Συμφωνία της Μυρστέγης

Το λεγόμενο Πρόγραμμα της Μυρστέγης ή Συμφωνία της Μυρστέγης (Mürzsteg Agreement) ήταν αρχικά διμερής συμφωνία που συνομολόγησαν η Αυστροουγγαρία και η Ρωσία στην πόλη Μύρτσστεγκ (Μυρστέγη) της Αυστρίας στις 3 Οκτωβρίου του 1903, ως συνέχεια του Προγράμματος της Βιέννης που είχε συνομολογηθεί ένα χρόνο πριν, τον Δεκέμβριο του 1902, από τους υπουργούς εξωτερικών Ρωσίας και Αυστρίας στη Βιέννη, που κατέληξε να λάβει διεθνή χαρακτήρα. Η Συμφωνία της Μυρστέγης αποτελούσε ένα σχέδιο σειράς μεταρρυθμίσεων για τη ειρήνευση της Μακεδονίας, και ειδικότερα για τα βιλαέτια της Θεσσαλονίκης, του Μοναστηρίου και των Σκοπίων, και κατ΄ επέκταση των Βαλκανίων. Είχε περισσότερο τη σημασία της "επιβολής" των μεταρρυθμίσεων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία από της Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής.

 Η Συμφωνία της Μυρστέγης υιοθετήθηκε και από τις άλλες τέσσερις Μεγάλες Δυνάμεις (Γερμανία, Αγγλία, Γαλλία και Ιταλία) το οποίο και στη συνέχεια επιβλήθηκε με διπλωματική πίεση στην τότε Οθωμανική Αυτοκρατορία, αν και υπήρξαν κάποιες αντιρρήσεις και διαφοροποιήσεις θέσεων όπως εκ μέρους της Αγγλίας και Ιταλίας. Η Αγγλία δέχθηκε το κείμενο πλην όμως επιφυλάχθηκε για νέες προτάσεις όποτε αυτή το κρίνει. Η Ιταλία δήλωσε, το θέμα ν΄ αναχθεί σε επίπεδο Συνδιάσκεψης των Δυνάμεων. Αντίθετα η Γαλλία άφησε ελεύθερη πρωτοβουλία στη σύμμαχό της Ρωσία, ενώ η Γερμανία παρέμεινε αντίθετη σε οποιαδήποτε μείωση της κυριαρχίας του Σουλτάνου. Τέσσερις ήταν οι βασικές μεταρρυθμίσεις σύμφωνα με το Πρόγραμμα αυτό: Ο διορισμός από τον Τούρκο γενικό επιθεωρητή των βιλαετίων Θεσσαλονίκης, Μοναστηρίου και Σκοπίων (Κοσσυφοπέδιου), Χουσεΐν Χιλμή Πασά, δύο πολιτικών πρακτόρων, ενός Ρώσου και ενός Αυστριακού, ως παρατηρητές για την επίβλεψη της εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων. Η αναδιοργάνωση της Οθωμανικής Χωροφυλακής σε όλο το έδαφος της Μακεδονίας από αξιωματικούς των Μεγάλων Δυνάμεων, κατά τομείς ελέγχου, υπό την προεδρία ανωτάτου Γερμανού αξιωματικού (στρατηγού). Η συμμετοχή των χριστιανικών πληθυσμών στη διοίκηση των βιλαετίων αυτών Το σημαντικότερο όμως ήταν το άρθρο 3, που προέβλεπε ενδεχομένως μεταβολή των γεωγραφικών ορίων των διοικητικών περιφερειών του χώρου γενικότερα, προκειμένου να επιτευχθεί μια καλλίτερα ομοιογενέστερη κατανομή των εθνοτήτων της περιοχής. Για τη διοργάνωση της τουρκικής χωροφυλακής στην οποία κατετάγησαν και χριστιανοί λειτούργησαν στη Θεσσαλονίκη: Σχολή οπλιτών χωροφυλακής Σχολή Σταθμαρχών χωροφυλακήςΟι Ρώσοι, όπως όλοι οι ευρωπαίοι αξιωματικοί διοργανωτές έφεραν υποχρεωτικά την νέα στολή αντί φεσίου μαύρο καλπάκι με μπλε κάλυμμα εκτός από τους Άγγλους και τους ιταλούς που θεώρησαν το καλπάκι ως ρωσικό, έφεραν επιδεκτικά υψηλά κόκκινα φέσια. Όπως καταφάνηκε από τις τότε δηλώσεις της Ελληνικής Κυβέρνησης στη Βουλή των Ελλήνων (αρχές του 1904) η Ελλάδα δέχθηκε το Πρόγραμμα αυτό μάλλον με ευχαρίστηση και με ανακούφιση για τους ομογενείς του ευρύτερου χώρου, όταν μάλιστα ληφθούν υπ΄ όψη και οι δηλώσεις που έγιναν προς τη Ρωσική Κυβέρνηση δια του Έλληνα πρεσβευτή στη Πετρούπολη: "Η Ελληνική