Avro Lancaster

Το Avro Lancaster ήταν βρετανικό τετρακινητήριο βαρύ βομβαρδιστικό του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε από την Avro και είναι σύγχρονο των επίσης τετρακινητήριων Handley Page Halifax και Short Stirling. Οι τρεις τύποι εντάχθηκαν σε υπηρεσία με τη RAF την ίδια χρονική περίοδο. Το Lancaster έχει τις ρίζες του στο δικινητήριο Avro Manchester που αναπτύχθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1930 για να καλύψει την προδιαγραφή P.13/36 του Υπουργείου Αεροπορίας και περιέγραφε ένα μέσο βομβαρδιστικό το οποίο θα μπορούσε επιπλέον να μεταφέρει μια τορπίλη εσωτερικά στην αποθήκη βομβών του καθώς και να πλήττει στόχους όντας σε βύθιση. Αρχισχεδιαστής του Lancaster ήταν ο Ρόυ Τσάντγουικ (Roy Chadwick), ο οποίος το ανέπτυξε ως τετρακινητήρια εκδοχή του Manchester. Σε όλες τις εκδόσεις του Lancaster πλην μίας, οι κινητήρες αυτοί ήταν οι περίφημοι Rolls-Royce Merlin. Σε αντίθεση με τα Manchester που αποδείχθηκαν ανεπαρκή και αποσύρθηκαν σύντομα, έπειτα από την ένταξή τους σε υπηρεσία το 1942 τα Lancaster έγιναν τα κύρια βαριά βομβαρδιστικά της RAF, της Βασιλικής Καναδικής Πολεμικής Αεροπορίας (Royal Canadian Air Force, RCAF) και άλλων αεροπορικών δυνάμεων της Κοινοπολιτείας επισκιάζοντας τα επίσης διαδεδομένα Halifax και Stirling.Η επιμήκης αποθήκη βομβών τους επέτρεπε να μεταφέρουν τις μεγαλύτερες βόμβες που διέθετε η RAF, συμπεριλαμβανομένων των «blockbusters» των 1800 kg, 3600 kg ή και 5400 kg. Το «Lanc», όπως έμεινε γνωστό στη καθομιλουμένη, χρησιμοποιήθηκε εκτενώς ως νυχτερινό βομβαρδιστικό στο δεύτερο μισό του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ρίπτοντας 618 χιλιάδες τόνους βομβών σε 156 χιλιάδες αποστολές. Αεροσκάφη αυτού του τύπου αξιοποιήθηκαν επίσης σε πολλές εξειδικευμένες αποστολές, όπως για παράδειγμα για να μεταφέρουν τις λεγόμενες «αναπηδούσες βόμβες» που κατέστρεψαν τα φράγματα του Ρήνου. Παρόλο που ήταν κατά κύριο λόγο νυχτερινά βομβαρδιστικά, πραγματοποίησαν επίσης αποστολές βομβαρδισμού ακριβείας κατά τη διάρκεια της ημέρας όντας ικανά να μεταφέρουν τις βόμβες Tallboy των 5400 kg ή τις ακόμη βαρύτερες Grand Slam των 10.000 kg. Πραγματοποίησαν επίσης ανθυποβρυχιακές αποστολές μεγάλου βεληνεκούς, μέχρι την αντικατάστασή τους από τα Avro Shackleton, καθώς και επιχειρήσεις αεροδιάσωσης στον ωκεανό. Πέραν αυτών έδρασαν ως φωτοαναγνωριστικά, αεροσκάφη εναέριας χαρτογράφησης περιοχών και ως ιπτάμενα τάνκερ για τον ανεφοδιασμό των επιβατηγών Avro Lancastrian που πραγματοποιούσαν υπερατλαντικές πτήσεις. Μεταπολεμικά τα Lancaster αντικαταστάθηκαν ως κύρια στρατηγικά βομβαρδιστικά της RAF από τα Avro Lincoln, που ήταν βασισμένα σχεδιαστικά στα ίδια. Εκτενής ήταν επίσης η χρήση τους ως πλατφόρμες δοκιμών διάφορων κινητήρων. Το 1943 ένα Lancaster μετατράπηκε προκειμένου να δοκιμαστεί ο τουρμποτζέτ κινητήρας Metropolitan-Vickers F.2, ενώ αργότερα δοκιμάστηκαν και άλλοι, συμπεριλαμβανομένων των τουρμποπρόπ Armstrong Siddeley Mamba και Rolls-Royce Dart καθώς και των τουρμποτζέτ Avro Canada Orenda και STAL Dovern.

