วัฒนธรรมแห่งชาติของไทยเป็นการสร้างสรรค์ใหม่ซึ่งสิ่งที่ปัจจุบันถือเป็นวัฒนธรรมไทยเดิมไม่มีอยู่ในรูปแบบนั้นเมื่อกว่าร้อยปีก่อน บ่อเกิดสามารถสืบย้อนไปได้ถึงรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมัยสงครามโลกครั้งที่สอง หลวงพิบูลสงครามสนับสนุนการส่งเสริมวัฒนธรรมไทยกลางเป็นวัฒนธรรมแห่งชาตินิยามและยับยั้งมิให้ชนกลุ่มน้อยแสดงออกซึ่งวัฒนธรรมของตน วัฒนธรรมพลเมืองรุ่นปัจจุบันซึ่งส่วนใหญ่ยึดรุ่นอุดมคติของวัฒนธรรมไทยกลางเป็นการสร้างสรรค์ใหม่ซึ่งรวมลักษณะชาตินิยมสมัยรัชกาลที่ 5 และลัทธิอิงสามัญชนที่นิยมบุคคลลักษณะ หรือสรุปคือ วัฒนธรรมพลเมืองของไทยปัจจุบันนิยามว่าประเทศไทยเป็นดินแดนของคนไทยกลาง มีศาสนาเดียวคือ พุทธนิกายเถรวาท และปกครองโดยราชวงศ์จักรี
ศาสนาพุทธนิกายเถรวาทเน้นว่า คนส่วนใหญ่ไม่สามารถตรัสรู้และไปถึงนิพพาน และดีที่สุดที่ทำได้คือ การสะสมบุญผ่านการปฏิบัติที่เป็นพิธีกรรมอย่างสูง เช่น การถวายอาหารพระสงฆ์และการบริจาคเงินเข้าวัด คำสอนทางศาสนาถูกเลือกให้สนับสนุนมุมมองทางโลกแบบศาสนาขงจื๊อใหม่ซึ่งมีศูนย์กลางอยู่ที่สามเสาหลัก ศาสนาพุทธของไทยยังรวมการบูชาวิญญาณของบรรพบุรุษและความเชื่อว่าพระมหากษัตริย์เป็นสมมุติเทพ นอกจากนี้ยังเน้นรูปแบบมากกว่าแก่นสาร
คนไทยเน้นและให้คุณค่ารูปแบบมารยาทภายนอกอย่างยิ่งเพื่อรักษาความสัมพันธ์ประสานกัน กฎมารยาทหลายอย่างเป็นผลพลอยได้ของศาสนาพุทธ สังคมไทยเป็นสังคมไม่เผชิญหน้าที่เลี่ยงการวิจารณ์ในที่สาธารณะ การเสียหน้าเป็นความเสื่อมเสียแก่คนไทย จึงเลี่ยงการเผชิญหน้าและมุ่งประนีประนอมในสถานการณ์ลำบาก หากสองฝ่ายไม่เห็นด้วยกัน การไหว้เป็นแบบการทักทายและแสดงความเคา
ยหน้าเป็นความเสื่อมเสียแก่คนไทย จึงเลี่ยงการเผชิญหน้าและมุ่งประนีประนอมในสถานการณ์ลำบาก หากสองฝ่ายไม่เห็นด้วยกัน การไหว้เป็นแบบการทักทายและแสดงความเคารพของผู้น้อยต่อผู้ใหญ่ตามประเพณีและมีแบบพิธีเข้มงวด คนไทยใช้ชื่อต้นมิใช่นามสกุล และใช้คำว่า "คุณ" ก่อนชื่อ
คนไทยเคารพความสัมพันธ์แบบมีลำดับชั้น ความสัมพันธ์ทางสังคมนิยามว่า บุคคลหนึ่งสูงกว่าอีกคนหนึ่ง บิดามารดาสูงกว่าบุตรธิดา ครูอาจารย์สูงกว่านักเรียนนักศึกษา และเจ้านายสูงกว่าผู้ใต้บังคับบัญชา เมื่อคนไทยพบคนแปลกหน้า จะพยายามจัดให้อยู่ในลำดับชั้นทันทีเพื่อให้ทราบว่าควรปฏิบัติด้วยอย่างไร มักโดยการถามสิ่งที่วัฒนธรรมอื่นมองว่าเป็นคำถามส่วนตัวอย่างยิ่ง สถานภาพกำหนดได้โดยเสื้อผ้า ลักษณะปรากฏทั่วไป อายุ อาชีพ การศึกษา นามสกุลและความเชื่อมโยงทางสังคม