Κυβέρνησις αποβλέπει μετά της μεγαλυτέρας εμπιστοσύνης εις την σταθερότητα, μετά της οποίας η Αυστρία και η Ρωσία επιμένουν επί του Προγράμματος των μεταρρυθμίσεων, του οποίου η εφαρμογή αποτελεί την ισχυροτέραν ανακούφισιν των Ελληνικών πληθυσμών της Χερσονήσου του Αίμου". Η Συμφωνία της Μυρστέγης προορίζονταν αργότερα ν΄ αντικατασταθεί από άλλο ευρύτερο Πρόγραμμα που μάλιστα είχε οριστεί ως "Πρόγραμμα του Ρέβαλ" (μετά τη συνάντηση που είχαν ο Τσάρος της Ρωσίας με τον Βασιλέα της Αγγλίας) ή "Πρόγραμμα Τάλιν" (της Ρωσίας) τον Ιούνιο του 1908. Τούτο όμως εγκαταλείφθηκε ένα μήνα μετά, κατά τη νεοτουρκική μεταπολίτευση στις 23 Ιουλίου του 1908 όπου η Ρωσία ανακάλεσε τον πολιτικό παρατηρητή πράκτορά της από την περιοχή, πράξη που ανάγκασε και την Αυστροουγγαρία ν΄ ανακαλέσει και τον δικό της παρατηρητή. Το γεγονός αυτό παρέσυρε τόσο την Ελλάδα σε εσωτερικές αναστατώσεις, όσο και τις άλλες Βαλκανικές Χώρες σε έκτροπα. Η διάταξη αυτή του 3ου άρθρου κατέστη τελικά ατυχής. Απεδείχθη η γενεσιουργός αιτία της πρόκλησης και διεξαγωγής στη συνέχεια έντονης προπαγάνδας Βουλγάρων, Ελλήνων, Σέρβων και Ρουμάνων με σκοπό την απόδειξη του επικρατέστερου ομόφυλου στοιχείου τους σε όσο το δυνατόν περισσότερα σαντζάκια, με συνέπεια ν΄ ακολουθήσει ένας θρησκευτικός αλληλοσπαραγμός. Μάλιστα ο Σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ έδειχνε μάλλον ευχαριστημένος στις διπλωματικές συναντήσεις του με την αλληλοσφαγή των Χριστιανών. Η έκρυθμη εκείνη κατάσταση, που παρατάθηκε επί μακρό χρόνο, ανάγκασε τις Μεγάλες Δυνάμεις να δηλώσουν ρητά πως αν ποτέ έμελλε ν΄ αποφασισθεί μεταβολή των συνόρων των διοικήσεων στη Μακεδονία θα ληφθούν υπ΄ όψη αποκλειστικά και μόνο οι προ των τελευταίων αιματηρών γεγονότων στατιστικές. Πρόκειται για τη λεγόμενη Διακοίνωση Ρωσίας - Αυστρίας του 1907 προς τις πρωτεύουσες των Βαλκανικών Χωρών.Βέβαια το Πρόγραμμα αυτό αν και χαρακτηρίζεται ως "μέτρο εποπτείας" της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από τις Μεγάλες Δυνάμεις, ταυτόχρονα χαρακτηρίζεται και ως "μέτρο προστασίας" των Δυνάμεων επί των τριών υπό μεταρρύθμιση κυρίως χριστιανικών επαρχιών της Βαλκανικής.Αξίζει επίσης να παρατηρηθεί, στο διπλωματικό χώρο, ότι με τη Συμφωνία αυτή η Ιταλία σιγά - σιγά απωθείται από τον Βαλκανικό χώρο, ενώ η Αυστριακή πίεση στα Βαλκάνια έρχεται σε σύγκρουση με τα Ιταλικά συμφέροντα που εισδύουν διαρκώς και περισσότερο, σχεδόν στο μέσο της Βαλκανικής, δια της Αλβανίας και του Μαυροβουνίου. Η τότε Σερβική διπλωματία, υπό τον νέο και δυναμικό Βασιλέα Πέτρο Καραγεώργεβιτς, μάλλον πρώτη αντιλήφθηκε αυτό όπου και κατάφερε μετά το 1904, επωφελούμενη των γεγονότων, την παλαιά Αυστρο-Ρωσική αντιζηλία να τη μεταλλάξει σε νέα Αυστρο-Ιταλική αντιζηλία, θεωρώντας την Ιταλία ως "τροχοπέδη" και αντίβαρο των Αυστριακών επιδιώξεων, που συνοψίζονταν στο περίφημο αυστριακό όραμα: "Ντρανγκ ναχ Όστεν" (=επέκταση προς Ανατολάς). Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου τ.14ος, σ.153 Ν. Βλάχου "Το Μακεδονικό - Φάση του Ανατολικού Ζητήματος" σ.295-300 Σ. Λάσκαρι "Διπλωματική Ιστορία Ευρώπης 1814-1914" σ.310 Χαραλ. Νικολάου "Διεθνείς Συνθήκες" σ.174-175