 Τη δεκαετία του 1930 η RAF ενδιαφέρονταν κυρίως για την απόκτηση δικινητήριων βομβαρδιστικών. Τα δικινητήρια περιόριζαν τις απαιτήσεις στην παραγωγή και τη συντήρηση κινητήρων, σε μια περίοδο που ήταν ήδη αρκετά δύσκολη εξαιτίας της εισαγωγής πολλών νέων τύπων σε υπηρεσία. Οι περιορισμοί στην ισχύ που παρείχαν οι υπάρχοντες κινητήρες ήταν τόσο σοβαροί που οι Βρετανοί επένδυσαν σημαντικά στην ανάπτυξη τεράστιων κινητήρων της κατηγορίας των 2.000 hp προκειμένου να βελτιώσουν τις επιδόσεις των αεροσκαφών τους. Παρόλα αυτά στα τέλη της δεκαετίας του 1930 κανένας από αυτούς δεν ήταν έτοιμος για παραγωγή. Τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες όσο και η Σοβιετική Ένωση επιδίωξαν την περίοδο εκείνη να αναπτύξουν βομβαρδιστικά που θα κινούνταν από τέσσερις, αντί για δύο, κινητήρες μικρότερης ισχύος. Τα αποτελέσματα αυτών των σχεδίων αυτών είχαν αρκετά θετικά χαρακτηριστικά, καθώς παρείχαν μεγάλη εμβέλεια και ικανοποιητικές δυνατότητες μεταφοράς φορτίου. Κατά συνέπεια, το 1936 η RAF αποφάσισε να διερευνήσει τη σκοπιμότητα ανάπτυξης ενός τετρακινητήριου βομβαρδιστικού.Το Lancaster προήλθε από ένα δικινητήριο βομβαρδιστικό που είχε υποβληθεί προκειμένου να καλύψει την προδιαγραφή P.13/36 του βρετανικού Υπουργείου Αεροπορίας του 1936 και περιέγραφε ένα μέσο βομβαρδιστικό το οποίο θα μπορούσε επιπλέον να μεταφέρει μια τορπίλη εσωτερικά στην αποθήκη βομβών του καθώς και να πλήττει στόχους όντας σε βύθιση. Επίσης ζητήθηκε το αεροσκάφος να είναι μεσοπτέρυγο μονοπλάνο ολομεταλλικής κατασκευής, ενώ θετική θα κρινόταν η χρήση των κινητήρων Rolls-Royce Vulture, που βρισκόταν την περίοδο εκείνη στο στάδιο της ανάπτυξης. Προτάσεις υπέβαλαν οι εταιρείες Fairey, Boulton Paul, Handley Page και Shorts, με κινητήρες Rolls-Royce Vulture, Napier Sabre, Fairey P.24 ή Bristol Hercules. Οι περισσότεροι από αυτούς τους κινητήρες ήταν ακόμη υπό ανάπτυξη και ενώ εξετάστηκαν επίσης σχεδιάσεις τετρακινητήριων βομβαρδιστικών, υπό την προδιαγραφή B.12/36, οι δύο επιπλέον κινητήρες απαιτούσαν την ενίσχυση της πτέρυγας και της συνολικής δομής του αεροσκάφους, αυξάνοντας το βάρος του.Η Avro υπέβαλε το Avro 679 στο πλαίσιο της προδιαγραφής P.13/36, με την πρότασή της να επιλέγεται τον Φεβρουάριο του 1937. Επίσης επιλέχθηκε η σχεδίαση της Handley Page ως εφεδρική λύση, σε περίπτωση που το Avro αποδεικνύονταν ανεπαρκές. Τον Απρίλιο του 1937 παραγγέλθηκε ένα ζεύγος πρωτοτύπων για κάθε μια από τις δύο σχεδιάσεις. Το αεροσκάφος της Avro ονομάστηκε Manchester και εντάχθηκε σε υπηρεσία το Νοέμβριο του 1940. Παρόλο που επρόκειτο για ένα ικανό αεροσκάφος, αντιμετώπιζε ζητήματα με τους κινητήρες Vulture που δεν παρείχαν επαρκή ισχύ και ήταν αναξιόπιστοι. Συνέπεια των ζητημάτων αυτών ήταν πως παρήχθησαν μονάχα 200 Manchester που αποσύρθηκαν το 1942, μόλις δύο χρόνια έπειτα από την παρουσίασή τους. Στα μέσα του 1940 ο Ρόυ Τσάντγουικ (Roy Chadwick), αρχισχεδιαστής της Avro, είχε ξεκινήσει να εργάζεται πάνω στην ανάπτυξη ενός βελτιωμένου Manchester. Το νέο αεροσκάφος θα προωθούνταν από τέσσερις κινητήρες Rolls-Royce Merlin που παρείχαν μεν λιγότερη ισχύ σε σχέση με τους κινητήρες Vulture αλλά ήταν πιο αξιόπιστοι. Η εγκατάστασή τους θα γίνονταν ακολουθώντας τη διάταξη που χε αναπτυχθεί για το Beaufighter II σε πτέρυγες μεγαλύτερου εκπετάσματος. Το αεροσκάφος επρόκειτο να ονομαστεί Type 683 Manchester III όμως τελικά επιλέχθηκε το όνομα «Lancaster» από την ομώνυμη περιοχή της Αγγλίας. Το πρωτότυπο, που έφερε το σειριακό αριθμό BT308, συναρμολογήθηκε στις εγκαταστάσεις δοκιμών της Avro στο αεροδρόμιο Ρίνγκγουεϊ στο Μάντσεστερ. Η τροποποιημένη άτρακτός του που προέρχονταν από αεροσκάφος Manchester συνδυάστηκε με τη νέα πτέρυγα. Η παρθενική πτήση έλαβε χώρα στις 9 Ιανουαρίου 1941 με τον δοκιμαστή πιλότο H. A. "Sam" Brown στα χειριστήρια.Κατά τη διάρκεια των δοκιμών κατέστη σαφές πως το τετρακινητήριο Lancaster ήταν σαφώς καλύτερο από τον προκάτοχό του. Το αρχικό πρωτότυπο διέθετε το τριπλό κάθετο ουραίο του Manchester I, όμως από το δεύτερο πρωτότυπο (DG595) και μετά χρησιμοποιήθηκε διπλό κάθετο ουραίο, αυξάνοντας τη σταθερότητα του αεροσκάφους και διευρύνοντας παράλληλα το πεδίο πυρός του ραχιαίου πυργίσκου πολυβόλων Το δεύτερο πρωτότυπο διέθετε επίσης τους ισχυρότερους κινητήρες Merlin XX.Βάσει τον επιδόσεων του Lancaster, αποφασίστηκε ο άμεσος επανεξοπλισμός με αυτόν το τύπο των σμηνών που διέθεταν δικινητήρια βομβαρδιστικά. Όσα Manchester βρίσκονταν ήδη στη γραμμή παραγωγής ολοκληρώθηκαν ως Lancaster B.I, το πρώτο εκ των οποίων πέταξε τον Οκτώβριο του 1941. Από τα δεκαεπτά σωζόμενα και σε μεγάλο βαθμό άθικτα Lancasters που είναι γνωστό ότι υπάρχουν, δύο μπορούν να πετάξουν: το PA474, με έδρα το Κόνιγκσμπι (Coningsby) στο Ηνωμένο Βασίλειο χρησιμοποιείται από την «The Battle of Britain Memorial Flight» και το άλλο, με το όνομα «Vera» (κωδικός VR-A, FM213), βρίσκεται στον Καναδά και ανήκει στο «Canadian Warplane Heritage Museum» στο Χάμιλτον στο Οντάριο. Το Lancaster, «Just Jane» (NX611) που βρίσκεται στο «East Kirkby Lincolnshire Aviation Heritage Centre» μπορεί να τροχοδρομήσει αλλά δεν είναι προς το παρόν ικανό να πετάξει, παρόλο που υπάρχουν σχέδια αποκατάστασής του ώστε να μπορεί να πραγματοποιήσει πτήσεις. Το τέταρτο Lancaster με κινητήρες που λειτουργούν και είναι σε θέση να τροχοδρομήσει είναι το «Bazalgette» (FM159) και ανήκει στο εται στο «Bomber Command