ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ

]]

ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಆಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಜೋಗುಲಾಂಬ ಗದ್ವಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ.
ಭೂಗೋಳ

ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ನದಿಗಳ ನಡುವಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಾಯಚೂರು ನಗರದ ನಂತರ ರಾಯಚೂರು ದೋಬ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇವೆ. ಬಾಗಲಕೋಟ ಮತ್ತು ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿವೆ. ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮಹಬೂಬ್‌ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ತೆಲಂಗಾಣ ಇವೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ರಾಯಚೂರು ದೋಬ್‌ನ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ

ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಶೋಕನ ಮೂರು ಸಣ್ಣ ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಿಂಗಸುಗೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಮಸ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೆರಡು ಕೊಪ್ಪಳ ಬಳಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅಂಶವು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಹಾನ್ ಮೌರ್ಯ ರಾಜ ಅಶೋಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಶೋಕನ ವೈಸರಾಯ್ ಅಥವಾ ಮಹಾಮಾತ್ರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಶಾತವಾಹನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೩ ಮತ್ತು ೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ವಕಟಕಗಳು, ರಾಯಚೂರಿನ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಅದು ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಮುಂದಿನ ರಾಜವಂಶವು ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರು. ಐಹೊಳೆಯ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, ಪುಲಕೇಶಿನ್ II ಪಲ್ಲವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ತನ್ನ ಮಗ ಆದಿತ್ಯವರ್ಮನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಆ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದಂತೆ ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಏರಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾನ್ವಿ ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜ ಕೃಷ್ಣ-II ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧೀನ ದೊರೆ ಜಗತ್ತುಂಗ, ಅಡಿದೊರೆ ಎರಡುಸಾವಿರಪ್ರಾಂತದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು, ಅಂದರೆ, ಈಗಿನ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜನಾದ ನೃಪತುಂಗನು ತನ್ನ ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಯಾದ ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೊಪ್ಪಳವನ್ನು ಮಹಾನ್ ಕೋಪನನಗರ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಹಲವಾರು ಶಾಸನಗಳು, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ೧೦ ನೇ ಮತ್ತು ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಎ‌ಡಿ ನಡುವೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಅವರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಚಾಲುಕ್ಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ-೫ ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅಡೆದೊರೆ-ಪ್ರಾಂತ, ಅಂದರೆ ರಾಯಚೂರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ-I ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಲಿಂಗಸುಗೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನವೋಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಮಾಸ್ಕಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸನವು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಯಸಿಂಹನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಯಚೂರು ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಚೋಳ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜರು (ಅಕಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರು) ನಡುವೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶವು ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಚೋಳರ ಕೈಗೆ ಹೋಗಿತ್ತು. ಹೈಹಯಾ ಮತ್ತು ಸಿಂದಾಸ್ ಸಹ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಆಳಿದಂತಿದೆ. ನಂತರ, ಚಾಲುಕ್ಯರ ಪತನದ ನಂತರ, ರಾಯಚೂರು ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಕಲಚೂರಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸೇವ್ನ ಯಾದವ ರಾಜರ ಕೈಗೆ ಹಾದುಹೋಯಿತು. ನಂತರ ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯಗಳು ಬಂದವು. ಹಿಂದೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ರಾಯಚೂರಿನ ಕೋಟೆ-ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಶಾಸನದಿಂದ, ಮೂಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು ೧೨೯೪ ‌ಎ‌ಡಿ. ನಲ್ಲಿ ವಾರಂಗಲ್ ಕಾಕತೀಯ ರಾಣಿ ರುದ್ರಮ್ಮ ದೇವಿಯ ಸೇನಾಪತಿ ಗೋನಗನ್ನ ರೆಡ್ಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ರಾಯಚೂರನ್ನು ೧೩೧೨ ರಲ್ಲಿ ಮಲಿಕ್ ಕಾಫೂರ್ ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರು, ಅವರು ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದರು.

ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ೧೩೨೩ ರಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯರು ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ೧೩೬೩ ರಲ್ಲಿ ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದನ್ನು ಬಹಮನಿಡ್ಸ್ ವಿಘಟನೆಯ ನಂತರ ೧೪೮೯ ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಜಯನಗರವು ೧೫೨೦ ರಲ್ಲಿ ರಾಯಚೂರು ಕದನ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನಃ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ತಾಲಿಕೋಟಾ ಕದನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡೆಕ್ಕನ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರ ಅದನ್ನು ಪುನಃ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬ್, ೧೬೮೬ ರಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ರಾಯಚೂರು ೧೭೨೪ ಮತ್ತು ೧೯೪೮ ರ ನಡುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮ್ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಭಾಗವಾಗಿ ೮೮೫೩ ಮತ್ತು ೧೮೬೦ ರ ನಡುವೆ ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ವಿಭಾಗದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.

ಆಪರೇಷನ್ ಪೋಲೋ ನಂತರ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೪೮ ರಂದು ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.೧೯೪೮ ಮತ್ತು ೧೯೫೬ ರ ನಡುವೆ, ಇದು ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಭಾಷಾವಾರು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿಭಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ

೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ೧,೯೨೮,೮೧೨ ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ಲೆಸೊಥೋ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜೀನಿಯಾದ ಯೂಎಸ್‌ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೪೬ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು ೬೪೦). ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗೆ ೨೨೮ ನಿವಾಸಿಗಳ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (೫೯೦/ಚದರ ಮೈಲಿ) ೨೦೦೧-೨೦೧೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ ೧೫.೨೭% ಆಗಿತ್ತು. ರಾಯಚೂರು ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೯೨ ಮಹಿಳೆಯರು ೬೦.೪೬% ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ. ೨೫.೪೨% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೦.೭೯% ಮತ್ತು ೧೯.೦೩% ಅನುಸೂಚಿತ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು.

೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೭೪.೮೭% ಕನ್ನಡ, ೧೧.೫೭% ಉರ್ದು, ೮.೧೧% ತೆಲುಗು, ೧.೭೯% ಲಂಬಾಡಿ ಮತ್ತು ೧.೭೫% [[ಹಿಂದಿ] ]] ಅವರ ಮೊದಲ ಭಾಷೆ.
ಆಡಳಿತ

ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಏಳು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
*ರಾಯಚೂರು,
*ದೇವದುರ್ಗ,
*ಸಿಂಧನೂರು,
*ಮಾನ್ವಿ,
*ಮಾಸ್ಕಿ,
*ಸಿರ್ವಾರ್,
*ಲಿಂಗಸುಗೂರು.
ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಧಾನಿ ರಾಯಚೂರು ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಿಂದ ೪೦೯ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ

ಜಿಲ್ಲೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ಪೈಕಿ ೧೨೯೪ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ರಾಯಚೂರು ಕೋಟೆ ಆಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಸಮೀಪದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಆನೆಗುಂಡಿ ಪಟ್ಟಣವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ರಂಗನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಂಪಾ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಕಮಲ್ ಮಹಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ರಾಯಚೂರಿನಿಂದ ೨೦ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲೂರು ಎಂಬ ಸಮೀಪದ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿದೆ.

*ಶಕ್ತಿನಗರ ರಾಯಚೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೮ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಸೂಗೂರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ (ಲಾರ್ಡ್ ವೀರಭದ್ರ). ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.
*ಮಾಸ್ಕಿ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ತಾಣವು ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಶಾಸನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮೊದಲ ಶಾಸನವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದಿನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ದೇವನಂಪಿಯೆ ಪಿಯಾದಸಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಬದಲು ಅಶೋಕನ ಹೆಸರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
*ಮುದ್ಗಲ್ ಮುದ್ಗಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ ಮುದ್ಗಲ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ೧೫೫೭ ರ ಮೊದಲು ಜೆಸ್ಯೂಟ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್.
*ಹಟ್ಟಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಈ ಗಣಿ ಬಹುಶಃ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಲೋಹದ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಅಶೋಕನ ಪೂರ್ವದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಏಕೈಕ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯಾಗಿದೆ.
*ನಾರದಗದ್ದೆ ಭಗವಂತ ನಾರದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ನಾರದಗದ್ದೆ ಮತ್ತು ಕೂರ್ಮಗದ್ದೆ ದ್ವೀಪಗಳು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.
*ಜಲದುರ್ಗ ಒಂದು ಕೋಟೆ ಗ್ರಾಮ. ಬಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ರಾಜರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು.
*ಪಿಕ್ಲಿಹಾಲ್ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪೂರ್ವ-ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮುದ್ಗಲ್‌ನಿಂದ ೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
*ಕಲ್ಲೂರು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ಥಳ ರಾಯಚೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಮಾನ್ವಿ ಒಂದು ತಾಮ್ರದ ಸಂಗ್ರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಲೂರ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸ್ಥಳವು ರಾಯಚೂರಿನಿಂದ ೩೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
ಬುದಿದಿಪಾಡ(ಬುರ್ದಿಪಾಡ)

ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಯಚೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮದ ವಿಶೇಷತೆ ಏನೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಇದು ನಾರದ ಗಡ್ಡೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ನಡು ಗಡ್ಡೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪವಾಗಿದೆ. ಈ ದೀಪಕ್ಕೆ ನಾರದಗಡ್ಡೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಇಡೀ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಾರದ ಮುನೇಶ್ವರರು ತಪಸ್ಸು ಗೈದ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ನಾರದಗಡ್ಡೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ:

ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಾದ ಐದು ದಿನಗಳ ನಂತರ ರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ರಥೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸಿ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರರ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ರಥೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯು ಹೋಳಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಅನ್ನ ದಾಸೋಹ:

ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅನ್ನದಾಸೋಹ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅನ್ನದಾಸೋಹದಲ್ಲಿ ಹುಣಸೆ ಚಟ್ನಿ ಬಹಳ ರುಚಿಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಈ ನಾರದಗಡ್ಡೆ ಒಂದು ದ್ವೀಪವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನೋಡುಗರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ತಾನವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ.
ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಶಕ್ತಿನಗರದಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಚೂರು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಯರಮರಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯರಮರಸ್ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರವು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಚಿನ್ನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಹಟ್ಟಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ, ರಾಯಚೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೯೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ತುಂಗಭದ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ನಾರಾಯಣಪುರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನೀರಿನಿಂದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಐದು ತಾಲೂಕುಗಳು ಉತ್ತಮ ನೀರಾವರಿ ಹೊಂದಿವೆ. ರಾಯಚೂರು ತನ್ನ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಕ್ಕಿ, ಇದನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹತ್ತಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ರಾಯಚೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭತ್ತ ಬೆಳೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈಸ್ ಬೌಲ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.

೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ ಸಚಿವಾಲಯ ದೇಶದ ೨೫೦ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು (ಒಟ್ಟು ೬೪೦ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ) ರಾಯಚೂರನ್ನು ಒಂದು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅನುದಾನ ನಿಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ (ಬಿಅರ್‌ಜಿಎಫ಼್‌) ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು

ಅಕಾಡೆಮಿಯಾ

*ಎಸ್. ಎ. ಚೌಡಮ್ - ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಗಣಿತ ವಿಭಾಗದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಐಐಟಿ ಮದ್ರಾಸ್
*ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ - ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ
ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ

*ಪಂಡಿತ್ ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿ - ಕ್ಲಾರಿನೆಟ್ ಸಂಗೀತಗಾರ
*ಸತ್ಯಬೋಧ ತೀರ್ಥ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ
*ಸತ್ಯಪ್ರಿಯ ತೀರ್ಥ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ
*ಜಯದೇವಿ ಜಂಗಮಶೆಟ್ಟಿ - ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕಿ
*ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಕವಿ
*ವಿಜಯ ದಾಸ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಕವಿ
*ಗೋಪಾಲ ದಾಸ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಕವಿ
ವ್ಯಾಪಾರ

*ಶರಣ್ ಪಾಟೀಲ್ - ಉದ್ಯಮಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ
ಮನರಂಜನೆ

*ಎಸ್. ಎಸ್. ರಾಜಮೌಳಿ - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ದೇಶನ ಬಾಹುಬಲಿ
ಕಾನೂನು

