.
पुरुष पार्श्वगायक

* सचिन देव बर्मन
* अभिजीत
* अन्वर (गायक)
* डॉ. राजकुमार ( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* हरिचरन
* हरिहरन ( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* जयाचंद्रन ( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* किशोर कुमार
* के.जे.येसुदास( ७ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* के.एल.सैगल
* कुमार सानु
* मधु बालक्रिष्णन
* मन्ना डे( २ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* मनो
* एम.जी. श्रीकुमार( २ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* मोहम्मद रफी( २ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* मुकेश( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* प्रदिप सोमासुंदरन
* शान
* सोनु निगम ( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* एस.पी. बालसुब्रमण्यम ( ६ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* तलत महेमूद
* उदित नारायण ( ३ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* सुधीर फडके
* रविंद्र साठे
* सी. रामचंद्र
* रामदास कामत
* श्रीधर फडके
महिला पार्श्वगायिका

* अलिशा चिनॉय
* अलका याज्ञिक( २ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* आशा भोसले( २ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* चित्रा सिंग
* गायत्री अशोकन
* गीता दत्त
* जसपींदर नरूला
* ज्योत्सना राधाकृष्णन
* कविता सुब्रमण्यम
* के.एस.चित्रा( २ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* लता मंगेशकर ( ३ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* पी. सुशिला ( ५ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* राजकुमारी
* साधना सरगम( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* क्षेया घोशाल ( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* एस. जानकी ( ४ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* सुजाथा मोहन
* सुनिधी चौहान
* वनी जयरामन ( ३ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* वसुंधरा दास
* सुमन कल्याणपूर
* उषा मंगेशकर
* सुलोचना चव्हाण
वर्ग:गायन
वर्ग:कलाकार
के.जे. येशुदास

के. जे. येशुदास (पूर्ण नाव कट्टासेरी जोसेफ येसुदास) (जन्म:१० जानेवारी, १९४०) एक भारतीय पार्श्वगायक आणि संगीतकार आहेत. येसुदास जो भारतीय शास्त्रीय, भक्ती आणि चित्रपट गीते गातो. येसुदास यांनी आपल्या सहा दशकांच्या कारकिर्दीत मल्याळम, तमिळ, कन्नड, तेलुगु, तुळू, हिंदी, ओडिया, बंगाली, मराठी तसेच अरबी, यासह विविध भारतीय भाषांमध्ये तसेच इंग्रजी, लॅटिन आणि रशियन भाषांत ५०,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केल्याचा अंदाज आहे. त्यांना अनेकदा गानगंधर्वन म्हणून संबोधले जाते. येसुदास यांनी एकाच दिवसात विविध भाषांमध्ये ११ गाणी गाण्याचा विक्रम केला आहे. त्यांनी 1970 आणि 1980 च्या दशकात अनेक मल्याळम चित्रपट गीते देखील रचली आहेत.
संदर्भ

येसुदास,के.जे.
येसुदास,के.जे.
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
वसुंधरा राजे शिंदे

वसुंधरा राजे शिंदे (राजस्थानी : वसुंधरा राजे सिंधिया; ८ मार्च १९५३) ह्या भारतामधील राजस्थान राज्याच्या विद्यमान मुख्यमंत्री आहेत. ह्यापूर्वी डिसेंबर २००३ ते डिसेंबर २००८ दरम्यान त्या ह्या पदावर होत्या. त्या राजस्थानच्या पहिल्या महिला मुख्यमंत्री आहेत.
बालपण आणि शिक्षण

वसुंधरा राजेंचा जन्म ८ मार्च १९५३ रोजी मुंबईमध्ये झाला. विजयाराजे शिंदे आणि ग्वाल्हेरचे महाराजा जिवाजीराव शिंदे यांच्या कन्या आहेत. ग्वाल्हेरच्या मराठा राजघराण्याच्या त्या वारसदार आहेत. त्यांचे शालेय शिक्षण प्रेझेंटेशन कॉन्व्हेंट, कोडाईकॅनल,तामिळनाडू येथे झाले. मुंबईच्या सोफिया कॉलेजमधून अर्थशास्त्र आणि राज्यशास्त्र या विषयात पदवी शिक्षण घेतले.
राजकीय कारकीर्द

