Ιερά Μητρόπολις Θεσσαλονίκης

Η Ιερά Μητρόπολις Θεσσαλονίκης είναι μια από τις Μητροπόλεις των λεγομένων «Νέων Χωρών». Έδρα της είναι η Θεσσαλονίκη και στην εκκλησιαστική περιφέρειά της υπάγεται ο Δήμος Θεσσαλονίκης, οι συνοικίες Ευαγγελίστριας και Αγίου Παύλου του Δήμου Νεάπολης-Συκεών και τμήμα του δήμου Πυλαίας-Χορτιάτη. Αποτελείται από 43 ενορίες και 3 Μονές. Μητροπολιτικός Ναός είναι αυτός του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ενώ ιστορικοί είναι οι ναοί του πολιούχου Αγίου Δημητρίου, της Αγίας Σοφίας, των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων κ.ά.. Από τις 9 Οκτωβρίου 2023, (εψηφισμένος) Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης είναι ο Φιλόθεος.

 Η εκκλησία της Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε από τον Απόστολο Παύλο. Ο απόστολος Παύλος έστειλε δύο επιστολές προς τους πιστούς της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης. Η προς Θεσσαλονικείς Α' επιστολή και η προς Θεσσαλονικείς Β' επιστολή γράφτηκαν περίπου από το 50-52 μ.Χ.Κατά τα πρώτα χριστιανικά χρόνια ανεγέρθηκαν μνημειώδεις ναοί στην πόλη όπως το παλαιοχριστιανικό Οκτάγωνο, ο μεγάλος ναός οκταγωνικής κάτοψης που σήμερα είναι ορατά κατάλοιπά του.Στις αρχές του 4ου αιώνα, ο Αμβρόσιος Μεδιολάνων δεν επέτρεψε να εισέλθει στο ναό ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Α΄ λόγω της σφαγής ανθρώπων την οποία διέταξε ο αυτοκράτορας στον Ιππόδρομο της Θεσσαλονίκης. Στους πρώτους αιώνες της Χριστιανικής Εκκλησίας, η Εκκλησία της Θεσσαλονίκης, όπως και ολόκληρο το δυτικό τμήμα της Ελλάδας ανήκε στην εκκλησιαστική δικαιοδοσία του Πάπα της Ρώμης. Τον 4ο αιώνα ο Πάπας Δάμασος Α΄ ανύψωσε τον επισκοπικό θρόνο της Θεσσαλονίκης σε Εξαρχία: επίσκοποι, μητροπολίτες και αρχιεπίσκοποι μπορούσαν να προσβάλουν οποιαδήποτε απόφαση ενώπιον της Εξαρχίας. Τον 8ο αιώνα, η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης συνδέθηκε με το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, στο οποίο ανήκει εκκλησιαστικά έως σήμερα. Κατά τη χιλιετία του Βυζαντίου, ο επίσκοπος Θεσσαλονίκης έφερε τον τίτλο του «Αρχιεπισκόπου». Κατά τον Μακεδονικό Αγώνα, η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης διαδραμάτισε κομβικό ρόλο. Ο Μικρασιάτης ιερέας Αιμιλιανός Λαζαρίδης ως πρωτοσύγκελλος της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης, προσέφερε σημαντικές υπηρεσίες στον Μακεδονικό Αγώνα, συνεργαζόμενος με τον Πρόξενο της Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη Λάμπρο Κορομηλά και τον Μακεδονομάχο Αθανάσιο Σουλιώτη. Το 1906 εντάχθηκε στην αντιστασιακή «Οργάνωση Θεσσαλονίκης» του Αθανασίου Σουλιώτη που συντόνιζε τη δράση των Ελλήνων κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα.Η πόλη της Θεσσαλονίκης αποτέλεσε χώρο υποδοχής και εγκατάστασης χιλιάδων Ελλήνων προσφύγων αρχικά από την Ανατολική Ρωμυλία (Βόρεια Θράκη) εξαιτίας της ελληνοβουλγαρικής Σύμβασης του Νεϋγύ (27/11/1919) και επίσης από τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την επακόλουθη ανταλλαγή πληθυσμών. Η Εκκλησία της Θεσσαλονίκης με επικεφαλής τον Μικρασιάτη μητροπολίτη Γεννάδιο συνέβαλε καθοριστικά στην πνευματική και υλική στήριξη των Θρακών και Μικρασιατών προσφύγων. Στις νέες προσφυγικές συνοικίες που δημιουργήθηκαν, οργανώθηκαν νέες ενορίες και κτίσθηκαν νέοι ναοί. Επίσης, οι Έλληνες έφεραν μαζί τους πλήθος κειμηλίων ανάμεσα στα οποία είναι οι εικόνες της Παναγίας Φανερωμένης (από το Αυδήμι των Γανοχώρων της Ανατολικής Θράκης), της Παναγίας Πάντων Ελπίδος (από τη Μικρά Ασία στον Ι.Ν. Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Ιπποδρομίου), της Παναγίας Ρευματοκράτειρας (Ρευματοκρατόρισσας) από την Ραιδεστό Ανατολικής Θράκης στον Ι.