Θεραπειά

Τα Θεραπειά (οθωμανικά τουρκικά: Tarabiye, σύγχρονα τουρκικά: Tarabya) είναι μια γειτονιά στην περιοχή Sarıyer της Κωνσταντινούπολης, στην Τουρκία. Βρίσκεται στην ευρωπαϊκή ακτή των στενών του Βοσπόρου, μεταξύ των συνοικιών Yeniköy (Νεοχώρι) και Kireçburnu.

 Ήταν η τοποθεσία της αρχαίας πόλης «Φαρμακέα» ή «Φαρμακία», από το δηλητήριο το οποίο κατά την μυθολογία έριξε η Μήδεια στη θρακική ακτή. Κατά την παράδοση, η περιοχή στη συνέχεια ονομάστηκε Θεραπειά από τον Πατριάρχη Αττικό, κατ' άλλους λόγω του κλίματος και κατ' άλλους κατ' ευφημισμόνΣτις πρώτες μέρες της τελευταίας πολιορκίας της Κωνσταντινούπολης το 1453, οι Οθωμανικές δυνάμεις κατέλαβαν τα Θεραπειά, που τότε ήταν μικρό βυζαντινό οχυρό. Περίπου 40 στρατιώτες παραδόθηκαν και εκτελέστηκαν με ανασκολοπισμό. Αναφέρεται ότι ο Σουλτάνος Σελίμ Β΄ (16ος αιώνας) απολάμβανε να τρώει ψάρι σε αυτήν την περιοχή και ζήτησε από τον Μεγάλο Βεζίρη του, τον Σοκολού Μεχμέτ Πασά, να χτίσει εκεί ένα παλάτι, όπου να μπορεί να περνάει τα καλοκαίρια. Πιστεύεται ότι ονόμασε το παλάτι του Tarabiye, το οποίο σημαίνει «ευχαρίστηση», και η τουρκική εκδοχή λέει ότι η γειτονιά πήρε το όνομά της (Ταράμπια) από το όνομα αυτού του ανακτόρου. Τον 17ο αιώνα αναφέρεται ότι τα Θεραπειά ήταν ρωμαίικο χωριό. Έναν αιώνα περίπου αργότερα, ο Σαράφ Χοβανεσιάν γράφει ότι είναι ένας σχεδόν εξολοκλήρου ρωμαίικος οικισμός με λίγους Αρμένιους και ακόμα πιο λίγους μουσουλμάνους. Ο Εβλιγιά Τσελεμπή λέει ότι παλαιότερα δεν υπήρχε τίποτε στην περιοχή, ενώ στην εποχή του (τέλη 17ου αιώνα) το χωριό είχε περίπου 800 σπίτια, με τους χριστιανούς σκορπισμένους σε επτά μαχαλάδες και τους μουσουλμάνους συγκεντρωμένους σε έναν. Την ίδια εποχή (το 1655), τα Θεραπειά έγιναν έδρα της Μητρόπολης Δέρκων. Η Μητρόπολη σταδιακά απέκτησε όλο και πιο υψηλή θέση στην ιεραρχία της Ορθόδοξης Εκκλησίας λόγω της γειτνίασής της με την Κωνσταντινούπολη και του αυξανόμενου ρωμαίικου πληθυσμού της περιοχής. Τα Θεραπειά σιγά σιγά αναβαθμίστηκαν και έγιναν ένας από τους σημαντικότερους οικισμούς στην ευρωπαϊκή ακτή του Βοσπόρου. Οι Φαναριώτες και άλλοι παράγοντες της ρωμαίικης κοινότητας διάλεγαν τα Θεραπειά για κατοικία λόγω του καλού κλίματος της περιοχής και επειδή το μέρος ήταν προφυλαγμένο από επιδημίες όπως η χολέρα και η πανώλη. Έτσι, πολλοί ξένοι πρεσβευτές, Φαναριώτες (οικογένειες Υψηλάντη, Μαυροκορδάτου, Καραθεοδωρή, Σούτσου, Μαυρογένη), Αρμένιοι και Εβραίοι μεγαλέμποροι έχτισαν εξοχικά στα Θεραπειά, μετατρέποντάς το σε πολυτελές προάστειο της Πόλης και κέντρο εκλεπτυσμένου γούστου. Θεωρούνταν θέρετρο της ρωμαίικης άρχουσας τάξης της Κωνσταντινούπολης και ήταν μάλιστα γνωστά ως «θερινό Φανάρι». Ακολούθησαν δυτικοί διπλωμάτες, καθώς πολλές πρεσβείες στέγασαν εκεί τα θερινά τους μέγαρα, πολλά από τα οποία χρησιμοποιούνται και σήμερα από τα προξενεία των χωρών τους. Μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821, συνέβησαν αναταραχές στην Κωνσταντινούπολη, κατά τα οποία πυρπολήθηκε μέρος του χωριού. Πολλές από τις επαύλεις των Φαναριωτών δημεύτηκαν και άλλες περιήλθαν σε ξένα χέρια. Το κτήριο που στέγασε την γερμανική πρεσβεία, για παράδειγμα, ανήκε στην οικογένεια Σούτσου, ενώ αυτό της γαλλικής πρεσβείας ήταν ιδιοκτησίας της οικογένειας Υψηλάντη. Στις αρχές του 20ού αιώνα, τα Θεραπειά εξακολουθούσαν να είναι ένας από τους πλέον αριστοκρατικούς οικισμούς της Κωνσταντινούπολης, όπου βρίσκονταν οι θερινές κατοικίες της