१९८२ मध्ये वसुंधरा राजेंचा सक्रिय राजकारणात प्रवेश झाला. त्यांच्या राजकारणातील सहभागात त्यांची माता विजयाराजे सिंधिया यांची निर्णायक भूमिका होती. भारतीय जनता पक्षात अनेक संघटनात्मक पदे सांभाळल्यानंतर १९८५ मध्ये त्या राजस्थानच्या विधानसभेवर निवडून गेल्या. १९८९ पासून सलग चार वेळा झालावाड, राजस्थान मतदारसंघातून लोकसभेत निवडून गेल्या.
वैयक्तिक आयुष्य

पूर्व राजस्थानमधील ढोलपूरच्या राजघराण्यातील हेमंत सिंग यांच्यासोबत १७ नोव्हेंबर १९७२ रोजी त्यांचा विवाह झाला. विवाहपश्चात एका वर्षातच त्या विभक्त झाल्या.आपल्या निवडणुक प्रचारादरम्यान अनेकदा ढोलपूरच्या जाट राजघराण्यासोबत असलेल्या संबंधांचा त्यांनी उल्लेख केला आहे. मुख्यमंत्री पदाची धुरा हाती घेतल्यानंतर त्यांच्या रिक्त झालेल्या लोकसभेच्या झालावाड मतदारसंघातून त्यांचे पुत्र दुष्यंत सिंग निवडून आले.
बाह्य दुवे

*अधिकृत संकेतस्थळ


वर्ग:राजस्थानचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी‎
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मनो

नागूर साहेब (टोपण नाव मनो) हे एक भारतीय पार्श्वगायक, व्हॉईस-ओव्हर कलाकार, अभिनेता आणि संगीतकार आहेत.


मनो यांनी चित्रपटातील आणि खाजगी विविध तेलुगू, तमिळ, बंगाली, कन्नड, मल्याळम, हिंदी, तुलु, कोकणी आणि आसामी अशी २४,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत. त्यांनी संपूर्ण खंडांमध्ये ३००० हून अधिक थेट मैफिली सादर केल्या आहेत. याच सोबत संगीत दिग्दर्शक इलैयाराजा यांच्यासाठी मोठ्या प्रमाणात गाणी रेकॉर्ड केली आहेत. मुथु (१९९५) या तेलुगू चित्रपटापासून रजनीकांतसाठी डबिंग कलाकार म्हणूनही त्यांनी काम केले आहे.

मनो यांचे लग्न जमीलाशी १९८५ मध्ये झाले. या दोघांना शाकीर नावाचा एक मुलगा आहे. शाकीर हा एक चित्रपट अभिनेता असून त्याने नांगा (२०१२) मध्ये काम केले आहे.
संदर्भ

वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मुकेश

माथुर (जन्मदिनांक : २२ जुलै १९२३; मृत्यः २७ ऑगस्ट १९७६) हे हिंदी चित्रपटसृष्टीतील लोकप्रिय पार्श्वगायक होते. मुंबईतील चौपाटी परिसरात राहणाऱ्या श्रीमंत व्यक्ती रायचंद त्रिवेदी यांची कन्या सरला ही मुकेश यांची पत्नी होती. अठरा वर्षाच्या सरलाने पूजेसाठी देवळात जाण्याचे निमित्त काढले आणि देवळातून निघून थेट मुकेशबरोबर पळून जाऊन लग्न केले(२२-७-१९४६). मुकेश तेव्हा बेघर होते आणि तत्कालीन प्रसिद्ध नट मोतीलाल याच्याकडे रहात होते. लग्नाच्याच दिवशी मुकेशचा २२वा वाढदिवस होता. पुढे त्यांना ऋता (जन्मतारीख -२४-४-१९४८) ही कन्या आणि नितीन (जन्मतारीख - २७-६-१९५०) हा मुलगा झाला. मुलांच्या जन्मांनंतर मुकेशच्या कारकिर्दीला बहर आला आणि त्यांची भरपूर गाणी ध्वनिमुद्रित होऊ लागली.
हिंदी चित्रपट गीते