Ν. Παναγίας Αχειροποιήτου κ.ά.Μετά την επιβολή της Χούντας των Συνταγματαρχών το καθεστώς είχε ως προτεραιότητα την τοποθέτηση αρχιεπισκόπου και μητροπολιτών, ευνοούμενων του Παλατιού και της Χούντας. Στη Θεσσαλονίκη η Δικτατορία αρχικά επέβαλε κατ΄οίκον περιορισμό στον δημοκρατικό Μητροπολίτη Παντελεήμονα Α΄ Παπαγεωργίου, ώστε να μην λειτουργεί σε κανέναν ναό και να μην μπορεί να εξέλθει από το Επισκοπείο. Τελικά το 1968 απομακρύνθηκε παράνομα ο κανονικός Μητροπολίτης Παντελεήμων Α΄ Παπαγεωργίου από τη χουντική Αριστίνδην Σύνοδο του Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου και Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης επελέγη από τη Χούντα ο Λεωνίδας Παρασκευόπουλος.. Ο Λεωνίδας Παρασκευόπουλος, αν και ήδη συνταξιούχος ιεροκήρυκας, δέχτηκε να καταστεί Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης παρά την αντικανονική απομάκρυνση του νόμιμου Μητροπολίτη Παντελεήμονα. Κατά τη διάρκεια της ποιμαντορίας του ενισχύθηκαν σημαντικά οι κάθε είδους παραεκκλησιαστικές οργανώσεις στην πόλη. Ακόμη, αφότου ο Λεωνίδας Παρασκευόπουλος ανέλαβε τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης οδήγησε σε εξορία πολλούς κληρικούς της πόλης, όπως τον π. Θεόφιλο Τερεζάκη και τον π. Κωνσταντίνο Νικολακάκη. Οι αντικαθεστωτικοί ιερείς αποστέλλονταν από τη δικτατορική κυβέρνηση σε συνεργασία με τον μητροπολίτη Λεωνίδα για μεγάλες ή μικρές χρονικές περιόδους σε ακριτικές συνοριακές περιοχές όπως ο Έβρος. Ο Λεωνίδας παρέμεινε Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης καθόλη τη διάρκεια της δικτατορίας των Συνταγματαρχών, έως το 1974 οπότε και κηρύχθηκε έκπτωτος από την νόμιμη και κανονική Ιερά Σύνοδο. Το 1974 εξελέγη Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης ο Παντελεήμων Β'. Επί αρχιερατείας Παντελεήμονος Β', μετά από μελέτη και ανακάλυψη της βυζαντινολόγου Μαρίας Θεοχάρη, τον Οκτώβριο του 1978 επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη η τίμια Κάρα του Αγίου Δημητρίου από την πόλη Σαν Λορέντζο ιν Κάμπο της Ιταλίας όπου βρισκόταν (και είχαν αφαιρεθεί από τους Σταυροφόρους κατά τη διάρκεια της κατοχής της Θεσσαλονίκης μεταξύ του 1204 και του 1223). Τον Απρίλιο του 1980 επεστράφη στη Θεσσαλονίκη και το μεγαλύτερο μέρος των ιερών λειψάνων του Αγίου. Αγίου Δημητρίου, πολιούχου της Θεσσαλονίκης, στις 26 Οκτωβρίου. Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, στις 14 Νοεμβρίου και την Β΄ Κυριακή των Νηστειών. Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου των Θεσσαλονικέων αυταδέλφων, στις 11 Μαΐου. Αγίας Ματρώνης της εν Θεσσαλονίκη, στις 27 Μαρτίου. Αγίας Θεοδώρας της εν Θεσσαλονίκη, στις 3 Αυγούστου. Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολυτρίας (22 Δεκεμβρίου) και των εν Χριστώ μαθητριών της τριών μαρτύρων αδελφών Αγίων Αγάπης, Ειρήνης και Χιονίας (16 Απριλίου). Αγίων Αγαθόποδος και Θεοδούλου των Θεσσαλονικέων, μαρτυρησάντων επί Καίσαρος Μαξιμιανού δια πνιγμού στη θάλασσα δυτικά του ρωμαϊκού λιμένα, οι οποίοι και ετάφησαν στη δυτική ακτή, στο σημερινό Μπεχτσινάρι.(4 Απριλίου) Αγίου Γεωργίου Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, ο οποίος αρχιεράτευσε την τρίτη δεκαετία του 11ου αιώνα μ.