Museum of Canada» στο Νάντον (Nanton) στην Αλμπέρτα. Το 2017, έπειτα από περισσότερα από πενήντα χρόνια έκθεσης στο Έντμουντστον (Edmundston), το Lancaster KB 882 μεταφέρθηκε στο Εθνικό Μουσείο Πολεμικής Αεροπορίας του Καναδά (National Air Force Museum of Canada) στο Τρέντον του Οντάριο, όπου πρόκειται να αποκατασταθεί και εκτεθεί δίπλα στο βομβαρδιστικό Handley Page Halifax του μουσείου. Αίγυπτος Βασιλική Αιγυπτιακή Πολεμική ΑεροπορίαΑργεντινή Η Πολεμική Αεροπορία της Αργεντινής παρέλαβε 15 μεταχειρισμένα αεροσκάφη, προερχόμενα από αποθέματα της RAF.Αυστραλία Βασιλική Αυστραλιανή Πολεμική Αεροπορία (Royal Australian Air Force, RAAF).Γαλλία Η Γαλλική Ναυτική Αεροπορία (Aeronavale) παρέλαβε 54 αεροσκάφη προερχόμενα από αποθέματα της Αεροπορίας της Αυστραλίας.Ηνωμένο Βασίλειο Royal Air Force Ναυτική Αεροπορία (Fleet Air Arm)Καναδάς Βασιλική Καναδική Πολεμική Αεροπορία (Royal Canadian Air Force, RCAF).Πολωνία Οι πολωνικές αεροπορικές δυνάμεις που επιχειρούσαν από τη Μεγάλη Βρετανία έπειτα από την κατάκτηση της Πολωνίας από τους Γερμανούς εξόπλισαν ένα σμήνος με Lancaster.Σοβιετική Ένωση Η Σοβιετική Ναυτική Αεροπορία ενέταξε σε υπηρεσία δύο Lancaster που είχαν πραγματοποιήσει αναγκαστική προσγείωση κοντά στο Αρχάγγελσκ έπειτα από επίθεση που είχαν πραγματοποιήσει ενάντια στο θωρηκτό Tirpitz.Σουηδία Σουηδική Πολεμική ΑεροπορίαΈνα τροποποιημένο αεροσκάφος, ειδικά για τη δοκιμή κινητήρων τζετ παραδόθηκε από την Avro το 1951. Συνετρίβη το 1956. ΑργεντινήFlota Aérea Mercante ArgentinaΗνωμένο ΒασίλειοBritish European Airways British Overseas Airways Corporation (BOAC) British South American Airways Flight Refuelling Limited Skyways LimitedΚαναδάςSpartan Air Services Trans-Canada Air Lines World Wide Airways Πηγές: Avro Aircraft since 1908, The Secret Years: Flight Testing at Boscombe Down 1939–1945, The Avro Lancaster I: Aircraft in Profile Number 65 Αεροσκάφη που σχετίζονται με την ανάπτυξη του LancasterAvro Lancastrian (αεροσκάφος μεταφοράς VIP) Avro Lincoln (βομβαρδιστικό βασισμένο στο Lancaster) Avro Lincolnian (αεροσκάφος μεταφοράς VIP) Avro Manchester (μέσο βομβαρδιστικό πάνω στο οποίο βασίστηκε σχεδιαστικά το Lancaster) Avro Shackleton (αεροσκάφος ναυτικής συνεργασίας/περιπολίας) Avro Tudor (επιβατηγό) Avro York (μεταγωγικό)Συγκρίσιμα αεροσκάφηBoeing B-17 Flying Fortress Consolidated B-24 Liberator Handley Page Halifax Heinkel He 177 Messerschmitt Me 264 Nakajima G5N Petlyakov Pe-8 Piaggio P.108 Short Stirling Supermarine B.12/36 Vickers WindsorΚατάλογοιΚατάλογος αεροσκαφών του Β' Παγκοσμίου Πολέμου Κατάλογος βομβαρδιστικών αεροσκαφών Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Avro Lancaster στο Wikimedia Commons