मुकेशने गायलेली सुप्रसिद्ध हिंदी चित्रपट गीते (कंसात चित्रपटाचे नाव आणि संगीत दिग्दर्शक) पुढील प्रमाणे आहेत.
* (निर्दोष) (१९४१)
* दिल जलता है तो जलने दे (पहेली नजर; ... ) (१९४५)
* जिंदा हूॅं इस तरह कि गम-ए-जिंदगी नही (आग; शंकर जयकिशन) (१९४८)
* (अनोखा प्यार)
* (अनोखी अदा)
* (मेला) (१९४८)
* अब डरने की कोई बात नही, अंग्रेजी छोरा चला गया (मजबूर; गुलाम हैदर)
* गोकुल की इक नार छबेली, जमुना तट पर आयी रे (मजबूर; गुलाम हैदर)
* ये मेरा दीवानापन है (यहुदी; ...)
* (अंदाज) (१९४९)
* (बरसात) (१९५०)
* मेरा जूता है जापानी (आवारा) ( १९५१)
* सब कुछ सीखा हमने न सीखी होशियारी (अनाडी, ) (१९५९)
* कई बार यूॅं भी देखा है (रजनीगंधा, .... ) (१९७४)
संदर्भ

(अपूर्ण)


वर्ग:पार्श्वगायक
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शंतनू मुखर्जी

इवलेसे|शंतनु मुखर्जी उर्फ शान (२०१३)
शान (जन्मनाव: शंतनु मुखर्जी ३० सप्टेंबर १९७२) हा एक भारतीय पार्श्वगायक आहे. शानने आजवर स्वतःचे अनेक आल्बम काढले आहेत तसेच अनेक बॉलिवूड चित्रपटांमध्ये पार्श्वगायन केले आहे.
पूर्वायुष्य

सांगीतिक कारकीर्द

संगीत ध्वनिमुद्रिका

पुरस्कार व सन्मान

*फिल्मफेअर पुरस्कार
**सर्वोत्तम पुरुष पार्श्वगायक - २००७ - फना मधील चांद सिफारिश
**सर्वोत्तम पुरुष पार्श्वगायक - २००८ - सावरिया मधील जब से तेरे नैना
बाह्य दुवे

*


वर्ग:पार्श्वगायक
वर्ग:भारतीय गायक
एस.पी. बालसुब्रमण्यम

एस.पी. बालसुब्रमण्यम /श्रीपती पंडितराद्युला बालसुब्रमण्यम (तेलुगू: శ్రీపతి పండితారాధ్యుల) ( ४ जून १९४६, - २५ सप्टेंबर २०२०) हे तमिळ, तेलुगु, कानडी, मल्याळम आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायक होते. २५ सप्टेंबर २०२० रोजी कोविड-१९ ग्रस्त झाल्यानंतर चेन्नई येथे त्यांचे निधन झाले.
बालपण

एस.पी. बालसुब्रमण्यम यांचा जन्म मद्रास इलाख्यातील (तत्कालीन) (सध्या तामिळनाडूतील तिरुवल्लूर जिल्हा) कोनेटमपेट या गावी झाला. त्यांचे पिता हरिकथा निरुपणकार होते. संगीताचा वारसा त्यांना बालपणापासून लाभला.शालेय वयात त्यांनी संगीताचा अभ्यास सुरू केला आणि संगीत स्पर्धांमध्ये सहभाग घेतला. एका स्पर्धेत त्यांना प्रथम क्रमांकाचे पारितोषिक प्राप्त झाले.
महाविद्यालयीन शिक्षण

अनंतपूर येथे त्यांनी अभियांत्रिकी शाखेला प्रवेश घेतला तथापि विषमज्वर झाल्याने प्रकृती अस्वास्थ्याने त्यांना शिक्षण अर्धवट सोडावे लागले. त्यानंतर असोसिएट मेंबर ऑफ इन्स्टिट्यूशन ऑफ इंजीनिअर्स या संस्थेचे (एएमआयआई) सभासदत्व त्यांनी घेतले.
सांगीतिक कारकीर्द

गंगाई अमरन,इलयाराजा, अनिरुद्ध , भास्कर या आपल्या संगीत क्षेत्रातील मित्रांसह त्यांनी एका बँडची स्थापना केली. त्यांची मातृभाषा तेलगू होती आणि एस. पी. कोदंडपाणी यांनी चित्रपटासाठी पार्श्वगायक म्हणून त्यांना तेलगू चित्रपटासाठी गायनाची प्रथम संधी दिली. एम. जी. रामचंद्रन, एम. जी. विश्वनाथन, शिवाजी गणेशन,जेमिनी गणेशन, या दाक्षिणात्य दिग्दर्शकांच्या चित्रपटांमध्ये गायक म्हणून काम करण्याची संधी त्यांना भविष्यात मिळाली आणि चित्रपटसृष्टीत पार्श्वगायक म्हणून त्यांचे नाव प्रसिद्ध झाले.
हिंदी चित्रपट सृष्टीतील अभिनेता सलमान खान यांच्या आवाजाशी साम्य असल्याने त्याच्या चित्रपटातील त्याच्या गीतांना पार्श्वगायन करण्याची संधी सुब्रमण्यम यांना मिळाली. ही गाणी समाजात लोकप्रिय ठरली आहेत.
जागतिक विक्रम

