Έγκλημα και μνήμη

Το Έγκλημα και μνήμη (γαλλικός τίτλος: Meurtres pour mémoire) είναι γαλλικό αστυνομικό μυθιστόρημα του Ντιντιέ Ντενένξ, που δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 1983. Παραπέμπει σε μια οδυνηρή για τη Γαλλία σελίδα του πολέμου της Αλγερίας, είναι το δεύτερο μυθιστόρημα του συγγραφέα και αυτό που τον έκανε γνωστό στο αναγνωστικό κοινό.

 Το μυθιστόρημα αρχίζει με την αφήγηση της διαδήλωσης υπέρ της ανεξαρτησίας της Αλγερίας του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου Αλγερίας στο Παρίσι στις 17 Οκτωβρίου 1961, που κατέληξε σε λουτρό αίματος. Η ιστορία ξεκινά με στιγμές από τη ζωή τριών ανθρώπων, ένας από τους οποίους είναι ο Ροζέ Τιρώ, καθηγητής ιστορίας στο γυμνάσιο, ο οποίος επιστρέφει από τη δουλειά του στο σπίτι του ακριβώς την ώρα της διαδήλωσης. Αστυνομικές δυνάμεις έχουν μόλις καταφτάσει για να την καταστείλουν και ακολουθεί πραγματικό μακελειό (δεν είναι γνωστός ακριβώς ο αριθμός των θυμάτων). Ένα από τα θύματα ήταν ο Ροζέ Τιρώ, αφήνοντας πίσω την έγκυο γυναίκα του.Η ιστορία ξεκινά 21 χρόνια αργότερα, το 1982. Ο Μπερνάρ Τιρώ είναι ο γιος του Ροζέ. Όπως και ο πατέρας του, είναι ιστορικός ή, ακριβέστερα, φοιτητής Ιστορίας. Φεύγοντας για διακοπές στο Μαρόκο με την αρραβωνιαστικιά του Κλωντίν, επίσης φοιτήτρια Ιστορίας, περνούν από την Τουλούζη, όπου ο Μπερνάρ δολοφονείται μετά από έρευνα που διεξήγαγε στα περιφερειακά αρχεία της πόλης. Την υπόθεση αναλαμβάνει ο επιθεωρητής Καντέν, πρόσφατα μετατεθείς στην Τουλούζη. Ο Καντέν αποφασίζει πρώτα να ερευνήσει τι αναζητούσε το θύμα και ανακαλύπτει ότι ο Μπερνάρ προσπαθούσε να συνεχίσει την έρευνα του πατέρα του σχετικά με μια γαλλική πόλη και, ειδικότερα, την εποχή που υπήρχε εκεί στρατόπεδο συγκέντρωσης κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, από όπου είχε γίνει μεγάλος αριθμός απελάσεων παιδιών Εβραίων. Ο Καντέν πηγαίνει στο Παρίσι για να ερευνήσει επίσης τη δολοφονία του Ροζέ Τιρώ και ανακαλύπτει ότι οι δύο φόνοι συνδέονται μεταξύ τους. Ο Ντιντιέ Ντενένξ, συγγραφέας που τοποθετεί στο επίκεντρο των μυθοπλασιών του κοινωνικά θέματα και την ιστορική διερεύνηση και ανάδειξη σκοτεινών και αποσιωπημένων γεγονότων της Γαλλικής Ιστορίας, τοποθετεί το ιστορικό πλαίσιο του δεύτερου μυθιστορήματός του σε δύο ιστορικά θέματα: πρώτον, στην καταστολή της διαδήλωσης υπέρ της ανεξαρτησίας της Αλγερίας του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου Αλγερίας στο Παρίσι (F.L.N.) στις 17 Οκτωβρίου 1961 που κατέληξε στη σφαγή των Αλγερινών διαδηλωτών από την Αστυνομία του Παρισιού, γεγονός που δεν εμφανίσθηκε στην πραγματική του διάσταση στον Τύπο, και δεύτερον, στα αποσιωπημένα εγκλήματα πολέμου. Υπεύθυνος της καταστολής της διαδήλωσης ήταν ο αρχηγός της Αστυνομίας και παλαιός συνεργάτης του καθεστώτος Βισύ και των Ναζί Μορίς Παπόν, ο οποίος αργότερα, το 1998, δικάστηκε ως εγκληματίας πολέμου και καταδικάστηκε για τη μαζική αποστολή περισσότερων από 1.500 Εβραίων του Μπορντώ στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Όταν κυκλοφόρησε το 1983, το μυθιστόρημα προκάλεσε διαμάχες, επειδή έφερε στο προσκήνιο την υπόθεση Μορίς Παπόν. Θεωρήθηκε «υπερβολικό», γιατί η γαλλική κοινωνία, τουλάχιστον μεγάλο τμήμα της, δεν φαίνονταν έτοιμη να ξανακούσει γι' αυτά τα γεγονότα. Ωστόσο, τα γεγονότα σταδιακά αποδείχθηκαν αληθινά. Το βιβλίο πούλησε 400.000 αντίτυπα κατά την κυκλοφορία του και κάθε χρόνο πωλούνται περίπου 10.000 βιβλία. Έχει ενταχθεί στη σχολική ύλη του λυκείου. Έχει διασκευασθεί για την τηλεόραση (1985) και το ραδιόφωνο. Μεταφράσθηκε σε πολλές γλώσσες, μεταξύ των οποίων και στα ελληνικά.Το 1985, το μυθιστόρημα τιμήθηκε με το γαλλικό Μεγάλο Βραβείο Αστυνομικής Λογοτεχνίας. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 2005 με τίτλο Έγκλημα και μνήμη από τις εκδόσεις Πόλις σε μετάφραση Ριχάρδου Σωμερίτη.