คนไทยยังมีระเบียบปฎิบัติที่ให้ยศกองอาสารักษาดินแดนแก่ผู้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย และผู้ว่าราชการจังหวัด ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความเจ้ายศเจ้าอย่างในสังคมไทย
ครอบครัวเป็นเสาหลักของสังคมไทยและชีวิตครอบครัวมักอยู่ใกล้ชิดกว่าวัฒนธรรมตะวันตก ครอบครัวไทยเป็นลำดับชั้นทางสังคมอย่างหนึ่ง และเด็กถูกสอนให้เคารพบิดามารดา สังคมคาดหวังให้สมาชิกครอบครัวดูแลผู้อาวุโสและบ้านพักคนชราและโรงพยาบาลเป็นทางเลือกสุดท้าย คนชรามักอยู่บ้าน อยู่กับครอบครัวและหลานและเกี่ยวข้องในชีวิตครอบครัว
วัฒนธรรมที่เอื้อต่อการฉ้อราษฎร์บังหลวง
วัฒนธรรมไทย นับว่าสร้างปัญหาอย่างมากในการฉ้อราษฎร์บังหลวงในประเทศไทยที่สำคัญคนไทยยังภูมิใจในวัฒนธรรมไทยอย่างมากจนสร้างปัญหาให้เอื้อต่อการฉ้อราษฎร์บังหลวง สังคมไทยยังชอบการกราบและการไหว้ แม้ไม่มีรายงานวิจัยที่ชัดเจนแต่เป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวางว่า คนที่ไม่ชอบการไหว้ต่อให้ผลงานดีเยี่ยมมักไม่เจริญก้าวหน้าในหน้าที่การงานถูกกลั่นแกล้งในองค์กรที่ทำงานวัฒนธรรมไทยมักให้บางอาชีพมีเกียรติยศและเหนือกว่าบุคคลอื่นทำให้วัฒนธรรมไทยเป็นองค์ประกอบสำคัญของการฉ้อราษฎร์บังหลวงในประเทศไทย เนื่องจากอาชีพที่คนไทยมักกราบไหว้อาทิ ประธานกรรมการบริษัททหารไทยอาจารย์มหาวิทยาลัยของรัฐแพทย์ พระสงฆ์และนายกรัฐมนตรีไทยนั้นโกงเหมือนกันและอาจสร้างความเสียหายให้กับประชาชนและเศรษฐกิจไทยมากกว่าบุคคลอื่นเสียด้วย
สิ่งที่สะท้อนว่าวัฒนธรรมไทยให้ความสำคัญกับการเหนือกว่าคนอื่นทั้งด้านอาชีพและการศึกษาดูได้จากคำนำหน้าชื่อหรืออักษรย่อหน้าชื่อที่คนไทยชอบนำมาใช้อาทิคนจบปริญญาเอกมักมีคำนำหน้าชื่อว่า ดร. คนจบแพทย์มักมีคำนำหน้าชื่อว่านายแพทย์หรือแพทย์หญิง คนเป็นพระมักมีคำนำหน้าว่าสมเด็จ ต่อมา สภาวิศวกรมีมติให้คนจบวิศวกรมีคำนำหน้าชื่อว่า วศ.แม้กระทั่งยศกองอาสารักษาดินแดนยังมีตัวอักษรย่อนำหน้าชื่อ เช่น ก.อ. ย่อมาจากยศ นายกองเอกคนไทยยังมีค่านิยมให้ทำบุญกับวัดและพระสงฆ์หรือบุคคลและองค์กรที่อยู่เหนือคนอื่นเช่นทำบุญในงานสังคมของสภาต่างๆ 