संगीत क्षेत्रात एकाच व्यक्तीने ४०,००० गीते गायल्याचा विक्रम त्यांच्या नावावर गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड यामध्ये नोंदविला गेला आहे. उपेंद्रकुमार या कानडी संगीतकारासाठी १९८१ साली त्यांनी बारा तासात २१ गाण्यांचे ध्वनिमुद्रण केलेले आहे.
पुरस्कार

*काही स्त्रोतांच्या मते, एका गायकाने ४०,००० पेक्षा जास्त गाणी रेकॉर्ड केल्याबद्दल त्यानां गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड नोंदविला.
*भारत सरकारकडून दिल्या जाणाऱ्या पद्मश्री (२००१), पद्मभूषण (२०११) आणि पद्मविभूषण (२०२०) या सर्वोच्च बहुमानाचे प्राप्तकर्ता होते. इ.स. २०२०चा पद्मविभूषण पुरस्कार त्यांना मरणोत्तर दिनांक ८ नोव्हेंबर २०२१ रोजी भारताचे राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते त्यांच्या कुटुंबियांना प्रदान करण्यात आला.
*२०१२ मध्ये, त्यांना भारतीय चित्रपटातील योगदानाबद्दल राज्य एनटीआर राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.
*२०१६ मध्ये,त्यांना त्या वर्षीचे भारतीय चित्रपट व्यक्तिमत्त्व म्हणून रौप्य मयूर पदक देऊन गौरविण्यात आले.
*कन्नड, तेलगू, तामिळ आणि हिंदी या चार वेगवेगळ्या भाषांमधील कामांसाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायकासाठी सहा राष्ट्रीय चित्रपट मिळाले जिंकले
*आंध्र प्रदेश राज्य तेलुगू चित्रपटातील त्यांच्या कार्यासाठी नंदी पुरस्कार आणि कर्नाटक आणि तामिळनाडूमधील इतर अनेक पुरस्कार त्यांना दिले गेले होते.
*या व्यतिरिक्त, त्यांनी फिल्मफेर पुरस्कार , आणि सहा फिल्मफेर अवॉर्ड्स दक्षिणमध्ये जिंकले होते.
संदर्भ

बालसुब्रमण्यम, एस.पी.
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
उदित नारायण

उदित नारायण झा (जन्म : बायसी गोठ, सुपौल जिल्हा, बिहार, १ डिसेंबर १९५५) :- ) हे हिंदी चित्रपटसृष्टीतील नेपाळी पार्श्वगायक आहे. हे हिंदी चित्रपटसृष्टीतील अतिशय प्रसिद्ध व्यक्तींपैकी एक असून त्यांनी अनेक हिंदी चित्रपटांतील गाण्यांना आपला आवाज दिला आहे. विशेषतः शाहरूख खानचे गाणे उदित नारायणच गायचे.
संदर्भ

वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:हिंदी गायक
वर्ग:पार्श्वगायक
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
अलका याज्ञिक

अलका याज्ञिक ( २०० मार्च १९६६) ही एक भारतीय गायिका व लोकप्रिय बॉलिवूड पार्श्वगायिका आहे. सुमारे ३ दशके हिंदी सिनेमामध्ये कार्यरत राहिलेली याज्ञिक भारतामधील सर्वात यशस्वी पार्श्वगायिकांपैकी एक आहे. तिला आजवर फिल्मफेअर सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक पुरस्कारासाठी विक्रमी ३५ नामांकने व एकूण ७ फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाले आहेत. तसेच तिला दोनवेळा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार बहाल करण्यात आला.

