Ιερό της Σφιέντα Λίπκα

Το Ιερό της Σφιέντα Λίπκα (πολωνικά: Sanktuarium w Świętej Lipce, γερμανικά: Heiligelinde), στα ελληνικά γνωστή ως Ιερή Φιλύρα, είναι ρωμαιοκαθολική βασιλική, η οποία βρίσκεται στο μικρό χωριό Σφιέντα Λίπκα, στη βορειοανατολική Πολωνία. Χρησιμεύει ως χώρος προσκυνήματος και ιερός ναός αφιερωμένος στην Παναγία. Χτισμένη στα τέλη του 17ου αιώνα, η βασιλική είναι ένα από τα καλύτερα παραδείγματα μπαρόκ αρχιτεκτονικής στην Πολωνία και στον κόσμο. Είναι επίσης διάσημο για το εκκλησιαστικό όργανο με κινούμενες σωληνώσεις, πιθανώς το καλύτερο εκκλησιαστικό όργανο, που κατασκευάστηκε ποτέ.

 Η σχεδόν θρυλική λατρεία καλλιεργήθηκε από τους ντόπιους από το 1300, όταν ένας μικρός εγκληματίας χάραξε ένα ειδώλιο της Παναγίας στη γειτονική φυλακή του Κέντσιν μετά από μια εμφάνιση της Παναγίας. Στη συνέχεια, απελευθερώθηκε απροσδόκητα και καθ΄ οδόν προς το Ρέσελ έβαλε το ειδώλιο σε ένα δέντρο φιλύρας ως ένδειξη ευγνωμοσύνης. Το αντικείμενο λέγεται ότι κάνει θαύματα και είχε θεραπευτικές ιδιότητες. Ο Αλβέρτος της Πρωσίας επισκέφτηκε το ιερό μέρος ενώ ερχόταν ως προσκυνητής χωρίς παπούτσια από το Κένιξμπεργκ το 1519. Αυτή η παράδοση είχε προηγουμένως παρατηρηθεί από τους Τευτόνιους Ιππότες. Το μεσαιωνικό ιερό καταστράφηκε κατά τη διάρκεια της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης γύρω στο 1524 και αγχόνες τοποθετήθηκαν στο ίδιο σημείο για να τρομάξουν τους Καθολικούς προσκυνητές. Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα ανοικοδομήθηκε από τον προσωπικό γραμματέα του Βασιλιά Σιγισμούνδου Γ', ο οποίος αγόρασε τη γη, εκεί όπου κάποτε βρισκόταν το αγνοούμενο ειδώλιο. Ένας πίνακας της Παναγίας με τον Ιησού ως βρέφος από έναν Βέλγο μετρ ζωγράφο, τον Βαρθολομαίο Πενς από το Έλμπλονγκ, αντικατέστησε το χαμένο λείψανο. Κατά τη διάρκεια του σουηδικού Κατακλυσμού, πολλά από τα ανεκτίμητα αντικείμενα από το θησαυροφυλάκιο του παρεκκλησίου ήταν κρυμμένα στο Γκντανσκ (Ντάντσιχ) και επέζησαν από την αναταραχή. Καθώς ο Καθολικισμός παρέμεινε η κυρίαρχη θρησκεία πλησίον της Βαρμίας (Ermland), πιστοί από όλη την Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία ταξίδευαν τακτικά στο μέρος, ιδιαίτερα από τη Βαρσοβία και το Βίλνιους. Μέχρι σήμερα, η διαδρομή προσκυνήματος από την πόλη Ρέσελ προς τη Σφιέντα Λίπκα είναι παράλληλη με μικρά μπαρόκ ιερά και δέντρα φιλύρας, που χρονολογούνται από τον 18ο αιώνα. Η εκκλησία και το μοναστήρι ιδρύθηκαν από την Εταιρεία του Ιησού και η κατασκευή ξεκίνησε από τον Πολωνό Καρδινάλιο Μίχαου Στέφαν Ραντζεγιόφσκι το 1688. Η καθαγίαση του ναού έγινε στις 15 Αυγούστου 1693. Λόγω του μεγάλου αριθμού προσκυνητών, που έφτασαν, η εγκατάσταση διευρύνθηκε σημαντικά με την πάροδο των ετών και ένα οχυρωμένο μοναστήρι με θολωτά παρεκκλήσια, που μοιάζουν σαν πύργοι, ολοκληρώθηκε το 1708, δίνοντας στη συνολική δομή μια αμυντική εμφάνιση. Το περίτεχνο εσωτερικό χρειάστηκε πάνω από 50 χρόνια για να ολοκληρωθεί και να επιπλωθεί πλήρως. Η εκκλησία εξωραΐστηκε περαιτέρω με διακόσμηση με δωρεές από πλούσιους ηγέτες ή ευσεβείς μονάρχες, όπως ο Βλασίσλαος Δ', η Βασίλισσα Μαρία Καζιμίρα ή ο Στανίσουαφ Λεστσίνσκι και η σύζυγός του Αικατερίνη.Ο μνημειακός βωμός κατασκευάστηκε μεταξύ 1712 και 1714 από τους καλύτερους γλύπτες (Κρίστοφ Πόικερ και Γιαν Ντόμπελ), που ήταν παρόντες στην Πολωνία εκείνη την εποχή. Το αντικείμενο, αποτελούμενο από τρία κύρια μέρη ή ορόφους, στολίζεται από τις επιχρυσωμένες μορφές αγίων και μαρτύρων. Οι Κρίστοφ Πόικερ και Γιαν Ντόμπελ κατασκεύασαν επίσης τους πλευρικούς βωμούς και τον άμβωνα (1697-1714). Ο Γιαν Γ΄ Σομπιέσκι δώρισε έναν πίνακα στους Ιησουίτες μετά τη νίκη του στη Μάχη της Βιέννης και αργότερα ενσωματώθηκε στο βωμό. Η περίτεχνη ζωγραφική και οι τοιχογραφίες στην οροφή του θόλου ολοκληρώθηκαν το 1727. Περιλαμβάνουν εικόνες του Αγίου Καζίμιρ, του Σιγισμούνδου Γ' και του Χέντβιχ της Σιλεσίας. Το πιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό και ένας θησαυρός του ιερού είναι το κινούμενο εκκλησιαστικό όργανο, που χτίστηκε το 1719-1721 από τον Γιόχαν Γιόσουα Μόσενγκελ. Οι διακοσμητικές φιγούρες και τα γλυπτά κινούνται καθώς παίζεται το όργανο, καθιστώντας το ως ένα από τα πιο μοναδικά όργανα, που κατασκευάστηκαν ποτέ. Το 1944, υπέστη ζημιές αλλά επισκευάστηκε αμέσως μετά. Οι Ιησουίτες απομακρύνθηκαν τελικά από το μοναστήρι της Σφιέντα Λίπκα από τους Πρώσους μετά το διαμελισμό της Πολωνίας τον 18ο αιώνα. Επέστρεψαν στο μοναστήρι το 1932. Μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η Βαρμία-Μαζουρία επέστρεψε στην Πολωνία βάσει της Συμφωνίας του Πότσνταμ, η Σφιέντα Λίπκα μετατράπηκε σε ένα σημαντικό ιερό, παράλληλα με το Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα. Επιπλέον, παραμένει ένα εξαιρετικό παράδειγμα της μπαρόκ τέχνης και αρχιτεκτονικής.