มากกว่าทำบุญโดยตรงกับผู้ป่วยยากไร้หรือโรงพยาบาลตามแนวชายแดนที่คนไทยมองว่าทำกรรมเก่ามาแม้ นายแพทย์วรวิทย์ ตันติวัฒนทรัพย์ ได้ขอร้องให้ช่วยเหลือบ้างคนไทยก็นิยมทำบุญกับพระมากกว่าอยู่ดี ใน พ.ศ. 2568 ความเชื่อเหล่านี้ถูกท้าทายอย่างมากเมื่อ วิลาวัลย์ เอมสวัสดิ์ สามารถหลอกลวงเงินบริจาค (เงินทำบุญ) จากพระสงฆ์และมีเพศสัมพันธ์กับพระสงฆ์จำนวนมากได้ส่งผลให้เกิด เรื่องอื้อฉาวพระสงฆ์ไทย พ.ศ. 2568 ในปีนั้นมีเจ้าอาวาสพ้นจากตำแหน่งเพราะสีการูปเดียวมากถึง 9 วัด พันตำรวจเอกแพทย์หญิง อัญชุลี ธีระวงศ์ไพศาล ค้ายาที่ทำให้ผู้หญิงถูกการข่มขืนกระทำชำเรา พันตำรวจโท ดร. ทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรีต้องจำคุก
ส่วนสิ่งที่สะท้อนว่าความภูมิใจในวัฒนธรรมไทยนั้นอาจสร้างปัญหาบางประการแก่ประเทศไทย อาทิ คนไทยมักกล่าวหาว่าชนชาติอื่นแทรกแซงประเทศไทยอยู่เป็นอาจิณ เช่นกล่าวหาว่าสหรัฐแทรกแซงการเมืองไทย หรือภูมิใจในเอกราชที่ไม่มีต่างชาติเข้ามามีอำนาจปกครอง แต่ไม่ได้สนใจข้อดีของการที่ต่างชาติอาจทำให้การฉ้อราษฎร์บ
ณ เช่นกล่าวหาว่าสหรัฐแทรกแซงการเมืองไทย หรือภูมิใจในเอกราชที่ไม่มีต่างชาติเข้ามามีอำนาจปกครอง แต่ไม่ได้สนใจข้อดีของการที่ต่างชาติอาจทำให้การฉ้อราษฎร์บังหลวงในประเทศไทยนั้นลดลง ความเชื่อนี้ถูกท้าทายใน ปี พ.ศ. 2568 นายหลิว จงอี้ ผู้ช่วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงความมั่นคงสาธารณะแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน สั่งนายภูมิธรรม เวชยชัย(ซึ่งเป็นการแทรกแซงรัฐบาลไทยอย่างเห็นได้ชัด)ให้ตัดน้ำตัดไฟเมืองชเวโกะโก จังหวัดเมียวดี ประเทศพม่า ภายหลังที่เห็นรัฐบาลไทยนิ่งเฉยต่อปัญหาสแกรมเมอร์ ส่งผลให้คนไทยเห็นข้อดีของการที่ต่างชาติแทรกแซงไทยมากขึ้น
ดูเพิ่ม

คตินิยมเชื้อชาติในประเทศไทย
งานศพไทย
การแต่งงานแบบไทย
รายชื่อผีไทย
การไหว้
ชุดไทยเดิม
สตรีในประเทศไทย
กลุ่มบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศในประเทศไทย
โซตัส
คดีแชร์สหกรณ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
อัญชุลี ธีระวงศ์ไพศาล
ทักษิณ ชินวัตร
วิกฤตตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
เรื่องอื้อฉาวพระสงฆ์ไทย พ.ศ. 2568

อ้างอิง