कोलकात्यामध्ये जन्मलेल्या याज्ञिकने वयाच्या ६व्या वर्षापासून शास्त्रीय गायनाचे धडे घ्यायला सुरुवात केली. १९७२ पासून ती आकाशवाणीच्या कोलकाता केंद्रासाठी भजने म्हणत असे. वयच्या दहाव्या वर्षी मुंबईमध्ये दाखल झालेल्या याज्ञिकने १९८० सालच्या लावारिस ह्या हिंदी चित्रपटामधील तिने म्हटलेले गाणे गाजले होते. परंतु तिला १९८८ सालच्या तेजाब चित्रपटामधील माधुरी दीक्षितवर चित्रित झालेल्या एक दो तीन ह्या गाण्यामुळे खरी प्रसिद्धी मिळाली. ह्या गाण्यासाठी तिला पहिला फिल्मफेर पुरस्कार देखील मिळाला. त्यानंतर तिने १९९० व २००० च्या दशकांमध्ये अनेक गाणी गायली जी लोकप्रिय झाली. अलका यज्ञिकने एकूण १,११४ हिंदी चित्रपटांमध्ये २,४८२ गाणी गायली आहेत. सर्वाधिक गाणी म्हटणाऱ्या बॉलिवूड गायकांमध्ये आशा भोसले, लता मंगेशकर, महम्मद रफी व किशोर कुमार खालोखाल तिचा पाचवा क्रमांक लागतो.

अलका याज्ञिकने हिंदी व्यतिरिक्त गुजराती, अवधी, उडिया, आसामी, मणिपुरी, नेपाळी, राजस्थानी, बंगाली, भोजपुरी, पंजाबी, मराठी, तेलुगू, तमिळ, मल्याळी व इंग्लिश ह्या भाषांमध्ये गाणी गायली आहेत.

अलका याज्ञिकने कल्याणजी-आनंदजी, आर.डी. बर्मन, लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल, राजेश रोशन, नदीम-श्रवण, जतिन-ललित, अनू मलिक, ए.आर. रहमान, आनंद-मिलिंद, हिमेश रेशमिया, शंकर-एहसान-लॉय, इस्माईल दरबार इत्यादी सर्व आघाडीच्या संगीत दिग्दर्शकांसोबत काम केले आहे. तिची बव्हंशी युगुलगीते कुमार सानू, उदित नारायण व सोनू निगम ह्य सहपार्श्वगायकांसोबत आहेत.
प्रमुख पुरस्कार

फिल्मफेअर पुरस्कार
राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार

ह्या व्यतिरिक्त अलका याज्ञिकला झी सिने पुरस्कार, स्क्रीन पुरस्कार, आय.आय.एफ.ए. पुरस्कार इत्यादी अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत.
बाह्य दुवे

*


वर्ग:भारतीय गायिका
वर्ग:बॉलिवूड पार्श्वगायक
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायक
गीता दत्त

गीता दत्त (पूर्वाश्रमीची गीता घोष रॉय चौधरी) (नोव्हेंबर २३, इ.स. १९३० - जुलै २०, इ.स. १९७२) हिंदी चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायिका होती. तिने अनेक बंगाली गीतेही गायली आहेत.
जीवनपट

गीता दत्तचा जन्म बंगालमधील जमीनदार घराण्यात झाला. तिचे वडील देवेंद्रनाथ घोष रायचौधरी आणि आई अमियादेवी होते. गीता दत्तने १९४६ मध्ये भक्त प्रल्हाद या चित्रपटातील गीतापासून आपल्या पार्श्वगायनाच्या कारकिर्दीचा प्रारंभ केला. दिग्दर्शक गुरू दत्त यांच्याशी तिने विवाह केला. या दांपत्याला तीन मुले झाली.
कारकीर्द

आपल्या कारकिर्दीत गीता दत्त हिने सुमारे बाराशे गीते गायली. संगीतकार एस.डी. बर्मन, ओ.पी. नय्यर, हेमंतकुमार यांच्याकडे तिने पार्श्वगायन केले.

दत्त, गीता
दत्त, गीता
दत्त, गीता
दत्त, गीता
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
श्रेया घोषाल

श्रेया घोषाल (जन्म : मार्च १२, १९८४) ही हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एक आघाडीची पार्श्वगायिका आहे. तिने मराठी, कन्नड, तमिळ, मल्याळम , तेलुगू, बंगाली, आसामी इत्यादी प्रादेशिक भाषांमधूनही पार्श्वगायन केले आहे.