οικονομικής και κοινωνικής ελίτ της ρωμαίικης κοινότητας. Αυτή αποτελούνταν από περίπου 500 οικογένειες. Μέχρι τα μέσα του εικοστού αιώνα ο πληθυσμός των Θεραπειών αποτελούνταν σε μεγάλο βαθμό από Ρωμιούς. Το 1955, σύμφωνα με στοιχεία του Χριστόφορου Χρηστίδη, η κοινότητα των Θεραπειών αποτελούνταν από 144 οικογένειες και διέθετε ένα εξατάξιο δημοτικό σχολείο, ένα σχολικό συσσίτιο, μια φιλόπτωχο αδελφότητα και ένα δραστήριο αθλητικό σύλλογο. Στα Σεπτεμβριανά πυρπολήθηκε το μητροπολιτικό μέγαρο και λεηλατήθηκε ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Γεωργίου, ο οποίος είχε χτιστεί το 1796 και κατεδαφίστηκε το 1958, για να χτιστεί το ξενοδοχείο Ταράμπια (Büyük Tarabya Oteli). Τμήμα του τέμπλου του ναού καθώς και τα κειμήλιά του μεταφέρθηκαν στο ναό της Αγίας Παρασκευής. Τα επόμενα χρόνια, λόγω της όξυνσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων και των αντιμειονοτικών μέτρων που υιοθετήθηκαν, με κύρια αιτία το Κυπριακό, η ρωμαίικη κοινότητα συρρικνώθηκε περαιτέρω. Το δημοτικό σχολείο της κοινότητας έκλεισε το 1985 λόγω έλλειψης μαθητών. Σήμερα έχουν απομείνει περίπου 50 Ρωμιοί, οι περισσότεροι ηλικιωμένοι. Η περιοχή των Θεραπειών ήταν πάντοτε εκπαιδευτικό κέντρο. Η ρωμαίικη κοινότητα είχε σχολείο από τις αρχές του 18ου αιώνα. Το 1775 αγοράστηκε κτήριο για να στεγαστεί η κοινοτική σχολή, την οποία επιχορήγησε με ετήσιο βοήθημα ο ηγεμόνας Αλέξανδρος Μουρούζης. Στις ταραχές μετά το 1821 κάηκε, αλλά το 1828 οικοδομήθηκε νέο κτήριο και το σχολείο επαναλειτούργησε. Το 1875 η κοινότητα των Θεραπειών ανέθεσε στον Χριστόφορο Σαμαρτσίδη την διεύθυνση της σχολής. Στις αρχές του 20ού αιώνα υπήρχαν τρία ελληνορθόδοξα εκπαιδευτήρια: η πεντατάξια αστική σχολή αρρένων, το τετρατάξιο Ελισαβέτειο Παρθεναγωγείο που είχε ανεγερθεί από την Ελισάβετ Μπαλτατζή, και το Ζαρίφειο Νηπιαγωγείο που είχε ανεγερθεί το 1879 με δαπάνες του Γεωργίου Ζαρίφη. Σήμερα, το γαλλικό σχολείο Lycée Français Pierre Loti d'Istanbul και τα βρεταννικά Tarabya British Schools έχουν εγκαταστάσεις στα Θεραπειά . Εκκλησία της Αγίας Παρασκευής Ο κοιμητηριακός ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης του κοινοτικού νεκροταφείου Θεραπειών (ανεγέρθηκε από την οικογένεια Ζαρίφη Κρήνη του Σουλτάνου Μαχμούτ Β΄ Κρήνη της Μπεζμιαλέμ Σουλτάνας Πολιτιστική Ακαδημία Θεραπειών, πρώην θερινή κατοικία της Γερμανικής Πρεσβείας Μέγαρο Huber (χρησιμοποιείται σήμερα ως προεδρική κατοικία στην Κωνσταντινούπολη) Γιαλί του Χρηστάκη Ζωγράφου Γιαλί της Οικογένειας Υψηλάντη (αργότερα θερινή κατοικία της Γαλλικής Πρεσβείας) Ξενοδοχείο Grand Tarabya (χτισμένο στην πρώην τοποθεσία του ιστορικού Tokatlıyan Tarabya Hotel)Πέρα από τα ιστορικά μνημεία τους, τα Θεραπειά φημίζονται για τα εστιατόρια με θαλασσινά, τα μπιστρό και τα νυχτερινά τους κέντρα. Bachmann, Martin: Tarabya. Alman Büyükelçisi'nin Boğaziçi'ndeki Tarihi Yazlık Rezidansının Tarihçesi ve Gelişimi. Alman Arkeoloji Enstitüsü ve Ege Yayınları, Istanbul 2003. (ISBN 975-8070-65-7) Türker, Orhan: Therapia´dan Tarabya´ya. Boğaz´ın Diplomatlar Köyünün Hikayesi. Sel Yayıncılık, Istanbul 2006. (ISBN 975-570-275-X) Μπενλίσοϊ, Φώτης (9 Ιουλίου 2008). «Θεραπειά». Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. Ανακτήθηκε στις 18 Μαΐου 2020. Βουτυράς, Σ.Ι. – Καρύδης, Γ., Λεξικόν Ιστορίας και Γεωγραφίας (Κωνσταντινούπολις 1881), σελ. 969 Μήλλας, Ακύλας, Σφραγίδες Μητροπόλεων Χαλκηδόνος – Δέρκων (Αθήνα 2000)