Χ. (10 Ιουλίου). Αγίου Συμεών, Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του Μυσταγωγού, στις 15 Σεπτεμβρίου. Αγίου Βασιλείου του Ομολογητού, Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, την 1η Φεβρουαρίου. Αγίου Ευσταθίου Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του Κατάφλωρου, στις 20 Σεπτεμβρίου. Αγίου Γρηγορίου Καλλίδου, Μητροπολίτου Ηρακλείας και Ραιδεστού του από Θεσσαλονίκης, στις 25 Ιουλίου. Αγίου Φιλοθέου του Κοκκίνου, Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Θεσσαλονικέα, στις 11 Οκτωβρίου. Αγίου Νικολάου του Καβάσιλα Χαμαετού, στις 20 Ιουνίου. Αγίου Ιωσήφ Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης, στις 3 Ιουνίου. Με την έναρξη της Επανάστασης του 1821 στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, ο Σουλτάνος θα ζητήσει για εγγύηση επτά αρχιερείς, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Θεσσαλονίκης Ιωσήφ. Ο άγιος Ιωσήφ (μετά τον απαγχονισμό του Πατριάρχη Γρηγόριου Ε΄ τον Απρίλιο του 1821), θανατώθηκε στις 3 Ιουνίου 1821 μαζί τους αρχιερείς Ιωαννίκιο Τυρνόβου, Δωρόθεο Αδριανουπόλεως και Γρηγόριο Δέρκων. Αγίου Γρηγορίου Μητροπολίτου Κυδωνιών Μικράς Ασίας, την Κυριακή προ της Υψώσεως (Σεπτέμβριος). Ο Γρηγόριος διετελέσε - προ της χειροτονίας του εις επίσκοπο - κατά τα έτη 1892 – 1894 Πρωτοσυγκέλλος της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, Ιεροκήρυκας στην πόλη και κατά τα έτη 1893-1894 διευθυντής της Αστικής Σχολής Θεσσαλονίκης. Οσίου Δαβίδ του εν Θεσσαλονίκη, του δενδρίτου, στις 26 Ιουνίου Όσιος Παΐσιος ο Αγιορείτης και Καππαδόκης, ο οποίος νοσηλεύθηκε στο Νοσοκομείο Θεαγένειο (12 Ιουλίου). Γερόντισσα Ακυλίνα της Δράμας η Μικρασιάτισσα καθηγουμένη της Μονής Αναλήψεως Ταξιαρχών Δράμας, η οποία πριν γίνει μοναχή (κατά κόσμον Ερασμία) έζησε στη Θεσσαλονίκη και συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση. Γερόντισσα Άννα Μακκαβαίου η Μικρασιάτισσα, η οποία διέμεινε για μερικά έτη στη Θεσσαλονίκη μετά τις διώξεις που υπέστη στη Δράμα από τους Βουλγάρους. Σύναξη πάντων των εν Θεσσαλονίκη Αγίων, την Β΄ Κυριακή της Διακαινισίμου (Κυριακή των Μυροφόρων). Χαρίσειο Γηροκομείο Θεσσαλονίκης Ενοριακές Τράπεζες Αγάπης Κατασκηνώσεις Φοιτητικός Ξενώνας Αγίου Αντωνίου Ξενώνας Στέγη Μητροπολίτου Παντελεήμονος Β' Άγιος Ευαγγελιστής Λουκάς - Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Αγία Σκέπη - Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης "Γεώργιος Γεννηματάς" Άγιοι Δημήτριος και Λούπος - Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης "Άγιος Δημήτριος" Άγιος Παντελεήμων - ΑΝΘ Θεαγένειο Άγιος Παντελεήμων - Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Ζαχαριάδου, Ελισάβετ Α. (1996). Δέκα τουρκικά έγγραφα για την Μεγάλη Εκκλησία (1483-1567) (PDF). Αθήνα: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών. ISBN 960-7094-69-7. Bekker, August Immanuel (1849). Historia Politica et Patriarchica Constantinopoleos; Epirotica. Bonn. Κουρίλας, Ευλόγιος. Κώδιξ επισήμων εγγράφων Μεγίστης Λαύρας, καταρτισθείς υπό του Ευλογίου Κουρίλα από του 1910-1951 (PDF). Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων. Preiser-Kapeller, Johannes (2008). Das Episkopat im späten Byzanz : ein Verzeichnis der Metropoliten und Bischöfe des Patriarchats von Konstantinopel in der Zeit von 1204 bis 1453. Saarbrücken: VDM Verlag Dr. Müller. σελ. XXV. ISBN 978-3836487863. Γλαβίνας, Α. Α. (1973). «Μακάριος Παπαγεωργόπουλος ο από Κορίνθου Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης: (1465; - 12 Απριλίου 1546)». Μακεδονικά 13 (1). https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/makedonika/article/view/6454/6189. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2022. Γεδεών, Μανουήλ Ι. (1888). Ο Πατριάρχης Διονύσιος Δ' ο Μουσελίμης :Πατριαρχικής Ιστορίας πεντηκονταετία 1638-1688. Κωνσταντινούπολη: Εκ του Πατριαρχικού Τυπογραφείου. Αποστολόπουλος, Δημήτρης Γ. (1987). Η Νομική Συναγωγή Του Δοσιθέου. Μία Πηγή Και Ένα Τεκμήριο. Αθήνα: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών.