Φηγαία

Η Φηγαία (αρχαία ελληνικά: Φηγαία), (ο δήμος: Φηγαίας) ήταν αρχαίος οικισμός - πόλη και δήμος της Αιγηίδας (περιοχή της Αρχαίας Αττικής και φυλή της αρχαίας Αθήνας). Για τη Φηγαία, γινόταν σύγχυση στις παλαιότερες πηγές, κυρίως στο κατά πόσο υπήρχε και άλλος οικισμός ή/και δήμος με το ίδιο όνομα στην Αρχαία Αττική. Σύμφωνα με τον Στέφανο τον Βυζάντιο, εκτός από τον δήμο της Αιγηίδας φυλής υπήρχε και άλλος δήμος της Πανδιονίδας φυλής. Με την άποψη αυτή του Στέφανου του Βυζαντίου συμφωνούσε και ο Σκαρλάτος ο Βυζάντιος, ο οποίος μάλιστα αναφέρει ότι η Φηγαία της Αιγηίδας φυλής ανήκε πρωτύτερα στην Αιαντίδα φυλή. Για το θέμα αυτό στη σημερινή εποχή ο John S. Traill έχει αποδείξει ότι η ονομασία «Φηγαία Β’» είναι αποτέλεσμα αρχαίων λαθών (η ίδια εκτίμηση για τους δήμους: Anakaia B, Phegaieis B, Graes, Pol[--]) και ότι ο δήμος ήταν μόνο ένας. Ανήκε δε στην Αιγηίδα φυλή και κατά την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) της αρχαίας Βουλής ενσωματώθηκε στην Αδριανίδα φυλή. Με τη ίδια ονομασία αναφερόταν μικρό χωριό (κώμη), πιθανώς στους ανατολικούς πρόποδες της Πεντέλης, χωρίς πάντως να έχει επακριβώς ταυτιστεί με κάποια σημερινή περιοχή, το οποίο δεν ήταν ανεξάρτητος δήμος, αλλά κοινότητα πιθανώς του δήμου της Στειρίας (που ανήκε στην Πανδιονίδα φυλή), το οποίο ίσως ιδρύθηκε από κατοίκους του δήμου Φηγαίας και προκάλεσε την παλιότερη σχετική σύγχυση με τα παραπάνω αναφερόμενα περί δήμου της Πανδιονίδας φυλής.

 Ο δήμος, πήρε ίσως το όνομά του, όπως και στην περίπτωση του δήμου Φηγούντος, από το δέντρο με την ονομασία «φηγός», δηλαδή την οξιά (επιστημονική ονομασία: Fagus) ή άλλα παρόμοια δέντρα της οικογένειας των «Φηγοειδών» (επιστημονική ονομασία: Fagaceae), όπως τη βελανιδιά κ.α., το οποίο πιθανώς φυόταν στις εκτάσεις του δήμου. Ο δήμος της Φηγαίας, ήταν δήμος της Παραλίας. Βρισκόταν στη ανατολική ακτή της Αττικής, κοντά στη σημερινή Αρτέμιδα Αττικής (Λούτσα), πιθανώς στη θέση Ντράφι (συνοικία της πρώην κοινότητας Πικερμίου Αττικής και νυν του δήμου Ραφήνας-Πικερμίου ή στη θέση Γεροτσακούλι, στην περιοχή της Αγίας Μαρίνας της Νέας Μάκρης, η οποία υπάγεται διοικητικά στο Δήμο Μαραθώνος. Ο John S. Traill είναι περισσότερο διακείμενος προς τη δεύτερη υπόθεση, δηλαδή τη θέση Γεροτσακούλι, δεδομένου ότι πιστεύει ότι το έδαφος στο Ντράφι είναι πολύ μικρό για να φιλοξενεί έναν δήμο που είχε τρεις ή τέσσερις βουλευτές ως αντιπρόσωπους στην αρχαία Βουλή. Ο σημερινός οικισμός Γεροτσακούλι βρίσκεται σε απόσταση 4 χιλιομέτρων από το κέντρο της Νέας Μάκρης. Υπενθυμίζεται επίσης, ότι πιθανώς στη σημερινή θέση Νταού της Πεντέλης υπήρχε ο αρχαίος αττικός δήμος της Φηγούς της Ερεχθηίδας φυλής. Στη ευρύτερη περιοχή του σημερινού Πικερμίου (αρχαίος δήμος Τείθρας), τα χωριά Ντράφι ή Γεροτσακούλι και Νταού (πιθανώς αρχαία Φηγαία και Φηγούς αντίστοιχα) βρίσκονταν δηλαδή τρεις αρχαίοι δήμοι. Ο ερευνητής του 19ου αιώνα Διονύσιος Σουρμελής, αναφέρει την ύπαρξη δυο δήμων με την ίδια ονομασία και τοποθετούσε τον μεν πρώτο στην περιοχή Μεξαμπούγια, τον δε δεύτερο στα Κιούρκα. Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος της Αιγηίδας φυλής, συμμετείχε με 3 ή 4 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη (307/306 – 224/223 π.Χ.) και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος αντιπροσωπευόταν επίσης με 3 ή 4 βουλευτές στη Βουλή των 600. Κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) όπως και την πέμπτη περίοδο είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου. Την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) ο δήμος ενσωματώθηκε στην Αδριανίδα φυλή. Ο δημότης της αρχαίας Φηγαίας ονομαζόταν Φηγαιεύς. Στο δήμο υπήρχαν χώροι για τη λατρεία του Ηρακλή και των Διοσκούρων, σύμφωνα με επιγραφές που έχουν βρεθεί. Υπήρξαν διάφοροι γνωστοί πολίτες από το δήμο της Φηγαίας, όπως ο Δάμων ο Φηγαιεύς, ο βουλευτής Διοκλής ο Φηγαιεύς, ο Διοσκουρίδης ο Φηγαιεύς κ.α. Αρχαία Αθήνα Αιγηίδα φυλή Αδριανίδα φυλή Πρωτογενείς πηγές Ελληνικές επιγραφές - IG Φηγα Attica (IG I-III).Δευτερογενείς πηγές Phegaea, στην ιστοσελίδα: referenceworks.brillonline.com, Ουίλλιαμ Σμιθ, Το συγκεκριμένο λήμμα περιλαμβάνει περιεχόμενο από πηγή, η οποία αποτελεί, πλέον, κοινό κτήμα: (Αγγλικά) Smith, William, επιμ. (1854–1857). «Attica – 69,70 (Phegaea)». Dictionary of Greek and Roman Geography. Λονδίνο: John Murray. Attica – 69,70 (Phegaea) John S. Traill: The political organization of Attica: a study of the demes, trittyes, and phylai, and their representation in the Athenian Council,“Attica”. (16f., 40, 69, 111 nr. 97, table 2.). Princeton: American School of Classical Studies at Athens (ASCSA), 1975, ISBN 978-0-87661-514-0 John S. Traill: Demos and trittys. Epigraphical and topographical studies in the organization of Attica. Athenians Victoria College, Toronto 1986, p. 128. Peter Siewert, "Die Trittyen Attikas und die Heeresreform des Kleisthenes", C.H. Beck, München 1982, ISBN 3406080634, ISBN 9783406080630 «Phegaia». www.ancientworlds.net (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 31 Ιανουαρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2015. Traill, J. «Places: 580074 (Phegaia)». Pleiades. Ανακτήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2017. Traill, J. «Places: 585944 (Phegaia B)». Pleiades. Ανακτήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2017. Phegaia, Ierotsakouli?, στις ιστοσελίδες: http://imperium.ahlfeldt.se & https://web.archive.org/web/20170808012018/http://dare.ht.lu.se/, Ψηφιακός Άτλας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ("Digital Atlas of the Roman Empire", Johan Ahlfeldt, Department of Archaeology and Ancient History, Lund University, Sweden), Πανεπιστήμιο Λουντ, Λουντ, Σουηδία, πρόγραμμα: Pelagios.