*ಶಿವರಾಜ್ ಪಾಟೀಲ್ - ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ
ಹಿಂದೂ

ಶ್ರೀ ಅಮರೇಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮೆ
ಕ್ರೀಡೆ

*ಯೆರೆ ಗೌಡ್ - ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ
*ವಿದ್ಯಾಧರ್ ಪಾಟೀಲ್ - ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ, ೨೦೨೦ ಅಂಡರ್-೧೯ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಂಡರ್-೧೯ ಗಾಗಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ.
ಮನೋಜ bandige ಐಪಿಎಲ್
ಏಗನೂರು

ಕಾಳಿದಾಸ ತಾತನ ಮಠ

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಯಚೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಏಗನೂರು ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸ ಮಠ ಇದೆ. ಈ ಮಠವು ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಮೆರೆದಿದೆ, ಅದಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹಲವಾರು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಬಂದು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ ಅನ್ನ ಸಂತರ್ಪಣೆ, ಬಜನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಮಠಕ್ಕೆ ಕಾಳಿದಾಸ ಮಠ ಎಂದು ಬರಲು ಕಾರಣ ಈ ಮಠದ ಮೂಲತಹ ಒಬ್ಬ ಕಾಳಿದಾಸ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಹಲವಾರು ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಜನಮನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು ಆದರೆ, ಜನರು ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಹುಚ್ಚ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೇವರ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಅವರನ್ನು ಜನರು ಪೂಜಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆ ಮಠವು ಕಾಳಿದಾಸ ಮಠವೆಂದು ತನ್ನ ನಾಮಾಂಕಿತವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.

ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಪವಾಡಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ನದಿ ದಾಟುವುದು.

ಒಂದು ದಿನ ಬರಪೂರಿತ ಮಳೆಯಿಂದ ಒಂದು ನದಿಯು ತುಂಬಾ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಬಂಡೇರ ಹಂಪಣ್ಣ ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟರು ಸಹ ಆಗಲಿಲ್ಲ ಎಷ್ಟೇ ಆದರೂ ಆ ದಡಕ್ಕೆ ಸೇರುವೆ ಎಂಬ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಂಪಣ್ಣ ಅವರಿಗೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಂಡಿದ್ದು ಸಂತ ಕಾಳಿದಾಸರವರು. ಸಂತ ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ನದಿ ದಾಟಬೇಕೆಂಬ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಇವರ ಪವಾಡವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡೋಣ ಎಂದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಪವಾಡವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲವೂ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರನ್ನು ಕೂಗಿ ಕರೆದರು, ಕಾಳಿದಾಸರು ಬಂದರು ಅವರಿಗೆ ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಇಟ್ಟರು ನನ್ನನ್ನು ಈ ನದಿಯಿಂದ ಆ ದಡಕ್ಕೆ ದಾಟಿಸಬೇಕೆಂದು. ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಯಿತು ಇವರು ನನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರು ಹಂಪಣ್ಣನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೋ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಕಂಬಳಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊ ಈ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಂಪಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕಂಬಳಿ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರು. ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಪವಾಡದಿಂದ ಕಂಬಳಿಯಿಂದ ಈ ದಡದಿಂದ ಆ ದಡಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಆರಾಮಾಗಿ ಹೋದರು. ಹಂಪಣ್ಣನವರು ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಪವಾಡವನ್ನು ಕಂಡು ಅವರ ಕಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದರು, ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ಬಿಡಿ ಎಂದು ಅವರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದರು. ನಂತರ ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಇಡೀ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಸಾರಿದರು. ಹಂಪಣ್ಣನವರು ಅವರ ಕಾಯಂ ಭಕ್ತರಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸ ಮಠವು ದಿನೇ ದಿನೇ ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿತು. ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಆರಂಭಿಸಿತು. ನವರಾತ್ರಿಯ ಎಂಟನೇ ದಿನದಂದು ಉಚ್ಚಾಯ (ಪ್ರಭಾ) ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿ 9ನೇ ದಿನದಂದು ರಥೋತ್ಸವ ಜರಗುತ್ತದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು

* Official website of Raichur district
* Website of Raichur City Corporation
* Map of Raichur district
* Raichur District Police Website


ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ
ವರ್ಗ:ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕುಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