श्रेयाने सा रे ग म प ही दूरदर्शनवरील गाण्याची स्पर्धा प्रौढ गटातून जिंकल्यानंतर तिची कारकीर्द सुरू झाली. तिने देवदास या हिंदी चित्रपटातून पार्श्वगायिका म्हणून पदार्पण केले. या चित्रपटातील गायनासाठी तिला राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वात्कृष्ट पार्श्वगायिकेसाठीचा फिल्मफेअर पुरस्कार तसेच फिल्मफेअर आर.डी. बर्मन पुरस्कार मिळाले. तेव्हापासून तिने सुमारे २०० चित्रपटांमध्ये गाणी म्हटली आहेत ज्यासाठी तिला एकूण ४ राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, ५ फिल्मफेअर पुरस्कार व ७ दक्षिणेमधील फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाले आहेत.
सुरुवातीचे जीवन

श्रेया मार्च १२, १९८४ रोजी दुर्गापूर येथील बंगाली कुटुंबात मुर्शिदाबाद जिल्हा, पश्चिम बंगालमध्ये जन्मली. ती रावतभाटा या राजस्थानातील छोट्या गावात वाढली. तिचे वडील बिश्वजीत घोषाल हे भारतीय आण्विक ऊर्जा महामंडळात प्रकल्प अभियंता म्हणून काम करतात आणि आईने साहित्यात पदव्युत्तर शिक्षण घेतले आहे.

चार वर्षांची असल्यापासून श्रेयाने आईला पेटीवर साथ देण्यास सुरुवात केली. तिने हिंदूस्थानी संगीताचे प्रशिक्षण कोट्यातील महेशचंद्र शर्मा यांच्याकडून घेतले.

तिने खास लहान मुलांसाठी असलेली सा रे ग म ही झी टीव्हीवरील स्पर्धा जिंकली. या स्पर्धेत परीक्षक म्हणून असलेल्या कल्याणजी यांनी तिच्या पालकांना मुंबईत येण्याबद्दल सांगितले. मुंबईत कल्याणजी यांच्याकडे १८ महिने अभिजात संगीताचे प्रशिक्षण घेतले व नंतर मुक्ता भिडे यांच्याकडे ते सुरू ठेवले.

ती आण्विक ऊर्जा केंद्रीय विद्यालय, रावतभाटा आणि आण्विक ऊर्जा केंद्रीय विद्यालय, अणुशक्ती नगर (मुंबई) या शाळांत शिकली. शाळेनंतर एसआयईएस कला, शास्त्र आणि वाणिज्य महाविद्यालयात प्रवेश घेतला.
फिल्मोग्राफी

घोषाल अनेक दूरचित्रवाणी रिॲलिटी शोमध्ये न्यायाधीश म्हणून हजर झाली आहे. ती देखील संगीत-व्हिडिओमध्येही दिसते.
पुरस्कार आणि नामनिर्देशने

घोषालने सर्वोत्कृष्ट महिला प्लेबॅक गाण्यासाठी चार राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार जिंकले आहेत: "बैरी पिया" देवदास (२००२) साठी,"धीरे जालना" पाहेली (२००५) साठी, "ये इश्क है" जब वी मेट (२००७) साठी, आणि "फेरी सोम" या गाण्यासाठी एक पुरस्कार अंतहीन (२००८) या बंगाली चित्रपटासाठी आणि जोगवा (२००८) या मराठी चित्रपटासाठी "जीव रंगला". तिने सात फिल्मफेर पुरस्कार जिंकले आहेत: नवीन संगीत प्रतिभेसाठी एक आरडी बर्मन पुरस्कार, आणि देवदास (२००२)च्या “डोला रे डोला” साठी सर्वोत्कृष्ट महिला प्लेबॅक सिंगर प्रकारातील सहा पुरस्कार, जिस्म (२००४) साठी "जादू है नशा है", गुरूसाठी "बारसो रे" (२००८), सिंग इज किंग (२००८) साठी "तेरी ओर", "दिवानी मस्तानी" बाजीराव मस्तानी (२०१६ ) व पद्मावत (२०१९) साठी "घुमार". आत्तापर्यंतच्या सर्वोत्कृष्ट महिला प्लेबॅक सिंगरसाठी घोषालने फिल्मफेर ॲवॉर्ड्‌स् (अवॉरड्स्) साऊथ देखील जिंकले आहेत.
बाह्य दुवे

*
*
संदर्भ आणि नोंदी

वर्ग:भारतीय गायिका
वर्ग:बॉलिवूड पार्श्वगायक